Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
หัสไชยไปตั้งอยู่ข้างเหนือ เอาคนเจือนายไพร่รีบผายผัน
วลายุดาวายุพัฒน์หัสกัน ทั้งสามนั้นออกไปอยู่บูรพา
อันตัวเราเล่าจะไปข้างทักษิณ พร้อมกันสิ้นเผ่าพงศ์พระวงศา
แล้วตรัสถามครูพักตร์จักรา ว่าท่านอาจารย์เจ้าช่วยเป่ามนต์
ตามวิธีที่ได้รู้ดูกำกับ จงแต่ทัพไว้ให้ทั่วตัวพหล
จงประสิทธิ์ฤทธิ์เดชข้างเวทมนตร์ ให้คงทนแคล้วคลาดซึ่งสาตรา ฯ
ฝ่ายอาจารย์ผู้ชำนาญทางกสิณ เอาขมิ้นมาเสกลงเลขผา
แจกไปทั่วตัวคนเป่ามนตรา ตามตำราที่ได้รู้ทั้งอยู่คง
แล้วว่าท้าวเจ้าแผ่นดินปิ่นพิภพ จะออกรบโดยหวังอย่างประสงค์
คงมีชัยอานุภาพปราบณรงค์ ดังพระองค์คิดไว้คงได้การ
ต่อสองโมงฤกษ์ดีกรีธาทัพ ออกคอยรับข้าศึกที่ฮึกหาญ
จัดพหลพลขันธ์ประจัญบาน ออกข้างด้านหรดีจะมีชัย ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช นึกถึงบาทหลวงด่าไม่ปราศรัย
จึงจัดแจงแต่งพลสกลไกร ยกตามไปโดยพลันมิทันนาน
แต่จำเป็นจำใจไปด้วยแค้น แกด่าแสนเจ็บอายหลายสถาน
ครั้นมิไปเล่าก็ได้เป็นอาจารย์ จะเดือดดาลสักเท่าไรในอุรา
ต้องนิ่งไว้ในจิตถึงผิดชอบ ตามระบอบกลัวจะขาดศาสนา
ต้องยกทัพดับความตามออกมา พอสุริยาเย็นคล้ำในอัมพร
เดินกระบวนถ้วนทั่วตัวทหาร ออกจากด่านเชิงชะวากปากสิงขร
ฝูงกระทิงมหิงสาในป่าดอน เที่ยวสัญจรในเวลาเมื่อสายัณห์
เดือนกระจ่างกลางฟ้าเวหาห้อง จังหรีดร้องเรไรในไพรสัณฑ์
ระหริ่งแร่แม่ม่ายในอรัญ กระต่ายผันเผ่นโผนโจนทะยาน
พยัคฆ์ย่องมองเมียงเคียงขยับ กระโจนจับเป็นภักษาด้วยกล้าหาญ
ปะปีบเปรี้ยงเสียงร้องก้องกังวาน ทั้งฝูงฟานโลดไล่ริมชายดง
พระเร่งทัพขับพหลพลแสน อเนกแน่นมาในป่าพนาระหง
ทหารแห่เกณฑ์หัดจัตุรงค์ ออกจากดงแดนเขาเจ้าประจัน
ถึงทุ่งกว้างทางตรงวงเข้าด่าน เสียงประสานพวกพหลพลขันธ์
ฟ้ากระจ่างแจ่มแจ้งด้วยแสงจันทร์ แลเห็นท่านสังฆราชเดินนาดกราย
ถือกระบี่ตรวจพลพหลหาญ ดูอาการชุลมุนวุ่นใจหาย
กับสองท้าวพ่อตาเสนานาย เที่ยวเดินรายล้อมรอบขอบกำแพง
พระมังคลาพากันเข้าบรรจบ พลรบทวยหาญชาญกำแหง
พอสังฆราชแลไปเห็นไฟแดง ยังนึกแคลงทัพใครที่ไหนมา
ครั้นเห็นพระมังคลาสานุศิษย์ ที่แค้นจิตหายพลันกลับหรรษา
เดินออกมาจูงหัตถ์กษัตรา แล้วถามว่าเอ็งหายสบายบาน
ยกพหลพลไพร่มาในค่ำ ช่วยกันทำศึกสิหวาดั่งว่าขาน
คงสมคิดศิษย์หายใจกูบาน ดูอาการท้าวทั้งสองก็ว่องไว
มิเสียทีดีครันในการศึก เห็นตรองตรึกรู้ตำราอัชฌาสัย
ถึงเป็นแขกดูมันคล่องทำนองใน เห็นจะได้สิงหลไม่พ้นเรา
แล้วโรคเอ็งเล่าก็หายสบายจิต สมความคิดจริงแล้วมึงพอพึ่งเขา
คงจะได้เขตแคว้นแดนของเรา อย่าโศกเศร้าไปเลยหวาทั้งข้าไท
อันลังกาฝาหรั่งในครั้งนี้ จะเป็นที่เปรมปราได้อาศัย
คิดกำจัดสัตว์บาปปราบพวกไทย จับเสียให้สิ้นวงศ์พงศ์ประยูร
ให้สมแค้นที่มันทำกูช้ำชอก กูจะหลอกจับกินให้สิ้นสูญ
เอาให้หมดญาติวงศ์พงศ์ตระกูล ให้มันสูญอย่าให้เหลือไร้เยื่อใย
พรุ่งนี้เช้ากูจะเข้าแหกเอาด่าน สำเร็จการจับมันมาอย่าปราศรัย
ปล่อยเสียเกาะจีนตั่งช่างเป็นไร ให้มันไปอยู่กับท้าวเจ้าละมาน
กูจะตั้งลังกาให้ผาสุก จะดับทุกข์เอาให้เปรมเกษมศานต์
แล้วชวนพระมังคลาปรีชาชาญ กินชัยบานเหล้าเข้มพอเต็มตึง
แล้วเข้านอนด้วยกันหมดเอารถล้อม มีผ้าอ้อมวงม่านเพดานขึง
ให้ตีเกราะเคาะระฆังเสียงดังอึง กลองกระดึงตีลั่นสนั่นไป ฯ
ฝ่ายพวกพลบนปราการชานสมุทร อุตลุดเรียกกันเสียงหวั่นไหว
ถืออาวุธนับหมื่นทั้งปืนไฟ ทั้งหน้าไม้เสโลอีกโตมร
พลดั้งคั่งคับก็นับแสน อีกโล่แพนจัดเป็นคู่ธนูศร
ทั้งแหลนหลาวยาวสั้นเคยราญรอน อัสดรม้ารถคชคชา
ล้วนธงเทียวเขียวแดงแสงสลับ กระบวนทัพดาบเชลยเคยอาสา
ฝ่ายตัวท่านครูพักตร์จักรา นั่งบูชาเทพไทในไตรตรึงส์
พลีกรรมทำศาลาอ่านพระเวท ตามไสยเพทเสาศาลเพดานขึง
แล้วครูเฒ่าห้ามไพร่อย่าให้อึง กว่าจะถึงฤกษ์พาเวลาดี ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ โองการตรัสแก่เสนาบดีศรี
สุดแท้แต่ฤกษ์พาเวลาดี จึ่งค่อยคลี่โยธาพลากร ฯ
ฝ่ายครูพักตร์จักราปรีชาฉลาด ครั้นภาณุมาศแย้มเยี่ยมเหลี่ยมสิงขร
เกือบจะสว่างรังสีรวีวร ปักษาจรจากรังร้องวังเวง
เสียงดุเหว่าเร้าเร่งพระสุริย์ฉาย ออกบินรายเสียงเพราะดูเหมาะเหมง
ไก่กระชั้นขันดังเสียงวังเวง ก้องบรรเลงแข่งขานประสานกัน
พออุทัยไตรตรัสจำรัสแสง สว่างแจ้งในนภางค์ทางสวรรค์
ส่วนครูเฒ่าเข้าที่พิธีพลัน เสกน้ำมันทางกสิณอภิญญาณ
แล้วเรียกพวกพลไพร่จะไปรบ มาสมทบแจกทั่วตัวทหาร
มาพร้อมถ้วนทุกทัพรับประทาน พระอาจารย์พรมพรำประน้ำมนต์
พอฤกษ์ดีตีฆ้องพร้อมกองทัพ ให้โห่รับสามคราโกลาหล
ยกเขยื้อนแสนยาพลาหล ออกเกลื่อนกล่นเกณฑ์หัดจัตุรงค์ ฯ
จะกล่าวฝ่ายพระฝรั่งสังฆราช จึงให้ฆาตกลองศึกนึกประสงค์
เรียกทหารเคยประจญรณรงค์ ให้โบกธงตามตำแหน่งแจ้งคดี ฯ
ฝ่ายปลัดหัสเกนก็ตรวจทัพ ออกคั่งคับพร้อมบรรดากะลาสี
ทั้งสองท้าวเจ้าชวาเสนาบดี มาอยู่ที่พร้อมกันดั่งสัญญา
บาทหลวงสั่งแต่บรรดาโยธาหาญ ให้เตรียมการนับหมื่นถือปืนผา
แล้วเรียกพวกหัสกันวิลันดา แขกชวาหอกคู่ทุกหมู่กอง
ทหารพวกเขนโล่เมืองโกสัย สองท้าวไทขี่ม้าพาผยอง
เป็นทัพหน้าเดินตรวจทุกหมวดกอง ตามทำนองแขกชวาเคยราวี
บาทหลวงเฒ่าถือกระบี่ขึ้นขี่รถ ที่ชั้นลดมีเสนาเป็นสารถี
ใส่หมวกทองลงยาราชาวดี ฝังมณีเนาวรัตน์จำรัสเรือง
ใส่เสื้อสีตากุ้งดูรุ้งร่วง ปักดอกดวงไหมทองละอองเหลือง
คาดเข็มขัดเพชรพราวเหมือนเจ้าเมือง อร่ามเรืองกรุ่งกริ่งหยิ่งพอดู ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช นึกประหลาดในจิตคิดอดสู
ดูตกแต่งเกินตัวเจียวขรัวครู จะออกสู้ข้าศึกเห็นฮึกครัน
แล้วขึ้นม้าตามหลังสั่งทหาร ให้เตรียมการตัดรอนคิดผ่อนผัน
เห็นเสียทีหนีไปเขาเจ้าประจัน จงบอกกันให้ทั่วทุกตัวคน
อย่าให้ข้าศึกอ้อมเข้าล้อมหลัง ฉวยพลาดพลั้งกูก็เห็นไม่เป็นผล
คิดอุบายถ่ายเทด้วยเล่ห์กล จงแต่งคนใช้ชิดไว้ติดตาม
พอฤกษ์ดีตีระฆังให้ตั้งโห่ สำเนียงโกลาก้องท้องสนาม
เดินทหารชาญณรงค์เข้าสงคราม ยิงปืนหามแล่นดังเสียงตังตึง
ทหารหน้ากล้ารบสมทบทัพ ปล่อยปืนตับพร้อมพรั่งเสียงผางผึง
พวกทัพไทยได้ทีตีตะบึง ไล่ทะลึ่งหักหาญเข้าราญรอน ฯ
ฝรั่งรับขับพหลพลรบ เร่งสมทบนายทหารชาญสมร
ออกคั่งคับจับกุมตะลุมบอน เข้าฟันฟอนตายกลาดดาษดา
พวกทัพแขกกลับกลอกพุ่งหอกคู่ เป็นหมู่หมู่แน่นรายทั้งซ้ายขวา
ฝ่ายสองท้าวต้อนพหลพลชวา เป็นทัพหน้าหักโหมเข้าโรมรัน ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาปรีชาเฉลิม คอยเพิ่มเติมทัพพหลพลขันธ์
บาทหลวงต้อนพวกอังกฤษเข้าติดพัน ยิงปืนสั้นพร้อมเพรียงเรียงกันไป
ถูกพหลพลไทยก็ไม่เข้า พลางโห่เร้าพร้อมกันเสียงหวั่นไหว
พวกฝรั่งตั้งพันแต่บรรลัย พลไพร่บางเบาบรรเทาลง
บาทหลวงแค้นแน่นในใจสลด ระทวยระทดเสียเชิงละเลิงหลง
จะได้ใครเข้าประจญรณรงค์ มันทนคงเต็มประดาฆ่าไม่ตาย
จำจะต้องถอยทัพไปยับยั้ง ที่ริมฝั่งสาชลคิดขวนขวาย
พิเคราะห์ดูแยบยลกลอุบาย ทั้งไพร่นายบอกกันไปอย่าได้อึง
ต่อเวลาค่ำคล้อยจะถอยทัพ เร่งกำชับคนผู้ให้รู้ถึง
ตามบังคับบัญชาอย่าให้อึง แม้นรู้ถึงไพรีมิเป็นการ ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสปรึกษาบรรดาหลาน
กับท่านครูจักราปรีชาชาญ จะคิดอ่านเอาชัยฉันใดดี
จับอ้ายพวกปัจจามิตรที่คิดร้าย ขออุบายครูจักราศี
จะจับอ้ายตัวการผลาญชีวี จึ่งจะมีความสุขทุกทิวา ฯ
ฝ่ายครูเฒ่าเจ้าตำราปรีชาฉลาด ที่คิดมาดยังไม่สมปรารถนา
เพราะข้าศึกเล่าก็ยังอหังการ์ ดูตำรายังไม่อ่อนต้องผ่อนปรน
แล้วเคราะห์เขาเล่าก็ยังไม่ถึงฆาต ถึงจะพลาดเสียท่าสักห้าหน
ก็ยังไม่แค้นคับถึงอับจน แต่จะป่นก็จำเพาะเพราะเคราะห์ดี
ถึงจะเข้าหักหาญในการศึก เห็นยังลึกถึงเขาน้อยจะถอยหนี
ที่จะถึงอัปราจับฆ่าตี ยังไม่มีเกณฑ์ลึกถึงตรึกตรอง
พระทรงฟังครูเฒ่าเล่าถวาย เรื่องทำนายที่ประมูลทูลฉลอง
