Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
พวกในลำกำปั่นนั้นก็ขึ้น อาศัยพื้นดินหญ้าอนาโถ
เก็บผลไม้ส้มสูกลูกตะโก ประสาโซกินตามความสบาย ฯ
จะกล่าวถึงเทวารักษาเกาะ อยู่จำเพาะในวิมานนานใจหาย
พอเห็นคนพลไกรทั้งไพร่นาย ก็ผันผายเสด็จออกนอกวิมาน
สำแดงกายปรากฏด้วยทศพิธ อิทธิฤทธิ์บังแสงพระสุริย์ฉาน
เป็นหมอกมัวทั่วทั้งจักรวาล อนธกาลเสียงดังทั้งนคร
พยุพยับอับพื้นโพยมหน เป็นฝอยฝนตกรอบขอบสิงขร
ฟ้าก็แลบแปลบสว่างกลางนคร แผ่นดินดอนเลื่อนลั่นสนั่นดัง ฯ
ฝ่ายองค์ไทยเทวฤทธิ์ประสิทธิ์สุด ก็ทรงภุชงค์มือนั้นถือสังข์
แล้วเคลื่อนคล้อยลอยคว้างอยู่กลางวัง พระทรงสังข์ของสวรรค์ให้บันลือ ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช กับสังฆราชออกมารับด้วยนับถือ
แล้วนั่งราบกราบก้มประนมมือ ด้วยสัตย์ซื่อแล้วก็ถามตามทำนอง
ท่านนี้หรือคือเจ้าเขากาหวี อันถิ่นที่ดีชั่วหรือมัวหมอง
เห็นทรัพย์สินมากมายทิ้งก่ายกอง ไหนเจ้าของมิได้เห็นเช่นทั้งเมือง ฯ
ฝ่ายองค์ไทเทพเจ้าเขากาหวี จึ่งเล่าชี้แจงความไปตามเรื่อง
เมื่อครั้งท่านก่อนเก่าเป็นเจ้าเมือง ไม่รู้เรื่องทศพิธเป็นจิตพาล
ทำแต่บาปหยาบช้าอุลามก สกปรกไปเสียสิ้นทั้งถิ่นฐาน
จึงบังเกิดโรคันอันธการ คนประมาณหมื่นแสนในแดนดาว
จึ่งบังเกิดโรคาเป็นห่าโหง ทุกเรือนโรงตายกลุ้มทั้งหนุ่มสาว
เมืองร้อยเอ็ดเขตแคว้นทุกแดนดาว คิดเป็นเจ้าจอมจังหวัดปัถพี
มาประชุมไพร่พหลพลทหาร คิดอ่านการจะบำรุงซึ่งกรุงศรี
เผอิญเกิดโรคามายายี จึงไม่มีใครมาสร้างต้องร้างเร
เพราะเดิมองค์พงศ์กษัตริย์เธอสัตย์ซื่อ แล้วก็ถือศีลขันธ์ไม่หันเห
สละละโทโสไม่โลเล ทุกไทเทวะช่วยอำนวยพร
ที่ท่านมาอาศัยอยู่ในนี้ อย่าร่วมที่แท่นรัตน์บรรจถรณ์
จงคิดสร้างปรางค์ปราให้ถาวร นอกนครเวียงวังจึ่งบังควร
ใครร่วมอาสน์ที่ประเสริฐจะเกิดเหตุ เพราะอิศเรศอมรินทร์พระอินศวร
ท่านรักษาพยายามอย่าลามลวน หาที่ควรสร้างอยู่นอกบูรี
เหมือนคำเราเจ้าเกาะสงเคราะห์ท่าน จงคิดการบำรุงซึ่งกรุงศรี
นั่นแหละจึงจะพิพัฒน์สวัสดี แล้วจากที่หายวับไปกับตา
ที่มืดมนอนธการบันดาลหาย สว่างฉายเห็นทั่วทุกทิศา
แต่บรรดาคนเข้าไปในพารา ทั้งมังคลากับท่านครูรู้เหตุการณ์ ฯ
จึงคิดสร้างเมืองใหม่อยู่ภายนอก ทางเข้าออกชายทะเลริมเทวฐาน
ให้ตัดไม้ข่มนามตามบูราณ แล้วตั้งศาลบัดพลีพิธีกรรม
จึ่งเชิญไทเทวารักษาเกาะ ช่วยสงเคราะห์เชิดชูอุปถัมภ์
แล้วเอาหินศิลานั้นมาทำ สกัดซ้ำเจาะปักเป็นหลักเมือง
ก่อกำแพงเชิงเทินเนินหอรบ ทวารครบแปดที่ทาสีเหลือง
ก่อปราสาทราชฐานเป็นบ้านเมือง สำเร็จเรื่องพาราถึงห้าปี ฯ
จะกลับกล่าวเจ้าเมืองสำปันหนา แขกชวาล้ำเลิศประเสริฐศรี
เจ้าพาราอายุสามสิบปี ชื่อชวีรายาขอบตาแดง
คล้ายทับทิมริมแววแก้วตานั้น กลมเป็นมันดำดีเป็นสีแสง
แต่ฟันเหลืองเรืองรองเป็นทองแดง ใครทิ่มแทงมิได้ลงคงกระพัน
มเหสีมีนามตามภาษา ชื่อบุหงาโชติช่วงดวงบุหลัน
มีบุตรีสีเนื้อดังเจือจันทน์ อายุนั้นได้สิบสี่ปีมะแม
ดูคมขำสำอางเหมือนอย่างหุ่น พึ่งแรกรุ่นผ่องพ่วงดั่งดวงแข
คล้ายมารดาสารพันไม่ผันแปร ชื่อดวงแขรัศมีศรีโสภา
ดังดวงจิตปิตุเรศเกศกษัตริย์ ท้าวเธอจัดนักสนมทั้งซ้ายขวา
เป็นพี่เลี้ยงเคียงพระราชธิดา ล้วนลักขณาผ่องศรีฉวีนวล
อันพาราผาสุกสนุกสนาน แต่ล้วนบ้านเศรษฐีมีเรือกสวน
ทั้งทรัพย์สินบริบูรณ์ประมูลมวล ขายแต่ล้วนเพชรพลอยตั้งร้อยพัน
มีเรือไฟใหญ่น้อยสักร้อยเศษ เที่ยวแล่นหวังฟังเหตุทุกเขตขัณฑ์
กำปั่นรบทอดท่าไว้ห้าพัน ได้ป้องกันศัตรูหมู่ปัจจา
ทหารรบลงประจำลำละร้อย เครื่องใช้สอยนับหมื่นล้วนปืนผา
ทั้งเสน่าหลาวโล่โตมรา พร้อมสาตรามีประจำทุกลำเรือ
นายทหารเหน็บกริชฤทธิรุทร ใส่หมวกครุฑอย่างฝรั่งเกราะหนังเสือ
อาญาสิทธิ์คิดอ่านในการเรือ ทั้งใต้เหนือคอยระวังให้นั่งยาม
พวกที่มาค้าขายหลายภาษา จะไปมาแล้วก็กักให้ซักถาม
แม้นรู้เรื่องราวชี้คดีความ ไม่ห้ามปรามปล่อยให้ไปสบาย ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นที่แตกทัพ ออกแล่นลับเร็วรี่เที่ยวหนีหาย
สลาตันตีพัดกระจัดกระจาย เที่ยวเรี่ยรายหลีกหลบไม่พบกัน
พวกล้าต้าต้นหนพลไพร่ บนเป็ดไก่สิ่งละคู่กับหมูหัน
ขอเชิญเจ้าอ่าวทะเลทั้งเทวัญ ช่วยป้องกันโภยภัยอย่าให้พาน
พวกลางคนจะบนเมียไม่เสียของ ไปร่วมห้องเขาคงให้กินไข่หวาน
จะไปนั่งเสียของไม่ต้องการ เขาขี้คร้านต้มแกงแรงสินบน ฯ
พอขาดคำลมเรื่อยมาเฉื่อยฉิว ติดใบปลิวคว้างคว้างมากลางหน
สิ้นเสบียงเลี้ยงเหล้าพวกชาวพล แต่เวียนวนแล่นมาในสาคร
ถึงสามเดือนเคลื่อนคล้อยแค่ลอยล่อง ไปตามร่องคลื่นกลิ้งเท่าสิงขร
ข้ามมหาสาคโรชโลทร ใกล้นครปากอ่าวเมืองเจ้านาย
เที่ยวสืบเสาะเกาะแก่งทุกแห่งห้อง ที่ในท้องวังวนชลสาย
ไม่ได้ความถามข่าวถึงเจ้านาย ฝ่ายนายท้ายแล่นเข้าออกบุรี
พวกชาวเพชรกำพลมากล่นเกลื่อน ถามถึงเพื่อนพวกเหล่าชาวกรุงศรี
เมื่อไรเจ้าเราจะมาถึงธานี ท่านช่วยชี้แจงเล่าให้เข้าใจ
พวกกำปั่นนั้นว่าเมื่อล่าทัพ แตกแตนยับเหลือล้นทนไม่ไหว
ทั้งลูกคลื่นถูกลมระดมไป กำปั่นใหญ่มิได้แจ้งตำแหน่งความ ฯ
พวกเสนาข้าเฝ้าเศร้าสลด ทรวงระทดถอนใจใหญ่แล้วไต่ถาม
ทูลกระหม่อมจอมณรงค์เมื่อสงคราม เองได้ความว่าจะรอดหรือวอดวาย
พวกคนธรรพ์นั้นว่าลมระดมพัด คลื่นก็ซัดลมแดงแรงใจหาย
ทั้งเรือรับเรือหนุนเกิดวุ่นวาย แตกกระจายเสียทีรบไม่พบกัน
พวกเสนาข้าทูลละอองบาท ปรึกษาราชการร้อนคิดผ่อนผัน
ให้หาโหรมาทำนายทายลัคน์จันทร์ พระเคราะห์นั้นเธอจะร้ายถึงวายวาง
หรือจะไม่ดับสูญประยูรยศ จงกำหนดให้ถนัดอย่าขัดขวาง
จะได้คิดข้อความไปตามนาง โดยทิศทางเขตแขวงตำแหน่งใด ฯ
โหรรับนับโฉลกเปกโปกเปาะ ถูกจำเพาะพระเสาร์เข้าทึ้งไส้
ชะตานางกลางคอดตลอดไป แล้วขับไล่อินทภาษบาทจันทร์
ราหูเกาะเคราะห์ร้ายเพราะชายหนุ่ม อังคารกุมลัคนาถึงอาสัญ
ไปทางทิศหรดีที่สำคัญ จะพบพันธุ์หน่อเนื้อในเชื้อนาง ฯ
เสนาใหญ่สั่งเวรเกณฑ์กำปั่น เร่งให้ทันเร็วรัดอย่าขัดขวาง
สักสิบลำทำใบสายระยาง จัดขุนนางอาสาจามตามบาญชี
เป็นนายเรือเกลือข้าวเอาบรรทุก ของดิบสุกเลี้ยงชวากะลาสี
ทั้งล้าต้าต้นหนล้วนคนดี พวกที่มีกตัญญูรู้พระคุณ
เจ้าข้าวแดงแกงร้อนอย่านอนเปล่า ไปตามเจ้าขาดเหลือได้เกื้อหนุน
อุตส่าห์ติดตามไปคงให้คุณ เดชะบุญจะได้มาพาราเรา ฯ
พวกพหลพลรบลงเรือพร้อม ชักใบอ้อมโอบใส่บนปลายเสา
รอกสลักจักรไกผูกไม้เพลา ติดกับเสาสายกระสันพันระยาง
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องล่องจากอ่าว ออกแล่นก้าวเลี้ยวลัดไม่ขัดขวาง
ไปตามทิศหรดีวิถีทาง ใบสล้างตามกันออกสันดอน
พระพายส่งตรงไปมิได้หยุด ออกแล่นรุดไปตามทางหว่างสิงขร
ไม่หยุดยั้งรั้งราพลากร ต่างรีบร้อนสืบข่าวทุกอ่าวไป
เมืองจีนจามพราหมณ์แขกเที่ยวแยกย้าย เรือค้าขายแวะถามตามสงสัย
เพราะว่าเป็นการร้อนไม่นอนใจ ทั้งเหนือใต้สืบเสาะตามเกาะเกียน ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช กับครูบาทหลวงชี้แผนที่เขียน
ให้ตรองตรึกปรึกษาตำราเรียน ค่อยพากเพียรฝึกฝนกลอุบาย
ทั้งกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงบุตรสุดสวาท สามหน่อนาถน้ำเนื้อในเชื้อสาย
ค่อยจำเริญรุ่นตามกันสามชาย ดูคล้ายคล้ายจิ้มลิ้มดังพิมพ์เดียว ฯ
บาทหลวงว่าน่าหัวร่อพ่ออ้ายหนู เป็นม่ายชู้ม่ายเมียเสียประเดี๋ยว
ต้องเลี้ยงดูลูกกำพร้าจนหน้าเซียว เองจะเกี้ยวใครได้เขาไม่ยอม
เพราะลูกเต้ารุงรังชังน้ำหน้า เขาย่อมว่ากลิ่นตัวเหมือนหัวหอม
เหม็นสาบหนอพ่อลูกอ่อนพวกหนอนตอม เขาไม่ยอมเอ็งดอกบอกจริงจริง ฯ
พระมังคลาว่าเจ้าคุณอย่าดูถูก ถึงมีลูกก็ทำไมใจผู้หญิง
เป็นด้วยชายเชิงฉลาดพูดพาดพิง เล่นเอาหญิงอ่อนละมุนเหมือนวุ้นลาย
แต่ยายแก่แม่ม่ายยังตายราบ ต้องลอกคราบยอมเป็นเมียเหมือนเบี้ยหงาย
ไม่ทันถึงครึ่งวันครั้งท่านยาย อันเชื้อชายนี้ไม่เบานะเจ้าคุณ
