Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
ธรรมดาพระฝรั่งมันช่างพูด บิดตะกูดเหลือใจอ้ายตายโหง
แต่จนใจสุดจะแก้ที่แผลโกง ก็ต้องโคลงตามไปเหมือนไก่ชน ฯ
พอบ่ายแสงสุริยาเวลาฤกษ์ เอิกเกริกนาวาโกลาหล
พร้อมสะพรั่งนั่งไสวทั้งไพร่พล ดูเกลื่อนกล่นในกำปั่นเป็นหลั่นเลา
บาทหลวงเชิญภูวไนยไปกำปั่น ให้ผายผันลงลำเรือสามเสา
แกนำหน้าพาองค์นางนงเยาว์ กับทั้งท้าวโกสัยลงไปเรือ
พระมังคลาสานุศิษย์สนิทสนอง ให้อยู่ห้องใหญ่ท้ายข้างฝ่ายเหนือ
ท้าวโกสัยห้องขวางในกลางเรือ ทหารเสือโห่เร้าจะเอาชัย
พอฤกษ์ดีตีฆ้องกลองสนั่น ออกกำปั่นแล่นเรียงเคียงไสว
พวกต้นหนชักสายระบายใบ แล่นออกไปตามทันพ้นสันดอน
บาทหลวงนั่งตั้งเข็มให้เต็มแล่น ไปตามแผนที่ทางหว่างสิงขร
พวกนารีชมปลาในสาคร กับบังอรบุษบงอนงค์นาง
พระมังคลาสามีชี้พระหัตถ์ ให้ศรีสวัสดิ์ชมละเมาะมีเกาะขวาง
เหมือนฉากชั้นกั้นช่องที่ห้องปรางค์ ไม้ต่างต่างเขียวชอุ่มเป็นพุ่มพวง
ปักษาจับจิกผลที่บนยอด แล้วก็พลอดจับเจ่าบนเขาหลวง
พระชี้ชวนกัลยาสุดาดวง ให้พุ่มพวงชมปลาในวาริน
ฝูงฉลามตามกันว่ายฟันคลื่น ดูดาษดื่นล้วนฉลามตามกระสินธุ์
ฝูงพิมพาพาพวกเที่ยวหากิน บ้างโดดดิ้นว่ายวงในคงคา
ฝูงฉลามปากมันเป็นฟันเลื่อย ดูยาวเฟื้อยฟาดฟันฝูงมัจฉา
ตะเพียนทองท่องท้องชโลธา ฝูงเหราราหูดูพิกล
เหล่าโลมาปลาวาฬขนานคู่ เป็นหมู่หมู่ว่ายสล้างมากลางหน
ทั้งเงือกน้ำหางเหมือนปลาหน้าเหมือนคน นิรมลทูลถามตามสงกา
นี่เป็นสัตว์อย่างไรคล้ายมนุษย์ ดูผ่องผุดรูปจริตผิดมัจฉา
ไม่เคยเห็นเช่นนี้พระพื่ยา พระโปรดปรานีเล่าให้เข้าใจ
พงศ์กษัตริย์ตรัสชี้นี่แน่เจ้า พี่จะเล่าให้น้องแจ้งแถลงไข
เขาเรียกเงือกอยู่มหาชลาลัย ท่านผู้ใหญ่เล่าเรื่องเบื้องโบราณ
ว่ามนุษย์ไปสัมผัสกับมัจฉา เกิดบุตรมามันจึงกลายหลายสถาน
เหมือนพ่อบ้างแม่บ้างอย่างตำนาน เรื่องนิทานที่ท่านกล่าวเล่าให้ฟัง ฯ
ฝ่ายโฉมนุชบุษบงอนงค์นาฏ อภิวาททราบเรื่องที่เบื้องหลัง
พระชี้แจงแถลงไขนางได้ฟัง สมเหมือนดั่งเธอเล่าให้เข้าใจ ฯ
เรือก็แล่นเลยมาในสาคเรศ จนสุริเยศลับเงาเขาไศล
น้ำค้างพรมลมพาสุมาลัย กลิ่นดอกไม้รินละเมาะตามเกาะเกียน
จันทร์กระจ่างกลางฟ้าเวหาหน พื้นอำพนนภางค์เหมือนอย่างเขียน
ชมดาราในอากาศดาษเดียร พิศเพี้ยนเพชรพลอยนับร้อยพัน
โน่นแน่เจ้าดาวลูกไก่ผู้ใหญ่กล่าว เรียกว่าดาวธงชัยในสวรรค์
โหราเรียกกฤติกาโดยสามัญ แต่ดาวนั้นฤกษ์สามตามคัมภีร์
ถัดไปโน่นดาวม้าอาชาชาติ เผ่นผงาดอยู่ในกลางหว่างราศี
จมูกม้าโหราว่าโรหิณี คือฤกษ์สี่กล่าวมาตำราครู
ข้างหางม้าตำราเรียกดาวไถ ถัดลงไปข้างขวาหนาแม่หนู
จงจำไว้ในตำหรับฉบับครู จะได้ดูเดินตรงไม่หลงทาง
พระยกหัตถ์ตรัสชี้นี่แน่เจ้า เขาเรียกดาวกุมภีล์ที่เม็ดหาง
ผู้ใหญ่ว่ายอดเจดีย์มีอยู่กลาง ที่ในหว่างดาวดึงส์กึ่งพระเมรุ
โน่นดาวข่างหว่างดาวสำเภาใหญ่ เขากล่าวไว้ว่าตำรามหาเถร
ท่านทำนายทายทักประจักษ์เจน จึงตั้งเกณฑ์ฤกษ์พาตำราดาว
พวกพาณิชไปมาเที่ยวค้าขาย ท่านทำนายของบนฟ้าเวหาหาว
ด้วยรู้แจ้งแห่งเหตุสังเกตดาว ไว้เรื่องราวตำราพยากรณ์ ฯ
จะพรรณนาเรื่องดาวก็ยาวยืด ความก็จืดจางไปในอักษร
นักขัตฤกษ์ยังไม่หมดในบทกลอน จะชี้สอนให้รู้เป็นครูบา
ก็มากมายดาราบนอากาศ สายสวาทมิ่งมิตรกนิษฐา
จะทรงไตรได้หรือถือตำรา พี่พรรณนาแต่พอเจ้าได้เข้าใจ
พระว่าพลางทางชวนอนงค์นาฏ เข้าไสยาสน์แท่นทองอันผ่องใส
สนิทสนอมกล่อมกลมภิรมย์ใน กำปั่นใหญ่ท้ายบาหลีค่อยปรีดา ฯ
จะกล่าวถึงอสุรีผีเสื้อน้ำ อยู่ประจำแถวทางกลางมหา
สมุทรไทไกลแคว้นแดนลังกา อสุราเที่ยวท่องเที่ยวล่องลอย
กินมัจฉาปลาใหญ่ในสมุทร รูปเหมือนครุฑเบื้องหางเหมือนอย่างหอย
ใครฆ่าฟันมันไม่ตายเที่ยวว่ายลอย ผลุดเข้าหอยฝาปิดสนิทดี
มันจะจมน้ำดำไปได้ยังค่ำ อยู่ในถ้ำที่สำนักของยักษี
ถือกระบองแกว่งกวัดในนที เป็นอัคคีลุกไปในสายชล
นามกรชื่อมหากาลวาต ภูติปีศาจเกาะแก่งทุกแห่งหน
กลัวอำนาจอาจหาญไม่ทานทน ทุกตำบลขยาดฤทธิ์คิดระอา
เมื่อแรกเริ่มเดิมทีมันอยู่เขา ไปลักเอาก้อนนิลในหินผา
ทราบถึงองค์ทรงฤทธิ์พระอิศรา สาบลงมาอยู่ในวนชลธาร
ให้มีหางอย่างหอยลอยกระสินธุ์ กว่าจะสิ้นกัปกัลป์ในสัณฐาน
จนเกิดไฟประลัยทั่วทั้งจักรวาล จึงเผาผลาญให้สิ้นในดินดอน ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นทั้งพันเศษ เคยสังเกตแถวทางหว่างสิงขร
ได้ลมเรื่อยเฉื่อยมาในสาคร ตั้งแต่จรนับมาสิบห้าวัน
ยังอีกครึ่งจะถึงลังกาทวีป บาทหลวงรีบพลไกรให้ผายผัน
สั่งล้าต้าต้นหนคนสำคัญ นายกำปั่นบรรดามาในเรือ
ให้ใส่เสาเพลาใบขึ้นให้พร้อม อย่าแล่นอ้อมตัดไปทางข้างฝ่ายเหนือ
เห็นลมจัดปัดไปข้างท้ายเรือ ตีหางเสือแรงจัดพัทยา
กำปั่นแล่นเร็วร่าดังม้าห้อ ตามกันสอแคล่วคล่องว่องนักหนา
สังฆราชอิ่มใจในอุรา หมายลังกาสิงหลไม่พ้นกู
จึงเชิญองค์อิศโรท้าวโกสัย มานั่งใกล้พูดเพรื่อจนเบื่อหู
อวดฉลาดร่ำไรเหมือนไก่อู ยกคอชูหวังจะชนเพราะคนโกง
พูดคนเดียวเคี้ยวฟันคันศีรษะ เสียงเอะอะกูมึงอยู่ผึงโผง
เรียกเอาเหล้ามารินกินอีกโพง พูดตะโกรงชุลมุนออกวุ่นวาย
ฟังไม่ทันชั้นเชิงแกมันคล่อง ทั้งขึ้นล่องลิ้นลมคมใจหาย
เหมือนเสือเฒ่าเจ้าเล่ห์เพทุบาย แกยักย้ายว่องไวไล่ไม่ทัน
ท้าวโกสัยไม่ชำนาญในการพูด บิดตะกูดตัดรอนข้างผ่อนผัน
จะตอบต่อข้อไรก็ไม่ทัน ในเชิงชั้นเกเรเพทุบาย
เรือก็แล่นเร็วรัดไม่ขัดสน มาถึงวนกุมภัณฑ์ตะวันสาย
เป็นคลื่นคลั่งทั้งระลอกออกกระจาย ลมพระพายก็ไม่พัดสงัดดี
พวกล้าต้าต้นหนคนทั้งหลาย ก็วุ่นวายตัวสั่นมิ่งขวัญหนี
เรือกำปั่นหันหวนป่วนนที เสียงอึงมี่เดินคล่ำทุกลำเรือ ฯ
จะกล่าวถึงอสุรีผีเสื้อสมุทร แกว่งอาวุธไล่ขยับจับหางเสือ
ฉุดกระชากหมายจะคว่ำเอาลำเรือ แล้วเงือดเงื้อกระบองใหญ่เป็นไฟโพลง
แหงนชะแง้แลเห็นคนบนกำปั่น พลางกัดฟันเต้นโลดกระโดดโหยง
น้ำลายไหลไล่คว้านัยน์ตาโพลง จับเรือโคลงกลอกหัวตัวเป็นเกลียว
บาทหลวงวิ่งพัลวันหันเข้าห้อง ดะโกนร้องเรียกพระยาจนตาเขียว
สิ้นสติเต็มทีเช่นนี้เจียว จะเลี่ยงเลี้ยวไปข้างไหนก็ไม่ทัน
แกเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ เอาหนังปิดกูลงไว้เอาไม้ขัน
กับถังน้ำดำมิดเร่งคิดกัน ตัวแกสั่นรัวรัวเพราะกลัวตาย ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช กษัตริย์ชาติเชื้อตระกูลไม่สูญหาย
คิดขึ้นได้ด้วยปัญญาปรีชาชาญ ถึงจะตายชาติกษัตริย์ต้องกัดฟัน
ผิดก็สู้ดูสักทีมีชนะ ที่จะละให้อายยักษ์มักกะสัน
มากินเล่นเป็นอาหารสำราญครัน ต้องผ่อนผันรบสู้ดูสักที
จึงว่ากับบังอรสมรมิตร พี่จะคิดต่อสู้ดูยักษี
พลางแต่งองค์ทรงกริชอันฤทธี อัญชลีกราบกรานคุณมารดร
แล้วทรงตราราหูคู่กษัตริย์ จูงพระหัตถ์บุษบงองค์สมร
มาประณตบทบงสุ์องค์บิดร ฝากบังอรไว้กับท้าวเจ้าพ่อตา ฯ
บาทหลวงเห็นมังคลาพาสมร เอ็งจะจรหนีไปข้างไหนหวา
เอาตัวรอดคนเดียวเปลี่ยววิญญาณ์ ทิ้งพ่อตาอาจารย์สถานใด
พระมังคลาว่าเจ้าคุณอย่าวุ่นนัก จะดูยักษ์มันจะมาข้างท่าไหน
แกจึ่งว่าเร่งมาให้เร็วไว จึ่งจะได้ลงถังระวังตัว ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช ก็ยุรยาตรเยื้องย่างไปข้างหัว
ขึ้นยืนให้ยักษ์เขม้นพอเห็นตัว แลไปทั่วขอบฟ้าในสาคร
เห็นยักษ์ร้ายจับท้ายกำปั่นไว้ แล้วแกว่งไฟโตยิ่งกว่าสิงขร
พระโยนตราราหูคู่นคร ฤทธิรอนลุกแดงดังแสงไฟ
ประกายพุ่งรุ่งโรจน์ดูโชติช่วง เป็นรุ้งร่วงในมหาชลาไหล
อสุรินทร์นึกแหนงให้แคลงใจ จึ่งแลไปเห็นคนอยู่บนเรือ
ทะลึ่งโลดโดดโผนจะโจนจับ ร้องสำทับปีบเปรี้ยงเป็นเสียงเสือ
แล้ววางท้ายว่ายมาข้างหน้าเรือ แล้วผีเสื้อปีนจะฉวยด้วยกำลัง
พระฟาดด้วยดวงตราพระราหู เป็นไฟวูไหม้ชิดติดผิวหนัง
แล้วก็ให้แรงน้อยถอยกำลัง จึงหยุดยั้งอ่านเวทวิเศษมนต์
รูปที่กลายหายร้อนแต่อ่อนเปลี้ย จะไกล่เกลี้ยไต่ถามตามนุสนธิ์
จึงว่าเหวยอ้ายมนุษย์ปุถุชน เองอยู่หนแห่งไรจงให้การ
