Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
แต่บุญน้อยถอยถดทั้งยศศักดิ์ จะรับรักเหมือนหนึ่งตรัสน่าบัดสี
ขอเป็นข้าฝ่าละอองรองธุลี อย่าเลื่อนที่ยศศักดิ์ขึ้นหนักเลย
ฉันเจียมตัวกลัวจะตกหัวอกแตก สุดจะแบกหน้าหยิบหมากดิบเสวย
พวกข้าเฝ้าเขาจะเยาะหัวเราะเย้ย ยังไม่เคยรับประทานถึงพานทอง
รับสั่งให้มาเฝ้าด้วยเศร้าโศก ทูลพระโรคร้อนรนที่หม่นหมอง
กระดาษเขียนพระอาการในพานรอง ฝ่าละอองอ่านดูของภูวไนย ฯ
ศรีสุวรรณฟั่นเฟือนเหลือเลือนหลง รู้สึกองค์อ่านแจ้งแถลงไข
ว่าทรงพระประชวรรัญจวนใจ ให้จับไข้กลางวันสั่นสะท้าน
ครั้นกลางคืนคลื่นเหียนอาเจียนด้วย หอบระหวยหิวเหลือเบื่ออาหาร
ทั้งจุกเสียดเคียดระดมเป็นลมดาน หมออยู่งานก็ไม่หายหลายเวลา
ให้เมื่อยขัดปัตคาดไฟธาตุหย่อน สะอึกซ้อนสามชั้นหวั่นผวา
ยังไม่ไปจังหวัดรัตนา เห็นเนิ่นช้ากว่าจะหายก็หลายเดือน
วิตกจิตคิดจะใคร่ให้พระน้อง ไปเฝ้าสองกษัตริย์แทนก็แม้นเหมือน
ถ้าน้องแหนงแคลงจิตว่าบิดเบือน เชิญมาเยือนเยี่ยมบ้างที่ข้างใน
พอจบคำรำพันกลั้นพระสรวล ทำประชวรเชือนแชพูดแก้ไข
พอเห็นสินสมุทรมาพลับพลาชัย จึงสั่งให้อ่านความตามอาการ
นัดดาดูรู้แจ้งจึงแกล้งพูด เข้าตรีทูตถึงตัดอติสาร
เป็นโรคาสารบิดพิสดาร ดูอาการเกือบสวรรคครรไล ฯ
พระทานทัดนัดดาอย่าว่ากล่าว คอยฟังข่าวฟังความตามวิสัย
แล้วแกล้งถามนางรำภาว่าเจ้าไป สักเมื่อไรจึงจะออกมาบอกกัน
พี่อยู่หลังตั้งแต่นี้ไม่มีสุข ไหนจะทุกข์ถึงพระโรคที่โศกศัลย์
ไหนจะคอยกลอยสวาทไม่ขาดวัน ไหนจะกลั้นกลืนรักไว้หนักทรวง
ไหนจะเศร้าเปล่าจิตคิดวิตก เหมือนอย่างยกเมรุไกรไศลหลวง
เห็นแท้เที่ยงเพียงรำภาสุดาดวง จะดับทรวงให้พี่สร่างสว่างใจ
เป็นสัจจังหวังถนอมเป็นจอมมิตร อย่าควรคิดเคลือบแคลงแหนงไฉน
แม้ปลดเปลื้องเคืองขัดตัดอาลัย เหมือนตัดใจพี่ให้ขาดสวาทวาย ฯ
นางฟังคำทำชม้อยให้ช้อยชด น้อมประณตนึกสมอารมณ์หมาย
แกล้งทูลตอบขอบพระโอษฐ์โปรดภิปราย แม้มิตายจะต้องคิดเป็นนิจนิรันดร์
แม้เป็นข้าฝ่าละอองสองกษัตริย์ จะปรนนิบัติผ่านฟ้าจนอาสัญ
มิได้คลาดราชกิจจะติดพัน กระหม่อมฉันทูลลาพระคลาไคล
ซึ่งออกโอษฐ์โปรดว่าให้มาเฝ้า จนด้วยเกล้าเกศามาไม่ได้
แม้โปรดใช้ให้ออกมาเวลาไร ก็จะได้กลับมาทูลอาการ ฯ
พระห้ามว่าช้าก่อนสมรมิ่ง แม้ใจจริงจะรักสมัครสมาน
จะทูลขอก็เห็นจะโปรดประทาน ถวายจานทองคำตามธรรมเนียม
จริงจริงนะนางรำภาไม่ว่าเล่น จะเลี้ยงเป็นเพื่อนตายไม่อายเหนียม
นางทูลว่าข้าพเจ้าไม่เท่าเทียม ก็คิดเจียมใจตัวด้วยกลัวภัย
ถ้าทูลขอก็จะมาเป็นข้าบาท สำหรับกวาดพลับพลาที่อาศัย
ช่วยแบกหามตามประสาเป็นข้าไท จะรับใช้ชิดชมไม่สมควร
พระว่าพี่มิให้น้องต้องเศร้าสร้อย ไม่ใช้สอยจะอุตสาห์รักษาสงวน
แล้วเสแสร้งแกล้งถามความประชวร เวลาจวนจะเข้าไปเห็นไม่ทัน
ช่วยทูลพระมเหสีพรุ่งนี้เช้า จะไปเฝ้าฟังพระโรคที่โศกศัลย์
จงมาคอยหน่อยหนึ่งนะให้ปะกัน พอตะวันสายเราจะเข้าไป ฯ
สินสมุทรหยุดฟังเห็นสั่งซ้ำ จึงว่ากรรมเอ๋ยกรรมจะทำไฉน
พระบิตุรงค์หลงคลั่งอยู่วังใน พระจะไปเข้าซองเป็นสองโรง
มิเสียทีอีฝรั่งมันช่างล่อ จะตามต่อเอาด้วยลิ้นให้สิ้นโขลง
พระก็รู้อยู่ว่าลังกาโกง ขืนตะโกรงกระไรเลยไม่เคยพบ
แต่ศพเดียวเขี้ยวเข้มก็เต็มปล้ำ ยังจะซ้ำตายต้องเป็นสองศพ
จนชั้นอีขี้ข้าไม่น่าคบ ขืนเร้ารบรักใคร่เป็นไมตรี ฯ
นางรำภาลาองค์พระทรงยศ มาขึ้นรถเรียกเหล่านางสาวศรี
จากกองทัพกลับมาเข้าธานี ฝูงนารีตามหลังมาพรั่งพรู ฯ
ฝ่ายองค์พระอนุชาว่ากับหลาน ไม่ต้องการที่จะให้ได้อดสู
ถึงชั่วดีมิใช่จะไม่รู้ เขาเป็นผู้หญิงมาบอกอาการ
ก็ปราศรัยไต่ถามไปตามเล่ห์ มาโว้เว้ว่ากล่าวให้ร้าวฉาน
วิสัยชายหมายชู้คู่สำราญ ก็เกี้ยวพานพูดจาให้น่าฟัง
เขาบอกกล่าวข่าวไข้มิไปเยี่ยม ผิดธรรมเนียมเยี่ยงอย่างแต่ปางหลัง
พรุ่งนี้เช้าจะเข้าไปที่ในวัง เจ้าอยู่หลังค่ายคูจงดูแล
แล้วให้ยกหีบทองเข้าห้องหับ เป็นของลับสิ่งไรยังไม่แน่
นึกพะวงสงสัยไขประแจ ก็เห็นแต่เครื่องต้นสุคนธ์ธาร
กับเช็ดหน้ายาดมพระชมชื่น ยิ่งหอมรื่นก็ยิ่งรักสมัครสมาน
คิดถึงปล้ำรำภาที่ป่าตาล ยิ่งซาบซ่านเสียวทรวงจนง่วงงง
เห็นเงาผีที่เข้าสิงว่าหญิงสาว ดูรูปราวกับรำภาผวาหลง
กอดเขนยเชยแอบไว้แนบองค์ พิศวงหวังว่านางอยู่ข้างเคียง
ค่อยจุมพิตคิดพลางว่านางข่วน ทรงพระสรวลคิกคิกระริกเสียง
สินสมุทรกับสามพราหมณ์พี่เลี้ยง ต่างหมอบเมียงมองดูภูวไนย
เห็นกรกุมอุ้มแอบแนบเขนย เอะกรรมเอ๋ยอีกองค์แล้วหลงใหล
ต่างอึ้งอั้นตันอกตกฤทัย คลานเข้าไปอัญชลีที่ไสยา
แล้วทูลเตือนเหมือนจะให้พระได้คิด ข้าเห็นว่าพระจริตผิดหนักหนา
ในหีบทองของอะไรเขาให้มา จนผ่านฟ้าฟั่นเฟือนไม่เหมือนเคย ฯ
พระเห็นสินสมุทรสามพราหมณ์พี่เลี้ยง มาหมอบเมียงเคียงค้อนซ่อนเขนย
ตรัสว่าเบื่อเหลือใจกระไรเลย มาเยาะเย้ยหยาบคายน่าอายใจ
เมื่อนอนอยู่เห็นว่าเป็นบ้าเพ้อ คะข้าเซ่อเสียจริตผิดวิสัย
มิใช่การงานดอกถอยออกไป บ้าจะไล่เตะตีคนดีตาย ฯ
ฝ่ายทั้งสามพราหมณ์สินสมุทรหลาน แสนสงสารภูวไนยจิตใจหาย
ครั้นจะกวนหวนหุนจะวุ่นวาย ต่างถวายอภิวันท์กลั้นน้ำตา
แล้วถอยไปให้ลับนั่งปรับทุกข์ มาเกิดยุคอย่างเพศพระเชษฐา
เหตุทั้งนี้ที่ทำอีรำภา มันแกล้งมาคลอเคลียจนเสียการ
กลศึกลึกลับไม่รับรบ กลับตลบเอาด้วยรักหักประหาร
สินสมุทรสุดแค้นแสนรำคาญ จะคิดอ่านแก้ไขอย่างไรดี
เจ้าสานนท์บ่นว่าเป็นยาแฝด มาติดแปดปนทั้งกำลังผี
ถ้าได้ดูรู้เริ่มแต่เดิมที จะบัตรพลีแก้ไขดังใจจง
นี่คลั่งไคล้ใครจะห้ามเมื่อยามคลั่ง จะเชื่อฟังคำใครด้วยใหลหลง
พระโอรสจงอุส่าห์รักษาองค์ มันก็คงจะมาชักไปสักคราว
สินสมุทรสุดแค้นว่าแสนชาติ ฉันไม่ปรารถนาดูอีชู้สาว
เสร็จธุระจะไปบวชจนหนวดยาว มิให้ฉาวเช่นบิดาพระอาเลย
พรุ่งนี้พระจะไปหาอีฝรั่ง มิพลาดพลั้งเสียทีหรือพี่เอ๋ย
พี่ช่วยห้ามปรามพระอาประสาเคย อย่าละเลยให้ไปถึงในวัง
เจ้าพราหมณ์ว่าข้าวิตกเพียงอกแตก ด้วยเห็นแปลกพระจริตผิดแต่หลัง
ถึงเราทูลห้ามไว้ก็ไม่ฟัง ด้วยคลุ้มคลั่งเคลิ้มสกนธ์กระวนกระวาย
แม้มิให้ไปประสบได้พบปะ พระอุระก็จะแยกแตกสลาย
ต้องปล่อยให้ไปตามความสบาย ด้วยเคราะห์ร้ายฤกษ์ยามตามตำรา
พอปลายปีมีผู้จะชูช่วย ไม่มอดม้วยด้วยอำนาจวาสนา
คราวนี้ห้ามเห็นไม่หยุดสุดปัญญา จะโกรธาว้าวุ่นเป็นฟุนไฟ ฯ
สินสมุทรสุดจนให้อ้นอั้น จึงว่าฉันเห็นพระองค์ลุ่มหลงใหล
จะปล่อยปละละวางเสียอย่างไร จะต้องไปตามด้วยช่วยระวัง
ถึงอับจนคนเดียวจะเคี่ยวขับ ฆ่าให้ยับนับร้อยไม่ถอยหลัง
พี่คุมไพร่ไปอยู่ประตูวัง ฉวยพลาดพลั้งก็จะได้แก้ไขกัน ฯ
เจ้าพราหมณ์ตอบชอบอยู่อย่าดูหมิ่น ชาติทมิฬเหมือนยักษ์มักกะสัน
แต่ครั้งนี้ฉันเห็นไม่เช่นนั้น เป็นกลกันช้างโขลงเข้าโรงใน
จะทำต่อล่อลวงเหมือนบ่วงดัก ด้วยความรักรัดตีนดิ้นไม่ไหว
พรุ่งนี้พระจะรักษาพระอาไป ที่วังในนั้นเหมือนหลงเข้าดงรัก
ล้วนรูปแต่งแป้งขมิ้นใส่กลิ่นหอม ละมุนละม่อมเหมาะหมดมียศศักดิ์
ทั้งสาวแส้แลลออนรลักษณ์ อย่าหลงรักรูปเขาอย่าเบาความ
แม้หลงเลยเชยชมเข้าสมทบ เหมือนสองศพแล้วมิหนำยังซ้ำสาม
อันพวกพลมนตรีกับพี่พราหมณ์ จะถึงความมรณาชีวาลัย ฯ
พระโกรธกริ้วนิ่วหน้าแล้วว่าพี่ อันชาตินี้น้องไม่หลงอย่าสงสัย
ถึงนางฟ้ามาล่อไม่พอใจ มิตบให้ยับย่อยก็คอยดู
แต่พระอามาเป็นไปเช่นนี้ เสียศักดิ์ศรีเสียยศต้องอดสู
จะแก้ไขไม่หยุดเป็นสุดรู้ พูดกันอยู่ที่พลับพลาจนราตรี ฯ
พอรำภามาถึงวังกำลังพลบ ไปนอบนบนางวัณฬามารศรี
ทูลแถลงแจ้งตามเนื้อความมี วันพรุ่งนี้เธอจะมาดูอาการ
แล้วทูลที่ศรีสุวรรณรำพันปลอบ ได้โต้ตอบตามรักสมัครสมาน
สินสมุทรพูดจาว่าประจาน ว่าหม่อมฉานช้างต่อไปล่อลวง
คงจะเป็นเช่นชนิดพระบิดา เขาลวงมาหลงคลั่งอยู่วังหลวง