พลางพูดจาจ๋อแจ๋พอแก้ทุกข์ ความสนุกนั้นไม่ถึงสักกึ่งหุน
สัพยอกศิษย์หาเพราะการุญ คิดอุดหนุนสอนวิชาสารพัน
ให้เล่าเรียนเพียรต่อทั้งพ่อลูก เหมือนส้มสูกแทรกเจือเหลือขยัน
ผู้ใดกินกลืนซ่านทั้งหวานมัน ไว้แก้กันตัวเจ้าเมื่อคราวจน
อันวิชาเรียนร่ำเหมือนน้ำอ้อย มันอร่อยซาบซุ่มทุกขุมขน
จะได้คิดมั่วสุมประชุมพล ต่อเรือกลจักรไกไว้สำรอง ฯ
ขอกล่าวกลับจับความเรือตามหา เข้าแดนชวาเห็นละเมาะเกาะทั้งสอง
ชะวุ้งชะวากปากน้ำเหมือนลำคลอง เขม้นมองไรไรยังไกลตา
กัปตันเห็นไม่ถนัดให้วัดแดด เอาแว่นแฝดส่องสว่างกลางเวหา
เขม้นหมายฉายแสงพระสุริยา พลิกตำราแผนที่ออกคลี่ดู
นี่ปากน้ำสำปันหนาพาราแขก ภาษาแปลกพวกทมิฬไม่กินหมู
บอกต้นหนคนเราแวะเข้าดู เพื่อจะรู้เรื่องราวที่ข่าวนาย
เห็นพร้อมจิตคิดให้จอดทอดเสมอ พอเรือรอเรียงกันแล้วผันผาย
ลงเรือบดปลดกระเชียงออกเรียงราย ทั้งบ่าวนายตีเข้าอ่าวบุรี
ถึงด่านกลางทางแวะเข้าไต่ถาม นายด่านห้ามอย่าเพ่อไปในกรุงศรี
เป็นลูกค้ามาขายหรือไพรี เล่าคดีให้กระจ่างอย่าพรางกัน ฯ
นายเรือบอกออกความที่ถามซัก ให้ประจักษ์แจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
เราอยู่กำพลเพชรขอบเขตคัน ตัวเรานั้นอยากจะเฝ้าเจ้านคร
ขุนด่านฟังสั่งเสมียนให้เขียนบอก จำลองลอกข้อความนำอักษร
ไปกราบทูลท่านท้าวเจ้านคร จะผันผ่อนโปรดปรานประการใด
พวกสำหรับรับถือหนังสือบอก ลงเรือออกจากท่าชลาไหล
เร่งฝีพายหมายมุ่งเข้ากรุงไกร ถึงแล้วไปบอกขุนนางจางวางเวร ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพารามหากษัตริย์ สรงสหัสธาราทาพิมเสน
นางถวายอยู่งานพัดจัดเป็นเวร แต่ล้วนเกณฑ์หม่อมห้ามทั้งงามงอน
ทรงภูษาค่าเมืองเรืองจำรัส ปั้นเหน่งเม็ดเพชรรัตน์ประภัสสร
ฉลององค์พื้นแดงแย่งมังกร เจียระบาดตาดซ้อนลายสุวรรณ
เหน็บพระแสงกริชกุดั่นกัลเม็ด ประดับเพชรพลอยพรายสายกระสัน
โพกพระเศียรส่านแดงแย่งเครือวัลย์ เช็ดหน้าพันผูกพระศอจรลี
ออกพระโรงรจนาฝากระจก บุษบกอย่างเทศวิเศษศรี
พร้อมขุนนางทุกตำแหน่งแจ้งคดี พลางก็คลี่ใบบอกนั้นออกทูล ฯ
ในสาราข้าพเจ้าพวกชาวด่าน ขอกราบกรานภูวไนยมไหสูรย์
มีกำปั่นยาวใหญ่อันไพบูลย์ ทั้งทูตทูลสารามาด้วยกัน
เป็นข้าเฝ้าเจ้าเมืองกำพลเพชร ขุนนางเจ็ดจะเข้าไปไอศวรรย์
เฝ้าพระองค์พงศ์สวัสดิ์ทรงสัตย์ธรรม์ ถวายบรรณาการแจ้งบ้านเมือง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าชวารายานั้น เกษมสันต์ฟังเสนาะเพราะหูเหือง
มีบัญชาให้ไปหาพวกแขกเมือง ได้รู้เรื่องราชการสถานใด
เร่งจัดแจงแต่งเรือไปรับสาร จะว่าขานงอนง้อที่ข้อไหน
พอสั่งเสร็จพระเสด็จเข้าวังใน พวกคนใช้สารวัดไปจัดการ
ที่นั่งหงส์ลงไปรับเรือคับคั่ง ประโคมสังข์แตรแซ่ประสาน
มีธงริ้วทิวรายหลายประการ ไปถึงด่านปากน้ำพอค่ำคืน
แจ้งรับสั่งกับขุนด่านเป็นการโปรด สมประโยชน์เสวกาไม่ฝ่าฝืน
แล้วรีบลงหงส์ที่นั่งในกลางคืน เสียงครึกครื้นอัดแอแซ่สำเนียง
พวกเสนาที่เป็นนายฝ่ายทหาร กับนายด่านเร่งกันสนั่นเสียง
เรือรูปสัตว์เสือหมีตีกระเชียง แล้วพายเรียงรีบมุ่งเข้ากรุงไกร ฯ
พอเช้าตรู่สุริยาภาณุมาศ ก็โอภาสรุ่งสางสว่างไข
ประทับท่าหน้าแพแลวิไล แล้วก็ให้ตั้งกระบวนจวนเวลา
เอารถรัดจัดแจงแต่งมารับ เครื่องสำหรับแห่แหนดูแน่นหนา
ฉัตรกระชิงกลิ้งกลดรจนา กระบวนม้ากระบวนธงตรงเข้าเมือง
ขุนนางทูตขี่รถกั้นกลดระย้า เทียมด้วยม้าพาชีล้วนสีเหลือง
ประโคมแตรแห่แหนมาแน่นเนือง พร้อมทั้งเครื่องทวนธงอลงกรณ์
ถึงประตูบูรีที่ประทับ มีผู้รับบรรณาการสารอักษร
แล้วนำแขกเมืองไปในนคร ให้เร่งจรเข้าไปเฝ้าเจ้าบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าชวาอาณาจักร บำรุงรักราษฎรอาวรณ์ถวิล
พระเดชาอานุภาพปราบทมิฬ ครองบุรินทร์เปรมปราสถาวร
พอสามโมงนาฬิกากับห้าบาท ก็ยุรยาตรจากสุวรรณบรรจถรณ์
เสด็จออกพระโรงคัลอันบวร พร้อมนิกรพวกอำมาตย์มาตยา
เธอไต่ถามความเมืองใครเคืองขัด จะได้ตัดสินสุดไม่มุสา
ใครร้อนรนหม่นหมองร้องฎีกา พวกประชามีบ้างหรืออย่างไร ฯ
พวกเสนาทูลสนองละอองบาท การวิวาทข่มขี่หามีไม่
ราษฎรเป็นสุขไม่ทุกข์ภัย ไม่มีใครฟ้องร้องต้องคดี
แต่ขุนนางข้างเมืองกำพลเพชร มาพร้อมเสร็จว่าจะเฝ้าเจ้ากรุงศรี
จะขอเป็นเกือกทองรองธุลี นำสารศรีมาสนองรองบาทา ฯ
ท้าวเธอฟังสั่งให้อาลักษณ์อ่าน ในเรื่องสารของขุนนางต่างภาษา
กราบบังคมสมเด็จกรุงชวา ขอพึ่งพาบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
ซึ่งองค์ท้าวรามเดชเกศกษัตริย์ ผ่านสมบัติกรุงไกรไอศวรรย์
ทิวงคตหมดวงศ์หมดพงศ์พันธุ์ จึงยกท่านมเหสีมีตระกูล
ขึ้นเสวยสวรรยาราชาภิเษก มอบเศวตฉัตรชัยทั้งไอศูรย์
มีหน่อท้าวเจ้าพารานั้นมาทูล ว่าพลัดประยูรพงศ์เผ่าเป็นเจ้านาย
ชื่อพระมังคลานราราช นางมอบราชสมบัติเหมือนมาดหมาย
เลี้ยงเป็นบุตรสุดสวาทไม่คลาดคลาย ไร้สืบสายสุริย์วงศ์เป็นพงศ์พันธุ์
อยู่ได้ห้าปีครึ่งถึงเดือนหก พากันยกพวกพหลพลขันธ์
เกณฑ์ทหารชาญณรงค์คงกระพัน ลงกำปั่นพากันหายไปหลายปี
ให้ข้าพเจ้าอยู่รักษาอาณาเขต แม้นเกิดเหตุเป็นไฉนในกรุงศรี
ใช้เรือให้ไปตามถึงสามปี มิได้มีร่องรอยแต่คอยฟัง
แม้นมิพบเจ้านายเหมือนหมายมุ่ง ขอขึ้นกรุงสำปันหนาเหมือนข้าหวัง
เป็นเจ้านายหมายจิตไม่ปิดบัง จะขอตั้งสัจจาเหมือนมาทูล ฯ
พระทรงฟังสังเวชเสนานัก อาณาจักรแผ่นดินจะสิ้นสูญ
ถ้าแม้นเราจะสละไม่อนุกูล ก็จะสูญซึ่งสมบัติกษัตรา
จำจะช่วยติดตามข้ามสมุทร กว่าจะสุดเขตแขวงทุกแห่งหา
แม้นได้เชื้อเนื้อหน่อกษัตรา คืนพาราไว้ก็เห็นจะเป็นคุณ
จึ่งดำรัสตรัสว่าอย่าเป็นทุกข์ แม้นเกิดยุคล้ำเหลือจะเกื้อหนุน
เราขอบจิตคิดถึงจะพึ่งบุญ อย่าเพ่อวุ่นวายไปภัยจะมี
แม้นตามไปไม่พบนางกฤษณา จึงค่อยหาผู้บำรุงซึ่งกรุงศรี
เราขอคิดติดตามอีกสามปี ถ้าแม้นมิพบปะจึงจะครอง
จะจัดลำกำปั่นไฟให้ไปด้วย จะได้ช่วยเสาะหาท่านอย่าหมอง
คงจะได้สมนึกท่านตรึกตรอง อยู่สักสองสามเวลาจึงคลาไคล ฯ
ครั้นสั่งเสร็จท้าวเสด็จยุรยาตร ขึ้นจากอาสน์เนาวรัตน์จำรัสไข
ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าของท้าวไท รีบออกไปสั่งงานจัดการเรือ
ไปหาลำกำปั่นเข้าบรรจบ ทหารรบรวมไปทั้งใต้เหนือ
จ่ายเสบียงเลี้ยงบ่าวทั้งข้าวเกลือ ใช้ในเรือกลไฟให้หลายพัน ฯ
ถึงสี่ค่ำกำหนดประณตน้อม ทูลลาจอมกรุงไกรไอศวรรย์
พวกขุนนางที่จะไปให้รางวัล ทั้งแพรพรรณเสื้อหมวกพวกทูลลา
เสด็จขึ้นพากันตรงลงกำปั่น พลขันธ์ไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ลงเรือไฟใช้จักรอันศักดา แล่นออกมาจากบุรีพอสี่โมง
ถึงปากอ่าวเช้าตรู่จะดูฤกษ์ เอิกเกริกเร่งไฟใส่โขมง
กำปั่นใบใส่เพลาเสากระโดง สายระโยงระยางขึงให้ตึงดี
พอได้ฤกษ์เลิกโห่ขึ้นสามหน ยิงปืนกลทองปรายท้ายบาหลี
นายท้ายนั่งตั้งเข็มไว้เต็มดี ดูแผนที่ไปพลางในกลางชล
กัปตันส่องกล้องแก้วแววสว่าง ดูทิศทางเกาะแก่งทุกแห่งหน
ไปเดือนครึ่งถึงประเทศเขตตำบล ชื่อเกาะถนนนาคินเป็นดินดาน
เกิดไพฑูรย์อย่างดีสีประหลาด ใสสะอาดน้ำมณีสีสัณฐาน
เหลืองเหมือนทองผ่องศรีมีสังวาล ที่เขียวพานน้ำกลอกขาวหมอกมูล
ที่สีดำน้ำนิลดีปลาสร้อย ตำราพลอยเรียกว่าตาอิสูร
รบพระอินทร์สิ้นชีวงพงศ์ประยูร อัฐิมูลอยู่ที่เกาะจำเพาะมี ฯ
พวกเรือแตกแขกฝรั่งมาตั้งบ้าน ทำตึกร้านเจียระไนมีหลายสี
ทั้งจีนจามพราหมณ์ต้องซื้อของดี ไปขายที่มังกะหล่าหากำไร
พวกกำปั่นนั้นแวะเข้าที่เกาะ เที่ยวสืบเสาะไต่ถามตามสงสัย
บ้างซื้อหาอาหารสำราญใจ ที่เที่ยวไปสืบข่าวเจ้าพารา
เห็นพราหมณ์เฒ่าเจ้าบ้านนั่งสานพ้อม เข้าเกลี้ยกล่อมนั่งไหว้แวะไปหา
ฝ่ายตาพราหมณ์ถามไต่ไปไหนมา พวกเสนาบอกความไปตามตรง
ข้าพเจ้าเป็นชาวกำพลเพชร เที่ยวเตร่เตร็ดวุ่นวายเพราะนายหลง
ข้ามละเมาะเกาะเกียนแต่เวียนวง ไม่พบองค์นางพระยาเจ้าธานี
ท่านพบเห็นเป็นไฉนจงให้ข่าว ได้เรื่องราวบอกบ้างทางวิถี
ประเทศทางกลางแถวแนวนที กำปั่นมีมาบ้างหรืออย่างไร ฯ
