Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
บุษบันยังไม่ทันขยายกลีบ แมงภู่รีบคลึงเคล้าเฝ้าเกสร
ลงกลิ้งเกลือกเยือกเย็นเข้าเฟ้นฟอน อาบเกสรเชยประชดที่อดออม
สองภิรมย์สมสนิทพิศวาส ไม่เคลื่อนคลาดจากน้องประคองถนอม
ระรื่นรินกลิ่นรสเหลืออดออม ที่ตรองตรอมนั้นก็หายวายกังวล
ดั่งได้ผ่านเมืองแมนแดนสวรรค์ ในฉ้อชั้นฟากฟ้าเวหาหน
สำราญรื่นชื่นใจในกมล ดั่งสายชลในมหาชลาลัย
อัศจรรย์นั้นมันบ่อยอร่อยรส เหมือนแป้งสดซ่านกระเซ็นที่เย็นใส
ถนอมแนบแอบอุ่นละมุนละไม จนอุทัยส่องสีรวีวร ฯ
ฝ่ายกษัตริย์แต่บรรดามาอภิเษก อติเรกทุกเวียงชัยประไภศร
ครั้นเสร็จสรรพการประชุมสยุมพร กลับนครคืนเขตนิเวศน์วัง
ฝ่ายพระจอมภพไกรอภัยนุสิน ไปส่งสิ้นเสร็จสรรพแล้วกลับหลัง
เข้านครขึ้นปราสาทราชวัง สถิตยังแท่นรัตน์ชัชวาล
หยิบกระบี่คู่นิเวศน์เขตจังหวัด สำหรับกษัตริย์ขัตติยามหาศาล
ประสิทธิ์ให้เขยขวัญมิทันนาน มอบสถานนคเรศนิเวศน์วัง
ให้กษัตริย์ขัตติยาพระราเมศ ผ่านนิเวศน์เวียงชัยเหมือนใจหวัง
เป็นจอมเจ้านคเรศนิเวศน์วัง แล้วตรัสสั่งพวกมหาเสนาใน
ว่าตัวเราเล่าก็แก่ชราภาพ จะปรามปราบยุคเข็ญเห็นไม่ไหว
อันสมบัติราชฐานการเวียงชัย เรามอบให้เขยสนองครองบุรินทร์
เขาหนุ่มแน่นแสนชำนาญในการยุทธ์ ประเสริฐสุดได้สมอารมณ์ถวิล
แทนตัวเราว่าขานการแผ่นดิน ประเทศถิ่นนคราให้ถาวร
เสนารับบังคมบรมนาถ อภิวาทเชิญบพิตรอดิศร
รับพระราชโองการผ่านนคร พร้อมนิกรเสกสมภิรมยา
ครั้นเสร็จการท่านพฤฒาทูลลากลับ น้อมคำนับเจ้าบุรินทร์ปิ่นมหา
ท้าวรางวัลเงินทองของนานา พราหมณ์พฤฒาถวายคงดำรงคลัง
ว่าตัวข้าชราภาพไม่รับไว้ ขอลาไปฐานถิ่นถวิลหวัง
ไม่ต้องการข้าวของในท้องพระคลัง มีอยู่มั่งพร้อมเพรียงพอเลี้ยงกาย
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ ท้าวเธอจัดแจงพหลพลทั้งหลาย
ให้ไปส่งพระอาจารย์สำราญกาย รีบผันผายไปยังเหมรา ฯ
จะกลับกล่าวราวเรื่องนรินทร์รัตน์ หน่อกษัตริย์สมมาดปรารถนา
ทูลลาท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นประชา ไปรัตนานคเรศนิเวศน์วัง
กับอนงค์องค์มิ่งมเหสี ถึงบุรีเสร็จสมอารมณ์หวัง
แสนสำราญผ่านประเทศนิเวศน์วัง ก็มั่งคั่งสุโขมโหฬาร ฯ
จะกล่าวถึงสังฆราชพระบาทหลวง ค่อยสร่างทรวงอยู่ประเทศเขตสถาน
เมืองโรมพัฒน์เจ้าพาราเรียกอาจารย์ วิชาการสารพัดแกจัดเจน
สร้างวัดวาต่างต่างอย่างฝรั่ง หอระฆังยอดใส่ไม้กางเขน
นั่งสอนศิษย์ชั้นเฉลียงเสียงออกเกน ในบริเวณราบเลี่ยนเตียนสบาย
เจ้าพวกแขกนับถือลือกันทั่ว เข้าฝากตัวเข้ารีตเพราะจิตหมาย
จะไปสวรรค์ชั้นบนพ้นอบาย ต่างฝากกายฝากตัวทั้งกลัวเกรง
เมื่อวันหนึ่งแกตรองมองดูศิษย์ ที่ใช้ชิดซื่อตรงไม่โฉงเฉง
ทั้งปากคำเก่งกาจชาตินักเลง รู้กลัวเกรงสารพัดแกหัดปรือ
เอาบวชเป็นบาทหลวงไว้ช่วงใช้ ได้ต่างใจต่างตนคนนับถือ
ชื่อดาวิดจิตปองไว้รองมือ ด้วยมันถือกตัญญูรู้น้ำใจ
เป็นที่สองรองตั้งไว้สั่งสอน พวกนิกรที่มันหลงยังสงสัย
แกอุตส่าห์บังคับให้กลับใจ เข้าอยู่ในถ้อยคำโดยลำพัง
อันตัวกูก็ชราจะหาสุข ได้นั่งลุกพอสบายหายเจ็บหลัง
เองช่วยเอาเป็นธุระปะทะปะทัง จะได้ตั้งศาสนาให้ถาวร
เป็นธรรมดาฝรั่งแม้นตั้งมั่น คิดผ่อนผันเหมือนกับไฟสุมไม้ขอน
ตั้งเกลี้ยกล่อมแต่บรรดาประชากร การที่ร้อนอย่ากระทำให้ช้ำใจ
เอาความดีปรีดาที่ผาสุก สิ่งที่ทุกข์ดับเข็ญให้เย็นใส
ถึงกูแก่ก็ยังคิดในจิตใจ จะใคร่ได้ลังกาพาราคืน
ประเดี๋ยวนี้มาอยู่ในโรมพัฒน์ ไม่ข้องขัดสมประโยชน์ใช่โหดหืน
แต่ไม่สุขในใจเหมือนไฟฟืน ทุกวันคืนรุ่มร้อนไม่หย่อนคลาย
ก็คิดอยู่จะชวนเขาท้าวทั้งสอง ให้ปรองดองยกพหลพลทั้งหลาย
ไปลังกาตีไทยให้กระจาย จับเชื้อสายพระอภัยใจทมิฬ
ฆ่าให้หมดเขยสะใภ้มิให้เหลือ ในน้ำเนื้อเอาให้สมอารมณ์ถวิล
แต่จนใจเขยท้าวเจ้าบุรินทร์ มันไม่ผินหน้าตามาหาใคร
เฝ้าคลอเคลียเมียสาวเป็นเต่าตุ่น ยึดต้นทุนไว้มั่นไม่หวันไหว
แม้นมันช่วยตามประสงค์กูจงใจ ก็คงได้ลังกาอย่าปรารมภ์ ฯ
บาทหลวงเฒ่าชี้แจงแถลงกิจ ให้สานุศิษย์เอาธุระการสะสม
เจ้าดาวิดจึ่งว่าอย่าปรารมภ์ ข้าจะก้มหน้าตรองฉลองคุณ
แต่จะต้องลาไปจากใต้เท้า เที่ยวสืบสาวหาเชื้อมาเกื้อหนุน
จะไปเมืองปัตหรีเขามีบุญ ข้าเคยคุ้นอยู่มาสิบห้าปี
จำจะไปสั่งสอนให้อ่อนน้อม แต่ทางอ้อมเกือบพาราปตาหวี
แล้วเจ้าเมืองแข็งขันขยันดี วิชามีต่างต่างทางประจญ
แล้วเป็นชาติฝรั่งใหญ่ใจมุหงิด อิทธิฤทธิ์ลือแจ้งทุกแห่งหน
มีเมืองขึ้นมากมายหลายตำบล ทั้งคงทนแทงฟันไม่พรั่นพรึง ฯ