พระตรัสตอบโดยนึกที่ตรึกตรอง หรือจะต้องคิดการสถานใด ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ชำนาญในการโลก ศิษย์ปาโมกข์แจ้งเหตุข้างเพทไสย
จึงทูลความตามที่แจ้งไม่แคลงใจ ยังไม่ได้สมประสงค์เพราะวงศ์วาน
แต่ควรจะรุกโรมเข้าโจมทัพ ตีให้กลับแตกไปเข้าไพรสาณฑ์
เวลาค่ำใช้กลคนชำนาญ ให้ทำคานทำสาแหรกแบกเสบียง
ทีเหมือนจะล่าทัพกลับเข้าด่าน ให้ทหารมาประชุมแล้วทุ่มเถียง
ขนอาวุธสาตราออกมาเรียง ว่าจะเลี่ยงหลีกไปในบุรินทร์
พวกข้าศึกคงจะนึกว่าเข้าด่าน คงจะต้านทานไว้ดั่งใจถวิล
แล้วแต่งพวกกองทัพจับไพริน เอาหม้อดินค่อยทิ้งเข้าชิงชัย ฯ
ป่างพระจอมนคราบัญชาสั่ง ให้ทำดั่งพระอาจารย์แกขานไข
จงเร่งรัดจัดกันเข้าทันใด ตามที่ในครูว่าอย่าช้าที
พวกเสนามาสั่งสะพรั่งพร้อม เอาคนอ้อมแอบไว้ในวิถี
ตามบังคับบัญชาไม่ช้าที พอฤกษ์ดีพลบค่ำให้ทำการ ฯ
ฝ่ายบาทหลวงทรวงร้อนอาวรณ์ถวิล ไม่รู้สิ้นเคืองใจหลายสถาน
พอเห็นไพร่นั่งเกลาเหลาไม้คาน อลหม่านร้องเรียกกันเพรียกไป
แกจึงบอกมังคลาสานุศิษย์ มาช่วยคิดตัดทัพอย่าหลับใหล
ช่วยตัดหลังตั้งรับกองทัพไทย ตีให้ได้ปากน้ำที่สำคัญ
จึ่งเรียกท้าวรายาเข้ามาสั่ง คอยตัดหลังต่อแย้งให้แข็งขัน
ก้าวสกัดตัดทางกลางอรัญ ตีให้มันแตกไปทั้งไพร่นาย
แกสั่งเสร็จจับกระบี่ขึ้นขี่รถ พร้อมกันหมดพวกพหลพลทั้งหลาย
อีกเสนาหมื่นขุนพวกมุลนาย ออกเดินรายตามทางเมื่อกลางคืน ฯ
จะกล่าวฝ่ายเจ็ดองค์พงศ์กษัตริย์ ให้ยกตัดทางมาไม่ฝ่าฝืน
แล้วรีบรัดลัดทางมากลางคืน เสียงครึกครื้นโยธาพลากร
บาทหลวงให้ยกสกัดเข้าตัดหลัง พร้อมสะพรั่งกองทัพสลับสลอน
เข้ารบรับจับกุมตะลุมบอน บ้างฟันฟอนด้วยอาวุธยุทธนา
ยิงปืนตับคาบหินหม้อดินรบ เข้าสมทบโลดแล่นดูแน่นหนา
พวกทัพไทยทำเป็นหนีทีระอา บาทหลวงว่าได้ทีตีประดัง
ทุกหมู่หมวดตรวจไพร่ใส่กระหนาบ แกชักดาบชุลมุนคอยหนุนหลัง
ไล่ตลบทบมาดาประตัง จนกระทั่งทัพกษัตริย์ขัตติยา ฯ
ฝ่ายพวกไทยได้ทีให้ตีฆ้อง แล้วโห่ร้องเรียกในไพรพฤกษา
ที่ซุ่มคอยฟังกันเหมือนสัญญา รีบออกมาจากสุมทุมที่ซุ่มพล
ทั้งสองข้างทางสกัดเข้าตัดหลัง ปืนประดังยิงมาดั่งห่าฝน
พวกทัพหน้ากล้าหาญการประจญ พลางไล่พลวกหลังประดังตี
เข้าโอบอ้อมพร้อมพรั่งประดังหนุน ชุลมุนล้อมไว้มิให้หนี
บาทหลวงเห็นทัพอ้อมออกล้อมตี จะหลีกหนีช่องไหนไม่ได้การ
ฟังเสียงปืนครื้นครั่นควันตลบ พลรบเรี่ยวแรงกำแหงหาญ
จะคอยทัพกลับไปไม่ได้การ จะแหกด่านไปข้างเรือก็เหลือทน
ดูกองทัพนับแสนแน่นอเนก ราวกับเมฆมืดฟ้าเวหาหน
โอ้ครั้งนี้เห็นจะยับถึงอับจน จะผ่อนปรนคิดอ่านสถานใด
แกเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ เองจะคิดตรองการสถานไหน
ทั้งสองท้าวพ่อตาเร่งว่าไป แต่พอให้พ้นตายวายชีวา
ท้าวโกสัยรายานั่งหน้าจ๋อย ลงง่วงหงอยแทบจะดิ้นสิ้นสังขาร์
จึ่งว่าสุดแต่เจ้าคุณมีบุญญา จะบัญชาอย่างไรใจเจ้าคุณ
สุดแต่พ้นอาญาประจามิตร เอาชีวิตพวกบุตรช่วยอุดหนุน
ขอปัญญาฝ่าท้าวเจ้าประคุณ เดชะบุญจะได้รอดตลอดไป
บาทหลวงพูดปากสั่นอยู่งันงก กูจะยกฝ่าเท้าก้าวไม่ไหว
เหวยอีตาเจ้ากรรมทำกระไร จึ่งจะไปพ้นหมู่ศัตรูปอง
ฟังสำเนียงเสียงพหลพลรบ ทั้งไต้คบแจจันผันผยอง
จะคิดหลบหลีกไปดั่งใจปอง เที่ยวหาช่องแห่งไรก็ไม่มี ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงรมจักร สั่งให้หักหาญศึกอย่านึกหนี
จงเร่งเข้าหักโหมกระโจมตี จับไพรีเอาให้ได้ดังใจจง
ทหารหอกกลอกกลับเข้ารับรบ ตีตลบแตกกระจุยเป็นผุยผง
พวกกองซุ่มมรรคาชายป่าพง ออกตีวงพร้อมกันประจัญบาน
ตะโกนก้องร้องแซ่จับแม่ทัพ ตามบังคับเร่งร้นพลทหาร
อาวุธสั้นฟันฝ่าเป็นหน้ากระดาน อลหม่านวุ่นวิ่งเป็นสิงคลี
ฝรั่งรับทัพไทยไล่พิฆาต ระดะดาดเต็มประดาต้องล่าหนี
พวกทัพไทยไล่โหมกระโจมตี แล้วร้องชี้บอกกันสนั่นดัง
ว่านั่นแน่แม่ทัพมันขับรถ จับให้หมดแต่บรรดาทั้งหน้าหลัง
ใส่เสื้อสีตากุ้งดูรุงรัง บาทหลวงนั่งตกใจไม่ได้การ
ลงจากรถเล็ดลอดพลางถอดเสื้อ วิ่งจนเหงื่อแตกด้นปนทหาร
แล้วถอดหมวกทิ้งพลันมิทันนาน พวกทหารเก็บได้ไล่กระพือ
ท้าวโกสัยมังคลารายาแขก พลางวิ่งแหกริมตลิ่งแล้ววิ่งตื๋อ
กับบาทหลวงวิ่งพลางร้องครางฮือ แตกกระพือพลัดพรายกระจายไป
ที่เหลือตายหลายหลากมากนักหนา จะพรรณานาก็มิอาจจะหวาดไหว
ที่หนีลอดรอดตายที่หายไป ที่พวกไทยจับมัดไปอัดแอ
บ้างเก็บได้รถาทั้งผ้าเสื้อ ก็ล้นเหลือทิ้งรายชายกระแส
เครื่องอาวุธธงเทียวไม่เหลียวแล เที่ยววิ่งแซ่ชอกซอนสัญจรไป
ทั้งสองเท้าเจ้าพาราชวาฉวี กับเสนีไพร่พลทนไม่ไหว
หนีกระจัดพลัดพรายรายกันไป เข้าพงไพรซอกซอนตามดอนดง
บาทหลวงกับมังคลาพากันวิ่ง เข้าแอบอิงเขาไม้ไพรระหง
พอพบกับเสนาในป่าดง พากันหลงไม่รู้แห่งตำแหน่งทาง
ครั้นพบปะเจ้านายค่อยคลายร้อน พากันจรเดินมุ่งพอรุ่งสาง
บาทหลวงแกเคยอยู่รู้หนทาง พาไปข้างเขาเขินเนินคิรี
แล้วลัดแลงแฝงเงาเข้าไปได้ ถึงที่ในแถวทางกลางวิถี
พอถึงเขาเจ้าประจันเข้าทันที เข้าไปที่ตึกใหญ่ทั้งไพร่นาย ฯ
ฝ่ายพระหน่อเทวสินธุ์นรินทร์รัตน์ สามกษัตริย์จรจรัลรีบผันผาย
มาถึงพร้อมแต่บรรดาเสนานาย พลนิกายย่อยยับอัปรา
ข้าวโกสัยไพร่พลก็ป่นปี้ ไม่เป็นที่ยับยั้งเป็นฝั่งฝา
เหลียวไปดูพวกท้าวเจ้าชวา ก็อัปราเหมือนกันเป็นพรรค์เดียว
แลดูหน้าสังฆราชก็ฝาดเฝื่อน ละม้ายเหมือนลิงป่าทั้งหน้าเขียว
ไม่พูดจาแต่สักสิ่งจริงจริงเจียว ลงนั่งเคี้ยวขี้ฟันสั่นระรัว
แกเสียใจหลายอย่างครางกระหึม ให้เศร้าซึมป่วนปั่นทั้งคันหัว
เหลือความคิดอิดออดลงทอดตัว เปรียบเหมือนวัวเสือทับอัปรา
แต่คิดการมาแต่หลังไม่อย่างนี้ มาป่นปี้แทบชีวังจะสังขาร์
ไม่รอดชั่วตัวก็กลับอัปรา คิดก็น่าตีหัวของตัวเอง
พระเยซูผู้เป็นเจ้าของเราเอ๋ย ช่างเฉยเมยให้มันรุมกันคุมเหง
นี่ศาสนาของตัวมากลัวเกรง มันข่มเหงแทบจะตายวายชีวง
ข้าพเจ้าเล่าอุตส่าห์มาเหนื่อยยาก แสนลำบากแทบชีวามาผุยผง
หมายจะเอาเมืองคืนให้ยืนยง จะได้ทรงศาสนาให้ถาวร
แกนั่งบ่นพึมพำทำหนังสือ แล้วเขียนชื่อแขวนคำนำอักษร
เป็นคำบนสนธยายดั่งให้พร ทั้งอ้อนวอนพระวิญญาณเป็นการดี ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายทัพกลับเข้าด่าน พร้อมทหารเข้าไปเฝ้าเจ้ากรุงศรี
ถวายเครื่องเก็บมาบรรดามี หอกกระบี่รถฝรั่งโล่ดั้งปืน
ทั้งเสื้อผ้าสังฆราชชาติอังกฤษ ผ้าตะบิดแขกชวาสี่ห้าผืน
พระตรัสปรึกษาไปจะให้คืน ทั้งหอกปืนขนไปให้กับมัน
แต่บรรดาลูกทัพที่จับได้ คืนไปให้มันเสียก่อนคิดผ่อนผัน
ดูปัญญามันจะขึงคิคดึงดัน หรือจะหันเหกลับมารับรอง
แล้วตรัสสั่งขุนเสมียนให้เขียนสาร กับทหารผู้คนให้ขนของ
จัดขุนนางหมื่นขุนทูลละออง ให้คุมของไปที่เขาเจ้าประจัน
เองเอาไปให้พระมังคลาราช กับตาบาทหลวงไปรีบผายผัน
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จจรจรัล มาพร้อมกันทั้งพระวงศ์พงศ์ประยูร
อีกเสนาข้าทูลละอองบาท ปรึกษาราชการในมไหสูรย์
อันสิงหลธานีบรีบูรณ์ เป็นเค้ามูลของฝรั่งตั้งมานาน
เพราะอีตาสังฆราชพระบาทหลวง มันจาบจ้วงเฉโกด้วยโวหาร
คิดถ่ายเทเล่ห์กลอ้ายคนพาล จนลูกหลานตกยากลำบากกาย
เราคิดว่าถ้าหย่อนมาอ่อนน้อม ก็จะยอมให้ปันเหมือนมั่นหมาย
อยู่ด้วยกันพี่น้องสองสามชาย อย่าวุ่นวายกันไปทำไมมี
มันก็เกิดมาในเครือเป็นเชื้อไข ไปตกไร้อัปลักษณ์เสียศักดิ์ศรี
ถึงมันยกกันมาตั้งราวี ก็ป่นปี้มาแต่หลังทุกครั้งครา
ถึงจับได้จะประหารผลาญชีวิต ก็ยังคิดพูนเทวษถึงเชษฐา
ทั้งโฉมยงองค์ฤๅษีพี่วัณฬา จะเข่นฆ่ามันไม่ได้ดั่งใจปอง ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ทรงดำริ เธอตรองตริตราไปพระทัยหมอง
พวกเสนาแต่บรรดาทูลละออง ก็ปรองดองทั้งพระวงศ์พงศ์ประยูร ฯ
ป่างพระองค์ทรงภพจบจังหวัด จะคิดตัดศึกใหญ่ในไอศูรย์
บรรดาพวกพงศ์เผ่าเหล่าประยูร ก็กราบทูลแล้วแต่องค์พระทรงธรรม์ ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ทูลพระบาทจอมวังนรังสรรค์