เห็นจะตัดทัดทานการทั้งปวง ให้เสียท่วงทีทำให้รำคาญ
นางวัณฬาว่าสุคนธ์พระมนต์ขลัง คงหลงคลั่งตามมาเหมือนว่าขาน
นางรำภาว่าฉันเห็นไม่เป็นการ ถึงมาหลานก็จะตามมาห้ามอา ฯ
นางละเวงเกรงกริ่งลงนิ่งตรึก เห็นเสร็จศึกสมมาดปรารถนา
จึงว่าเจ้าเอาธุระที่พระอา นางยุพาข้าจะวานผูกหลานไว้
ไปห้องหับหลับนอนอย่าร้อนเร่า การของเจ้าตามแต่จะแก้ไข
ประภาษพลางนางวัณฬาลุกคลาไคล เสด็จไปห้องยุพาในราตรี
ขึ้นบัลลังก์นั่งใกล้มิให้ห่าง ธิดานางน้อมประณตบทศรี
นางลูบหลังลูกยาแล้วพาที ทุกวันนี้ยุคเข็ญไม่เห็นใคร
แต่ลูกน้อยพลอยทุกข์พลอยสุขด้วย เจ้าจงช่วยทุกข์แม่ช่วยแก้ไข
ช่วยดับทุกข์ขุกเข็ญให้เย็นใจ พออย่าให้บ้านเมืองเคืองรำคาญ
แล้วเล่าความตามรำภาเขามาเล่า เขาจะเข้ามาปราสาทราชฐาน
สินสมุทรพูดจาติดสามานย์ จะคิดอ่านเอาขังไว้วังใน
เจ้าช่วยล่อพอระเริงด้วยเชิงรัก คอยรับพักตร์ผูกจิตพิสมัย
พระมนต์ขลังสั่งสอนแต่ก่อนไร ผู้ใดใกล้ได้กลิ่นก็ยินดี ฯ
ฝ่ายยุพาฝรั่งได้ฟังตรัส สุดจะขัดสุดจะคบสุดหลบหนี
อภิวาทบาทยุคลพระชนนี ลูกไม่มีใจรักเหมือนยักษ์มาร
ดูน่ากลัวหัวหยิกหลุกหลิกหลอก เขี้ยวก็งอกหน้าก็โง่ทั้งโวหาร
มุทะลุดุดันในสันดาน จะประทานให้เป็นผัวลูกกลัวภัย
แม้ลวงล่อพอให้ตายวายชีวิต ลูกจะคิดมิให้ขัดอัชฌาสัย
ด้วยแสนแค้นแสนชังไม่หวังใจ จะเข้าใกล้เกลียดหน้าระอาอาย ฯ
นางโฉมยงองค์ละเวงเกรงจะฉาว จึงว่ากล่าวไกล่เกลี่ยเสียให้หาย
แม้ฆ่าตีชีวันเป็นอันตราย รู้ระคายเคืองแค้นจะแทนทด
จะกลับทุกข์ยุคเข็ญทุกเส้นหญ้า เพราะเหตุว่าเชื้อสายไม่ตายหมด
เขาหน่อเนื้อเชื้อวงศ์องค์โอรส เกียรติยศยิ่งกว่าทุกสากล
อันสตรีนี้จะเลือกรูปบุรุษ ก็ยากสุดแสนเข็ญไม่เป็นผล
เหมือนหนึ่งแม่แต่แรกไม่แปลกปน แต่จำจนด้วยเจ้าทำให้จำเป็น
เดี๋ยวนี้ถูกลูกแก้วบ้างแล้วหรือ จึงดึงดื้อมิได้ทุกข์ถึงยุคเข็ญ
เมื่อมิรับดับร้อนให้ผ่อนเย็น คงจะเป็นเสี้ยนหนามสงครามไป ฯ
นางยุพาสารภาพกราบพระบาท อย่ากริ้วกราดกริ่งจิตคิดไฉน
ซึ่งทูลความตามชังไม่หวังใจ คิดจะใคร่สังหารผลาญชีวี
เมื่อไม่เห็นเช่นว่าแล้วข้าบาท ก็ไม่อาจขัดข้องให้หมองศรี
ถึงเสียตัวชั่วช้ายิ่งกว่านี้ ก็ตามทีเถิดไม่ขัดพระอัชฌา
นี่เหล่ากอหน่อเนื้อเป็นเชื้อแถว ไม่เลือกแล้วลูกจะรักให้หนักหนา
ถึงจะเถือเนื้อกินไม่นินทา พระแม่อย่าเคืองขัดถึงตัดรอน ฯ
นางชื่นชอบตอบว่าอย่าประชด เมื่อถึงบทกลัวจะรักไม่พักสอน
พรุ่งนี้ผัวตัวจะมาหาบิดร เจ้าจงงอนให้ออกชดเป็นรถทรง
แล้วเทวีลีลากลับมาห้อง ขึ้นแท่นทองทูลความตามประสงค์
บอกอาการผ่านเกล้าถึงเผ่าพงศ์ พรุ่งนี้องค์อนุชาจะมาเยือน ฯ
พระอภัยได้สดับลงปรับทุกข์ จะทำจุกจับไข้นั้นไม่เหมือน
เขาคงเห็นเป็นแน่ว่าแชเชือน จะบิดเบือนแก้ไขอย่างไรดี
นางฟังคำทำเป็นว่าถ้าเช่นนั้น กระหม่อมฉันจะช่วยว่ารำภาสะหรี
ไปชวนพระอนุชานั่งพาที อยู่แต่ที่ห้องกลางให้ห่างองค์ ฯ
พระยิ้มพลางทางตอบว่าชอบแล้ว พระน้องแก้วคิดควรนวลหง
จะคอยทายาชโลมของโฉมยง จะแอบองค์อุ่นใจให้ไข้คลาย
ถึงเจ็บจุกสุขุมให้กลุ้มกลัด จะได้นัดยาดมให้ลมหาย
พลางแนบชิดพิศวาสไม่คลาดคลาย แสนสบายบรรทมเฝ้าชมเชย
ต่างชื่นแช่มแย้มยิ้มให้อิ่มจิต ถนอมสนิทเนื้อน่วมร่วมเขนย
จนน้ำค้างพร่างพรมลมรำเพย พระก่ายเกยกอดประทับจนหลับไป ฯ
ฝ่ายองค์พระอนุชาเวลาดึก หวนรำลึกลืมองค์ให้หลงใหล
หอมสุคนธ์มนตรายิ่งอาลัย เชยสไบบางต่างนางรำภา
นึกถึงทรงวงพักตร์ที่ลักพิศ ยังเห็นติดเนตรให้อาลัยหา
คิดถึงคำพร่ำไว้อาลัยลา พระชลนาคลอคลอท้อฤทัย
เผยพระแกลแลดูดวงบุหลัน เห็นพระจันทร์แจ่มฟ้าพฤกษาไสว
ดูเวียงวังลังกายิ่งอาลัย แม้เหาะได้จะไปหาสุดาดวง
ได้อิงแอบแนบชิดสนิทสนม ถนอมชมร้อยชั่งในวังหลวง
จะอุ่นเหลือเนื้อนุ่มเจ้าพุ่มพวง กระเพื่อมทรวงแสนจะชื่นทุกคืนวัน
เสียงแจ้วแจ้วแว่วว่ารำภาเรียก นิ่งสำเหนียกฟังไปเป็นไก่ขัน
เห็นขอบฟ้าฝ้าแดงด้วยแสงจันทร์ ว่าตะวันรุ่งรางค่อยสร่างใจ
ออกจากห้องร้องเรียกโยธาหาญ ไม่เห็นขานขอรับยังหลับใหล
ยิ่งโกรธาด่าวุ่นเป็นฟุนไฟ พระฉวยไม้ไล่หวดทุกหมวดกอง
เห็นคนนั่งตั้งนาฬิกาทุ่ม ทำคองุ้มโหงกหงุบเธอทุบถอง
จนเวลาฟ้าเหลืองขึ้นเรืองรอง ไม่ย่ำฆ้องรุ่งบ้างเป็นอย่างไร
พวกกองทัพหลับใหลตกใจตื่น เสียงครึกครื้นเรียกกันสนั่นไหว
พอรู้ว่าพระองค์ผู้ทรงชัย เธอก็ได้สติกลับเข้าพลับพลา ฯ
สินสมุทรกับสามพราหมณ์พี่เลี้ยง เที่ยวไล่เลียงไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ไม่ได้ความถามไต่กันไปมา จึงทราบว่าภูวไนยเธอไล่ตี
ชะรอยองค์ทรงฤทธิ์คิดว่ารุ่ง ด้วยหมายมุ่งจะไปหารำภาสะหรี
ต่างตรองตรึกปรึกษาในราตรี มิรู้ที่จะผ่อนผันเป็นฉันใด
จนดาวเดือนเลื่อนลับพยับฟ้า พระสุริยาแย้มเยี่ยมเหลี่ยมไศล
ให้นายหมวดตรวจพหลพลไกร ต่างเตรียมไว้รับเสด็จสำเร็จการ ฯ
ฝ่ายองค์พระอนุชาเวลาเช้า เสด็จเข้าที่ชำระสระสนาน
แล้วปรายประพระสุคนธ์วิมลมาลย์ พนักงานพัชนีนั่งวีลม
พระสอดใส่สนับเพลาเนากระหนก ทรงผ้ายกพื้นตองปักทองถม
ใส่ห้อยหน้าผ้าทิพย์ขลิบมะยม ชายไหวลมพัดแกว่งแย่งเครือวัลย์
ฉลององค์ทรงรัดให้ครัดเคร่ง คาดปั้นเหน่งเพชรพรายสายกระสัน
กรองศอรับทับทรวงดวงดอกจันทน์ สังวาลวรรณแวววับประดับพลอย
ทรงมหาพาหุรัดดูตรัจเตร็จ ทองกรเพชรน้ำวิ่งดังหิ่งห้อย
พระธำมรงค์วงรายประพรายพร้อย สลับพลอยเพชรแพรววะแววไว
แล้วสวมทรงมงกุฎบุษยรัตน์ กรรเจียกจัดจอนรายดอกไม้ไหว
ห้อยอุบะมะลิลาสวมมาลัย หมายจะไปเกี้ยวชู้ได้ดูงาม
เสด็จออกหน้าฉานเห็นหลานรัก อยู่พร้อมพรักนายไพร่จึงไต่ถาม
พระนัดดาว่าประชวรฉันควรตาม ไปฟังความข่าวไข้ที่ในวัง ฯ
ศรีสุวรรณอั้นอ้นยิ่งจนจิต จะห้ามผิดเยี่ยงอย่างแต่ปางหลัง
ถึงมิให้ไปตามห้ามไม่ฟัง แต่รอรั้งตรึกตราไม่พาที
แล้วรำพึงถึงรำภาจะว่าปด ขึ้นทรงรถให้นัดดาเป็นสารถี
ออกจากค่ายฝ่ายเจ้าพราหมณ์สามเสนี คุมโยธีติดตามออกหลามมา
ถึงประตูบูรีที่ประทับ จึงบอกกับตัวนายทั้งซ้ายขวา
ว่าโอรสกับพระอนุชา เสด็จมาเฝ้าพระภูวไนย ฯ
นายประตูรู้รีบไปบอกเล่า หลวงแม่เจ้าทูลแจ้งแถลงไข
นางทรงฟังสั่งสะหรีด้วยดีใจ จงช่วยไปรับตัวกับขรัวนาย ฯ
นางรำภาลาองค์นางนงลักษณ์ มาตำหนักนึกสมอารมณ์หมาย
รีบผลัดผ้าทาแป้งจัดแจงกาย ชวนขรัวนายนาดเดินดำเนินมา
ถึงประตูดูแลออกแซ่ซ้อง เห็นพระน้องหน่อกษัตริย์บนรถา
นางคำนับอภิวันท์จำนรรจา รับสั่งมารับเข้าไปที่ในวัง ฯ
พระยิ้มหยอกบอกว่ามาแต่เช้า ต้องคอยเจ้าเหนื่อยเหน็บนั่งเจ็บหลัง
นึกพรั่นจิตคิดว่าทิ้งเสียจริงจัง ผู้รับสั่งพึ่งจะออกมาบอกความ
เสด็จจากรถทรงด้วยองอาจ พระหน่อนาถตามเสด็จไม่เข็ดขาม
เข้าในวังลังกาสง่างาม รำภาตามทูลหนทางมาข้างใน ฯ
ฝ่ายละเวงวัณฬาออกมานั่ง สนมพรั่งพร้อมหน้าอัชฌาสัย
นางยุพามาถึงห้องทองประไพ อาบน้ำในแม่ขันอันบรรจง
แล้วนุ่งห่มสมเป็นที่บุตรีเอก จุดเทียนเสกมนต์ตามความประสงค์
แป้งน้ำมันจันทน์ลูบทั้งรูปทรง สุคนธ์ผงผัดผ่องละอองนวล
น้ำมันแก้วแววตาเจิมหน้าผาก แล้วสีปากจิ้มแก้มแล้วแย้มสรวล
กระจกส่องลองเยื้อนเบือนกระบวน ให้ยั่วยวนแย้มยิ้มทำพริ้มพราย
แล้วหวีผมกลมกวดกระหมวดเกล้า ปักปิ่นเนาวรัตน์จำรัสฉาย
ใส่กรอบช้องป้องพักตร์จำหลักลาย แซมดอกไม้ไหวรายดูพรายพราว
ส่านสีม่วงดวงดอกห่มนอกเสื้อ จับผิวเนื้อนวลปลั่งกำลังสาว
ใส่แหวนเนื่องเรืองอร่ามแวววามวาว เล็บมือยาวย้อมเทียนเจียนประจง
ครั้นสรรพเสร็จเด็ดดอกกุหลาบซ้อน ลงอักษรเสกมนต์ให้คนหลง
สำหรับมือถือเดินดำเนินตรง มาเฝ้าองค์อัคเรศเกศลังกา
ประนมนอบหมอบเรียงเข้าเคียงอาสน์ ตำแหน่งราชบุตรีมียศถา
นางละเวงเพ่งพิศดูธิดา ยิ้มในหน้านึกกริ่มกระหยิ่มใจ
พอองค์พระอนุชาถึงปราสาท ทั้งหน่อนาถนางรำภาอัชฌาสัย