บาทหลวงฟังคั่งแค้นแหงนชะแง้ แค้นด้วยแก่โกโรโมโหหึง
แต่ใจคอยังฉกรรจ์ไม่พรั่นพรึง นั่งรำพึงถึงนิเวศน์เขตลังกา
แกร้องเรียกพระเยซูไปอยู่ไหน ทำไมไม่มาช่วยเล่าพระเจ้าขา
รับเอาความอ่อนแอแก่ชรา ให้ตัวข้ากลับเป็นหนุ่มให้พุ่มพวง
จะได้ไปลังกาปราบข้าศึก ให้สมนึกสมมาดของบาทหลวง
แต่การบาปสาธุชนคนทั้งปวง ก็ยังตวงตักเอาไปได้ทุกวัน
ข้าพเจ้าเล่าก็เป็นถึงสังฆราช ได้สอนศาสนาให้ไปสวรรค์
แต่ได้ความลำบากมามากครัน ช่วยผ่อนผันเอาชราพากลับไป
ให้ครัดเคร่งเปล่งปลั่งเหมือนยังหนุ่ม จะโอบอุ้มศาสนาไม่ปราศรัย
แกบ่นพร่ำร่ำว่าด้วยอาลัย เคยเป็นใหญ่มาแต่ครั้งอยู่ลังกา
ด้วยเทือกแถวตาปู่อยู่ที่นั่น จึ่งผูกพันอยู่เป็นนิจริษยา
แล้วหวนจิตคิดแค้นนางวัณฬา เพราะอีบ้ากามพักรักผัวไทย
จึงเสียเมืองเรื่องนี้กูแสนแค้น ในอกแน่นดั่งใครเชือดให้เลือดไหล
แล้วมิหน้าซ้ำอ้ายลูกก็จัญไร กลับเป็นไพรีกูผู้อาจารย์
เสียแรงหวังสั่งสอนช่วยผ่อนผัน ครั้นว่ามันได้อีสาวกับร้าวฉาน
เพราะลูกไทยแกมฝรั่งจึงจังฑาล เล่นอาจารย์ย่อยยับอัปรา
แกหวนฮึกนึกแค้นแสนสาหัส เหมือนใครตัดชีวังให้สังขาร์
นี่หากได้พึ่งเขาเจ้าพารา พอได้ผาสุกสบายวายอาวรณ์
เดชะบุญหนุนนำเหมือนคำว่า จะได้ตั้งศาสนาไว้สั่งสอน
ให้รุ่งเรืองเบื้องหน้าสถาพร ได้ดับร้อนพวกอาณาประชาชน
เสียดายดินถิ่นที่เคยมีสุข มาเกิดยุคเพราะพวกไทยได้สิงหล
เพราะตัวกูแก่ชราเข้าตาจน เหลือจะขวนขวายแก้มันแปรปรวน
จำจะถอดเขี้ยวงาให้ดาวิด มันเป็นศิษย์ผิดชอบได้สอบสวน
การพูดจาก็พอใช้ในกระบวน สำบัดสำนวนลูบไล้ได้หลายแคว
การล่อลวงท่วงทีเห็นมีมาก เชิงฝีปากสอพลอข้างตอแหล
ทั้งดื้อด้านหลอกล่อพูดกอแก มันผันแปรไปได้มากปากก็บอน
ควรจะให้วิทยาตำราตำรับ ที่ลึกลับกรุณังช่วยสั่งสอน
ได้ไว้ชื่อไว้ลายกระจายจร เที่ยวสั่งสอนอธิบายคล้ายกับครู
แล้วเรียกหาดาวิดบาทหลวงน้อย มาใช้สอยให้มันกล้าทั้งตาหู
ให้พากเพียรเรียนตำรับฉบับครู สอนให้รู้การเสน่ห์ทั้งเล่ห์กล
กระบวนศึกยอกย้อนทั้งหลอนหลอก การปลิ้นปลอกสารพัดไม่ขัดสน
แกชี้แจงแต่งทัพกำกับพล เข้าประจญประจัญบานการสงคราม
ตั้งค่ายคูดูแลแพ้ชนะ จงคิดกะการศึกอย่านึกขาม
เองพากเพียรเรียนพิชัยสงคราม ให้รู้นามรู้ทิศมิตรศัตรู
กระบวนบกกระบวนเรือเสือแลช้าง มีต่างต่างแมวหมาวิฬาร์หนู
ครุฑนามนาคนาคนามตามที่ครู เขามีอยู่ต่างต่างวางตำรา
อันตัวกูรู้มาตำราตำรับ เป็นแม่ทัพรบรุกทุกภาษา
ประเดี๋ยวนี้ก็ชะแรแก่ชรา ทั้งหูตานั้นเฟือนไม่เหมือนเดิม
เองจงเพียรเรียนไว้ให้ตลอด อุตส่าห์สอดสนใจไว้เฉลิม
ปะท่านผู้มีบุญได้จุนเจิม ช่วยส่งเสริมวาสนาในสามัญ
วิชาดีคงเป็นที่เขานับถือ เร่งฝึกปรือเช่นกูสอนคิดผ่อนผัน
ทำให้เห็นแก่ตาพวกสามัญ ดูเชิงชั้นคิดประกอบให้ชอบที
เจ้าดาวิดคำนับรับว่าได้ ขอเรียนไว้ในสำนักเป็นศักดิ์ศรี
มันขยิ่มอิ่มเอมทั้งเปรมปรีดิ์ ออกว่าที่สังฆราชไม่ขาดวัน ฯ
อันบทเบื้องเรื่องนี้ยกไว้ก่อน จะกล่าวย้อนถึงลังกามหาสวรรค์
นางโฉมยงสุลาลีเจ้ามีครรภ์ พร้อมพร้อมกันกับรำภาพะงางอน
ข้างหนึ่งไปคลอดในเมืองรมจักร ประไพพักตร์เพียงเทพอัปสร
เป็นที่สุดบุตรีของภูธร พระบิดรโปรดปรานประทานนาม
ชื่อสาคเรศเพราะนิเวศน์มเหสี อยู่ลังกาธานีศรีสยาม
เพราะเสด็จไปณรงค์ทำสงคราม ต้องข้ามตามสาชลในวนวัง
ชันษาได้สิบสี่ปีมะเส็ง ดูปลั่งเปล่งผิวฉวีดั่งสีสังข์
กำลังรุ่นโสภีเป็นศรีวัง เชื้อฝรั่งปนไทยจึ่งไพบูลย์
ลูกสุลาลิวันนั้นก็สาว เกิดคราวคราวกันที่ในมไหสูรย์
ชื่อเกสรสุมาลัยอันไพบูลย์ ต่างเพิ่มพูนมีลูกเพราะผูกพัน
แต่สินสมุทรกับผกาสุดากนิษฐ์ ก็ร่วมชิดร่วมชมภิรมย์ขวัญ
แต่บุตรไม่มีมาเข้าครรภ์ จนพากันไปบุรีไม่มีเลย
ถึงอรุณรัศมีที่ภิเษก เป็นองค์เอกชูเชิดที่เปิดเผย
ช่างไม่มีลูกเต้าเปล่าไปเลย ใช่เพิกเฉยเสียเมื่อไรแต่ไม่มี ฯ
ขอกล่าวกลับจับเรื่องเมืองวายุภักษ์ กษัตริย์ศักดิ์พราหมณ์เทศวิเศษศรี
บริบูรณ์มั่งคั่งทั้งบุรี ประชาชีหรรษาสถาวร
พระนามท้าวเจ้านิเวศน์เกศกษัตริย์ ชื่อเจตรัตน์เรืองฤทธิ์อดิศร
มเหสีมีนางอุทุมพร องค์บังอรมีบุตรบุรุษชาย
ชื่อภัทวงศ์ทรงโฉมประโลมสวาท งามสะอาดคล้ายเขียนวิเชียรฉาย
เป็นนวลน้ำล้ำมนุษย์บุรุษชาย ทั้งคมคายผิดกว่าเหล่าเขาทั้งปวง
ชันษาได้สิบห้าพอแรกรุ่น ประชาชื่นชมบุญเป็นใหญ่หลวง
ทั่วพิภพธรณินทร์สิ้นทั้งปวง ทุกกระทรวงสรรเสริญเจริญพร
สมเด็จท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นพิภพ เธอปรารภที่จะให้ไปสิงขร