เอาพวกพ้องเรือแพมาแออัด กูแค้นขัดเคืองใจหลายสถาน
ไม่รู้หรือถิ่นกูอยู่มานาน เปรียบเหมือนศาลเทวาจะมาไป
ไม่บอกกล่าวให้รู้มาดูหมิ่น จะเคี้ยวกินให้เป็นผงอย่าสงสัย
แล้วถาโถมโจมลากกระชากใบ หวังจะให้เรือจมล่มลงพลัน ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลาปรีชาฉลาด เอาตราฟาดถูกอ้ายยักษ์มักกะสัน
ถลาล้มจมสมุทรผลุดขึ้นพลัน ด้วยกุมภัณฑ์โลดโผนโจนทะยาน
กำลังเจ็บกริ้วกราดตวาดร้อง สำเนียงก้องโกญจนาทด้วยอาจหาญ
ไม่เกรงกูผู้เป็นเจ้าชโลธาร มาข้ามด่านแล้วข่มเหงไม่เกรงใจ
มนุษย์น้อยเหมือนกับหอยอยู่ริมหาด จะจับฟาดหักขาไม่ปราศรัย
หมดทั้งลำกำปั่นจะบรรลัย อยู่ที่ในสาชลไม่พ้นมือ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ตรัสประภาษแก่กุมภัณฑ์กระนั้นหรือ
มิใช่เรายำเยงเกรงฝีมือ ท่านอย่าถืออวดอิทธิฤทธิ์ไกร
ว่าเป็นยักษ์ศักดาอานุภาพ จะมาปราบปรามกันไม่หวั่นไหว
กินแต่ปลาในมหาสมุทรไท ที่จะได้กินมนุษย์อย่าพูดจา
ถึงเราเด็กเหล็กเพชรไม่เข็ดขาม ทำสงครามดูสักพักกับยักษา
แม้นเราตายกุมภัณฑ์อันศักดา จึ่งค่อยมากินคนที่บนเรือ
แม้นยังอยู่ก็จะสู้จนสิ้นฤทธิ์ อย่าควรคิดดูเบาเราก็เสือ
ใช่จะเกรงกลัวกันใช่ว่านเครือ ฤทธิ์ผีเสื้อเห็นจะกล้าข้างหาปู ฯ
อสุรินทร์ยินคำซ้ำพิโรธ ทะลึ่งโลดฟังเยาะไม่เพราะหู
กระโดดขึ้นเรือที่นั่งฝรั่งกรู เอาขวานหมูฟันยักษ์จนหักพัง
อสุรากล้าแข็งแต่แรงน้อย กำลังถอยไม่เหมือนจิตที่คิดหวัง
แกว่งกระบองย่องถอยคอยระวัง ฝ่ายพระมังคลาราชฟาดด้วยตรา
ถูกที่อกยักษ์ตกลงในน้ำ พระตีซ้ำแทบชีวังจะสังขาร์
ยักษ์เจ็บปวดยวดยิ่งทิ้งกายา อสุราจมไปในนที ฯ
เข้าแฝงกายกลายเป็นหอยแล้วลอยล่อง ไปตามท้องสมุทรไทในวิถี
ที่คลื่นคลั่งวังวนชลธี ก็กลับดีหายไปในทะเล
ที่กำปั่นหันหกก็เหือดหาย พวกนายท้ายชักกำปั่นให้หันเห
พอลมดีแล่นไปในทะเล เสียงฮาเฮโห่ร้องก้องสำเนียง ฯ
จะกล่าวถึงบาทหลวงนั่งง่วงหงับ ตัวสั่นหรับเต็มทีไม่มีเสียง
ลงครางออดทอดใจใหญ่มุดใต้เตียง ฟังสำเนียงผู้คนบนเภตรา
ว่ายักษีผีเสื้อสู้ไม่ได้ มันหนีไปสูญตัวกลัวนักหนา
เพราะพระหน่อวรนาถฟาดด้วยตรา อสุราหนีไปตายหรือเป็น
บาทหลวงฟังยังไม่ชัดถนัดหู แกแอบดูตามช่องพอมองเห็น
พระมังคลามาข้างท้ายพอบ่ายเย็น แกแลเห็นคลานออกมานอกพลัน
เรียกกษัตริย์อิศโรท้าวโกสัย มานั่งใกล้ปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ทั้งมังคลาสานุศิษย์มาคิดกัน ด้วยเป็นวันชนะชัยปราบไพรี
ท้าวโกสัยสุริย์วงศ์ทรงสวัสดิ์ โองการตรัสอิ่มเอมเกษมศรี
พลางเชยชมบุญญาบารมี มิเสียทีอาจองทรงกำลัง
ควรจะเป็นจักรพรรดิกษัตริย์ชาติ ทั้งเปรื่องปราดสมในฤทัยหวัง
หาไม่จะพากันตายวายชีวัง ด้วยกำลังขุนยักษ์อันศักดา ฯ
บาทหลวงนึกเคืองคมเขาชมเชย ภิปรายเปรยสรรเสริญเกินนักหนา
ทั้งลิ้นลมสอพลอเจ้าพ่อตา อ้ายมังคลาเห็นจะฮึกไม่นึกเกรง
ซึ่งตัวกูผู้เป็นสังฆราช เพราะขี้ขลาดมันจะรุมกันคุมเหง
จำจะพูดยักย้ายให้หลายเพลง เอาให้เกรงกูจงได้ในสำนวน
แล้วเสแสร้งแกล้งว่าประจามิตร ถึงจะคิดทำร้ายต้องไต่สวน
ข้าเป่าปัดอยู่ในใจหลายกระบวน คิดใคร่ครวญที่ในการจะราญรอน
จึงเข้าอยู่ในห้องช่วยป้องปัด เสกกำจัดผีเสื้อเหมือนเงื้อศร
สวดให้พระวิญญาณช่วยราญรอน มิใช่นอนกลัวยักษ์อย่าพักแคลง ฯ
ท้าวโกสัยเห็นจริงทุกสิ่งสิ้น สมถวิลตรองตรึกไม่นึกแหนง
ฟังลิ้นลมสมแกกล่าวเล่าแสดง ทั้งชี้แจงก็เห็นจริงทุกสิ่งไป
อันเรื่องราวแกมันดีข้างฝีปาก ทั้งพูดมากฟังหลงไม่สงสัย
เรือก็แล่นลมจัดถนัดใบ ตามกันไปในระลอกกระฉอกชล ฯ
พอสุริยงลงลับพยับฟ้า ดวงดาราแจ่มกระจ่างกลางเวหน
ต่างก็หากินอยู่ทุกผู้คน กษัตริย์สนทนาเสร็จเสด็จมา
เข้าห้องหับที่ประทับเคยสถิต สำราญจิตสรวลสันต์ค่อยหรรษา
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลา เข้าไสยาห้องท้ายสบายบาน
ถนอมมิ่งนิรมลขึ้นบนแท่น เรือก็แล่นมาในทางหว่างอิสาน
พระเผยแกลแลชมโพยมมาน ค่อยสำราญรื่นเริงบันเทิงใจ
จันทร์กระจ่างแจ่มฟ้าเวหาห้อง จับผิวพักตร์นุชน้องดูผ่องใส
พระจุมพิตชิดชื่นระรื่นใน พลางเคล้นไคล้เคล้าพุ่มปทุมทอง
ค่อยถนอมกล่อมเกลาเสาวรส บุปผาสดมิได้มีราคีหมอง
เรณูนวลหวนตลบอบละออง พลางตระกองกอดขวัญให้บรรทม
สนิทแนบแอบนางสำอางพักตร์ ภิรมย์รักเยาวมิตรสนิทสนม
สุมาลัยได้น้ำค้างลงพร่างพรม ทั้งต้องลมกลิ่นกล้าผกากาญจน์
พิรุณโรยโปรยปรายเป็นสายสาด สุนีฟาดเปรี้ยงเปรี้ยงเสียงประหาร
พยุพยับอับพื้นโพยมมาน ชลธารเป็นระลอกกระฉอกชล
ฝูงมัจฉาปลาใหญ่ในสมุทร บ้างดำผุดกลอกกลับอยู่สับสน
เหล่าละเมาะเกาะเกียนก็เวียนวน ทุกตำบลกึกก้องท้องสินธู
เมขลาล่อแก้วแววสว่าง อสูรขว้างขวานลั่นสนั่นหู
ทุกเถื่อนถ้ำต่ำไต้เป็นไฟฟู มังกรชูแก้วสว่างกลางโพยม ฯ
สองภิรมย์สมสนิทพิศวาส ไม่เคลื่อนคลาดจากนางสำอางโฉม
จนดาวเดือนเลื่อนลับพยับโพยม พระแสนโสมนัสชื่นทุกคืนวัน ฯ
จะของดบทเบื้องเรื่องนี้ก่อน จะกล่าวย้อนถึงกรุงไกรไอศวรรย์
ทวีปวังลังกาโดยสามัญ อันขอบคันนคเรศนิเวศน์วัง
สุดสาครเสาวคนธ์วิมลมิ่ง ได้ครองสิงหลไว้เหมือนใจหวัง
สืบกษัตริย์สุริย์วงศ์ดำรงวัง คิดอ่านตั้งขุนนางอย่างธรรมเนียม
ฝรั่งไทยได้ยศหมดทั้งนั้น ไม่เดียดฉันท์วุ่นวายให้อายเหนียม
ประทานยศงดงามตามธรรมเนียม พอทัดเทียมทั่วนครเหมือนก่อนมา
ก็อยู่เย็นเป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ทั่วนครเกษมสันต์ต่างหรรษา
บริบูรณ์พูนสวัสดิ์วัฒนา ชาวพารารื่นเริงบันเทิงใจ ฯ
ฝ่ายพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ เสวยสมบัติลังกาอัชฌาสัย
เว้นสามวันเสด็จป่าพนาลัย ไปเฝ้าไทบิตุราชมาตุรงค์
สามนักสิทธ์อิศโรสโมสร อยู่สิงขรป่าใหญ่ไพรระหง
พยายามตามกิจเอาจิตปลง สองอนงค์ได้กสิณอภิญญาณ
พระนักสิทธ์บิตุรงค์ทรงสวัสดิ์ โองการตรัสทักถามด้วยคำหวาน
ยังอยู่พร้อมเผ่าพงศ์พระวงศ์วาน หรือถิ่นฐานของใครครรไลจร
พระทูลความตามรับสั่งมาทั้งหมด แด่ดาบสสามพระองค์ผู้ทรงสอน
แล้วทูลลากลับหลังยังนคร เสด็จจรเข้าในที่ไสยา ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นนิเวศน์ ลือพระเดชทศพิธทุกทิศา
ทั่วประเทศเขตแคว้นแดนลังกา ได้ความผาสุกสบายมาหลายปี
ด้วยพระองค์ผู้ดำรงไอศวรรย์ ทุกคืนวันปรีดิ์เปรมเกษมศรี
ทั้งศึกเสือเหนือใต้พวกไพรี มิได้มีแผ้วพานประการใด ฯ
จะกล่าวถึงพวกทมิฬกินปักษา อยู่เมืองวาหุโลมเขตข้างเพทไสย
คิดจะไปเฝ้าองค์พระทรงชัย จึงสั่งให้พวกทหารชำนาญทาง
จะไปยังลังกามหาสถาน จงเตรียมการสารพัดจัดปีกหาง
จะบินไปให้ดื่นพื้นนภางค์ เตรียมปีกหางไว้ให้ทั่วทุกตัวคน ฯ
เสนารับอภิวาทมาบาดหมาย ทั้งไพร่นายถ้วนทั่วตัวพหล
พอรุ่งแจ้งสุริย์ใสพร้อมไพร่พล มาเกลื่อนกล่นในชลาหน้าพระลาน ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าบุรีเข้าที่สรง สำอางองค์รจนามุกดาหาร
ใส่มาลาวาวแววแก้วประพาฬ สอดสังวาลมรกตหมดมลทิน
ถือธนูเนาวรัตน์ประภัสสร บทจรโดยจิตคิดถวิล
แล้วขึ้นบนเกยชลาหน้าบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นโยธาเสนาใน
พอฤกษ์ดีตีกลองก้องสนั่น บินพร้อมกันโกลาสุธาไหว
กระบวนหน้ากระบวนหลังคับคั่งไป อยู่ที่ในอากาศดาษดา
พลทัพนับแสนแน่นอเนก ราวกับเมฆมืดกลุ้มคลุ้มเวหา
สิบห้าวันบรรลุถึงพารา เมืองลังกาสิงหลพลประชุม
เจ้าวาโหมโสมนัสจัดข้าวของ สิงโตทองสี่ตัวมามั่วสุม
ของวิเศษต่างต่างวางประชุม ให้คนคุมเข้าไปวางกลางพระโรง ฯ
ป่างพระหน่อบพิตรอดิศร สุดสาครออกที่นั่งบัลลังก์โถง
พร้อมเสนาข้าไทในพระโรง ตีห้าโมงขึ้นพระแท่นแสนสำราญ
ให้เชิญพวกพาราเจ้าวาโหม กับเสนาวาหุโลมประโคมขาน
เข้ามาเฝ้านบนอบลงหมอบกราน พระผู้ผ่านภพไตรปราศรัยพลัน
เรียกให้นั่งยังอาสน์ลาดยี่ภู่ บรรดาหมู่พวกพหลพลขันธ์
โปรดปราศรัยไต่ถามเนื้อความพลัน เกษมสันต์สุขาหรืออาดูร