ฝ่ายพราหมณ์เฒ่าเล่าแจ้งแสดงข่าว เมื่อครั้งคราวปีระกาข้าอาศัย
มีกำปั่นนั้นมาจอดทอดอยู่ไกล เห็นยาวใหญ่กว่าแต่หลังได้นั่งมอง
เรือที่มาค้าขายนั้นไม่เท่า ออกแล่นก้าวเร็วรี่ไม่มีสอง
แต่ข้างท้ายลายหงส์มีธงทอง ไปทางห้องหรดีตรงชี้มือ
ถูกเหมือนท่านบอกแจ้งแถลงเล่า ข้าพเจ้าขอรับด้วยนับถือ
จะตามไปทุกถิ่นให้สิ้นมือ ตาพราหมณ์ฮือเหมือนข้าเจ้าก็เศร้าใจ
เดิมถิ่นฐานบ้านอยู่กบิลพัสดุ์ ปะสลัดตีเรือเหลือวิสัย
จะสู้เขาเล่าก็น้อยถอยหนีไป มันก็ไล่ตีชิงยิงด้วยปืน
พอเรือหันฟันใบเอาไปทิ้ง เข้าตีชิงเอาต่อหน้าไม่ฝ่าฝืน
มันโกยเอาสินทรัพย์ไปกับปืน พอมีคลื่นลมกล้าสลาตัน
พยุหวนป่วนปั่นหางเสือหัก มันก็ชักใบเร่ออกเหหัน
เรือข้าเจ้าซัดมาสิบห้าวัน แต่พวกกันล้มตายลงหลายคน
พอเกิดมีลมว่าวเสือกเข้าเกาะ กำลังเคราะห์ว้าเหว่ระเหระหน
พวกเหลือตายทั้งข้าเจ้าสิบเก้าคน แต่อยู่บนเกาะมาสิบห้าปี
แต่พวกเขาเหล่านั้นสักพันเศษ ล้วนแขกเทศวิลันดาพาราณสี
พวกที่อยู่ตึกตั้งเขามั่งมี เพราะเกาะนี้คุ้มกันอันตราย
ด้วยไพฑูรย์มูลมองของวิเศษ ทุกประเทศนับถือได้ซื้อขาย
เป็นของดีมีคุณไม่วุ่นวาย เฝ้าเจ้านายเมตตาทุกธานี
อยู่เรือนใครไพบูลย์พูนสวัสดิ์ คุ้มอุบัทว์ไภยันทั้งกันผี
ทั้งโรคันอันตรายไม่ยายี ผู้ใดมีเก็บไว้ในตระกูล
จะปรารถนาสิ่งใดก็ได้หมด คงปรากฏโภไคยทั้งไอศูรย์
เพราะตำราว่าไว้ในไพฑูรย์ มีสกูลกว่าเพชรเจ็ดประการ
แล้วพราหมณ์เฒ่าเอาแหวนออกส่งให้ เก็บเอาไว้กันตัวชั่วลูกหลาน
ท่านจะไปในระหว่างทางกันดาร คุ้มภัยพาลสารพัดพวกศัตรู
อีกเดือนครึ่งจะถึงเกาะกาหวี ล้วนแต่มีพวกทมิฬไม่กินหมู
มันร้ายกาจชาติอุบัทว์เป็นศัตรู อยู่ประตูเมืองคอยตั้งร้อยพัน
พวกไปมาค้าขายแม้นใครแวะ มันจับแทะกินปอดตลอดสัน
กระดูกกระเดี้ยวเคี้ยวป่นไม่ทนฟัน กินเสียวันเดียวหมดเพราะอดโซ
เจ้าจะไปในประเทศเขตสิงขร อย่าหลับนอนเอกาอนาโถ
ทั้งสัตว์ร้ายในมหาสาคโร ตัวโตโตพ่นน้ำเท่าลำตาล ฯ
พวกกำปั่นฟังท่านพฤฒาเฒ่า แถลงเล่าถึงทะเลเทวฐาน
เป็นถิ่นที่ยากแค้นแสนกันดาร จะประมาณแถวทางกลางทะเล
ท่านสอนสั่งฟังคำจำเอาไว้ แล้วกราบไหว้ลงกำปั่นไม่หันเห
เอาหัวตรงลงไปอาคเนย์ ค่อยหันเหเข็มต่อหรดี
บ้างติดใบใช้จักรชักสมอ ตีม้าฬ่อแล่นไปในวีถี
ต้นหนนั่งตั้งเข็มไว้เต็มดี ดูแผนที่ใช้ใบทั้งไกกล
ออกแล่นกลางทางมหามหรณพ เรือสมทบแลสล้างมากลางหน
ฝูงมัจฉาปลาร้ายขึ้นว่ายวน ในสายชลน้ำแดงดั่งแสงเพลิง ฯ
ฝูงราหูฟูฟ่องขึ้นล่องเล่น ฉนากเห็นฟาดเปิดเตลิดเหลิง
ฉลามไล่ฮุปฟัดกระจัดกระเจิง โลมาเริงผุดพ้นชลธาร
ฝูงพิมพาพากันไล่ฟันคลื่น เพียนทองพื้นเพียนทองซ้องประสาน
ฝูงเหราร่าเริงละเลิงลาน พวกปลาวาฬวานว่ายในสายชล
ฝูงเงือกน้ำดำด้นเที่ยวค้นคู่ เป็นหมู่หมู่กลอกกลับอยู่สับสน
มังกรกลาดฟาดหางในกลางวน เที่ยวดั้นด้นหาเหยื่อเหลือคะนอง
พวกฝูงปลาหน้าคนขึ้นกล่นเกลื่อน ว่ายตามเพื่อนพวกกันผันผยอง
ฝูงม้าน้ำทำท่าม้าลำพอง เผ่นผยองอย่างพระยาอาชาไนย
อันสัตว์ร้ายหลายหลากมากนักหนา จะพรรณาก็มิอาจจะหวาดไหว
จะจดจำร่ำว่าจะช้าไป แต่พอได้เรื่องราวดังกล่าวกลอน
กำปั่นไฟไปถึงเกาะกาหวี เข้าจอดที่เมืองใหม่ใกล้สิงขร
ทั้งเรือใบใส่เสบียงเลี้ยงนิกร เข้าพักผ่อนทอดเรียงเคียงกันไป
กำหนดครบเดือนครึ่งพอถึงเข้า เหมือนพราหมณ์เฒ่าชี้แจงแถลงไข
ดูถิ่นฐานบ้านเมืองติดเนื่องไป เห็นจะได้สืบสาวถึงเจ้านาย ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช อยู่กับบาทหลวงอาจารย์นานใจหาย
เมื่อจะพบไพร่ฟ้าเสนานาย ค่อยสบายหลับนอนไม่ร้อนรน
เกิดนิมิตพิสดารว่าดวงแก้ว สว่างแววอยู่บนฟ้าเวหาหน
แล้วตกลงตรงหน้าประชาชน เกิดเป็นฝนสาดรอบขอบคีรินทร์
แล้วดวงแก้วแววเวียนวิเชียรช่วง เป็นรุ้งร่วงอยู่บนแท่นแสนถวิล
พระฟื้นองค์สรงชลหมดมลทิน หน่อนรินทร์ทั้งสามตามลีลา
ออกแท่นรัตน์ชัชวาลอย่างฝรั่ง พร้อมสะพรั่งไพร่นายทั้งซ้ายขวา
พอบาทหลวงลุกเดินดำเนินมา พระมังคลาเชิญให้นั่งบัลลังก์ทอง
แล้วเล่าตามความฝันอันนิมิต บาทหลวงคิดเห็นดีไม่มีสอง
ฝันว่าแก้วรัศมีสีเรืองรอง คือพวกพ้องเราจะมาถึงธานี
ซึ่งฝนตกรอบเกาะที่เคราะห์ร้าย จะสูญหายลาภเลิศประเสริฐศรี
อันดวงแก้วแววสว่างกระจ่างดี ตกบนที่แท่นรัตน์ชัชวาล
คงได้คู่สู่สมภิรมย์รส จะปรากฏแจ้งสิ้นทุกถิ่นฐาน
คอยฟังข่าวเขาคงมาไม่ช้านาน เห็นได้การจริงจังเองฟังดู
แล้วอวยพรให้สวัสดิ์พิพัฒน์ผล เป็นมงคลเหมือนกว่าหนาอ้ายหนู
ชัยชนะสารพัดแก่ศัตรู ให้มีผู้กรุณาในสามัญ ฯ
พระมังคลาสาธุขอลุลาภ แม้นได้ปราบศึกเสือเหลือขยัน
รับเอาพรพระอาจารย์สำราญครัน กำหนดวันเดือนปีที่ทำนาย ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายกำปั่นมาบรรจบ ทั้งเรือรบเรือไฟเหมือนใจหมาย
พร้อมสะพรั่งทั้งพหลพลนิกาย ขึ้นหาดทรายเดินมาหน้าบุรี
เห็นผู้คนในพาราออกหาผัก จึงร้องทักพวกไพร่ในกรุงศรี
จงหยุดยั้งรั้งราจะพาที ชาวบุรีซักถามไปตามแคลง
มาแต่ไหนนายขาบอกข้ามั่ง จะขอฟังท่านจงกล่าวเล่าแถลง
หรือว่าเป็นพวกสลัดเที่ยวลัดแลง มาแอบแฝงปล้นชิงหรือวิ่งราว ฯ
พวกกำปั่นนั้นว่าข้าคนซื่อ มิได้ถือโจรกรรมเที่ยวทำฉาว
การโกหกฉกชิงหรือวิ่งราว ท่านอย่ากล่าวหยามหยาบจะบาปกรรม
เราเป็นพวกคนธรรพ์เหมือนมั่นหมาย ตามเจ้านายที่ท่านชุบอุปถัมภ์
กตัญญูรู้บ้างในทางธรรม เราอยู่กำพลเพชรเขตนคร ฯ
พวกชาวเมืองรู้แจ้งไม่แคลงจิต นั่งพินิจรู้ตลอดแล้วทอดถอน
คะนึงพลางทางมีสุนทรวอน ท่านอยู่ก่อนจะไปแจ้งแสดงความ
แล้วลุกลาพาเพื่อนกันกลับหลัง เข้าในวังบอกขุนนางต่างไต่ถาม
ว่าเมืองเราเขาคิดมาติดตาม ท่านเอาความกราบทูลมูลคดี ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช ออกนั่งอาสน์เนาวรัตน์จำรัสศรี
พร้อมสะพรั่งทั้งพหลแลมนตรี นำคดีทูลองค์พระทรงธรรม์
ว่าข้าเก่าเหล่าเมืองกำพลเพชร มาเบ็ดเสร็จเจ็ดนายรีบผายผัน
ทั้งชวามาตามด้วยครามครัน ถึงพร้อมกันจะมาเฝ้าเจ้าแผ่นดิน ฯ
พระอิ่มเอมเปรมปราในมาโนช รับสั่งโปรดชื่นชมสมถวิล
จงเร่งรีบรับมาในธานินทร์ ชาวบุรินทร์อุตส่าห์คิดมาติดตาม
ขุนนางสั่งม้าใช้ให้ไปบอก เขาอยู่นอกเวียงชัยเร่งไปถาม
พวกขุนนางต่างแจ้งแห่งเนื้อความ ก็รีบตามมาเฝ้าถึงเจ้านาย
ศิโรราบกราบก้มบังคมบาท กับปนาทนึกไปแล้วใจหาย
ไม่เห็นองค์นางพระยาเสนานาย จึ่งภิปรายทูลถามด้วยความแคลง
อันพระยอดเยาว์วิมลไปหนไหน จึงมิได้เสด็จมาข้ายังแหนง
หรือกริ้วโกรธโทษทัณฑ์ฉันยังแคลง ขอพระองค์จงแจ้งแสดงความ ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาปัญญาฉลาด กับสังฆราชตรึกไตรฟังไต่ถาม
จึงเอื้อนอรรถตรัสบอกออกเนื้อความ เมื่อเราข้ามฟากฝั่งไปลังกา
ทำสงครามสามเดือนไม่เคลื่อนคลาด กับหมู่ญาติเผ่าพงศ์พวกวงศา
เกิดวิบัติขัดขวางกลางชลา เพราะนัดดาลักพระขรรค์จึงอันตราย
ทัพก็แตกแยกย้ายพลัดพรายหมด นางกำสรดเศร้าใจมิใคร่หาย
เราจึ่งเข้าปรนนิบัติไม่คลาดคลาย นางภิปรายปราศรัยเป็นไมตรี
ให้เราผู้ลูกเลี้ยงเคียงถนอม นางยินยอมในเล่ห์มเหสี
ตามประสงค์ตรงเสน่ห์ประเวณี จึ่งได้มีบุตรตามกันสามองค์
แล้วพระนางวางวายทิวงคต เธอเปลื้องปลดไปสวรรค์อันประสงค์
ฝากกุมารหน่อเนื้อในเชื้อวงศ์ ให้ดำรงมนเทียรวิเชียรพราย
เทวสินธุ์ผู้พี่นี่แน่ท่าน ถัดไปนั่นน้องกลางเหมือนอย่างหมาย
ให้ชื่อเทพจินดาดาราราย นั่นน้องชายราเมศวิเศษครัน
เราจึ่งพามาอยู่ในเมืองนี้ เพราะบุญมีมากเหลือเชื้อสวรรค์
นางไปอยู่สถานวิมานจันทร์ ชื่อนาควันเทวบุตรเหมือนภุชงค์ ฯ
พวกขุนนางต่างทราบเนื้อความสิ้น ว่านางปิ่นอิศราพระยาหงส์
สิ้นประยูรสูญชีวิตถึงปลิดปลง แล้วทูลองค์มังคลาเจ้าธานี
คืนประเทศเขตขอบกำพลเพชร เชิญเสด็จไปบำรุงซึ่งกรุงศรี
ราษฎรร้อนใจเพราะไม่มี เจ้าบุรีป้องกันสวรรยา
จะขอเชิญหน่อเนื้อเชื้อกษัตริย์ ผ่านสมบัติไอศวรรย์ให้หรรษา
ทั้งจะได้ปกเกล้าชาวประชา พระมังคลารับคำจะทำตาม
