Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
ทั้งเรือรบเรือลำเลียงเคียงสลับ มาคั่งคับในวารินกระสินธุ์สาย
บาทหลวงสั่งบรรดาเสนานาย แม้นถึงท้ายอ่าวจงเงียบเชียบสำเนียง
จะทอดท่าดาประดังให้พรั่งพร้อม เอาเรืออ้อมปิดอ่าวแล่นก้าวเฉียง
เรือลูกค้ามาขายแล่นใกล้เคียง เก็บเสบียงรีบเอาทั้งข้าวเกลือ
อีกวันครึ่งมาถึงเมืองปากน้ำ เอาผ้าดำเขียนลงเป็นธงเสือ
สั่งให้ปักประจำทุกลำเรือ ทั้งใต้เหนือจะได้ดูรู้สำคัญ ฯ
จะกล่าวฝ่ายเรือตระเวนเจนสมุทร เที่ยวแล่นรุดรอบนครสิงขรขัณฑ์
เห็นเรือรบแล่นหลามมาตามกัน ดูหลายพันดาษดาในวาริน
ก็รีบรัดลัดมาเข้าหน้าด่าน เอาเหตุการณ์บอกพระยาท่ากระสินธุ์
ว่าข้าศึกจะมาติดธานินทร์ แขกทั้งสิ้นเหลือล้นคณนา
อีกวันหนึ่งคงถึงเมืองปากน้ำ หลายพันลำดาษดื่นล้วนปืนผา
ฝ่ายตาเฒ่าเจ้าเมืองด่านชานชลา รีบเข้ามาแจ้งคดีเสนีนาย
ส่วนท่านครูผู้สำเร็จราชกิจ เขียนลิขิตส่งให้ไปถวาย
พวกม้าเร็วรีบไปทั้งไพร่นาย ทูลถวายข้อความตามคดี
แม้นยังไม่เสด็จออกบอกเถ้าแก่ ให้ทูลแต่องค์พระมเหสี
เป็นการร้อนไวไวไปจงดี พวกพาชีรีบไปในพารา ฯ
ฝ่ายเสนีที่ลงมารักษาด่าน ให้ทหารปืนใหญ่ทั้งซ้ายขวา
ลากขึ้นป้อมพร้อมพรั่งปืนจังกา คาบศิลาทองปรายไว้หลายพัน
ฝ่ายท่านครูผู้วิเศษแจ้งเหตุผล ทำมงคลเสกด้ายสายกระสัน
ทั้งแคล้วคลาดเข้าณรงค์คงกระพัน ให้แจกกันแต่บรรดาพลากร ฯ
ฝ่ายม้าใช้ไปถึงนิเวศน์วัง เห็นพร้อมพรั่งเหล่าทหารชาญสมร
ตรงเข้าไปหาเสนีชุลีกร เป็นการร้อนช้าไม่ได้เร่งไปทูล
ว่าข้าศึกมาประชิดติดปากน้ำ ท่านเร่งนำเข้าไปเฝ้าเจ้าไอศูรย์
ยังไม่ออกบอกให้ข้างในทูล เป็นเค้ามูลศึกมาถึงธานี
รีบเข้าไปในวังสั่งท่านท้าว แจ้งเรื่องราวราชการกับสารศรี
เจ้าขรัวนายไปพลันด้วยทันที นำคดีทูลองค์พระทรงวัง ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช ตรัสประภาษเกิดศึกเหมือนนึกหวัง
เสด็จจากแท่นสุวรรณบัลลังก์ ออกมายังที่นั่งโถงพระโรงคัล
สถิตแท่นวินิจฉัยอันไพโรจน์ จึงเอื้อนโอษฐ์ไปแจ้งเหตุทุกเขตขัณฑ์
แต่บรรดาเมืองขึ้นทั้งหมื่นพัน ให้พากันมาบำราบปราบอรินทร์
แล้วเอื้อนอรรถตรัสสั่งท้าวโกสัย ท่านอยู่ในเวียงวังดั่งถวิล
คอยจับจ่ายเครื่องเสบียงเลี้ยงกันกิน ทั้งลูกดินอาวุธยุทธนา
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขุนอำมาตย์พลนิกายทั้งซ้ายขวา
ตั้งกระบวนทวนธงอลงการ์ ทั้งปืนผาเสโล่แลโตมร
พลดาบดาบสายสะพายแล่ง พลหอกหอกแซงเคียงสลอน
พลง้าวง้าวรายล้วนปลายงอน เหล่านิกรเสนากล้าเกาทัณฑ์
พลโล่ถือโล่มือกุมดาบ ศรกำซาบลูกทองแดงดูแข็งขัน
เครื่องอาวุธยุทธนาสารพัน พลขันธ์พร้อมถ้วนกระบวนแซง
รถที่นั่งอย่างใหม่ลายกุดั่น เป็นเครือวัลย์ฝังพลอยพรายพรอยแสง
บัลลังก์ทองรองมุกดาลงยาแดง เป็นใบแพลงพลิ้วพลิกนกจิกพลอย
บุษบกกระจกบังฝังสายลั่น เป็นนาคพันห้อยพู่ดูเป็นฝอย
ทั้งดุมวงกงสลับประดับพลอย ดูเรียบร้อยเทียบประทับไว้กับเกย
เทียบพระยาม้ามิ่งมงคลรัตน์ ทั้งเหยาะหยัดพริ้งเพริศดูเปิดเผย
สารถีที่สำหรับกำกับเกย ดาบที่เคยกุมประทับไว้กับกร ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงกำพลเพชร แต่งองค์เสร็จดำเนินไปดั่งไกรสร
ทรงพระแสงฝักลงยาค่านคร เสด็จจรเกยชลาหน้าพระลาน
โหราเฒ่าคอยทำนายถวายฤกษ์ พอเมฆเบิกเป่าสังข์ระฆังขาน
ลั่นฆ้องชัยเสียงซ้องก้องกังวาน โห่ประสานสังข์แตรแซ่สำเนียง
พระทรงนั่งอลังกตบนรถแก้ว ดูพรายแพรวก้องกังวานประสานเสียง
ยิงปืนใหญ่กึกก้องซ้องสำเนียง ทั้งจำเรียงดนตรีปี่ชวา
เดินกระบวนทวนธงตรงไปด่าน หมู่ทหารเดินปนพลอาสา
ยกไปตามครุฑนามตามตำรา พอถึงท่าเมืองปากน้ำพอย่ำเย็น ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง แกแล่นล่วงคุ้งแควพอแลเห็น
ถึงชะวากปากน้ำพอย่ำเย็น เดือนก็เด่นแสงสว่างกลางอัมพร
ทั้งเรือรบเรียงรายใบสล้าง ให้ทอดขวางปิดทางข้างสิงขร
ทิ้งสมอรอราหน้าสันดอน พลนิกรคับคั่งตั้งกระบวน
ค่ายวิหลั่นกันลูกปืนยกขึ้นตั้ง ทหารนั่งคอยระดมเมื่อลมหวน
เอาปืนใหญ่ไว้ตรงกลางรางชนวน จัดไว้ถ้วนเครื่องอาวุธยุทธนา
บาทหลวงเฒ่าเจ้าพาราปตาหวี สั่งเสนีไพร่นายทั้งซ้ายขวา
เวลาดึกจะตีด่านชานชลา พวกเสนาสั่งให้ทั่วทุกตัวคน ฯ
จะกล่าวฝ่ายมังคลาพฤฒาเฒ่า เข้ามาเฝ้าทูลแถลงแจ้งนุสนธิ์
เชิญเสด็จไปพลับพลาริมสาชล พร้อมพหลแลหลามตามกันไป
ขึ้นประทับพลับพลาที่หน้าด่าน พวกทหารแห่ห้อมล้อมไสว
พราหมณ์สุทัตจัดพหลพลไกร ให้ขึ้นไปหอรบสมทบพล
ประจุปืนน้อยใหญ่ใส่ดินหู ทุกช่องคูตามตำแหน่งทุกแห่งหน
ฝ่ายท่านครูผู้เฒ่าเข้ามณฑล แล้วห้ามคนที่ในค่ายอย่าได้อึง
ทั้งปืนใหญ่ให้เงียบเซียบสงัด ในจังหวัดพวกศัตรูจะรู้ถึง
เสร็จสั่งความพราหมณ์เข้านั่งตั้งรำพึง หน่วงไปถึงทางกสิณอภิญญาณ
เสกใบไม้ให้เป็นต่อห่อผ้าขาว เวลาเช้าจะปล่อยไปไล่สังหาร
เสกไม้เท้าเป็นเหรากุมภาพาล จะประหารสักเท่าไรก็ไม่ตาย
พอเดือนเที่ยงเสร็จพิธีมาที่เฝ้า แถลงเล่าการประมูลทูลถวาย
พระทรงฟังสั่งมหาเสนานาย ท่านทั้งหลายจงกำชับอย่าหลับนอน
ด้วยข้าศึกฮึกฮักมาหนักแน่น เตรียมโล่แพนหอกคู่ธนูศร
แม้นสู้ถึงอาวุธสั้นได้ราญรอน ไว้แซกซ้อนปืนนกสับคาบศิลา
จงจัดสรรกันให้ถ้วนกระบวนรบ ใครหลีกหลบเอาชีวังถึงสังขาร์
ตามกฎหมายพระนครแต่ก่อนมา ท่านพฤฒากับเสนีได้ชี้แจง ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง เวลาล่วงดาวกระจ่างสว่างแสง
ประมาณสามยามสงัดแกจัดแจง สั่งให้แต่งตัวทหารชำนาญปืน
ประจุลูกน้อยใหญ่ใส่ดินหู สังเกตดูปืนสัญญาเร่งฝ่าฝืน
ยิงระดมถมเข้าไปในกลางคืน คงแตกตื่นวุ่นวิ่งชิงเอาเมือง
แกสั่งเสร็จแหงนขึ้นไปในอากาศ เห็นเมฆกลาดกลุ้มวิถีเป็นสีเหลือง
แล้วดูดาวที่บังคับสำหรับเมือง ยังรุ่งเรืองสุกใสทั้งไพบูลย์
แต่ตำราว่าไว้ในตำหรับ แม้แม่ทัพดีคงได้ซึ่งไอศูรย์
ถึงชะตาเมืองจะดีบริบูรณ์ แต่เค้ามูลปลั้วเปลี้ยก็เสียเอง
พอดาวโจรโชติช่วงเห็นดวงเด่น บาทหลวงเห็นต้องตำหรับจับเขนง
เทดินหูลุกขึ้นยืนยิงปืนเอง เสียงครื้นเครงเลื่อนลั่นสนั่นดัง
ทหารปืนจับชุดจุดดินหู เสียงฟุบฟูยิงประดาทั้งหน้าหลัง
เป็นควันกลุ้มตูมลั่นสนั่นดัง ถูกกระทั่งสนามดินก้อนศิลา
ยิงระดมสมทบหอรบใหญ่ เป็นแสงไฟส่องสว่างกลางเวหา
เสียงประสานขานโห่เป็นโกลา ชาวพาราปล่อยปืนดังครื้นโครม
ถูกวิหลั่นหันเหียนเจียนจะคว่ำ แล้วยิงซ้ำก้องกึกเสียงฮึกโหม
ถูกเพลาใบไหม้เสาราวกับโคม เสียงครึกโครมสูบน้ำร่ำขึ้นไป
เพลิงก็ดับกลับใบมิได้หยุด บ้างยัดจุดยิงกันเสียงหวั่นไหว
บาทหลวงเร่งพวกพหลสกลไกร ให้โยนไฟหม้อดินสิ้นทุกคน
ถูกตึกกร้านร้านโรงไฟโพลงพลุ่ง ทหารมุงช่วยกันดับอยู่สับสน
พระมังคลากล้าหาญการประจญ พลางไล่คนขึ้นเชิงเทินเนินกำแพง
ให้ยิงปืนทองปรายรายทุกป้อม ทหารพร้อมปล่อยไปไฟเป็นแสง
เสียงตูมตึงผึงผางที่กลางแปลง ถูกเรือแคลงแคมปรุทะลุทลาย
บ้างถูกพวกแขกดำตกน้ำโพล่ง ถูกซึ่โครงอกแยกแตกสลาย
บ้างขาหักแขนขาดกระจัดกระจาย ทั้งไพร่นายตายล้มไม่สมประดี ฯ
พอรุ่งแจ้งแสงทองส่องอากาศ สังฆราชเร่งให้รบอย่าหลบหนี
รีบเข้าไปให้กระทั่งฝั่งนที ยกเข้าตีด่านให้ได้อย่าไว้มัน
พอสว่างเห็นทางเร่งขึ้นบก กระไดหกพาดกำแพงให้แข็งขัน
ปีนเข้าไปในพาราไล่ฆ่าฟัน อาวุธสั้นเร่งเข้ากลุ้มตะลุมบอน
แกถือดาบด้ำงาอาญาสิทธิ์ ท้าวแขกติดตามหลังแกสั่งสอน
แล้วขับพวกโยธาพลากร ให้เร่งต้อนกันเข้ายิงเป็นสิงคลี
เรือประดาหน้าหลังอยู่คั่งคับ เอาปืนตับยิงหอรบไม่หลบหนี
พวกชาวเมืองเยื้องยิงทิ้งอัคคี พอสุริย์ศรีพวยพุ่งจะรุ่งราง
บาทหลวงให้ทอดสะพานกระดานเรียบ พอคนเหยียบขึ้นไปได้เอาไม้ขวาง
เอาเหล็กแผ่นบังกายวิ่งไปพลาง ขึ้นไปทางชายหาดดาษดา
ยกบันไดเข้าไปพาดพลาดถลำ ชาวเมืองซ้ำแทงดิ้นสิ้นสังขาร์
หลอมตะกั่วคั่วทรายปรายลงมา จนเวลารุ่งแจ้งแสงอุทัย
บาทหลวงขึ้นบนฝั่งสั่งทหาร ให้ปลูกร้านริมท่าชลาไหล
เอาเหล็กรางบังกั้นข้างชั้นใน แล้วตั้งให้ค่ายล้อมรอบเป็นขอบคัน