หรือขัดขวางอย่างไรในประเทศ จงแจ้งเหตุโภไคยมไหสูรย์
ทั้งนงลักษณ์อัคเรศเกศตระกูล ยังเพิ่มพูนประดิพัทธ์สวัสดี ฯ
เจ้าวาโหมโสมนัสฟังตรัสถาม จึงทูลความจักรพรรดิ์กษัตริย์ศรี
ว่าสุโขโรคาไม่ยายี สวัสดีเปรมปราสถาวร
ด้วยพระเดชปกเกศเป็นที่ยิ่ง ศัตรูกริ่งเกรงจบสยบสยอน
ไม่เบียดเบียนบีฑาประชากร ราษฎรอิ่มเอมเกษมใจ
พระทรงฟังสังรเสริญเจริญยศ จึงมีพจนาตรัสปราศรัย
ให้เลี้ยงดูหมู่พหลพลไกร แต่ท้าวไทวาโหมประโลมลาน
ชวนเข้าไปในวังที่ตั้งเครื่อง พระย่างเยื้องขึ้นปราสาทราชฐาน
เชิญขึ้นนั่งแท่นรัตน์ชัชวาล พระภูบาลสั่งกำนัลไปทันที
ให้ไปเชิญเสาวคนธ์วิมลโฉม เจ้าวาโหมมาประณตบทศรี
กับทั้งพระราชบุตรอย่าช้าที มาเดี๋ยวนี้เร็วราเธอมาคอย
กำนัลในไปทูลนางกษัตริย์ โสมนัสที่ในจิตเพราะติดสอย
เขานับถือซื่อนักไม่หลักลอย สู้ติดสอยไปมาเหมือนข้าไท
นางตรัสชวนพระกุมารชาญสมร บทจรเสด็จมาอัชฌาสัย
ถึงปราสาทราชฐานคลานเข้าไป บังคมไทภัสดาพระสามี ฯ
ฝ่ายวาโหมกราบก้มบังคมบาท พระนางนาฏปรีดิ์เปรมเกษมศรี
แล้วปราศรัยไต่ถามตามคดี นางเทวีชื่นชมภิรมยา
แล้วเชิญให้เสพย์กระยาสุธาโภชน์ อันเอมโอชสารพันด้วยหรรษา
เจ้าวาโหมโสมนัสถือสัจจา ด้วยปรีดารับประทานเครื่องหวานคาว ฯ
ฝ่ายพวกนางช่างบำเรอเสนอขับ ปี่พาทย์รับเพราะพริ้งล้วนหญิงสาว
บ้างยักย้ายบรรเลงเป็นเพลงยาว ในเรื่องราวร้องขับให้จับใจ
เจ้าวาโหมเสวยพลางทางพินิจ ให้จับจิตพิศวงให้สงสัย
บังคมทูลตามระบอบที่ชอบใจ ยังมิได้เคยฟังแต่หลังมา ฯ
ครั้นอิ่มหนำสำราญการเสวย แล้วชมเชยทรงยศโอรสา
ปางพระจอมนคเรศเกศลังกา ภิปรายปราศรัยเสร็จเสด็จจร
ชวนพระยาวาโหมให้ลีลาศ ชมปรางค์มาศเนาวรัตน์ประภัสสร
เครื่องต่างต่างอย่างฝรั่งแท่นนั่งนอน ทั่วนครกลไกมีหลายพรรณ
เครื่องดนตรีตีเองเพลงฝรั่ง ฆ้องระฆังไม่ต้องตีดีขยัน
ทั้งเครื่องแก้วแกมทองของสำคัญ ตั้งเป็นชั้นเกลื่อนกลาดดาษเดียร
ฝาผนังฝังกระจกเป็นเงาฉาย ช่างระบายต่างต่างล้วนช่างเขียน
แล้วพาไปตำหนักทองห้องวิเชียร ราวกับเทียนจุดสว่างกระจ่างตา
มีรูปนางอย่างเป็นเช่นกับหญิง ดูเพริศพริ้งน่ารักเป็นนักหนา
เจ้าวาโหมชมเพลินเจริญตา คิดว่านารีจริงไม่กริ่งใจ ฯ
ครั้นชมเสร็จพระเสด็จออกข้างหน้า สั่งเสนาพร้อมพรั่งนั่งไสว
ไปจัดแจงแต่งที่อันอำไพ เชิญท้าวไทไปสำนักตำหนักกลาง
สั่งวิเสทนอกในให้ไปเลี้ยง ตามอย่างเยี่ยงสารพัดไม่ขัดขวาง
ทั้งไพร่นายจ่ายให้ทั่วตัวขุนนาง ให้เหมือนอย่างก่อนเก่าเจ้าแผ่นดิน
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จขึ้นจากอาสน์ เข้าปรางค์มาศเสร็จสมอารมณ์ถวิล
สถิตแท่นทองสีมณีนิล พร้อมยุพินนางบำเรอเสนอเรียง
บ้างขับไม้มโหรีตีบัณเฑาะว์ ฟังเสนาะขับขานประสานเสียง
แล้วโหยหวนครวญคร่ำทำสำเนียง พวกจำเรียงดีดสีตีประโคม ฯ
พระบรรทมสมสนิทนิมิตฝัน ว่าเพลิงนั้นไหม้ตึกดูฮึกโหม
แล้วมียักษ์เหาะมาทางกลางโพยม เจ้าวาโหมจับได้ดังใจปอง
พระพลิกฟื้นตื่นตกพระทัยหาย ไม่สบายหมกมุ่นให้ขุ่นหมอง
พออุทัยเรืองแรงไขแสงทอง สกุณก้องโกกิลาฝูงกาบิน
พระเสด็จจากแท่นที่มณีรัตน์ แล้วทรงผลัดภูษาทรงสรงกระสินธุ์
ไขสุหร่ายสายชลหมดมลทิน ชโลมกลิ่นเจือปนสุคนธาร
แล้วทรงเครื่องเรืองระยับสำหรับกษัตริย์ ออกแท่นรัตน์รจนามุกดาหาร
สะพรั่งพร้อมโหราพฤฒาจารย์ มาหมอบกรานเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษแก่โหราว่าเราฝัน
เมื่อเกือบรุ่งรังสีรวีวรรณ นิมิตฝันว่าไฟไหม้เข้ามา
ที่ตึกกลางหว่างประตูข้างบูรพทิศ แล้วก็ติดลุกลามไปตามฝา
มียักษ์ร้ายเรี่ยวแรงแผลงศักดา ถือคทาธรแกว่งเป็นแสงเพลิง
เข้าลุยไล่ไพร่พลคนทั้งหลาย แตกกระจายวิ่งเปิดเตลิดเหลิง
ยักษ์สำแดงแผลงอิทธิฤทธิ์เริง เป็นเปลวเพลิงรุ่งโรจน์โชตินา
แล้วยังมีครุฑาอันสามารถ เอาจักรฟาดยักษ์ดิ้นสิ้นสังขาร์
เพลิงก็ดับกลับตื่นฟื้นกายา พระโหราจงทำนายร้ายหรือดี ฯ
โหรคำนับขับไล่ในพระเคราะห์ เสาร์จำเพาะเดินมาร่วมราศี
ถึงราหูคู่กาลกิณี คงจะมีศึกมาตำราทาย
แล้วกราบทูลมูลความไปตามเรื่อง จะขุ่นเคืองเกิดศึกเหมือนนึกหมาย
เป็นเที่ยงแท้เหมือนคำข้าทำนาย อันยักษ์ร้ายครุฑฆ่าด้วยการุญ
จะมีผู้อาสาปราบข้าศึก ช่วยตรองตรึกขาดเหลือได้เกื้อหนุน
ข้างต้นร้ายปลายดีจะมีคุณ พระศุกร์หนุนลัคนาทายว่าดี ฯ
พระทรงฟังโหรทายทำนายฝัน เคยแม่นมั่นไม่ใคร่ผิดในดิถี
สั่งให้เตรียมป้อมค่ายไว้ให้ดี ทุกหน้าที่เชิงเทินเนินกำแพง
ทั้งปืนหลักหักไฟอย่าให้ขาด จงเร่งกวาดเหล่าทหารชาญกำแหง
มาซ้อมซักหักขัดเร่งจัดแจง กรมแสงสารพัดให้จัดการ
เครื่องสาตราอาวุธชุดดินหู หมายให้รู้ทั่วกันดั่งบรรหาร
ทั้งปืนผาหน้าไม้ที่ใช้การ เร่งคิดอ่านซ่อมแปลงตำแหน่งใคร
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขุนอำมาตย์เรียกกันเสียงหวั่นไหว
ให้เสมียนเขียนหมายรายกันไป การของใครซ่อมแปลงจัดแจงทำ ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช กับครูบาทหลวงเฒ่าเมาออกหงำ
ทั้งเรือรบเรือลำเลียงแล่นเรียงลำ ทุกคืนค่ำมิได้หยุดสุดอาวรณ์
บาทหลวงยิ้มอิ่มเอมเกษมสุข เหมือนยกทุกข์เอาไปขว้างกลางสิงขร
ที่หิวโหยโรยราความอาวรณ์ ค่อยวายร้อนเรื่องวิตกในอกใจ
จึงเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ มานั่งชิดยิ้มแย้มดูแจ่มใส
ว่าครั้งนี้กูเห็นไม่เป็นไร คงจะได้ลังกาอย่าปรารมภ์
การอุบายหลายอย่างทางพระเวท ของวิเศษจริงนะวะกูสะสม
เองอย่าได้หวาดหวั่นพรั่นอารมณ์ คงจะสมปรารถนาเอ็งอย่าแคลง
แล้วอ้ายท้าวพ่อตาก็มาด้วย เขาคงช่วยป้องกันด้วยขันแข็ง
เราขึ้นบกยกไปตั้งเอากลางแปลง ตั้งค่ายแบ่งผู้คนเป็นกลไก
ผูกพยนต์พลรบสมทบทัพ เข้ารบรับเล่นกันให้หวั่นไหว
แม้นได้ทีตีรุดเร่งจุดไฟ เอาให้ได้ด้วยกำลังอย่าฟังมัน
แกพูดจากล้าแข็งมีแรงเรี่ยว พลางเข่นเขี้ยวหวังจะได้ไอศวรรย์
ขึ้นเสียงเอะอะอุทั้งดุดัน ไม่เป็นอันกินอยู่ดูแต่ทาง
เรือก็แล่นลมจัดไม่ขัดข้อง จะขึ้นล่องเร็วจัดไม่ขัดขวาง
แกยังร้องว่าช้าผิดท่าทาง เอาใบกางขึ้นพร้อมอย่าอ้อมวง
เร่งบอกให้ทุกลำเรือกำปั่น ใครไม่ทันตัวนายทั้งไต้ก๋ง
จะเอาโทษให้ถึงตายวายชีวง ตัดสินลงตามอาญาพวกมาเรือ
เหมือนกฎหมายข้างฝรั่งตั้งพิกัด เอาเชือกรัดคอตายมิให้เหลือ
ทั้งนายท้ายนายลำประจำเรือ ให้เป็นเหยื่อมัจฉาในสาคร
แล้วลุกเดินถือกระบี่ที่ตำแหน่ง ใครแอบแฝงไม่ฟังดูกูสอน
จะปรับโทษเหมือนขบถที่โทษกรณ์ ให้เร่งจรเร็วไวดังใจกู
แล้วไปนั่งยังที่เก้าอี้ใหญ่ ให้พวกไพร่ทั้งสิ้นบดดินหู
กำลูกพลุเผาค่ายใส่ธนู สำหรับกรูกันเข้ายิงชิงเอาเมือง
จับอ้ายพวกเข้ามาอยู่เหมือนผู้ร้าย เอาไปขายอ้ายพม่าให้ตาเหลือง
กูจะทำตอบแทนที่แค้นเคือง คืนเอาเมืองให้จงได้ดั่งใจปอง
เรือก็แล่นเร็วรัดลมพัดฉิว ทั้งธงทิวหกหันผันผยอง
อีกวันครึ่งก็จะถึงดังจิตปอง เอากล้องส่องเห็นไวไวยังไกลตา ฯ
จะกล่าวฝ่ายเรือตระเวนเจนสมุทร เที่ยวแล่นรุดดูไปในทิศา
ตามประเทศเขตแคว้นแดนลังกา ระวังข้าศึกอยู่ไม่รู้วาย
พอเห็นลำกำปั่นสักพันเศษ ผิดสังเกตที่จะมาเที่ยวค้าขาย
จำจะแล่นไปให้รู้ดูแยบคาย ด้วยอุบายจะให้แจ้งแห่งเนื้อความ
เรือตระเวนเจนทางกลางสมุทร ก็แล่นรุดเข้าไปใกล้จะไต่ถาม
บาทหลวงแลเห็นไรไรร้องให้ตาม คงได้ความจริงจังในลังกา
พวกต้นหนนายท้ายจงบ่ายเข็ม ออกแล่นเล็มชักใบไปข้างขวา
ก้าวสกัดตัดทางหว่างคงคา พอนาวาทันกันตะวันรอน
บาทหลวงให้พวกล่ามออกถามไต่ มิใช่ใครเป็นฝรั่งนั่งสลอน
จึงปราศรัยไต่ถามนามกร ว่าจะจรไปข้างไหนจงให้การ ฯ
พวกตระเวนเห็นว่าเป็นข้าศึก มันพูดฮึกดูประหลาดทั้งอาจหาญ
จำจะหลอกมิให้รู้ดูอาการ จึงว่าขานบอกกับล่ามตามทำนอง
เรามาแต่โกสินกบิลพัสดุ์ ปะสลัดเก็บเอาทั้งข้าวของ
จะสู้รบมันไม่ได้ดังใจปอง ต้องแล่นล่องเลียบฝั่งเข้าลังกา
ซื้ออาหารเป็นเสบียงเลี้ยงลูกจ้าง จะไปทางลำน้ำสำปันหนา
นี่ท่านยกทัพใหญ่ไปไหนมา คุมเภตราจะไปตีบุรีใด ฯ