จึ่งปรึกษาสังฆราชท่านบาทหลวง ถูกกระทรวงหรือไม่ขอไต่ถาม
พระคุณเห็นเป็นไฉนจะได้ตาม ด้วยเป็นความไกลตาต้องหารือ
ฝ่ายบาทหลวงห่วงทรัพย์ที่เมืองนั้น คิดผ่อนผันกันไปไม่ได้หรือ
เอาลูกชายครองเมืองให้เลื่องลือ เจ้าที่ชื่อเทวสินธุ์อยู่กินแทน
เทพจินดาน้องที่สองนั้น รับพระบัณฑูรเล่าได้เฝ้าแหน
เป็นฝ่ายหน้าว่าราชการแทน อยู่เขตแดนวังหน้าริมสาคร
แต่ราเมศน้องชายเป็นฝ่ายหลัง ให้ไปตั้งอยู่ที่ท้ายชายสิงขร
เร่งแต่งงานการภิเษกสยุมพร ครองนครเป็นกษัตริย์สวัสดี
ภิเษกสามตามวงศ์ดำรงภพ ขจรจบเฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี
เสร็จภิเษกเอกฉัตรสวัสดี บรรดาที่คนเก่าอย่าเอาไป
แล้วพระองค์ทรงสั่งการภิเษก เสนาเอกรับสั่งนั่งไสว
เร่งบาดหมายทุกตำแหน่งให้แจ้งใจ เร่งทำในเจ็ดวันเหมือนสัญญา ฯ
พอสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขึ้นจากอาสน์แท่นสุวรรณด้วยหรรษา
พนักงานจัดแจงแต่งพารา สี่ปรางค์ปราจะภิเษกเป็นเอกองค์
ตั้งพิธีสี่เสาเพดานดาด ผ้าขาวลาดสุจหนี่แต่งที่สรง
ราชวัติฉัตรสุวรรณให้กั้นองค์ พระเต้าสรงสังข์กลศรดวารี
ทิพย์ปทุมธารากระยาสนาน ตั้งเครื่องอานอย่างเอกภิเษกศรี
แว่นสุวรรณขันถมยาราชาวดี พานพระศรีพระแสงทรงอลงกรณ์
บายศรีแก้วแวววับประดับเพชร มงกุฎเก็จเนาวรัตน์ประภัสสร
เศวตฉัตรพัดโบกแลจามร พระแสงศรเสโล่โตมรา
แล้วสำเร็จเสร็จเรื่องพิธีพร้อม ทูลพระจอมจักรพงศ์พระวงศา
วันสี่ค่ำกำหนดจะราชา ภิเษกสามกุมาราครองธานี ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นพิภพ คิดปรารภที่จะกลับซึ่งกรุงศรี
เสด็จออกพระโรงคัลอัญชลี พร้อมทั้งสี่โหราประชากร
ให้จุดเทียนเวียนแว่นวิเชียรรัตน์ ตามกษัตริย์อิศโรสโมสร
ประโคมแซ่แตรสังข์ทั้งแตรงอน ประสานซ้อนเสียงดังกังสดาล
มโหระทึกกึกก้องกลองวิลาศ ทั้งพิณพาทย์จำเรียงเสียงประสาน
โปรยดอกไม้เงินทองของตระการ พนักงานทูลถวายฝ่ายกำนัล
สรงสหัสธารามณฑาภิเษก มอบเศวกระฉัตรชัยไอศวรรย์
แล้วอวยพรหน่อนเรศครองเขตคัน เป็นจอมจรรโลงลบจบสกล
ให้อายุเจ้ายืนหมื่นพรรษา จงวัฒนาในสมบัติพิพัฒน์ผล
บำรุงประชาราษฎรคิดผ่อนปรน อย่าให้คนเดือดร้อนเหมือนก่อนมา
พระเทวสินธุ์จินดาทั้งราเมศ ครองประเทศไอศวรรย์ให้หรรษา
พ่อกับท่านสังฆราชจะคลาดคลา ไปพาราดับร้อนให้ผ่อนเย็น
ไม่ช้านักจักมาพาราเจ้า แต่เมืองเก่าเกิดทุกข์ถึงยุคเข็ญ
แม้นมิไปไหนนครจะหย่อนเย็น ก็จำเป็นไปจำไคลคลา ฯ
พระเทวสินธุ์ยินคำที่ร่ำสอน ขอรับพรวางไว้ในเกศา
ทั้งสามองค์ทรงสะอื้นกลืนน้ำตา พระมังคลากอดบุตรสุดอาลัย
พ่อจำเป็นจำพรากไปจากเจ้า อย่าโศกเศร้าหม่นหมองจงผ่องใส
พวกคนดีมีวิชาเสนาใน พ่อก็ให้อยู่กับเจ้าถึงเก้าพัน
ถึงศัตรูหมู่ปัจจามาทุกทิศ มันคุมคิดเขาคงฆ่าให้อาสัญ
อย่าทุกข์ร้อนสอนสั่งระวังกัน ครองเขตขัณฑเสมาพาราเรา ฯ
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร กับสังฆราชจากสถานพิมานเฉลา
เฉลิมเลิศหลายสีมณีเพรา กับฝูงเหล่าแขกชวาประชากร
ลงกำปั่นสุวรรณหงส์มีธงปัก ท้ายสลักเรืองไรรูปไกรสร
ที่นั่งทองห้องท้ายลายมังกร จอดสลอนใต้เหนือล้วนเรือไฟ
พวกเสนาข้าทูลละอองบาท เดียรดาษพร้อมพรั่งนั่งไสว
นายกำปั่นหันระยางให้กางใบ บ้างติดไฟไขสลักให้จักรเดิน
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องกลองสนั่น ออกกำปั่นจากเกาะดั่งเหาะเทิน
ชมมัจฉาปลาใหญ่พอใจเพลิน แล้วรีบเดินเรือมาในสาคร
กำปั่นตามข้ามมหาสาคเรศ พ้นประเทศเหล่าละเมาะเกาะสิงขร
เย็นพยับอับแสงทินกร พระจันทร์จรแจ่มฟ้านภาลัย
บาทหลวงเรียกมังคลามาข้างนอก แล้วชี้บอกดวงดาวขาวไสว
โรหิณีสีแดงดั่งแสงไฟ ดาวลูกไก่ตรงหน้าดาวพาชี
ตำราเรียกฤกษ์สามตามตำหรับ แม้นเคียงกับจันทราร่วมราศี
พวกโจรจะกล้าแข็งแรงราวี เจ้าบุรีราษฎรมักร้อนรน
ตรงมือชี้นี่แน่ดาวมิคเศียร เองจงเรียนจำไว้หนาอย่าฉงน
แม้นร่วมราศีศุกร์มักทุกข์ทน บังเกิดฝนแล้งไปลูกไม้แพง
โน่นดาวลูกไก่ใกล้กันกับดาวฆะ ต้องชนะข้าศึกอย่านึกแหนง
พลางบอกกล่าวเล่าคดีแล้วชี้แจง ตามตำแหน่งโหรทายร้ายแลดี
พอเดือนดับลับฟ้าเวหาหน เป็นหมอกมนมืดมัวทั่ววิถี
จวนจะแจ้งแสงอุทัยในนที ลมก็มีริ้วริ้วติดทิวธง
ระลอกลั่นครั่นครื้นเป็นคลื่นซัด พลางแล่นลัดเรือบัลลังก์ที่นั่งหงส์
ทั้งเรือตามสามกระบวนปักทวนธง พวกไต้ก๋งตั้งเข็มเต็มชำนาญ
หมายประเทศเขตแดนตามแผนที่ ออกแล่นรี่ไปตามทางหว่างอิสาน
ชมมหาสาคโรชโลธาร ตามถิ่นฐานมีละเมาะเป็นเกาะเกียน
พวกเรือแตกแปลกภาษาขึ้นอาศัย มีพุ่มไม้หลายหลากดั่งฉากเขียน
ทั้งกรวดทรายชายหาดดาษเดียร ดูราบเลี่ยนพรายพร้อยมีหอยปู
ข้ามชะวากปากอ่าวกบิลพัสดุ์ แหลมสุหรัดพวกทมิฬไม่กินหมู
ใกล้ประเทศเขตชวามลายู ต้นหนดูแผนที่ต่างดีใจ
อีกวันครึ่งก็จะถึงสำปันหนา พวกชวาบอกกันเสียงหวั่นไหว
เกีอบจะถึงถิ่นฐานสำราญใจ จะได้ไปหาเมียนั่งเคลียคลอ
กูจากไปสามเดือนแท้แม่อีหนู จะเล่นชู้หรือกระไรไฉนหนอ
แม้นถึงเรือนเพื่อนกูคงรู้คอ ถองให้พ่อตาดูกูไม่ฟัง
ที่ลางคนบ่นว่าถ้าเช่นนั้น ชกให้ท่านตาเฒ่านั่งเกาหลัง
ถึงแม่ยายพายผู้กูไม่ฟัง ผิดกูนั่งคัดข้อขึ้นต่อเรียน ฯ
จะกล่าวถึงพระธิดาพระยาแขก พึ่งรุ่นแรกสาวสำอางค์ดั่งนางเขียน
ดูจิ้มลิ้มพริ้มพร้อมละม่อมละเมียน ดั่งเทพเจียนเจียระไนมาไว้วาง
ขนงเนตรเกศแก้มเมื่อแย้มยิ้ม ราวกับพิมพ์ทองเจือเนื้อไม่ขวาง
จะพิศไหนก็วิไลวิลาสนาง สวนสำอางดังยุพินกินรี
เมื่อวันพระมังคลาจะมาถึง ให้รุมรึงในอุรามารศรี
พอม่อยหลับกลับนิมิตว่านาคี มาอยู่ที่แท่นรัตน์ชัชวาล
รวบกระหวัดรัดนางทั้งปรางค์มาศ ดูร้ายกาจเรี่ยวแรงกำแหงหาญ
แล้วพ่นพิษปิดพื้นโพยมมาน สุริย์ฉานบดบังทั้งวังเวียง
นางพลิกฟื้นตื่นคว้าผวาหวาด ร้องกรีดกราดมิได้หยุดจนสุดเสียง
บรรดาเหล่าสาวใช้นอนใกล้เคียง นางพี่เลี้ยงตกใจกระไรเลย
ผวากอดยอดมิ่งวิมลโฉม ปลอบประโลมเป็นไรเล่าแม่เจ้าเอย
จงบอกพี่เถิดหนาน้องอย่าร้องเลย ขอเชิญเผยเสาวนีย์ช่วยชี้แจง ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ธิดาพระยาหญิง สมรมิ่งเธอจึงกล่าวเล่าแถลง
ฉันฝันเห็นนาคานัยน์ตาแดง มันเรี่ยวแรงรัดรึงไว้ตรึงตรา
ทั้งปราสาทราชวังในจังหวัด ก็รวบรัดเขตแดนไว้แน่นหนา
แล้วพ่นพิษปิดแสงพระสุริยา น้องผวาพลิกฟื้นพอตื่นนอน ฯ
นางพี่เลี้ยงรู้ตำราภาษาแขก เทวดามาแทรกจึ่งสังหรณ์
คงได้คู่สู่สมสยมพร ต่างนครคงจะมาไม่ช้านาน
จึงทูลกับพุ่มพวงนางดวงแข นี่แน่แม่จะได้คู่สู่สมาน
ร่วมภิรมย์สมองค์สมวงศ์วาน จึงบันดาลให้แม่ฝันอย่ารัญจวน
พระธิดาว่าตัวของน้องนี้ ไม่อยากมีคู่ครองประคองสงวน
เหมือนอย่างเขาว่าไว้น้องใคร่ครวญ เป็นที่กวนใจนักไม่รักมี ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช กับครูบาทหลวงแล่นตามแผนที่
ถึงปากน้ำสำปันหนาไม่ช้าที ให้ทอดที่เมืองด่านชานชลา
ขุนชำนาญด่านนอกเขียนบอกส่ง ให้ทูลองค์นครำสำปันหนา
ว่ากำปั่นที่ไปทัพนั้นกลับมา พบมังคลาเจ้าประเทศเขตกำพล
มาประทับยับยั้งตั้งอยู่ด่าน จะโปรดปรานอย่างไรบ้างยังฉงน
ทั้งพวกเหล่าชาวเมืองเพชรกำพล พร้อมพหลจัตุรงค์เธอตรงมา ฯ
พวกเสมียนเขียนคำทำอักษร ไปนครเร็วพลันด้วยหรรษา
ถึงแล้วเข้ากราบทูลมูลิกา เจ้าชวาทราบสิ้นก็ยินดี
ให้จัดแจงแต่งเรือลงไปรับ มาประทับอยู่พลับพลาหลังคาสี
ให้เลี้ยงดูหมู่พหลแลมนตรี จงเป็นที่เปรมปราสถาวร
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขึ้นปรางค์มาศเนาวรัตน์ประภัสสร
พวกจัดแจงแต่งที่นั่งอลังกรณ์ เรือไกรสรสิงหราชสะอาดตา
เรือกระบวนทวนธงเอาลงปัก ทั้งคู่ชักแห่แหนดูแน่นหนา
มยุรฉัตรพัดบังอย่างชวา ร่มระย้ายาวสั้นกั้นขุนนาง
พลพายรายเรียงเคียงขนัด สารวัตรจัดเสร็จพอสางสาง
สามโมงครึ่งถึงด่านท่านขุนนาง ให้นำทางไปกำปั่นเหมือนสัญญา
พวกเรือแห่แออัดจัดกันเสร็จ เชิญเสด็จขึ้นไปวังอย่ากังขา