มิใช่อยากได้นิเวศน์ขอบเขตคัน สิงหลนั้นใช่จะปองไม่ต้องการ
พระชนนีให้บำรุงกรุงประเทศ มอบนิเวศน์ธานินทร์ทั้งถิ่นฐาน
ใช่จะอยากครอบครองไม่ต้องการ อันถิ่นฐานไม่นิยมมีถมไป
แม้นมังคลามาดีศรีสวัสดิ์ หลานไม่ขัดดอกพระองค์อย่าสงสัย
ไม่รังเกียจเดียดฉันท์ประการใด คงจะให้ขอบเขตนิเวศน์วัง
เป็นความสัตย์วัจนังอย่างฉลอง แม้นปรองดองแล้วคงสมอารมณ์หวัง
ไม่เกียดกันฉันทาดั่งวาจัง จะได้ตั้งถิ่นฐานเป็นว่านเครือ ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสหลานนี้อารีเหลือ
อันธานินทร์ถิ่นฐานล้วนว่านเครือ ไว้ใยเยื่อดีแล้วหลานการนินทา
อย่าให้มีที่เราเหล่าผู้ใหญ่ ให้เห็นใจสุจริตไม่อิจฉา
พ่อก็คิดเหมือนนิสัยน้ำใจอา กันนินทาเสียให้สิ้นมลทินตัว
ถึงสิงหลเดิมทีใช่ตีได้ เพราะผู้ใหญ่ไกล่เกลี่ยเป็นเมียผัว
ทำสงครามความชอบได้ครอบครัว ก็รู้ทั่วอยู่ด้วยกันเช่นนั้นเอง ฯ
สินสมุทรจึ่งประมูลทูลฉลอง ว่าพี่น้องใครเขารุมกันคุมเหง
เมื่อคบพาลการชั่วใส่ตัวเอง เที่ยวครื้นเครงไปทุกเมืองจนเลื่องลือ
เพราะตาเฒ่าสังฆราชท่านบาทหลวง มันล่อลวงพาไปมิใช่หรือ
ไปเกลี้ยกล่อมกองทัพมารับมือ จะไว้ชื่อให้ชั่วทั่วนคร ฯ
จะกล่าวฝ่ายคนถือหนังสือสาร ออกจากด่านรีบไปในสิงขร
พอถึงเขาเจ้าประจันตะวันรอน พักนิกรหน้าเขาลำเนาไพร
เห็นฝรั่งนั่งอยู่ประตูเขา จึงบอกเล่าชี้แจงแถลงไข
ว่าพระองค์ผู้ดำรงภพไกร รับสั่งใช้ให้เราถือหนังสือมา
ถวายพระมังคลานราราช ตามพระราชประสงค์ในวงศา
กับสิ่งของอาวุธยุทธนา แต่บรรดาเก็บได้ให้มาคืน ฯ
ฝ่ายฝรั่งฟังว่าเรียกม้าใช้ ให้รีบไปแจ้งกิจจาอย่าฝ่าฝืน
พวกม้าใช้ไปตามทางเป็นกลางคืน ไม่ดึกดื่นพอไปถึงซึ่งศาลา
แจ้งเนื้อความตามเรื่องชาวเมืองบอก ขุนนางออกมาฟังไม่กังขา
เอาข้อคำนำทูลพระมังคลา ตามกิจจาผู้มาบอกออกเนื้อความ ฯ
บาทหลวงนั่งซบเซาบนเก้าอี้ แว่วคดีลุกขึ้นมองแล้วร้องถาม
เร่งไปรับมาดูให้รู้ความ แกสั่งล่ามไวไวจงไปพลัน
ขุนนางรับกลับออกมาศาลาใหญ่ ร้องเรียกไพร่เร็วรี่ขมีขมัน
รีบออกมาจากเขาเจ้าประจัน รับพวกบรรดาขุนนางไปข้างใน
กับสิ่งของปืนผาทั้งผ้าเสื้อ ที่ล้นเหลือหมวกรถอันสดใส
กับหนังสือว่าขานการเวียงชัย บาทหลวงได้เห็นแค้นแน่นอุรา
น้อยหรือมันแกล้งจำเพาะมาเยาะเย้ย นิจจาเอ๋ยแค้นใจกระไรหนา
แกจึ่งรับหนังสือที่ถือมา แล้วฉีกตราอ่านไปตามใจความ ฯ
ในเรื่องราวของพระองค์ดำรงภพ ขจรจบทั่วประเทศเขตสยาม
ถือพระศรีสุวรรณวงศ์ทรงพระนาม มาปราบปรามลังกาในสามัญ
มิใช่จะอยากได้ให้พวกพ้อง มาครอบครองกรุงไกรไอศวรรย์
แต่ดาบสพี่น้องเธอรางวัล ยกให้ปันกับนัดดาสุดสาคร
เดี๋ยวนี้อามาอยู่เป็นผู้ใหญ่ จะคิดไปกับพระหลานชาญสมร
อย่ารบสู้หมู่อาณาประชากร จะม้วยมรณ์เสียเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
อันสิงหลนคราของตาเจ้า อาก็เข้าใจสิ้นทุกถิ่นฐาน
มาไปเฝ้าบิตุรงค์พร้อมวงศ์วาน อันศฤงคารในลังกาทั้งสากล
จะยกให้หลานยาราชาภิเษก มอบเศวกฉัตรชัยในสิงหล
ไม่ล่อหลอกดอกอย่าแหนงระแวงวน เหมือนนิพนธ์มาในสารใช่มายา
จะเคี่ยวเข็ญรบสู้ในหมู่ญาติ ให้เสียชาติเสียวงศ์เผ่าพงศา
เจ้าก็เป็นเชื้อกษัตริย์ขัตติยา จงตรึกตราตรองความตามแต่ใจ ฯ
พอจบสารแกยิ่งแสนจะแค้นจิต ทั่งกรดกริชแทงซ้ำในคำไข
มันแกล้งว่าเย้ายวนกวนน้ำใจ ทั้งไยไพหยาบหยามพูดลามลวน
ถึงเสียทัพยับย่นเพราะพลน้อย มันจึ่งพลอยร่ำไรมาไต่สวน
พูดเหมือนอย่างปรานีตีสำนวน ทั้งลามลวนแนมเหน็บให้เจ็บใจ
จึ่งว่ากับมังคลาสานุศิษย์ เองจะคิดการงานสถานไหน
ส่งหนังสือให้พลันด้วยทันใด เขาจะให้ถิ่นเขตนิเวศน์วัง
ทำมารยาข้าศึกมันฮึกฮัก หมายจะดักบ่วงวงเข้ากรงขัง
มิฉะนั้นมันจะปิดให้ติดตัง เองคอยฟังเถิดหนาไม่ช้านาน
แล้วแกเรียกสองท้าวมาเล่าเรื่อง ที่บทเบื้องหารือหนังสือสาร
ฟังเล่ห์ลิ้นทรชนเหล่าคนพาล ช่างว่าขานเองจะเห็นเป็นอย่างไร
ธรรมดาข้าศึกเหมือนงูพิษ คงแผลงฤทธิ์มั่นคงอย่างสงสัย
กูรู้แน่ตระหนักประจักษ์ใจ มันมิได้ด้วยร้อนคิดผ่อนปรน
เอาน้ำเย็นลูบไล้พอให้เชื่อง ครั้นสิ้นเรื่องกูก็เห็นไม่เป็นผล
เองจงช่วยตรึกตรองทั้งสองคน จะแก้กลคิดกำจัดพวกศัตรู
จำจะต้องตอบความไปตามเรื่อง ที่บทเบื้องของมันมาระอาหู
ทั้งมันทำกลไกหลายประตู ที่ตรงกูนั้นไม่หลงอย่าสงกา
แล้วจึ่งเรียกเสมียนมาเขียนสาร เป็นข้อขานหยาบคายร้ายนักหนา
แล้วให้ห่อเสร็จสรรพประทับตรา เอาหีบงาใส่สารมีพานรอง
ส่งให้พวกเสนาที่มาอยู่ แล้วแกดูม้ามิ่งกับสิ่งของ
ให้ฉุนแค้นแสนอายหลายทำนอง แล้วก็ร้องด่าพลางทางสำนวน
กูขอบใจนักหนาไม่ช้าดอก อย่ามาหลอกขายมะพร้าวกับชาวสวน
กูรู้สิ้นเสียทุกอย่างทางสำนวน อย่าก่อกวนไปเลยเองไม่เกรงมือ
รีบไปบอกท่านผู้อยู่สิงหล กูก็คนใช่วิฬาร์เอาปลาถือ
จะให้โดดโลดข้ามไปตามมือ กูไม่ถือบุญญาบารมี
มึงเร่งไปบอกกันอย่ามั่นหมาย เห็นจะตายเปล่าดอกไม่หลอกผี
ที่ตรงกูรู้แจ้งแห่งคดี พวกอ้ายผีล้วงตับจนคับโครง
ไปเถิดไปใครไม่เชิญมึงมาดอก พวกอ้ายหอกจัญไรมักตายโหง
ไม่คบค้าพวกพลอ้ายคนโกง จะมาโยงให้ไปตกนรกตาย ฯ
ฝ่ายเสนาลากลับรับเอาสาร ออกจากด่านชวนกันรีบผันผาย
พร้อมสะพรั่งทั้งพหลพลนิกาย ทั้งไพร่นายเร่งมาไม่ช้าที
ครั้นถึงเข้าเฝ้าองค์พระทรงศักดิ์ มาพร้อมพรักทั้งเสนาบดีศรี
แล้วถวายสาราไม่ช้าที องค์พระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงวัง
แล้วทูลความตามเรื่องบาทหลวงโกรธ แกคาดโทษด่าสำทับจนกลับหลัง
ว่าแกล้งมาเยาะหยันดันทุรัง ไม่ขอฟังพูดจาด่าประจาน ฯ
พอทูลเสร็จพระให้อ่านสารอักษร ในสุนทรเรื่องราวที่ร้าวฉาน
หนังสือพระมังคลาปรีชาชาญ ว่าด้วยการรบพุ่งกรุงลังกา
เป็นข้อความตามใจของไทยกล่าว ในเรื่องราวแจ้งจิตว่าอิจฉา
รู้หรือไม่ในประเทศเขตลังกา ของเจ้าตาเจ้าลุงทั้งกรุงไกร
เพราะเสียทีที่ประมาทจึงพลาดพลั้ง ก็เพราะหวังว่าเป็นเชื้อในเนื้อไข
จึ่งได้ตั้งคุมเหงไม่เกรงใจ ทั้งขับไล่รบราจะฆ่าฟัน
ไม่ขอรับนับเนื้อในเครือญาติ อย่าหมายมาดแม้นชีวาเราอาสัญ
นั่นแหละสิ้นรบราสิ้นฆ่าฟัน อย่าหลอกกันเลยไม่หลงถึงงงงวย
ช่างพูดเพราะเหมาะเหมงข่มเหงเล่น มิใช่เช่นหญิงตะกลามมาตามสวย
แต่ฝีปากถากถางทางสำรวย เราไม่งวยงงดอกบอกจริงจริง
ธรรมดาศัตรูเหมือนงูงอด ไม่กลัวตอดกลัวขบเหมือนคบหญิง
อันสาราเอามาให้เห็นไม่จริง ท่านจงนิ่งเถิดอย่ากล่าวให้ยาวความ ฯ
พอจบสารพร้อมพระวงศ์พงศ์กษัตริย์ ได้ฟังอรรถไม่สุภาพทั้งหยาบหยาม
เขาก็คิดการณรงค์จะสงคราม เราได้ห้ามเขาก็พ้อว่าล่อลวง
วายุพัฒน์นัดดาจึ่งว่าขาน นี้อาจารย์สังฆราชตาบาทหลวง
ใช้ปัญญาผิดกับชนคนทั้งปวง แกมันล่วงรู้เหลือเบื่อระอา
ครั้งไปตีเมืองเซ็นก็เช่นนี้ ครั้นเสียทีแช่งชักเอานักหนา
แล้วก็ให้ตัดขาดญาติกา แกพูดจาเอาแต่ดื้อถือว่าดี ฯ
ป่างพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ โองการตรัสกับเสนาบดีศรี
เมื่อเขาไม่รักญาติขาดไมตรี ก็ตามทีเขาจะนึกจะตรึกตรอง
จงตั้งมั่นด่านทางอย่าวางจิต อ้ายต้นคิดครูเฒ่าเป็นเจ้าของ
ที่ไหนมันจะให้ศิษย์คิดปรองดอง คงจะต้องรบพุ่งกันยุ่งไป ฯ
จะกล่าวถึงทุกพาราครั้นมาพร้อม จึงแล่นล้อมเกาะกลางหว่างไศล
ถึงสิงหลลังกาให้ซาใบ ทอดอยู่ในวังวนชลธาร
แล่วแต่งให้เรือช่วงล่วงไปถาม ครั้นแจ้งความให้ผู้ถือหนังสือสาร
รีบไปเขาเจ้าประจันมิทันนาน เอาเรื่องสารไปแถลงแจ้งเนื้อความ
ว่าพวกเมืองเอกโทท้าวโกสัย มาพร้อมในกระแสสินธุ์ทุกถิ่นฐาน
ทั้งเรือรบพันลำประจำการ นายทหารสี่หมื่นพื้นฉกรรจ์
ทั้งองค์ท้าวเจ้าพาราก็มาด้วย หวังจะช่วยต่อแย้งให้แข็งขัน
บาทหลวงยิ้มอิ่มเอมเกษมครัน บุญมาทันแล้วสิเองเกรงมันไย
ชะจำเพาะเคราะห์ดีเป็นที่สุด สั่งให้หยุดที่ท่าชลาไหล
พอหายเหนื่อยเมื่อยล้ามาแต่ไกล กูจะไปคิดอ่านการสงคราม
จึงปรึกษาสองท้าวเจ้าประเทศ คงสมเจตนาเตียนที่เสี้ยนหนาม