บาทหลวงนั่งฟังล่ามเขาถามซัก แจ้งประจักษ์มั่นคงไม่สงสัย
อยากจะใคร่รู้ความถามออกไป ว่ากรุงไกรนครายังถาวร
หรือย่อยยับอับจนคนทั้งหลาย หรือสบายภิญโญสโมสร
เองเข้าไปในประเทศเขตนคร ราษฎรเจ้าพารายังการุญ
หรือขัดสนจนยากอยากใคร่รู้ เองเล่ากูไปให้สิ้นดินกระสุน
อย่าปิดบังครั้งนี้จะมีคุณ จะการุญตัวมึงให้ถึงใจ ฯ
กองตระเวนนึกไปว่าอ้ายนี่ มันจู้จี้พูดมากถลากไถล
จำจะหลอกไต่ถามเป็นความใน เอาให้ได้จริงจังฟังมันดู
แล้วจะบอกเข้าไปในนิเวศน์ ฟังเอาเหตุเสียให้สิ้นเหมือนกินหมู
ล้วงตับไตให้ถนัดอ้ายศัตรู จะได้รู้ไส้พุงที่มุ่งมา
แล้วจึงว่าข้าแต่ท่านแม่ทัพ ดูย่อยยับผู้คนจนนักหนา
แต่ก่อนเก่าข้าพเจ้าเคยไปมา เมื่อครั้งฝาหรั่งอยู่ในบูรินทร์
เห็นผู้คนพลเมืองก็เนื่องแน่น ทั้งแว่นแคว้นธารท่าชลาสินธุ์
เดี๋ยวนี้น้อยเต็มประดาในธานินทร์ ดูหมดสิ้นเงียบเหงาเห็นเบาครัน
แม้นเกิดศึกฮึกฮักมาหักโหม เข้าจู่โจมเห็นจะได้ไอศวรรย์
จะไม่ต้องรบราถึงฆ่าฟัน เป็นแค่ชั้นเชิงหลอกเห็นออกมือ ฯ
บาทหลวงรู้แยบคายเห็นตายราบ เปรียบเหมือนดาบหักหายกลับได้ถือ
แกดีใจลุกมาแล้วหารือ เองคนซื่อรู้ระบอบกูขอบคุณ
อันลังกาฝาหรั่งแต่ครั้งก่อน จะเย็นร้อนขาดเหลือกูเกื้อหนุน
มาเสียทีอีวัณฬาบ้ากามคุณ จึงเกิดวุ่นเสียเมืองเคืองระคาย
ต้องพลัดพรากจากญาติพระศาสนา พวกไทยมารบริบเอาฉิบหาย
จนต้องเที่ยวเลี้ยวลัดกระจัดกระจาย เดี๋ยวนี้หมายจะมาตีบุรีคืน
เห็นจะได้หรือมิได้อย่างไรหวา เองไปมารู้ชัดไม่ขัดขืน
แต่พอเป็นที่หวังให้ยั่งยืน เองเป็นพื้นนำไปคงได้การ
แม้นได้เมืองลังกาอาณาจักร จะจงรักถึงใจหลายสถาน
เองก็คงสิทธิ์ขาดราชการ ฝ่ายทหารทั้งจังหวัดปัถพี
กองตระเวนพูดจาถ้าเช่นนั้น จะผ่อนผันตามติดไม่คิดหนี
แต่อาวุธสิ่งไรยังไม่มี สลัดตีเก็บหมดลงอดโซ
แม้นท่านให้กำลังทั้งอาวุธ จะต่อยุทธ์ชิงชัยได้อักโข
เปรียบเหมือนถืออาญาสิทธิ์อิศโร มีเขนโล่บังตัวไม่กลัวใคร ฯ
บาทหลวงฟังเห็นจริงทุกสิ่งสิ้น นิยมยินดีแท้จะแก้ไข
เองอย่าเป็นทุกข์ร้อนอาวรณ์ไป กูจะให้สารพันไม่ฉันทา
แต่จริงจังยังกล่าวทั้งบ่าวไพร่ กูจะให้อาวุธไม่มุสา
ถ้าแม้นเองช่วยกันดั่งสัญญา เสร็จลังกากูจะให้เป็นนายพล ฯ
กองตระเวนเห็นเชื่ออ้ายเสือโคร่ง กูจะโกงอ้ายเฒ่าเอาสักหน
แล้วว่าท่านอย่าได้แคลงระแวงวน ข้าเป็นคนซื่อตรงไม่วงเวียน
จะช่วยท่านจนสำเร็จให้เสร็จศึก ข้าตรองตรึกพูดจาใช่พาเหียร
เป็นความในใจประสงค์ไม่วงเวียน ขอพากเพียรรบรับทัพลังกา ฯ
บาทหลวงเห็นจริงแจ้งไม่แคลงจิต มันสะกิดถูกที่คันก็หรรษา
จึ่งสั่งพวกคนใช้ในเภตรา ให้ขนอาวุธส่งลงในเรือ
ทั้งปืนใหญ่ปืนน้อยร้อยกระบอก ทั้งดาบหอกแจกทุกคนให้ล้นเหลือ
แจกเสบียงเลี้ยงไพร่ทั้งนายเรือ ทั้งข้าวเกลือขนไปจะได้กิน
แล้วแกสั่งว่าให้รีบไปก่อน จงผันผ่อนคิดให้สมอารมณ์ถวิล
ไปคอยท่าหน้าด่านชานบุรินทร์ ชายกระสินธุ์เข้าออกเร่งบอกมา
แต่เช้าตรู่กูจะยกกระบวนทัพ ไปตั้งรับข้าศึกได้ปรึกษา
กองตระเวนรับคำแล้วอำลา แล่นเข้ามาปากน้ำด้วยชำนาญ
แล้วร่างบอกลอกใส่ในกระดาษ แจ้งข้อราชการศึกที่ฮึกหาญ
ลงเรือช่วงล่วงไปมิได้นาน เอาเรื่องสารในฉบับขึ้นกราบทูล ฯ
ขุนนางรับสาราพาขึ้นเฝ้า พระจอมเจ้าธรณินปิ่นไอศูรย์
ให้ทราบความตามเล่าที่เค้ามูล นเรนทร์สูรสั่งให้อ่านสารแสดง ฯ
ในเรื่องบอกกองตระเวนเจนสมุทร เที่ยวแล่นรุดตามเกาะเสาะแสวง
ปะกำปั่นพันร้อยแล่นลอยแซง ตามเขตแขวงวนวังแดนลังกา
ข้าพเจ้าแล่นไปเรียกให้แวะ มันแค่นแคะถามซักเอานักหนา
ข้าพเจ้าจึงแถลงแจ้งกิจจา บอกว่ามาแต่ประเทศเขตนคร
นคราธานินทร์กบิลพัสดุ์ มันจึงจัดแจงตั้งแต่สั่งสอน
ให้มาตีเมืองด่านชานนคร พระภูธรจงแจ้งแห่งคดี
อันมานี้มิใช่ใครหาไหนเล่า บาทหลวงเฒ่าที่มันล่าพากันหนี
ข้าพเจ้าล่อลวงดูท่วงที วันพรุ่งนี้จะยกมารบธานินทร์ ฯ
พอสิ้นคำหารือหนังสือบอก พวกด่านนอกคงคาชลาสินธุ์
พระตรัสสั่งเสนาในธานินทร์ ให้ขนดินลากปืนขึ้นเชิงเทิน
ทั้งน้ำท่าหาไว้ให้ทุกแห่ง รอบกำแพงรบรุกฉวยฉุกเฉิน
คอยดับไฟไล่คนบนเชิงเทิน ให้ขึ้นเดินทุกหมวดเร่งตรวจตรา
แล้วสั่งอาลักษณ์เสมียนเร่งเขียนสาร ไปแจ้งการทูลสมเด็จพระเชษฐา
แล้วให้ไปรมจักรนัครา ตั้งกรุงการะเวกแจ้งแห่งคดี
ไปเมืองเซ็นบอกนัดดาวายุพัฒน์ ให้รีบจัดเร็วไวในดิถี
ว่าข้าศึกมาประชิดติดบุรี แล้วไปที่หน่อกษัตริย์หัสกัน
กับเมืองพระวลายุดาด้วย ให้มาช่วยรบรับเป็นทัพขัน
ทั้งอาพี่หลานลูกที่ผูกพัน มาช่วยกันตามวงศ์พงศ์ตระกูล
เอาสารส่งลงเรือไปทุกแห่ง ตามตำแหน่งกรุงไกรมไหสูรย์
ไปทุกเมืองแต่ล้วนวงศ์พงศ์ประยูร ขึ้นกราบทูลทั่วประเทศนิเวศน์วัง
ถวายสารการณรงค์ทุกองค์เสร็จ เชิญเสด็จช่วยศึกเหมือนนึกหวัง
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงวัง เสร็จออกนั่งพระโรงรัตน์ชัชวาล
ขุนเสนาพาพวกลังกาเฝ้า ต่างก้มเกล้าภูวไนยถวายสาร
พระตรัสสั่งพระศรีปรีชาชาญ ให้คลี่สารศุภลักษณ์อักขรา ฯ
ในสารศรีสุดสาครบวรนาถ บังคมบาทพงศ์นารายณ์ทั้งซ้ายขวา
ทูลกระหม่อมจอมองค์วงศ์พระอา ให้ทราบฝ่าบาทบงสุ์พระทรงชัย
ว่าบัดนี้เกาะลังกามหาสถาน บังเกิดการศึกเสือเหลือวิสัย
ทั้งน้ำบกยกมาพร้อมล้อมกรุงไกร เป็นศึกใหญ่กว่าทุกครั้งแต่หลังมา
ใช้พยนต์มนต์เวทวิเศษขลัง เหลือกำลังหมู่พหลพลอาสา
จะฆ่าฟันมันไม่ตายวายชีวา เชิญพระมาดับร้อนให้ผ่อนเย็น ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ทรงสดับ ให้คั่งคับเขาฉลองตรองไม่เห็น
ควรจะไปดับร้อนให้ผ่อนเย็น เห็นจะเป็นมังคลามาราวี
พระตรัสสั่งเสวกาพฤฒามาตย์ ให้หมายบาดแขกชวากะลาสี
เหล่าล้าต้าต้นหนที่คนดี เราจะกรีธาทัพไปรับรอง
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จลุกจากอาสน์ ขุนอำมาตย์ได้ฟังรับสั่งสนอง
มาบาดหมายเตรียมตรวจทุกหมวดกอง ให้ถูกต้องตามประสงค์พระโองการ
เรือที่นั่งดั้งกันสุวรรณหงส์ ให้เตรียมลงทอดท่าไว้หน้าฉาน
กำปั่นรบครบเสร็จสำเร็จการ คอยพระผ่านธรณินปิ่นนคร ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงรมจักร สั่งองค์อัครชายาสุดาสมร
ทั้งสองนางซ้ายขวาพะงางอน เป็นการร้อนพี่จะลาสุดาดวง
ศึกมาติดลังกาอาณาเขต บังเกิดเหตุทุกข์ใจเป็นใหญ่หลวง
จะต้องไปปราบปรามตามกระทรวง เจ้าพุ่มพวงอยู่พาราจงถาวร
จงปกป้องครองกันเถิดขวัญเนตร ทั้งแก้วเกษรารำภาสมร
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จบทจร จากบรรจถรณ์แท่นบรรทมตรมฤทัย
ออกข้างหน้าคลาไคลไปปากน้ำ เห็นเรือกำปั่นยอดทอดไสว
ลำที่นั่งดั้งกั้นเป็นหลั่นไป เสนาในน้อมประณตบทมาลย์ ฯ
ครั้นฤกษ์ดีเสด็จลงทรงกำปั่น ให้โห่ลั่นไปทางข้างอิสาน
ลำที่นั่งตั้งเข็มเต็มชำนาญ พวกทหารพร้อมพรั่งทั้งนั่งยืน
เรือบรรดามาตามหลามสมุทร ก็รีบรุดเร็วรัดไม่ขัดขืน
พวกฝรั่งแออัดบางยัดยืน ยิงครั่นครื้นโห่เร้าจะเอาชัย
เรือที่นั่งดั้งกั้นเป็นหลั่นลด ตามกันหมดธงทิวปลิวไสว
ชมละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งไป แล่นเข้าในทะเลลมยมนา ฯ
ฝ่ายกษัตริย์สุริย์วงศ์ดำรงราชย์ ทั้งเบื้องบาทสมเด็จพระเชษฐา
สินสมุทรวุฒิไกรได้สารา ว่าลังกาเกิดศึกนึกคะนึง
เห็นจะเป็นมังคลานราราช กับพระบาทหลวงจิตมันคิดหึง
เพราะเป็นคนอันธพาลสันดานดึง พระรำพึงในพระทัยให้รัญจวน
จำจะไปกำจัดอ้ายสัตว์ร้าย มันวุ่นวายทุจริตทำผิดผวน
จึงสั่งให้จัดแจงแต่งกระบวน เลือกแต่ล้วนพวกทหารชาญณรงค์
ให้ตบแต่งกำปั่นสุวรรณมาศ ใส่ใบตาดกุก่องทองระหง
ทั้งเรือรบครบกระบวนปักทวนธง จัตุรงค์เสนาพลากร
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จเข้าที่สรง สำอางองค์เนาวรัตน์ประภัสสร
สั่งอรุณรัศมีมีสุนทร พะงางอนกัลยาอย่าคลาไคล
อยู่ปกป้องครองสนมกำนัลนาฏ พระยุรยาตรจากห้องอันผ่องใส
เสด็จไปลงกำปั่นด้วยทันใด เสนาในพร้อมพรั่งตั้งประโคม
พอฤกษดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก เร่งให้ออกอ่าวผลึกแห่ฮึกโหม