ว่าบัดนี้องค์ท้าวเจ้าชวา มาคอยท่าภูวไนยอยู่ท้ายวัง ฯ
ป่างพระจอมมังคลานราราช กับครูบาทหลวงสมอารมณ์หวัง
ที่ทุกข์โศกมาแต่ก่อนผ่อนประทัง แล้วจึ่งสั่งสอนศิษย์เหมือนคิดตรอง
เรื่องเสน่ห์ที่กูว่าเมตตาจิต แม้นเขาชิดแล้วก็ดีไม่มีสอง
เองอุตส่าห์จารึกไว้ตรึกตรอง ตามทำนองแยบยลกลอุบาย
พระแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจำรัส เพชรรัตน์พลอยพร่างกระจ่างฉาย
ฉลององค์ทรงกระสันพรรณราย แล้วสอดสายรัดองค์อลงกรณ์
ทรงมหามาลาจินดาประดับ กระจ่างจับแจ่มจำรัสประภัสสร
ธำมรงค์เรืองจินดาค่านคร ถือตรีเพชรเสด็จจรลงนาวา
บาทหลวงแต่งตัวใหม่ลงไปด้วย จะได้ช่วยป้องกันให้หรรษา
แล้วรีบเร่งเรือใช้ให้ไคลคลา โห่สามลาตีฆ้องกลองประโคม
กระบวนแห่แซ่ซ้องก้องสนั่น พลขันธ์ครื้นครึกแห่ฮึกโหม
ทั้งสังข์แตรแซ่สำเนียงเสียงครึกโครม บาทหลวงโสมนัสรื่นชื่นอุรา
พอเรือแห่มากระทั่งวังนิเวศน์ ถิ่นประเทศเมืองแขกแปลกภาษา
พอแลเห็นท่านท้าวเจ้าชวา เธอลงมาคอยอยู่ท้ายบูรี ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มังคลาราช ยุรยาตรขึ้นไปเฝ้าเจ้ากรุงศรี
ท้าวรายาปราศรัยเป็นไมตรี เชิญเข้าไปในบุรีด้วยปรีดา
พระยาแขกขึ้นรถมีกลดกั้น เป็นหลั่นหลั่นแลรายทั้งซ้ายขวา
รถกระจกยกให้พระมังคลา ขึ้นกับอาจารย์เจ้าเข้านคร
ครั้นถึงวังยั้งยับประทับที่ พวกมนตรีคับคั่งนั่งสลอน
ท้าวลงจากราชรถบทจร เข้านครเขตขัณฑ์สวรรยา
แล้วจูงหัตถ์มังคลาเจ้าฝาหรั่ง เข้าไปยังพระโรงคัลด้วยหรรษา
ให้นั่งแท่นมรกตรจนา พระมังคลาอภิวันท์อัญชุลี
พร้อมเสนาเข้าทูลละอองบาท แล้วถามนาถหน่อกษัตริย์พลัดกรุงศรี
เราสงสารท่านนักด้วยภักดี พวกมนตรีเขามาเล่าให้เราฟัง
ว่าตกทุกข์ได้ยากลำบากเหลือ เสียดายเนื้อหน่อกษัตริย์ประหวัดหวัง
พ่อจะได้คืนคงดำรงวัง แต่ยับยั้งอยู่สักหน่อยจึ่งค่อยไป ฯ
พระมังคลาว่าข้าพเจ้านี้ ไม่มีที่พึ่งพาจะอาศัย
ขอพึ่งบุญกรุณาเหมือนข้าไท พระอย่าได้ถือโทษจงโปรดปราน
แล้วนิ่งนึกตรึกตรองให้หมองจิต คะนึงคิดมากมายหลายสถาน
ยังไม่เคยนบนอบเคยหมอบกราน พวกเจ้าบ้านเมืองไรก็ไม่มี
เราก็เป็นหน่อเนื้อในเชื้อแถว ลังกาแก้วเคยบำรุงซึ่งกรุงศรี
มาต้องไหว้แขกชวาเจ้าธานี มิรู้ที่จะดำริจะตริตรอง
แล้วหวนคิดผิดพลั้งก็ช่างเถิด เหมือนทองเกิดเป็นตะกั่วย่อมมัวหมอง
ถ้าตกยากกรากกรำตามทำนอง เหมือนเพลงร้องว่าสิบนิ้วต้องพลิ้วเอา
ด้วยเจ้าแขกกรุณาเมตตาจิต ก็ต้องคิดขอบคุณเพราะบุญเขา
สารพัดศัตรูไม่ดูเบา เพราะบุญเจ้าจอมจังหวัดปฐพี
แล้วทูลท้าวเจ้าชวาอาณาเขต ขอพระเดชท้าวไทใส่เกศี
จะขอเป็นเกือกทองรองธุลี กว่าชีวีนั้นจะวายทำลายลาญ ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าชวาอาณาจักร ให้แสนรักน้ำคำซ้ำสงสาร
จึ่งโลมเล้าเอาใจอาลัยลาน จะคิดอ่านช่วยบำรุงให้รุ่งเรือง
แล้วพิศพักตร์ลักขณาหน่อกษัตริย์ งามจำรัสรัศมีล้วนสีเหลือง
เสียดายศักดิ์จักรพรรดิมาขัดเคือง แม้นมิเปลื้องทุกขาจะอาดูร
ทั้งรูปทรงโสภาดูน่ารัก มาเสื่อมศักดิ์โภไคยทั้งไอศูรย์
อย่าทุกข์เลยเราจะอนุกูล ให้เพิ่มพูนในสมบัติกษัตรา
แล้วสั่งให้ไปอยู่ที่ตึกตั้ง ให้ยับยั้งอยู่สนุกเป็นสุขา
แม้นมีเรื่องเคืองขัดหัทยา พ่อจงมาบอกกล่าวเล่าคดี ฯ
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร เข้าในวังสั่งนาฏมเหสี
เอาใจใส่หน่อกษัตริย์พลัดบุรี คุณจะมีมากมายหลายประการ
มเหสีรับสั่งฟังกระแส ชำเลืองแลน้อมคำนับรับบรรหาร
แล้วสั่งเล่าสาวสวรรค์พนักงาน แต่งเครื่องอานออกถวายพระมังคลา
ฝ่ายหน่อนาถบาทหลวงออกจากเฝ้า พากันเข้าไปอยู่ตึกนั่งปรึกษา
ควรจะต้องหยุดสำนักพักโยธา เจ้าชวาเล่าก็เห็นเธอเอ็นดู
เมื่อวันมาถึงข้างในกูได้ข่าว ว่าลูกท้าวงามนักหนาหวาอ้ายหนู
อายุย่างเข้าสิบสี่มีระดู เองได้อยู่เป็นลูกเขยคงเลยดี
พระมังคลาว่าเราอยู่โนปรางค์รัตน์ จะลอดลัดเข้าไปหามารศรี
เห็นขัดสนจนใจเพราะไม่มี ผู้ใดที่จะเข้าไปให้ถึงนาง ฯ
บาหหลวงว่าแต่เท่านี้สิขี้ขลาด มิใช่ชาติเจ้าชู้แล้วหูหาง
ค่อยสืบเสาะเหมาะใจที่ไว้วาง ให้ถึงนางพี่เลี้ยงเคียงประคอง
เองแอบอิงพิงพึ่งให้ถึงเขา ประโลมประเล้าฝากตัวเห็นมัวหมอง
เอาสินทรัพย์นับให้ดังใจปอง อันเงินทองใครเขาชังเองฟังดู
ขี้คร้านวิ่งตอแหลเป็นแม่สื่อ ถึงจะดื้อดุจริงคงวิ่งหู
เจ้าประคุณเงินทองเองลองดู ผิดปากกูเอ็งจงว่ากูสามัญ ฯ
พระมังคลาว่าเจ้าคุณการุญรัก ช่างรู้จักท่วงทีดีขยัน
พรุ่งนี้เช้าเหล่าพวกนางกำนัล มาสั่งฉันแล้วจะบาดเข้าพาดพิง
แต่ปรึกษาหารือกันทั้งสอง เฝ้าตรึกตรองหวังจะให้ได้ผู้หญิง
อุตส่าห์พูดลูบไล้ให้ได้จริง เหมือนปากปลิงเกาะติดอย่าคิดวาง
แล้วก็บอกหยูกยามหาเสน่ห์ อุปเทห์สารพัดไม่ขัดขวาง
อุตส่าห์บ่นสนธยายที่ไว้วาง เอาให้นางในวิมานคลานลงมา
แต่สั่งสอนกันจนสางสว่างแจ้ง ที่เคลือบแคลงมิได้ปิดบอกศิษย์หา
พอสายแสงพวกที่แต่งโภชนา ส่งให้ทาสีออกมานอกวัง
ถวายองค์พงศ์กษัตริย์เสวยเสร็จ แล้วสำเร็จนางคำนับแล้วกลับหลัง
เชิญเครื่องอานพานทองของในวัง ตามรับสั่งองค์ท้าวเจ้าบุรินทร์ ฯ
จะกล่าวถึงพระธิดาพระยานั้น ถึงเจ็ดวันเคยไปลงสรงกระสินธุ์
ที่ในสวนอุทยานเป็นอาจิณ นอกบุรินทร์สร้างสมไว้ชมเชย
มีบุปผาสารพัดจัดมาปลูก ทั้งดอกลูกมีพร้อมหอมระเหย
สระปทุมตูงตั้งกำลังเชย ลมรำเพยพัดพาสุมาลัย
มีมัจฉาปลาว่ายอยู่คลายคล่ำ บ้านพ่นน้ำฟองฟูดูไสว
ทั้งเต่าหอยลอยกระสินธุ์เที่ยวกินไคล อยู่ที่ในสระสนานชานชลา
กระจับจอกดอกผลปนสาหร่าย กระแสสายใสเย็นเห็นมัจฉา
ที่ประทับยับยั้งตั้งพลับพลา เป็นที่ผาสุกเกษมเปรมฤทัย ฯ
ถึงวันเจ็ดนางเสด็จขึ้นไปเฝ้า แล้วก้มเกล้าทูลลาอัชฌาสัย
เที่ยวเล่นสวนสระสนานสำราญใจ ฝ่ายท้าวไทสั่งสนมกรมวัง
ว่าวันนี้พระบุตรจะไปสวน เจ้าจงชวนกันประชุมช่วยคุมขัง
จงเอารถซุ้มระย้ามีฝาบัง เป็นที่นั่งทรงธิดาเอ็งพาจร
เอาโขลนจ่าไปให้มากช่วยลากรถ ให้สมยศพระบุตรีศรีสมร
ท้าวรับสั่งเสนีชุลีกร ก็รีบร้อนบาดหมายสั่งนายเวร
สารถีที่สำหรับขึ้นขับรถ ใส่เกราะนวมสวมหมดทั้งดั้งเขน
มาเตรียมคอยเสด็จทั้งเจ็ดเวร พวกลูกเกณฑ์นายหมวดต่างตรวจตรา ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ธิดาพระยาหญิง สมรมิ่งโสรจสรงทรงภูษา
ประดับเครื่องเรืองงามอร่ามตา ทรงมหาเนาวรัตน์จำรัสเรือง
กรอบนลาฏคาดเข็มขัดรัดกระสัน สะพักถันตาดทองละอองเหลือง
ธำมรงค์เรือนมณีสีประเทือง แล้วย่างเยื้องขึ้นรถบทจร
นางพี่เลี้ยงเคียงข้างไม่ห่างโฉม คอยประโลมพุ่มพวงดวงสมร
พวกนางเชิญเครื่องยศบทจร ล้วนงามงอนรุ่นราวขาวละออง
ตามเสด็จอรไทออกไปสวน เดินลอยนวลตามเจ้าไม่เศร้าหมอง
บ้างผัดหน้านวลใสเป็นใยยอง ตามทำนองนางแขกแปลกกับไทย ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาปรีชาฉลาด กับสังฆราชรู้แจ้งแถลงไข
ว่าวันนี้พระธิดาจะคลาไคล ไปเล่นสวนดอกไม้ที่ท้ายวัง
เองรีบไปคอยดูอยู่ริมสระ ให้นางประเนตรสมอารมณ์หวัง
เป่าเสน่ห์ผูกจิตให้ติดตัง คงสมหวังเหมือนกับฝันอย่ารัญจวน
พลางจัดแจงแต่งกายเป็นชายไพร่ แอบเข้าไปหาตาเฒ่าที่เฝ้าสวน
ส่งภาษามลายูรู้กระบวน แล้วทำชวนพูดจาทีหารือ
ข้าพเจ้าเป็นชาวสำปะหลัง เป็นนายช่างต่อเรือคนเชื่อถือ
แต่เรือไฟไม่สันทัดเที่ยวหัดปรือ เขาเล่าลือทุกสถานมานานครัน
อุตส่าห์มาหมายจะใคร่ได้ความรู้ เที่ยวหาครูรู้หลักทำจักรหัน
อยู่บ้านใดในประเทศขอบเขตคัน โปรดดีฉันนำไปให้อาจารย์ ฯ
ทั้งตายายหมายว่าจริงนิ่งพินิจ แล้วก็คิดรักใคร่ไปสิหลาน
แต่วันนี้พระธิดายุพาพาล จะมาสนานที่ในสระธุระมี
แล้วก็ว่าตาจะช่วยไปฝากฝัง ให้สมดั่งหลานคิดไม่บิดหนี
คอยดูเขาเล่นสักวันขยันดี ต่อพรุ่งนี้จึงค่อยไปดั่งใจจง
แอบดูเหล่าชาววังบ้างสิหลาน เขางามปานกินราพระยาหงส์
แต่ออกไปเสียให้ไกลเขาล้อมวง ที่ในดงคัดเค้าเหล่าต้นจันทน์
พระมังคลาดีใจเห็นได้ช่อง ค่อยย่างย่องเข้าไปในสวนขวัญ