ไหว้พระรูปเทวฤทธิ์ประสิทธิ์พร ในนครรามราชประพาสชม
ด้วยเป็นเชื้อพราหมณ์พรหมอุดมเดช ต้องไปไหว้อมเรศอิสยมภู์
สมมุติว่าเชื้อวงศ์เป็นพงศ์พรหม ต้องไปไหว้อินยมภู์ต่อต่อมา
ท้าวเจตรัตน์ตรัสว่ากับโอรส ต้องไปประณตกราบบังคมก้มเกศา
จะได้สืบสมบัติกษัตรา อายุถ้วนสิบห้าแล้วต้องจร
กุมาราบังคมประนมสนอง ไม่ขัดข้องบพิตรอดิศร
พระจอมวังให้จัดเภตราจร พวกนิกรสำหรับลำประจำงาน
ทั้งเรือรบเรือใช้ไปทุกหมู่ กันศัตรูจัดใส่นายทหาร
ทั้งปืนยาหน้าไม้เครื่องใช้การ กับอาหารของเสบียงเลี้ยงโยธี
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร ขึ้นปรางค์มาศเนาวรัตน์จำรัสศรี
ฝ่ายเสนามากันหลามตามบาญชี เรือปักษีเป็นบัลลังก์ที่นั่งทรง
ทั้งล้าต้าต้นหนพลรบ จัดเครื่องครบเพราเพริศระเหิดระหง
เปลี่ยนเชือกเสาเพลาใบชักสายธง ขนของลงบรรทุกใส่ในเภตรา
ทุกทุกลำสำรับครั้นสรรพเสร็จ กำปั่นเจ็ดลำรายทั้งซ้ายขวา
มาจอดเรียงเคียงกันเป็นหลั่นมา เสวกาไปบังคมประนมทูล ฯ
สมเด็จท้าวเจ้าพาราวายุภักษ์ พระทรงศักดิ์ธิบดินทร์ปิ่นไอศูรย์
จัดเสนีที่ยิ่งใหญ่อันไพบูลย์ กับประยูรญาติวงศ์ในพงศ์พันธุ์
ให้ไปกับพระกุมารชาญสมร ทั้งผ้าผ่อนโขมพัตถ์ให้จัดสรร
เครื่องสำหรับบูชาสารพัน เธอจัดสรรตามอย่างต่างต่างเคย
ใส่พานทองของสำหรับคำนับน้อม สำเร็จพร้อมสารพัดตรัสเฉลย
มอบให้พราหมณ์ทิพมนต์เป็นคนเคย อย่าช้าเลยพาโอรสยศไกร
ไปขอพรปรเมเทวฐาน จะได้ผ่านพิภพเจือในเนื้อไข
กุมาราทูลลาพระทรงชัย ภูวไนยทรงฤทธิ์ประสิทธิ์พร
พ่อไปดีมาดีอย่ามีทุกข์ ให้ผาสุกภิญโญสโมสร
ภัทวงศ์ทรงสดับรับพระพร ทูลลาจรจากเขตนิเวศน์วัง
ไปลงลำกำปั่นสุวรรณมาศ พร้อมพระญาติรีบครรไลดั่งใจหวัง
พราหมณ์พฤฒามาลงเรือบัลลังก์ พร้อมสะพรั่งทวยหาญชำนาญเรือ
พอฤกษ์ดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก ให้แล่นออกชักใบไปข้างเหนือ
ทหารยิงปืนประจำทุกลำเรือ คัดหางเสือตามกันข้ามสันดอน
ลมก็ส่งตรงไปมิได้หยุด ต่างรีบรุดเลียบละเมาะเกาะสิงขร
พระสถิตท้ายเภตราชมสาคร มัจฉาจรแถกถาในวาริน
ฝูงฉลามล้วนฉลามไม่จากคู่ เป็นหมู่หมู่กลางมหาชลาสินธุ์
เหล่าพิมพาพาพวกเที่ยวหากิน กระเบนบินบินวนปนมังกง
ฝูงฉนากล้วนฉนากปากเป็นเลื่อย ดูยาวเฟื้อยว่ายเปิดเตลิดหลง
ปลาโลมามาว่ายเป็นวนวง ตะเพียนทองท่องหลงตะเพียนทอง
เหล่าราหูล้วนราหูเป็นคู่เคล้า ไปจากเหล่าราหูเป็นคู่สอง
ฝูงปลาวาฬวาฬผุดขึ้นพ่นฟอง เป็นแถวท่องเคียงคู่ล้วนหมู่วาฬ
ฝูงม้าน้ำดำน้ำแล้วผุดโผน กระโจมโจนจับมัจฉาเป็นอาหาร
เหล่าช้างน้ำเหมือนช้างเที่ยวรางควาน ลอยขนานเคียงกันเป็นหลั่นไป
ฝูงเงือกงูหมู่เงือกว่ายเสือกสน ขึ้นว่ายวนวารินกระสินธุ์ใส
ทั้งเงือกงูเงือกคนปนกันไป แลละไมดูละม้ายคล้ายกับคน
ขนงเนตรเกศกรรณถันทั้งสอง น่าประคองร่วมคู่ดูสักหน
เสียดายหนอเป็นมัจฉาในสาชล แม้นเป็นคนแล้วจะพามาประคอง
ที่บนแท่นทองระบายท้ายบาหลี สถิตที่ร่วมภิรมย์ประสมสอง
ไม่จรจากทรามสงวนนวลละออง จะประคองดวงจิตให้นิทรา ฯ
เรือก็แล่นเลยลัดตัดละเมาะ ตามแก่งเกาะสัตว์หลายอย่างต่างภาษา
ตัวเป็นหอยหน้าเป็นเนื้อเป็นเสือปลา หัวเป็นลาตัวเป็นปูดูพิกล
หางเป็นปลาหน้าเป็นแกะเป็นแพะบ้าง ตัวเป็นกั้งหัวเป็นหมูดูฉงน
อันฝูงสัตว์มัจฉาในสาชล เอาปฏิสนธิ์ต่างต่างทางทะเล
ข้ามชะวากปากอ่าวกบิลพัสดุ์ ระลอกซัดเรือกำปั่นใบหันเห
พวกต้นหนคนชำนาญการทะเล ก็บ่ายเภตราตามข้ามสันดอน
สุริยงลงลับพยับฟ้า พระจันทราแจ่มจำรัสประภัสสร
น้ำค้างย้อยพรอยพร่างกลางอัมพร ดารากรเปล่งสีมณีพราย
การเวกส่งเสียงสำเนียงแจ้ว วิเวกแว่วบนนภางค์สว่างฉาย
ลมก็ริ้วฉิวเฉื่อยเรื่อยสบาย ทั้งไพร่นายผาสุกทุกทิวา
ไปเดือนครึ่งก็พอถึงรามราช แต่ล้วนชาติพราหมณ์วิเศษเพศภาษา
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นประชา เป็นพวกฝาหรั่งใหญ่ทั้งไพร่พล
ข้างพวกพราหมณ์อยู่ตามพราหมณ์ทั้งนั้น ไม่ปนกันวุ่นวายไม่ขวายขวน
ภาษาใครใครก็ถือไม่ดื้อซน ทุกตำบลโจรผู้ร้ายมิได้มี
ใครมาไปไม่ห้ามตามสนัด แต่ที่วัดพราหมณ์ถือคล้ายฤๅษี
กินผลไม้ถั่วงาทั้งตาปี กับข้าวโพดสาลีเป็นนิรันดร์
ถึงปีเข้าเจ้าเมืองให้เบี้ยเลี้ยง เป็นอย่างเยี่ยงเจ้านิเวศน์ในเขตขัณฑ์
ประเพณีมาอย่างไรต้องให้ปัน เหมือนเหมือนกันมีอยู่แต่บูราณ ฯ
ฝ่ายกษัตริย์ภัทวงศ์ผู้ทรงเดช ถึงประเทศนครามหาศาล
จึ่งสั่งให้เสนีปรีชาชาญ ไปว่าขานแก่ฝรั่งริมฝั่งชล ฯ
ฝ่ายเสนาน้อมคำนับอภิวาท ขึ้นบนหาดเดินไปทางกลางถนน