ยิงปืนใหญ่ก้องกึกครื้นครึกโครม ทั้งประโคมสังข์แตรแซ่สำเนียง
ให้แล่นลัดตัดทางข้างอิสาน ก้องกังวานคลื่นลมระดมเสียง
ทั้งเรือรบเรือไล่ใส่เสบียง ออกแล่นเรียงรีบมุ่งกรุงลังกา ฯ
ฝ่ายวลาวายุพัฒน์หัสกัน ลงกำปั่นพร้อมพหลพลอาสา
เสียงพิลึกกึกก้องกลองสัญญา ออกนาวาจากอ่าวแล่นก้าวไป
วายุพัฒน์จัดพหลพลรบ แล่นมาพบปะเจ้าอาพลางปราศรัย
หัสกันออกจากท่าสุลาลัย พลางใช้ใบมาในทางกลางสินธู
มาปะกันทั้งสามพลางถามไต่ ว่าศึกใหญ่กว่าแต่ก่อนเห็นอ่อนหู
อันความคิดสังฆราชเหมือนชาติงู มันไม่รู้จบบทเพราะคดงอ
วายุพัฒน์ขัดใจว่าใช่ญาติ ไปรุกราชรบฆ่านักหนาหนอ
เป็นสิ้นญาติขาดเถาสิ้นเหล่ากอ แต่แม่พ่อเขายังสู้ไม่รู้คุณ
สำมะหาอะไรกับน้องหลาน เขาเป็นพาลเหมือนครูผู้อุดหนุน
แต่แรกถือว่าเป็นอากลับทารุณ เป็นสิ้นบุญสิ้นชาติญาติกา ฯ
หัสกันน้องยาจึ่งว่าขาน เพราะคบพาลเสียญาติศาสนา
อันตัวน้องเห็นฤทธิ์คิดระอา สิ้นสัจจากันแต่ครั้งยังอยู่เมือง
แทบจะตายหลายหนจนป่นปี้ นี่ครูดีช่วยคิดช่วยปลิดเปลื้อง
จึงได้รอดชีวาเที่ยวหาเมือง จะร่ำเรื่องไปก็แค้นแน่นอุรา ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์วลายุดาราช ว่าสิ้นญาติขาดเชื้อเพราะเหลือหา
เป็นเหตุผลต้นเริ่มแต่เดิมมา เพราะปัญญาสังฆราชชาติคนโกง
สอนให้เราเหล่านี้กระทำผิด ทุจริตวุ่นวายจะตายโหง
ต้องพลัดพรากยากจริงออกวิ่งโทง เพราะแกโกงพาลำบากให้ยากเย็น
แต่ครั้งนี้พี่น้องพวกพ้องญาติ อย่าได้ขาดความรักคงหักเห็น
น้ำใจเราสุจริตเพราะจิตเย็น จะได้เห็นนับถือว่าซื่อตรง
กษัตริย์สามสนทนาปรึกษาเสร็จ แล้วสำเร็จเรื่องความตามประสงค์
ต่างคำนับกลับไปยังที่นั่งทรง ให้แล่นตรงตามกันเป็นหลั่นไป ฯ
จะกล่าวฝ่ายมังคลานราราช กับครูบาทหลวงครั้นตรู่สุริย์ใส
ให้เข้าฝั่งไปกระทั่งถึงเวียงชัย กำปั่นใบแต่ที่มาสักห้าพัน
คนสำหรับนับแสนแน่นอเนก ทหารเอกกำกับเป็นทัพขัน
เข้าทอดท่าหน้าปากน้ำที่สำคัญ แล้วให้ลั่นปืนใหญ่เอาใบลง
ทอดสมอรอเรียงเคียงขนาน ปิดทางด่านกักเรือที่เหลือหลง
แล้วสั่งพวกเกณฑ์หัดจัตุรงค์ ให้ยกตรงตีด่านชานบุรี
บาทหลวงไล่ไพร่พลขึ้นบนป้อม ทหารล้อมอยู่ด่านชานกรุงศรี
พวกชาวเมืองขึ้นเชิงเทินเนินบุรี แล้วให้ตีกลองศึกเสียงครึกโครม
ประจุปืนน้อยใหญ่ใส่ดินหู ข้างพวกหมู่ข้าศึกวิ่งฮึกโหม
ยกค่ายตั้งบังปืนเสียงครื้นโครม ชาวเมืองโหมโห่พลันให้ลั่นปืน
พวกข้าศึกฮึกหาญถือขวานหมู ฟันประตูด่านหน้าไม่ฝ่าฝืน
ชาวเมืองพุ่งแหลนหลาวทั้งง้าวปืน ฝรั่งยืนต่อแย้งแทงด้วยตรี
บ้างล้มตายก่ายกองทั้งสองฝ่าย จนสุริย์ฉายแสงกล้าในราศี
บาทหลวงเร่งมังคลาอย่าช้าที ให้ขึ้นตีเอาชัยให้ได้การ
แกเร่งรัดจัดไพร่ไล่พหล ให้เพิ่มคนศักดาที่กล้าหาญ
แล้วแต่งตัวขึ้นม้าอาชาชาญ ศิษย์อาจารย์ท้าวภุเกศขึ้นเขตแดน
ยกพหลพลเภตราสิบห้าหมื่น ทหารปืนดาบง้าวทั้งหลาวแหลน
เครื่องอาวุธต่างต่างทั้งดั้งแพน ยกมาแน่นเกลื่อนกลาดดาษดา ฯ
ฝ่ายตาเฒ่าเจ้าพระยารักษาด่าน เห็นทหารคึกคักมานักหนา
จึ่งสั่งพวกม้าใช้ให้ไคลคลา ไปพารากราบทูลมูลความ
เหลือกำลังครั้งนี้เห็นหนักแน่น นับหมื่นแสนผู้คนมากล้นหลาม
ขอกองทัพรีบมาอย่าช้าความ ให้เร่งตามลงมาอย่าช้าที
เหลือกำลังวังชาข้าพเจ้า จงโปรดเกล้าอย่างประณตบทศรี
แม้นช้านักเมืองด่านชานบุรี จะเสียทีข้าศึกเหมือนตรึกตรอง
พวกม้าใช้รีบไปยังนิเวศน์ นำเอาเหตุเข้าประมูลทูลฉลอง
พร้อมเสนาข้าเฝ้าทูลละออง ทูลสนองเรื่องราวแก่ท้าวไท ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ ฟังอำมาตย์ทูลสารแล้วขานไข
ให้เร่งรัดจัดพลสกลไกร เราจะไปเมืองด่านชานชลา
วันนั้นพร้อมเสวกาเจ้าวาโหม ทูลประโลมขอคำนับรับอาสา
เชิญพระจอมนครินทร์ปิ่นประชา อยู่พาราอย่าเพ่อเสร็จเสด็จจร
ข้าพเจ้าจะไปรับเป็นทัพหน้า แม้นเหลือบ่าจึงจะแจ้งแห่งอักษร
มากราบทูลมูลเหตุจึงเสร็จจร สุดสาครกรุงกษัตริย์จึงตรัสพลัน
ว่าดูราวาโหมผู้เพื่อนยาก สู้กรำกรากมาในป่าพนาสัณฑ์
เราจะไปรับรบสมทบกัน ได้ผ่อนผันโดยปัญญาได้หารือ
พระตรัสสั่งเสนาที่กล้าแข็ง เร่งจัดแจงกองทัพเคยนับถือ
เกณฑ์พหลพลศึกเคยฝึกปรือ มีฝีมือเร่งเอาเข้ากระบวน
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขึ้นปรางค์มาศที่ประทมภิรมย์สงวน
พระนึกถึงความฝันให้รัญจวน โหรคำนวณทายทิศไม่ผิดเลย
พระตรัสเรียกเสาวคนธ์วิมลสมร เป็นการร้อนเต็มทีเจ้าพี่เอ๋ย
มาเกิดศึกขึ้นนะแม้นละเลย เขาจะเย้ยเราได้ต้องไคลคลา
พลางแต่งองค์ทรงเครื่องพิชัยยุทธ์ เหน็บอาวุธพริ้งพรายทั้งซ้ายขวา
พระหัตถ์กุมไม้เท้าของเจ้าตา ทรงมาลาหนังหมีล้วนสีดำ
ประนมหัตถ์พัทยาเทพารักษ์ สิทธิศักดิ์จงช่วยชุบอุปถัมภ์
ข้าถือสัตย์วัจนังเหมือนยังคำ แล้วบริกรรมคาถามหามนต์
เสด็จออกข้างหน้าเสนากลาด ระดาดาษพร้อมพรั่งทั้งพหล
ครั้นฤกษ์ดีคลี่คลายขยายพล เดินเกลื่อนกล่นจากเมืองแน่นเนืองไป
ข้างทัพหน้าวาหุโลมประโคมฆ้อง เสียงกึกก้องธรณินแผ่นดินไหว
จัตุรงค์โยธาเสนาใน ก็ยกไปตามทางกลางบุรินทร์ ฯ
ป่างพระจอมจักรพงศ์องค์กษัตริย์ ทรงกัณฐัศว์ม้ามังกรอาวรณ์ถวิล
ให้คั่งแค้นพวกศัตรูหมู่ไพริน ไม่รู้สิ้นศึกเสือเหลือระอา
พลางเร่งทัพขับพหลพลทหาร เกือบถึงด่านพลางก็ตรึกพระปรึกษา
แก่เสนาธิบดีผู้ปรีชา เร่งให้ม้าเร็วไวไปก่อนเรา
ดูท่าทางกองทัพจะรับสู้ เปิดประตูข้างข้างริมหว่างเขา
จะได้ปล่อยพวกพหลพลของเรา ให้รีบเข้าไปข้างหน้ารักษาทาง
สุริยงลงลับพยับย่ำ จะใกล้ค่ำสุริยันพอจันทร์สาง
ครั้นม้าใช้ไปถึงบ้านที่ย่านกลาง อันหนทางยังอีกกึ่งตะบึงไป
พอได้ยินเสียงปืนดังครื้นครั่น พิลึกลั่นโลกาสุธาไหว
พลางรีบเร่งตีม้าให้คลาไคล ครั้นเกือบใกล้เขตแคว้นแดนนคร
พอม้าใช้ในเมืองวิ่งควบขับ ตีสำทับออกจากด่านชานสิงขร
มาปะพวกม้าใช้ในนคร เป็นการร้อนจะเสียด่านชานบุรี
แล้วทูลว่าพระองค์ดำรงภพ ให้สมทบคอยพหลพลกรุงศรี
แล้วรีบเร่งตีม้าไม่ช้าที จนถึงที่ทัพใหญ่เข้าไปพลัน
เข้าทูลองค์พงศ์กษัตริย์ให้จัดทัพ นายด่านรับกับพหลพลขันธ์
เหลือกำลังครั้งนี้ทีสำคัญ พระทรงธรรม์จงแจ้งแห่งเนื้อความ ฯ
ป่างกษัตริย์สุริย์วงศ์ทรงสดับ เร่งให้ขับพวกทหารชาญสนาม
ไม่รอรั้งตั้งหน้าพยายาม รีบไปตามม้าใช้ในกลางคืน ฯ
จะกล่าวฝ่ายมังคลานราราช กับครูบาทหลวงขี่ม้าเข้าฝ่าฝืน
เร่งพหลพลทหารชำนาญปืน ทั้งสี่หมื่นให้ประสมระดมกัน
พาดบันไดไล่คนขึ้นบนป้อม ทหารพร้อมยิงแย้งด้วยแข็งขัน
พวกชาวด่านสู้รบหลบไม่ทัน พัลวันวุ่นวิ่งเป็นสิงคลี ฯ
ฝ่ายฝรั่งสังฆราชพระบาทหลวง เห็นได้ท่วงทีไล่พวกไพร่หนี
ฟันประตูกรูกราวเข้าบุรี สั่งให้ตีกลองสัญญาพลากร
เมืองด่านแตกแยกย้ายพลัดพรายวุ่น ชุลมุนอุ้มลูกแบกฟูกหมอน
บ้างหอบมุ้งรุงรังทั้งที่นอน แม่ลูกอ่อนวิ่งเบียดกระเดียดเปล
ทั้งผ้าอ้อมน้อยใหญ่ส่งให้ผัว แล้วแหกรั้ววิ่งนุงออกยุ่งเก๋
พวกป่วยไข้โกโรเดินโซเซ เที่ยวหันเหหอบรวนทั้งครวญคราง
ที่เสียตาเมียพาไปแอบรก เอาเสื่อปกซุ่มซ่อนลงนอนขวาง
นางเมียหนีไปแต่ตัวเจ้าผัวคราง มันทิ้งขว้างเสียให้ตายวายชีวา
พวกฝรั่งยกเข้าตั้งยังเมืองด่าน แล้วคิดการผูกพยนต์มนต์คาถา
เอาหญ้าทำรูปคงเป่ามนตรา ให้ถืออาวุธไว้ใช้เหมือนคน
ล้อมจนรอบขอบเขตเมืองปากน้ำ ยืนประจำตามตำแหน่งทุกแห่งหน
เว้นแต่ไม่พูดจาภาษาคน เที่ยวเวียนวนเดินรอบขอบกำแพง ฯ
จะกล่าวฝ่ายทัพลังกาครั้นมาถึง เห็นอื้ออึงล้วนทหารชาญกำแหง
ทั้งฟืนไฟในเมืองรุ่งเรืองแดง ก็รู้แจ้งว่าเสียด่านชานชลา ฯ
ป่างพระจอมนัคเรศเกศกษัตริย์ โองการตรัสสั่งพหลพลอาสา
ทั้งทัพหน้าทัพหนุนขุนเสนา แต่บรรดาหมื่นขุนทั้งมุลนาย
พอรุ่งเช้าเราจะแยกเข้าแหกด่าน จัดทหารไว้ให้ทันจะผันผาย
เข้าหักโหมโจมไล่ให้กระจาย คิดอุบายล่อลวงดูท่วงที
พระสั่งให้รอราโยธาทัพ อย่านอนหลับในระวางหว่างวีถี
ทั้งฟืนไฟจงระงับดับให้ดี อย่าให้มีแสงสว่างกระจ่างตา