ยิ่งชื่นชมสมประสงค์จำนงใน จึงเชิญให้นั่งยังบัลลังก์รัตน์
พนักงานพานสลาออกมาตั้ง ถวายทั้งพี่น้องสองกษัตริย์
บ้างนบนอบหมอบกรานอยู่งานพัด นางแกล้งตรัสปราศรัยเป็นไมตรี
ซึ่งทรงยศอตส่าห์เข้ามาเยี่ยม ตามธรรมเนียมวงศาเป็นราศี
ทั้งไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินจะยินดี ได้เป็นที่พึ่งพาข้างหน้าไป ฯ
พระอนุชาว่าหม่อมฉันกับหลานรัก สาพิภักดิ์มั่นคงอย่าสงสัย
ซึ่งหักหาญราญรอนแต่ก่อนไร ด้วยมิได้แจ้งกระจัดเป็นสัจจา
ประเดี๋ยวนี้พี่นางเหมือนอย่างพี่ ด้วยภักดีต่อสมเด็จพระเชษฐา
จึงสู้ซื่อถือสัตย์ทั้งนัดดา อุส่าห์มาหมายให้เห็นใจจริง
ซึ่งพระโรคโศกศัลย์หม่อมฉันอ่าน พระอาการเจ็บจุกเป็นทุกสิ่ง
ยังดำรงคงได้พอไหวติง หรือแน่นิ่งไปไม่ฟื้นทุกคืนวัน ฯ
นางแกล้งยิ้มพริ้มพรายภิปรายตอบ หมอประกอบยากินเข้าดินถนัน
เสวยชอบหอบเหียนอาเจียนนั้น ค่อยผ่อนผันบรรเทาฟื้นดูชื่นบาน
เวลาเช้าข้าวตังรังนกเสวย กับนมเนยน้ำองุ่นทั้งวุ้นหวาน
ลมบรรเทาเข้าบรรทมหลับนมนาน เห็นอาการค่อยเป็นสุขขึ้นทุกที
บรรทมตื่นขึ้นมาจะทูลฉลอง ให้ทั้งสององค์เข้าเฝ้าในที่
แล้วเสแสร้งแกล้งเยื้อนเตือนบุตรี บังคมพี่เสียบ้างนางยุพา
นางฟังคำทำอายชม้ายชม้อย ชำเลืองช้อยชายเนตรดูเชษฐา
พอเนตรสบนบนอบยอบกายา ภาวนาอาคมเป่าลมปราณ ฯ
ฝ่ายหน่อนาถชาติเชื้อผีเสื้อน้ำ ผีจะทำมิใคร่ได้ด้วยใจหาญ
แต่ฤทธิ์เดชเวทมนตร์ดลบันดาล ให้ซาบซ่านเสียวรักหักอารมณ์
ดูที่ไหนให้เพลินเจริญจิต ประไพพิศเพราพริ้งทุกสิ่งสม
ทั้งสองแก้มแย้มยิ้มน่าชิมชม ป่วนอารมณ์ก้มพักตร์สู้หักใจ ฯ
นางโฉมยงองค์ละเวงให้เกรงกริ่ง เห็นเฉยนิ่งก้มหน้าไม่ปราศรัย
บอกธิดาว่าเจ้าเอาดอกไม้ ไปยื่นให้เชษฐาต่างยาดม
นางก้มกรานคลานหมอบทำยอบย่อ ถวายต่อพระหัตถ์ชิดสนิทสนม
สินสมุทรสุดซื่อรับถือดม พอสูดลมแล่นวับเข้าจับใจ
ทั้งผีวิ่งสิงซ้ำละล่ำละลัก จะห้ามรักหักรักหักไม่ไหว
จะลดเลี้ยวเกี้ยวพานประการใด ก็ยังไม่เคยขยั้นพรั่นวิญญาณ์
แต่ความรักหักอายภิปรายปลอบ พี่คิดขอบคุณของน้องหนักหนา
แล้วแก้เก้อเออนี่แน่แม่ยุพา ชันษาโฉมเฉลาสักเท่าไร ฯ
ฝ่ายยุพาผกาก้มหน้ายิ้ม ดูพรายพริ้มพจนาอัชฌาสัย
อันชันษาข้าพเจ้าไม่เข้าใจ มาซักไซ้ไล่เลียงน้องไม่ต้องการ
หรือทรงเดชเชษฐาโหราเอก จะลงเลขสูตรศูนย์ทั้งคูณหาร
อย่าพูดเล่นเช่นนั้นหม่อมฉันวาน ดูอาการบิตุรงค์แล้วทรงทาย ฯ
สินสมุทรสุดสะเทิ้นให้เขินขาม จะตอบความลำบากยากใจหาย
แต่อิดเอื้อนเยื้อนย้ำคำภิปราย ฉันทำนายทายไม่เป็นเช่นประชวร
ฉันจะแก่หรือว่าแม่แก่กว่าฉัน เพราะเท่านั้นดอกจึงถามทรามสงวน
นางละเวงเกรงความจะลามลวน จึงแปรปรวนแก้ไขมิให้อาย
ยุพานั้นวันพุธเขาพูดมาก เสาร์เป็นปากวาจากล้าใจหาย
ระกาไก่ได้สิบเก้ากับเดือนปลาย จะถวายให้เป็นน้องของพระองค์
สินสมุทรสุดกริ่มแย้มยิ้มเยื้อน เพราะโปรดเหมือนหมายจิตคิดประสงค์
สมคะเนทูลไปอย่างใจจง ฉันนี้คงรักนางไม่ห่างไกล
แล้วเหลียวมาว่าประทานฉันนะน้อง หรือจะข้องขัดรับสั่งชิงชังไฉน
มิฝากตัวแก่ฉานเถิดนานไป จะหยิกให้ขาเขียวเจียวไม่ฟัง
นางยุพาว่าหม่อมฉันไม่หาญขัด สารพัดจะทำตามรับสั่ง
จะให้หามก็จะหามตามกำลัง เชิญพระนั่งยังบ่าจะพาไป
สินสมุทรสุดแก้แพ้ฝีปาก อุส่าห์ฝากไมตรีตามวิสัย
ว่าเช่นนั้นฉันจะจำถ้อยคำไว้ พระอาได้รู้เห็นเป็นพยาน ฯ
ศรีสุวรรณเห็นว่านัดดาแพ้ แกล้งพูดแก้เกี้ยวรำภาค่อยว่าขาน
เจ้ากับพี่นี้มานั่งฟังอาการ ต้องรู้เห็นเป็นพยานรำคาญใจ
เออจะถามความจริงมิ่งสมร ที่หลับนอนน้องรักตำหนักไหน
บอกตำแหน่งแจ้งบ้างแม้อย่างไร จะแวะไปเยี่ยมเยือนเพื่อนชีวัน ฯ
นางรำภาว่าพระคุณการุญถาม จะบอกตามความจริงทุกสิ่งสรรพ์
อยู่ตึกขวางข้างปรัศว์อัฒจันทร์ ห้องหม่อมฉันคับแคบพอแอบกาย
มิได้มีที่นั่งตั้งพระแท่น เหมือนห้ามแหนพนักงานท่านทั้งหลาย
มิควรคู่ภูวไนยจะใกล้กราย จะพลอยขายบาทาฝ่าธุลี ฯ
พระว่าพี่นี้หรือไม่ถือศักดิ์ ถ้าใครรักรักจนตายไม่หน่ายหนี
เหมือนหนึ่งเจ้าเผ่าพงศ์วงศ์ผู้ดี ทั้งเป็นที่ท่านเจ้าเมืองก็เลื่องลือ
อย่าถ่อมถดยศถาบรรดาศักดิ์ พี่นี้รักแล้วก็ใจมิใคร่ถือ
เคยพบเห็นเป็นกุศลแต่ต้นมือ เดี๋ยวนี้หรือมาสนิทได้ชิดเชื้อ
ถึงคับที่มีผู้ว่าอยู่ได้ แต่คับใจอยู่ยากลำบากเหลือ
เจ้าเป็นโสดโปรดปรานเหมือนว่านเครือ ช่วยแผ่เผื่อพี่บ้างอย่าหมางเมิน ฯ
นางละเวงเกรงจิตคิดอดสู จะนั่งอยู่ที่นั่นด้วยก็ขวยเขิน
แกล้งพาทีมิให้ฤทัยสะเทิน หม่อมฉันเชิญอยู่จนหายเห็นหลายวัน
แล้วแสร้งสั่งนางรำภาว่าไปจัด พระปรัศว์แท่นทองที่ห้องกั้น
เจ้าเป็นคนปรนนิบัติหัดกำนัล คอยนวดฟั้นเฝ้าพระอนุชา
สั่งบุตรีที่ในห้องของเจ้าอยู่ จงปัดปูจัดไว้ให้เชษฐา
ให้หน่อไทอยู่ห้องของน้องยา ตามประสาซื่อตรงเป็นวงศ์วาน
ฉันจะกลับเข้าไปดูพระภูวนาถ ตื่นไสยาสน์ช่วยชโลมโซมสนาน
จะทูลถามความมาบอกอาการ นางแหวกม่านคลานเข้าในที่ไสยา ฯ
พระอภัยยังไม่หลับคอยตรับเสียง มองอยู่เพียงชั้นกลางริมข้างฝา
ฟังโอรสลดเลี้ยวเกี้ยวยุพา ชอบอัชฌายิ้มย่องอยู่ช่องแกล
ศรีสุวรรณนั้นชำนาญในการเกี้ยว พูดลดเลี้ยวสกัดนางไม่ห่างแห
สินสมุทรสุดเคอะเลอะเทอะแท้ จะใคร่แก้แทนลูกให้ถูกใจ
พอละเวงวัณฬาเข้ามาเฝ้า นางรู้เท่าทูลแจ้งแถลงไข
จะป้องปัดทัดทานประการใด เกรงหน่อไทกับพระอนุชา ฯ
พระพาทีมิให้ดังว่าชั่งเขา จะยั่วเย้ายุให้รักนั้นหนักหนา
เหมือนพันผูกปลูกฝังไว้ลังกา อย่าไปว่าเขาเลยน้องไม่ต้องการ
เขาก็เขาเราก็เราหนอเจ้าหนอ พี่เป็นต่อที่ได้กอดยอดสงสาร
แล้วอุ้มนางวางที่แท่นแสนสำราญ อยู่ในม่านไม่มีใครเหมาะใจจริง ฯ
สินสมุทรหยุดปากให้ยากใจ เฝ้าซักไซ้ไล่สำออยพูดอ้อยอิ่ง
แม่ยุพาอย่าระแวงแคลงประวิง ฉันไม่ทิ้งแม่ยุพาผกาเลย
พระมารดรสอนสั่งอย่างไรเล่า ทำไมเจ้าไม่ไปแต่งแกล้งทำเฉย
ไหนที่ห้องน้องบรรทมขอชมเชย จะได้เคยคุ้นไว้เวียนไปมา
นางว่าห้องน้องนั้นแน่มีแต่เบาะ ไม่หมดเหมาะเหมือนนิเวศน์พระเชษฐา
ทั้งม่านมุ้งรุงรังเหมือนรังกา มิอยากพาพระไปดูอดสูใจ ฯ
สินสมุทรว่าเมื่อกี้มีรับสั่ง น้องไม่ฟังแล้วจะดื้อหรือไฉน
ว่าดีดีมิพาพี่คลาไคล ฉันขัดใจนี่ก็ฟ้องให้ต้องตี ฯ
ศรีสุวรรณนั้นว่าแต่มานั่ง ก็เจ็บหลังเหลือระอารำภาสะหรี
ห้องปรัศว์จัดไว้ที่ไหนมี ขอให้พี่เอนหลังประทังกาย ฯ
นางรำภาว่าพุคะจะไปจัด แล้วลาลัดเลยไปเสียให้หาย
เข้าห้องนอนซ่อนหน้าระอาอาย วันนี้ชายชิดแล้วไม่แคล้วเลย
นึกถึงเช่นเคล้นคลำเมื่อปล้ำปลัก กระดากกระดักสารยำแล้วกรรมเอ๋ย
เป็นท่าทางอย่างไรด้วยไม่เคย จะก่ายเกยกอดรัดอึดอัดใจ
โอ้แก้มเอ๋ยเคยแต่งเอาแป้งลูบ จะต้องจูบเสียแล้วแก้มไม่แจ่มใส
อกเอ๋ยอกปกป้องประคองไว้ จะถูกไม้มือน่วมบวมระบม
เหลือลำบากยากที่จะมีผัว กลัวเหมือนกลัวบอระเพ็ดให้เข็ดขม
รักก็รักอักอ่วนป่วนอารมณ์ เปลื้องผ้าห่มเสียด้วยร้อนนั่งถอนใจ
แล้วนึกว่าถ้าแม้จะมากอด จะทำทอดทับตักพลิกผลักไส
เมื่อเคล้าเคล้นเน้นน้องจะร้องไฮ้ เลยหลงใหลควักค้อนข่วนหมอนอิง
ครั้นรู้สึกนึกอายใจหายวูบ ลงง่วงงูบตรึกตราประสาหญิง
ฉวยมีท้องต้องอายเขาตายจริง ซบหน้านิ่งนอนคะนึงรำพึงไป ฯ
สินสมุทรสุดรักไม่ยักนิ่ง เฝ้าอ้อยอิ่งตามประสาอัชฌาสัย
พี่รำภาเข้าไปจัดปรัศว์ไว้ เจ้าไม่ไปจัดห้องเล่าน้องรัก
พี่ก็เป็นเช่นพระอาขาเป็นเหน็บ แล้วก็เจ็บสันหลังดังจะหัก
ไหนนี่ห้องน้องช่วยนำไปสำนัก อย่าเมินพักตร์ผินหน้ามาพาที ฯ
นางยุพาผกาว่าหน้าน้อง หม่นมัวหมองมอมเปื้อนจึงเบือนหนี
จะไปห้องน้องตรงนั้นหม่อมฉันชี้ ทำไมมิไปเล่ามาเฝ้ากวน
ฉันมีราชการมารักษาไข้ คอยฟังให้รู้แน่ที่แก้ผวน
พระก็มาด้วยธุระที่ประชวร หรือมากวนให้น้องไปห้องนอน
หรือเสียพระจักขุอายุสูง จะต้องจูงขึ้นสุวรรณบรรจถรณ์
สินสมุทรหยุดคิดเหมือนติดกลอน ฝีปากอ่อนออกปากว่ายากจริง