แผ่นเหล็กใหญ่หนาราวสักเก้านิ้ว ตั้งเป็นทิวล้อมรอบเป็นขอบขันธ์
แล้วให้ลากปืนใหญ่ขึ้นไปพลัน พอตะวันส่องสว่างกระจ่างตา
ไล่พหลพลรบขึ้นหลบอยู่ บาทหลวงดูเชิงเทินดินล้วนหินผา
ถึงจะคิดรื้อถอนก้อนศิลา ชายคงคาเห็นไม่ได้ดั่งใจปอง
จำจะยิงปืนใหญ่เข้าไปสู้ ให้คนผู้บางเบาทิ้งข้าวของ
ยิงเข้าไปจะได้รู้ดูทำนอง แล้วก็จ้องเข้าไปในเชิงเทิน
เสียงตูมตึงผึงผางลงกลางค่าย ถูกพลไพร่วิ่งวกระหกระเหิน
บ้างล้มตายหลายคนบนเชิงเทิน ที่ยับเยินเจ็บป่วยบ้างม้วยมรณ์ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ตรัสประภาษกับทหารชาญสมร
ให้ถอยทัพกลับพหลพลนิกร ขึ้นที่ดอนทางบนพ้นลูกปืน ฯ
บาทหลวงว่ายิงเข้าไปอย่าให้ขาด ให้ตายกลาดพสุธาอย่าฝ่าฝืน
เราก็ตั้งค่ายมั่นกันลูกปืน อย่าแตกตื้นออกไปสู้อยู่ในวง
ดูกำลังเขาก่อนคอยผ่อนผัน เราตั้งมั่นกว่าจะสมอารมณ์ประสงค์
ค่อยพากเพียรเอาให้ได้ดั่งใจจง สมประสงค์ตีได้ด่านชานบุรินทร์
ทำไมกับเมืองกำพลอยู่บนบก เปรียบเหมือนนกหนีหลบกระทบหิน
มันคงต้องเลิกล่าเข้าธานินทร์ เก็บให้สิ้นเมืองด่านชานชลา
บาทหลวงคิดอิ่มเอมเปรมในจิต คงสมคิดแท้แล้วไม่แคล้วหวา
ทหารเราเล่าก็ดีมีศักดา จงอุตส่าห์เคี่ยวขับคอยรับรอง ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านอาจารย์สั่ง ให้รอรั้งพักพหลคนทั้งผอง
จงตั้งมั่นกันตรวจเป็นหมวดกอง ดูทำนองข้าศึกเห็นฮึกครัน
แล้วพราหมณ์เฒ่าเข้าที่พิธีไสย เสกใบไม้บินเวียนอยู่เหียนหัน
เป็นต่อแตนแน่นอากาศประหลาดครัน ท่านพราหมณ์นั้นเป่ามนต์ให้ทนคง
ใครตบตีบี้เท่าไรไม่วายวอด มันขบตอดต่อยกระจุยเป็นผุยผง
กายสิทธิ์ฤทธิรณทั้งทนคง แล้วเป่าส่งไปข้างค่ายให้ไล่คน
เสียงหวี่หวู่อู้ไปเข้าค่ายแขก คนตื่นแตกวิ่งเตร่ระเหระหน
มันตอมต่อยหัวหูทุกผู้คน เที่ยววิ่งวนปืนผาไม่กล้ายิง
แล้วตอมต่อยเข้าที่หน้าตาบาทหลวง วิ่งทะลวงร้องอี้ดั่งผีสิง
บ้างเที่ยวแอบตอไม้คล้ายกับลิง บ้างก็วิ่งหาไปมาใส่กอง
พอควันกลุ้มต่อต่อยไม่ถอยหนี เสียงอู้อี้วนวิ่งทิ้งข้าวของ
บาทหลวงเห็นแปลกจิตผิดทำนอง เห็นจะต้องเวทมนตร์พวกคนดี
จำจะคิดแก้ไขที่ในสัตว์ ให้วิบัติแพ้พ่ายกระจายหนี
ต้องหาของอ้ายที่ชั่วตัวอัปรีย์ มาแก้ที่เวทมนตร์คนสำคัญ
แกจึงเรียกคนใช้ให้ไปหา เก็บโหราเท้าสุนัขผักบุ้งขัน
กับของชั่วหลายอย่างต่างต่างพรรณ เอามากลั่นชุบผ้าดำทำเป็นธง
ส่งให้พวกบริษัทขึ้นกวัดแกว่ง ต่อที่แรงบินเปิดเตลิงหลง
บาทหลวงสั่งพวกพหลรณรงค์ ให้เอาธงปักไว้รอบค่ายคู
แล้วจึงสั่งพวกทหารชำนาญครบ ปืนจะรบประจุไว้ใส่ดินหู
พอพลบค่ำย่ำระฆังพังประตู พากันกรูยกเข้าด่านชานบุรินทร์ ฯ
จะกล่าวฝ่ายในปราการด่านปากน้ำ พวกประจำธารท่าชลาสินธุ์
ทุกหมู่หมวดตรวจตรารอบธานินทร์ พร้อมกันสิ้นทุกตำแหน่งแต่งกระบวน
ฝ่ายท่านครูผู้ชำนาญในการเวท ก็แจ้งเหตุต่อหายเร่งไต่สวน
รู้ว่ามีผู้แก้ให้แปรปรวน แกใคร่ครวญในฉบับตำหรับตำรา
เห็นจะมีข้าศึกมาฮึกหาญ ในปราการแม่นแท้แน่นักหนา
จึงทูลพระจอมวังมังคลา ในเวลาพลบค่ำดั่งทำนาย
ขอพระองค์จงเตรียมโยธาทัพ ไปตั้งรับอยู่ที่นั่นอย่าผันผาย
เอาทหารปืนใหญ่ทั้งไพร่นาย ไปตั้งรายตามประตูทุกหมู่กอง
พระตรัสสั่งพวกพหลพลทั้งหลาย เสนานายต่างประมูลทูลฉลอง
ขออาสาการศึกเหมือนนึกปอง มิให้ต้องเคืองบาทาฝ่าธุลี
แล้วถวายบังคมลาออกมาตรวจ ทุกหมู่หมวดอยู่ครบไม่หลบหนี
พวกโยธาตีฆ้องกองอัคคี หอกกระบี่แหลนหลาวทั้งเกาทัณฑ์
ยกไปตั้งข้างประตูบูรพทิศ อาญาสิทธิ์นายหมวดล้วนกวดขัน
ทหารปืนยืนรายมีหลายพัน ทั้งยาวสั้นนกสับคาบศิลา ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช สั่งอำมาตย์มุลนายทั้งซ้ายขวา
แม้นข้าศึกฮึกฮักจักเข้ามา ทวาราเปิดให้ดังใจจง
ปล่อยให้เข้ามาในด่านอย่าต้านหน้า เหมือนดักปลาลงบ่อไม่หลอหลง
พระสั่งเสร็จเย็นอับพยับลง พลางแต่งองค์ตรงมาขึ้นพาชี ฯ
จะกล่าวข้างสังฆราชพระบาทหลวง อาทิตย์ล่วงลับไม้ในไพรศรี
จัดพหลพลรบครบบาญชี ถือหอกตรีกริชปืนนับหมื่นพัน
ขุนเสนีกำกับเป็นทัพหน้า ถัดลงมาขุนรองเป็นกองขัน
ทั้งปีกซ้ายปีกขวาสารพัน ขุนนางนั้นกำกับทุกทัพชัย
ท้าวกุลามาลีกับบาทหลวง ทุกกระทรวงพร้อมพรั่งนั่งไสว
ท้าวจึ่งให้ผูกม้าอาชาไนย บาทหลวงไปขึ้นรถบทจร
ด้วยเทียมม้ากล้าหาญในการรบ มีเพลิงครบเคียงข้างนั่งสลอน
พอพลบค่ำย่ำแสงทินกร ยกทัพจรกรีธาพลาพล
พวกทัพหน้ากล้าหาญในการยุทธ์ ถืออาวุธปืนผาโกลาหล
โห่ภาษาแขกเดินดำเนินพล ยกเข้าปล้นข้างประตูบูรพา
ปืนนกสับคาบศิลาโยธาหาญ ยิงสะท้านกึกก้องห้องเวหา
เสียงตูมตึงผึงโผงตรงเข้ามา ทวาราปิดไว้ไม่ใส่ดาล
กรูกันเข้าไปในด่านทหารหน้า ทั้งปีกขวาปีกซ้ายนายทหาร
พวกในค่ายรายดาเป็นหน้ากระดาน ถือปืนขวานคับคั่งพวกนั่งกอง
กรูกันเข้าตัดหลังประดังโห่ พวกถือโล่ฟาดฟันผันผยอง
ยกเข้ากลุ้มรุมรับทั้งทัพกอง เสียงโห่ร้องเคลื่อนลั่นสนั่นดัง ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ไล่อำมาตย์พวกทวนกระบวนหลัง
ตีกระทบทัพหน้าดาประดัง พวกแขกตั้งตีกลุ้มตะลุมบอน
พวกประตูครั่นครื้นลากปืนใหญ่ ยิงออกไปตายกลิ้งริมสิงขร
บาทหลวงเห็นโยธาพลากร ดูย่อหย่อนตายกลาดดาษดา
เร่งพหลพลรบสมทบทัพ มาคั่งคับพลหมื่นยิงปืนผา
พวกเข้าไปในปราการชานชลา ชาวพาราแทงยับทั้งจับเป็น
พวกเสนาพาไปขังไว้ยังคุก แล้วยกรุกออกไปตั้งทั้งดั้งเขน
ระดมยิงปืนไปตายระเนน บาทหลวงเกณฑ์พลรบสมทบไป
ฝ่ายพระมิ่งมังคลาทรงม้าผ่าน เร่งทหารออกประตูดูไสว
พฤฒาเฒ่าขี่คานหามออกตามไป ทั้งโคมไฟแลสว่างดั่งกลางวัน
บาทหลวงเห็นมังคลาแกด่าโผง อ้ายคนโกงจับฆ่าให้อาสัญ
ชาติจระเข้เนรคุณได้วุ่นกัน ไม่ผิดพันธุ์ชาติมะเดื่อเองเหลือดี
เหมือนกับอีวัณฬาอีบ้าผัว ไปเมามัวนับถือเป็นฤๅษี
มึงก็ชาติพาลาคนกาลี นับถืออีแขกขี้ข้าอ้ายบ้ากาม
เสียแรงกูสู้บำรุงผดุงไว้ ครั้นโตใหญ่กลับระยำอ้ายซำสาม
ทั้งล้างชาติศาสนาอ้ายบ้ากาม มึงคงงามแล้วคราวนี้เห็นดีกู
อย่าว่าแต่มึงได้ครองกำพลเพชร ให้อีกเจ็ดพระนครคงอ่อนหู
กูจะหักก้ามเคี้ยวเหมือนเปี้ยวปู พระเยซูจะคอยซ้ำร่ำเอามึง
พระมังคลาว่าเจ้าคุณการุญแท้ มาตั้งแต่โกโรโมโหหึง
เราก็ใช่คนพาลสันดานดึง ไม่เหมือนซึ่งถ้อยคำท่านรำพัน ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้เฒ่าเอาดอกไม้ มาเสกให้เป็นนกบินผกผัน
ส่งสำเนียงเสียงเพราะเสนาะครัน แต่ตัวนั้นกระจิ๋วหริวเท่านิ้วมือ
เสียงเป็นกังวานดีดั่งปี่แก้ว จะเจื้อยแจ้วสกุณินก็บินปรื๋อ
ไปร่อนร้องคอยจะจิกปีกกระพือ พวกที่ถือหลาวแหลนต่างแหงนฟัง ฯ
ฝ่ายบาทหลวงยืนดูอยู่หน้ารถ ได้ปรากฏเสียงสัตว์ประหวัดหวัง
เที่ยวแหงนดูหูตรับสดับฟัง สำเนียงดังเพราะพ้องก้องกังวาน
นกก็ร้องเวียนวงอยู่ตรงหน้า ตามภาษาเสียงเอกวิเวกหวาน
ผิดวิหคนกป่าดูอาการ ร้องมานานบินเงื่องดูเชื่องคน
หรือจะเป็นกายสิทธิ์ฤทธิเวท สำแดงเหตุให้ประจักษ์เกิดมรรคผล
หรือจะเป็นปักษาผ้าพยนต์ แกเรียกคนให้เอาไม้มาไล่ตี
พอขาดคำสกุณีตีเอาปาก จิกกระชากเอาที่ลิ้นแล้วบินหนี
ราวกะคนปากบอนต้อนตบตี แกหลบหนีเข้าในรถระทดใจ
มาแพ้รู้ผู้วิเศษสังเกตผิด ให้เจ็บจิตเหมือนใครเชือดให้เลือดไหล
อายกะอ้ายผู้ทำระกำใจ แกจึงไล่ทัพหน้าเข้าราวี
ระดมปืนครื้นครั่นควันตลบ ให้สมทบแขกชวากะลาสี
ข้างฝ่ายพวกเพชรกำพลล้วนคนดี ยกเข้าตีฟาดฟันประจัญบาน
ที่แคล้วคลาดสาตราล้วนกล้าแข็ง ไล่ฟันแทงพวกพหลพลทหาร
อาวุธสั้นฟันฝ่าเป็นหน้ากระดาน แขกชำนาญรำกริชคิดจะแทง
ต่างป้องกันหันเหียนแล้วเปลี่ยนท่า กล้าต่อกล้ารบกันด้วยขันแข็ง
พวกคนธรรพ์ถือวิชาทั้งร่าแรง เข้าต่อแย้งมิได้ย่นทั้งทนคง
ทหารแขกเหลือกำลังจะตั้งมั่น พวกคนธรรพ์ไล่กระจุยเป็นผุยผง
บาทหลวงถอยเข้าค่ายดังใจจง ให้ยกธงหย่าทัพขับนิกร ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาพฤฒาเฒ่า ให้คนป่าวร้องทหารชาญสมร
จงรอรั้งตั้งพหลพลนิกร เข้านครหยุดยั้งค่อยรั้งรา