แต่งผู้คนพลไพร่ไว้ให้พร้อม จะยกอ้อมชิงแดนให้แน่นหนา
พอเช้าตรู่กรูกราวเข้าประดา ชิงพาราเอาให้ได้ดั่งใจปอง ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านเมื่อเมืองเสีย ทั้งลูกเมียวิ่งวนเที่ยวขนของ
ฝรั่งไล่คลุกคลีหนีลงคลอง ทั้งเงินทองใส่กระบุงพะรุงพะรัง
ท่านผู้หญิงห่มมุ้งหิ้วถุงเบี้ย ทั้งผัวเมียสั่นงกดังตกถัง
ลงวิ่งฉุยลุยน้ำเหลือกำลัง กลัวฝรั่งมันจะฆ่าปรึกษาเมีย
เราขึ้นฝั่งยั้งหยุดแล้วขุดหลุม เอาหญ้าคลุมซ่อนตัวอย่างตั้วเหีย
พลางขึ้นฝั่งระวังตัวทั้งผัวเมีย ค่อยแคะเขี่ยขุดหลุมพอหุ้มตัว
ลงไปนอนคุดคู้เหมือนหนูพุก ไม่มีสุขอ่อนเปลี้ยทั้งเมียผัว
สวดนโมตาแฉะที่แพะกลัว ทั้งเมียผัวบ่นภาวนาไป ฯ
จะกล่าวกลับทัพสุดสาครราช ภาณุมาศรุ่งรางสว่างไข
ให้ยกพวกหมู่ทหารอันชาญชัย ทั้งคบไฟโห่ร้องก้องสำเนียง
ยิงปืนผาหน้าไม้ทั้งใหญ่น้อย โยธาพลอยโห่ลั่นสนั่นเสียง
ทั้งทัพหน้าทัพหลังกองข้างเคียง ระดมเสียงปืนลั่นสนั่นดัง ฯ
ฝ่ายบาทหลวงเกณฑ์ไพร่ให้ขึ้นป้อม ทหารพร้อมโยธาทั้งหน้าหลัง
ให้ปล่อยปืนครื้นครั่นสนั่นดัง พวกฝรั่งยืนจ้องช่องเสมา
หลอมตะกั่วคั่วทรายน้ำมันสาด คนขยาดล้มตายวายสังขาร์
หุ่นพยนต์ยืนแย้งแกว่งสาตรา จะเข่นฆ่ามันไม่ตายวายชีวี ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช กับครูบาทหลวงเปรมเกษมศรี
เห็นพหลพลไพร่นั้นได้ที เร่งให้ตีกลองรบสมทบพล
เรียกโยธาห้าหมื่นถือปืนผา ยิงประดาพร้อมเสร็จดังเม็ดฝน
ทหารไทยเหลือกำลังประทังทน ก็แตกย่นย่อยยับอัปรา ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ ให้แค้นขัดเคืองจิตพวกมิจฉา
จึงเอื้อนอรรถตรัสสั่งขุนเสนา ให้รั้งราพวกพลสกลไกร
จึงปรึกษาวาโหมผู้เรืองฤทธิ์ ท่านจะคิดหักหาญสถานไหน
จะรบราฆ่าฟันไม่บรรลัย ราวกับได้พรประสิทธิ์พระอิศรา ฯ
ฝ่ายพระยาวาโหมประโลมสนอง ข้าตรึกตรองเห็นจริตผิดนักหนา
แล้วไม่มีสำเนียงเสียงพูดจา พวกที่มาล้อมรอบขอบกำแพง
แล้วไม่เห็นกินอยู่ดูจริต ข้าเพ่งพิศนึกอางขนางแหนง
เป็นจนใจหลายอย่างให้คลางแคลง มิได้แจ้งเหตุผลเป็นจนมัน ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
จึงปรึกษาขุนพหลคนสำคัญ ว่าตัวท่านเล่าก็ดีมีกำลัง
ทั้งวิชาสามารถเป็นชาติเชื้อ เปรียบเหมือนเสือรีบไปเหมือนใจหวัง
สะกดทัพจับคนริมวนวัง จงกำบังตัวไปให้ได้การ
จับเอาคนล้อมรอบขอบจังหวัด เอาเชือกมัดตัวมาที่หน้าฉาน
ท่านรีบไปในเย็นให้เป็นการ อย่านิ่งนานศึกเสือจะเหลือมือ
ความที่ว่าสงสัยเร่งไปสอบ เอาความชอบไว้สักครั้งอย่างเราถือ
อาสาเราเจ้าแผ่นดินให้สิ้นมือ จงไว้ชื่อเถิดสักครั้งจึ่งบังควร ฯ
ฝ่ายกองหนุนขุนพหลเรียกพลรบ มาสมทบตามระบอบจะสอบสวน
ค่อยด้อมมองย่องไปเร่งใคร่ครวญ ดูกระบวนข้าศึกเร่งตรึกตรอง
แอบเข้าไปใกล้เคียงฟังเสียงเงียบ ไม่กรอบเกรียบยืนดูอยู่ทั้งสอง
แล้วแลเล็งเพ่งพิศผิดทำนอง จึงทำร้องเป็นนกวิหคบิน
หุ่นพยนต์นิ่งเฉยไม่เงยแหงน ทำแต่แขนแกว่งกวักคล้ายปักษิณ
ก็ถอยทัพกลับมาพ้นธานินทร์ มาถึงถิ่นที่ประทับแล้วกราบทูล
ว่าข้าแต่พระองค์ทรงพิภพ เหมือนปรารภแห่งพระปิ่นบดินทร์สูร
มิใช่คนจริงจังดังข้าทูล เห็นเค้ามูลมันก็ผิดจริตคน ฯ
ป่างพระปิ่นนคราลังกาทวีป ให้คนรีบเร็วไวไปสิงหล
เชิญท่านครูผู้วิเศษข้างเวทมนตร์ ด้วยเป็นคนมาแต่ครั้งรบลังกา
เป็นศิษย์พระโลกเชษฐ์พระเวทหนัก ชื่อครูจักราศีดีนักหนา
เป็นเชื้อพราหมณ์สยามภูรู้วิชา ได้ตำราของอาจารย์มานานนม
เอาม้าใช้ไปรับมาดับร้อน ได้ผันผ่อนเสียเหมือนอย่างป่างประถม
พวกม้าใช้ได้ฟังกราบบังคม ก็ควบกลมรีบมายังธานี
บอกแก่ท่านจักราว่ารับสั่ง ให้ไปยังกองทัพช่วยขับผี
ฝ่ายท่านครูรู้แจ้งแห่งคดี ออกมาที่นอกชานชำนาญมนต์
แล้วยกเมฆตามตำรามหาเวท ก็แจ้งเหตุในมหาโกลาหล
รู้วิสัยไตรเพทข้างเวทมนตร์ ผ้าพยนต์เป็นแท้แน่แก่ใจ
จึงว่ากับม้าใช้ไปเถิดเจ้า อย่าคอยเราเลยไปแจ้งแถลงไข
อันตัวเราเล่าไม่ช้าจะคลาไคล พลางลุกไปที่ในห้องหยิบของดี
ใส่เข้าปากเดินกลมดังลมพัด แล้วรีบรัดไปประณตบทศรี
ไปถึงก่อนมิ่งม้าพวกพาชี พระภูมีตรัสถามเนื้อความพลัน
ว่าดูราอาจารย์ตัวท่านนี้ มาถึงก่อนพาชีดีขยัน
ช่วยแก้ไขประจามิตรที่ติดพัน แต่รบกันฆ่าไม่ตายวายชีวา
ยกไปตีทีไรก็ย่อยยับ คนตายนับพันหมื่นต้องปืนผา
เราสงสัยไม่แจ้งแคลงวิญญาณ์ เชิญท่านมาช่วยกำราบปราบทมิฬ ฯ
ฝ่ายท่านครูจักราปรีชาเฉลย อย่ารบเลยเหมือนเอาไข่ไปใส่หิน
มันฆ่าตายเสียเปล่าเปล่าชาวบุรินทร์ ข้าแจ้งสิ้นมิใช่คนเป็นมนต์มัน
นี่แหละเรียกผ้าพยนต์ใช่คนผู้ ใครรบสู้มันก็ฆ่าให้อาสัญ
อันมนต์เวทวิทยาสารพัน มันผูกพันฟ่อนหญ้าด้วยอาคม ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงนคเรศ ครั้นทราบเหตุกับที่เป็นก็เห็นสม
เชิญท่านแก้วิทยาแลอาคม ที่เตรียมตรมในอุราประชากร ฯ
ฝ่ายท่านครูจักราปรีชาฉลาด จึงทูลบาทบพิตรอดิศร
ขออาสาไทท้าวเจ้านคร คิดผันผ่อนแก้พยนต์ด้วยมนตรา
พระดำรัสตรัสว่าอย่าช้านัก คิดหาญหักเปลื้องปลิดพวกมิจฉา
อาจารย์เฒ่าได้สดับรับบัญชา จึงออกมาตั้งศาลการพลี
แล้วบวรสรวงเทพไทในไตรจักร ที่สำนักในลังกาทุกราศี
แล้วแต่งตั้งสารพัดเครื่องบัดพลี เข้านั่งที่อ่านเวทวิเศษมนต์
เป็นพยุพัดมาในอากาศ ทั้งฝนสาดเสียงฟ้าโกลาหล
ทะเลใหญ่เป็นระลอกกระฉอกชล สุธาดลไหวหวั่นสนั่นดัง
เป็นน้ำนองก้องกึกพิลึกลั่น เสียงสนั่นคลื่นระลอกกระฉอกขัง
เป็นธาราสาชลดั่งวนวัง ท่วมกระทั่งค่ายคูประตูเมือง
ชอุ่มชอ่ำคล้ำฟ้าเวหาหาว ทั้งเดือนดาวอับสีไม่มีเหลือง
ก็มืดมัวทั่วเขตประเทศเมือง ไม่รู้เรื่องเกิดหนาวทั้งหาวนอน
พยนต์หญ้าที่รักษาอยู่ชั้นนอก คลื่นกระฉอกลอยกลิ้งไปพิงขอน
ที่ในด่านโงกหงับบ้างหลับนอน แผ่นดินดอนหวั่นไหวดังไกวเปล ฯ
บาทหลวงเห็นผิดประหลาดอนาถนัก ไม่ประจักษ์ชวนกันเที่ยวหันเห
ทั้งมืดมนอนธกาลเดินซานเซ นึกคะเนเห็นจะมีคนดีมา
ทำไมจักรู้แน่ได้แก้ไข จุดฟืนไฟก็ไม่ติดผิดนักหนา
แล้วมืดค่ำสุริยนสนธยา จะไปมาก็ไม่เห็นเป็นแต่ลม
แล้วมิหนำซ้ำฝนก็ตกหนัก จะหาญหักเอาชัยเห็นไม่สม
จำจะคิดถ่ายเทด้วยเล่ห์ลม คงจะสมปรารถนาไม่ช้านาน
แต่วันนี้ฝนฟ้าในอากาศ ยังไม่ขาดมืดมัวทั่วสถาน
เป็นจนใจไม่รู้แห่งจะแจ้งการ แกคิดอ่านทางอุบายไว้หลายกล ฯ
จะกล่าวฝ่ายจักราพฤฒาเฒ่า จึงก้มเกล้าทูลแถลงแจ้งนุสนธิ์
ให้ทหารคนดีที่ชอบกล ไปลักพยนต์ที่มันล้อมป้อมกำแพง
มาดูให้เห็นจริงที่กริ่งจิต ที่มันคิดผูกพันไว้ขันแข็ง
กำลังฝนมนต์คาถาพระอย่าแคลง ไม่ต่อแย้งสิ้นเขตสิ้นเวทมนตร์
พระจึ่งตรัสเรียกหาเจ้าวาโหม เมืองวาหุโลมอาสาข้าสักหน
ไปเอาหญ้าที่เราเห็นเป็นพยนต์ กำลังมนต์ครูแกแน่ในใจ
เจ้าวาโหมโสมนัสจัดปีกหาง บินไปทางอากาศกลาดไสว
ถลาลงรับรองด้วยว่องไว พยนต์ไล่ฟาดฟันประจัญบาน
แต่ต้องเวทของครูสู้ไม่ได้ ก็บรรลัยล้มวินาศไม่อาจหาญ
พวกวาโหมหิ้วมาหน้าพระลาน ทูลพระผ่านนคราเจ้าธานี ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ จึ่งประภาษแก่ทหารชาญชัยศรี
จงรีบไปช่วยกันขนโยนนที อย่าอึงมี่ไม่ให้รู้ถึงหูมัน
พวกทหารชาญณรงค์เคยยงยุทธ์ ก็รีบรุดพลนิกรค่อยผ่อนผัน
กำลังฝนคนณรงค์คงกระพัน ก็ช่วยกันรีบไปมิได้กลัว
ด้วยว่าครูผู้วิเศษแจ้งเหตุผล รู้ทุกคนหาหนังขึ้นบังหัว
ถึงฝนตกสักเท่าไรก็ไม่กลัว จะมืดมัวสักเท่าไรรีบไปพลัน
ถึงหุ่นมนต์โยนทิ้งเสียจนหมด แล้วเดินลดเลี้ยวป่าพนาสัณฑ์
รีบกลับมาเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ หมดด้วยกันทูลท้าวเจ้าบุรินทร์ ฯ
ป่างพระสุดสาครอาวรณ์หวัง จึงตรัสสั่งโดยในพระทัยถวิล
เวลาเช้าเราจะเข้าตีธานินทร์ ให้พร้อมสิ้นแต่บรรดาเสนานาย ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช กับครูบาทหลวงหาวหนาวใจหาย
มิได้แจ้งเหตุผลกลอุบาย แต่นึกหมายว่าคนดีคงมีมา
แม้นเช้าตรู่สุริยงก็คงรู้ พิเคราะห์ดูที่ในจิตผิดนักหวา