คารมจัดขัดข้องเหมือนป้องโล่ เรายิ่งโง่ก็ยิ่งใหญ่ไปทุกสิ่ง
ยิ่งนึกไปใจอ่อนเฝ้าวอนวิง ฉันรักจริงเจียวนะจ๊ะยุพาผกา ฯ
นางบ่นร่ำกรรมเอ๋ยฉันเฉยอยู่ เออก็ดูเถิดมารักฉันหนักหนา
พอโฉมยงองค์ละเวงวัณฬามา บอกพระอาการเห็นเป็นประทัง
แล้วสั่งให้ไปรูดวิสูตรพลาง อยู่ห่างห่างเห็นพระองค์ดำรงนั่ง
ต่างนบนอบหมอบชม้อยจะคอยฟัง ด้วยคลุ้มคลั่งเคลิ้มเฟือนอยู่เหมือนกัน ฯ
พระอภัยใส่กลเหมือนคนง่อย ครางตะบอยบอกโรคที่โศกศัลย์
พี่เจ็บมากหากว่ายาสำคัญ เขาแก้ทันจึงได้รอดไม่วอดวาย ฯ
พระน้องฟังคลั่งเคลิ้มเฉลิมฉลอง จะจัดห้องนอนให้แล้วไปหาย
พระเชษฐาว่าแต่พอผูกคอตาย ก็สมหมายเหมือนได้ผ่านพิมานพรหม
สินสมุทรว่าไม่ได้ก็ไม่กลับ จะรักรับเลี้ยงดูเป็นคู่สม
พระบิดรสอนว่าอย่าปรารมภ์ อยู่บรรทมที่ในวังฟังอาการ
สุดแต่แม่ละเวงวัณฬาเถิด ด้วยชูเชิดชวนรักสมัครสมาน
แกล้งทำครางอย่างประชวรหวนรำคาญ ให้ชักม่านปิดป้องอยู่ห้องใน ฯ
พอพลบค่ำย่ำระฆังเสียงหง่างเหง่ง ประโคมเครงครื้นครั่นเสียงหวั่นไหว
นางโฉมยงองค์ละเวงคิดเกรงใจ พาหน่อไทไปที่ห้องของธิดา
แสงโคมเวียนเทียนสว่างอยู่กลางห้อง มีแท่นทองช่องชั้นฉากกั้นฝา
จึงว่าพ่อหน่อไทจงไสยา นางยุพาปรนนิบัติคอยพัดวี
เรียกเครื่องทองของเสวยอย่าเฉยนะ บำรุงพระเชษฐาของมารศรี
หน่อนรินทร์สินสมุทรสุดยินดี จึงว่าพระชนนีมีเมตตา
ช่วยกำชับลับหลังสั่งพระน้อง อย่าให้ย่องหนีออกไปนอกฝา
จะซื่อสัตย์ปฏิญาณเหมือนมารดา อยู่ลังกากับพระชนนี
นางโฉมยงสงสารด้วยหวานหู แสร้งค้อนขู่นางยุพามารศรี
จะต้องแก้แผลดื้อผูกมือตี อยู่เพื่อนพี่นะอย่าขัดพระอัชฌา
กำชับพลางนางออกมานอกห้อง เห็นพระน้องหน้าจ๋อยนั่งคอยหา
เรียกบุตรีลีวันแม่ขวัญตา เชิญพระอาไปที่ห้องต้องพระทัย
ได้เอนองค์สรงน้ำสว่ำเสวย เหมือนอย่างเคยอย่าให้ขัดอัชฌาสัย
แล้วลาพระอนุชาพลางคลาไคล เข้าเสียในม่านทองห้องวิเชียร ฯ
สุลาลีปรีชานำหน้าเสด็จ ไปตึกเจ็ดห้องฝาหลังคาเขียน
ค่อยนำทางย่างย่องมือส่องเทียน แกล้งพาเวียนวนวงลงบันได
ถึงตึกทองห้องที่สะหรีอยู่ เห็นประตูเปิดกระจ่างสว่างไสว
พรั่งพร้อมหน้าข้าหลวงคอยช่วงใช้ เขาเตรียมไว้แต่หัวค่ำนางรำภา ฯ
พระเข้าห้องช่องฉากหลากสลับ หยุดประทับแท่นสุวรรณที่กั้นฝา
พอโต๊ะทองของเครื่องเชิญเนื่องมา นางรำภาคลานเข้าไปเฝ้าพลัน
แล้วทูลเตือนให้พระองค์ทรงเสวย เครื่องนมเนยน้ำสาชูกับหมูหัน
แล้วนางจัดจอกทองรองน้ำจัณฑ์ อภิวันท์ส่งถวายชม้ายตา ฯ
พระรับพลางทางตรัสเป็นตัดพ้อ เออใครหนอน้องแก้วพี่แล้วหนา
มาจัดแจงแล้วก็แกล้งแฝงกายา ให้เนิ่นช้านั่งคอยน้อยหรือนาง ฯ
นางเสแสร้งแกล้งว่าองค์พระทรงตรัส สั่งให้จัดก็มาจัดไม่ขัดขวาง
ไหนจะเลือกรูปเหล่าสาวสุรางค์ ให้ใช้ข้างแท่นที่นั้นมีครบ
ราชการงานก็ทำไว้สำเร็จ คอยเสด็จอยู่ที่นี่ไม่หนีหลบ
เสด็จถึงจึงหมอบเฝ้านอบนบ พรั่งพร้อมครบเครื่องเสวยไม่เฉยเชือน ฯ
พระยิ้มพลางทางว่าน่าหัวเราะ ช่างพูดเพราะนี่กระไรใครจะเหมือน
สารพัดขัดคิดแกล้งบิดเบือน แล้วกลบเกลื่อนไกล่เกลี่ยมิเสียแรง
มาร่วมโต๊ะกันกับพี่เถิดซิเจ้า อย่านั่งเหงาอายเหนียมฟุบเฟี้ยมแฝง
กินด้วยกันกระนั้นกระนี้ได้ชี้แจง ถึงคอแห้งเห็นหน้าน้องค่อยคล่องคอ ฯ
นางรำภาว่าไม่ควรชวนร่วมเสวย อย่าตรัสเลยเช่นนั้นหม่อมฉันขอ
เป็นคนใช้ไม่ทะลึ่งขึ้นถึงวอ โปรดแต่พอควรเถิดประเสริฐครัน
พระว่าพี่นี้หรือไม่ถือศักดิ์ สุดแต่รักแล้วถนอมเป็นจอมขวัญ
นางยิ้มพลางทางถวายจอกน้ำจัณฑ์ แม้รักฉันเชิญเสวยอย่าเฉยเชือน ฯ
พระว่าพี่นี้ไม่เคยกินเลยนะน้อง แต่ว่าต้องตามน้ำใจใครจะเหมือน
พลางจิบซ้ำน้ำจัณฑ์ยิ่งฟั่นเฟือน นางยิ่งเตือนเติมแกล้มแกมสุรา
จนสำเร็จเสร็จเสวยไม่เงยพักตร์ ละล่ำละลักเนตรพรายทั้งซ้ายขวา
ไม่เคยเมาเหล้าเข้มเต็มประดา เรียกรำภาอิงเขนยเลยหลับไป ฯ
นางชื่นชมสมคิดค่อยปิดม่าน มิให้ผ่านฟ้าตื่นฟื้นขึ้นได้
กำชับเหล่าสาวสรรค์ซึ่งปันไว้ ให้อยู่ใช้ข้างที่อย่าหนีนอน ฯ
ฝ่ายสินสมุทรเวลาค่ำก็จำเสวย อิ่มแล้วเลยขึ้นสุวรรณบรรจถรณ์
เฝ้าลดเลี้ยวเกี้ยวยุพาด้วยอาวรณ์ เชิญขึ้นนอนเสียบนที่พี่จะพัด
จนดึกดื่นขืนมานั่งอยู่อย่างนี้ เหมือนไม่มีม่านมุ้งยุงจะกัด
พลางเข้าใกล้ไล่ยึดนางฮึดฮัด แกล้งเคืองขัดขึงขู่ดูทำนอง
เออพระพี่นี่อย่างไรมาไล่ฉัน ทำเช่นนั้นนี้ก็ได้ไปทูลฉลอง
สำคัญว่าปรานีเหมือนพี่น้อง มาเลียมลองลามเหลือน่าเบื่อใจ ฯ
สินสมุทรหยุดกลัวถอยตัวหนี ว่าไหนนี่ถูกต้องน้องที่ไหน
พาโลเล่นเห็นว่ารักแล้วหนักไป หรือใครได้รู้เห็นเป็นพยาน
แต่หยุดยั้งนั่งคิดเห็นผิดประหลาด เราหมายมาดไม่สมอารมณ์สมาน
เมื่อใกล้ชิดนิดหน่อยก็คอยพาล จะคิดอ่านแก้ไขฉันใดดี
เป็นขัดสนจนจิตยิ่งพิศเพ่ง ยิ่งงามปล่งปลื้มจิตด้วยฤทธิ์ผี
ผียิ่งร้อนรักอักอ่วนให้ยวนยี ปลอบโดยดีก็หนักหนาไม่อาลัย
จะตายเป็นเล่นข้างดื้อเถิดหรือนะ ร้องก็จะจุกปากหายากไม่
ถึงมารดาว่าขานประการใด เราคงได้กอดจูบได้ลูบโลม
แม้ละไว้ไหนจะสมอารมณ์รัก เสียดายพักตร์พิสมัยวิลัยโฉม
ยิ่งฉุนชื่นขืนหน่วงเพียงทรวงโทรม เข้าถึงโถมกอดนางไม่วางมือ
อย่าร้องนะจะต้องจุกจมูกปาก มิให้ฝากรักใคร่จะได้หรือ
ถึงมอดม้วยด้วยเจ้าเขาก็ลือ ไม่พ้นมือพี่เสียแล้วนะแก้วตา ฯ
นางผลักพลิกหยิกข่วนแต่ล้วนเล็บ สู้ทนเจ็บจูบซ้ายแล้วย้ายขวา
ประคองนางวางลงในที่ไสยา เสน่หาหอมระรินด้วยกลิ่นนาง
นางผลักไสไม่หลุดก็สุดคิด สุดจะปิดสุดจะปัดสุดขัดขวาง
ซังตายว่าน่าแค้นแม้นมิวาง จะต้องค้างเดี๋ยวนี้และพลางแกะมือ
อะไรเล่าเฝ้ามารัดจนอัดอั้น ข่มเหงฉันเช่นนี้เห็นดีหรือ
ยิ่งสู้นิ่งยิ่งฉุดเฝ้ายุดยื้อ ยิ่งไม่ถือแล้วยิ่งทำนั้นร่ำไป
ถ้าจริงจังหวังจะรักเป็นพักผล น้องจะพ้นมือพระพี่ไปที่ไหน
ขืนรักเร้าเย้ายีอย่างนี้ไป จะกลั้นใจตายเสียดอกบอกจริงจริง
พอขาดคำทำระทวยจะม้วยมุด สินสมุทรนั้นไม่รู้เท่าผู้หญิง
เสียดายนางวางนอนแนบหมอนอิง ไม่ไหวติงตกใจกระไรเลย
เห็นอัดอั้นกลั้นจิตผิดสำเหนียก ค่อยค่อยเรียกนางยุพาผกาเอ๋ย
ไม่รบกวนลวนลามแล้วทรามเชย อย่าตายเลยลืมตาขึ้นพาที ฯ
นางแกล้งว่าถ้ากระนั้นฉันจะเชื่อ เดี๋ยวนี้เนื้อตัวน้องก็หมองศรี
จะสู้ซื่อถือสัตย์สวัสดี คนอื่นมิให้ต้องเป็นสองชาย
แต่ทูลขอพอให้พ้นเป็นคนชั่ว จะฝากตัวตามประสงค์จำนงหมาย
แม้เลียมเล่นเช่นชู้อยู่ก็อาย จะสู้ตายเสียให้สิ้นความนินทา ฯ
สินสมุทรสุดสวาทไม่อาจขัด ด้วยซื่อสัตย์แสนรักเขาหนักหนา
ซึ่งให้ขอก็จะคิดทูลบิดา แต่สัญญาโดยดีแล้วมิฟัง
ถึงวันนี้มิให้ชื่นวันอื่นเล่า คงได้เจ้าชมสมอารมณ์หวัง
อยู่รอเรียงเคียงกันบนบัลลังก์ ขอชมมั่งนิดหน่อยเถิดกลอยใจ ฯ
นางนึกว่าหน้าโง่โตเสียเปล่า จะหน่วงเจ้าไว้ให้ช้าเลือดตาไหล
จึงเสแสร้งแกล้งว่าให้อาลัย แม้รักใคร่จริงจังจงฟังคำ
จะขอนอนผ่อนพักเสียสักงีบ อย่าแหนบหนีบหยุมหยิมไม่อิ่มหนำ
ขืนยั่วเย้าเคล้าคลึงจะถึงกรรม แล้วแกล้งทำหลับลวงดูท่วงที ฯ
สินสมุทรหยุดกอดทอดใจใหญ่ เอะหลับใหลแล้วก็จะสละหนี
ลุกขึ้นนั่งตั้งตาดูนารี เสน่ห์ผีช่วยชักให้รักแรง
เห็นแก้มอะหลั่งปลั่งเปล่งเต้าเต่งตั้ง ยังระวังไม่ใคร่หลับขยับแฝง
แล้วเอนเอกเขนกเรียงเคียงตะแคง ค่อยพลิกแพลงเพลิงกระจ่างสว่างนวล
หน้าแฉล้มแก้มคางช่างน่าจูบ พลางค่อยลูบเลียมประคองของสงวน
นางว่าไฮ้อะไรเล่ามาเฝ้ากวน ขืนลามลวนลูบคลำนั้นร่ำไป
ชะพระพี่นี่แลหรือว่าซื่อสัตย์ สบถสะบัดเสียประเดี๋ยวเจียววิสัย
นี่หรือรักหากด่วนมากวนใจ เถิดมิได้แล้วทีนี้ดีแล้วคะ
ลุกขึ้นนั่งตั้งสง่านุ่งผ้ารัด เสื้อกระหวัดเฉวียงวกปกอุระ
ขู่สำทับรับหมดไม่ลดละ เป็นคนจะกลัวตายนึกอายจริง
ถึงวายวางกลางฟูกกระดูกร้อง ผิดก็ต้องตีด่าประสาหญิง
พลางชม้อยถอยหลังมานั่งอิง หมายให้วิงวอนแค่นด้วนแสนงอน ฯ