ถึงตึกตั้งพวกฝรั่งเข้าบัดดล แจ้งยุบลว่าจะจ้างนำทางไป
ที่วัดพระปรเมเทวฐาน ฝรั่งขานแล้วจึ่งแจ้งแถลงไข
ไม่ต้องจ้างดอกหนาจะพาไป ทางไม่ไกลแต่ว่าเป็นป่าดง
เดินสบายไปมาไม่ช้านัก มีที่พักศาลาใหญ่ในไพรระหง
จะให้เขาพาไปดั่งใจจง ตามประสงค์มิได้ขัดอัธยา
ฝรั่งรับกลับมาทูลหน่อกษัตริย์ ต่างรีบรัดขึ้นไปพลันด้วยหรรษา
แล้วจัดแจงแต่งตัวเป็นพฤฒา เหมือนพวกพาณิชละม้ายคล้ายคล้ายกัน
มาถึงบ้านฝรั่งสั่งคนใช้ ให้นำไปวัดวาพนาสัณฑ์
พวกคนใช้นำหน้าพาจรัล อ้อมเขตคันเจ้าพาราเข้าดงป่า
พฤกษาสูงยูงยางสล้างเสลา กรวยกันเกรารกฟ้าแก้วกาหลง
ตะเคียนเคี่ยมมันหมูประดู่ดง ทั้งรังรงแคฝอยข่อยพะยอม
กระทึงกระทุ่มตูมกาต้นตาเสือ มะกล่ำมะเกลืออินทนิลส่งกลิ่นหอม
สะไคร้สะคร้อหน่อแทรกขึ้นแปลกปลอม กระถินกระท่อมแทงทวยทั้งกรวยไกร
มะสังสนคนทาระดาดาษ แต้วมะตาดขานางต้นหางไหล
ทั้งโศกสักรักพุมเรียงเคียงกันไป มะเฟืองมะไฟแสลงพันจันทน์คณา
กะทังหันกันเกรากระเบากระบาก ต้นซึกซากปรางปริงกิ่งสาขา
สนุ่นโสนโพทะเลต้นเพกา ทรางพุทรายอยมสลมพัน
ทั้งฝิ่นฝางยางแดงมะเดื่อดูก บ้างออกลูกดาดไปในไพรสัณฑ์
ต่างเพลิดเพลินเดินในแถวแนวอรัญ ใกล้เขตคันแดนจังหวัดวัดของพราหมณ์
วิหคหงส์ส่งเสียงสำเนียงแจ้ว ดุเหว่าแว่วจับพลอดยอดมะขาม
สาสิกากาโกกิลาตาม ร้องเรียกนามตัวเองวังเวงใจ
แจ้วแจ้วแก้วพลอดบนกิ่งแก้ว จะเจื้อยแจ้วจำเรียงส่งเสียงใส
ฝูงโนรีจับรังแอบบังใบ นกเขาไฟจับฝางร้องครางครวญ
ฝูงขมิ้นบินมาจับกิ่งแมงเม่า เรียกคู่เคล้าโหยเสียงสำเนียงหวน
ต้นนมนางจับสล้างฝูงนางนวล กระทาชวนบินวนจับคนทา
นกกาลิงจับกิ่งอุโลกเลียบ ฝูงยูงเหยียบยอดยางพลางเรียกหา
ประสานเสียงก้องสนั่นอรัญญา ถึงศาลาหยุดหย่อนผ่อนสบาย
กินน้ำท่าแก้เหนื่อยที่เมื่อยล้า แล้วเรียกหาพวกกันรีบผันผาย
ถึงวัดวาน่าเป็นสุขสนุกสบาย มีตึกรายล้อมรอบเป็นขอบคัน
ศาลายาวเก้าห้องมีสองหลัง ทั้งเตียงตั้งรายเรียงเชี่ยนเคียงขัน
กับน้ำท่าอาหารเครื่องหวานมัน มีห้องกันไว้สำหรับให้หลับนอน
สำหรับผู้ไปมาได้อาศัย เขาจัดไว้ฟูกเบาะทั้งเมาะหมอน
ท่านผู้ใหญ่พฤฒิพราหมณ์นามกร ชื่อสินทรธาดาพฤฒาพรหม
อยู่ตึกใหญ่ในจังหวัดเป็นผู้เฒ่า ด้วยเทือกเถาแกเป็นศิษย์อิสยมภู์
มาแต่ครั้งธาดามหาพรหม แต่ปฐมเหล่ากอต่อกันมา
ถึงกษัตริย์ขัตติยาวราฤทธิ์ พราหมณ์จะผิดก็ไม่เอาซึ่งโทษา
ด้วยเยี่ยงอย่างประเพณีไม่มีมา เพราะธาดาได้สำหรับชั่วกัปกัลป์ ฯ
ฝ่ายหน่อกษัตริย์ภัทวงศ์ตรงไปหา ท่านพฤฒาปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
เชิญยับยั้งอยู่ที่นี่สักสี่วัน ตัวข้านั้นจะตั้งงานการพิธี
แล้วจะได้ไปบังคมพระปรเมศร์ ให้เรืองเดชล้ำเลิศประเสริฐศรี
กลับสถานจะได้ผ่านพระบุรี ท่านพราหมณ์ปรีชาดูรู้อาการ
แกจึงว่าข้าแต่หน่อกษัตริย์ ศรีสวัสดิ์ชาติเชื้อมหาศาล
จงพักผ่อนพลไพร่ให้สำราญ ให้สถานตึกสำหรับได้หลับนอน
แล้วจัดแจงของข้าวเอาไปให้ ได้เลี้ยงไพร่พลทหารชาญสมร
พลางตกแต่งเครื่องพิธีชุลีกร สยมพรตามตำราบูชาโคม
สอดสะพายสายธุรำประคำถือ สวมข้อมือศิษย์แซ่ตามแห่โหม
ไปถึงที่เทวฐานจัดการโคม เสียงครึกโครมจุดไฟในกลางลาน
แล้วสวดมนต์ตามในไสยเวท ตั้งน้ำมนต์อันวิเศษมหาศาล
บรรดาพวกพราหมณ์มหาพฤฒาจารย์ ก็โอมอ่านอิทธิเวทมหามนต์ ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ สั่งให้จัดของบูชาสถาผล
ใส่พานทองตามกันไปทั้งไพร่พล ชวนกันขนของไปวางกลางพิธี
ท่านพราหมณ์เฒ่าเอาตั้งบนเทวฐาน ส่งสักการกราบบังคมก้มเกศี
เชิญให้องค์พงศ์กษัตริย์สวัสดี อัญชุลีเทวฤทธิ์วิษณุกรม
สอนให้ว่ามนต์พราหมณ์ตามสังเกต ขอเทเวศมาช่วยชุบอุปถัมภ์
องค์มเหศวรเจ้าอย่างกล่าวคำ ทั้งพิษณุกรรมภุชพงศ์องค์นารายณ์
ขอพระพรให้ประสิทธิ์เป็นอิสระ ชัยชนะหมู่อรินทร์สิ้นทั้งหลาย
อธิษฐานการกระทำคำภิปราย แล้วถวายอภิวันท์อัญชุลี
ท่านพราหมณ์เฒ่าเอากระแจะมาเจิมพักตร์ ให้สูงศักดิ์ล้ำเลิศประเสริฐศรี
พลางอวยพรให้พิพัฒน์สวัสดี จงเปรมปรีดิ์ในสมบัติกษัตรา
ทั้งทุกข์โศกโรคภัยอย่าได้แผ้ว ให้คลาดแคล้วประจามิตรทุกทิศา
เสร็จอำนวยอวยสวัสดิ์กษัตรา พวกพฤฒาเอาน้ำสังข์ค่อยหลั่งลง
การสำเร็จเสร็จพิธีแล้วลีลาศ จากอาวาสแล้วให้มาบูชาหงส์
ครั้นแล้วเสร็จพาดำเนินเที่ยวเดินวง ชมสิ่งของเครื่องบรรจงครั้งบุราณ
กระถางหินศิลารอบอาวาส บุปผาชาติปลูกไว้ในสถาน
มีดอกดวงพวงพุ่มทั้งตูมบาน พิกุลกาญจน์ชงโคโยทะกา
มะลุลีมะลิวันพันกุหลาบ แก้วอังกาบรสสุคนธ์ปนบุหงา