มันหนาวเกินฟ้าฝนพ้นตำรา ทั้งกายาก็เป็นเหน็บเจ็บระบม
จะคิดแก้แผลไรไฉนหนอ ก็เป็นข้อจนใจไหนจะสม
เพราะเกิดความร้าวรานมานานนม เห็นไม่สมคิดไว้ในใจปอง
แกนิ่งนึกตรึกตราขึ้นมาได้ จำจะให้คนเก่าจัดข้าวของ
ไปให้ทันจะใคร่รู้ดูทำนอง อันสิ่งของกับหนังสือให้ถือไป
พลางเขียนสารเสร็จสมอารมณ์นึก แต่ยังดึกฝนพรำเป็นน้ำไหล
ถ้าเช้าตรู่สุริโยอโณทัย จึงจะให้เสนาไปหามัน
แกจึ่งสั่งคนใช้ให้จัดหา ทั้งแพรผ้าอย่างยิ่งทุกสิ่งสรรพ์
อีกพลอยเพชรเม็ดมุกดามีค่าครัน จะกำนัลอ้ายคนร้ายให้ตายใจ
แล้วลงนั่งกอดเข่าหนาวสะท้าน เก็บมุ้งม่านผ้าเสื้อห่มเหื่อไหล
ตัวยังสั่นเทาเทาหนาวในใจ ราวกับไข้จับทั่วทุกตัวคน
ด้วยอำนาจมนต์เวทวิเศษขลัง บาทหลวงนั่งหนาวเย็นทุกเส้นขน
ให้เมื่อยเหน็บเจ็บเนื้อเห็นเหลือทน เล่นเอาจนความคิดดั่งพิษงู
ยิ่งผิงไฟก็ยิ่งหนาวราวกับยุ เสียงจุจุพิงหมอนจนอ่อนหู
จนปัญญาที่จะตรองหาช่องคู พิเคราะห์ดูก็เห็นผิดคิดอาวรณ์
ตั้งแต่ทำกลศึกมาลึกซึ้ง แกรำพึงคับคั่งดังสิงขร
มาทับทุ่มในอุราให้อาวรณ์ แต่จะนอนก็ไม่หลับมันคับใจ
พวกที่นั่งตั้งกองทุกช่องด่าน หนาวสะท้านพากันบ่นทนไม่ไหว
จะไปอยู่สุขเกษมเปรมหัวใจ ก็ยังไม่สมคิดในจิตปอง
เพราะอ้ายเฒ่าสังฆราชชาติอังกฤษ มันช่างคิดพาเจ้าให้เศร้าหมอง
จนพวกเราหนาวล้นจนขนพอง เห็นจะต้องหนีมันเป็นมั่นคง
พลางปรึกษาหารือกันซุบซิบ หนีให้ลิบเข้าในไพรระหง
ไปซุกตายเสียข้างหน้าตามป่าดง แต่คิดสงสารเจ้าเมื่อคราวจน
แม้นลำพังอ้ายนี่กูมิอยู่ เป็นสิ้นรู้สารพัดจะขัดสน
มันพาให้ลำบากแสนยากจน เห็นเหลือทนเต็มประดายิ่งอาวรณ์ ฯ
จะกล่าวข้างลังกาอาณาจักร ก็พร้อมพรักทวยหาญชาญสมร
ทั้งทัพหลังทัพหน้าแสนยากร สุริย์จรไขสีรวิวรรณ
ประจุสมัยเกือบจะได้เวลาฤกษ์ เอิกเกริกคั่งคับล้วนทัพขัน
ทั้งครูจักรราศีชุลีคัล มาพร้อมกันคลายเวทวิเศษมนต์
ห้ามมหาวลาหกที่ตกคล้ำ ให้ขาดน้ำธาราที่ห่าฝน
ทั้งเมฆตั้งบังแสงพระสุริยน นภาดลก็สว่างกระจ่างตา
ที่หนาวเหน็บเจ็บจุกที่ยุคเข็ญ ค่อยวายเว้นเบาใจไพร่นักหนา
บาทหลวงค่อยคลายใจในอุรา เรียกมังคลาสานุศิษย์มาคิดกล
การอุบายที่จะให้หนังสือสาร ไปว่าขานตามกระทู้ดูสักหน
แล้วจะคิดถ่ายเทด้วยเล่ห์กล ให้มันจนความคิดเหมือนติดกรง
เขาย่อมว่าข้าศึกแม้นฮึกหาญ เอาของหวานส่งให้คงใหลหลง
ถึงสี่ตีนจริงนะหวาอย่าทะนง คงล้มลงด้วยประสาทจึ่งกวาดครัว
แม้นสมคิดจะทำให้สมแค้น จะตอบแทนวงศ์กษัตริย์จับตัดหัว
ยกไว้แต่แม่เอ็งต้องเกรงกลัว จะลือชั่วฉาวไปมันไม่ดี
นอกกว่านั้นจริงหนะหวาฆ่าให้หมด พวกขบถเอาให้ยับเหมือนสับสี
จะไว้มันทำไมพวกไพรี ให้สมที่เคืองแค้นแน่นอุรา
แล้วเรียกคนใช้ชิดมาคิดอ่าน เอ็งเอาสารนี้ออกไปไวไวหวา
กับเครื่องใช้อย่างดีมีราคา ให้เสนาที่ประจำมันนำไป
ให้แก่เจ้านคราลังกาทวีป แล้วเอ็งรีบกลับมาด่านดั่งขานไข
แม้นมันจะว่าขานประการใด เอ็งอย่าได้พูดจาเหมือนวาจัง
ทำไม่รู้ดูแต่คนพลไพร่ จะมาไปตรึกตราทั้งหน้าหลัง
แม้นไปถึงพวกศัตรูดูระวัง อย่าให้พลั้งพลาดไปแก่ไพรี
พวกม้าใช้ได้สารกับสิ่งของ โดยทำนองหมายมุ่งไปกรุงศรี
ออกประตูรีบมาไม่ช้าที เห็นอึงมี่ผู้คนขนสาตรา
ทั้งอาวุธน้อยใหญ่นายทหาร มาประมาณสิบหมื่นพร้อมปืนผา
ต่างนั่งอยู่เกลื่อนกลาดดาษดา รีบเข้ามาโดยทำนองแล้วร้องไป
ว่าดูราพวกพหลพลทหาร เราถือสารมาจะแจ้งแถลงไข
กับสิ่งของเครื่องคำนับมารับไป ถวายไทเจ้าจังหวัดปัถพิน
ฝ่ายทหารจึ่งว่ากับม้าใช้ เราจะไปบอกขุนนางอย่างถวิล
ให้กราบทูลมูลความตามระบิล เจ้าแผ่นดินโปรดมาจะพาจร
แล้วรีบไปแจ้งคดีขุนนางใหญ่ เข้าทูลไทบพิตรอดิศร
ว่าฝรั่งถือสารการนคร จะเย็นร้อนราชการสถานใด ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต ครั้นทราบเหตุให้พะวงคิดสงสัย
จึ่งตรัสกับพวกมหาเสนาใน จงเร่งไปรับมันมาอย่าช้าที
เราก็รู้มารยาแห่งข้าศึก แต่ตรองตรึกที่ในการแห่งสารศรี
ครั้นมิรับมันเข้ามาจะฆ่าตี ก็เป็นที่น่าชังไม่บังควร
แล้วจะให้รู้แจ้งที่แห่งเหตุ โดยสังเกตข้อไรได้ไต่สวน
ฟังคารมมันดูรู้กระบวน การที่ควรจะได้ทำเป็นตำรา ฯ
ขุนนางรับกลับมาถึงม้าใช้ รับเข้าไปทูลแถลงแห่งเลขา
พระสั่งให้พวกฝรั่งในลังกา เอาสาราอ่านถวายเป็นใจความ ฯ
ว่าหนังสือมังคลานราราช เป็นหน่อนาถปิ่นลังกาภาษาสยาม
ด้วยรบกันมั่นหมายเสียดายนาม ทำสงครามกันมานานชิงบ้านเมือง
ไม่พอที่พวกอาณาประชาราษฎร์ มาวินาศรบสู้อ่อนหูเหือง
เพราะช่วงชิงถิ่นฐานเขตบ้านเมือง จนขุ่นเคืองเพราะข่มเหงไม่เกรงใจ
อันลังกาตาลุงบำรุงราษฎร์ จนถึงมาตุรงค์แจ้งแถลงไข
เพราะบิดามาดำรงเป็นวงศ์ไทย เธอก็ไปบรรชิตใช่กิจการ
ทวีปวังลังกาอาณาเขต ถิ่นประเทศควรจะได้ในลูกหลาน
สืบตระกูลเผ่าพงศ์ตามวงศ์วาน จึ่งควรการโดยเล่ห์ประเพณี
นี่จะมาครอบครองเอาของเขา ไม่อายเราผู้เป็นน้องให้หมองศรี
ริบเอาตามปรารถนาไล่ราวี เก็บธานีเป็นของตัวทั้งผัวเมีย
มิใช่พี่ร่วมท้องน้องในไส้ ดีแก่ใจไว้ตัวอย่างตั้วเหีย
ให้เจ้าของพลัดพรากจากลูกเมีย ทำให้เสียวงศ์ญาติขาดตระกูล
เป็นผู้ใหญ่ในเชื้อนับเนื้อไข ไม่อายใจตัดญาติให้ขาดสูญ
นี่เยี่ยงอย่างปางใดในตระกูล อันเค้ามูลแต่บุราณสถานใด
จงชี้แจงมาให้แจ้งที่อย่างเยี่ยง จะได้เลี่ยงหลีกไปหาที่อาศัย
หรือเวียงวังลังกามาแต่ไร เป็นของไทยตั้งอยู่แต่บูราณ
แม้นมิยอมให้เราผู้เจ้าของ ก็จะต้องรบราเหมือนว่าขาน
กว่าชีวาข้าจะตายทำลายลาญ พอจบสารพระก็สั่งให้รั้งรอ
อย่าเพ่อยกไพร่พหลพลทหาร จะตอบสารที่มันว่านักหนาหนอ
เป็นผู้ใหญ่เหมือนหนึ่งก้างมาขวางคอ ต้องรีรอไว้ให้สิ้นการนินทา
พระจึ่งสั่งพวกเสมียนให้เขียนตอบ โดยระบอบการกิจพวกมิจฉา
พอเสร็จสรรพพับผนิดแล้วปิดตรา สั่งให้ม้าใช้รับรีบกลับไป ฯ
จะกล่าวถึงหน่อนาถกับบาทหลวง ค่อยหายง่วงที่ในจิตคิดสงสัย
จึ่งชวนพระมังคลาให้คลาไคล เดินขึ้นไปบนเชิงเทินเนินกำแพง
เที่ยวตรวจตราผ้าพยนต์ก็หายหมด แสนสลดนึกอางขนางแหนง
ประหลาดจิตผิดอย่างให้คลางแคลง มิได้แจ้งเหตุผลจนปัญญา
อันคนดีในชมพูมิรู้สิ้น ประเทศถิ่นอยู่ที่ไหนอย่างไรหวา
มันชักนำเอามาไว้ในลังกา แกคิดมาเสียใจกระไรเลย
ลงกอดเข่าเศร้าจิตคิดวิตก ระกำอกเต็มประดานิจจาเอ๋ย
พอม้าใช้กลับหลังมายังเคย เอาสารเลยส่งให้ดั่งใจจง ฯ
แกคลี่อ่านสารองค์พงศ์กษัตริย์ เจ้าจังหวัดในตระกูลประยูรหงส์
สุดสาครจอมเจิมเฉลิมวงศ์ ซึ่งดำรงนครังเกาะลังกา
มิใช่เราแย่งชิงเอาสิงหล หรือลักปล้นอาจอิทธิ์ริษยา
เมื่อแรกเริ่มเดิมเจ้ายังเยาว์มา อันลังกาก็เป็นสิทธิ์อิศโร
ก็ไม่ตั้งอยู่ในสัตย์สุจริต มาก่อกิจการชั่วยั่วโทโส
แล้วมิหนำทำการพาลพาโล จนใหญ่โตน้ำเนื้อก็เหลือทน
ทั้งเผ่าพงศ์วงศาคณาญาติ ต้องนิราศว้าเหว่ระเหระหน
ทวีปวังลังกาประชาชน ก็ยับย่นเต็มประดาทั้งธานี
พระมาตุรงค์ปลงการประทานให้ เราจึ่งได้อยู่บำรุงซึ่งกรุงศรี
มิใช่อยากว่าขานการบุรี พระชนนีโปรดเกล้าให้เราครอง
เมื่ออยากได้ไปเฝ้าเล่าแถลง ประจักษ์แจ้งแล้วประมูลทูลฉลอง
อันโภไคยไอศูรย์ยังมูลมอง เราไม่ต้องการดอกจะบอกความ
อันกรุงไกรรัตนาของย่าปู่ ก็มีอยู่นคราภาษาสยาม
มิใช่เด็กอมมือจะรื้อความ จะตะกลามอยากได้ปองครองบุรินทร์
ไปทูลบาทมาตุรงค์อนงค์นาฏ เธออนุญาตเหมือนอย่างจิตคิดถวิล
เชิญมาครองนคราในธานินทร์ จะได้สิ้นรบพุ่งที่รุงรัง
แม้นจะทำอย่างนี้ที่จะได้ สมดั่งใจทุจริตอย่างคิดหวัง
เราก็ชายถ้าแม้นวายชีวาวัง ญาติก็ยังมีอยู่หลายผู้คน
ท่านทั้งปวงล่วงไปเสียหมดสิ้น นั่นแหละถิ่นแว่นแคว้นแดนสิงหล
จึงจะได้สมคิดดั่งจิตตน ที่จะปล้นเอาอย่างนี้เรามิกลัว
อย่าถือใจว่าจะได้เมืองปากน้ำ ที่ข้อคำพรรณนาก็น่าหัว
อย่าได้นึกตรึกตรองว่าของตัว จะดีชั่วหนหลังเป็นอย่างไร ฯ
ครั้นจบสารแกยิ่งแค้นแสนพิโรธ ใครนับโคตรนับวงศ์ที่ตรงไหน
ถึงมังคลาร่วมพ่อต่อกันไป กูมิให้นับญาติเป็นขาดวงศ์
หรือออเจ้ามังคลาสานุศิษย์ จะใคร่คิดใยเยื่อในเชื้อหงส์