เวลานี้เล่าก็ควรจวนจะรุ่ง จะรบพุ่งไม่สนัดขัดนักหนา
พลางต้อนพลเข้าในค่ายชายชลา ให้รักษามั่นไว้ในกำแพง ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช พร้อมอำมาตย์พลทหารชาญกำแหง
กับท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิแรง ทุกตำแหน่งเฝ้ากลาดดาษดา
ปางพระองค์ผู้ดำรงบุรีรัตน์ โองการตรัสการศึกแล้วปรึกษา
ว่าทางบกเราก็มั่นกันพารา แต่ทางท่าชลธีไม่มีใคร
จะกำจัดศัตรูหมู่มิจฉา ขุนเสนาใครจะเห็นเป็นไฉน
ข้างทางเรือขัดสนเป็นจนใจ ออกไม่ได้ยากสุดมันอุดทาง
เพราะไม่มีเรืออ้อมเข้าล้อมหลัง มันจึงตั้งได้ถนัดไม่ขัดขวาง
พระปรึกษานายมูลพวกขุนนาง ไม่เห็นทางขัดสนเป็นจนใจ ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้เป็นพราหมณ์นามสุทัต แกรู้ชัดทูลแจ้งแถลงไข
เหมือนพระองค์ทรงสุบินว่าเกิดไฟ จะต้องไปทูลพระองค์พงศ์ประยูร
มาดับเข็ญเห็นจะราบช่วยปราบศึก คงสมนึกขอพระปิ่นบดินทร์สูร
ส่งหนังสือสารภาพไปกราบทูล โดยเค้ามูลงอนง้อขอขมา ฯ
ฝ่ายพระจอมจักรพงษ์ดำรงราชย์ ตรัสประภาษไปพลันด้วยหรรษา
เราขอบใจท่านสยามพราหมณ์พฤฒา ช่วยตรึกตราสมนึกเหมือนตรึกตรอง
พระตรัสสั่งผู้ฉลาดที่อาจหาญ ให้นำสารไปประมูลทูลฉลอง
ในเบื้องบาทพระเจ้าอาฝ่าละออง กับทั้งสองเชษฐาได้ปรานี
เอาม้าเร็วว่องไวรีบไปบก ตามวิตกหมายมุ่งไปกรุงศรี
รมจักรนคราถึงธานี ทูลคดีขอเรือใบไปลังกา
แล้วรีบไปถวายสารกรุงผลึก ว่าเกิดศึกเข้มแข็งแรงนักหนา
พวกม้าใช้พร้อมมูลแล้วทูลลา ตัดออกมานอกทุ่งพอรุ่งราง
สิบห้าวันบรรลุถึงรมจักร เข้าหยุดพักอยู่ที่หน้าศาลาขวาง
พวกรักษาขอบเขตประเทศทาง นั่งอยู่กลางศาลาแล้วว่าไป
เราขอถามพวกบุรุษที่หยุดม้า ท่านจะมาที่นี่หรือที่ไหน
พวกกำพลเปรมปรีดิ์ด้วยดีใจ ตรงเข้าไปเล่าแถลงแจ้งคดี
ข้าพเจ้าอยู่ตำบลกำพลเพชร มาพร้อมเสร็จโดยบุราณถือสารศรี
ขององค์พระมังคลาเจ้าธานี เฝ้าที่นี่แล้วจะไปในลังกา
ขุนด่านฟังสั่งเสมียนให้เขียนบอก ผูกม้าหมอกรีบไปไวไวหวา
นำเอาท่านราชทูตไปพูดจา แก่เสนาผู้กำกับได้กราบทูล
แล้วพาทูตเข้าไปในนิเวศน์ พอทรงเดชธิบดินทร์ปิ่นไอศูรย์
เสด็จออกแท่นสุวรรณอันจำรูญ เสนาทูลบอกเรื่องเมืองกำพล
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงรมจักร สงสัยนักทรงแคลงแห่งนุสนธิ์
หรือจะมาท่าไรเป็นไกกล ฟังยุบลให้กระจ่างทางบุราณ
ไปรับมาในวังฟังมันพูด ใครเป็นทูตจำถือหนังสือสาร
แต่มันแตกจากลังกาไปช้านาน อยู่ถิ่นฐานเมืองใดพึ่งได้ยิน
พระสงสัยใคร่แจ้งแห่งระหัส โองการตรัสโดยในพระทัยถวิล
ไปรับทูตเข้ามาในธานินทร์ พร้อมกันสิ้นแล้วให้อ่านสารสารา ฯ
เจริญลักษณ์อักษรสุนทรสาร เขียนใส่ลานทองประจำคำเลขา
ขอบังคมสมเด็จพระเจ้าอา ให้ทราบฝ่าบาทมูลทูลละออง
เพราะคบคนเป็นพาลสันดานชั่ว จึ่งพาตัวปี้ป่นต้องหม่นหมอง
ขอประทานโทษาฝ่าละออง ที่ขุ่นข้องมาแต่หลังตั้งแต่เดิม
ได้รบพุ่งมุ่งหมายมาหลายครั้ง มิได้ยั้งตรองตรึกจึ่งฮึกเหิม
ทำเคืองขัดพระอัชฌามาแต่เดิม ตั้งแต่เริ่มแรกบำรุงกรุงลังกา
จงงดโทษโปรดปรานประทานเกล้า จะมาเฝ้าศึกประชิดติดหนักหนา
ขอบารมีทูลกระหม่อมจอมประชา เสด็จมาช่วยกำราบปราบอรินทร์ ฯ
พอจบสารพระผู้ผ่านรมจักร เสียดายศักดิ์นึกในพระทัยถวิล
ม้นก็หลานในไส้ใช่ไพริน ครั้นจะผินหลังให้ก็ไม่ดี
เขาก็ยอมงอนง้อมาขอโทษ จะถือโกรธพูดไปเหมือนใส่สี
เป็นผู้ใหญ่ใครเขารู้ดูไม่ดี ก็ควรที่จะบำรุงกรุงกำพล
ให้สืบสุริย์วงศ์พระทรงภพ ขจรจบลือแจ้งทุกแห่งหน
พระตรัสสั่งเสนีเตรียมรี้พล ที่นั่งต้นกำปั่นหงส์อลงกรณ์
ทั้งเรือรบเรือไล่ให้หลายร้อย เรือใช้สอยกับทหารชาญสมร
เครื่องอาวุธยุทธนาพลากร เป็นการร้อนเร่งรัดไปจัดเรือ
แล้วสั่งให้เลี้ยงคนกำพลเพชร ทั้งบำเหน็จให้ทุกคนจนล้นเหลือ
อีกเงินทองของประทานให้จานเจือ ทั้งหมวกเสื้อหลายอย่างเป็นรางวัล
ประทานเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขึ้นจากอาสน์พรรณรายแล้วผายผัน
เข้าข้างในปรางค์ทองห้องสุวรรณ พร้อมกำนัลมเหสีชลีกร
พระตรัสเล่าสององค์อนงค์นาฏ ตามเรื่องราชสารไปให้สมร
ฟังถ้อยคำมังคลามาว่าวอน ให้เราจรไปช่วยรับทัพทมิฬ
บาทหลวงเฒ่าเจ้าเล่ห์เป็นขบถ มันคิดคดทำศึกนึกถวิล
กลับไปเป็นศัตรูตีบูรินทร์ จะชิงถิ่นฐานที่บุรีเดิม
มางอนง้อขอให้ยกไปช่วย เหมือนคนป่วยข้าศึกมันฮึกเหิม
จำจะต้องไปช่วยตีบุรีเดิม ช่วยเพิ่มเติมโยธาพลาพล ฯ
ฝ่ายองค์พระมเหสีชุลีหัตถ์ แล้วทูลทัดเรื่องความตามนุสนธิ์
กลัวแต่เห็นยังจะเป็นในไกกล บาทหลวงคนนี้อุบายหลายประการ
พระทรงฟังจึงว่าสังฆราชแตก ไปคบแขกมาทำร้ายหลายสถาน
ในหนังสือก็ให้สัตย์ปฏิญาณ ที่จะมารยาไปเห็นไม่มี
พระตรัสพลางทางลุกขึ้นจากอาสน์ ไปเฝ้าบาทบงกชบทศรี
ทูลแถลงแจ้งความตามคดี ในสารศรีของฝรั่งมังคลา ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังว่าครั้งนี้ เห็นจะดีกันหมดโอรสา
จะได้สืบวงศ์กษัตริย์ขัตติยา พ่อเห็นว่าควรจะต้องไปป้องกัน
ฝ่ายองค์พระอัยกีแกตีอก ตาอย่างกพูดเพ้อละเมอฝัน
เมื่อครั้งก่อนมันต้อนไปตามกัน ขังไว้ชั้นเชิงชลาเมืองป่าตาล
นี่หากว่าแม่รำภาวัณฬาราช มาพิฆาตมันจึงไปไกลสถาน
หาไม่จักตายดิ้นจนสิ้นปราณ ทั้งลูกหลานมิได้เหลือในเชื้อวงศ์
ตามันโง่เต็มประดาแล้วอย่าพูด มันจะปูดภายหน้าพ่ออย่าหลง
อันปัญญาตาเฒ่าเหมือนเข้ากรง แกมันหลงแต่อีสาวเที่ยวเคล้าคลึง
พ่อจะไปแล้วจงจำเอาคำแม่ ไปอยู่แต่ไกลไกลอย่าให้ถึง
สืบเรื่องราวเข้าไปอย่าให้อึง ได้ทีจึงรบเร้าคิดเอาชัย
แม้นไม่สมปรารถนาแล้วล่ากลับ มันยากยับช่างหัวมันอย่าหวั่นไหว
ถึงลูกหลานว่านเครือเชื่อมันไย ไปพอให้ถึงถิ่นกันนินทา
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังมเหสี ว่ายายนี้พูดเพ้อเจ้อนักหนา
ชะนางพวกแม่ทัพไปจับปลา มาใส่คาย่างแล้วให้แมวกิน
พ่ออย่าเชื่อยายเฒ่าเจ้าโทโส แกโกโรดีแต่หึงอย่าพึงถวิล
จะเสียชื่อเสียงไปในแผ่นดิน ให้เขาหมิ่นประมาทเป็นชาติชาย
นางพระยาว่าข้าเกลียดขี้เกียจกล่าว จะยืดยาวขายหูไม่รู้หาย
พลางอวยพรโพยภัยอย่าใกล้กราย ดั่งนารายณ์อานุภาพไปปราบมาร
ทั้งสององค์อวยสวัสดิ์พิพัฒน์ผล กับพวกพลที่จะไปไกลสถาน
อย่าขัดขวางทางจะไปให้สำราญ ทั้งทหารรี้พลบนเภตรา ฯ
พระรับพรสองพระองค์ดำรงภพ แล้วนอบนบบังคมก้มเกศา
อภิวาทบาทมูลแล้วทูลลา กษัตราสององค์อยู่จงดี
ขอฝากองค์นงลักษณ์อัคเรศ ทั้งแก้วเกศกัลยารำภาสะหรี
กับลูกเต้าเหล่าอาณาประชาชี พระภูมีโปรดว่าบัญชาการ
แล้วทูลลามาปรางค์สองนางนาฏ สถิตอาสน์รจนามุกดาหาร
ดำรัสสั่งสองสุดายุพาพาล แม้นเกิดการเคืองขุ่นถึงวุ่นวาย
พี่จะให้คนถือหนังสือสาร เยาวมาลย์ให้พี่พราหมณ์สามสหาย
เขายกหนุนตามไปทั้งไพร่นาย กับโฉมฉายรำภาพงางอน
พระสั่งพลางทางเสด็จเข้าห้องสรง สำอางองค์เรืองจำรัสประภัสสร
ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเหล่านิกร บ้างก็ถอนสายสมอขันช่อใบ
เรือที่นั่งบัลลังก์หงส์ปักธงตาด พวกอำมาตย์นั่งเคียงเรียงไสว
ที่นั่งรองเรือครุฑวุฒิไกร มีธงชัยปักประจำเป็นสำคัญ
ทั้งเรือแห่เรือทหารชำนาญรบ เกณฑ์สมทบทุกตำแหน่งล้วนแข็งขัน
มาเตรียมเสร็จดาษดื่นนับหมื่นพัน คอยทรงธรรม์เจ้าแผ่นดินปิ่นประชา
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ พระรีบรัดแต่งองค์ทรงภูษา
จับพระแสงเนาวรัตน์อัษฎา เสร็จออกหน้าพระที่นั่งบัลลังก์ทอง
พระญาติวงศ์องค์มิ่งมเหสี รำภาสะหรีเกษรามาทั้งสอง
เขยสะใภ้พวกประยูรทูลละออง มาแซ่ซ้องพร้อมพรักตำหนักแพ
คอยส่งท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นกษัตริย์ มานั่งอัดเรียงรายชายกระแส
จวนเวลาเป่าประดังทั้งสังข์แตร กระบวนแห่นำเสด็จจากเขตคัน
ท้าวทศวงศ์ทรงราชยานรัตน์ จอมกษัตริย์ตามเสด็จจากเขตขัณฑ์
พระมาตุรงค์ทรงวอจรจรัล ตามเขยขวัญเสด็จไปในกระบวน
มาถึงที่พร้อมพรักตำหนักน้ำ ตำรวจนำไปถึงท่าหน้าฉนวน