ทั้งสาวหยุดพุทธชาดดาษดา กรรณิการ์กระถินกลิ่นขจร
ต้นคัดค้าวสาวหยุดแลพุดจีบ จำปาปีบนางแย้มแซมเกสร
ประยงค์ดอกออกช่ออรชร กลิ่นขจรหอมฟุ้งจรุงใจ
มีรูปสัตว์ต่างต่างวางเป็นแถว ทำด้วยแก้วแดงก่ำดูน้ำใส
ของบุราณตั้งเรียงเคียงกันไป ทั้งนอกในเทวฐานการบูชา
พฤฒาเฒ่าพาเที่ยวไปรอบวัด หน่อกษัตริย์ชมพลันทั้งหรรษา
ที่สงสัยไต่ถามพราหมณ์พฤฒา แกพรรณาเล่าแจ้งแสดงการณ์
แล้วชวนเชิญกลับมาที่อาศัย ทั้งพลไพร่ปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
แต่หยุดยั้งรั้งราห้าทิวาร ลาอาจารย์พฤฒาลงมาเรือ
ถอนสมอช่อใบขึ้นใส่รอก แล้วแล่นออกรีบไปข้างฝ่ายเหนือ
ต้นหนดูเข็มใหญ่ในท้ายเรือ คัดหางเสือหมายมุ่งไปกรุงไกร
ทั้งเจ็ดลำตามกันรีบผันผาย แสนสบายข้ามมหาชลาไหล
เลียบละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งไป แต่ใช้ใบมาในทางกลางนที
ได้สิบวันลมคล่องแต่ล่องแล่น จะข้ามแดนสำปันหนาชวาฉวี
เกิดเมฆแดงมีแสงดั่งอัคคี คลื่นก็มีลมกล้าสลาตัน
พัดกระพือฮือหวนป่วนระลอก กระฉ่อนกระฉอกเรือปัดสะบัดหัน
ต้นหนให้ลดใบลงฉับพลัน ฟ้าก็ลั่นเปรี้ยงเปรี้ยงเสียงคำรน
ประเดี๋ยวใจเป็นพายุระบุระบัด กระพือพัดหนาวเย็นเกิดเป็นฝน
มืดพยับอับแสงพระสุริยน ด้วยเมฆฝนดำมัวทั่วนภางค์
ระลอกซัดปัดผันกำปั่นเห ดั่งไกวเปลคลื่นตลบกระทบผาง
ไม่เห็นหนแถวที่วิถีทาง ออกลอยคว้างในมหาชลาลัย
พวกต้นหนคนชำนาญชาญสมุทร เห็นสิ้นสุดความรู้สู้ไม่ไหว
พวกเสนีรี้พลสกลไกร ต่างตกใจสั่นรัวทุกตัวคน
บ้างยกมือพัทยาเทพารักษ์ เจ้าสำนักเกาะแก่งทุกแห่งหน
ขอเชิญช่วยอย่าให้วายทำลายชนม์ ข้าจะบนบายศรีมีละคร
กับหัวหมูซ้ายขวาสุราไก่ เทพไทเจ้าละเมาะเกาะสิงขร
ขอให้สมคำข้าเหมือนว่าวอน ถึงนครแล้วจะทำดั่งรำพัน
ที่ลางคนบ่นว่าถ้าถึงบ้าน จะตั้งศาลบำบวงเจ้าสรวงสวรรค์
ทั้งไก่พะแนงแกงพล่าสารพัน ถวายไทเทวัญเจ้านที
ที่ลางคนบนตัวว่าจะบวช ถือศีลสวดอยู่กับเรือนเหมือนฤๅษี
จะห่มดองครองมุ้งของเรามี ผิงอัคคีบูชาไฟในเชิงกราน
ไม่กินข้าวกินปลาสารพัด มัธยัสถ์จำเริญศีลกินแต่หวาน
บำเพ็งเพียรภาวนาสมาทาน ตัดรำคาญจิตใจอยู่ในครัว
ขอกุศลผลพลาอานิสงส์ มาช่วยส่งค้ำจุนเถิดทูนหัว
ให้คลื่นลมหายตลอดให้รอดตัว จะบวชตัวเป็นแท้จนแก่เลย
ที่ลางคนภาวนาเรียกตาปู่ แม่อีหนูอย่างไรเล่าแม่เจ้าเอ๋ย
ไม่ช่วยจริงหรือหวะแกล้งละเลย ยังไม่เคยมาทะเลว้าเหว่ใจ
ครั้นจะบนบวชบ้างเหมือนอย่างเขา อ้ายเรื่องเล่าเรื่องเรียนเพียรไม่ไหว
อาจารย์เฆี่ยนนับร้อยน้อยเมื่อไร เล่าไม่ได้แต่ ก กา ถึงห้าปี
พลางร้องไห้ตายแท้อีแม่เจ้า ตัวมันสั่นเทาเทาดั่งเข้าผี
บ้างก็เดินลุกล้มไม่สมประดี ลมก็ตีเรือไปในสายชล
สิบห้าวันสิบห้าคืนเป็นคลื่นคลั่ง ไปกระทั่งเขตแคว้นแดนสิงหล
เมฆค่อยบางสางแสงพระสุริยน พื้นอำพนเรืองรางสว่างตา
ลมก็คลายหายหนาวพอเช้าตรู่ ทั้งคนผู้ก็ค่อยคลายวายทุกขา
ระหวยหิวด้วยกันหมดอดข้าวปลา ลุกขึ้นหารับประทานทั้งหวานมัน
ฝ่ายล้าต้าต้นหนค้นแผนที่ ออกมาคลี่ดูประเทศทุกเขตขัณฑ์
รู้ว่าเข้าเขตลังกาไม่ช้าพลัน ทูลพระองค์ทรงธรรม์โดยคดี
จำจะต้องแวะหาปลาแลข้าว เสบียงเราขาดลงกลางทางวิถี
จะเลี้ยงคนพลไพร่เห็นไม่มี ยังอีกสี่ห้ามื้อต้องซื้อเติม ฯ
ฝ่ายพระหน่อภัทวงศ์ทรงสดับ จึ่งบังคับแก่อาณาปรีชาเฉลิม
แวะเข้าไปซื้อหาลงมาเติม พอเจือเจิมกว่าจะได้ไปพารา
ทั้งเรือรบเรือนำเจ็ดลำนั้น ก็พลัดกันหายไปอย่างไรหนา
เหลืออยู่สองสามลำที่ตามมา จะแวะหาซื้อเสบียงพอเลี้ยงกัน
จึ่งสั่งกับนายท้ายให้บ่ายเข้า ที่ตรงอ่าวลังกามหาสวรรค์
ต้นหนให้ชักใบขึ้นไปพลัน แล่นตามกันตรงเข้าอ่าวบุรินทร์
ทอดสมอรอเรียงเคียงขนาน พวกนายด่านเจ้าท่าชลาสินธุ์
จึงสั่งให้เรือตระเวนเจนวาริน ไปไต่ถามตามระบิลให้แจ้งใจ
กองตระเวนรีบมาหน้ากำปั่น พอถึงกันแล้วก็ถามตามสงสัย
ว่าเรือท่านนี้มาแต่เมืองใด ขายสิ่งไรหรือจึ่งมาพาราเรา
ขุนเสนีแจ้งความที่ถามไต่ จึ่งบอกไปโดยจิตไม่ปิดเขา
ข้าอยู่เมืองวายุภักษ์สำนักเนา พาลูกเจ้านครินทร์ปิ่นประชา
ไปไหว้พระเทวกรรมเมืองรามราช อภิวาทแล้วกลับมายังฝั่งมหา
สมุทรไทรีบไปยังเภตรา ใช้ใบมาตามทางกลางวาริน
ได้สิบวันเกิดพายุระบุระบัด เรือก็ซัดมาในท่าชลาสินธุ์
ไม่เห็นหนในนทีศีขรินทร์ ประเทศถิ่นมิได้แจ้งตำแหน่งจร
พึ่งมาเห็นสุริยันในวันนี้ พอถึงที่เกาะลังกาหน้าสิงขร
ขาดเสบียงเลี้ยงพหลพลนิกร จึ่งรีบร้อนเข้าทอดจอดเภตรา
จะขอซื้อข้าวปลากระยาหาร เหมือนว่าขานได้สมมาดปรารถนา