สินสมุทรสุดขยั้นประหวั่นจิต ตะลึงคิดเอะไฉนใจสมร
เมื่อแรกรับกลับผัดแล้วตัดรอน จะยอกย้อนคิดอย่างไรผิดใจจริง
จะปลักปลอบตอบโต้เราโง่กว่า ชะปัญญาเอ๋ยไม่รู้เท่าผู้หญิง
เหมือนลมหวนปรวนเปรประเวประวิง พูดจริงจริงก็เป็นเท็จเข็ดคารม
ผิดก็ถือดื้อดึงให้ถึงแต้ม ได้ชื่นแช่มเชยชิดสนิทสนม
ยิ่งเพ่งพิศติดใจจะใคร่ชม เข้าเกลียวกลมกอดรัดกระหวัดกร ฯ
นางเบือนหยิกพลิกแพลงวัดแว้งวุ่น พระกอดอุ่นแนบทรวงดวงสมร
นางเหนื่อยเหน็ดเข็ดใจพิไรวอน อย่าเพ่อก่อนเช่นนั้นฉันไม่เคย
คิดว่าหยอกดอกมาเล่นถึงเช่นนี้ คิดบัดสีพระมาทำเคราะห์กรรมเอ๋ย
ไม่พูดจาพาทีโดยดีเลย ขืนก่ายเกยปลุกปล้ำด้วยกำลัง ฯ
สินสมุทรว่าพี่แพ้แต่ฝีปาก เรี่ยวแรงมากไม่ยักพ้นเหมือนหนหลัง
ไม่โอนอ่อนผ่อนให้ก็ไม่ฟัง อุยน่ายังหยิกเล่าดูเอาซิ
พลางสวมสอดกอดเกยชมเชยชิด นางสุดคิดสุดขัดถึงปัตนิ
ข่วนเท่าไรไม่เจ็บจนเล็บลิ อโหสิสู้เมินด้วยเกินการ ฯ
พระกอดเกี้ยวเกลียวกลมประทมประทับ นางคำนับน้อมรักสมัครสมาน
ไม่ห่างเหินเพลินเชิงละเลิงละลาน เหมือนคชสารสู้หมอลงขอฟัน
จนเลือดฟูมฮูมแปร้นแล่นเตลิด ระเห็จระเหิดงางวงทะลวงถลัน
ลงแทงเงาเซาซึมกระหึ่มมัน ขยับยั่นยำขอระย่อยืน
พายุพยับกลับกลอกเมฆหมอกกลุ้ม ดูมืดคลุ้มฝนฟ้าก็ฝ่าฝืน
ที่ในวังครั้งนั้นเสียงครั่นครื้น ดังเหมือนปืนตูมตามเข้าสามตึง
ฝนตกพรำน้ำเหนือก็เหลือล้น ท่วมพื้นพ้นปถพีหยั่งมิถึง
เมื่อแรกรักปลักปลื้มลืมตะลึง เห็นดาวดึงส์ลิบลิบเหมือนทิพรส
ด้วยรุ่นสาวคราวหนุ่มต่างชุ่มชื่น ลืมอื่นอื่นอับอายก็หายหมด
นางยุพานั้นแต่ก่อนนั้นงอนชด ครั้นรู้รสเชิงชายเหือดหายงอน
ระทวยทับกับตักไม่พักง้อ เฝ้าเคลียคลอเคล้ากันบนบรรจถรณ์
ทำจุดหลังนั่งแนบแอบชะอ้อน แต่เก่าก่อนก้ำเกินขวยเขินอาย
ประทานโทษโปรดน้องขอรองบาท จนสิ้นชาติชาตินี้ไม่หนีหาย
ไม่แกล้งว่าฟ้าผี่ถ้าผัวตาย มิให้ชายอื่นมาเป็นสามี ฯ
สินสมุทรสุดสวาทไม่คลาดเคลื่อน พี่รักเหมือนดวงชีวิตไม่คิดหนี
จะเคียงคู่อยู่จนตายวายชีวี แต่ฟังพี่พี่นี้เจ็บด้วยเล็บยาว
พลางกอดเกยเชยชิดจุมพิตพักตร์ วิไลลักษณ์รวบรวนมักชวนหนาว
เกิดอัศจรรย์ครั้นว่าดังทุกครั้งคราว ป่วยการกล่าวแกล้งข้ามไปตามเกิน
นางยุพาฝรั่งหล่อนช่างชะอ้อน สารวอนแนบข้างไม่ห่างเหิน
หน่อนรินทร์สินสมุทรก็สุดเพลิน เฝ้าหยอกเอินแอบประทับเลยหลับไป ฯ
ฝ่ายองค์พระอนุชาเวลาเช้า สร่างแต่เมามนต์ยังคงให้หลงใหล
ฝันว่าสอดกอดนางเหมือนอย่างใจ พอนางไปก็พอตื่นฟื้นพระองค์
ยิ่งนึกยิ้มอิ่มเอิบกำเริบจิต ด้วยต้องจิตใจกระบวนนวลหง
จึงเผยม่านชั้นกลางนางอนงค์ ถวายสรงพระพักตร์กับซับพักตรา ฯ
พระแต่งองค์ทรงเสวยตามเคยเสร็จ แกล้งเสด็จดูห้องเที่ยวมองหา
ถึงห้องสุดหยุดเขม้นเห็นรำภา นั่งผัดหน้านวลแป้งดังแสงจันทร์
จึงย่างย่องมองเมียงขึ้นเตียงตั่ง ถนอมนั่งแนบน้องประคองขวัญ
ค่อยเบนเบียดเสียดเชยเหมือนเคยกัน นางหวาดหวั่นเห็นพระองค์ต้องลงฟุบ ฯ
พระแก้เก้อเออดอกไม้หรือในจอก พี่ขอดอกเถิดหนานี่ดอกยี่หุบ
นางเสแสร้งแกล้งว่าพระมาตะครุบ จนจิตวุบตกใจกระไรเลย
อย่าหยอกเล่นเช่นนั้นหม่อมฉันแค้น ที่ข้างแท่นถมไปสิไม่เสวย
มาลักโลมโจมจู่เหมือนชู้เชย ฉันไม่เคยคบชายให้อายใจ ฯ
พระว่าเจ้าเปล่าอยู่ดอกหรือออกหาก พึ่งจะจากมาเมื่อจวนปัจจุสมัย
อุแม่เอ๋ยเลยลืมปลื้มอาลัย เมื่อคืนใครเล่าพี่กอดตลอดคืน ฯ
นางลูบอกตกประหม่านิจจาเอ๋ย แม้คุ้นเคยเหมือนหนึ่งตรัสไม่ขัดขืน
เนื้อความยังทั้งนั้นมายันยืน อะไรคืนนี้ฉันได้เข้าใกล้เคียง
แต่สำเร็จเสร็จเสวยก็เลยหลับ หม่อมฉันกลับมาอยู่ห้องจึงต้องเถียง
เขาพร้อมพรั่งนั่งยามตามตะเกียง จงไล่เลียงไต่ถามเอาความจริง ฯ
พระฟังคำรำพึงหรือหนึ่งฝัน มายืนยันหยาบคายนึกอายหญิง
แล้วแสแสร้งแกล้งว่านางช่างอ้างอิง ใครจะวิ่งเข้าไปเห็นเป็นพยาน
เมื่อว่าเปล่าเจ้าไม่รับปรับเอาพี่ ก็ตามทีเถิดหรือน้องจะฟ้องศาล
พี่กับนางไปอยู่กลางตุลาการ ค่อยคิดอ่านสู้ความตามสำเนา
แพ้ชนะก็จะอยู่เป็นคู่สร้าง พระตรัสพลางทางประโลมโฉมเฉลา
นางหักนิ้วพลิ้วพลิกหยิกพระเพลา หรือผ่านเกล้าแกล้งจะทำให้ช้ำใจ
จะกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงคู่อยู่ที่นี่ มเหสีเคยคู่จะอยู่ไหน
ไม่ถึงปีนี่ก็จะสละไป กลัวจะไม่เหลียวหลังดูลังกา
หม่อมฉันรู้อยู่นะจอมกระหม่อมแก้ว ไม่หมายแล้วที่อำนาจวาสนา
พระรักฉันฉันทุพลคนต่ำช้า หน่อยน้ำตาก็จะตกต้องอกตรม
พระมีศักดิ์รักไหนก็ได้คล่อง จะปกครองคู่ไพร่เห็นไม่สม
กษัตราหาแต่ราชบุตรีชม อย่านิยมอย่างเช่นน้องมิต้องการ
ใช่สาวแส้แก่เรื้อมันเหลือสาว มะพร้าวห้าวไม่เหมือนอ่อนทรามช้อนหวาน
อย่ากล่าวเกลี้ยงเลี่ยงเลี้ยวพูดเกี้ยวพาน กระหม่อมฉานขอตัวคิดกลัวภัย ฯ
พระว่าห้ามความอื่นพอขืนหัก จะห้ามรักนี้พี่ห้ามปรามไม่ไหว
วาสนาถ้าแม้พี่มีฉันใด จะเลี้ยงให้แม้นเหมือนไม่เคลื่อนคลาย
มเหสีมีอยู่ชมพูทวีป จะสิ้นชีพสิ้นชาติไม่มาดหมาย
ไม่นับถือซื่อราวกับลาวตาย ไม่แยบคายคมขำเหมือนรำภา
พี่เห็นเจ้าเยาวลักษณ์ก็รักเหลือ ช่วยแผ่เผื่อผ่อนผันให้หรรษา
พลางสอดกรช้อนชมภิรมยา นางซบหน้าขวยเขินสะเทิ้นใจ
มิโปรดบ้างกลางวันยังแสกแสก อกจะแตกกรรมเอ๋ยกรรมจะทำไฉน
อย่ารีบรุดหยุดยั้งรั้งพระทัย น้องนี้ไม่พ้นองค์พระทรงยศ
แม้ชุบเลี้ยงหม่อมฉันอย่างนั้นแน่ สุดแล้วแต่ทูลกระหม่อมจะยอมหมด
แต่โปรดรอพอตะวันลับบรรพต นางเปลื้องปลดปลิดหัตถ์สะบัดกร ฯ
พระกอดแอบแนบเนื้อว่าเหลือรัก สุดจะหักห้ามหายนะสายสมร
พระสุริยันนั้นสว่างกลางอัมพร เรานั่งนอนอยู่ในตึกนี่ลึกลับ
เปรียบเหมือนอย่างกลางคืนคนอื่นเล่า ใช่การเขาใครจะรู้มาจู่จับ
ซึ่งคืนวันนั้นไซร้ใช่บังคับ ใครจะปรับไหมได้หรือไรนาง
พลางอิงแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์ นางพลิกผลักพระหัตถ์คอยขัดขวาง
แล้วว่าพระจะมาคิดให้ผิดทาง อายผีสางเทวดาหนักหนานัก ฯ
พระแย้มพรายชายชม้อยค่อยค่อยว่า เทวดานั้นมิใช่ไม่รู้จัก
เธอมีคู่สู่สมภิรมย์รัก กลัวจะหนักไปเสียกว่าพวกมนุษย์
อย่าถือเลยเคยคู่จึงชูชัก เพราะสุดรักสุดรั้งสุดยั้งหยุด
มิผ่อนตามห้ามหวงเห็นทรวงทรุด เจ้าสายสุดสวาทน้องอย่าป้องกัน
พลางกอดเกี่ยวเกลียวกลมสมสังวาส ไม่เคลื่อนคลาดเคล้าเคล้นเหมือนเช่นฝัน
ดวงดาวเดือนเลื่อนสว่างออกกลางวัน อัศจรรย์จวนเที่ยงเหมือนเสียงโทน
ทั้งมดท้าวเจ้าเข้าถูกเหล้าเข้ม จนเมาเต็มประดาออกท่าโขน
ซัดชาตรีตีกรับขยับโยน รำเพลงโทนเทิ้มเทิ้มระเริ่มระริก
อานนท์ใหญ่ใต้แผ่นดินดิ้นขยับ ต่างกลิ้งกลับกลอกเกลือกกระเดือกกระดิก
พระสุเมรุเอนทบพิภพพลิก พลอยถึงมิคสัญญีกลียุค
ทั้งหญิงชายหมายเห็นกันเป็นเนื้อ เข้าแล่เถือแทงทำถึงปล้ำปลุก
ครั้นโลกีย์พิกลเกิดฝนชุก น้ำท่วมทุกฝากฝั่งถึงวังใน ฯ
นางลืมอายหายกลัวมีผัวลูก เหมือนเพชรถูกน้ำค้างสว่างไสว
เฝ้าหมอบเมียงเคียงชิดด้วยติดใจ ขออภัยได้ผิดพลั้งแต่หลังมา
อย่าถือโทษโปรดน้องขอรองบาท จนสิ้นชาติสิ้นชีวังสิ้นสังขาร์
แม้ทิ้งขว้างห่างเหให้เอกา ต้องน้อยหน้าน้องจะขอเชือดคอตาย ฯ
พระยิ้มย่องของหวงพี่ล้วงได้ ต้องร้องไห้เศร้าซูบจนรูปสลาย
หรือฝันเห็นเช่นกับพี่แล้วดีร้าย มามุ่งหมายจริงจังเมื่อครั้งไร ฯ
นางค่อนว่าน่าเบื่อพระเชื่อรูป จนเกินซูบแล้วน่าเลือดตาไหล
พระว่าเปล่าเล่าก็ดีแต่นี้ไป ฉันมิได้เป็นหม่อมห้ามอย่าลามลวน ฯ
พระลูบโลมโฉมเฉลาว่าเจ้าพี่ ช่วยว่าที่แทนหม่อมห้ามเถิดทรามสงวน
อุส่าห์เฝ้าเช้าเย็นให้เป็นนวล สักเดือนถ้วนจะถึงหม่อมจอมมารดา
พลางกอดเกยเชยชมภิรมย์รัก เฝ้าเฟ้นฟักฟูมฟายทั้งซ้ายขวา
ความเพลิดเพลินเนิ่นนานทั้งหลานอา อุปมาเหมือนหนึ่งหนังตั้งประชัน
พระบิตุรงค์หลงเพลงละเวงน้อย พระน้องพลอยรักรำภาหลับตาฝัน