กรมแสงถือเสน่าทั้งง้าวทวน โดยกระบวนยาตราพลากร
ถึงประทับกับเกยเลยลีลาศ สมเด็จนาฏอัยกีศรีสมร
ลงจากพระที่นั่งอลังกรณ์ บทจรตามกษัตริย์ภัสดา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ ยุรยาตรมาบังคมก้มเกศา
ศิโรราบกราบประนมบังคมลา พระกฤษณาตรีพลำสามพระองค์
สองกษัตริย์อวยพรถาวรสวัสดิ์ จงพิพัฒน์ไพบูลย์ประยูรหงส์
ปราบศัตรูให้กระจายทำลายลง ได้เหมือนองค์พระนารายณ์ไวยกูณฐ์
พวกอรินทร์ถิ่นประเทศเขตมิจฉา ให้อัปราทั่วไปทั้งไอศูรย์
พอได้ฤกษ์โหรประนมบังคมทูล พวกประยูรพฤฒาเฒ่าคลานเข้าไป
ถวายสังข์ทักขิณามหาผล พุทธมนต์วารินกระสินธุ์ใส
แล้วเป่าสังข์กึกก้องลั่นฆ้องชัย บังคมไทเสร็จตรงมาลงเรือ
ให้โห่ครื้นปืนสัญญาโกลาลั่น ออกกำปั่นคลี่ใบใส่หางเสือ
ได้ลมล่องต้องท้ายพวกนายเรือ คัดหางเสือออกจากอ่าวเจ้าพระยา ฯ
ตามกันเรื่อยเฉื่อยฉ่ำออกน้ำเขียว คลื่นเป็นเกลียวชมสัตว์ฝูงมัจฉา
พวกกุเราเหล่ากระโห้แลโลมา ฝูงพิมพาพากันว่ายในสายชล
พวกฉนากล้วนฉนากไม่จากคู่ เป็นหมู่หมู่ว่ายแซงทุกแห่งหน
ฝูงทุกังมังกงเที่ยววงวน ในสาชลมากมายมีหลายพรรณ
ฝูงฉลามล้วนฉลามตามเป็นหมู่ ไม่ห่างคู่ว่ายเวียนดูเหียนหัน
ตะเพียนทองล่องน้ำไปตามกัน ราหูหันหันเหียนเวียนเป็นวง
ฝูงเหราร่ารายขึ้นว่ายกลาด บ้างดำฟาดกินเหยื่อไม่เหลือหลง
ฝูงปลาวาฬพ่นชลเป็นวนวง แล้วดำลงฟาดหางกลางสินธู
ฝูงม้าน้ำทำท่าดังม้าเผ่น ขึ้นโลดเต้นยกหางทั้งกางหู
ฝูงช้างน้ำดำด้นบ้างพ่นฟู ทั้งเงือกงูลอยล่องท้องทะเล
อีกกริวกราวเต่ากระว่ายคละเคล้า เป็นเหล่าเหล่าคลื่นป่วนซัดหวนเห
จะพรรณนาว่าไปในทะเล เหลือคะเนมิใช่น้อยนับร้อยพัน ฯ
พระสุริยงลงลับพยับฟ้า ดวงดาราจันทร์กระจ่างกลางสวรรค์
พวกต้นหนคนสำหรับทั้งกัปตัน เอาเข็มนั้นตั้งจำเพาะเกาะลังกา
ไม่ขัดข้องล่องแล่นแสนเป็นสุข เข้าห้องขลุกกินแต่เหล้าเมานักหนา
ขึ้นสองชั้นตีกรับขับเสภา พวกกัญชากัดอ้อยอร่อยใจ
แต่องค์พระกฤษณาไม่ผาสุก ระทมทุกข์เต็มประดาน้ำตาไหล
คิดถึงนุชสุดที่รักให้หนักใจ ถอนฤทัยหวนคะนึงถึงยุพิน
ตรีพลำก็ยิ่งซ้ำแสนเทวศ ถึงดวงเนตรอัมพวันกระสันถวิล
ป่านนี้แก้วกัลยาจะราคิน จะโดยดิ้นหาพี่ทุกวี่วัน
โอ้น้องแก้วแววเนตรของเชษฐา เมื่อจากมาน้องวิโยคทั้งโศกศัลย์
มิใช่กิจบิตุรงค์พระทรงธรรม์ ไม่จากขวัญนุชเจ้าลำเพาพาล
มิรบพุ่งยุ่งยิ่งจะนิ่งเสีย อยู่กับเมียเป็นสุขสนุกสนาน
นอนเสียให้สุโขมโหฬาร ใครจ้างวานก็ไม่ไปให้ไกลรัง
มีเมียสาวมีข้าวกินไม่ดิ้นโลด อยู่เป็นโสดตามสบายเหมือนใจหวัง
ใครจะว่าเราแกะแทะข้าวตัง เฉยเสียมั่งช่างใครทำไมเรา
เธอครวญคร่ำร่ำไรไห้สะอื้น จนดึกดื่นร้อนฤทัยดั่งไฟเผา
แสนวิโยคโศกศัลย์ไม่บรรเทา แล้วลุกเข้าไปนั่งชิดพระกฤษณา
ถอนใจใหญ่เหหวนรัญจวนจิต แล้วสะกิดเพลาพลางทางปรึกษา
ว่าน้องนี้ไม่สบายหลายเวลา ที่โรคาพระจะเห็นเป็นอย่างไร
กฤษณาว่าโรคของพระน้องรัก พี่ประจักษ์มั่นคงไม่สงสัย
ถึงโรคพี่น้องเล่าก็เข้าใจ เป็นวิสัยพวกที่มาตำราเดียว
นี่แลน้องตรองไปไม่ตลอด เหมือนตาบอดมืดแท้จะแลเหลียว
เพราะไม่เห็นถิ่นวิถีเช่นนี้เจียว ให้เปล่าเปลี่ยวฟั่นเฟือนเหมือนกับเรา
จะผ่อนผันฉันใดเห็นไม่โปรด จะเกิดโทษวุ่นวายต้องอายเขา
ทนไปเถิดการทัพสำหรับเรา พี่กับเจ้าไม่พ้นอย่าบ่นเลย
พลางปรึกษามาในลำเรือกำปั่น จนพระจันทร์ลับฟ้าเจ้าข้าเอ๋ย
ไม่มีสุขทุกข์ในใจไม่เสบย เรือก็เลยแล่นมาในสาคร ฯ
อโณทัยไขแสงแจ้งกระจ่าง ส่องสว่างแจ่มจำรัสประภัสสร
โกกิลากากินเที่ยวบินจร ปักษาร่อนร้องเรียกกันเพรียกรัง
แต่แล่นล่องมาในท้องมหาสมุทร มิได้หยุดรีบไปดั่งใจหวัง
พอเดือนหนึ่งถึงสิงหลข้ามวนวัง ไม่รอรั้งทอดท่าหน้าบุรินทร์ ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านลังกาเกาะ ให้เรือเสาะตระเวนไปในกระสินธุ์
คอยระวังศัตรูหมู่ไพริน ตามแถวถิ่นเกาะแก่งตำแหน่งทาง
พอแลเห็นกำปั่นสุวรรณหงส์ แลดูธงถนัดไม่ขัดขวาง
แวะเข้าเฝ้าเจ้านครเหมือนก่อนปาง พวกขุนนางรู้จักร้องทักทาย ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าบุรีรมจักร ปราศรัยทักพวกพหลพลทั้งหลาย
ว่าบ้านเมืองค่อยเป็นสุขสนุกสบาย ทั้งไพร่นายทั่วจังหวัดปัถพี
กองตระเวนได้ฟังรับสั่งถาม จึงทูลความแล้วประณตบทศรี
ในเขตแคว้นแดนจังหวัดปัถพี มิได้มีราษฎรจะร้อนรน
อยู่ทำมาหากินในถิ่นฐาน ค่อยสำราญวัฒนาสถาผล
ทั่วประเทศเขตแคว้นแดนมณฑล ในสิงหลมั่งคั่งทั้งแผ่นดิน
ครั้นทูลเรื่องเสร็จสรรพกลับมาด่าน แจ้งอาการกับพระยาท่ากระสินธุ์
ขุนนางรู้รีบไปในบุรินทร์ ทูลพระปิ่นนคเรศนิเวศน์วัง ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ สั่งอำมาตย์โยธาทั้งหน้าหลัง
รถสุวรรณพรรณรายพระฉายบัง ทั้งที่นั่งราชยานพุดตานทอง
รีบลงไปคั่งคับรับเสด็จ กระบวนเสร็จรวมกันถึงพันสอง
พระเสด็จทรงม้าเหลืองผูกเครื่องทอง ยกเป็นกองนำพลสกลไกร
พอถึงด่านธารท่าชลาสินธุ์ หน่อนรินทร์เจ้าลังกาอัชฌาสัย
เสด็จลงหลังพระยาอาชาไนย ก็ตรงไปเรือกำปั่นด้วยทันที
ฝ่ายพระจอมอิศยมรมจักร เห็นหลานรักมาประณตบทศรี
ประภาษถามทั้งจังหวัดปัถพี อยู่เปรมปรีดิ์ทั้งอาณาประชาชน
เรือลูกค้ามาขายหลายภาษา ยังไปมาในจังหวัดหรือขัดสน
ทำนาไร่ในประเทศเขตมณฑล ทั้งฟ้าฝนตกงามหรือทรามไป
ทั้งสามพระนักสิทธ์สถิตสถาน ยังสำราญหรือว่าเห็นเป็นไฉน
สุดสาครทูลพลันด้วยทันใด ทั้งพลไพร่ปรีดาสถาวร
พระนักสิทธ์สามองค์ทรงสวัสดิ์ ไม่ข้องขัดภิญโญสโมสร
ทั้งลูกค้ามาทั่วทุกนคร ไม่เดือดร้อนมั่งคั่งทั้งบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ บรมนาถถามในพระทัยถวิล
เห็นบริบูรณ์มั่งคั่งทั้งแผ่นดิน พระทราบสิ้นแล้วดำรัสแก่นัดดา
ว่าบัดนี้มังคลานราราช กับสังฆราชรบพุ่งยุ่งนักหนา
ใช้พวกทูตให้มาง้อขอขมา บอกให้อากับเจ้าด้วยไปช่วยกัน
กับสินสมุทรวุฒิไกรให้ไปด้วย แม้นมิช่วยดับร้อนช่วยผ่อนผัน
แล้วเรียกทูตทูลยุบลกำพลพลัน มาอภิวันท์กราบก้มบังคมทูล
แล้วถวายสาราหน้าที่นั่ง พระตรัสสั่งมหาดไทยในไอศูรย์
ให้คลี่สารอ่านนำในคำทูล นเรนทร์สูรสองพระองค์เธอทรงฟัง ฯ
ในเรื่องสารมังคลานราราช บังคมบาทภูวไนยเหมือนใจหวัง
พระเชษฐาสุริย์วงศ์ดำรงวัง แต่ก่อนยังคบพาลสันดานดึง
ได้ผิดพลั้งครั้งใดพระได้โปรด ประทานโทษชอบผิดคิดไม่ถึง
พระช่วยชุบอุปถัมภ์เหมือนรำพึง ให้สมซึ่งอนุชาที่ว่าวอน ฯ
พอจบเรื่องศุภสารอ่านถวาย คำภิปรายศุภลักษณ์ในอักษร
สองพระองค์ทรงปรึกษาที่ว่าวอน เป็นการร้อนจะไม่ไปก็ใช่ที
มันก็เป็นว่านเครือในเชื้อไข จะต้องไปช่วยสักพักไว้ศักดิ์ศรี
ครั้นจะนิ่งเฉยอยู่ดูไม่ดี เขาก็มีสารขอมาง้องอน
พ่อจะเห็นเป็นอย่างไรใจของหลาน จงกันการครหาอาจะสอน
เป็นผู้ใหญ่เฉยเชือนเหมือนหนึ่งงอน เป็นการร้อนจะมิไปก็ใช่ที ฯ
สุดสาครบังคมบรมนาถ โปรดประภาษควรนักเป็นศักดิ์ศรี
จะมิไปใครเขารู้ดูไม่ดี เพราะเขาหนีร้อนรึงมาพึ่งเย็น
หลานจะไปตามเสด็จไม่เข็ดขาม เอาไว้นามไว้ผลให้คนเห็น
ที่เหนื่อยยากกรากกรำต้องจำเป็น เพราะเชื้อเช่นเนื้อไขในตระกูล
ครั้นทราบเสร็จเชิญเสด็จเข้าวังหลวง ทุกกระทรวงแห่ไปเข้าไอศูรย์
ประทับยังวังในอันไพบูลย์ ท้าวนางทูลเสาวคนธ์สุมณฑา
ว่าพระจอมรมจักรนัคเรศ นางแจ้งเหตุรีบพลันด้วยหรรษา
ไปรับองค์พงศ์เผ่าพระเจ้าอา เสด็จเข้ามาพร้อมพรั่งทั้งพระวงศ์
พระกฤษณาตรีพลำต่างคำรพ พลางนอบนบในตระกูลประยูรหงส์
พนักงานสารพัดจัดประจง ตั้งเครื่องทรงเครื่องเสวยทั้งเนยนม
พวกขับไม้มโหรีตีบัณเฑาะว์ สำเนียงเพราะตามอย่างปางประถม
สี่กษัตริย์นั่งเสวยทั้งเนยนม เครื่องขนมโอชาสารพัน
เสวยพลางทางปรึกษาบรรดาหลาน อาตรองการก็เห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
เปรียบเหมือนคนเจ็บป่วยต้องช่วยกัน รักษามันพอให้ปลอดรอดชีวัง
พระตรัสพลางทางสั่งให้หาทูต เข้ามาพูดไต่ถามตามประสงค์
ขุนเสนีอภิวาทบาทบงสุ์ ขอพระองค์โปรดปรานการจะไป