อุตส่าห์ช่วยกันเถิดหวาพยายาม จะได้งามหน้าเขยได้เชยชม
ทั้งลูกสาวจะได้เสกเป็นเอกระ เรียกว่าพระบุษบงอนงค์สนม
แม้นได้วังลังกาอย่าปรารมภ์ คงได้ชมบุญแท้เป็นแน่นอน
เพราะความชอบของพ่อตาพาลูกสาว เสมอดาวแจ่มจำรัสประภัสสร
จะลอยแก้วแผ้วสว่างกลางอัมพร ทั่วนครลังกาในสามัญ
แกพูดพล่ามตามจิตคิดประสงค์ โดยจำนงนึกหมายเหมือนรายฝัน
พวกข้าศึกพันครัวอย่ากลัวมัน อีกสองวันคงได้เห็นดั่งเจรจา
แล้วสั่งพวกขุนนางข้างฝรั่ง ให้แต่งตั้งโต๊ะใหญ่ไวไวหวา
เครื่องกินอยู่หมูแฮมแกล้มสุรา ท้าวรายาไก่แกะแพะทอดมัน
เขาเป็นแขกแยกเลี้ยงคนละโต๊ะ บังกะโละเร่งรัดไปจัดสรร
ทั้งสองท้าวเกลียดหมูกินคู่กัน เหล้าบ้าหรั่นดิ์ขวดใหญ่มาให้กู
แล้วเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ มานั่งชิดรินเหล้าเอาอ้ายหนู
ลูกของมึงทั้งสิ้นกินกับกู แกเชือดหมูปนแกล้มแกมสุรา
กินจนเมาเหล้าหมดเป็นสี่ขวด แล้วพูดอวดพวกแขกแปลกภาษา
ความยินดีปรีดิ์เปรมเอมอุรา เมาจนตาแดงก่ำดั่งตำลึง
แล้วฉุนแค้นแสนอายไม่หายแค้น จะตอบแทนให้จงได้เพราะไกหึง
คงจะไม่พ้นฝีมืออย่าอื้ออึง ตีให้ถึงลังกาดาประดัง
แกตรองตรึกนึกจะสมอารมณ์คิด จึ่งชวนศิษย์ลงจากตึกเหมือนนึกหวัง
เรียกทหารที่ไว้ใจระไวระวัง มาพร้อมพรั่งรีบเดินตามเนินทราย ฯ
ท้าวโกสัยไปหน้าพาบาทหลวง อาศัยดวงจันทร์กระจ่างสว่างฉาย
แล้วปราบปรามห้ามพหลพลนิกาย อย่าวุ่นวายอื้ออึงคะนึงไป
ครั้นถึงท่าหน้าหาดเรือกลาดเกลื่อน ชะสมเหมือนคำกล่าวท้าวโกสัย
แกยินดีปรีดาให้พาไป กำปั่นใหญ่พร้อมกันนอกสันดอน
แต่บรรดาท้าวพระยาเรียกมาหมด แกตั้งกฎหมายทำคำอักษร
แล้วเขียนส่งให้ทุกท้าวเจ้านคร เอาอักษรนี้ไปดูให้รู้กัน
จะมาช่วยทำศึกเหมือนนึกหวัง ชวนกันตั้งรบสู้เป็นคู่ขัน
ใครไม่ตามบังคับจะสับฟัน ฆ่าให้มันถึงตายวายชีวี
สั่งสำเร็จเสร็จสรรพบังคับขาด ปรึกษาราชการทัพนับดิถี
วันสามค่ำฤกษ์พาเวลาดี ยกเข้าตีปากน้ำเป็นสำคัญ
ท้าวโกสัยอยู่กำกับทัพเหล่านี้ แม้นไพรีต่อแย้งแข็งขยัน
เองจงคิดหักโหมเข้าโรมรัน ตีประจัญตั้งประดาเป็นหน้ากระดาน
แต่ทางบกกูจะยกเข้าตีก่อน แล้วจะต้อนไพร่พหลพลทหาร
คอยฟังเสียงฆ้องระฆังกังสดาล จึงเข้าต้านต่อรบสมทบกัน
ยื่นกระบี่ด้ามงาอาญาสิทธิ์ แล้วมอบกิจการทัพให้ขับขัน
ท้าวโกสัยสั่งมหาเสนาพลัน ให้เกณฑ์กันแต่บรรดาพวกมาเรือ
ทั้งเมืองออกทุกทิศมิตรสหาย เสนานายปากใต้ทั้งฝ่ายเหนือ
ให้ตรวจคนที่ประจำในลำเรือ ทั้งข้าวเกลือเครื่องเสบียงที่เลี้ยงคน
แม้นลำไหนเบาบางขุนนางจัด สารพัดน้ำท่าผลาผล
ตามบังคับจับจ่ายทั้งไพร่พล พร้อมพหลพลทหารชำนาญปืน
บาทหลวงว่าฮ้าเฮ้ยท้าวโกสัย จงมีชัยเดชาใครฝ่าฝืน
พิฆาตฆ่ามันให้ตายด้วยปลายปืน อย่าว่าหมื่นว่าขุนว่ามุลนาย
อาญาสิทธิ์ของกูผู้แม่ทัพ ตามบังคับมึงอย่าลดตามกฎหมาย
จึ่งว่ากูจะไปนอนผ่อนสบาย แล้วผันผายขึ้นบกยกกันเดิน ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช กับครูบาทหลวงเข้าในเขาเขิน
ขึ้นตึกใหญ่ใกล้สว่างกระจ่างเนิน วิหคเหินเพรียกพร้องก้องสำเนียง
ไก่กระชั้นขันเฉื่อยจะเจื้อยแจ้ว ดุเหว่าแว่วร้องขานประสานเสียง
ฝูงกาแกแซ่ซ้องก้องสำเนียง โกญจาเรียงมยุราถลาบิน
บาทหลวงเข้าในห้องพลางตรองตรึก เห็นสมนึกเหมือนหวังดั่งถวิล
คงจะได้ลังกาในธานินทร์ ปราบให้สิ้นเสี้ยนหนามตามปัญญา ฯ
ขอเดชะพระเป็นเจ้าของเราช่วย ทั้งเจ้าห้วยโตรกเตริ่นที่เนินผา
อันสิงสู่อยู่ที่หว่างเกาะลังกา จงช่วยข้าครั้งนี้ให้มีชัย
อย่าให้ขาดศาสนาลังกาทวีป จงชูชีพพวกฝรั่งอย่างวิสัย
ให้คงคืนชื่นบานสำราญใจ เราจะได้สั่งสอนเหมือนก่อนมา
แกตั้งสวดอธิษฐานอ่านหนังสือ ประนมมือปากบ่นมนต์คาถา
จนแสงทองส่องสว่างกระจ่างตา ปิดตำราม่อยหลับระงับไป ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงภพ เธอปรารภศึกเสือเหลือวิสัย
ไม่รู้สิ้นเสี้ยนหนามความในใจ จะแก้ไขเหลือจนเพราะคนพาล
หมายจะให้ปรองดองตามน้องพี่ มันถือดีเกะกะจริงนะหลาน
ไปถือแต่สังฆราชเป็นชาติพาล เสียวงศ์วานน้ำเนื้อเชื้อผู้ดี
จึ่งตรัสเรียกจักราพฤฒาเฒ่า อาจารย์เจ้าดับทุกข์ให้สุขี
จะผันแปรแก้ไขฉันใดดี จงเป็นที่พึ่งพาอานุกูล
คิดกำจัดสัตว์บาปที่หยาบช้า ให้มันล่าหลีกไปจากไอศูรย์
ไม่เป็นสุขทุกทิวาให้อาดูร ทั่วประยูรพงศ์เผ่าเหล่าประชา
ไม่เป็นอันทำกินทุกถิ่นฐาน เป็นแต่การรบพุ่งยุ่งนักหนา
ช่วยตัดรอนผ่อนผันตามปัญญา จงกรุณาวงศ์วานในว่านเครือ ฯ
ฝ่ายครูพักตร์จักราพฤฒาเฒ่า จึ่งก้มเกล้าทูลกษัตริย์แม้นขาดเหลือ
ขอพระองค์ทรงธรรม์ช่วยจานเจือ จะขาดเหลือสิ่งไรในพิธี ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โสมนัสปรีดิ์เปรมเกษมศรี
จึ่งว่าสุดแต่ครูผู้ภักดี ประสงค์ที่สิ่งใดจะให้ปัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายพวกเภตรารักษาอ่าว เวลาเช้าแล่นไปแต่ไก่ขัน
เห็นเภตรามามากสักห้าพัน ล้วนกำปั่นรบเรียงเคียงกันไป
เห็นพวกแขกแปลกเพศสังเกตยาก จะออกปากไม่รู้ว่าภาษาไหน
ให้พวกล่ามถามพลันไปทันใด มันก็ไม่รู้จักพะยักคอ
แล้วยกมือพูดไปก็ไม่รู้ สังเกตดูส่งภาษานักหนาหนอ
ไม่เข้าใจในทีแต่รีรอ มันพูดจ้อแต่ไม่รู้สักผู้คน
แล้วแล่นมาหน้าด่านชานปากอ่าว นำเอาข่าวขึ้นไปแจ้งแห่งนุสนธิ์
กับขุนนางทางแถลงแห่งอุบล ว่าเรือปล้นเรือรบสมทบกัน
ทั้งเรือใบใหญ่น้อยลอยขนาน อยู่เหนือด่านทอดสู้เป็นคู่ขัน
จอดอยู่กลาดดาษดาสักห้าพัน พูดกับมันไม่รู้ว่าภาษาใด ฯ
ขุนเสนาพาเข้าไปเฝ้าพร้อม ประณตน้อมทูลแจ้งแถลงไข
พระทรงทราบอนุสนธิ์จนพระทัย ศึกคงใหญ่เหมือนครั้งแต่หลังมา
พระตรัสกับพระเจ้าหลานชาญสมร ให้เร่งต้อนพวกพหลพลอาสา
ทั้งปลัดหัสกันวิลันดา ข้างพวกฝาหรั่งเก่าเหล่าทมิฬ
เคยประจญณรงค์ทั้งองอาจ ได้สิทธิ์ขาดเคยใช้เหมือนใจถวิล
ให้ไปตั้งชานชลาหน้าบุรินทร์ รับทมิฬตั้งค่ายชายทะเล
สินสมุทรวุฒิไกรลงไปด้วย จะได้ช่วยป้องกันคิดหันเห
วายุพัฒน์ไปด้วยหนาขาทะเล คิดถ่ายเทช่วยบิดาอย่าช้าที
สุดสาครหัสไชยไปข้างบก จงรีบยกไปข้างทางหว่างวิถี
วลายุดาหัสกันนั้นก็มี วิชาดีคนละอย่างทางณรงค์
เจ้าไปกับบิดาทั้งอาหลาน คอยต่อต้านแถวในไพรระหง
ตีด่านเขาเจ้าประจันทางมันลง จากแดนดงออกมาหน้าคีริน
แต่ทัพหน้าวาหุโลมมีปีกหาง ไปคอยขวางอยู่ในป่าพนาสัณฑ์
แต่ท่านครูจักราอยู่ธานินทร์ รักษาถิ่นเมืองด่านชานนคร
กับขุนนางผู้ใหญ่เอาไว้ด้วย จะได้ช่วยดูทหารชาญสมร
อยู่รักษาแดนดินถิ่นนคร หนทางจรมาไประไวระวัง ฯ
จะกล่าวฝ่ายมังคลานราราช กับครูบาทหลวงสมอารมณ์หวัง
ด้วยได้พวกทุกภาษามาประดัง เป็นกำลังรบพุ่งกรุงลังกา
พลางแย้มยิ้มอิ่มใจเห็นได้ช่อง การที่ตรองไว้คงสมปรารถนา
จำจะให้ขุนนางช่างพูดจา ถือสาราเข้าไปแจ้งแห่งคดี
แกจึ่งเรียกมังคลาสานุศิษย์ มาช่วยคิดราชการแต่งสารศรี
ครั้นเสร็จสรรพพับปิดผนิดดี เอาตราตีประทับซ้ำเป็นสำคัญ
สั่งให้ผู้รู้ภาษาไปว่ากล่าว ที่เรื่องราวกรุงไกรไอศวรรย์
เอาม้าใช้ขี่ไปเป็นสำคัญ ตามกูบัญชาใช้รีบไปมา ฯ
ฝ่ายเสนีที่ถือหนังสือลับ พลางขึ้นขับม้ามิ่งวิ่งถลา
เวลาบ่ายชายแสงพระสุริยา มาถึงหน้าเมืองด่านชานนคร
แล้วบอกกับนายประตูผู้รักษา ว่าเรามาแต่ด่านชานสิงขร
ถือสารามาเฝ้าเจ้านคร เป็นการร้อนนำเราไปเฝ้าพลัน ฯ
ฝ่ายว่าผู้อยู่รักษาอาณาเขต ครั้นแจ้งเหตุบอกคนใช้ให้ผายผัน
ไปกราบเรียนกรมท่าเสนาพลัน เอาความนั้นทูลองค์พระทรงชัย
ว่าบัดนี้ขุนนางข้างฝรั่ง มาอยู่ยังนอกทวารให้ขานไข
ถือสารามาอยู่ประตูชัย แล้วสั่งให้กราบทูลมูลความ
พระทรงฟังสั่งว่ามาทั้งนี้ มันก็มีแต่จะเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
คงจะมาหลอกล่อก่อสงคราม ครั้นจะห้ามมิให้เฝ้าเหมือนเรากลัว
แล้วก็เป็นผู้ใหญ่ต้องไว้ยศ ให้ปรากฏเหมือนแม้นกับแหวนหัว
ไม่ร้าวฉานการจะต้องให้หมองมัว ไปพาตัวมันเข้ามาอย่าช้าที