โอรสหลงองค์ยุพาวิลาวัณย์ เหมือนช้างมันหมอชโลงโยงเข้าซอง
ทั้งน้ำหญ้าสารพัดเขาจัดป้อน จึงลืมดอนดงป่าทุ่งนาหนอง
เหมือนสามองค์หลงเชิงเริงคะนอง ไม่จากห้องห่างเหเสน่ห์ใน ฯ
ฝ่ายทั้งสามพราหมณ์อยู่ประตูนอก ไม่เห็นออกมาสักองค์นึกสงสัย
จนจวนค่ำซ้ำสั่งไปครั้งไร ไม่มีใครกลับออกมาบอกความ
ต้องคอยค้างต่างก็คิดผิดประหลาด หรือหน่อนาถจะไปเล่นเข้าเป็นสาม
คิดว่าให้ไปช่วยรั้งเป็นหางยาม ยังหลงตามติดกับไม่กลับมา
พอรุ่งเช้าเข้าไปสั่งอีกครั้งหนึ่ง ทูลให้ถึงทรงยศโอรสา
แม้วันนี้มิได้ปะเราจะพา พวกเสนานายไพร่เข้าไปตาม
ท่านข้างในไปฉลองละอองบาท อยู่ปราสาทพร้อมพรั่งกันทั้งสาม
ศรีสุวรรณนั้นว่าเขาไม่เบาความ ไปสั่งพราหมณ์เสียให้ชัดเถิดนัดดา
ให้เลิกทัพกลับไปเสียให้หมด เราจะงดตามเสด็จพระเชษฐา
สินสมุทรพูดไว้แต่ไรมา นึกระอาอายพราหมณ์ทั้งสามนาย
แต่จำใจไปบอกมิออกปาก ลาลงจากอัฒจันทร์รีบผันผาย
ถึงประตูดูดำเนินสะเทิ้นอาย พอสามนายเข้ามาหาจึงพาที
พระเจ้าอาว่าให้กลับทัพเสียเถิด อย่าให้เกิดรบพุ่งในกรุงศรี
ครั้งเสร็จคำอำลาไม่ช้าที จะเดินหนีสามพราหมณ์ยุดห้ามไว้
แล้วว่าพ่อหน่อนาถประหลาดนัก ไปพลอยรักด้วยแล้วกรรมทำไฉน
อยู่ในวังทัพยังค้างอยู่กลางไพร เชิญออกไปยังทัพที่พลับพลา ฯ
สินสมุทรสุดอายซังตายตอบ ฉันไม่ชอบผู้หญิงจริงหนาจ๋า
จะอยู่ดูทรงฤทธิ์พระบิดา พอโรคาค่อยระงับจะกลับไป
พี่พราหมณ์กลับทัพเถิดไม่เกิดศึก อย่าได้นึกเคลือบแคลงแหนงไฉน
อันองค์พระมเหสีดีสุดใจ กลับรักใคร่ซื่อตรงเหมือนวงศ์วาน
พี่พราหมณ์จ๋าหาชาววังมั่งไหมเล่า จะได้เฝ้าฟักฟูมเป็นภูมิฐาน
ฉันจะพามาให้เห็นได้การ จะคิดอ่านการอื่นอื่นไม่ชื่นใจ ฯ
เจ้าพราหมณ์รู้อยู่ว่าคลั่งกำลังหลง ยิ่งแสนสงสารน่าน้ำตาไหล
ว่าตัวพี่นี้นะพ่อมิพอใจ สิ้นอาลัยชาววังเพราะชังเล็บ
แล้วก็เขาเจ้ากระบวนสำนวนมาก ทั้งฝีปากจุกจิกหยิกก็เจ็บ
แต่รู้จักปักสะดึงตรึงกรองเย็บ กับรู้เก็บถอนไรจุกไม่ทุกข์ร้อน
พ่อรักใคร่ไปอยู่ไม่รู้อิ่ม เพราะหลงชิมชาววังไม่ฟังสอน
น้อยหรือแผลแลลายทั้งกายกร ชะเล็บหล่อนแหลมเหลือเสือในวัง
ฟังพี่ว่าอย่าไปอยู่ศัตรูเก่า จะมัวเมาว่านยาเป็นบ้าหลัง
แม้ว่ากล่าวคราวนี้ถ้ามิฟัง เหลือกำลังแล้วก็เห็นไม่เป็นการ
จะเศร้าสร้อยพลอยพาน้ำตาตก ด้วยเปล่าอกไกลองค์น่าสงสาร
สินสมุทรสุดสะเทิ้นเขินรำคาญ แกล้งว่าฉานมาอยู่ช้าจะลาไป
ทั้งสามพราหมณ์ห้ามว่าช้าขอรับ ต่างเข้าจับมือยุดฉุดไม่ไหว
พระเลี้ยวลัดตัดทางมาปรางค์ชัย เข้าห้องในแนบนางไม่ห่างกาย ฯ
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์สามคนเป็นจนจิต สุดความคิดคิดไปก็ใจหาย
พาพหลพลไกรทั้งไพร่นาย มาอยู่ค่ายคอยหาปรึกษาความ
เดี๋ยวนี้เราเจ้านายก็กลายกลับ ไปติดกับเสียในวังสิ้นทั้งสาม
เราทั้งหลายนายไพร่เหมือนไฟลาม มีแต่ความร้อนรุกมาทุกที
จะบอกข่าวราวเรื่องไปเมืองผลึก ให้รู้สึกองค์พระมเหสี
เชิญสุดสาครมาวิชาดี ได้ไล่ผีอีฝรั่งเมืองลังกา
เห็นพร้อมจิตคิดทำเป็นคำบอก ใส่กลักพอกครั่งปิดผนิดฝา
ให้ม้าใช้ไปยังฝั่งชลา ลงเภตราข้ามคุ้งไปกรุงไกร ฯ
ฝ่ายนางสุวรรณมาลีศรีสวัสดิ์ นางกษัตริย์ไสยาสน์ให้หวาดไหว
ด้วยสามีวิปริตในจิตใจ ให้หม่นไหม้มิ่งขวัญก็รัญจวน
คิดถึงพระอภัยที่ไปทัพ นอนไม่หลับเลยให้อาลัยหวน
ได้ลำบากยากแค้นแม้นประชวร จะคร่ำครวญถึงน้องตรึกตรองตรอม
สรงเสวยเคยอร่อยจะถอยรส ต้องออมอดโอ้พระรูปจะซูบผอม
เข้ารบพุ่งฟุ้งฝุ่นจะมุ่นมอม ทูลกระหม่อมเมียเอ๋ยมิเคยเป็น
นางครวญคร่ำรำลึกจนดึกดื่น หลับลงคืนวันนั้นให้ฝันเห็น
ว่าเดือนหงายฉายช่วงดวงกระเด็น มาติดเป็นเพลิงร้อนเผากรกาย
แล้วสตรีมีศัสตราวิ่งมาตัด ทั้งสองหัตถ์นางนาฏนั้นขาดหาย
ความเจ็บแสบแทบไม่รอดจะวอดวาย พอมีชายเหาะมาแต่ปราจิม
เอาน้ำมันมาให้ใส่เป็นขวด ที่เจ็บปวดหายเห็นเป็นปัจฉิม
แล้วซ้ำหยิบทิพรสให้ซดชิม นางกลืนอิ่มอมฤกรู้สึกองค์
พอรุ่งรางนางคิดนิมิตฝัน ยิ่งหวาดหวั่นพรั่นจิตพิศวง
หรือผ่านเกล้าเข้าประจญรณรงค์ จะเสียองค์อับปางเป็นอย่างไร
หรือว่าการบ้านเมืองจะเคืองเข็ญ หรือจะเป็นสุริย์วงศ์พระองค์ไหน
จะเกิดเหตุเภทพาลประการใด จึงดลใจให้วิบัติอัศจรรย์
ดำริพลางทางให้หาโหราเฒ่า เข้ามาเฝ้าเล่าตามเนื้อความฝัน
พระโหรดูรู้โชคโฉลกวัน ฝันว่าจันทร์แจ่มฟ้าในราตรี
ต้องตำราว่าหญิงช่วงชิงคู่ ไปเป็นชู้เชยชมประสมศรี
ซึ่งเดือนหงายกลายเห็นเป็นอัคคี ต้องอินทรีย์สายสมรให้ร้อนรน
จะเกิดความลามลุกถึงยุคเข็ญ ให้จำเป็นรวนเรระเหระหน
ซึ่งหัตถ์ขาดญาติที่รักร่วมพระชนม์ จะมีคนเขามาพรากให้จากไป
ซึ่งมีผู้รู้วิชาคืออารักษ์ จะช่วยชักชายแก่มาแก้ไข
อันกลืนน้ำอมฤกนึกสิ่งไร ก็จะได้เสร็จสมนิยมยิน
เห็นแม่นมั่นวันนี้จะมีข่าว มาบอกกล่าวให้ประจักษ์ทิศทักษิณ
แล้วอวยชัยให้พระองค์ทรงแผ่นดิน ได้เพิ่มภิญโญยศปรากฏไป
นางประทานส่านเหลืองเครื่องคำนับ ดำรัสรับพรพราหมณ์ตามวิสัย
โหรคำนับรับประทานสำราญใจ กลับออกไปเคหาพฤฒาจารย์ ฯ
ฝ่ายโฉมยงทรงเสวยเหมือนเคยแล้ว ชมลูกแก้วสั่งสอนด้วยอ่อนหวาน
ถึงเวลาเคยว่าราชการ ออกวิมานบุษบกกระจกบัง
เบิกสุวรรณบัญชรสุนทรถาม ถึงถ้อยความเกี่ยวค้างแต่ปางหลัง
เหล่าลูกขุนทูลละอองอ่านฟ้องดัง นางทรงฟังฝ่ายโจทก์จำโนทความ
แล้วสอบคำจำเลยเคยชำระ ต้องบทพระอัยการวิตถารถาม
พอปากน้ำนำผู้ถือหนังสือพราหมณ์ มาทูลความตามที่ทัพถึงอับจน
นางทรงฟังสั่งให้เปิดใบบอก มาอ่านออกเนื้อความตามนุสนธิ์
พราหมณ์วิเชียรโมรากับสานน ทั้งสามคนขอประณตบทมาลย์
แด่องค์พระมเหสีผู้มีศักดิ์ ซึ่งอยู่รักษาเขตนิเวศน์สถาน
ด้วยกองทัพขับนิกรเข้ารอนราญ ได้แดนด่านจนกระทั่งถึงลังกา
นางละเวงเกรงทัพไม่รับรบ กลับตลบเอาด้วยเล่ห์เสน่หา
ทั้งสามองค์หลงกลด้วยมนตรา จะวอนว่าสักเท่าไรไม่ไยดี
พระทรงศักดิ์รักละเวงวัณฬาราช พระนุชนาถเสนหารำภาสะหรี
หน่อนรินทร์สินสมุทรกับบุตรี ประเดี๋ยวนี้เข้าไปอยู่ในวัง
สั่งให้ทัพกลับมาพาราผลึก เป็นเสร็จศึกสิ้นตามเนื้อความหลัง
เห็นพระองค์หลงเหลือจะเชื่อฟัง เกรงฝรั่งจะทำร้ายเมื่อปลายมือ
ข้าพเจ้าเหล่านี้สิ้นที่พึ่ง จนใจจึงแจ้งความตามหนังสือ
เหมือนดินหูอยู่ใกล้กองไฟฮือ ลมกระพือพัดวับดับชีวัน
ขอองค์พระมเหสีเป็นที่พึ่ง ช่วยชุบซึ่งชีพพหลพลขันธ์
กลศึกลึกล้ำเป็นสำคัญ จะผ่อนผันโปรดปรานประการใด ฯ
นางฟังเรื่องเคืองขัดให้อัดอั้น น้ำเนตรนั้นครั้นจะกลืนก็ขืนไหล
โมโหหึงรึงรุมดังสุมไฟ ยิ่งแค้นใจสินสมุทรเหมือนบุตรา
อยู่ที่นี่อีผู้หญิงชิงกันเกี้ยว ยังโกรธเกรี้ยวกริ้วกราดไม่ปรารถนา
ประเดี๋ยวนี้อีฝรั่งชาวลังกา มันชักพาเอาไปติดกับบิตุรงค์
ชิชะพระอนุชาก็น่าแค้น ทำหนุ่มแน่นลองเชิงละเลิงหลง
ยังสอนหลานหว่านเครือเอาเชื้อวงศ์ จะบอกองค์อัคเรศเกษรา
ดำริพลางนางว่ากับข้าเฝ้า พระผ่านเกล้ากลับชาติศาสนา
จำจะตามข้ามฝั่งไปลังกา ให้เรือใช้ไปหาสุดสาคร
แล้วก็ให้ไปบุรีรมจักร แจ้งพระอัคเรศความตามอักษร
เร่งชำระพระที่นั่งเมืองมังกร กับเรือจรเจ็ดลำเป็นกำลัง
พอป้องกันอันตรายทั้งซ้ายขวา เป็นกองหน้าปีกป้องทั้งกองหลัง
สั่งเสร็จสรรพหับบานบัญชรบัง เหมือนจะคลั่งเป็นบ้าเพราะสามี
พอมารดาพาสองพี่น้องน้อย มานั่งคอยจะใคร่ถามความกรุงศรี
จึงเล่าเรื่องเมืองลังกาพระสามี ประเดี๋ยวนี้เธออยู่ปรางค์นางละเวง ฯ
พระชนนีขี้หึงเหมือนหนึ่งลูก ฟังไม่ถูกในอารมณ์ว่าข่มเหง
ทำมนตรายาแฝดมันแปดเพลง อีละเวงนั้นและลูกทำหยูกยา
จะโกรธพระอภัยอย่างไรเล่า เธอมัวเมาไปด้วยมนต์ดลคาถา
ยุหลานน้อยสร้อยสุวรรณจันทร์สุดา ช่วยกันด่าอีละเวงอย่าเกรงมัน
พระธิดาว่ามิใช่พระไม่ทราบ ถ้าเข็ดหลาบแล้วก็ใจไม่ใฝ่ฝัน
นี่ท้าวเธอเอออวยไปด้วยกัน กระหม่อมฉันจะขอลาฝ่าธุลี