ถวายสารพระผู้ผ่านเมืองผลึก ด้วยการศึกเหลือล้นทนไม่ไหว
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ผู้ทรงชัย รับสั่งให้พวกฝรั่งเมืองลังกา
เอากำปั่นใช้ใบไปกับทูต จะได้พูดโดยจำนงส่งภาษา
ทั้งหกนายกราบถวายบังคมลา ลงเภตราไปผลึกตามตรึกตรอง
สิบห้าวันบรรลุถึงสถาน ถวายสารแล้วประมูลทูลฉลอง
พระจึ่งให้คลี่สารในลานทอง ซึ่งจำลองลายลักษณ์อักขรา ฯ
ในเรื่องราวขอประนมบังคมบาท ภูวนาถทรงเดชพระเชษฐา
เมื่อก่อนได้ผิดพลั้งแต่หลังมา ให้เคืองฝ่าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
เพราะคบคนพาลาพาให้ชั่ว จนหมองมัวแทบชีวาจะอาสัญ
แล้วกลับเป็นศัตรูมาสู้กัน ในเขตคันร้อนเราทุกเช้าเย็น
ขอพระองค์ทรงเดชผู้เชษฐา โปรดได้มาระงับช่วยดับเข็ญ
เหมือนวารินใสสดรดให้เย็น น้องขอเป็นเกือกทองฉลองคุณ
ได้ผิดพลั้งครั้งใดจงได้โปรด ประทานโทษน้องนุชช่วยอุดหนุน
แม้นสิบไปเบื้องหน้าถ้าทารุณ ให้เคืองขุ่นจงประหารผลาญชีวา ฯ
พอจบสารพระผู้ผ่านเมืองผลึก เธอตรองตรึกแจ้งคดีที่ปรึกษา
ใครจะเห็นอย่างไรใจเสนา เขาก็มาสารภาพว่าหลาบจำ
แม้นมิไปใครรู้จะดูหมิ่น ต้องละถิ่นไปช่วยชุบอุปถัมถ์
แล้วตรัสสั่งเสนีที่ประจำ ให้จัดลำเรือที่นั่งบัลลังก์พลัน
ทั้งเรือรบเรือไล่ให้หลายร้อย เครื่องใช้สอยรอกเชือกให้เลือกสรร
จัดล้าต้าต้นคนคนสำคัญ เรือสุบรรณเป็นที่นั่งบัลลังก์ทรง
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จขึ้นจากอาสน์ ขุนอำมาตย์สั่งความตามประสงค์
จ่ายทหารชาวป้อมพวกล้อมวง เกณฑ์ให้ลงเรือที่นั่งตั้งบาญชี
ทหารรบหกหมื่นปืนปลายหอก เร่งหมายบอกไปให้ครบใครหลบหนี
ให้นายหมวดตรวจส่งลงบาญชี วันพรุ่งนี้เกณฑ์ตรงไปลงเรือ
ลำที่นั่งดั้งกันสักพันร้อย มาจอดคอยทอดไว้ทั้งใต้เหนือ
ขนเสบียงดิบสุกบรรทุกเรือ ทั้งข้าวเกลืออย่าให้ขาดราชการ ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์ปิ่นผลึก เธอตรองตรึกยังสงสัยเสร็จไปศาล
ให้หาพวกทรงผีมามินาน จึงโองการให้คนทรงมาลงดู
แล้วเชิญท่านมารดาให้มาด้วย จะได้ช่วยบอกกล่าวให้เข้าหู
จะเท็จจริงอย่างไรจะใคร่รู้ เรียกให้ผู้คนทรงมาลงพลัน
จุดธูปเทียนบายศรีพลีศาล เชิญนางมารมาตุรงค์มาทรงฉัน
ปีศาจแว่วแจ้วดังกระทั่งกรรณ ลุกผลุนผลันเหลียวแลซะแงเป
เห็นธูปเทียนรุ่งเรืองเมืองผลึก ผีเสื้อนึกว่าร้อนเย็นเป็นไฉน
แล้วลุกขึ้นเผ่นโผนโจนลงไป ประเดี๋ยวใจก้องกังวานสะท้านดัง
เข้าคนทรงสั่นรัวกลอกหัวหู ให้หากูมาทำไมในใจหวัง
จะไต่ถามความอะไรเล่าให้ฟัง ลุกขึ้นนั่งกินหมูนั่งชูคอ
สินสมุทรจึงถามความประสงค์ มาตุรงค์เห็นอย่างไรไฉนหนอ
มังคลาสรรเสริญเจริญยอ ให้มาง้อรับผิดโดยจิตปอง
เชิญให้ลูกไปกำราบช่วยปราบศึก ที่ตื้นลึกจะเป็นกลหรือหม่นหมอง
อยากจะแจ้งความในน้ำใจปอง เชิญช่วยตรองในคดีเขามีมา ฯ
นางปีศาจล่วงรู้เพราะหูผี แจ้งคดีเล่าแก่บุตรไม่มุสา
เมื่อเดือนก่อนกูเที่ยวไปในคงคา มันรบราฆ่าฟันกันบรรลัย
แต่เมืองด่านชานชลาริมท่าน้ำ เสียระยำปี้ป่นทนไม่ไหว
ความที่บอกมาจริงอย่ากริ่งใจ บาทหลวงได้ปากน้ำที่สำคัญ
เอ็งรีบยกไปกำราบช่วยปราบคึก คงสมนึกดับรอนช่วยผ่อนผัน
จะได้สืบสุริย์วงศ์ตามพงศ์พันธุ์ พี่น้องกันก็จะได้เห็นใจเรา
พอบอกเสร็จคนทรงที่ลงผี เอามือตีผางผางเข้ากลางเสา
ล้มนอนหงายกายสั่นอยู่เทาเทา เหมือนกินเหล้าลุกล้มไม่สมประดี ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ ได้ความชัดแจ้งกระจ่างเพราะนางผี
แล้วตรัสสั่งพวกพหลพลมนตรี ว่าพรุ่งนี้เช้าตรู่กูจะไป
แล้วเสด็จขึ้นเข้าข้างในที่ไสยาสน์ ตรัสประภาษเล่าแจ้งแถลงไข
ฝ่ายโฉมยงองค์อรุณทูลพิไร พระจอมไปใครจะอยู่ดูบุรินทร์
ฉวยเกิดคึกฮึกหาญมาราญรบ จะหลีกหลบเห็นไม่ได้ดังใจถวิล
ใครจะช่วยรบสู้กู้แผ่นดิน น้องจะผินพักตราไปหาใคร
พระตรัสพลางทางว่าอย่าปรารภ จะสมทบทัพทุกแควไว้แก้ไข
แต่บรรดาเมืองขึ้นอย่าตื่นไป ไม่เป็นไรดอกนะเจ้าเยาวมาลย์
พระตรัสเสร็จแล้วเสด็จเข้าสู่ที่ แท่นมณีรจนามุกดาหาร
พวกเสนาสารวัตรเร่งจัดการ พร้อมทหารพลรบสมทบกัน
มาลอยลำกำกับรับเสด็จ ตระเตรียมเสร็จตามหมายพอไก่ขัน
ทหารปืนยืนสะพรั่งทั้งดั้งกัน คอยทรงธรรม์กรุงกษัตริย์ขัตติยา ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร พระทรงภุชพลิกฟื้นตื่นผวา
เข้าที่สรงทรงสหัสธารา ผลัดภูษาแย่งยกกระหนกใน
ฉลององค์ตาดแดงแสงระยับ ปั้นเหน่งทับมรกตดูสดใส
เหน็บพระแสงอาญาสิทธิ์ฤทธิไกร แล้วสวมใส่มาลาสง่างาม
เสด็จออกข้างหน้าเสนาพร้อม ประณตน้อมกรุงกษัตริย์ดำรัสถาม
พระโหราธิบดีทั้งชีพราหมณ์ ได้ฤกษ์ยามสักกี่บาทจะยาตรา
โหรคำนับจับยามตามสังเกต ว่าโมงเศษฤกษ์นี้ดีหนักหนา
ควรจะยกพยุหบาตรเสร็จยาตรา เสด็จมาหยุดยั้งฟังสำเนียง
พอได้ฤกษ์ตีฆ้องก้องสนั่น บันลือลั่นสังข์แตรเซ็งแซ่เสียง
เสด็จลงทรงรถพระกลดเคียง ตำรวจเรียงตาริ้วเป็นทิวไป
ออกจากวังลงยังฉนวนน้ำ ก็พร้อมลำกำปั่นเรียงเคียงไสว
เสด็จลงเรือเหราให้คลาไคล ล่องน้ำไปออกอ่าวเจ้าพระยา
ถึงน้ำเชียวชักใบขึ้นใส่รอก ทหารออกมายืนยิงปืนผา
ถ้วนยี่สิบสองนัดให้ยาตรา ข้ามมหาสาคโรชโลธร
เอาเข็มตั้งลังกาสุธาทวีป ให้เร่งรีบตัดละเมาะเกาะสิงขร
ได้ลมคล่องล่องมาในสาคร ไม่หยุดหย่อนตั้งแต่มาสิบห้าวัน
บรรลุถึงปากอ่าวพอเช้าตรู่ ให้ทอดอยู่ลดใบพอไก่ขัน
จึงหยุดรอแต่พอแจ้งแสงตะวัน แล้วพากันรีบไปในนคร
ทูลพระปิ่นรมจักรนัคเรศ ให้ทรงเดชทราบความตามอักษร
กับพระศรีอนุชาสุดสาคร ว่าเราจรมาอยู่ด่านชานบุรินทร์
ขุนเสนีประนมบังคมบาท ภูวนาถรับสั่งดั่งถวิล
เอาเรือบดรีบเข้าไปในบุรินทร์ จนถึงถิ่นเมืองด่านชานชลา
ขึ้นไปแจ้งราชการด่านปากน้ำ ท่านช่วยนำข่าวศึกไปปรึกษา
องค์พระจอมนครินทร์ปิ่นลังกา ให้ทราบฝ่าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
ว่าพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร เสด็จหยุดอยู่ดอนรีบผ่อนผัน
เป็นการด่วนจวนนักหนาจะช้าวัน ไปให้ทันเวลาอย่าช้าที ฯ
ฝ่ายขุนด่านเรียกหาพวกม้าใช้ พาท่านไปทูลประณตบทศรี
รีบเข้าไปในจังหวัดปัถพี ให้เสนีขึ้นม้าพากันไป ฯ
จะกล่าวฝ่ายในลังกาอาณาจักร ให้ซ้อมซักทหารปืนยืนไสว
คอยพระจอมสินสมุทรวุฒิไกร มาเมื่อไรจะไปเปลื้องเมืองกำพล
พอตรัสเสร็จทูตาก็มาเฝ้า ทูลพระเจ้านครินทร์ปิ่นสิงหล
ว่าพระจอมนครินทร์ปิ่นสากล เธอยกพลมายังฝั่งชลา
ใช้ให้ข้ามาทูลมูลเหตุ จะโปรดเกศอย่างไรไฉนหนา
จะให้ขึ้นยับยั้งยังลังกา หรือจะช้าทีไปจะได้จร ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ ตรัสประภาษกับพระหลานชาญสมร
เราควรยกโยธาพลากร เป็นการร้อนช้าไปก็ไม่ดี
จึ่งตรัสกับเสนาที่มาเฝ้า ว่าออเจ้าไปประณตบทศรี
กลับไปทูลหลานเราเล่าคดี ว่าพรุ่งนี้เราจะไปในเภตรา
ขุนเสนีกราบก้มบังคมบาท รับพระราชโองการใส่เกศา
ประนมนอบหมอบกรานคลานออกมา ไปนาวากราบทูลมูลคดี
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นผลึก เธอตรองตรึกเรือใบทั้งไล่หนี
ทหารรบครบประจำทุกลำมี ทั้งหอกตรีแหลนหลาวและเกาทัณฑ์ ฯ
จะกล่าวฝ่ายในพาราลังกาทวีป ต่างเร่งรีบเรียกพหลพลขันธ์
ทั้งต้นหนคนการชำนาญครัน ประจำมั่นมิให้ขาดราชการ
ปางพระจอมรมจักรนัคเรศ เฉลิมเกศกษัตรามหาศาล
ครั้นรุ่งสางรังสีรวีวาร ชวนพระหลานสรงชลสุคนธา
น้ำกุหลาบอาบองค์สรงกระสินธุ์ สุคนธ์กลิ่นหอมฟุ้งปรุงบุหงา
ทรงเครื่องต้นอย่างกษัตริย์ขัตติยา เสร็จออกมาพระโรงรัตน์ชัชวาล
ตำรวจแห่แตรสังข์สะพรั่งพร้อม พอพระจอมขัตติยามหาศาล
สองพระองค์ขึ้นทรงราชยาน จากสถานลงไปพักตำหนักแพ
พอฤกษ์ดีตีฆ้องก้องสนั่น เรือดั้งกันลอยรายชายกระแส
เสด็จจากชานพักตำหนักแพ กระทั่งแตรเป่าสังข์กังสดาล
เสด็จลงกำปั่นสุวรรณหงส์ ให้ชักธงแล่นเรียงเคียงขนาน
ล่องลงไปในวิถีทีธาร พอถึงด่านเมืองสมุทหยุดเภตรา
ประทับลำหน่อนรินทร์สินสมุทร พระทรงภุชเกษมสันต์ด้วยหรรษา
ต่างถวายอัญชลีด้วยปรีดา ทรงปรึกษาการณรงค์จะสงคราม