แต่ตัวกูสู้ตายวายชีวง ไม่ขอตรงต่อมันดั่งสัญญา
กับอ้ายพวกชั่วช้าประจามิตร มันมาคิดล้างญาติศาสนา
จนเสื่อมสิ้นเชื้อฝรั่งทั้งลังกา ศาสนาพระยะโฮลงโซเซ
เพราะแม่มึงเป็นสะพานเหมือนร้านผัก ให้แฟงฟักขึ้นประสมไว้ถมเถ
เป็นพืชพันธุ์ปะปนคนเสเพล มันเกเรเสียแผลเพราะแม่มึง
เจ้าตัณหาราคาเพราะหน้าด้าน เอาแต่การโกโรโมโหหึง
ไปเอาผัวของเขามาเคล้าคลึง จนท้องปึ่งป่องหยอดเพราะทอดโกลน
มันทำศึกยังไม่วายกลายเป็นผัว แม่มึงชั่วเหมือนเช่นเขาเล่นโขน
จนเกิดมึงมาทุกวันพรรค์อ้ายโจร ต้องวิ่งโชนบุกป่าจนตาลาย
กูคิดถึงความหลังแล้วคั่งแค้น จะตอบแทนเสียให้สมอารมณ์หมาย
แต่ตกไร้ได้ยากลำบากกาย แทบจะวายชีวังเสียกลางชล
บาทหลวงแค้นแหงนชะแง้จะแก้เผ็ด แกพูดเสร็จมิได้ยั้งสั่งพหล
จัตุรงค์เสนาพลาพล ให้เร่งขนอาวุธยุทธนา
ทั้งปืนใหญ่ในกำปั่นสักพันกระบอก ปืนปลายหอกนับแสนมาแน่นหนา
ทั้งเสน่าหลาวโล่โตมรา เครื่องสาตราต่างต่างล้วนอย่างดี
แล้วผูกหุ่นนับหมื่นยืนไสว อยู่ที่ในเมืองด่านชานวิถี
แล้วปลุกเสกหุ่นมนต์พยนต์ดี ได้ท่วงทีจะได้รบสมทบกัน
สั่งปลัดหัสเกนที่เจนจบ ให้สมทบกำกับเป็นทัพขัน
ให้ยกจากปากน้ำที่สำคัญ พลางโห่ลั่นพร้อมทั่วทุกตัวคน
ยิงปืนใหญ่ได้ฤกษ์ตีกลองศึก เสียงครั่นครึกโยธาโกลาหล
อเนกแน่นแสนยาพลาพล ออกเกลื่อนกล่นยกออกนอกกำแพง ฯ
จะกล่าวกลับทัพลังกาอาณาเขต ครั้นแจ้งเหตุศึกมานั้นกล้าแข็ง
กระบวนบกยกมาตั้งอยู่กลางแปลง ดูเรี่ยวแรงเกลื่อนกลาดดาษดา ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงอาณาจักร คิดจะหักหาญศึกพลางปรึกษา
กับท่านครูสามิภักดิ์จักรา กับเสนาเคยประจญรณรงค์
เราจะคิดรบรับทัพครั้งนี้ โดยวิธีให้กระจุยเป็นผุยผง
เห็นจะได้หรือมิได้ดั่งใจจง การณรงค์กล้าแข็งแรงกำลัง
แม้นเสียทีมันคงตีกระทั่งเขต จะเกิดเหตุวุ่นวายเมื่อภายหลัง
เขาย่อมว่าศึกเสือเหลือกำลัง หรือจะตั้งมั่นไว้ดั่งใจปอง
พวกเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร ปรึกษาการแล้วประมูลทูลฉลอง
ครั้นจะตั้งมั่นไว้ดั่งใจปอง ดูทำนองเห็นจะบุกเข้าคลุกคลี
ข้าพเจ้าเสนาอันสามารถ ขอรองบาทบงกชบทศรี
จะอาสารบสู้ดูไพรี ออกต่อตีดูกำลังเหมือนอย่างทูล ฯ
ฝ่ายครูเฒ่าจักราปรีชาฉลาด บังคมบาทธิบดินทร์ปิ่นไอศูรย์
ขอตั้งรับทัพขันดั่งฉันทูล อันเค้ามูลเขาชำนาญในการมนต์
ขอแต่หญ้ามาทำเป็นคนไว้ เอาดินใส่ตามระหว่างกลางถนน
แล้วตั้งค่ายปิดทางไว้กลางพล จึ่งให้คนออกรบสมทบกัน
แล้วทำแตกพวกเราถอยเข้าค่าย มันไล่รายลุกรับเป็นทัพขัน
เราจัดพวกจัตุรงค์คงกระพัน ล่อให้มันลุยไล่พวกไพร่พล
แล้วจึ่งออกจากค่ายหนีไปซุ่ม ให้มันรุมกันแย่งทุกแห่งหน
กำบังกายร่ายเวทวิเศษมนต์ ขังอ้ายพลหุ่นไว้เอาไฟโยน
เผาให้สิ้นแต่บรรดาโยธาหุ่น เอาให้วุ่นเหมือนอย่างเช่นเขาเล่นโขน
จึ่งแต่งพวกคอยรับเป็นทัพโจร เข้าเผ่นโผนตัดหลังอย่ารั้งรอ ฯ
พระทรงฟังสังรเสริญท่านครูเฒ่า คิดปัดเป่าด้วยปัญญานักหนาหนอ
พระสั่งพวกกองหลังอย่ารั้งรอ จงจำข้อคำไว้เร่งไปทำ
เหมือนครูคิดกลศึกที่ลึกลับ ตามบังคับกลล่อที่ข้อขำ
อย่าพรายแพร่งแจ้งจิตจงคิดทำ ให้เหมือนคำท่านแถลงแห่งอุบาย ฯ
เสนารับบังคมประนมสนอง มาแต่งกองทัพปล้นเร่งขวนขวาย
คิดจัดแจงแต่พหลกลอุบาย ทั้งไพร่นายคอยรับเป็นทัพแซง
พลทมิฬกินปักษาทัพวาโหม เป็นกองโจมพร้อมกันด้วยขันแข็ง
ที่ตั้งค่ายไว้ถ้วนกระบวนแซง รีบจัดแจงพร้อมเสร็จสำเร็จการ ฯ
ป่างพระองค์ทรงโลกเฉลิมภพ ทรงสินธพตรวจพหลพลทหาร
พอฤกษ์ดีโหราพฤฒาจารย์ ก็โอมอ่านไสยเวทวิเศษมนต์
ตีฆ้องชัยได้ฤกษ์ให้ยกทัพ ออกคั่งคับแน่นหนาโกลาหล
ทั้งเสียงแตรเสียงสังข์ประดังพล คอยประจญข้าศึกตั้งตรึกตรอง ฯ
ข้างฝ่ายทัพมังคลานราราช กับครูบาทหลวงสมอารมณ์สนอง
คิดจะหักหาญศึกเหมือนตรึกตรอง เห็นพวกกองทัพลังกายกมาพลัน
จึงแต่งคนพลไพร่ให้ไปนัด หวังจะตัดศึกรับเป็นทัพขัน
แต่งพหลพลรบไว้ครบครัน ไฟน้ำมันสำหรับมือถือทุกคน ฯ
บาทหลวงเดินขัดกระบี่ที่แม่ทัพ ตรวจกำกับพลไพร่ไล่พหล
พวกกองหน้าแต่บรรดาหุ่นพยนต์ ทั้งคงทนแทงฟันไม่บรรลัย
ยืนสะพรั่งตั้งท่าสัประยุทธ์ ศัสตราวุธกุมอยู่ดูไสว
พวกทหารยืนเรียงเคียงกันไป เอาธงชัยปักประจำเป็นสำคัญ
พวกม้าใช้ไปแจ้งขุนนางใหญ่ นัดให้ไปต่อสู้เป็นคู่ขัน
ข้างใครดีมีศักดามาประจัญ รบให้ทันเวลาเรามาคอย ฯ
ป่างพระปิ่นนคราลังกาทวีป ให้เร่งรีบพลไกรที่ใช้สอย
กระบวนทัพคับคั่งระวังคอย ทั้งใหญ่น้อยกองหนุนพวกขุนพล
พอฤกษ์ดียกออกมานอกค่าย ทั้งไพร่นายแน่นหนาโกลาหล
พร้อมสะพรั่งเอิกเกริกได้ฤกษ์บน พวกขุนพลโบกธงตรงออกไป
ปักลงที่ครุฑนามตามตำรับ ครั้นเสร็จสรรพ์พร้อมเพรียงเรียงไสว
พวกทัพหน้าครั่นครื้นยิงปืนไฟ ตรงเข้าไปถึงกันประจัญบาน ฯ
บาทหลวงตีกลองรบสมทบทัพ ตอนเข้ารับแต่บรรดาโยธาหาญ
ปล่อยปืนใหญ่ตึงตังก้องกังวาน เสียงสะท้านเลื่อนลั่นสนั่นดัง
หุ่นพยนต์พลรบออกเกลื่อนกลาด ประดังดาษดาทั้งหน้าหลัง
แกว่งอาวุธยุทธนาดาประดัง แลสะพรั่งฆ่าฟันไม่บรรลัย
ยิงหนุนเนื่องแน่นหนามาอเนก ราวกับเมฆนับหมื่นยืนไสว
เข้ารบรุกบุกบันสนั่นไป คนบรรลัยลงด้วยกันสักพันคน ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์อิทธิเวท ครั้นรู้เหตุสั่งทั่วตัวพหล
ให้ถอยหลังเข้าค่ายมิใช่คน เป็นหุ่นมนต์มันทำด้วยกำลัง
แล้วตีกลองสัญญาให้ล่าทัพ พลางถอยกลับเข้าค่ายดั่งใจหวัง
บาทหลวงเห็นได้ทีตีประดัง จนกระทั่งค่ายใหญ่พลางไล่คน
ให้หนุนหลังคั่งคับมานับแสน ปืนหามแล่นยิงประดาดั่งห่าฝน
พวกลังกาเสียรอยคิดถอยพล พวกถนนหลังค่ายทั้งไพร่นาย[๑]
ทำเพลี่ยงท่าเสียทีถอยหนีร่น พวกหุ่นมนต์คนต้อนเข้าแหกค่าย
พังประตูกรูเข้าสะดวกดาย ยึดเอาค่ายพลนิกรไม่รอนราญ
เครื่องอาวุธยุทธภัณฑ์ที่สรรไว้ ชิงเอาได้พร้อมพหลพลทหาร
ไม่รู้กลท่านครูผู้ชำนาญ แกเห็นการที่จะได้ไล่กระพือ ฯ
บาทหลวงแกดีใจดั่งได้เหาะ กูคิดเหมาะเอาได้มิใช่หรือ
คราวนี้เห็นสิงหลไม่พ้นมือ เอาให้ลือสังฆราชดั่งถาดทอง
ถึงจะตกจมดินแม้นสิ้นเคราะห์ คงจะเหาะได้อย่างเก่าไม่เศร้าหมอง
อันวิสัยคนฉลาดเหมือนชาติทอง คงตรึกตรองแก้ตัวไม่กลัวใคร
ปัญญากูดูเถิดหวาสานุศิษย์ คงจะคิดผันแปรคิดแก้ไข
เอาให้สมปรารถนาทั้งข้าไท คิดเอาชัยให้ชนะจึ่งจะควร
ครั้นเข้าค่ายได้สมอารมณ์คิด ปรึกษาศิษย์ปรีดิ์เปรมเกษมสรวล
คงเห็นหลังข้าศึกอย่านึกครวญ แกสำรวลเริงรื่นชื่นกมล ฯ
จะกล่าวทัพลังกาทีล่าถอย พอล่าคล้อยตะวันดับลับเวหน
จึงจัดแจงตรวจดูทั้งผู้คน จะประจญเผาค่ายในกลางคืน
จึงวางคนพลรบสมทบทัพ จะคอยรับกองแซงล้วนแข็งขืน
ไปซุ่มซ่อนนอนระวังถือดั้งปืน ล้วนแต่พื้นพวกณรงค์คงกระพัน ฯ
ฝ่ายบาทหลวงมังคลานราราช ให้ประกาศพวกพหลพลขันธ์
เอาปืนใหญ่จุกช่องคอยป้องกัน ให้ตรวจกันนั่งยามทั้งตามไฟ
เอาหุ่นมนต์พลขันธ์ไว้ชั้นนอก ถือดาบหอกทวนง้าวหลาวไสว
แต่พวกคนพลขันธ์ไว้ชั้นใน ทั้งนายไพร่แม้นใครขาดราชการ
จะเอาโทษถึงตายวายชีวิต อาญาสิทธิ์รู้ทั่วตัวทหาร
แกสั่งเสร็จทุกตำแหน่งให้แจ้งการ ใครเกียจคร้านฆ่าให้วายชีวง ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายทหารที่ซุ่มซ่อน ไม่หลับนอนสมจิตคิดประสงค์
พอเที่ยงคืนเดินด้อมด้วยอ้อมวง จัตุรงค์พร้อมกันดั่งสัญญา
เอาไฟจุดดินดำกำมะกัน เข้าพร้อมกันในกลางคืนยิงปืนผา
โห่สนั่นสั่นฆ้องกลองสัญญา ยิงประดาปืนตับสำหรับเรือ
พุ่งแหลนหลาวง้าวทวนกระบวนหน้า ดาษดาเชี่ยวชาญทหารเสือ
พวกฝรั่งในค่ายตายเป็นเบือ บ้างเอาเชื้อไฟชุดจุดแล้วโยน
ถูกดินดำทำไว้ไฟก็ลุก ดูสนุกราวกับเช่นเขาเล่นโขน
หุ่นพยนต์มนต์ไหม้เป็นไฟโชน บาทหลวงโจนจากที่ให้ตีกลอง
ฉุดเอามือมังคลาสานุศิษย์ เป็นไฟติดเรียกคนให้ขนของ
เครื่องอาวุธสาตราบรรดากอง แล้วก็ร้องให้ล่าออกมาพลัน
ทัพลังกากล้าหาญในการรบ เร่งสมทบพวกพหลพลขันธ์
พุ่งอาวุธแหลนหลาวทั้งเกาทัณฑ์ บ้างแทงฟันฝรั่งตายลงหลายคน ฯ