เข้าแฝงพุ่มชงโคตะโกวัน ริมขอบคันสระศรีมีปทุม ฯ
จะกล่าวถึงนางพระยามาถึงสวน พร้อมกระบวนกันทั่วมามั่วสุม
แล้วนั่งกองกำชับคอยจับกุม พวกหนุ่มหนุ่มล้อมไว้มิให้เดิน
พอรถทรงพระธิดามาถึงสวน พี่เลี้ยงชวนเสด็จนางไม่ห่างเหิน
เก็บบุปผามาลัยพอใจเพลิน เสด็จดำเนินกรีดเล็บเก็บจำปี
ประทานเหล่าสาวสรรค์นางข้าหลวง คนละพวงส่งให้ใส่เกศี
ทั้งปาหนันกรรณิการ์สารภี ตันหยงมีดอกพร้อมหอมขจร
เห็นสาวหยุดฉุดชิงจนกิ่งค้อม เอาไม้ซ่อมสอยร่วงพวงเกสร
นางสาวสรรค์เก็บดวงพวงขจร ให้พี่เลี้ยงสายสมรเที่ยวเรียงราย
บ้างเก็บผลไม้ลูกทั้งสุกห่าม ทำไม้ง่ามน้อยน้อยสอยถวาย
ละมุดม่วงพวงผลหล่นกระจาย เที่ยวเรี่ยรายตกกลาดดาษดา
ลิ้นจี่ต้นผลแดงดังแสงชาติ มะตูมมะตาดดกดื่นพื้นพฤกษา
มะหาดเหียงเรียงต้นผลผกา ย้อยระย้าสุกเหลืองดูเรืองรอง
เสด็จดำเนินเดินทางมากลางสวน อนงค์นวลอื่นจะเปรียบไม่เทียบสอง
ไปถึงสระปะพระมังคลามอง สองต่อสองเนตรสบประจบกัน
ให้ปลาบปลื้มลืมเล็งแต่เพ่งพิศ ยิ่งเสียวจิตนึกขยับจะรับขวัญ
ดั่งอัปสรในสถานวิมานจันทร์ ทั้งผิวพรรณผ่องพักตร์ลักขณา
ขนงเนตรเกศแก้มเมื่อแย้มยิ้ม ประไพพริ้มเหลือดีเจ้าพี่จ๋า
ทั้งสองเต้าเท่าเปรียบปทุมา แม้นจะหาเหมือนเจ้าไม่เท่าเทียม ฯ
ฝ่ายระเด่นดวงแขแลชม้อย นี่นะรอยมาแต่ไกลนึกอายเหนียม
หรือฝรั่งลังกามาเลียบเลียม ดูเสงี่ยมกิริยาเหมือนนารี
ดูรูปทรงองค์เอวก็อ้อนแอ้น ละม้ายแม้นเทวดาในราศี
แต่ผ้าเสื้อเหลืออดสูดูเต็มที เหมือนกับที่ชาวไร่พวกไถนา
แล้วโฉมยงทรงชี้ให้พี่เลี้ยง ใครมาเมียงมองแลชะแง้หา
พี่ไปถามตามสงสัยใครใช้มา บอกให้ข้ารู้เรื่องอยู่เมืองใด ฯ
พี่เลี้ยงรับเสาวนีย์มีกระทู้ นี่นายอยู่แห่งหนตำบลไหน
จงบอกความตามจริงทุกสิ่งไป รับสั่งให้ถามนายจงให้การ ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช ได้โอกาสเพื่อจะแจ้งแสดงสาร
ค่อยเป่ามนต์ดลคาถาไม่ช้านาน ที่อาจารย์สอนสั่งให้ตั้งใจ
เดชะเวทวิทยามหาเสน่ห์ ให้รวนเรร้อนจิตพิสมัย
ทั้งพี่เลี้ยงสาวสรรค์กำนัลใน องค์อรไทดวงแขแลตะลึง ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มังคลานั้น บอกว่าฉันนี้นะขาพึ่งมาถึง
มาเที่ยวเล่นเห็นเขาลือกันอื้ออึง ว่าสวนซึ่งจอมกษัตริย์ขัตติยา
สนุกสนานปานสวนสรวงสวรรค์ ในช่อชั้นแดนดาวดึงสา
อยากจะใคร่ชมอนันต์เป็นขวัญตา พอฉันมาปะกระบวนก็จวนตัว
จึงหลบลี้หนีแอบมาซ่อนเร้น กลัวจะเป็นดูแลแม่อยู่หัว
จึ่งมาเที่ยวลัดแลงแอบแฝงตัว เพราะความกลัวท่านจะโกรธลงโทษทัณฑ์
จะออกไปเสียข้างนอกออกไม่ได้ เขาล้อมไว้ยิ่งยวดทั้งกวดขัน
ไหนจะกลัวอาญาสารพัน หม่อมโปรดฉันด้วยเถิดขาจงปรานี
ช่วยเพ็ดทูลอย่าให้สูญไมตรีจิต ที่ชอบผิดช่วยขยายอย่าหน่ายหนี
จะขอบคุณกรุณาที่ปรานี จริงนะพี่จะให้สัตย์ปฏิญาณ ฯ
นางรับคำซ้ำว่าถ้าเช่นนั้น จะผ่อนผันทูลอนงค์เพราะสงสาร
จะจดจำคำนายที่ให้การ ไปทูลมิ่งเยาวมาลย์เหมือนถ้อยคำ
แล้วลุกลามาถึงพระนุชนาฏ อภิวาททูลแต่พอที่ข้อขำ
ทั้งพูดจาสารภาพว่าหลาบจำ ให้พี่นำกราบทูลมูลคดี ฯ
นางทราบสิ้นผินพักตร์มาซักถาม ให้มีความรักใคร่ไม่หน่ายหนี
เสน่หาอาวรณ์ร้อนฤดี นางเทวีหันกลับขึ้นพลับพลา
แล้วเรียกสี่พี่เลี้ยงมาเคียงข้าง พระนุชนางแดดิ้นถวิลหา
จนมิได้สระสรงพระคงคา ให้เรียกราชรัถามาเร็วพลัน
จะกลับวังสั่งเหล่าพวกข้าหลวง ทุกกระทรวงเร่งรัดไปจัดสรร
มาพร้อมเสร็จนางเสด็จจรจรัล จากอนันต์อุทยาน์เข้าธานี
ขึ้นบรรจถรณ์ร้อนจิตด้วยฤทธิ์เสน่ห์ ให้ว้าเหว่วิญญาณ์มารศรี
แสนวิโยคโศกศัลย์พันทวี นางเข้าที่พระบรรทมให้ตรมทรวง ฯ
ฝ่ายนารีพี่เลี้ยงเข้าเคียงแท่น ให้โศกแสนร้อนใจเป็นใหญ่หลวง
นางทูลถามความรักที่หนักทรวง แม่เหงาง่วงเป็นไฉนไม่สบาย
จงบอกพี่ชี้แจงให้แจ้งเรื่อง จะปลดเปลื้องอนุกูลให้สูญหาย
ที่โรคร้อนผ่อนใจให้สบาย อย่าวุ่นวายเลยแม่น้องจะหมองมอม
พี่เป็นหมอขอแก้ที่แผลเจ็บ อันเมื่อยเหน็บเสียรูปซีดซูบผอม
จะแก้ไขมิให้น้องนั้นต้องตรอม ฉันจะยอมอาสาเหมือนม้าทรง ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ นางกษัตริย์ชื่นชมสมประสงค์
แต่ความอายมิใคร่บอกออกให้ตรง เพราะเขาจงใจแก้ที่แผลคัน
จึงว่าน้องเหมือนต้องโอสถพิษ กำเริบฤทธิ์ร้อนในน้ำใจฉัน
พี่ช่วยคิดปิดป้องของสำคัญ อย่าให้ฉันอายหน้าประชาชน ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาเจ้าฝาหรั่ง กลับมายังที่สำนักพักพหล
บาทหลวงถามความในที่ไกกล ทั้งเวทมนตร์ทางเสน่ห์เพทุบาย
ได้ใช้บ้างหรือหาหรือว่าเปล่า หรือได้เข้าไปสมอารมณ์หมาย
พระบอกกล่าวเล่าแต่ต้นไปจนปลาย ที่คิดหมายเห็นจะสมอารมณ์ปอง
นางใช้สี่พี่เลี้ยงมาถามซัก ที่จะชักชวนชิดสนิทสนอง
เชิงพูดจาปราศรัยในทำนอง เห็นมีช่องชอบกลเป็นหนทาง
แต่ฟังดูพรุ่งนี้แม้นมีข่าว ได้เรื่องราวแล้วไม่ยากต้องถากถาง
บาทหลวงว่าลูกครูมันรู้ทาง เหมือนเช่นอย่างพ่อเองกูเกรงมือ
อันเรื่องราวเขาเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง ทั้งอ้อยอิ่งกลอกกลับหญิงนับถือ
ถึงแม่เองรบตีมีฝีมือ ยังต้องรื้อกลับเป็นเมียเขาเคลียคลอ
ชะเจ้าพรรณลูกไม้ไม่ไกลต้น มันร่วงหล่นอยู่ริมกิ่งจริงจริงหนอ
มิเสียแรงเกิดกับต้นเจ้าผลยอ พลางพูดพ้อกันพอให้ใจสบาย ฯ
พระสุริยงเย็นพยับลงลับฟ้า ดวงดาราจันทร์กระจ่างสว่างฉาย
น้ำค้างพรมลมเรื่อยเฉื่อยสบาย บาทหลวงทายดาราพยากรณ์
อันดวงดาวเจ้าชวาอาณาเขต จะเรืองเดชภิญโญสโมสร
เองคงได้เสกสมสยมพร ด้วยฤทธิรอนองค์ท้าวเจ้าชวา ฯ
จะกลับกล่าวพระบุตรีนารีราช ครั้นภาณุมาศเย็นพยับลับเวหา
ศศิธรจรกระจ่างสว่างตา ด้วยฤทธิ์อาคมขลังกำลังมนต์
เทพรำจวนจิตฤทธิ์เสน่ห์ ให้รวนเรร้อนรุมทุกขุมขน
เสน่หากล้าหาญเหลือทานทน ให้ร้อนรนไม่สบายหลายประการ
แล้วเรียกสี่พี่เลี้ยงมาเคียงอาสน์ พระนุชนาฏมีสุนทรด้วยอ่อนหวาน
ประหลาดใจตั้งแต่ไปอุทยาน หนาวสะท้านเป็นไฉนไม่สบาย ฯ
นางพี่เลี้ยงรู้เล่ห์เสน่หา จะวางยาแก้ไขเสียให้หาย
แล้วทูลว่าหน้าไข้ไม่สบาย อย่าวุ่นวายพรุ่งนี้พี่จะไป
หาโอสถรสรื่นที่ชื่นชอบ มาประกอบผันแปรคิดแก้ไข
ให้หายโรคโศกเศร้าเบาพระทัย แล้วจะได้เห็นหมอขอตำรา
มาถวายโฉมยงให้จงได้ ขอแก้ไข้ฟูมฟักช่วยรักษา
เหมือนศุภลักษณ์ยักษีผู้ปรีชา ไปอุ้มพาอุณรุทภุชพงศ์
มาสมสู่อุษาธิดายักษ์ ได้ร่วมรักร่วมชมสมประสงค์
ขออาสากว่าชีวิตจะปลิดปลง ให้ได้องค์มังคลาไม่ช้าที
อย่าทุกข์ร้อนนอนเถิดแม่โฉมฉาย คงสมหมายดอกพระน้องอย่าหมองศรี
ที่ประสงค์จงรักขอภักดี วันพรุ่งนี้จะออกไปให้ได้ความ
แต่ปรึกษาห้าคนจนสว่าง นางเยื้องย่างออกไปแล้วไต่ถาม
มาเรียกบ่าวสาวใช้ให้ไปตาม แล้วเดินข้ามท้องฉนวนรัญจวนใจ ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มังคลาราช พอภาณุมาศไตรตรัสจำรัสไข
แล้วสระสรงทรงเครื่องเรืองอำไพ จะขึ้นไปเฝ้าท้าวจ้าวนคร
พอสี่นางต่างพากันมาถึง พลางรำพึงอยู่ในทรวงดวงสมร
เหตุไฉนหน่อกษัตริย์พลัดนคร วานนี้จรไปเป็นคนจนเข็ญใจ
ไม่รู้เลยว่าเป็นหน่อวรนาถ ขู่ตวาดพูดจาไม่ปราศรัย
ให้นึกกลัวตัวสั่นพรั่นหัวใจ พอหน่อไทสบพักตร์ร้องทักทาย
เชิญพี่มาหาน้องสักหน่อยก่อน ธุระร้อนใจอยู่ไม่รู้หาย
พี่มิช่วยไหนจะรอดคงวอดวาย ดั่งหนึ่งว่ายสายสมุทรสุดกำลัง ฯ
ฝ่ายทั้งสี่พี่เลี้ยงค่อยเมียงหมอบ แล้วก็ตอบพจนารถสวาทหวัง
ขอสนองรองบาทากว่าชีวัง จะรับสั่งใส่เกล้าทุกเช้าเย็น
ฝ่ายพระหน่อบดินทร์นรินทร์ราช ที่คิดคาดไว้ได้ช่องพอมองเห็น
จึงเขียนคำทำเป็นกลอนบอกร้อนเย็น ทับสนิทมินเม้นไม่เห็นรอย
กับธำมรงค์ทรงถอดออกจากหัตถ์ เพชรรัตน์เรือนอุทัยที่ใช้สอย
ส่งให้นางพลางทำเป็นสำออย ว่าแหวนก้อยฉันถวายเหมือนหมายใจ
ทูลฉลองเถิดว่าน้องนี้คนยาก จะหมายฝากชีวงอย่างสงสัย
เป็นคนพลัดซัดเซว้าเหว่ใจ เหมือนนกไร้รังนอนจนอ่อนแรง
ได้มาหยุดสำนักพอพักกึ่ง ให้สมซึ่งปรารถนาพี่อย่าแหนง
ยกเอาคำนำคดีน้องชี้แจง ทูลแถลงพระธิดายุพาพาล ฯ