ขุนนางรับกลับออกมาบอกทูต แล้วก็พูดราชการเรื่องสารศรี
เอาพานทองลงยาราชาวดี รับสารศรีขึ้นรถบทจร
มีเกณฑ์แห่แตรสังข์สะพรั่งพร้อม ขุนนางล้อมเดินเรียงเคียงสลอน
มยุรฉัตรพัดโบกแลจามร เข้านครตามอย่างทางบุราณ
ถึงศาลาหน้าวังให้ยั้งหยุด อาลักษณ์ซุดลงคำนับแล้วรับสาร
กระบวนแห่แตรสังข์กังสดาล ตีประสานเป่าสังข์กระทั่งแตร
พวกทูตเดินเชิญพานสารอักษร ชุลีกรคอยรับสั่งฟังกระแส
พร้อมพระวงศ์พงศ์กษัตริย์หมอบอัดแอ ฟังกระแสพระดำริคอยตริตรอง ฯ
ฝ่ายขุนนางข้างฝ่ายกรมท่า เอาสาราเข้าประมูลทูลฉลอง
ให้ทราบใต้บาทาฝ่าละออง ทำให้ต้องเยี่ยงอย่างทางบุราณ ฯ
ป่างพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ โองการตรัสปราศรัยหลายสถาน
ทูตคำนับรับสั่งฟังโองการ ตามบุราณเจ้านครแต่ก่อนมา
แล้วพระองค์ทรงพิภพสบสมัย รับสั่งให้พนักงานอ่านเลขา
ในสารศรีองค์กษัตริย์ขัตติยา พระมังคลาหน่อนรินทร์ปิ่นสากล
เดิมเสวยราชัยไอศวรรย์ ในเขตคันแว่นแคว้นแดนสิงหล
ฝ่ายญาติไทยมาสำทับแทบอับจน ชวนกันปล้นนคเรศนิเวศน์วัง
จนตกไร้ได้ยากไปจากถิ่น เก็บจนสิ้นแล้วจะเถือเอาเนื้อหนัง
นี่หรือวงศ์พงศาทำน่าชัง ดูเหมือนดั่งพวกโจรโลนลำพอง
ไม่มีอายหมายมั่นชวนกันรบ แล้วตลบรีบเอาเป็นเจ้าของ
มาพูดจาว่าจะให้ไปปรองดอง มันไม่ต้องเยี่ยงอย่างทางบุราณ
จะขุดบ่อล่อลวงให้ตกลึก เราไม่นึกดอกว่าเป็นอาหลาน
แม้นมิได้ล้างทมิฬให้สิ้นปราณ คงจะต้านต่อฤทธิ์ไม่คิดเกรง
เห็นว่าเราเยาว์ยังกำลังน้อย พาพวกพลอยมารุมกันคุมเหง
ยกกองทัพนับหมื่นมาครื้นเครง นี่ข่มเหงหรือมิใช่เป็นไพรี
ชะจะยกเมืองให้พูดไขสือ เราไม่ถือดอกอย่าสวดมาอวดผี
เอาไว้หลอกทารกยกคดี มันก็มิอยากเชื่อเหลือจะฟัง
มิใช่คนหูเบาใครเล่าขับ จะได้กลับวิ่งวกไปตกถัง
แม้นชีวิตอยู่ไปแล้วไม่ฟัง คงจะตั้งรบกันจนบรรลัย ฯ
พอจบสารจอมวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสว่าเป็นจนพ้นวิสัย
จะให้เราเอื้อเฟื้อเหลืออาลัย จึ่งสั่งให้เลี้ยงดูผู้ที่มา
แล้วพระองค์ทรงประดิษฐ์ลิขิตตอบ ตามระบอบเรื่องความตามภาษา
ครั้นเสร็จสรรพพับผนิดให้ปิดตรา ส่งสาราให้ขุนนางแล้วรางวัล
ทูตคำนับรับสาราทูลลากลับ ก็รีบขับม้าไปเข้าไพรสัณฑ์
พอถึงที่ด่านเขาเจ้าประจัน พระสุริยันเย็นคล้ำในอัมพร
รีบเข้าไปในตึกบาทหลวงอยู่ แล้วก็ชูเชิญพานสารอักษร
ตามเยี่ยงอย่างข้าฝรั่งทั้งนคร แต่ปางก่อนทำมาทุกธานี
บาทหลวงเห็นสาราลุกมารับ แกบังคับว่าให้อ่านเรื่องสารศรี
ฉีกผนึกออกพลันด้วยทันที แล้วก็คลี่เครื่องสารอ่านให้ฟัง ฯ
ในสารศรีสุวรรณวงศ์ดำรงรัฐ เจ้าจังหวัดนคเรศนิเวศน์หวัง
รมจักรจอมเจิมเฉลิมวัง ด้วยทรงตั้งพระทัยนึกแล้วตรึกตรอง
หวังจะให้หลานรักเป็นภักษ์ผล มาคบคนที่ชั่วจึ่งมัวหมอง
หมายจะให้กลับจิตคิดปรองดอง กลับขุ่นข้องอิจฉาว่ามาลวง
เราก็เป็นผู้ใหญ่มิใช่เด็ก ลูกเล็กเล็กพูดไปแต่ใจหวง
จะคิดการทุจริตมาคิดลวง ใช่กระทรวงของผู้ใหญ่เป็นใจพาล
เจ้าก็กลับจับจ้วงมาล่วงกล่าว ในเรื่องราวคึกคักพูดหักหาญ
เมื่อไม่คิดจิตเจ้าเอาแต่พาล ก็ตามกาลแต่จะเป็นจะเห็นดี ฯ
จะรบรับสัประยุทธ์สุดแต่เจ้า อันพงศ์เผ่าใช่จะกลัวเอาตัวหนี
ไม่ห้ามปรามตามแต่ใจเป็นไรมี จะราวีเคี่ยวขับก็รับรอง
เมื่อสิ้นญาติขาดเชื้อในเนื้อไข ตามแต่ใจของเจ้าอย่าเศร้าหมอง
มิใช่จะเกรงกลัวขนหัวพอง คงรับรองกันจนตายวายชีวง ฯ
พอจบสารอ่านซ้ำไปตามเรื่อง บาทหลวงเคืองระคายหูกูไม่หลง
จึ่งว่ากับมังคลาอย่าทะนง ถ้าแม้นหลงกลมันคงบรรลัย
อันสงครามครั้งนี้เป็นที่ยิ่ง มันจึ่งชิงเอาสารามาปราศรัย
จะไปหย่อนผ่อนตามมันทำไม เราชิงชัยเอาสิงหลไม่พ้นมือ
ชะรอยอ้ายพวกนี้ทีไม่สู้ ตั้งกระทู้จะให้กลับไปนับถือ
เห็นทีจะครั่นคร้ามขามฝีมือ มันจึ่งดื้อด้านมาว่าแต่ดี
เฮ้ยอย่างไรท้าวชวากูว่าขาน เองตรองการให้ละเอียดพอเสียดสี
มันจะสู้ได้หรือไม่พวกไพรี จึ่งให้มีสาราเข้ามาลวง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าชวาอาณาเขต เธอตรองเหตุคาดในใจบาทหลวง
แกเป็นคนหมอความข้างลามลวง จำจะท้วงดูสักครั้งฟังคดี
แล้วจึ่งว่าถ้าเช่นนั้นดั่งมั่นหมาย การอุบายยังไม่เห็นเหมือนเช่นผี
ที่จะมาหลอกลวงดูท่วงที อันข้านี้ตรองไม่เห็นอย่างเจรจา ฯ
บาทหลวงฟังถ่มน้ำลายว่าอ้ายโง่ มึงชาติโคชาติแขกแปลกภาษา
ดีแต่ไม่กินหมูดูหูตา หาปัญญาสักเท่าเล็นไม่เห็นมี
ได้แต่ข้างกินแพะกับแกะไก่ ยัดเข้าไปพลามพลามใช้หามผี
ชะมาช่วยเขยขวัญขยันดี อ้ายแขกตี้พูดจาไม่น่าฟัง
กูติดว่าเป็นผู้ใหญ่ได้ปรึกษา มิรู้หน้าโง่ผีตาขี้ถัง
ชอบแต่กวาดฝุ่นฝอยคอยระวัง เขาจะนั่งเปื้อนกันขนเอาไป
เองพูดจาสารพัดขัดจังหวะ แกเอะอะเดือดด่าไม่ปราศรัย
ชอบแต่ให้เขยถองลองดูใจ มันจะไปฟ้องหาว่าด่าทอ
เฮ้ยอ้ายเจ้ามังคลาสานุศิษย์ จะชอบผิดปรับไหมไฉนหนอ
อ้ายคนโง่เองอย่างดกดต้นคอ ถองอ้ายพ่อตาเล่นถึงเป็นความ
มันจะฟ้องหาเองอย่าเกรงพรั่น ผิดก็ท่านทำมะรงเขาคงถาม
อ้ายพ่อตาเช่นนี้ไม่มีความ แขกส่ำสามท้าวรายามึงอย่ากลัว
แกแค้นเคืองเรื่องราวที่กล่าวขัด นั่งอึดอัดคิดกำจัดใคร่ตัดหัว
แล้วลุกเข้าไปในห้องให้หมองมัว ปะคนชั่วสารพัดพูดขัดใจ
แล้วเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ เองจงคิดผันแปรคิดแก้ไข
อ้ายแขกพ่อตาเองไม่เกรงใจ พูดพิไรสารพัดทั้งขัดคอ
แม้นนานไปอ้ายนี่ทีจะบิด เหมือนงูพิษเป็นศัตรูคงสู้หมอ
มิกำจัดเสียให้ห่างจะขวางคอ เกิดหลักตอขึ้นเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
แต่แรกกูดูเหมือนเป็นผู้ใหญ่ ก็ไว้ใจมันทุกสิ่งจริงจริงหวา
มิรู้โง่สิ้นอย่างใช่ช้างงา มันชาติกามิใช่หงส์อย่าหลงเลย ฯ
ฝ่ายมังคลาว่าเขามาเป็นเพื่อนยาก สู้ลำบากอุดหนุนเจ้าคุณเอ๋ย
เขาก็มีบุญคุณได้คุ้นเคย จะให้เขยไล่พ่อตาก็น่าชัง
แกเดือดด่าว่าอ้ายนี่มาพูดแก้ ทำกอแกโกโรพูดโอหัง
ยกความชอบให้แก่มันดันทุรัง จะไปนั่งเกรงใจมำไมมี
ช่างหัวมันเป็นไรกับอ้ายแขก อ้ายพวกแปลกศาสนาฆ่าฤๅษี
ไม่บาปดอกหนาหวาใครฆ่าตี แม้นมึงมิไล่ไปกูไม่ฟัง
แกด่าเปรี้ยงเสียงอึงคะนึงก้อง ออกจากห้องตึกใหญ่ดั่งใจหวัง
ตวาดก้องร้องเปรี้ยงขึ้นเสียงดัง กูนึกหวังว่าจะดีมีปัญญา
มิรู้ว่ามันเคอะดูเปรอะประ จริงจริงวะอยู่ไม่ได้ไปเสียหวา
จะมานั่งกองขัดตัดตำรา ล้างปัญญากูไปหมดต้องอดโซ
จงกลับไปบ้านเมืองให้เรืองยศ อ้ายชาติมดมักหวานดาลโทโส
จะมาทำเอาแต่จิตอิศโร พูดโยโสสารพัดขัดอารมณ์ ฯ
ท้าวรายาแค้นคำแต่จำจิต นั่งกรดกริชเสียบรุมกันทุ่มถม
ฟังวาจาก็ไม่น่าสมาคม มันโสมมหยาบคายหลายประการ
แล้วลุกจากตึกใหญ่ไปข้างล่าง พร้อมขุนนางน้อยใหญ่ได้สงสาร
พระเทวสินธุ์ยินคำให้รำคาญ จึ่งว่าหลานก็ไม่อยู่จะสู้ไป
แต่จะทูลบิตุรงค์ผู้ทรงเดช จะโปรดเกศโองการสถานไหน
จะมานั่งเจ็บช้ำระกำใจ หลานจะไปด้วยกันดั่งสัญญา
แล้วพระหน่อเทวสินธุ์นรินทร์ราช แลเห็นบาทหลวงแสนแค้นนักหนา
เป็นจนจิตคิดว่าครูบิดา หาไม่ฆ่าเสียให้ตายวายชีวัน
มันชาติคนเกเรเดรฉาน จึ่งเกิดการวุ่นไปทั้งไอศวรรย์
พลางลุกไปเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ ทูลรำพันลาไปอยู่ในเรือ
แม้นขุกเข็ญจึ่งจะกลับมารับรบ ช่วยสมทบชิงชัยข้างฝ่ายเหนือ
ทั้งเจ้าตาจะทูลลาลงไปเรือ ต้องหนีเสือเสียสักครั้งไปฝั่งชล ฯ
พระมังคลาว่าพ่อก็จนจิต เหลือจะคิดสารพัดจะขัดสน
แกไม่ฟังเสียงมนุษย์เห็นสุดจน ต้องสู้ทนลำบากต้องยากเย็น
ด้วยจนใจไกเป็นครูแต่อยู่นี่ ครั้นจะมิทำตามก็ยามเข็ญ
แกตั้งกองแช่งด่าน้ำตากระเด็น มิได้เว้นวันหลังตั้งแต่มา
เจ้าจะไปตามใจเถิดลูกรัก แต่ไปพักอยู่ที่เกาะคอยเสาะหา
จงยับยั้งฟังการด่านชลา แม้นพลาดท่าก็จะได้ไปด้วยกัน ฯ
พระเทวสินธุ์กราบก้มบังคมทราบ ค่อยลีลาศลงไปรีบผายผัน
พอสุริยนสนธยาเกือบสายัณห์ ก็ชวนกันสามองค์ไปลงเรือ
ท้าวรายาพาพระหน่อวรนาถ กับอำมาตย์รีบไปมิได้เหลือ
แต่บรรดามาด้วยกันเคยจานเจือ กลับไปเรือมิได้อยู่ทุกผู้คน ฯ