พอซื้อได้ของข้าวเราจะลา ไปพาราถิ่นประเทศเขตนคร
พวกเรือใช้ได้ความตามนุสนธิ์ ก็เร่งคนกลับมายังฝั่งสิงขร
เอาความแจ้งแก่ขุนด่านชานนคร ตามสุนทรรีบเอาคำนำไปเรียน
กับพระยาตาเฒ่าเมืองปากน้ำ แกแจ้งคำโดยสำเหนียกเรียกเสมียน
ให้มีบอกสารภาพไปกราบเรียน เสมียนเขียนเสร็จสรรพประทับตรา
ให้ม้าใช้รีบไปยังเมืองหลวง ตามกระทรวงทูลท้าวเจ้ามหา
นครินทร์ปิ่นนิเวศน์เกศลังกา เจ้าพวกม้าใช้รับไปฉับพลัน
ถึงแล้วตรงส่งให้พวกกรมท่า ที่ศาลาตามที่ขมีขมัน
พอเจ้าคุณกรมท่าเข้ามาพลัน เอาบอกนั้นเรียนความตามสุนทร
ท่านผู้ใหญ่รับเข้าไปพระโรงรัตน์ คอยกษัตริย์จะถวายลายอักษร
ป่างพระมิ่งมงกุฎสุดสาคร เสด็จจรออกที่นั่งมังคลา
สถิตแท่นเนาวรัตน์อดิเรก ได้เศวกฉัตรชัยในมหา
พร้อมขุนนางหมอบกลาดดาษดา เฝ้าพระปิ่นนคราบังคมคัล ฯ
ฝ่ายพระจอมอิศรามหากษัตริย์ โองการตรัสความนิเวศน์ขอบเขตขัณฑ์
ตามประเพณีมาโดยสามัญ ทุกทุกวันมิได้ขาดราชการ
ฝ่ายปลัดกรมท่าเข้ามาเฝ้า พลางก้มเกล้าทูลแจ้งแถลงสาร
แล้วคลี่บอกอ่อนพลันมิทันนาน ว่าเมืองด่านปากน้ำนำคดี
ให้กราบทูลภูวไนยเจ้าไอศวรรย์ ว่ากำปั่นหน่อกษัตริย์พลัดกรุงศรี
ต้องพายุซัดมาในวารี มาทอดที่ปากอ่าวแล้วกล่าววอน
จะขอซื้อข้าวปลากระยาหาร จะโปรดปรานอย่างไรในอักษร
มาขอซื้อแก่อาณาประชากร ราษฎรกลัวอาญาฝ่าละออง
ไม่อาจรับจับจ่ายขายไปได้ มีบอกให้กราบประมูลทูลฉลอง
สุดแล้วแต่บาทาฝ่าละออง จะโปรดเกล้าเขาทั้งผองประการใด ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ สดับอรรถทราบประสงค์ทรงขานไข
ว่าอกเขาอกเราเศร้าฤทัย เคยพลัดไปเหนื่อยยากจากนคร
ทรมานร่างกายแทบวายวอด ความทุกข์ทอดหนักยิ่งกว่าสิงขร
อันหน่อเนื้อเชื้อกษัตริย์กำจัดจร พลัดนครแสนวิตกอกระกำ
ควรจะให้ข้าวของที่ต้องประสงค์ พอดำรงเหมือนช่วยชุบอุปถัมภ์
วิสัยเนื้อเชื้อกษัตริย์ฉัตรทองคำ ควรจะทำคุณไว้เป็นไมตรี
พระตรัสพลางทางสั่งกรมท่า ให้จัดหาของข้าวเหล้าอาหนี
ทั้งเครื่องกินต่างต่างแต่อย่างดี บรรดามีในประเทศเขตลังกา
เอาไปให้ในลำกำปั่นใหญ่ ว่าเราให้ตามมาดปรารถนา
อย่าต้องซื้อเครื่องเสบียงเลี้ยงโยธา ทั้งข้าวปลาเราจะให้ดั่งใจจง
ขุนอำมาตย์มาสั่งดั่งกระแส หาเรือแพใส่ของต้องประสงค์
ทั้งข้าวปลาสารพัดจัดประจง แล้วขนลงเรือใช้รีบไปพลัน
พอถึงลำกำปั่นใหญ่มิได้ช้า ขุนเสนาแจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
ว่าพระจอมจักรพงศ์ผู้ทรงธรรม์ เจ้าเขตคันนัครินทร์ปิ่นลังกา
รับสั่งใช้ให้เราเอาข้าวสาร เครื่องคาวหวานต่างต่างกับมังสา
มาถวายหน่อกษัตริย์ขัตติยา ท่านจงพาเฝ้าองค์พระทรงชัย
พวกเสนาในกำปั่นครั้นแจ้งเหตุ ว่าปิ่นเกศเจ้าพิภพสบสมัย
จึ่งนำเข้าเฝ้าองค์พระหน่อไท แล้วทูลไขข้อคดีต่างปริดิ์เปรม ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอดิศร ค่อยสร่างร้อนคลายทุกข์สุขเกษม
จี่งปราศรัยเสนีด้วยปรีดิ์เปรม เธออิ่มเอมทั้งมหาเสนาพลัน
ขอบพระคุณกรุณาได้มาพิง ดีเหมือนหนึ่งแผ่นฟ้าสุธาสวรรค์
ท่านกวาบทูลแต่พระองค์ผู้ทรงธรรม์ ว่าเรานั้นอภิวาทบาทบงสุ์
พรุ่งนี้เช้าจะไปเฝ้าให้รู้จัก พระปิ่นปักภูวนาถราชหงส์
ขอบารมีทูลกระหม่อมพระจอมวงศ์ เป็นร่มธงป้องกันอันตราย
ขุนเสนีที่มาทูลลากลับ น้อมคำนับชวนกันรีบผันผาย
ทูลแถลงแห่งยุบลทั้งต้นปลาย บรรยายทูลท้าวเล่าแผ่นดิน ฯ
กษัตริย์สุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษโดยในพระทัยถวิล
เขาภักดีจะมาหาในธานินทร์ โดยถวิลรับมาอย่าช้าที
ขุนเสนาบังคมบรมนาถ มาหมายบาดรถรัตน์ทั้งหัตถี
เครื่องพิณพาทย์กาหลแลดนตรี ทั้งธงสีเขียวแดงแย่งมังกร
ม้าประจำนำริ้วเป็นทิวแถว ผูกเครื่องแก้วแจ่มจำรัสประภัสสร
เสนานำกำกับพวกนิกร จากนครไปเมืองด่านชานชลา
กระบวนเรือเสื้อแดงแต่งสำหรับ ลงไปรับถึงกำปั่นท่านมหา
เสนีใหญ่รีบไปถึงนาวา ทูลกิจจาเชิญเสด็จประเวศวัง ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤบาลชาญสมร ก็บทจรสมจิตที่คิดหวัง
เสด็จลงที่นั่งศรีมีบัลลังก์ พร้อมสะพรั่งเสวกามาในเรือ
กระบวนแห่แตรสังข์ประดังเสียง ประโคมเคียงเร่งพายขึ้นฝ่ายเหนือ
ถึงเมืองด่านที่สำหรับประทับเรือ จอดเข้าเหนือฉนวนน้ำแต่ลำทรง
ฝ่ายเสนาผู้กำกับไปรับเสด็จ พร้อมกันเสร็จเชิญพระบาทราชหงส์
สถิตเหนือวอสุวรรณอันบรรจง ให้แห่ตรงเข้าเขตนิเวศน์วัง
เดินกระบวนทวนธงเครื่องยงยุทธ์ ต่างรีบรุดแห่มาทั้งหน้าหลัง