พอเสร็จเรื่องสั่งให้ชักใบแล่น ไปตามแผนที่เสร็จไม่เข็ดขาม
กำปั่นรบหมื่นเศษสังเกตตาม แล่นออกหลามในมหาสาคโร ฯ
สามกษัตริย์ทัศนามัจฉาชาติ ขึ้นว่ายกลาดในสมุทรบ้างผุดโผ
ตัวเป็นปลาหน้าเป็นลิงเป็นสิงโต หน้าเป็นโคตัวเป็นปลาเท้าหน้ามี
ตัวเป็นช้างทางเป็นหอยลอยระกะ ตัวเป็นกระหน้าเป็นเนื้อเป็นเสือหมี
ตัวเป็นแพะเบื้องหางอย่างกุมภีล์ สัตว์ที่มีในสมุทรสุดรำพัน
เรือก็แล่นเลยมาในสาคเรศ ชมประเทศเกาะเกียนดูเหียนหัน
ราวกับเขียนช่างระบายลายพู่กัน เป็นเชิงชั้นช่องผาศิลาลาย
ทั้งปูหอยลอยเลื่อนอยู่เกลื่อนกลาด ระดาดาษในวารินกระสินธุ์สาย
ฝูงนกหกผกผาดชายหาดทราย ตะกุยตะกายถาบถาพาไปกิน
สามกษัตริย์ทัศนาปลาแลนก บ้างโผผกผุดว่ายสายกระสินธุ์
สุดจะร่ำพรรณนาในวาริน ไม่รู้สิ้นหลายอย่างต่างต่างพรรณ
พระสุริยงลงลับพยับฟ้า พระจันทราแจ่มกระจ่างทางสวรรค์
ตั้งแต่ใช้ใบมาสิบห้าวัน จากขอบคันนคเรศเขตลังกา ฯ
จะกล่าวถึงสังฆราชพระบาทหลวง แกตีล่วงได้สมมาดปรารถนา
เข้าตั้งอยู่เมืองด่านชานชลา เรือไปมาเก็บเอาทั้งข้าวเกลือ
เป็นเสบียงเลี้ยงคนบนกำปั่น เรือรบนั้นกักไว้ทั้งใต้เหนือ
พวกไปมาค้าขายตายเป็นเบือ เห็นลำเรือน้อยใหญ่มันไล่เอา
ที่หลบลี้หนีปลอดรอดได้มั่ง มันแต่งตั้งกันเป็นโจรคอยปล้นเขา
ทั้งมั่งมีดีกว่าค้าสำเภา มันเก็บเอามิได้เหลือไว้เจือจาน ฯ
ฝ่ายอีตาสังฆราชพระบาทหลวง คิดลุล่วงอิ่มเอมเกษมศานต์
เข้าตั้งมั่นอยู่ปากน้ำที่สำราญ แกคิดอ่านจะทำกลปล้นบุรี
แล้วแกเขียนหนังสือให้คนใช้ รีบเอาไปส่งให้มันว่าสารศรี
แล้วพูดจาล่อลวงดูท่วงที ไปเดี๋ยวนี้ให้กองทัพแล้วกลับมา
พวกคนใช้เรียกให้มารับสาร อย่านิ่งนานมารับไปไวไวหวา
พวกชาวเมืองออกจากค่ายรีบไคลคลา รับสารตราเข้าไปแจ้งแห่งกระทรวง ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ โองการตรัสให้อ่านสารบาทหลวง
ฉีกผนึกอ่านความตามกระทรวง พระบาทหลวงจอมพลสกลไกร
ยกมาปราบศัตรูผู้ขบถ ที่คิดคดจะจับฆ่าไม่ปราศรัย
แม้นรักตัวกลัวชีวิตที่ผิดไป จงกลับใจเสียอย่าดื้ออย่าถือตัว
มิออกมาโดยดีจะกรีทัพ เข้าไปจับตัวมัดมาตัดหัว
ให้สมแค้นที่มึงทำให้ช้ำมัว กูล้อมรั้วไว้ทั้งเป็นเห็นหรือยัง ฯ
พอจบเรื่องพระยิ่งเคืองพระทัยแค้น คงตอบแทนให้สมอารมณ์หวัง
อย่าตอบโต้โมหันธ์ดันทุรัง อุตส่าห์ตั้งมั่นไว้หน่อยคอยพระอา
แล้วพระองค์ตรัสถามพราหมณ์สุทัต จะข้องขัดอย่างไรไฉนหนา
เชิญท่านช่วยจับยามตามตำรา หรือไม่มาเป็นอย่างไรท่านใคร่ครวญ
พราหมณ์สุทัตรับสั่งตั้งจิตดี ตามคัมภีร์โดยระบอบคิดสอบสวน
เห็นเที่ยงแท้แน่ดังยังคำนวณ จึงประมวลทูลความตามตำรา
ศุกร์เป็นศรีดีแท้ไม่แปรผัน พุธกับจันทร์ร่วมราศีดีนักหนา
สามกษัตริย์สุริย์วงศ์คงจะมา ไม่เนิ่นช้าจะได้ข่าวในเก้าวัน
พระฟังคำโหรเฒ่าคอยเบาจิต เขาศักดิ์สิทธิ์ทายแม่นแสนขยัน
เราตั้งแข็งไว้อย่ากลัวช่างหัวมัน รักษาคันขอบเขตนิเวศน์เวียง
แต่หนังสือเขามาเคาะมาเยาะเย้ย เรานิ่งเฉยเสียไม่อยากเป็นปากเสียง
คิดตั้งมันกันไว้ในเชิงเวียง มาใกล้เคียงปืนยิงคอยทิ้งดิน ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นห้ากษัตริย์ แต่แล่นลัดมาในสายกระสินธุ์
พวกกำพลทูลความตามระบิล ข้าทั้งสิ้นขอขึ้นเกาะจะเสาะไป
นำเอาข่าวเข้าไปแจ้งแสดงอรรถ พระโปรดนัดไปให้แจ้งแถลงไข
ฝ่ายพระจอมสินสมุทรวุฒิไกร ให้เรือใช้ส่งเหล่าชาวกำพล
แล้วนัดวันสัญญาเวลาเสร็จ ในวันเจ็ดจะเข้าฝั่งสั่งพหล
ฝ่ายพวกเหล่าชาวเมืองเพชรกำพล พากันด้นไปตามเขาเข้านคร
ล้อมไปยังหลังค่ายดั่งใจหวัง ไปรอรั้งเฝ้าบพิตรอดิศร
ทูลแถลงแจ้งความสามนคร พระภูธรยกมาห้าพระองค์
คือพระจอมนครินทร์รมจักร พระลูกรักในประยูรสกูลหงส์
คือทรงฤทธิ์กฤษณานราพงศ์ กับเอกองค์ตรีพลำเขยสำคัญ
ทัพผลึกจอมนรินทร์สินสมุทร กับพระสุดสาครรีบผ่อนผัน
ยกพหลพลลังกาสิบห้าพัน แต่งกำปั่นรบมาช่วยราวี
มายับยั้งตั้งรายอยู่ชายเขา สั่งข้าเจ้ามาประณตบทศรี
อีกเจ็ดวันจะยกมาเข้าราวี ในบุรีทัพบกเร่งยกไป ฯ
ฝ่ายพระจอมภูวดลกำพลเพชร ครั้นทราบเสร็จยินดีจะมีไหน
จึ่งตรัสชมว่าท่านครูเหมือนรู้ใน น้ำพระทัยกษัตราสารพัน
พระอิ่มเอมเปรมปรีดิ์เป็นที่ยิ่ง เห็นสมจริงสมจิตไม่ผิดผัน
ท่านยกโทษโปรดเกล้าเราทุกอัน พระคุณนั้นเหลือล้นคณนา
พระตรัสพลางทางสั่งทหารรบ ให้สมทบพวกละหมื่นทั้งปืนผา
พลง้าวหลาวโล่โตมรา เครื่องสาตราไว้สมทบให้ครบมือ
เชิญท่านครูผู้เป็นปราชญ์ฉลาดเวท การวิเศษในตำหรับเคยนับถือ
จงจัดแจงการวิชาไปหารือ เห็นสุดมือที่จะใช้คนไปมา
พฤฒาเฒ่าน้อมคำนับตามรับสั่ง แล้วถอยหลังไปถึงศาลอ่านคาถา
เขียนหนังสือแล้วก็พับประทับตรา อ่านคาถาให้เป็นนกวิหคบิน
ปล่อยไปลำกำปั่นสุวรรณหงส์ ปักษาตรงไประหว่างทางทักษิณ
ถึงกำปั่นลำทรงเรือหงส์บิน สกุณินร้องดังก้องกังวาน
จับที่เพลาเสากระโดงแล้วส่งเสียง ดังจำเรียงทุ้มเอกวิเวกหวาน
ฝ่ายพระจอมจักรพงศ์พร้อมวงศ์วาน คิดอ่านการจะณรงค์ในสงคราม
พอเหลือบเห็นสกุณินบินมาจับ ฟังกิตติศัพท์หลากพระทัยตรัสไต่ถาม
พวกเสนีทูลแถลงไม่แจ้งความ พลางลุกตามกันไปจนใกล้ตัว
สกุณินมิได้บินไปจากที่ เห็นเสนีเดินผงกนกยกหัว
เขาช่วยกันคั่งคับเข้าจับตัว พอเห็นทั่วมิทันนานเป็นสารตรา ฯ
ฝ่ายพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ ได้ทราบอรรถทรงธรรมก็หรรษา
พระจึ่งให้คลี่สารอ่านสารา พระมังคลากราบก้มบังคมคัล
ขอบพระคุณกรุณาในข้าบาท ยังนับญาติเนื้อไขในหม่อมฉัน
ไว้ใยเยื่อสุริย์วงศ์ในพงศ์พันธุ์ พระคุณนั้นเหลือลบภพไตร
อีกเจ็ดวันเชิญพระองค์ดำรงภพ ตีตลบข้างมหาชลาไหล
หม่อมฉันจึงจะยกทัพบกไป ออกชิงชัยรับรองในสองยาม
พอจบสารพระผู้ผ่านรมจักร เป็นปิ่นปักโลกาภาษาสยาม
ให้ตระเตรียมจัตุรงค์จะสงคราม โดยที่ตามในจังหวัดเขานัดการ ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง แกอิ่มทรวงอิ่มใจหลายสถาน
นึกนิยมสมใจเห็นได้การ จะรอนราญทัพทวีตีประดัง
เอาให้ได้ธานีบุรีรัตน์ จะคิดตัดเข้าข้างในดั่งใจหวัง
แกจึงเรียกเสนีมีกำลัง เข้ามาสั่งให้เที่ยวดูสืบรู้ทาง
เองแปลงกายให้เหมือนคนกำพลเพชร คิดลอดเล็ดดูให้ชัดที่ขัดขวาง
ไปคอยตัดเสบียงมันที่ย่านกลาง ยกไปทางหลังด่านชานบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายตำมะหงงเสนาที่กล้าหาญ มาจัดการพร้อมพรั่งดังถวิล
ให้แปลงตัวเสียเหมือนเหล่าชาวบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นยกไปดั่งใจปอง ฯ
จะกล่าวฝ่ายอิศโรท้าวโกสัย จึงจัดให้พวกพหลเร่งขนของ
เครื่องเสบียงเลี้ยงดูทุกหมู่กอง ทั้งข้าวของจัดให้ลงไปพลัน
บรรทุกเกวียนขนไปให้กองทัพ ผู้กำกับจัดแจงคนแข็งขัน
ถืออาวุธยุทธนาสารพัน ขุนนางนั้นขี่ม้านำหน้าพล
ออกจากเมืองรีบไปมิได้หยุด ให้เร่งรุดพร้อมพรั่งทั้งพหล
ออกทุ่งกว้างกลางย่านพ้นบ้านคน เป็นไพรสณฑ์ป่าไม่ริมชายดง
ฝ่ายพวกแขกบาทหลวงใช้ให้ไปซุ่ม เข้าแอบพุ่มพฤกษาป่าระหง
พอสุริยันเย็นอับพยับลง เห็นจัตุรงค์คุมเสบียงเดินเรียงราย
พอคล้อยหลังตั้งโห่ออกจากป่า เข้าฟันฝ่าตัดหลังเหมือนอย่างหมาย
ไล่ทิ่มแทงแข็งขันฟันกันตาย คนทั้งหลายไม่รู้ตัวเพราะมัวงง
คิดว่าพวกโยธามาแต่ด่าน พลางเรียกขานถามความตามประสงค์
มันไม่พูดว่ากระไรเที่ยวไล่วง บ้างก็ตรงเข้าแย่งทั้งแทงฟัน
พวกพหลวนวิ่งไปข้างหน้า จนถึงม้านายทัพจึ่งกลับผัน
รีบตลบหลังไปก็ไม่ทัน อ้ายแขกฟันล้มตายลงก่ายกอง
แย่งเอาเครื่องเสบียงเลี่ยงเข้าป่า มันมากกว่าเก็บเอาทั้งข้าวของ
ต่างตื่นแตกแยกย้ายไม่เป็นกอง เสนารองนายทัพกลับเข้าวัง
ไปกราบทูลมูลเหตุท้าวโกสัย เธอตกใจเรียกโยธาทั้งหน้าหลัง
พลางขึ้นม้ารีบออกไปนอกวัง พร้อมสะพรั่งเสนาพลากร
ยกพหลพลม้าดาระดาษ เสนามาตย์กับทหารชาญสมร
พลางรีบเร่งโยธาพลากร บทจรขับพระยาอาชาไนย
จุดคบเพลิงเริงแรงแสงสว่าง มาตามทางธงทิวปลิวไสว
พลม้าพลปืนถือฟืนไฟ เร่งกันไปตามทุ่งพลางมุ่งมอง