ไปลังกาพาลูกน้อยฉันไปด้วย จะได้ช่วยด่าวัณฬามารศรี
คงได้ปะพระอภัยเป็นไรมี มะรืนนี้ลูกจะลาพระคลาไคล ฯ
พระมารดาว่าจะใคร่ตามไปด้วย จะได้ช่วยพูดจาอัชฌาสัย
นางกราบบาทมารดาพระอย่าไป อยู่วังในไว้ยศให้งดงาม
ลูกจะไปครั้งนี้ถึงศีรษะ ใครจะฉะเสียให้เด็ดไม่เข็ดขาม
แม้การนี้มิเสร็จสำเร็จความ มิขอข้ามคืนมายังธานี ฯ
ฝ่ายเสนามานั่งสั่งเสมียน ให้เร่งเขียนสารสองบุรีศรี
ครั้นเสร็จสรรพพับปิดผนิดดี ให้เสนีเรือใช้รีบไคลคลา
บ้างจัดแจงแต่งเรือพระที่นั่ง บัลลังก์มังกรประกอบมีกรอบฝา
บุษบกกระจกกระจังบนหลังคา ท้ายเภตราแวววามอร่ามเรือง
อันหัวท้ายสายชโลงระโยงแย่ง สร้อยทองแดงใบดาดล้วนตาดเหลือง
มาเทียบจอดทอดท่าที่หน้าเมือง ทั้งเรือเครื่องรองทรงปักธงทอง
กองหน้าหลังตั้งกันกำปั่นแห่ ใส่ใบแพรสีฉาดผาดผยอง
ปักธงเทียวเขียวเหลืองดูเรืองรอง ตีฆ้องกลองแตรสังข์ตั้งกระบวน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมเหสี สุมาลีเศร้าสร้อยละห้อยหวน
ครั้นโหรเบิกฤกษ์พาเวลาจวน จึงตรัสชวนสองธิดาสรงวารี
แล้วโฉมยงทรงเครื่องแต่เก่าเก่า ด้วยยามเศร้าซูบหมองไม่ผ่องศรี
ใส่เครื่องทรงมงกุฎพระบุตรี พระอัยกีตามส่งมาลงแพ
พวกแสนสาวชาววังร้องสั่งห้อง เสียงแซ่ซ้องสั่งต่อกันจ๋อแจ๋
พอฤกษ์ดีตีฆ้องฆาตกลองแตร ทหารแห่โห่ทั้งเรือดั้งกัน
นางกราบกรานมารดาทูลลาแล้ว ชวนลูกแก้วทั้งสองประคองขวัญ
พระพี่เลี้ยงเคียงคลอจรจรัล ลงกำปั่นพระที่นั่งบัลลังก์ทอง
สร้อยสุวรรณจันทร์สุดาอยู่ขวาซ้าย เจ้าขรัวนายนั่งระวังอยู่ทั้งสอง
ออกจากท่าหน้าเมืองมาเนืองนอง เป็นหลั่นล่องเลื่อนมาอ่าวสาคร
นางทรามเชยเคยทะเลมาหลายครั้ง นางชาววังเคยคลื่นนั่งยืนสลอน
พอเวลาสายัณห์ตะวันรอน ลมอ่อนอ่อนออกกลางให้กางใบ
บ่ายกำปั่นลั่นปืนเสียงครื้นครึก แลพิลึกลำทรงทวนธงไสว
ทั้งหน้าหลังดั้งกันเป็นหลั่นไป ต่างใช้ใบลอยสล้างกลางคงคา ฯ
ฝ่ายสุวรรณมาลีศรีสมร เผยบัญชรฉากฉายทั้งซ้ายขวา
ชวนลูกน้อยสร้อยสุวรรณจันทร์สุดา ชมฝูงปลาแปลกอย่างต่างต่างกัน
หมู่ราหูงูเงือกขึ้นเกลือกกลอก ตามระลอกลมกระพือหือรือหัน
ฉนากฉลามตามคลื่นนับหมื่นพัน บ้างดำดั้นโดดดิ้นในสินธู
เห็นมัจฉาหน้าคนขึ้นกล่นเกลื่อน ต่างเคล้าเพื่อนเหมือนมนุษย์สุดอดสู
เหราร้ายว่ายล่องขึ้นฟ่องฟู เป็นคู่คู่เขาไม่พลัดกระจัดกระจาย
แต่ตัวน้องท่องเที่ยวมาเปลี่ยวจิต ไม่มีมิตรเหมือนมัจฉาปลาทั้งหลาย
ยิ่งรำลึกนึกฝืนสะอื้นอาย จะเหลียวซ้ายแลขวาก็น่ากลัว
พอเย็นย่ำค่ำพลบดูกลบกลุ้ม ท้องฟ้าคลุ้มคล้ำหมดสลดสลัว
เหมือนมืดในใจน้องให้หมองมัว มาตามผัวผัวก็ไม่อาลัยแล
ชิชะพระอภัยพระทัยเอ๋ย เจ็บก็เคยยังไม่จำยังซ้ำแผล
รู้ว่าต่อแล้วยังล่อมาตอแย ไม่เจียมแก่เกี้ยวชู้จนอยู่มัน
ยิ่งคิดแค้นแสนรักสลักอก แสนวิตกแต่ชั้นหลับก็กลับฝัน
ข้ามทะเลเตร่เตร็จมาเจ็ดวัน ถึงเขตคันขอบฝั่งข้างลังกา
ขึ้นเมืองใหม่ไพร่พลอลหม่าน นายทหารรมจักรอยู่รักษา
ทราบว่าพระมเหสีบุตรีมา ต่างก็หามันกลอยกล้วยอ้อยตาล
มารวบรอมพร้อมพรั่งตั้งถวาย นางทักทายถามสิ้นถึงถิ่นฐาน
สั่งให้จัดเสื้อผ้ามาประทาน กรมการกราบก้มประนมกร ฯ
นางตรัสสั่งทั้งหลายพวกนายทัพ เราจะยับยั้งทหารชาญสมร
ถึงช้าหน่อยคอยท่าสุดสาคร มาถึงก่อนจึงจะยกขึ้นบกไป
พวกนายทัพรับสั่งอยู่พรั่งพร้อม นอนกองล้อมวงวังตั้งอาศัย
ถึงราตรีตีฆ้องให้กองไฟ ประทับอยู่เมืองใหม่พร้อมไพร่นาย ฯ
ฝ่ายเรือข่าวชาวผลึกออกลึกแล่น ไปตามแผนที่ทะเลคะเนหมาย
ทุกคืนค่ำร่ำแล่นแสนสบาย ให้ท้องสายสาคเรศประเทศธาร
ลำหนึ่งถึงพาราการะเวก เข้าหาเอกอำมาตย์แจ้งราชสาร
เวลาเฝ้าเข้าท้องพระโรงธาร ทูลแล้วอ่านออกความตามสารา ฯ
ในราชสารสุมาลีศรีสวัสดิ์ เชิญกษัตริย์ทรงยศโอรสา
ให้รีบตามข้ามฝั่งไปลังกา ช่วยบิดาเหมือนได้แก้มาแต่เดิม
เมื่อได้รูปซูบบ้างพอยังชั่ว นี่ได้ตัวสมนึกยิ่งฮึกเหิม
ประเดี๋ยวนี้พี่ยาทั้งอาเติม ไปพูนเพิ่มพิสมัยอยู่ในวัง
แล้วยกความพราหมณ์บอกนั้นออกอ่าน ราชสารเบื้องต้นแต่หนหลัง
พระลูกยามาช่วยด้วยสักครั้ง แม่จะรั้งรอท่าอย่าช้าการ ฯ
กษัตริย์สุริโยไทยได้สดับ เป็นเรื่องรับรสรักสมัครสมาน
ผิดขนบรบสู้แต่บูราณ จึงบรรหารตรัสว่าสุดสาคร
จงพาสองน้องรักรีบไปช่วย อย่าเข้าด้วยพวกฝรั่งนะฟังสอน
สนองบาทราชการพระมารดร ดูผันผ่อนหน้าหลังระวังภัย
พระบิดาอาพี่เจ้าดีนัก เข้ารบรักรักติดปลิดไม่ไหว
เดี๋ยวนี้เล่าเจ้าก็รุ่นเหมือนฟุนไฟ จะไปใกล้ดินดำพ่อรำคาญ
อย่าคบค้าฝรั่งจะพลั้งพลาด ตัดให้ขาดความรักหักประหาร
ช่วยชีวิตบิตุรงค์ทั้งวงศ์วาน สำเร็จการแล้วก็พากันมาเมือง ฯ
สุดสาครอ่อนน้อมว่าหม่อมฉัน ถึงทุกวันนี้ยังทรงหนังเสือเหลือง
เหมือนหนึ่งเณรเจนจิตคิดเนืองเนือง มิได้เปลื้องกาสาของอาจารย์
ถ้าแผ่นดินสิ้นทุกข์สิ้นยุคเข็ญ บ้านเมืองเป็นผาสุกสนุกสนาน
ได้ไปลาตาที่เกาะพิสดาร กระหม่อมฉานจึงจะสึกเหมือนตรึกตรอง ฯ
พระบิดาว่าอย่าเชื่อหนังเสือเหลือง กลัวจะเปลื้องมิใคร่ทันเหมือนฉันของ
แม้ใกล้ชิดคิดคบสบทำนอง หนังเสือครองหรือจะขัดจะทัดทาน
ท่านผู้รู้ผู้สำเร็จยังเข็ดรัก ไม่ปลอมปลักปลีกไปเสียไพรสาณฑ์
แม้อยู่เฝ้าเคล้าเคลียจะเสียการ จงคิดอ่านออกองค์ให้จงดี ฯ
พระรับสั่งบังคมประนมสนอง ไม้เท้าของครูให้เคยไล่ผี
ถึงเสน่ห์เล่ห์ลมอาคมดี เอาไม้ตีหายฤทธิ์ประสิทธิ์นัก
ซึ่งโปรดให้ไปกับสองพระน้องนั้น เป็นห่วงฉันเหลือจะห่วงเพียงทรวงหัก
กนิษฐานารีเป็นที่รัก ใครรู้จักทักทายก็อายใจ
ขอให้อยู่บูรีที่ปราสาท ให้รองบาทพระบิดาอัชฌาสัย
แต่องค์พระอนุชาจะพาไป ด้วยจะได้เห็นหน้าปรึกษากัน ฯ
ฝ่ายนงเยาว์เสาวคนธ์วิมลโฉม งามประโลมรุ่นราวดังสาวสวรรค์
สิบเอ็ดปีศรีปลั่งเพียงเพ็งจันทร์ ไม่เว้นวันเล่นสนุกตุ๊กตา
เคยนอนหลับกับพระสุดสาครพี่ ด้วยถ้อยทีซื่อตรงเหมือนวงศา
ครั้นเจ้าพี่มิให้นางไคลคลา พระชลนาผอยผอยด้วยน้อยใจ
จึงว่าชะพระพี่นี้เป็นหนุ่ม จะต้องอุ้มต้องถือหรือไฉน
เมื่อคราวนั้นนั่นเป็นไรจึงให้ไป ประเดี๋ยวนี้ทำไมจึงอายคน
หรือน้องนี้ขี้ฉ้อทรลักษณ์ ให้ขายพักตร์พระเจ้าพี่สักกี่หน
ทั้งผูกแก้วแววตารักษาตน ไม่กลัวคนใครจะกล้ามาว่าไร ฯ
พระเชษฐาว่าถ้าแม้เหมือนแต่ก่อน ยังเด็กอ่อนก็ไม่ห้ามตามวิสัย
ประเดี๋ยวนี้ว่าพี่มิพาไป ใครใช้ให้เป็นสาวขึ้นเล่าน้อง
พี่ปรานีมิพาไปให้ได้ยาก จะต้องตากลมฝนจะหม่นหมอง
ธรรมเนียมสาวเขาก็เพียรเรียนร้อยกรอง จะเที่ยวท่องไปทำไมมิใช่การ ฯ
นางว่าชะปรานีหนอพี่เจ้า เขารู้เท่าดอกอย่ามาเฝ้าว่าขาน
ถ้าไปด้วยฉวยจะขัดจะทัดทาน จะเสียการพี่ยาไม่พาไป
แต่เขาอ้วนขึ้นก็เห็นว่าเป็นสาว แกล้งว่ากล่าวแค้นน่าน้ำตาไหล
ส่วนองค์พระอนุชาจะพาไป เป็นผู้ใหญ่ลำเอียงไม่เที่ยงธรรม์ ฯ
พระบิตุราชมาตุรงค์ทรงพระสรวล จึงว่าควรเขาเป็นชายต้องผายผัน
เจ้าจงอยู่ดูสุรางค์นางกำนัล ทะเลาะกันเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
แล้วตรัสสั่งเสนาวายุพัด จงเร่งรัดเภตราโยธาทหาร
ให้พี่น้องสองตามความสำราญ ทั้งตัวท่านจงไปด้วยช่วยระวัง ฯ
อำมาตย์รับอภิวาทมาบาดหมาย ทหารฝ่ายฝึกฝนแต่หนหลัง
เลกขุนนางต่างกรมสมกำลัง มาพร้อมพรั่งไพร่นายเร่งจ่ายปืน
แล้วแต่งลำกำปั่นสุวรรณมาศ ใส่ใบตาดใหญ่น้อยสักร้อยผืน
ผลัดเชือกเสาเพลานอกสายรอกยืน ประจำปืนท้ายหน้าจังก้าตรง
ทั้งปืนช่องสองข้างสล้างสลับ แล้วเสร็จสรรพฟ่องฟูดูระหง
ทั้งเรือเครื่องเฟื่องฟ่องเรือรองทรง ปักทวนธงทอดท่าในสาคร
คนประจำลำละพันล้วนสันทัด ถือหอกซัดขัดดาบกำซาบศร
เคยตามเจ้าห้าวหาญรบราญรอน เสด็จจรจึงประจำอยู่ลำทรง ฯ
ฝ่ายพระหน่อปรเมศเกศกษัตริย์ ชวนพระหัสไชยน้องเข้าห้องสรง
โซมสุคนธ์ปนทองทั้งสององค์ แล้วต่างทรงผ้าต้นกำพลรัต
คาดกระสันปั้นเหน่งดูเปล่งปลั่ง พระสอดสังวาลวิเชียรเฉวียนฉวัด