ครั้นพลบค่ำคล้ำฟ้าสุธาวาส สังฆราชว้าเหว่ระเหระหน
เห็นพวกแขกหายไปทั้งไพร่พล ต้องอั้นอ้นอยู่ในใจไม่สบาย
หวนรำลึกนึกได้เพราะไล่เขา คนบางเบาเต็มทีทั้งหนีหาย
ฉวยข้าศึกชุลมุนมาวุ่นวาย แล้วเรียกนายกองฝรั่งมาสงคราม
เองรักษาหน้าที่อย่าหนีหลบ กระบวนรบตรวจให้เสร็จอย่าเข็ดขาม
คิดล้อมวงจงระวังให้นั่งยาม เอาเพลิงตามไว้ทุกช่องคอยป้องกัน
พอรุ่งเช้าเอาหญ้าขึ้นมาไว้ กูจะได้ผูกพยนต์พลขันธ์
ครั้นสั่งเสร็จจวนจะศึกขึ้นตึกพลัน ให้หวั่นหวั่นวิญญาณ์ยิ่งอาวรณ์
เข้าห้องหับจับตำราออกมาคลี่ ดูแผนที่ลังกาหน้าสิงขร
ถิ่นประเทศเขตแคว้นแดนนคร เห็นทางจรที่จะรับกองทัพไทย
แกว่าเหวยมังคลาเข้ามานี่ กูจะชี้แถวทางหว่างไศล
เข้ากกพระมเหสีดีแก่ใจ มาจะได้คิดอ่านเอาบ้านเมือง ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช ฟังครูบาทหลวงรู้คันหูเหือง
แต่นิ่งนั่งตรองตรึกให้นึกเคือง ไม่ได้เรื่องแกจะทำเอาตามใจ
แต่จนจิตเพราะเป็นศิษย์จึงต้องนิ่ง แม้นท้วงติงแกก็ด่าไม่ปราศรัย
จะพูดจาว่าขานประการใด แกก็ไม่อยากเชื่อเหลือระอา
แล้วลุกเข้าไปหาเวลาดึก ที่ในตึกน้อมคำนับรับเจ้าขา
บาทหลวงว่าฮ้าเฮ้ยมังคลา อ้ายพ่อตาไปเมืองมันเคืองใจ
เพราะตัวกูด่าว่าอุลามก มันโกหกพูดจาอีท่าไหน
เพราะขี้ขลาดลาดเลากูเข้าใจ ถึงมันไปเสียสักพันไม่พรั่นพรึง
อยู่ก็พูดเปล่าเปล่าไม่เข้าหู มันสู่รู้หมายว่าเราไม่เท่าถึง
ชาติอ้ายพวกแขกพาลสันดานดึง กูรู้ถึงตับไตหัวใจมัน
พลางว่ากับมังคลาลานุศิษย์ เองช่วยคิดกำกับเป็นทัพขัน
ยกไปทางหลังเขาเจ้าประจัน อย่าให้มันรู้ตัวทั่วนคร
ต่อจวนค่ำย่ำแสงพระสุริยง อัสดงเย็นพยับลับสิงขร
จึ่งค่อยเคลื่อนโยธาพลากร จากสิงขรแดนเขาเข้าในดง
คิดจัดแจงแต่งพยนต์พลรบ ไว้สมทบชายรุกขาป่าระหง
กับทหารเกณฑ์หัดจัตุรงค์ ให้ล้อมวงไปในป่าดาประดัง
แกคิดการราญรอนไม่นอนหลับ จะยกทัพรีบไปดังใจหวัง
จนไก่ขันแจ้วเจื้อยระเรื่อยดัง เสนาะวังเวงใจในไพรวัน
จวนจะใกล้รุ่งรางกระจ่างฟ้า พระจันทราลับไม้ในไพรสัณฑ์
บาทหลวงลุกจากห้องมองดูพลัน เห็นตะวันส่องหล้านภาดล
สั่งให้พวกเสนาเอาหญ้ามัด แล้วเสกซัดประน้ำถึงสามหน
หญ้าก็ไม่กลายกลับเป็นรูปคน ให้อั้นอ้นอกใจไม่สบาย
เป็นเหตุด้วยสิ่งใดไฉนหนอ แล้วเสกต่อร่ำบ่นไปจนสาย
ทั้งฟ่อนหญ้าที่ลำดับไม่กลับกลาย แกยักย้ายร่ำไปก็ไม่เป็น
ยิ่งเสียใจไม่สบายจนกายสั่น ให้นึกพรั่นตรองตรึกนึกไม่เห็น
เป็นเหลือรู้กูเอ๋ยไม่เคยเป็น ราวกับเช่นเด็กอ่อนพึ่งสอนคลาน
อันพยนต์มนต์เวทวิเศษขลัง ทำทุกครั่งมิได้คลาดทั้งอาจหาญ
ลงนั่งหอบบอบช้ำแสนรำคาญ จะคิดการแก้ไขไฉนดี
โอ้ตัวกูผู้เป็นพระสังฆราช ได้ชี้ขาดศาสนาเป็นราศี
พวกฝรั่งทั้งจังหวัดปัถพี ก็ยินดีที่ในกูอยู่ทุกคน
แต่ครั้งนี้ทำอะไรไม่ประสิทธิ์ นึกก็ผิดใจจริงนิ่งฉงน
ชะรอยอ้ายมังคลามันพาคน สาละวนกาลีมีเข้ามา
เป็นเมียมิ่งจริงแท้แน่เหมือนคิด จึงเสียพิธีแท้แน่นักหนา
ฉุนพิโรธโกรธแค้นแน่นอุรา แกลุกมาบนตึกเสียงครึกโครม
ว่าฮ้าเฮ้ยมังคลาสานุศิษย์ เองมาติดไฟคึกไว้ฮึกโหม
เอาหม่อมเมียมาเคล้าประเล้าประโลม ราวกับโคมแดงสีรวีวรรณ
จนมนต์ดลคาถาวิชาหมด เพราะกลิ่นรสมเหสีดีขยัน
จนความรู้วิชาสารพัน ไม่เป็นอันที่จะทำระยำไป
เสกพยนต์มนตราขึ้นห้าหมื่น ก็กลับคืนไปเป็นหญ้าน่าสงสัย
แต่นั่งบ่นมนต์ภาวนาไป ก็มิได้เป็นคนเหลือทนทาน
แม้นมิพามเหเสือไปเรือเสีย จะคลอเคลียนางอนงค์ไว้จงผลาญ
อันความรู้กูก็เห็นไม่เป็นการ คงบันดาลเสื่อมสิ้นเหมือนกินบอน
อันผู้หญิงกับวิชาเหมือนยาพิษ เอาไว้ชิดแอบอิงดั่งสิงขร
คงหักพับทับทุ่มตะลุมบอน เป็นแน่นอนเหมือนหนึ่งคำกูรำพัน
เร่งเอาไปเสียวันนี้จะกรีทัพ ไปรบรับตีต้อนคิดผ่อนผัน
จะขืนเอานางเอกไว้เสกกัน กูจะฟันมิให้เหลือเป็นเหยื่อกา ฯ
ป่างพระหน่อธิบดินทร์ปิ่นกษัตริย์ ให้อั้นอัดนิ่งฟังนึกกังขา
แต่จนใจเพราะว่าไกเป็นครูบา จะพูดจาก็ไม่ได้ให้รัญจวน
เหมือนน้ำท่วมริมฝีปากมันยากแท้ ไม่ถูกแผลเจ้าประคุณก็หุนหวน
ต้องจำเป็นจำไปแต่ใคร่ครวญ ให้อักอ่วนอารมณ์อยู่นมนาน ฯ
บาทหลวงว่าฮ้าเฮ้ยเจ้าคนเอก อย่าโหยกเหยกยืดยาวให้ร้าวฉาน
กูจะได้ทำมหาวิชาการ พาอีกาลกิณีไปที่เรือ
แล้วให้พวกบ่าวไพร่เอาไปส่ง อีบุษบงรีบไปข้างฝ่ายเหนือ
ไปบ้านเมืองของเขาให้เถาเครือ เอาแต่เรือน้อยน้อยสักร้อยลำ
เมื่อสำเร็จราชการให้ฐานถิ่น สมถวิลรับมาชุบอุปถัมภ์
แต่เดี๋ยวนี้อยู่ไม่ได้ไปเหมือนคำ ที่กูร่ำพรรณนาว่ากับมึง
ค่ำจงพานางเมียไปเสียหวา แล้วกลับมากับบ่าวเช้าให้ถึง
เหมือนคำกูสั่งเสียกับเมียมึง จะโกรธขึ้งสักเท่าไรกูไม่ฟัง ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอิศเรศ ชำเลืองเนตรดูยุพินถวิลหวัง
จะพลัดพรากจากนุชสุดกำลัง ยิ่งแค้นคั่งขัดใจไม่สบาย
กลับเข้าห้องหมองจิตคิดวิตก ระกำอกดังจะแยกแตกสลาย
อาจารย์เราเจ้ากรรมทำวุ่นวาย เห็นสุดหมายสารพัดอัดอารมณ์
ตระกองนุชบุษบงอนงค์สมร ดั่งสิงขรใครรุมมาทุ่มถม
กันแสงพลางทางสะท้อนถอนอารมณ์ ให้เตรียมตรมในอุรายิ่งอาดูร ฯ
ฝ่ายโฉมยงทรงกันแสงแถลงถ้อย น้องบุญน้อยขอลาปิ่นบดินทร์สูร
มิขอไปเห็นวงศ์พงศ์ประยูร ฉันจะทูลลาตายในคงคา
เพราะมีกรรมจำพรากจากพระบาท ไหนจะอาจครองชีวังสืบสังขาร์
แม้นพาน้องลงไปในเภตรา โปรดเข่นฆ่าเสียให้ตายวายชีวง
น้องเป็นคนชั่วช้าอุลามก ท่านหยิบยกด่ากระจุยเป็นผุยผง
แม้นอยู่ไปอายทหารชาญณรงค์ ยุพยงทูลฉลองยิ่งหมองมัว ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ให้แค้นบาทหลวงกล่าวราวกับหัว
จะขาดจากเลือดเนื้อเหลือแต่ตัว แม้นมิกลัวบาปกรรมจะทำลอง
ให้สาสมกับอารมณ์แกก่อเหตุ ให้อาเพศหมกมุ่นที่ขุ่นหมอง
ทำเอาตามใจจิตไม่คิดตรอง ตั้งแต่ต้องแตกทัพมายับเยิน
ก็หลายครั้งตั้งแต่จากลังกาเกาะ มีแต่เคราะห์พาให้ตกระหกระเหิน
ตั้งแต่ตามถ้อยคำไม่จำเริญ มีแต่เยินยับไปแทบวายปราณ
มาได้คู่สู่สมภิรมย์รส ก็ปรากฏปึกแผ่นเป็นแก่นสาร
แกมิให้มีสุขทุกวันวาร ได้อยู่นานไม่ช้าถึงห้าปี
ระทวยทอดกอดมิตรจิตสลด แสนกำสรดทั้งสองยิ่งหมองศรี
จนจวนย่ำสุริยาใกล้ราตรี บาทหลวงตีฆ้องระฆังกังสดาล
แล้วออกจากตึกใหญ่เรียกไพร่พร้อม มาซักซ้อมตามหมวดตรวจทหาร
แล้วร้องสั่งมังคลาปรีชาชาญ เวลาการจวนจะไปเร่งไคลคลา
เอาคนหญิงจัญไรลงไปเสีย เป็นขาดผัวขาดเมียกันหนาหวา
รีบเอาไปชายทะเลลงเภตรา อย่าอยู่ช้าไปทีเดียวประเดี๋ยวนี้
เอารถรัตน์จัดหาพาไปส่ง นางอนงค์เกเรมเหสี
จะได้เกิดพิพัฒน์สวัสดี เหมือนเสียผีเสียสางปัดรางควาน
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอดิศร เรียกสมรบุษบงยอดสงสาร
มาขึ้นรถเทียมม้าอาชาชาญ ออกจากด่านแนวเขาเจ้าประจัน ฯ
บาทหลวงแกตบมืออือคราวนี้ กำจัดอีหญิงร้ายให้ผายผัน
พ้นไปจากเขตแคว้นแดนอรัญ ตั้งแต่วันนี้ไปคงได้การ ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลามาในรถ โศกกำสรดเสียพระทัยให้สงสาร
พลางประโลมโฉมเฉลาเยาวมาลย์ นางกราบกรานอยู่กับบาทเพียงขาดใจ
พระเล้าโลมโฉมเฉลาอย่าเร่าร้อน พี่ไม่จรจากมิตรพิสมัย
แม่อย่าทรงกันแสงจงแข็งใจ เรารีบไปให้ถึงยังฝั่งชลา
ไปอยู่ลำกำปั่นอย่าหวั่นหวาด แกไม่อาจดั้นด้นเที่ยวค้นหา
เราไปอยู่เสียในเกาะถึงเสาะมา ที่จะหาพบเราเจ้าอย่าแคลง
อันเกาะนี้ลี้ลับไปยับยั้ง ที่กำบังทะเลแคบไปแอบแฝง
อย่าให้คนรู้เค้าเขาจะแคลง เราบอกแจ้งว่าจะให้ไปบุรินทร์
แต่ตัวพี่จะกลับไปไม่อยู่ช้า จะหนีมาเหมือนหนึ่งจิตคิดถวิล
รีบไปเถิดแก้วตาอย่าราคิน พลางเร่งสินธพมาถึงท่าลง
แล้วเรียกพวกเรือน้อยที่คอยรับ ลงประทับรับไปดั่งใจประสงค์
พระพาโฉมวรนุชบุษบง แล่นไปลงกำปั่นใหญ่ในกลางคืน
ถึงท่านท้าวโกสัยก็ไม่รู้ สังเกตดูมรรคาเหลือฝ่าฝืน
ที่ปากช่องเขาชันกันลูกปืน มาสักหมื่นสักพันไม่พรั่นพรึง
ให้แล่นไปถึงอ่าวพอเช้าตรู่ ตรงเข้าอยู่เสียข้างในเอาใบขึง