พวกพหลพลที่แตกเที่ยวแยกย้าย เห็นเจ้านายเข้าประมูลทูลฉลอง
แล้วนำทัพกลับไปดังใจปอง ไม่โห่ร้องสั่งให้เงียบเซียบสำเนียง ฯ
จะกล่าวข้างแขกชวาที่มาปล้น เข้าไปค้นกันอยู่มากห้ามปากเสียง
ไม่พูดดังตั้งชุมนุมคุมเสบียง เช้าจะเลี่ยงลัดป่าพากันไป
พอเห็นแสงเพลิงสว่างมาทางเก่า ร้องเรียกเหล่าพลทั้งหมื่นยืนไสว
ถืออาวุธหลาวแหลนออกแน่นไป ทั้งนายไพร่พร้อมพรั่งตั้งกระบวน
ลากเอาเกวียนใส่เสบียงเรียงเป็นค่าย อ้ายนายใหญ่วิ่งกลมดังลมหวน
ออกสกัดราวีตีกระบวน ถือง้าวทวนกริชตรีตีประดา
ท้าวโกสัยไล่พหลพลทหาร ออกต่อต้านนับหมื่นยิงปืนผา
พลเสน่าหล่าวโล่โตมรา ดาษดารบรับทั้งทัพชัย
ยิงปืนผึงตึงตังประดังเสียง ก้องสำเนียงโกลาสุธาไหว
ถูกพวกแขกแตกตายกระจายไป เข้าลุยไล่แทงฟันประจัญบาน
ท้าวโกสัยขับพระยาม้าที่นั่ง ตีประดังชิงชัยไล่ทหาร
เข้าโอบอ้อมล้อมไว้เห็นได้การ สั่งทหารรวบรับให้จับเป็น ฯ
ฝ่ายเสนีสี่นายไพร่ทั้งหลาย ต่างวุ่นวายเซ็งแซ่ต่างแลเห็น
เข้าโอบอ้อมล้อมไว้มิให้กระเด็น จะหนีเร้นออกทางไหนก็ไม่มี
ถ้าขืนรบกับเขาเราก็น้อย ครั้นจะถอยไม่มีทางหว่างวิถี
เราจะคิดฉันใดไฉนดี จะพ้นที่ความตายวายชีวา
จำจะต้องอ่อนน้อมยอมคำนับ กับแม่ทัพพอชีวังรอดสังขาร์
ใครจะเห็นเป็นอย่างไรจะได้พา กันเข้าหาแม่ทัพเหมือนดับไฟ
พวกเสนาว่าสุดแท้แต่นายท่าน จะผ่อนผันตามชอบอัชฌาสัย
สุดแต่รอดชีวันไม่บรรลัย ทั้งนายไพร่ยินยอมพร้อมทุกคน
เก็บอาวุธสาตราเอามามัด แล้วรีบรัดพร้อมพรั่งทั้งพหล
ตรงเข้าหาท้าวไทผู้นายพล แจ้งยุบลงอนง้อขอชีวัง ฯ
ฝ่ายทรงฤทธิ์อิศโรท้าวโกสัย เธอถามไต่ความต้นแต่หนหลัง
จงให้การทุกสิ่งแต่จริงจัง ใครแต่งตั้งใช้เองมาคอยราวี
ตัดเสบียงปล้นของส่งกองทัพ จนแตกยับวุ่นวายกระจายหนี
ให้การไปเราจะนั่งฟังคดี สี่เสนีแจ้งความไปตามตรง
บาทหลวงใช้ข้าพเจ้าพวกเหล่านี้ ให้มาตีเอาให้ได้ดั่งใจประสงค์
แม้นมิได้สมหวังดั่งจำนง จะให้ลงโทษทัณฑ์ถึงบรรลัย
ฝ่ายไทท้าวแม่ทัพสดับอรรถ จึ่งให้จัดพวกเสนาอัชฌาสัย
จำตะโหงกมันหวาพาเอาไป จำไว้ในคุกก่อนจึงผ่อนปรน
แต่ตัวนายที่ประสงค์ทำกรงใส่ จะเอาไปรีบรัดจัดพหล
ท้าวโกสัยเร่งให้เดินดำเนินพล รีบไปจนรุ่งสางสว่างตา
พอถึงที่มังคลาเธอมาอยู่ บอกให้รู้ทูลไขไวไวหวา
ฝ่ายพระปิ่นนคเรศเกศประชา เสด็จมาต้อนรับคำนับพลาง
แล้วทูลถามว่าพระองค์ลงมานี้ ธุระมีในจังหวัดหรือขัดขวาง
ท้าวโกสัยเล่าแถลงแสดงพลาง เอาขุนนางแขกที่ใส่มาในกรง
ให้พระจอมมังคลานราราช จะพิฆาตตามในใจประสงค์
ป่างประจอมนครานราพงศ์ เสด็จตรงไปประทับในพลับพลา
กับท่านท้าวโกสัยในพระแท่น ให้เคืองแค้นในพระทัยจึ่งให้หา
พราหมณ์สุทัตผู้ประสิทธิ์วิทยา มีชงคาตรัสเล่าให้เข้าใจ
ว่าบาทหลวงคิดอุบายใช้ทหาร ไปรอนราญตัดทางหว่างไศล
ตีเสบียงฆ่าคนสกลไกร จนท้าวไทจับส่งใส่กรงพลัน
ว่าให้ตามแต่เราจะเอาโทษ อ้ายคนโฉดเฉโกพวกโมหันธ์
จะฆ่าเสียหรือจะให้ไว้ชีวัน ตามแต่ท่านจะดำริคิดตริตรอง ฯ
พราหมณ์สุทัตฟังอรรถแล้วก้มกราบ ศิโรราบแล้วประมูลทูลฉลอง
จะฆ่าเสียเห็นไม่งามตามทำนอง จำจะต้องทำอุบายให้ตายใจ
จำจะปล่อยให้มันไปเป็นไส้ศึก คงสำนึกมั่นคงอย่าสงสัย
จงเกลี้ยกล่อมไว้ให้ดีมีน้ำใจ มันจะได้คนดีให้หนีมา
คงจะสิ้นกำลังสังฆราช ไหนจะอาจแข็งไปได้หนักหนา
ก็จะอ่อนใจลงคงระอา พวกที่กล้าก็จะน้อยถอยกำลัง ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ตรัสประภาษถอดเสนีจากที่ขัง
พระปราศรัยไต่ถามแต่ลำพัง เราก็ตั้งใจจะเลี้ยงเป็นเที่ยงธรรม์
ให้มียศหมดทั้งสี่เสนีนาถ ไม่อาฆาตขึ้งเคียดไม่เดียดฉันท์
ท่านมิได้ทำเองข่มเหงกัน เขาจัดสรรใช้มาให้ราวี
จงอาสาเราไปในกำปั่น คิดผ่อนผันเมื่อเข้ารบให้หลบหนี
เราจะเลี้ยงให้เป็นสุขทุกเสนี ตั้งเป็นที่เสนาใหญ่ให้ถาวร ฯ
ฝ่ายสี่นายกราบก้มบังคมบาท ฟังประภาษบพิตรอดิศร
ขออาสากว่าชีวิตจะม้วยมรณ์ ตามสุนทรตรัสใช้ให้ได้การ
ฝ่ายพระจอมภพไกรเจ้าไอศวรรย์ ให้รางวัลสี่นายหลายสถาน
ทั้งเสื้อผ้าตามอย่างทางบุราณ กับทั้งส่านโพกหัวทุกตัวคน
ฝ่ายสี่นายกราบถวายบังคมเสร็จ ทำลอดเล็ดเดินแอบแฝงทุกแห่งหน
ค่อยเลียบฝั่งชลาริมสาชล มิให้คนสงสัยรีบไคลคลา
วิ่งเข้าค่ายสังฆราชพระบาทหลวง คนทั้งปวงพวกกันต่างหรรษา
พอบาทหลวงย่างเท้าก้าวออกมา พวกเสนาสี่นายเข้าไปพลัน
แกถามว่าเป็นกระไรอ้ายเหล่านี้ ขุนเสนีเล่าไปเมื่อไก่ขัน
ข้าพเจ้าตีตลบเข้ารบกัน ได้ฆ่าฟันกันตายลงก่ายกอง
แล้วเอาเกวียนเสบียงลำเลียงได้ พอจัดให้พวกพลรีบขนของ
ออกเดินตัดลัดป่ามาทั้งกอง เสียงโห่ร้องมาข้างหลังตั้งกระบวน
ท้าวโกสัยไพร่พลมาล้นหลาม รีบมาตามไล่กลมดังลมหวน
ทั้งปืนยาวแหลนหลาวทั้งง้าวทวน ตั้งกระบวนล้อมรอบเป็นขอบคัน
ยิงระดมสมทบรบไม่ไหว ที่บรรลัยอยู่ในป่าพนาสัณฑ์
เหลือกำลังที่จะรับกองทัพมัน ก็พากันแตกยับอัปรา
ข้าพเจ้าสี่คนจนความคิด พอมืดมิดแอบเข้าอยู่ในภูผา
ต่อมันเลิกกองทัพกลับพารา จึงหนีมาตามยังฝั่งนที
บาทหลวงด่าว่าอุเหม่ท้าวโกสัย หนีกูไปช่วยบำรุงในกรุงศรี
คงจะจับตัวได้เป็นไรมี คงเห็นดีกูสักวันเป็นมั่นคง
เมื่อเสียทีคราวนี้ก็ช่างเถิด เหมือนหนอนเกิดขึ้นในไส้ไม่ประสงค์
ต้องรื้อรังเสียให้ได้ดังใจจง ว่าแล้วตรงกลับเข้าไปในที่นอน ฯ
จะว่าข้างเสนีทั้งสี่นั้น ก็ชวนกันเดินลงไปชายสิงขร
ลงเรือบดแจวมาในสาคร บทจรขึ้นกำปั่นด้วยทันใด
พอพวกกันเดินตามมาถามข่าว ในเรื่องราวยุคเข็ญเป็นไฉน
สี่เสนาบอกว่าเมื่อข้าไป เข้าชิงชัยรบราถึงฆ่าฟัน
อย่าพูดไปให้บาทหลวงแกล่วงรู้ มันจะขู่เฆี่ยนฆ่าให้อาสัญ
ทั้งนี้เราปลดปลอดรอดชีวัน ก็เพราะท่านอนุกูลกรุณา
พระมิ่งเมืองเรืองเดชเกศกษัตริย์ เธอถือสัตย์สุจริตไม่อิจฉา
บำรุงเลี้ยงข้าเฝ้าเหล่าประชา แต่บรรดาหมื่นขุนทั้งมุลนาย
เขาอยู่เย็นเป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ราษฎรก็เป็นธรรม์เหมือนมั่นหมาย
ไม่เบียดเบียนทั้งพหลพลนิกาย ได้สบายสุโขมโหฬาร
อันตัวข้าคิดไว้จะไม่อยู่ อ้ายเฒ่าครูสังฆราชมันอาจหาญ
ทั้งเบียดเบียนเฆี่ยนฆ่าด่าประจาน ทรมานพวกเราไม่เบาเลย
ทั้งเจ้านายของเราเล่าก็หลง ไปเข้าดงตัณหาเจ้าข้าเอ๋ย
ถูกลิ้นลมพาลามันพาเลย เข้าดงเตยติดกับเห็นยับจริง
ถูกมนต์ดลคาถาอ้ายตาเฒ่า ดูร้อนเร่าขึ้นทุกทีดั่งผีสิง
การอุบายมันก็มากเหมือนทากปลิง แม้นเกาะนิ่งเข้าที่ไหนก็ได้การ
อันเจ้าเราเก่าก่อนไม่เช่นนี้ ดูท่วงทีอ้ายเฒ่าคงเผาผลาญ
ขืนอยู่ไปก็เห็นไม่เป็นการ แม้นอยู่นานมันคงใช้ให้ไปตาย ฯ
พวกที่นั่งฟังว่าหน้าสลด จิตระทดเสียใจมิใคร่หาย
จึงว่าเราเล่าก็รู้ในอูบาย ได้แยบคายก็จะไปมิได้รอ
สี่เสนาว่าอย่าให้กิตติศัพท์ แม้นรบรับกันเมื่อไรคงไปปร๋อ
จะอยู่ด้วยมันทำไมเห็นใจคอ แต่ต้องรอไว้เมื่อรบจึงหลบไป
อยู่กับเจ้าจอมสากลกำพลเพชร ต้องลอดเล็ดไปหาที่อาศัย
เราก็คิดอยู่ทุกวันแต่พรั่นใจ ยังมิได้เห็นหนจนปัญญา
จะพึ่งเจ้าเล่าก็เปรอะเลอะทั้งนั้น เห็นว่ามันหลงใหลในตัณหา
บาทหลวงหลอกว่ากระไรไม่ระอา เพราะราคามุ่นหมกดั่งตกโคลน
เราจะอยู่ไปทำไมให้ได้ทุกข์ ไปหาสุขจะเต้นเหมือนเล่นโขน
เหมือนแมงเม่าเข้าไฟคงไหม้โชน เอาคอโดนคมกระบี่ดีอย่างไร
ครั้นปรึกษาหารือคือจะหนี แล้วไปที่เภตราเคยอาศัย
กระซิบชวนผู้ตรวจหมวดของใคร กูจะไปตามนายคิคถ่ายเท ฯ
จะกล่าวฝ่ายพระฝรั่งสังฆราช คิดอาฆาตท้าวโกสัยมันไพล่เผล
หนีไปทำกลไกคิดถ่ายเท สมคะเนเล่นหมอทรชน
มันหมายใจว่าได้เขยเป็นที่พึ่ง แม้นสมซึ่งปรารถนาอย่าฉงน
จะทำให้สมแค้นอ้ายแสนกล คิดจะปล้นเมืองให้ได้ดั่งใจปอง
พลิกตำราหากลข้างปล้นทัพ โดยตำหรับอย่างไรจะใช้ของ
การพหลกลไกในทำนอง แกตรึกตรองที่จะใช้ในรายลวง
แล้วดูไปหลายอย่างทางจะรบ ไปจนจบเห็นอุบายเป็นใหญ่หลวง
เรียกว่ากลซ้อนไกในกระทรวง เปรียบเหมือนบ่วงดักนกวิหคบิน
ถึงมีปีกที่จะหลีกมิได้พ้น คงจะหล่นลงมาฟุบตามหุบหิน
กลอย่างนี้มีแต่ครั้งตั้งแผ่นดิน พวกทมิฬวางไว้ในตำรา
ต้องตั้งค่ายชายหาดที่ลาดเลี่ยน ตามแผนเขียนสารพัดต้องจัดหา