ตาบประดับทับทรวงดุนดวงชัด พาหุรัดทองกรสอดซ้อนซับ
ทรงมหามงกุฎบุษย์กระจาย กรรเจียกพรายพร่างไสวดอกไม้ประดับ
อุบะห้อยพรอยแพรววาวแวววับ ครั้นเสร็จสรรพจับไม้เท้าของเจ้าตา
พระน้องนาถอาจองทรงพระขรรค์ จรจรัลตามเสด็จพระเชษฐา
ไปห้องทองสองกษัตริย์ขัตติยา ต่างทูลลากราบก้มบังคมคัล
พระเชษฐาลาเสาวคนธ์น้อง อย่าขัดข้องเคืองค้อนให้พรฉัน
พี่จะไปไม่ช้าสิบห้าวัน จะพากันกลับมายังธานี ฯ
นางเสาวคนธ์อ้นอั้นให้ตันจิต ไม่นั่งชิดเชษฐาผินหน้าหนี
มิไปไยไปดีก็มาดี ฉันไม่มีพี่น้องจึงต้องอาย
สะอื้นอั้นกลั้นไว้อยู่ในหน้า ส่วนน้ำตากลืนกลั้นมันไม่หาย
ยิ่งแค้นหนักหักมั่งยิ่งพรั่งพราย ทั้งพี่ชายชลนัยน์ก็ไหลนอง
พระวงศ์วานมารดากับบิตุเรศ น้ำพระเนตรหล่อหลั่งด้วยทั้งสอง
พอฤกษ์งามยามดีเขาตีฆ้อง พระพี่น้องกราบก้มบังคมลา
พระบิตุราชมาตุรงค์พงศ์กษัตริย์ อวยสวัสดิ์ทรงยศโอรสา
ต่างตามส่งลงกำปั่นกลั้นน้ำตา พระเรียกหาม้ามังกรขึ้นตอนท้าย
หน่อกษัตริย์หัสไชยนั้นได้สิงห์ ร้องเรียกวิ่งตามได้ดังใจหมาย
ต่างโปรดปรานพานทองรองปลาตาย ให้กินหลายเวลาประสาใจ
แล้วตั้งโห่โล้ออกไปนอกอ่าว พอลมว่าวริ้วริ้วหวิวหวิวไหว
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องทั้งกลองชัย ต่างใช้ใบเรียงตามกันหลามลำ
ต้นหนนั่งตั้งเข็มให้เล็มแล่น ไปตามแผนภูมิพื้นทุกคืนค่ำ
ด้วยอยู่เยื้องเมืองผลึกออกลึกล้ำ ได้ลมร่ำรีบมาไม่ราใบ ฯ
สุดสาครกับพระน้องอยู่ห้องท้าย ฝาพระฉายฉากช่องม่านสองไข
เฝ้าพูดพลอดกอดรัดพระหัสไชย หวนอาลัยโฉมเฉลาเสาวคนธ์
จะเหลียวกลับลับนุชสุดสังเกต น้ำพระเนตรหยดย้อยดังฝอยฝน
นิจจาเอ๋ยเคยมาในสาชล เป็นสามคนขาดหน้าก็อาลัย
อนุชาว่าพระองค์ทรงกันแสง ฉันไม่แจ้งเคืองเข็ญเป็นไฉน
พระว่าพี่นี้นึกรำลึกไป ให้อาลัยกนิษฐาจึงจาบัลย์
พระน้องพลอยรำลึกสะอึกสะอื้น ไม่ฝ่าฝืนฟุบแฝงกันแสงศัลย์
พอโพล้เพล้เวลาเข้าสายัณห์ พระรับขวัญนุชน้องประคองเคียง
สั่งให้เหล่าสาวสุรางค์นางน้อยน้อย ร้องดอกสร้อยลำนำเฉื่อยฉ่ำเสียง
ประสานซอหน้าทับรับจำเรียง เสียงพร้อมเพรียงเพราะพร้องทำนองใน
อนุชาว่าพระพี่ช่วยตีทับ ฉันจะขับตามประสาอัชฌาสัย
โอ้แลเหลียวเปลี่ยวสุดสมุทรไท จะแลไหนน้องก็เปล่าเศร้าวิญญาณ์
จะแลซ้ายสายเนตรน้องพรายพร่าง เห็นแต่หว่างวงทะเลกับเวหา
จะแลแหงนแสนสูงสุดสายตา เห็นแต่ฟ้าหมอกเมฆวิเวกใจ
จะแลขวาสาครกระฉ่อนคลื่น ไม่มีพื้นพสุธาจะอาศัย
โอ้เปลี่ยวสิ้นดินฟ้านภาลัย เหมือนเปลี่ยวในใจฉันทุกวันเอย ฯ
สุดสาครกรกอดว่ายอดมิ่ง พ่อขับพริ้งเพราะพร้องจริงน้องเอ๋ย
จะขับมั่งฟังความนะทรามเชย แล้วทรงเอ่ยเอื้อนเสียงสำเนียงนวล
โอ้ยามหนาวดาวเคลื่อนเดือนก็คล้อย น้ำค้างพร้อยพร่างพรมเมื่อลมหวน
คิดถึงเนื้อเจือจันทร์ยิ่งรัญจวน เหมือนจะชวนชื่นจิตคิดคำนึง
เสาวคนธ์มณฑาจำปาเทศ มาลับเนตรให้พี่นึกรำลึกถึง
แก้วพี่เอ๋ยเคยเฝ้าแต่เคล้าคลึง เมื่อไรจึงจะได้มาเห็นหน้าน้อง
โอ้แลเหลียวเปลี่ยวใจให้ละห้อย สงสารสร้อยเสาวคนธ์จะหม่นหมอง
มาลับนุชสุดสงวนนวลละออง กอดแต่น้องน้อยอุ่นละมุนทรวง
พระขวัญเอ๋ยเคยนอนบรรจถรณ์แท่น มาเที่ยวแล่นเรือเร่ทะเลหลวง
โอ้ดวงเดือนเหมือนจะส่องให้ต้องดวง พระพักตร์พ่วงผ่องเพียงจะเคียงเดือน
ถึงดินแดนแผ่นฟ้าจะหาอื่น มาชูชื่นจิตพี่ไม่มีเหมือน
ขนงเนตรเกศแก้มแย้มยิ้มเยื้อน เหมือนจะเตือนอารมณ์ให้ชมเอย ฯ
พระน้องน้อยพลอยฟังให้วังเวก เอกเขนกนิ่งหลับกับเขนย
พระเอนแอบแนบน้องประคองเชย พระกรเกยกอดประทับเลยหลับไป ฯ
สุดสาครนอนวันนั้นก็ฝันร้าย ว่าลงว่ายกลางมหาชลาไหล
ไม่เห็นฝั่งดังชีวันจะบรรลัย ปะงูใหญ่ผุดขึ้นพบได้รบกัน
มันกอดเกี้ยวเกลียวกลมจมสมุทร ทะลึ่งผุดเพียงชีวาจะอาสัญ
แต่พอแม่มัจฉาว่ายมาทัน ได้ดื่มถันกล้ำกลืนค่อยชื่นใจ
พระโยคีที่เป็นครูมาอยู่ด้วย ที่เจ็บป่วยบาดแผลท่านแก้ไข
พอพลิกฟื้นตื่นตะลึงคะนึงใน จนรุ่งให้โหรทายให้หายแคลง ฯ
โหรชำระพระสุบินจนสิ้นเสร็จ ไล่ฤกษ์เกร็ดคูณหารวิตถารแถลง
ฝันว่าว่ายสายสมุทรจนสุดแรง จะพลัดแพลงถิ่นฐานรำคาญเคือง
ซึ่งงูรัดกัดขบจะพบคู่ ได้สมสู่กับสตรีฉวีเหลือง
ข้างต้นร้ายปลายมือรื้อประเทือง จะรุ่งเรืองฤทธิรงค์สืบวงศ์วาน ฯ
พระรับพรถอนฤทัยใจเห็นแน่ นึกถึงแม่มัจฉาน่าสงสาร
ลูกพลัดพรากจากมาก็ช้านาน คิดรำคาญเคืองเข็ญมิเห็นกัน
หรือเมื่อค่ำรำลึกนึกถึงลูก จิตจึงผูกผ่านเกล้ามาเข้าฝัน
ยิ่งรำลึกตรึกตรายิ่งจาบัลย์ สะอื้นอั้นอ่อนองค์ลงโศกา ฯ
หน่อกษัตริย์หัสไชยเข้าไปกอด ชะอ้อนพลอดถามเหตุพระเชษฐา
พระเป็นไรไม่แถลงแจ้งกิจจา เฝ้าโศกาบ่อยบ่อยจะถอยแรง
คิดถึงใครให้ประจักษ์บ้างสักหน่อย ฉันจะพลอยทุกข์ด้วยช่วยกันแสง
อย่าปิดงำอำพรางให้คลางแคลง น้องไม่แพร่งพรายให้ผู้ใดฟัง ฯ
สุดสาครถอนสะอื้นสู้กลืนกล้ำ สุดจะร่ำเรื่องต้นแต่หนหลัง
จึงว่าพี่นี้อาลัยถึงในวัง คิดถึงทั้งบิตุราชมาตุรงค์
แม่นงเยาว์เสาวคนธ์จะบ่นร่ำ ทุกเช้าค่ำขาดเคยเสวยสรง
พระน้องพลอยกำสรดสลดลง กันแสงทรงโศกาด้วยอาลัย
พระแย้มสรวลชวนน้องเข้าห้องสรง สำอางองค์เอี่ยมละอองดูผ่องใส
ขึ้นบัลลังก์บังลมที่ร่มใบ พระหัสไชยเอนทับลงกับเพลา
พลางทูลถามนามมหาสาคเรศ ทุกขอบเขตโขดเกาะละเมาะเขา
สุดสาครอ่อนโน้มประโลมเล้า แล้วตรัสเล่าเขตแขวงตำแหน่งนาม
นับสิบห้าราตรีไม่มีหยุด ให้เร่งรุดรีบเสด็จไม่เข็ดขาม
ถึงฟากฝั่งลังกาท่าสงคราม ต่างไต่ถามแจ้งยุบลพระชนนี
จึงชวนน้องหัสไชยขึ้นไปเฝ้า ต่างก้มเกล้ากราบพระมเหสี
สร้อยสุวรรณจันทร์สุดากุมารี ต่างไหว้พี่พูดจาหรรษากัน ฯ
นางลดองค์ลงประคองสองโอรส โศกสลดเล่าแจ้งกันแสงศัลย์
พระบิตุรงค์องค์อาเชษฐานั้น ไปได้กันกับฝรั่งแล้วคลั่งไคล้
ทั้งสามคู่อยู่ปราสาทราชฐาน ทิ้งทหารสามพราหมณ์ห้ามไม่ไหว
พ่อมาด้วยช่วยเอ็นดูพระภูวไนย ไปแก้ไขเสียให้ฟื้นกลับคืนเป็น ฯ
สุดสาครอ่อนคำนับอภิวาท ข้าพระบาทจะขอรับช่วยดับเข็ญ
พระต้องมนต์รนร้อนไม่หย่อนเย็น จึงเคลิ้มเคล้นคลั่งรักสู้หักอาย
จะแก้ไขไล่ตีขับผีสาง ให้สิ้นรางควานทับก็กลับหาย
แต่อยู่ห่างอย่างนี้ที่ดีร้าย จะมุ่งหมายนั้นไม่แน่เหมือนแลดู ฯ
นางตรัสตอบชอบแล้วลูกแก้วแม่ เหมือนช่วยแก้เกียรติยศที่อดสู
แต่ระวังครั้งนี้จะตีงู มันคงสู้หมอแล้วไม่แคล้วเลย
แม้หลงใหลไปเป็นเช่นพระพี่ แม่สิ้นที่พึ่งแล้วลูกแก้วเอ๋ย
พลางจูบเกล้าเผ้าผมนั่งชมเชย ชวนเสวยพร้อมพรั่งทั้งธิดา
ครั้นสำเร็จเสร็จสรรพกำชับสั่ง ให้พร้อมพรั่งไพร่นายทั้งซ้ายขวา
พรุ่งนี้เช้าเราจะยกกับลูกยา ไปลังกาเตรียมกันให้ทันการ ฯ
พวกนายทัพรับสั่งมาบังคับ กำหนดนับหมู่หมวดตรวจทหาร
ทั้งเสนีพี่น้องสองกุมาร ต่างเตรียมการพร้อมพรั่งริมฝั่งชล
พอแสงทองส่องฟ้าห้ากษัตริย์ สรงสหัสธาราดังห่าฝน
น้ำกุหลาบอาบองค์ทรงสุคนธ์ ใส่เครื่องต้นตามอย่างต่างต่างกัน
แม้องค์พระมเหสีผู้มียศ ขึ้นทรงรถพรายเพริศดูเฉิดฉัน
สร้อยสุวรรณจันทร์สุดาวิลาวัณย์ ขึ้นร่วมบัลลังก์รถพระกลดบัง
สุดสาครทรงนิลสินธพ ทหารครบรักษาทั้งหน้าหลัง
พระน้องทรงสิงห์คะนองลองกำลัง พลตั้งโห่แห่สังข์แตรเกรียว ฯ
พระพี่น้องกองหน้าพาทหาร เข้าดงดานแดนดอนสิงขรเขียว
ดำเนินทางทางรถต้องลดเลี้ยว ดูธงเทียวปลายปลิวเป็นทิวไป
นางโฉมยงองค์พระมเหสี ทุกข์ทวีไปตามทางหว่างไศล
คิดจะใคร่ได้ดูแต่ภูวไนย เห็นอะไรอย่างอื่นไม่ชื่นตา
แต่พี่น้องสองศรีบุตรีน้อย ชะโงกคอยเอื้อมหัตถ์ริมรถา
พอรถเรียงเคียงต้นผลผกา ชิงกันคว้าหักกิ่งเก็บปริงปราง
ฝูงสาวสรรค์กัลยาพวกข้าหลวง ต่างหยิบช่วงชิงกันอยู่ชั้นล่าง
ที่หอมรื่นยื่นถวายเจ้านายพลาง ทั้งสองข้างเหน็บรอบริมขอบรถ
สุดสาครขับม้าพาพระน้อง เที่ยวเก็บช้องนางหาบุปผาสด
เก็บกระถินอินจันข้างบรรพต มาริมรถให้พระน้องสองบังอร