เครื่องพิณพาทย์ครื้นเครงวังเวงดัง ถึงกระทั่งเวียงชัยในบุรินทร์ ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงมไหสวรรย์ จรจรัลออกที่นั่งดั่งถวิล
ให้เชิญหน่อนาถท้าวเจ้าบุรินทร์ มาทั้งสิ้นกับมหาเสนาใน
เข้าพระโรงรจนามุกดาหาร พระผู้ผ่านโอภาพลางปราศรัย
พระหน่อนาถกราบกรานคลานเข้าไป บังคมไทจอมวังกรุงลังกา
พระไต่ถามตามเรื่องเมื่อเรือซัด หน่อกษัตริย์กราบประนมก้มเกศา
ทูลแถลงแจ้งยุบลแต่ต้นมา ให้ราชาทราบความตามสุนทร ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาจักร เธอพิศพักตร์หน่อกษัตริย์ประภัสสร
ฉวีวรรณลักขณาสถาพร ไม่แง่งอนราบคาบสุภาพดี
จึ่งว่าพ่อเป็นหน่อกษัตริย์ศักดิ์ จงรู้จักกันไว้เถิดประเสริฐศรี
อันบ้านเมืองก็จะได้เป็นไมตรี ถ้าแม้นมีทุกข์ถึงได้พึ่งกัน
นึกเหมือนญาติขาดเหลือจะเกื้อหนุน จงเคยคุ้นกันไว้สองไอศวรรย์
คิดเอาเหมือนญาติวงศ์เป็นพงศ์พันธุ์ ไปเดียดฉันท์สารพัดเลยนัดดา
พระบังคมก้มเศียรศิโรราบ บังคมกราบธิบดินทร์ปิ่นมหา
ขอสนองรองเบื้องพระบาทา กว่าชีวาจะวอดวายทำลายลาญ
พระตรัสว่าอย่าอาวรณ์ให้ร้อนเร่า อันเมืองเราต้นหนพลทหาร
รู้เขตแดนแผนที่มีชำนาญ จะจัดการเภตราให้พาไป
พระตรัสว่าสักห้าวันจึ่งค่อยกลับ ไปประทับเก๋งทองอันผ่องใส
พอหายเหนื่อยเมื่อยล้าจึ่งคลาไคล พระหน่อไทกราบก้มบังคมคัล
เสวกาพาไปพักตำหนักสวน ที่รัญจวนก็ค่อยคลายวายโศกศัลย์
ทั้งพราหมณ์เฒ่าราชครูอยู่ด้วยกัน ต่างค่อยบรรเทาทุกข์สุขสำราญ ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ขึ้นปรางค์มาศรจนามุกดาหาร
ดำรัสสั่งเหล่านางพนักงาน จัดเครื่องอานออกไปดั่งใจจง
เขาก็เป็นเชื้อกษัตริย์มัทราช ทั้งมารยาทสมสกูลประยูรหงส์
ดูเรียบร้อยน่าชมสมเป็นวงศ์ ไม่อาจองฝากตัวทั้งกลัวเกรง
ควรจะต้องอนุกูลการุญเขา แต่ยังเยาว์มั่นคงไม่โฉงเฉง
อันเมืองเขาก็เป็นธรรมควรยำเกรง ไม่ข่มเหงเหล่าอาณาประชากร
มเหสีฟังคดีพระผ่านฟ้า อยากเห็นหน้าพระกุมารชาญสมร
จึ่งกราบทูลปิ่นเกล้าเจ้านคร พระภูธรจงให้หามาข้างใน
จะได้ดูรู้จักกษัตริย์ชาติ มัทราชเชื้อพราหมณ์จะงามไฉน
พระตรัสว่าเราจะหามาข้างใน เจ้าปราศรัยให้งามตามบุราณ
แล้วสั่งให้จัดแจงแต่งของเลี้ยง ทั้งเครื่องเคียงข้าวปลากระยาหาร
ใช้สาวสาวเหล่านางพนักงาน ตั้งเครื่องอานเอาที่ดีมีอัชฌา
มเหสีสององค์มาทรงจัด สารพัดพร้อมหมดตามยศถา
ขึ้นตั้งที่แท่นจำนงอลงการ์ แล้วจัดหานางมากำกับสำรับเชิญ
ฝ่ายพระจอมนครามหากษัตริย์ ออกแท่นรัตน์ลายกระหนกวิหคเหิน
สั่งเสนีผู้ใหญ่ให้ไปเชิญ องค์เจริญหน่อกษัตริย์ภัทวงศ์
เสนีรับอภิวาทกรุงกษัตริย์ แล้วรีบรัดไปทูลตามความประสงค์
ฝ่ายพระหน่อขัตติยาวราพงศ์ เสด็จตรงเข้าไปเฝ้าเจ้านคร
น้อมประนมก้มเกล้าบังคมกราบ ศิโรราบองค์บพิตรอดิศร
พระโอภาปราศรัยพลางให้พร จงถาวรพูนสวัสดิ์วัฒนา
แล้วเรียกให้จักรพงศ์ทรงเสวย ทั้งนมเนยเครื่องมัจฉมังสา
พนักงานเชิญเครื่องเนื่องกันมา ตั้งถวายกษัตราไม่ช้าที ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษเรียกหน่อกษัตริย์ศรี
มาเสวยด้วยกันในทันที พระภูมีแสนสงสารดั่งว่านเครือ ฯ
ฝ่ายทั้งสองมเหสีอารีรัก ได้ยลพักตร์งามละไมวิไลเหลือ
ดูผิวพรรณผุดผ่องดั่งทองเจือ สมเป็นเชื้อพงศ์กษัตริย์ขัตติยา
แล้วปราศรัยไต่ถามถึงความยาก ได้ลำบากเคืองเข็ญเป็นนักหนา
จึ่งว่าพ่อหน่อกษัตริย์ขัตติยา ชันษาโฉมเฉลาได้เท่าไร
พระหน่อนาถภัทวงศ์ทรงสดับ น้อมคำนับทูลแจ้งแถลงไข
อายุได้สิบห้าปีต้องที่ไป บังคมไทเทวฤทธิ์พระอิศรา
ในสถานบ้านพราหมณ์รามราช ไปนบบาทเทวรูปเครื่องบุปผา
เอาแก้วเก้าเนาวรัตน์ไปบูชา เป็นเยี่ยงอย่างทำมาแต่บุราณ
พอเสร็จสรรพกลับลงมาเภตราใหญ่ จะแล่นไปยังนิเวศน์เขตสถาน
ออกเภตรามาสิบทิวาวาร บังเกิดการมืดคลุ้มชอุ่มควัน
เป็นพายุลมกล้าคงคาคลั่ง ไม่เห็นฝังเหนือใต้จะผายผัน
ทั้งมืดมิดปิดแสงพระสุริยัน คนทั้งนั้นไม่รู้แห่งตำแหน่งจร
สิบห้าวันพอสว่างกลางเวหา ถึงพาราบพิตรอดิศร
ได้พึ่งพาบารมีชุลีกร เหมือนบิดรมารดาสารพัน ฯ
ฝ่ายเสาวคนธ์มณฑาสุลาลี ต่างเปรมปรีดิ์ชื่นชมภิรมย์ขวัญ
เชิญเสวยของตระการเครื่องหวานมัน เหมือนพงศ์พันธุ์กันเองอย่างเกรงใจ
หน่อกษัตริย์กราบกรานคลานไปนั่ง ที่โต๊ะตั้งเก้าอี้ทองอันผ่องใส
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นเวียงชัย สถิตในเก้าอี้ทองทั้งสององค์
พนักงานคลานเข้ามาเปิดเครื่อง ขนัดเนื่องสาวสำอางดั่งนางหงส์
บำเรอไทภูวนาถบาทบงสุ์ เหล่าอนงค์โบกปัดพัชนี