ของที่เขาว่าไว้ในตำรา ทั้งเนื้อปลาหลายอย่างต่างต่างกัน
แล้วตั้งค่ายสองข้างกลางไว้ช่อง ขุดเป็นร่องใส่ดินดำกำมะถัน
ล่อให้หลงเข้าถึงแยกทำแตกพลัน แล้วจุดควันขึ้นให้อบตลบไป
เอายาเบื่อโรยรายปรายให้ทั่ว คงเมามัวนั่งซบสลบไสล
ไม่ต้องรบราญรอนให้อ่อนใจ จับเอาได้โดยง่ายสบายดี
แกตรึกตรองดูตำหรับบังคับไว้ นึกอิ่มใจปรีดิ์เปรมเกษมศรี
ลุกออกจากห้องพลันด้วยทันที เรียกเสนีทุกตำแหน่งมาแจ้งการ
แล้วแกจึ่งให้หาพระยาแขก มาแย้มแยกความในหลายสถาน
เองมาช่วยบังคับกำกับงาน ไปทำการอย่างกูว่าสารพัน
ท้าวกุลามาลีขี่คานหาม เสนาตามรีบรัดไปจัดสรร
ดูที่ทางตั้งค่ายเร่งให้ทัน ในสองวันทำให้เสร็จสำเร็จดี
ตำมะหงงนายใหญ่เกณฑ์ไพร่พร้อม ให้ตั้งป้อมตั้งค่ายในวิถี
ไว้ช่องกลางอย่างแกสั่งข้างนที แล้วขุดที่ลำรางเป็นทางไป
บาทหลวงเฒ่าเจ้าตำรามาทีหลัง เที่ยวตรวจทั้งธารท่าชลาไหล
เห็นถูกต้องตามตำหรับแล้วกลับไป ที่ค่ายในจัดปรุงให้หุงยา
ของเบื่อเมาเอาระคนปนกับกรด สำหรับรดกำมะถันให้ควันหนา
แล้วจึ่งเรียกเสนีผู้ปรีชา ให้เข้ามาพากเพียรเรียนอุบาย
ทางจะล่อข้าศึกให้ฮึกโหม ไล่กระโจมเข้าในค่ายเหมือนใจหมาย
แล้วจะได้จับฆ่าบรรดานาย ไพร่ทั้งหลายจับไปขังไว้ยังเรือ
วันพรุ่งนี้แหละจะตีเร่งจัดทัพ ไปตั้งรับทั้งข้างใต้และฝ่ายเหนือ
ไปจัดคนพลไพร่ที่ในเรือ ทหารเสือแขกชวาอีกห้าพัน
แกสั่งเสร็จกลับเข้าไปที่ในห้อง กินข้าวของอิ่มเอมเกษมสันต์
พวกเสนีคับคั่งไปสั่งกัน แต่คนบรรดาที่อยู่ทุกหมู่กอง
แล้วไปเกณฑ์พลไพร่ในกำปั่น ให้พร้อมกันเสร็จสรรพมารับของ
เครื่องอาวุธยุทธนาขนมากอง ให้นายรองจ่ายไปในบาญชี ฯ
ฝ่ายเสนีสี่นายที่หมายมาด เห็นสมปรารถนาจิตจะคิดหนี
พวกที่ชวนกันสิ้นก็ยินดี รีบเร็วรี่จ่ายอาวุธยุทธนา
ต่างรับรองตรองไว้ทั้งนายบ่าว จะให้ข่าวไปข้างในอย่างไรหวา
ให้รู้แจ้งแห่งกลคนมารยา จะไปมาก็ไม่ได้ในนคร ฯ
ฝ่ายเสนีปรีชาว่าอย่าทุกข์ แล้วก็ลุกวนเวียนเขียนอักษร
ตามภาษามลายูทูลภูธร ยัดในท่อนไม้ไผ่ดั่งใจจง
แล้วเลียบเดินเข้าไปดูอยู่แต่ห่าง เอาไม้ขว้างไปในค่ายดั่งใจประสงค์
คนในค่ายเห็นไม้นั้นตกลง ก็เดินตรงเข้าไปเก็บไม้มา
จะทำฟืนหุงข้าวเอากระบอก มาผ่าออกได้หนังสือถือไปหา
ขุนนางใหญ่นายหมวดผู้ตรวจตรา ส่งสาราให้พลันในทันที
แล้วแจ้งความตามได้กระบอกไม้ เสนาในรับมาอ่านในสารศรี
ไม่รู้จักหนังสือแปลกแขกตานี ไม่รู้ที่จะอ่านสถานไร
แล้วเข้าไปเฝ้าภูมีที่ประทับ น้อมคำนับทูลแจ้งแถลงไข
ในสารนี้ข้าพเจ้าไม่เข้าใจ แล้วทูลให้ทราบคดีที่มีมา
พระทรงรับดูลายมือหนังสือแขก เออเห็นแปลกประหลาดจิตผิดหนักหนา
แล้วส่งให้ไทท้าวเจ้าพ่อตา เธอรับมาอ่านได้ดั่งใจปอง ฯ
ในเรื่องราวข้าพเจ้าบังคมบาท ภูวนาถขอประมูลทูลฉลอง
พระตรัสใช้ได้สมอารมณ์ปอง แต่พวกพ้องจะเข้ามาสักห้าพัน
แต่ตัวนายเสนาก็กว่าร้อย แต่จะคอยเมื่อรบสู้เป็นคู่ขัน
จะพาพวกกันเข้ามาสักห้าพัน แต่การนั้นบาทหลวงลวงอุบาย
ตั้งค่ายกลไว้ที่ท่าโรยยาพิษ รบอย่าติดตามไปเหมือนใจหมาย
แม้นถูกควันกลั่นเข้าจะเมามาย ต้องอุบายมันบังคับให้จับเป็น
ขอพระองค์ทรงทราบคิดปราบศึก ทรงตรองตรึกการทัพไว้ดับเข็ญ
มันจะออกโรยยาเวลาเย็น ต่อเดือนเด่นดึกสงัดจะจัดพล
ออกจากค่ายไปสมทบเข้ารบรับ เป็นการลับมิได้แจ้งแห่งนุสนธิ์
จงทราบใต้บาทาฝ่ายุคล ขอจุมพลทราบความตามที่ทูล ฯ
พอจบเรื่องเสนีที่ทูลถวาย พระโฉมฉายธิบดินทร์ปิ่นไอศูรย์
จึ่งปรึกษาท่านผู้เฒ่าตามเค้ามูล ท่านอนุกูลเตรียมทัพไว้รับรอง
พราหมณ์สุทัตฟังอรรถแล้วก้มกราบ ศิโรราบพลางประมูลทูลฉลอง
จะต้องแต่กองทัพออกรับรอง ให้ถูกต้องเสียก่อนได้ซ้อนกล
แล้วทูลลามาจัดกระบวนทัพ ให้พร้อมสรรพถ้วนทั่วตัวพหล
เกณฑ์เอาพวกจัตุรงค์ทั้งคงทน จะซ้อนกลบาทหลวงให้ร่วงโรย
แล้วจึ่งเสกคาถายาสะกด ได้กลิ่นรสจิตหวิวให้หิวโหย
ให้หากล้องยาวยาวมาเป่าโรย เมื่อลมโชยชายเขาจะเป่าไป
แล้วเตรียมพวกโยธาที่สามารถ ที่ชายหาดริมท่าชลาไหล
แม้นกองทัพมันจะกลับถอยลงไป มันเข้าค่ายแล้วจงยั้งระวังกัน
อย่าได้รุกคลุกคลีตีเอาค่าย จงรอไว้ดูก่อนคิดผ่อนผัน
ตามบังคับบัญชาสารพัน อย่าหุนหันแค้นใจด้วยไพริน
แกจัดเสร็จแล้วประมูลทูลฉลอง เชิญละอองบาทบงสุ์พระทรงศิลป์
ออกประจบรบรับทัพทมิฬ จะได้ภิญโญยศปรากฏนาม ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงบุรีรัตน์ โองการตรัสเราจะไปมิได้ขาม
จึ่งตรัสว่าการณรงค์ข้างสงคราม ไม่ครั่นคร้ามดอกครูผู้อาจารย์
แล้วจึ่งเชิญอิศโรท้าวโกสัย ภูวไนยจงกำกับรับทหาร
เป็นทัพหนุนยกออกนอกปราการ มุมทหารปืนใหญ่ให้หลายพัน
แม้นเข้ารบจงประจบกันให้พร้อม จงตีอ้อมกำกับเป็นทัพขันธ์
พระทรงเครื่องยุทธนาสารพัน ท่านท้าวนั้นแต่งงามตามชวา ฯ
จะกล่าวข้างสังฆราชพระบาทหลวง แกอิ่มทรวงอาทิตย์ดับลับเวหา
ออกไปที่ทำไว้ให้ใส่ยา แล้วเอาหญ้าปกปิดให้มิดดี
เตรียมพหลพลแขกไว้คั่งคับ แล้วกำชับเจ้าพาราปตาหวี
เองจะออกรบรับทัพทวี ทำเสียทีให้มันไล่เข้าค่ายเรา
กูจะคอยจุดไฟให้ไหม้เชื้อ ถึงยาเบื่อจะได้กลับออกจับเขา
แต่คนข้างพวกพ้องในกองเรา ให้มันเข้าคอยไปปล้นอยู่ต้นลม
พอเตรียมเสร็จคอยท่าเวลาดึก จะทำศึกคิดไว้ให้ได้สม
ปรารถนาเหมือนแกคิดจิตนิยม คราวนี้สมคิดกูผู้อาจารย์
พอดาวเคลื่อนเดือนเด่นเวลาดึก เห็นสมนึกเรียกพหลพลทหาร
มาพร้อมพรั่งตั้งกระบวนจวนได้การ ดูประมาณฤกษ์พาเวลาดี
ให้ผูกม้ากล้าหาญชำนาญรบ มาเตรียมครบให้พระยาปตาหวี
พอเจ็ดทุ่มฤกษ์พาเวลาดี แล้วให้ตีกลองโห่เป็นโกลา
ท้าวกุลามาลีขี่สินธพ ทหารรบยืนรายทั้งซ้ายขวา
เดินกระบวนทวนธงตรงเข้ามา เกือบถึงหน้าเชิงเทินเนินกำแพง ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงกำพลเพชร ทรงเครื่องเสร็จตามตำหรับจับพระแส
ขึ้นพระยาม้าที่นั่งออกกลางแปลง ทหารแซงคับคั่งไม่รั้งรอ
พลปืนโตมรศรกำซาบ ทั้งดั้งดาบดูงามตามกันสอ
ท้าวโกสัยทัพหลังค่อยรั้งรอ ยกต่อต่อกันออกมาดาประดัง
พรามณ์สุทัตที่เป็นครูผู้วิเศษ อ่านพระเวทขี่คานหามมาตามหลัง
คอยสะกดทัพค่ายระไวระวัง กับพวกหลังที่จะเข้าไปเป่ายา ฯ
ฝ่ายพหลรณรงค์เอาธงปัก เสียงคึกคักโล่แพนดูแน่นหนา
ข้างพวกแขกแยกหลามตามกันมา ดาษดาครึกครื้นยิงปืนไฟ
ทหารหน้ากล้าแข็งแทงด้วยกริช กระชั้นชิดรบกันเสียงหวั่นไหว
แข็งต่อแข็งแทงฟันกันเข้าไป พลไพร่ทั้งสองฝ่ายตายระเนน
ที่แทงฟันกันไม่เข้าเอาหลาวพุ่ง เป็นหมู่มุงคับคั่งทั้งดั้งเขน
ชุลมุนป้องปัดล้วนจัดเจน คนที่เกณฑ์เข้าณรงค์ล้วนคงทน
ท้าวโกสัยเธอจึ่งให้แยกทหาร เป็นสองด้านเกียกกายรายพหล
แล้วให้พวกกองหนุนทั้งขุนพล เดินพหลเรียงรายทนายปืน ฯ
ฝ่ายพระจอมนครามหากษัตริย์ ควบกัณฐัศว์ตรงเข้ามาไม่ฝ่าฝืน
ถึงหน้าท้าวกุลาที่มายืน เป็นกลางคืนมิได้รู้ว่าผู้ใด
จึงให้ล่ามถามไปไหนนายทัพ มารบรับกันให้งามตามวิสัย
อย่าให้พวกรี้พลสกลไกร รบกันไปยากแค้นแสนกันดาร
เราตัวนายหมายมั่นจิตพันผูก จึ่งจะถูกตามนัยเราไขขาน
เราทั้งสองทำให้ต้องบุราณกาล ให้ทหารดูเล่นเหมือนเจรจา ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ตอบว่าดีแล้วซิเจ้าเราก็หา
ให้ทหารดูเล่นเป็นขวัญตา อย่างท่านว่านี้แลงามตามกระบวน
ท่านก็ชายเราก็ชายจะไว้ยศ ให้ปรากฏตามแต่บุญอย่าหุนหวน
ท่านชำนาญสิ่งใดจงใคร่ครวญ จะรำทวนหรือกระบี่ที่ชำนาญ ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช ตรัสประภาษตามแต่ใจท่านไขขาน
กระบี่ทวนถ้วนทุกอย่างทางชำนาญ จะรอนราญสิ่งใดตามใจจง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี การกระบี่เป็นของต้องประสงค์
เขาคงสู้เราไม่ได้ดั่งใจจง นึกทะนงอยู่ในใจบอกไปพลัน
เราจะรำท่ากระบี่เป็นที่หนึ่ง ให้สมซึ่งพงศ์กษัตริย์ทรงจัดสรร
มาเถิดเราทั้งสองลองรบกัน พลางผกผันชักม้าเข้าราวี ฯ
ฝ่ายพระองค์ดำรงนคเรศ สำแดงเดชชักสินธพไม่หลบหนี
พลางกรายกรเชิงลวงดูท่วงที ทรงกระบี่ฝังจินดาค่านคร