ทั้งร้อยลำตามกันไปมิได้อึง เข้าทอดถึงเชิงผาหน้าคีริน
พระสั่งนุชบุษบงอนงค์สมร จงวายร้อนเถิดจะสมอารมณ์ถวิล
สั่งพี่เลี้ยงกนิษฐายุพาพิน กว่าจะสิ้นสุริยนสนธยา
จงระวังนุชนางสำอางโฉม ค่อยเล้าโลมมิ่งมิตรกนิษฐา
เราจะต้องกลับหลังไปลังกา ไม่อยู่ช้าอย่าให้น้องเจ้าหมองมล
จำจะรีบย้อนหลังไปฟังข่าว ที่เรื่องราวเป็นอย่างไรให้ฉงน
ได้ประจักษ์หลักหลายอุบายคน ดูเหตุผลเสียให้สิ้นลิ้นอาจารย์
พลางรีบลงเรือน้อยค่อยลอยล่อง มาในท้องสาคเรศประเทศสถาน
มาถึงท่าทรงม้าควบทะยาน พวกทหารแห่ไปเขาเจ้าประจัน
พระรีบเร่งอาชาม้าที่นั่ง ไม่หยุดยั้งรีบไปในไพรสัณฑ์
มาพักเดียวถึงเขาเจ้าประจัน พอตะวันแสงส่องสักสองโมง ฯ
บาทหลวงนั่งตั้งเสกพยนต์หญ้า แล้วสูบยาขึ้นสองชั้นควันโขมง
ร่ายพระเวทคาถานัยน์ตาโพลง เอาเชือกโยงหุ่นหญ้าผ้าพยนต์
แล้วโอมอ่านคาถาทั้งห้าบท เสกน้ำรดโปรยปรอยดั่งฝอยฝน
บริกรรมทำเลขเสกด้วยมนต์ ร้อยแปดหนตามตำราพระอาจารย์
ถึงสามครั้งตั้งแต่ทำไม่สำเร็จ นึกเอน็จอนาถใจหลายสถาน
ตั้งแต่เช้าจนเย็นไม่เป็นการ แสนรำคาญเคืองใจไม่สบาย
พอเห็นพระมังคลาสานุศิษย์ แกน้อยจิตแค้นใจมิใคร่หาย
แล้วพูดเป็นแยบยลกลอุบาย กูดูกายผอมซูบผิดรูปทรง
พาเอาเมียไปส่งลงกำปั่น ยังพัวพันโดยนิยมสมประสงค์
เองด่วนกลับมาไยในไพรพง นางอนงค์จะเปล่าเศร้าอุรา
แกควักค้อนงอนงดประชดศิษย์ ด้วยดวงจิตเป็นทางข้างอิจฉา
จะหยิบผิดให้จงได้ในปัญญา พาโลด่าปรับโทษให้ทดแทน
ถ้าอ้ายนี่หลบไปที่ไหนเล่า สองอ้ายเฒ่าคงจะไปให้กูแขวน
พาลูกเขยดั้นด้นไปพ้นแดน เห็นแม่นมั่นเหมือนกูคิดไม่ผิดคำ
ด้วยพลั้งไปนึกไม่ได้ถึงอ้ายแขก เมื่อแต่แรกพูดไปมากถลากถลำ
ครั้นจะกลับฝ่าฝืนพูดคืนคำ อายกับน้ำใจตัวได้ชั่วเกิน
ต้องคิดพูดเปรียบปรายกับอ้ายเขย ไปตามเลยที่วิตกระหกระเหิน
คิดผันแปรแก้กลไปตามเกิน เหมือนว่าวเหินหาวค้างกลางอัมพร ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลาปรีชาฉลาด ฟังครูบาทหลวงยิ่งกว่าสิงขร
มาทุ่มทับในอุราให้อาวรณ์ ราวกับนอนอยู่ที่เพลิงอันเริงแรง
ทั้งถ้อยคำที่แกร่ำพิไรกล่าว มันรานร้าวไปเสียสิ้นเขากินแหนง
จำจะถามดูบ้างฟังสำแดง เจ้าคุณแคลงเมียข้าว่าไม่ดี
เข้ามาอยู่ในเขตประเทศถิ่น เป็นมลทินสารพัดจะบัดสี
แล้วก็เป็นหญิงชั่วตัวอัปรีย์ เสียพิธีเสียเดชทั้งเวทมนตร์
ก็ขับไล่ไปเสียสิ้นจากถิ่นที่ ประเดี๋ยวนี้ในจังหวัดพิพัฒน์ผล
ค่อยปราดเปรื่องเรืองพระเดชข้างเวทมนตร์ ผ้าพยนต์ผูกไว้คงได้การ
หรือยังไม่ได้ทำให้สำเร็จ กลเม็ดมากมายหลายสถาน
ข้าพเจ้ารีบไปมิให้นาน มาฟังการจะได้รับกองทัพไทย ฯ
บาทหลวงฟังนั่งอึ้งตะลึงคิด อ้ายนี้ผิดพูดจาไม่ปราศรัย
ทำคารมข่มเหงไม่เกรงใจ มิด่าให้รู้สึกสำนึกตัว
แม้นนานไปไหนกูจะว่ากล่าว มันจะก้าวเหยียบหลังกระทั่งหัว
นิสัยศิษย์จะข่มเหงไม่เกรงกลัว จะไว้ชั่วลือชาในสามัญ
แล้วจึ่งว่าฮ้าเฮ้ยอย่าเพ่ยก่อน พูดแคะค่อนสารพัดจะจัดสรร
เองจะมาดูถูกคิดผูกพัน กูรู้ทันมึงดอกบอกจริงจริง
อันตัวกูก็เป็นพระมึงจะว่า มิใช่ข้าพึ่งบุญในคุณหญิง
จะมาพูดเกเรประเวประวิง ทำแอบอิงเยาะหยันจำนรรจา
กูก็เป็นอาจารย์ช่วยการศึก มึงตรองตรึกยับยั้งบ้างสิหวา
เองแค้นเคืองเรื่องอีเมียกับพ่อตา ดูสีหน้าก็รู้ทุกผู้คน
อันตัวกูผู้ถือศาสนา เพราะเมตตาหยาบใจจะให้ผล
กลับมาพูดหลอกล่อทรชน มึงเป็นคนทุจริตคิดไม่ดี
จะสวดให้พระเป็นเจ้ามาเอาโทษ ให้สิ้นโคตรย่อยยับดั่งสับสี
คงจะให้ผลมึงจนถึงดี เพราะมึงดีกว่ากูผู้อาจารย์
พระเยซูผู้ทรงศาสนา จะลงมาฟังเอาช่วยเผาผลาญ
อ้ายนี้ล้างศาสนาทำสาธารณ์ จงบันดาลให้มันตกนรกพลัน
ไม่สัตย์ซื่อชื่อเสียงจงจดไว้ แล้วจงใช้ทูตที่เปรื่องเมืองสวรรค์
มาจิกหัวคนประมาทฉกาจฉกรรจ์ ไปลงทัณฑกรรมไว้ให้มันกลัว
ค่ำวันนี้กูจะสวดให้ท่านทราบ จะได้ปราบมึงเสียทั้งเมียผัว
มึงอย่าพักทำวุ่นให้ขุ่นมัว จะดีชั่วค่ำวันนี้ดีละมึง
แล้วอย่าร้องเรียกกูให้ชูช่วย จะเจ็บป่วยอย่างไรอย่าให้ถึง
เองก็มีที่ถืออย่าอื้ออึง กลับไปพึ่งบุญเมียเสียเถิดเอ็ง
แล้วออกจากศาลใหญ่เข้าในตึก อึกทึกปากโป้งพูดโฉงเฉง
อ้ายนี่มันพาลจะตื่นทำครื้นเครง ต้องตามเพลงของมันกันสำนวน ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ ให้แค้นขัดพระทัยมุ่นนึกหุนหวน
จำจะคิดข้อคัดตัดสำนวน เวลาจวนพลบค่ำจะย่ำเย็น
เข้าในห้องตรองเขียนหนังสือลับ แล้วก็พับไว้มิให้ผู้ใดเห็น
พอพลบค่ำน้ำค้างลงเยือกเย็น เดือนก็เด่นดวงกระจ่างสว่างตา
พระเผยแกลแลดูดารารัตน์ หวนประหวัดถึงมิตรกนิษฐา
ไม่เห็นพักตร์พุ่มพวงดวงผกา ในอุราร้อนรุ่มดั่งสุมเพลิง
ป่านนี้นุชบุษบงอนงค์สมร จะแสนร้อนอุระเจ้าดั่งว่าวเหลิง
เพราะครูเราเจ้ากรรมแกทำเชิง จนเปิดเปิงพลัดพรากไปจากกัน
จะอยู่ไปไหนเลยจะมีสุข อันความทุกข์ถึงจะได้ไอศวรรย์
เป็นมนุษย์เกิดมาในสามัญ จะหวงกันหนักหน่วงเป็นห่วงไย
ก็เพราะมิตรชิดเชยที่เคยชื่น จะเริงรื่นก็เพราะรักหักไม่ไหว
นี่แกล้งพรากจากเมียเสียน้ำใจ จะอยู่ไปเล่าก็เห็นไม่เป็นการ
เขาย่อมว่าเหมือนกับราวหม้อข้าวแตก จะมาแบกตุ่มไหใส่ข้าวสาร
เอาอะไรหุงต้มนั่งซมซาน ไม่เป็นการแล้วหนอเรามาเมามัว
พอเที่ยงคืนก็จะไปเสียให้พ้น จะนั่งทนให้เอาพร้ามาผ่าหัว
แทบจะตายหลายครั้งไม่ตั้งตัว อันดีชั่วตามกรรมได้ทำมา ฯ
ฝ่ายองค์พระสังฆราชท่านบาทหลวง ลงนั่งง่วงถอนใจใหญ่อยู่ในฝา
ให้ฉุนเคืองเรื่องพระมังคลา มันพูดจาทิ่มตำให้ช้ำใจ
อายกับพวกขุนนางข้างฝรั่ง ให้แค้นคั่งดังใครเชือดให้เลือดไหล
จำจะคิดเป็นอุบายให้ตายใจ พูดแก้ไขเสียให้พ้นคนนินทา
แล้วจึ่งเรียกมังคลามาปราศรัย กินโต๊ะใหญ่ด้วยกันให้หรรษา
กับขุนนางข้างฝรั่งพวกลังกา ทั้งเหล้ายาเป็ดไก่ยกใส่จาน
อีกเนยนมขนมปังมาตั้งพร้อม ขึ้นนั่งล้อมมุลนายฝ่ายทหาร
พระมังคลาลุกมามิทันนาน ทำอาการเหมือนแต่ก่อนค่อยผ่อนปรน
มิให้จับกิริยาอัชฌาสัย เคยอย่างไรสารพัดไม่ขัดสน
ความในจิตมิให้แหนงระแวงวน ก็นั่งทนไว้ในใจลุกไคลคลา ฯ
บาทหลวงเห็นชื่นแช่มดูแจ่มใส เห็นจะไม่ห่วงผู้หญิงดอกจริงหนา
แกจึ่งยกขวดใหญ่ใส่สุรา ให้มังคลากับขุนนางกินอย่างเคย
แล้วกินเครื่องกับแกล้มแกมกับเหล้า พอมึนเมาพร้อมพรั่งแล้วนั่งเฉย
บาทหลวงจึ่งปราศรัยภิปรายเปรย เหมือนอย่างเคยเลี้ยงทุกครั้งแต่หลังมา
แล้วแกสั่งว่าพรุ่งนี้จะมีฤกษ์ กูจะเบิกทัพค่ายยกไปหวา
เร่งกะเกณฑ์พลขันธ์ดั่งบัญชา ขุนเสนาทุกตำแหน่งเร่งแต่งพล
อ้ายมังคลากำกับเป็นทัพหนุน จัดหมื่นขุนเตรียมให้ทั่วตัวพหล
ใครขาดฆ่าเสียให้ตายให้วายชนม์ ตีให้จนถึงกระทั่งกรุงลังกา
แกสั่งเสร็จมึนเมาลุกเข้าห้อง ลงนอนตรองฤกษ์ยามตามภาษา
ข้างอังกฤษคิดจะทำตามตำรา ใช้ปัญญาโดยตำรับฉบับครู ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มังคลาราช เห็นครูบาทหลวงนอนดูอ่อนหู
เอากระดาษที่ลิขิตปิดประตู มาที่อยู่จัดแจงแต่งสกนธ์
เหน็บกระบี่ฝักดำประจำมั่น ถือปืนสั้นเรียกบ่าวเหล่าพหล
ที่ร่วมใจไคลคลาสี่ห้าคน แล้วรีบร้นเดินตรงมาลงเรือ
ให้ชักใบใส่รอกออกกำปั่น สลาตันพัดส่งตรงไปเหนือ
พอห้าทุ่มถึงเกาะจำเพาะเรือ เข้าข้างเหนือน้ำได้สบายบาน
ค่อยลอยเรื่อยเฉื่อยฉ่ำถึงลำใหญ่ ตรงขึ้นไปปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
ฝ่ายพี่เลี้ยงโฉมเฉลาเยาวมาลย์ ต่างชื่นบานอิ่มเอมเกษมใจ ฯ
ป่างพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ โสมนัสปรีดาแล้วปราศรัย
ถามถึงมิตรกนิษฐาสุมาลัย เสด็จไปห้องนางพลางประโลม ฯ
ฝ่ายพระนุชบุษบงอนงค์นาฏ นางกราบบาททูลองค์พระทรงโฉม
แม้นดาวเคลื่อนเดือนดับพยับโพยม พระทรงโฉมมิได้กลับไปนับวัน
น้องก็ไม่ขออยู่จะสู้ม้วย ใครจะช่วยดับวิโยคที่โศกศัลย์
พลางซบพักตร์ลงกับตักพระทรงธรรม์ นางร่ำกันแสงสะอื้นกลืนน้ำตา
พระรับขวัญขวัญอ่อนสมรมิ่ง พี่ไม่ทิ้งดวงจิตกนิษฐา
ประคองกอดยุพยงองค์พะงา ขึ้นบนบาหลีพลางทางสุนทร