พี่เลี้ยงรับสารศรีคดีสดับ ทูลลากลับมาปราสาทราชฐาน
แล้วขึ้นเฝ้าโฉมยงนางนงคราญ ถวายสารธำมรงค์อลงกรณ์
จึงทูลความตามเรื่องหน่อกษัตริย์ ให้แจ้งอรรถว่าพระรักสมัครสมร
ที่เรื่องราวกล่าวคำเธอร่ำวอน ดวงสมรแม่จงแจ้งอย่าแพร่งพราย ฯ
นางรับสารอ่านกลอนอักษรสนอง ฉันจำลองลายหัตถ์จัดถวาย
กระดาษแทนแผ่นสุวรรณพรรณราย เพราะมุ่งหมายพระธิดายุพาพิน
แต่เรียมจนเพราะเป็นคนอนาถา แม้นเมตตาก็จะหายวายถวิล
เพราะความรักหนักเท่าพระธรณิน เชิญยุพินทราบคำที่รำพัน
อันตัวพี่เหมือนกระต่ายมาหมายแข ตะลึงแลแสงช่วงดวงบุหลัน
ก็สุดหมายที่จะมาดสวาทจันทร์ อยู่ถึงชั้นดาวดึงส์เห็นกึ่งเกิน
เมื่อไรเลยจันทราดวงดารก จะร่วงตกลงมาบ้างเห็นห่างเหิน
ขอเสี่ยงบุญหนุนนำให้จำเจริญ เป็นที่เยินยอยศปรากฏไป
แม้นคู่เคียงเรียงหมอนแต่ก่อนสร้าง อย่าให้ร้างเชยชิดพิสมัย
ให้เหมือนพวงบุปผาสุมาลัย มาสวมใส่หัตถาศิลาลอย
เชิญพระนุชบุตรีนารีรัก ช่วยเชิดพักตร์พี่ไว้ได้ใช้สอย
อย่าบากบั่นผันพักตร์ให้รักลอย จงตอบถ้อยศุภสารสมานเอย ฯ
พระเทพินยินคำดั่งน้ำทิพย์ อันลอยลิบตกลงมาสรงเสวย
ชื่นอารมณ์คมคายภิปรายเปรย ด้วยจะเชยชมชื่นระรื่นเย็น
จำจะร่างเรื่องสารสมานสมัคร ที่ความรักทูลเสนอให้เธอเห็น
แล้วนางคิดตอบคำพอย่ำเย็น เขียนด้วยเส้นดินสอดำคำสารา
พับผนิดปิดผนึกจารึกหลัง แล้วซ้ำสั่งนางกำนัลด้วยหรรษา
กับขันทองของทรงเครื่องลงยา ใส่บุหงาส่งให้เอาไปพลัน
ถวายพระมังคลาเจ้าฝาหรั่ง กำชับสั่งพวกเหล่านางสาวสรรค์
กับพี่เลี้ยงร่วมใจไปด้วยกัน พอสายัณห์รีบมาอย่าช้าที ฯ
พี่เลี้ยงรับสาราเรียกข้าทาส ยุรยาตรออกประตูบูรีศรี
ถึงตึกตั้งวังอยู่ของภูมี ขึ้นเฝ้าที่ห้องกลางที่ข้างใน ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช เห็นนางนาฏกลับมาพระปราศรัย
น้องเห็นพี่มานี่ค่อยคลายใจ พลางพิไรถามซักที่ชักพา
อันทรวงน้องเหมือนหนึ่งกองอัคคีสุม ให้ร้อนรุ่มจนกระทั่งถึงมังสา
พี่ไม่ช่วยเห็นม้วยชีวาลา แล้วมารยาทำเหมือนไข้ไม่สบาย ฯ
ฝ่ายพี่เลี้ยงเคียงองค์แล้วส่งสาร กับทั้งพานใส่บุหงามาถวาย
พลางทูลความตามทำเนียบทั้งเปรียบปราย พระสมหมายที่มาดสวาทปอง
แล้วคลี่สารอ่านคำของทรามสวาท บังคมบาทบาทามาทั้งสอง
ซึ่งโปรดปรานการข้างหน้าฝ่าละออง ว่ารักน้องเหมือนหนึ่งคำที่รำพัน
ก็เห็นจริงสิ่งใดไม่หน่ายแหนง น้องก็แจ้งความจริงทุกสิ่งสรรพ์
แต่เรื่องว่าเหมือนกระต่ายมาหมายจันทร์ ที่ข้อนั้นยังไม่เห็นเป็นอย่างไร
หรือตัวน้องอยู่บนฟ้าเวหาหน นี่ก็คนเดินดินสิ้นวิสัย
มิใช่องค์เทวาสุราลัย พระจะได้คอยแหงนแสนรำคาญ
ที่ยกยอขอประทานเถิดผ่านฟ้า เหมือนเขาว่าร้อยลิ้นที่กินหวาน
น้องมิใช่มดดำเห็นน้ำตาล รับประทานกินนักมักเป็นลม
อันถ้อยคำที่พระร่ำว่ารักน้อง ขอเชิญครองสัตย์ไว้อย่าให้ขม
ข้อที่พระปรารถนาอย่าปรารมภ์ คงจะสมความสัตย์ปฏิญาณ
อันตัวน้องก็จะรองธุลีบาท จนสิ้นชาติมิได้ร้างห่างสมาน
แต่มีข้อเกียดกันในสันดาน แม้นโปรดปรานน้องจะเห็นว่าเอ็นดู
ด้วยว่าพระเชษฐาเป็นฝาหรั่ง อยู่เวียงวังพระสิเคยเสวยหมู
น้องเป็นพวกแขกชวามลายู ที่เรื่องหมูเกลียดจ้านรำคาญจริง
แม้นรับคำสำคัญที่มั่นหมาย ชอฝากกายฝากชีวาประสาหญิง
จะได้พึ่งฝ่าพระบาทพอพาดพิง เป็นที่จริงแม่นมั่นเหมือนสัญญา
ค่ำวันนี้เชิญพระองค์พงศ์กษัตริย์ มาปรัศว์พบฉันให้หรรษา
น้องจะได้ทูลสนองรองบาทา ขอเป็นข้าเบื้องพระบาททุกชาติเอย ฯ
พระฟังสารหวานเพราะเสนาะโสต ละอองโอษฐ์นุชนวลหวนระเหย
งามละม่อมยอมกายภิปรายเปรย ควรจะเชยกลิ่นหอมถนอมนวล
แล้วเอื้อนโอษฐ์โปรดสั่งนางทั้งสี่ ขอเชิญพี่ไปประคองรองสงวน
พอค่ำคล้อยคอยฉันอย่ารัญจวน เวลาควรน้องจะไปเหมือนใจจง ฯ
ฝ่ายนารีพี่เลี้ยงทูลลากลับ น้อมคำนับหน่อนาถราชหงส์
ถึงปรางค์ทองย่องเข้าเฝ้าอนงค์ นางโฉมยงตรัสถามเนื้อความพลัน
ทั้งสี่นางต่างทูลสนองสาร เยาวมาลย์อย่าวิโยคเศร้าโศกศัลย์
เธอสั่งให้คอยท่าไม่ช้าพลัน พอสายัณห์จึงจะมาในราตรี
นางโฉมยงทรงฟังดั่งได้แก้ว พระพักตร์แผ้วผุดผ่องละอองฉวี
ครั้นพลบค่ำคล้ำฟ้าในราตรี สั่งให้พี่เลี้ยงเสนอเมื่อเธอจร ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช ภาณุมาศเย็นพยับลับสิงขร
จันทร์กระจ่างแจ่มฟ้าดารากร พระภูธรแต่งองค์อลงการ์
ทรงเครื่องต้นอย่างแขกให้แปลกเพศ แล้วร่ายเวทฤทธิรณมนต์คาถา
เหน็บกริชเพชรสองข้างอย่างชวา ถือเช็ดหน้าขลิบตาดแล้วนาดกราย
ลงจากตึกที่ประทับไม่ยับยั้ง เห็นคนนั่งพร้อมกันรีบผันผาย
แล้วอ่านมนต์ดลขลังกำบังกาย ค่อยแวดชายแอบดูปลอมผู้คน
พอพบสี่พี่เลี้ยงมาคอยรับ แล้วคำนับให้เดินกลางหว่างถนน
ค่อยห้อมล้อมปลอมเหล่าพวกชาวพล ไม่มีคนสงสัยเข้าในปรางค์
แล้วเชิญองค์มังคลาเจ้าฝาหรั่ง ให้หยุดยั้งที่สงัดปรัศว์ขวาง
ค่อยแหวกม่านคลานไปเชิญเสด็จนาง ที่ห้องกลางปรางค์มาศปราสาทชัย ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีนารีราช กัมปนาทนึกพรั่นให้หวั่นไหว
องค์ระทวยขวยเขินสะเทิ้นใจ จะออกไปก็กระดากวิบากจริง
ให้นึกอายหลายอย่างระคางเขิน สะท้านสะเทิ้นไม่รู้หายวิสัยหญิง
แล้วกล่าวแกล้งแสร้งเสประเวประวิง น้องเป็นหญิงออกไปเห็นไม่ดี
พี่กลับไปเชิญพระองค์พงศ์กษัตริย์ มาแท่นรัตน์ปรางค์ทองอันผ่องศรี
พี่เลี้ยงบังคมคัลอัญชลี กลับมาที่หน่อกษัตริย์ขัตติยา
เชิญเสด็จเข้าไปในปรางค์มาศ พระหน่อนาถจรจรัลด้วยหรรษา
ขึ้นประทับแท่นสถิตพระธิดา พระมังคลาเป่าเสน่ห์ด้วยเล่ห์กล
ต้องพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ เกิดกำหนัดร้อนรุ่มทุกขุมขน
ให้ปลาบปลื้มลืมตัวด้วยกลัวมนต์ เปรียบเหมือนคนเมาสุรานัยน์ตาลาย
พระปราศรัยไต่ถามด้วยความรัก เชิญผินพักตร์พี่ขอยลวิมลฉาย
อย่าขวยเขินเมินหน้าระอาอาย ไม่ทักทายแขกมาหาถึงปรางค์ ฯ
นางทรุดองค์ลงคำนับอภิวาท พระนุชนาฏนึกอายไม่หายหมาง
แต่ความรักหักหันออกกั้นกาง พระนุชนางทูลสนองทำนองใน
พระคุณของทรงฤทธิ์เหมือนบิตุเรศ ทั้งประเทศดินฟ้าจะหาไหน
ขอรองเบื้องบาทาเหมือนข้าไท จะไปไหนมิได้ขัดพระอัธยา ฯ
พระปลอบนางทางว่านิจจานุช พี่แสนสุดรักมิตรกนิษฐา
ขอฝากกายกว่าจะวายชีวาลา เป็นสัจจาของพี่แท้ไม่แปรปรวน
เจ้าพุ่มพวงดวงแขแม่อย่าหมอง ไม่ขัดข้องโฉมงามทรามสงวน
พลางอิงแอบแนบชิดสนิทนวล พี่เลี้ยงชวนกันออกมานอกปรางค์
นางถอยหลังลดองค์ลงจากอาสน์ พระหน่อนาถค่อยประคองอย่าหมองหมาง
แล้วกุมกรช้อนองค์ประจงปราง พระนุชนางผลักหัตถ์กษัตรา
แล้วทูลห้ามตามกระบวนอย่าด่วนนัก ขอผ่อนพักพอให้หายอายนักหนา
แม้นคนผู้รู้สิ้นจะนินทา จะเอาหน้าลงไปแฝงไว้แห่งไร ฯ
พระเชยปรางทางว่านิจจาน้อง อยู่ในห้องใครจะเห็นว่าเป็นไฉน
ไม่บกพร่องหมองช้ำจะทำไม มันมิใช่โถเถาจะร้าวราน
พลางประคองต้องเต้าเต็มพระหัตถ์ นางป้องปัดพอประจักษ์ไม่หักหาญ
ค่อยผันผ่อนหย่อนตามความสำราญ ปทุมมาลย์พึ่งพ้นชลธี
ค่อยอิงแอบแนบเนื้อที่เจือจิต นางเบือนบิดพระก็เบียดพอเสียดสี
ปทุมมาลย์ยังไม่บานเกสรดี พึ่งจะคลี่ยังไม่จริงก็ชิงบาน
แมงภู่ผึ้งคลึงเคล้าเกสรอ่อน ลงเฟ้นฟอนของสดเพราะรสหวาน
พิรุณโรยโปรยช่อพอประมาณ ในท้องธารไม่สู้ชุ่มพอนุ่มนวล
พยุพยับอับพื้นเวหาหาว ทั้งเดือนดาวลับจมเป็นลมหวน
สนั่นเปรี้ยงเสียงสุนีคะนองครวญ พระพายหวนหอมบุปผาสุมามาลย์
ทะเลลมยมนาสาคเรศ ทั่วประเทศเป็นระลอกกระฉอกฉาน
มัติมิงคล์กลิ้งท้องชโลธาร ก้องสะท้านธรณินในสินธู
เขาพระเมรุเอนเอียงเพียงจะคว่ำ ทุกเถื่อนถ้ำครื้นครั่นสนั่นหู
นาคราชผาดผยองขึ้นฟ่องฟู มังกรชูแก้วสว่างกลางทะเล ฯ
สองภิรมย์สมสวาทในอาสน์รัตน์ นางกษัตริย์เคียงข้างไม่ห่างเห
พระมังคลาชื่นชมสมคะเน ไม่ห่างเหพระธิดายุพาพิน
เมื่อแรกเริ่มเดิมได้กับยายเฒ่า เหมือนกินข้าวแฉะบูดสุดถวิล
เป็นจำใจจำกลืนสู้ขืนกิน มันเลือกลิ้นมากมายหลายประการ
มาปะของเมืองชวาโอชารส แต่ล้วนสดสารพันทั้งมันหวาน
ดังเครื่องทิพย์หยิบใส่มาในจาน แสนสำราญนุ่มนิ่มชิมไม่วาย
อัศจรรย์บ่อยบ่อยเหมือนลอยแก้ว มันหวานแจ้วจับใจมิใคร่หาย
ถนอมแนบแอบนุชสุดเสียดาย จึงภิปรายปราศรัยเป็นไมตรี
พี่ขอลาทรามสงวนจวนจะรุ่ง แต่ค่ำพรุ่งนี้จะกลับมาปรางค์ศรี
ค่อยอยู่เถิดแก้วตาอย่าราคี แม้นต้วพี่จะมิไปก็ใช่เชิง
ถ้าทราบถึงบิตุรงค์จะลงโทษ เสียประโยชน์แล้วสิเปิดเตลิดเหลิง
เหมือนเปลวไฟไหม้หลังคาจะพาเปิง จะเสียเชิงพากันชั่วให้มัวมอม
นางดวงแขแทบจะแดฤๅดีดิ้น แสนถวิลไม่รู้วายคลายถนอม
แม้นเมตตาอย่าให้น้องนี้ต้องตรอม เชิญพระจอมจักรพงษ์จงคงคืน
เมตตาจริงแล้วอย่าทิ้งให้น้องเริศ จงโปรดเถิดกรุณาให้ฝ่าฝืน
พระได้ฟังน้ำเสียงเพียงจะกลืน นางสะอื้นโศกศัลย์พันทวี
พระปลอบพลางทางว่านิจจาน้อง ไม่ขัดข้องแล้วไม่อางขนางหนี
พลางชุบเช็ดชลนาแล้วพาที อันตัวพี่จะต้องลาสุดาดวง
แม้นขืนอยู่รู้ไปถึงไทท้าว จะเกิดฉาวอึงดังทั้งวังหลวง
จวนจะรุ่งอยู่แล้วหนาสุดาดวง อย่าหนักหน่วงพี่จะลาพะงางาม
พลางเสด็จจากแท่นรัตน์ปัจถรณ์ สายสมรตามเสด็จไม่เข็ดขาม
พระกุมกรสอนสั่งจงฟังความ พรุ่งนี้ยามหนึ่งจะมาอย่าปรารมภ์
ออกจากปรางค์ย่างเยื้องชำเลืองเหลียว ให้เสียวเสียวปะสุรางค์นางสนม
แล้วร่ายเวทวิทยาทั้งอาคม ให้เป็นลมบังตาพวกนารี
แล้วปีนข้ามกำแพงลัดแลงออก มาชั้นนอกเดินทางกลางวิถี
กลับไปยังที่อยู่ของภูมี แล้วจรลีเข้าไปหาพระอาจารย์ ฯ
ฝ่ายบาทหลวงง่วงเหงาบนเก้าอี้ เห็นศิษย์รี่เข้ามาหาจึงว่าขาน
แล้วถามไต่เองไปหาเห็นช้านาน มันเป็นการหรือหาไม่ตั้งใจคอย
พระมังคลาว่าได้สมอารมณ์นึก ที่ตรองตรึกไว้คงได้เครื่องใช้สอย
พอตั้งตัวได้สักพักไม่หลักลอย จึงจะค่อยพยายามไปตามบุญ
บาทหลวงว่าถ้าเองเลยเป็นเขยเขา ธุระเราขาดเหลือคงเกื้อหนุน
พ่อตาดีมีปัญญาช่วยการุญ จะได้อุ่นอกใจกลับไปเมือง
กำพลเพชรเขตแดนของยายเฒ่า ไปตีเอาลังกาให้ตาเหลือง
จับอ้ายพวกพงศ์เผ่าเป็นเจ้าเมือง แก้แค้นเคืองมันให้ได้ดังใจปอง
พระมังคลาสาธุสะคุณพระช่วย ขอให้รวยเหมือนกับคำที่ร่ำสนอง
คุณโปรดด้วยช่วยดำริคิดตริตรอง แม้นสมปองจะได้ไปตั้งใจจง
อาจารย์คิดศิษย์ฟังสังรเสริญ พูดกันเพลินเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
แต่เช้ามาค่ำไปเหมือนใจจง ยุพยงมิได้ขัดอัธยา ฯ
จะกล่าวถึงพระอภัยวิไลลักษณ์ อยู่สำนักเนินพนมร่มรุกขา
ที่เขาใหญ่ปลายประเทศเขตลังกา สามสิทธาเคร่งครัดมัสการ
กองอัคคีตีระฆังแล้วตั้งสวด พวกที่บวชถือธรรมกรรมฐาน
ไม่โลภหลงปลงใจในสันดาน หมายนิพพานภายหน้าสถาวร
แต่องค์พระกฤษณายังว้าวุ่น ให้เฉียวฉุนมิใคร่ร้างห่างสมร
เห็นเทพินยินดีมีสุนทร เฝ้าวิงวอนจะให้สึกนึกรัญจวน
นี่จะบวชไปถึงไหนจะใคร่รู้ ไม่เอนดูศิษย์หามันน่าสรวล
มิโปรดมั่งก็จะตั้งแต่รบกวน เฝ้ายียวนนางชีพิรี้พิไร ฯ
ฝ่ายโฉมยงค์องค์มุนีฤๅษีสาว จึงแกล้งกล่าวพจนาอัชฌาสัย
ช่างไม่กลัวบาปกรรมพูดร่ำไร เป็นจนใจจะให้สึกนึกละอาย
ไม่กลัวความครหานินทาหรือ พระจะถือเอาแต่ได้เหมือนใจหมาย
ฉันอดสูดูเป็นน่าระอาอาย อย่าวุ่นวายเลยพระองค์เหมือนวงศ์วาน
คิดสละละลักหักสวาท จงหมายมาดเอาที่ธรรมกรรมฐาน
พระหักจิตให้ตรงเหมือนวงศ์วาน อย่าคิดการที่ในเล่ห์ประเวณี
แล้วกลับเข้ากุฎีที่สถิต องค์พระกฤษณาเบียดเข้าเสียดสี
แล้วตรองตรึกนึกไว้เป็นไรมี คงสึกชีเอาให้ได้ดั่งใจปอง
แล้วเคียงข้างพลางว่าฉันเป็นศิษย์ ขอสนิทครูไว้มิให้หมอง
จะหนวดฟั้นหมั่นเคล้าเข้าประคอง มุนีน้องสาวฉันให้บรรทม
พลางประคองต้องเต้าเต็มพระหัตถ์ นางป้องปัดมิให้ชิดสนิทสนม
แล้วว่าบาปนะไม่ควรกวนอารมณ์ จะขาดพรหมจรรย์ไปพระไม่กลัว
นรกหรือถือดีอย่างไรนั่น เพราะว่าฉันชาตินี้ไม่มีผัว
จึ่งอุตส่าห์บรรพชิตเพราะคิดกลัว มิให้มัวหมองมีราคีคาว
พระกฤษณาว่าศรัทธาฉันสาธุ เห็นจะลุไปสวรรค์แต่สาวสาว
อย่าเพ่อร้างจางจืดให้ยืดยาว ในแดนดาวสรวงสวรรค์อนันตัง
จะไปเบียดเยียดยัดกันสับสน แต่ล้วนคนตัดขาดสวาทหวัง
วิมานแมนเห็นจะแน่นเหลือกำลัง จงยับยั้งช้าช้าให้ถาวร
ฉันจะได้อยู่เป็นศิษย์กนิษฐ์นาฏ จะรับราชเสาวนังช่วยสั่งสอน
พลางอิงแอบแนบชิดสะกิดกร ประคองช้อนเชยปรางทางประโลม
แล้วว่าถึงบาปกรรมก็ตามเถิด ไม่ขอเริศร้างไปให้ไกลโฉม
พลางคลึงเคล้าเย้ายวนชวนประโลม ขอเชิญโฉมลาพรตดาบสินี ฯ
ฝ่ายเทพินผินพักตร์มาซักถาม ไม่กลัวความดอกหรือเกี้ยวฤๅษี
แม้นทราบถึงทูลกระหม่อมจอมโมลี ก็จะตรีชาชั่วให้ตัวตรอม
จะสึกหาลาศีลเห็นสิ้นคิด ก็อายจิตไม่รู้หายจะผ่ายผอม
แม้นจะขืนใจน้องให้หมองมอม ที่จะยอมด้วยพระองค์อย่าสงกา
เห็นเป็นหญิงพระยิ่งทำเอาตามจิต พระไม่คิดหน้าหลังมั่งหรือจ๋า
น้องมิใช่ข้าสนองรองบาทา จะได้มาลวนลามเอาตามใจ
แล้วนงลักษณ์ผลักหัตถ์สะบัดค้อน เพราะแสนงอนดูก็งามตามวิสัย
พระนิ่งนึกตรึกตรองทำลองใจ น้องมิได้เมตตาขอลาตาย
แล้วลุกมาหน้าห้องช่องสิงหาสน์ เอาเชือกคาดผูกไว้เหมือนใจหมาย
จะผูกศอมรณาชีวาวาย ขอลาสายสมรมิ่งจริงหนานาง
แม้นอยู่ไปอายเขาชาวสิงหล นฤมลนุชน้องอย่าหมองหมาง
แล้วจับเชือกพันพระศอพอให้นาง เห็นแล้ววางหัตถ์นิ่งไม่ติงกาย
นางโฉมยงองค์สั่นให้หวั่นหวาด ร้องกรีดกราดวิ่งไปดั่งใจหมาย
เข้าแก้ศอหน่อนาถให้คลาดคลาย นางโฉมฉายองค์สั่นให้รัญจวน
แล้วจูงหัตถ์ตรัสถามด้วยความรัก ไม่หน่วงหนักเลยพ่อคุณมาหุนหวน
น้องจะคิดผ่อนผันอย่ารัญจวน แต่พอควรอย่าให้น้องนี้ต้องอาย ฯ
พระเล้าโลมโฉมเฉลาว่าเจ้าพี่ ไม่ควรที่ตัดรักให้หักหาย
จะอยู่ไปไหนเลยจะพ้นอาย พี่ขอตายเสียให้สิ้นเขานินทา
เพราะน้องไม่เอ็นดูจะสู้ม้วย อยู่ก็ป่วยการชาติวาสนา
ไม่สมหมายก็คงวายชีวาลา เป็นสัจจาของพี่จริงอย่ากริ่งความ
นางชีวอนผ่อนตามด้วยความสวาท พระหน่อนาถนั่งพิไรแล้วไต่ถาม
จะลาพรตแล้วหรือยังขอฟังความ นางทูลตามเรื่องรักหนักอุรา
พระโปรดน้องอย่าให้หมองมลทินหมาง กันแสงพลางน้องจะพูดกลัวมุสา
สุดแท้แต่บุญกรรมได้ทำมา เป็นสัจจาพระอย่าแหนงแคลงอารมณ์
หน่อกษัตริย์จัดภูษาออกมาไว้ กับสไบเครื่องอานรองพานถม
นางเบือนพักตร์ผลักไสไม่นิยม แล้วก็ก้มพักตร์เฉยไม่เงยดู
พระกฤษณาว่าไม่สึกนึกไฉน นั่งพิไรวิงวอนจนอ่อนหู
เข้าเปลื้องเครื่องนักสิทธ์ปิดประตู นางสุดรู้สุดคิดจะบิดเบือน
ต้องจำใจจำลาสิกขาบท แสนกำสรดเศร้าใจใครจะเหมือน
พระอิงแอบแนบชิดสะกิดเตือน พูดแชเชือนที่ตรงเล่ห์ประเวณี ฯ
หน่อกษัตริย์สมจิตที่คิดหวัง ตรงเข้านั่งแนบเบียดพอเสียดสี
นางนงลักษณ์ผลักพลิกแล้วหยิกตี พระก็มิวางนางนงเยาว์
ค่อยเชยปรางทางว่านิจจาน้อง แต่เจ้าของนี้ก็ล่วงมาหวงเขา
เอ็นดูพี่เถิดแม่ตีแต่เบาเบา พระโลมเล้าสายสมรกรประคอง
นางฟังคำทำเป็นว่าชะพระพี่ มานั่งชี้นิ้วเอาเป็นเจ้าของ
ใครยกยอขอให้ดั่งใจปอง หรือว่าน้องนี้เป็นเมียมาเคลียคลอ
เหมือนคำเหล่าชาวพาราเขาว่าไว้ ใครอยากได้ไปเป็นเมียต้องเสียหอ
พระจะมาไว้ยศเที่ยวกดคอ เอาแต่พอสมคิดผิดธรรมเนียม
พระปลอบพลางทางว่านิจจาน้อง ทำหอห้องวุ่นวายนึกอายเหนียม
แม่รู้เห็นเป็นอย่างไรในธรรมเนียม เอามาเทียมวงศ์กษัตริย์ขัตติยา
ใครปลูกหอขอสู่แม่รู้มั่ง จะให้ตั้งปึกแผ่นให้แน่นหนา
ตามเยี่ยงอย่างจักรพรรดิกษัตรา แม้นมีมาจะได้ทำตามบุราณ
พี่ก็ไม่เคยเห็นเหมือนเช่นกล่าว ที่เรื่องราวพจนาแม่ว่าขาน
พลางสวมสอดกอดเคล้าเยาวมาลย์ ฤดีดาลเดือดดิ้นถวิลวอน
แล้วอิงแอบแนบน้องประคองเคล้า ค่อยต้องเต้าเต่งทรวงดวงสมร
จุมพิตพักตร์เทพินกลิ่นขจร ดั่งเกสรเสาวรสมาชดเชย
ละอองอาบซาบซ่านสำราญรื่น ทั้งชุ่มชื่นน้ำนวลหวนระเหย
เหมือนมาลีคลี่คลายพระพายเชย หวนระเหยแย้มผกาสุมาลัย
พยุหวนป่วนปั่นสนั่นก้อง สะเทือนท้องธรณินแผ่นดินไหว
ทะเลลมยมนาคงคาลัย เป็นคลื่นใหญ่กึกก้องท้องสินธู
พิรุณโรยโปรยปรายเป็นสายสาด สุนีฟาดเปรี้ยงลั่นสนั่นหู
คำรนร้องก้องกระทั่งฝั่งสินธู ทั้งราหูจับจันทร์ดังสัญญา
เมขลาแบแก้วอยู่แวววับ กระจ่างจับท้องทะเลแลเวหา
รามสูรไล่โลดกระโดดมา โถมถลาชิงแก้วเห็นแวววาว