จันทร์กระจ่างกลางฟ้าเวหาหน ต้องสกนธ์กายาสุดาสมร
ลมพระพายชายช่ออรชร หอมเกสรเสาวคนธ์สุมณฑา
พลางแนบนุชบุษบงอนงค์นาฏ แสนสวาทจุมพิตกนิษฐา
ถนอมแนบแอบขวัญกัลยา ร่วมไสยาเดือนหงายสบายใจ
พายุหวนป่วนปั่นเป็นคลื่นคลั่ง กระทบฝั่งสิขรินแผ่นดินไหว
ทั้งท้องธารละหานเหวเป็นเปลวไฟ เมรุไกรอ่อนเอนระเนนเอียง
พิรุณโรยโปรยปรายเป็นสายสาด สุนีฟาดฉาดฉานประสานเสียง
ฝูงมัจฉาปลาร้ายขึ้นว่ายเรียง เป็นคู่เคียงฟาดหางกลางสินธู
เมขลาแบแก้วแววสว่าง อสูรขว้างขวานลั่นสนั่นหู
วิชาธรนักสิทธ์ปิดประตู นอนไม่รู้สึกกายดั่งวายชนม์
สองภิรมย์สมรักสมัครสมาน ดั่งได้ผ่านเมืองฟ้าเวหาหน
จนเที่ยงคืนชื่นสำราญบานกมล ที่ห้องบนท้ายบาหลีทั้งปรีดิ์เปรม
ค่อยเสื่อมสร่างบางเบาบรรเทาทุกข์ เกษมสุขสองราหน้าเป็นเหม
ถนอมแนบเนื้อนิ่มยิ่งอิ่มเอม สองเกษมสุขสมภิรมยา ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง ค่อยสร่างทรวงซึมเซาเมานักหนา
หวนรำลึกตรึกตรองมองตำรา จะยาตรากรีทัพไปรับรอง
จนดึกดื่นคืนยังรุ่งมิได้หลับ ให้กระสับกระส่ายจิตคิดหม่นหมอง
เกือบจะรุ่งฟ้าแดงไขแสงทอง สกุณร้องก้องโกกิลาบิน
ไก่กระชั้นขันเอกวิเวกแว่ว เสียงเจื้อยแจ้วกลางป่าพนาสัณฑ์
ฝูงวิหคนกกาถลาบิน ออกจากถิ่นรังเร่พเนจร
แสงหิรัญเรืองรองขึ้นส่องฟ้า พระสุริยาแย้มเยี่ยมเหลี่ยมสิงขร
พวกพหลพลิกฟื้นบ้างตื่นนอน ยกหาบคอนหุงข้าวบ้างเผาปลา ฯ
ฝ่ายบาทหลวงง่วงเหงาบนเก้าอี้ สกุณีเพรียกพร้องก้องเวหา
พอหายเศร้าเบาบางสร่างอุรา เรียกมังคลาสานุศิษย์คิดรำพึง
เห็นเงียบไปมิได้ขานนานนักหนา ลุกออกมาด่าโป้งเสียงโผงผึง
นอนกระไรไม่รู้สึกนึกรำพึง มันเมาถึงขนาดจริงจึ่งนิ่งไป
พลางลุกเดินมาดูประตูปิด เห็นลิขิตปิดประตูดูสงสัย
ประหลาดจิตผิดแล้วหวาไปหาไฟ มาส่องใกล้อ่านดูจึ่งรู้ความ ฯ
หนังสือพระมังคลานราราช เป็นเชื้อชาติอังกฤษให้คิดขาม
อาจารย์แช่งร่ำไรเป็นใจความ ก็ครั่นคร้ามกลัวจะตายวายพระชนม์
อยู่ไม่ได้ใจคอให้ท้อแท้ ถึงจะแก้เล่าก็เห็นไม่เป็นผล
ทั้งกลัวพระวิญญาณเหลือทานทน ต้องดั้นด้นไปแต่ตัวเพราะกลัวภัย
อันลังกาธานินทร์เป็นถิ่นฐาน เชิญอาจารย์คิดความตามวิสัย
ไม่จงรักหนักหน่วงเป็นห่วงใย ตามแต่ใจฝ่ายท้าวเจ้าประคุณ
ทั้งเสนีมีถ้วนกระบวนรบ ผู้สมทบขาดเหลือคอยเกื้อหนุน
ข้าพเจ้าถูกแช่งแห่งเจ้าคุณ อยู่จะวุ่นวายใจไม่สบาย
เพราะคบหญิงไม่ดีจึ่งมิโทษ เสียประโยชน์ชั่วช้าพาฉิบหาย
พาให้เสื่อมมนตราวิชาคลาย ต้องผันผายไปให้พ้นคนไม่ดี ฯ
พอจบเรื่องแกยิ่งเคืองโทโสพลุ่ง มาเกิดยุ่งเจ็บจิตดั่งพิษฝี
น้อยหรือกูเมตตาทั้งปรานี ไม่พอที่มันจะทำให้ช้ำใจ
แล้วลงจากตึกใหญ่พลางให้หา พวกเสนาจงเรียกท้าวโกสัย
มาหากูเร็วพลันด้วยทันใด จงเร่งไปเดี๋ยวนี้มีกังวล
ขุนนางรับบัญชาเรียกม้าใช้ รีบลงไปเล่าแถลงแห่งนุสนธิ์
พวกม้าใช้รีบรัดไปบัดดล นำยุบลลงไปท่าชลาพลัน
ทูลท่านท้าวโกสัยว่าให้หา พระสังฆราชาร้อนให้ผ่อนผัน
รีบขึ้นไปยังเขาเจ้าประจัน จงเร็วพลันโดยบัญชาอย่าช้าที ฯ
ท้าวโกสัยได้ฟังพระสังฆราช ผู้สิทธิ์ขาดเร่งรัดตัดวิถี
รีบขึ้นบกวกมาไม่ช้าที ขึ้นพาชีรีบไปดั่งใจจง
ครั้นถึงเขาเจ้าประจันมิทันช้า ลงจากม้ารีบไปฟังดั่งประสงค์
บาทหลวงเรียกขึ้นไปดั่งใจจง แกพาตรงขึ้นตึกเหมือนนึกปอง
แล้วให้นั่งยังที่เก้าอี้ใหญ่ พลางปราศรัยโดยจิตสนิทสนอง
ว่าลูกเขยเองไปไหนดั่งใจปอง หรือปรองดองพากันไปอยู่ในเรือ
จงบอกกูไปแต่จริงอย่านิ่งเฉย การไม่เคยทำวลก็ล้นเหลือ
หรือเองพาไปไว้ที่ในเรือ กูไม่เชื่อใครดอกบอกจริงจริง ฯ
ท้าวโกสัยได้ฟังสังฆราช แกเกรี้ยวกราดเต็มที่ดั่งผีสิง
เราก็บอกเนื้อความไปตามจริง แกก็ยิ่งขู่ตะคอกว่าหลอกลวง
เป็นจนจิตด้วยว่าศิษย์เป็นเขยขวัญ หาไม่จะดันเอากับปราชญ์ตาบาทหลวง
บอกกันโดยสัตย์ธรรม์มันว่าลวง เราจะหวงกันไว้ทำไมมี
แล้วจึ่งว่าข้าแต่อาจารย์เจ้า จะมาเฝ้าสงสัยอย่างใช้ผี
จะซ่อนเหน็บเก็บไว้ทำไมมี ไม่พอที่จะพะวงคิดสงกา
เมื่อเจ้าคุณให้ไปรับเป็นทัพหนุน ก็ไปวุ่นจัดทหารการอาสา
คอยเสียงปืนครื้นครั่นดั่งสัญญา เตรียมเภตราคอยประจญรณรงค์
บาทหลวงว่าถ้าเองไม่รู้เห็น สาบานเป็นหรือไม่อย่าใหลหลง
เอาให้กูนับถือว่าซื่อตรง จะได้ปลงอารมณ์ไม่ซมซาน
ท้าวโกสัยได้สดับรับว่าได้ แกจึ่งให้สบถทศฐาน
แม้นมึงไม่รู้จริงอย่านิ่งนาน เร่งสาบานไปสิหวาว่าให้ดัง
ถ้าแม้นมึงเป็นใจกับอ้ายเขย ให้หนีเลยลับไวเหมือนใจหวัง
ให้ตามึงบอดมิดเหมือนติดตัง ทั้งไม้กังเขนขึงตรึงต้นคอ
ให้องค์พระเยซูผู้เป็นเจ้า เอาไม้เท้ามาขยี้ตีหัวขอ
ทั้งเชือกหนังมามัดรัดเอาคอ ให้ตกหม้อแกงตายวายชีวี
จงว่าตามกูไปอย่าได้นิ่ง ให้เห็นจริงเหมือนกูว่าอีตาผี
ท้าวโกสัยว่าพลันไปทันที ไปตามที่เรื่องราวแกกล่าวพลัน ฯ
บาทหลวงเห็นจริงแจ้งไม่แคลงจิต สุจริตแท้จริงทุกสิ่งสรรพ์
สบถได้เหมือนอย่างว่าสารพัน จริงของมันมั่นคงปลงอารมณ์
แกจึ่งว่าฮ้าเฮ้ยท้าวโกสัย กูเจ็บใจควรหรือศิษย์สนิทสนม
มันทำให้เคืองขัดตัดอารมณ์ ต้องเตรียมตรมใจกูผู้อาจารย์
ถึงจะอยู่จะไปก็ไม่ห้าม มันลวนลามเกเรเดรฉาน
เสียแรงกูผู้รักษาพยาบาล ไม่เป็นการจริงละเหวยลูกเขยมึง
อันลังกาครานี้ทีจะได้ อ้ายพวกไทยอ่อนหูกูรู้ถึง
เหมือนลูกไก่อยู่ในมือไม่ดื้อดึง การก็พึ่งจะสำเร็จได้เจ็ดวัน
มันกลัวจะต้องรบหลบไปเสีย พาเอาเมียไปเสียก่อนคิดผ่อนผัน
กูก็ไม่งอนง้อคิดรอมัน เองช่วยกันตีได้เป็นไรมี
กูจะให้ครองกรุงให้ฟุ้งเฟื่อง เป็นเจ้าเมืองมอบสมบัติกษัตริย์ศรี
จงเร่งกลับไปเภตราอย่าช้าที พอราตรีกูจะรบจุดคบเพลิง
คอยฟังเสียงปืนใหญ่ไล่พหล จงจัดพลเพิ่มเจือให้เหลือเหลิง
ข้างด้านน้ำเองเข้าแหกให้แตกเปิง ดูชั้นเชิงพอเป็นทีตีเข้าไป
ข้างฝ่ายกูก็จะกรูกันขึ้นบก อย่าวิตกเลยออเจ้าท้าวโกสัย
เอากำปั่นพันลำตีร่ำไป ทั้งปืนใหญ่ปืนน้อยคอยระดม
ขึ้นบกได้ไฟจุดอย่าหยุดยั้ง ตีประดังยกกันรุมเข้าทุ่มถม
มันคงได้ลังกาอย่าปรารมภ์ จะได้ชมบุญมึงให้ถึงลือ ฯ
ท้าวโกสัยได้ฟังสังฆราช แกองอาจการทัพน่านับถือ
เหตุไฉนมังคลาระอามือ ไม่นับถือครูบาดูน่าชัง
แต่นิ่งไว้ในจิตเพราะคิดเชื่อ ลาไปเรือรีบไปเหมือนใจหวัง
จัดเรือรบพันร้อยลอยประดัง จะคอยฟังเสียงปืนยืนประดา ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชชาติอังกฤษ เห็นสมคิดสารพันก็หรรษา
พอสุริยงลงลับบรรพตา เรียกเสนานายหมวดให้ตรวจพล
พร้อมสะพรั่งตั้งตามพิชัยยุทธ์ กระบวนครุฑเร่งรัดจัดพหล
เป็นปีกขวาปีกซ้ายระบายพล เป็นทัพปล้นทัพหนุนพร้อมมุลนาย
ครั้นฤกษ์ดีคลี่คลายขยายทัพ ออกคั่งคับเร่งกันให้ผันผาย
พวกฝรั่งทั้งมหาเสนานาย ก็ผันผายจากเขาเจ้าประจัน
บาทหลวงขึ้นรถระย้าฝากระจก เป็นทัพบกนำพหลพลขันธ์
เหน็บกระบี่ทีท่าสง่าครัน ถือปืนสั้นหกกระสุนหนุนกระบวน
สารถีตีม้าอาชาชาติ เผ่นผงาดวิ่งกลมดั่งลมหวน
เดินในดงวงอ้อมพร้อมกระบวน ทั้งพลทวนเกาทัณฑ์เป็นหลั่นไป
ปืนนกสับคาบศิลาระดาดาด ดูเกลื่อนกลาดเร่งกันเสียงหวั่นไหว
ทั้งปืนล้อลากเรียงเคียงกันไป พวกคบไฟสำหรับเข้าเผาบุรินทร์
บาทหลวงแสนแค้นจิตคิดระทด มันคิดคดทำได้ดั่งใจถวิล
แม้นสมหวังได้ลังกาในธานินทร์ เป็นที่ถิ่นสุขเกษมเปรมอุรา
ถึงมันจะมาบระจบไม่คบไว้ ก็เห็นใจจริงจังสิ้นกังขา
อ้ายนี่ถูกถ้อยคำอย่างตำรา เขาว่าปลาแรงเพราะหางอย่างทำนอง
เป็นเหตุผลด้วยอีเมียจึ่งเสียท่า มันชักพาหมกมุ่นให้ขุ่นหมอง
แล้วหวนห้ามความหลังตั้งแต่ตรอง มาในท้องแถวทางกลางอรัญ
ให้เร่งรถรีบมาเวลาค่ำ จวนจะย่ำยามชัยพอไก่ขัน
ถึงลำเนาเขาเขินเนินอรัญ หยุดพร้อมกันแต่บรรดาเสนานาย ฯ
บาทหลวงนั่งตั้งสง่าบนหน้ารถ มาพร้อมหมดยืนคำนับรับกฎหมาย
จะคอยฟังสั่งงานการอุบาย ทั้งไพร่นายข้างฝรั่งอย่างแต่เดิม ฯ
ฝ่ายตัวท่านสังฆราชพระบาทหลวง พร้อมกระทรวงสมนึกให้ฮึกเหิม
จึงว่าเฮ้ยคนงานทหารเดิม คิดเพิ่มเติมกองแซงแต่งกระบวน