พวกจำเรียงเสียงซอประสานสาย ขับถวายสังคีตบ้างดีดสี
เรือนาดฆ้องฉิ่งกรับรับกันตี กระจับปี่โทนขลุ่ยรำมะนา
พวกคนพร้องร้องเรื่องระเด่นโหย อาดูรโดยแดดิ้นถวิลหา
เมื่อลมหอบน้องนุชบุษบา พระตามหาไปจนจบภพไกร
ไม่พานพบยาหยีที่เป็นคู่ เป็นสุดรู้สุดฤทธิ์จะคิดไฉน
จนสิ้นแดนแสนสลดระทดใจ ก็ต้องไปปะตาปาเป็นอายัน
มโหรีตีรับทั้งกรับฉิ่ง เสนาะพริ้งซอสีดีขยัน
พลางโหยหวนครวญเสียงจำเรียงรัน ถวายองค์ทรงธรรม์ในปรางทอง
เสวยเสร็จพระเสด็จขึ้นจากอาสน์ พระหน่อนาถกราบก้มประนมสนอง
ทูลลาไปสำนักตำหนักทอง แต่ตรึกตรองจะครรไลไปบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายกษัตริย์สุดสาครบวรนาถ จะยุรยาตรไปที่ธารละหานหิน
ชมแก้วเก็จเพชรสีมณีนิล ที่ก้อนศิลาลายข้างท้ายเมือง
จึ่งสั่งพวกเสนาโยธาหาญ ให้เตรียมการวอทองละอองเหลือง
ทั้งรถรัตน์แก้วมณีสีประเทือง พร้อมทั้งเครื่องบูชาเจ้าป่าดง
ถ้วนกำหนดสามปีที่สิงขร ต้องไปร่อนเพราะเป็นของต้องประสงค์
พวกข้างในเคยไปตามพระองค์ ใครประสงค์เก็บเอามาจาระไน
จอมกษัตริย์ตรัสว่าจะพาองค์ ภัทวงศ์ไปเขาเขินเนินไศล
เก็บแก้วเก็จเพชรมณีสีวิไล ได้เอาไปฝากท้าวเจ้านคร
พระจึ่งสั่งเสนีปรีชาฉลาด ให้เอาราชรถรัตน์ประภัสสร
ไปรับองค์ขัตติยามานคร จะพาจรไปลำเนาเขาโมรา
เก็บเพชรนิลจินดาหาหัวแหวน ไปเขตแดนแจกวงศ์เผ่าพงศา
เสนีรับโองการคลานออกมา ไปทูลหน่อกษัตรามิทันนาน
ฝ่ายพระหน่อภัทวงศ์ทรงสดับ น้อมคำนับปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
จึงชวนพราหมณ์ผู้รู้ครูอาจารย์ จากสถานขึ้นรถบทจร ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาจักร ชวนสองนาฏนงลักษณ์ดวงสมร
กับบุตรีนางลาลีวันอันบวร เสด็จจรทรงรถาแล้วคลาไคล
กระบวนแห่แตรสังข์สะพรั่งพร้อม ประณตน้อมเดินเรียงเคียงไสว
ถึงเนินผาหน้าเขาลำเนาไพร พลไกรหยุดยั้งนั่งล้อมวง
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ ก็รีบรัดตามเสด็จเสร็จประสงค์
ถึงภูผาที่สุดหยุดรถทรง ดำเนินตรงไปเคารพอภิวันท์ ฯ
ฝ่ายพระปิ่นลังกาอาณาจักร โองการทักปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
แล้วชวนให้ไปบวงสรวงเทวัญ ที่เชิงชั้นเขาย้อยอันพร้อยพราย
มเหสีบุตรีก็ยุรยาตร ดำเนินนาดจรจรัลรีบผันผาย
ไปบวงสรวงเทพเจ้าที่เขาลาย พลางถวายเครื่องบุปผาสุมาลี
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ ชุลีหัตถ์บังคมก้มเกศ
ทั้งสองนางพลางว่ากับบุตรี อัญชุลีเชษฐาอย่าอาวรณ์
สุมาลัยบังคมประนมหัตถ์ หน่อกษัตริย์รับไหว้สายสมร
พระแลเล็งเพ่งพิศจิตอาวรณ์ ดั่งอัปสรลอยฟ้าลงมาดิน
ทั้งรูปทรงองค์นางเหมือนช่างวาด งามวิลาศเนตรขนงดังวงศิลป์
ฉวีวรรณเปล่งปลั่งดั่งลูกอิน ฉะงามสิ้นสารพัดไม่ขัดตา
แม้นได้น้องมาประคองเป็นคู่เคล้า ไม่จากเจ้าพุ่มพวงดวงยิหวา
ถ้ากลับวังแล้วจะตั้งทูลบิดา แต่งบรรณาการมาขออรไท
ข้างยุพยงเห็นองค์หน่อกษัตริย์ หวนประหวัดจะใคร่ชิดพิสมัย
กำลังรุ่นฉุนเฉียวเสียวฤทัย แต่จนใจไม่รู้จักจะทักทาย
ทั้งสองข้างต่างประหวัดแต่ขัดขวาง ให้อางขนางนึกพรั่นต่างผันผาย
ไปเลือกเก็บแก้วเก็จที่เพชรพราย ตามซอกชายเชิงผาคูหาบรรพ์
ทับทิมแซมแนมแก้วมรกต ล้วนเขียวสดแดงดีสีขยัน
ทั้งเพทายมุกดาสารพัน สีอัญชันพรายพร้อยล้วนพลอยนิล
ทั้งโกเมนบุษรามหาชาติ ระดาดาษซับซ้อนตามก้อนหิน
ทั้งไพฑูรย์เพรำน้ำเหมือนนิล ที่เหลืองสิ้นสีประสานสังวาลวาว
สีม่วงอ่อนซ้อนดำน้ำตะแบก ร้าวเป็นแสกแซมมณีล้วนสีขาว
ที่เรียกนิลดีปลาสร้อยสีพร้อยพราว คล้ายกับดาวแวมวับจับคีรินทร์
ต่างเลือกเก็บหัวแหวนแสนสนุก บ้างล้มลุกตามธารละหานหิน
นางสาวสาวชาวในนั่งไค้ดิน จะหานิลทำแหวนให้แสนงาม ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงมไหสวรรย์ ให้เลือกสรรเพชรที่ดีสีสยาม
ประทานหน่อภัทวงศ์ผู้ทรงนาม ที่เงาวาวรู้ร่วงดวงมณี
แล้วเสด็จไปยังโคกที่โคตรเพชร ชมแก้วเก็จหลายอย่างต่างต่างสี
บนชะง่อนก้อนผาหน้าคิรี ประสานสีโสภาโมราลาย
ที่ม่วงอ่อนซ้อนซับสลับขาว เป็นแสงวาวเขียวขจีมณีฉาย
ที่สีแสงแดงย้อยดูพรอยพราย เป็นลวดลายราวกับเขียนเจียนประจง
มีน้ำพุดุดั้นเป็นชั้นช่อง ศิลาทองเลี่ยนดีเป็นที่สรง
ที่ท้องธารละหานหินต้นลินจง บุษบงบัวผันสันตะวา
ก้ามกุ้งแกมแซมแทรกจอกกระจับ แลสลับเรียงรายทั้งซ้ายขวา
น้ำก็ใสสะอาดเย็นเห็นตัวปลา ทั้งซิวซ่าสร้อยทองละอองอิน
ปลาเนื้ออ่อนช่อนชะโดทั้งดุกด้อง ตะเพียนทองผุดว่ายในกระสินธุ์
ทั้งปูหอยลอยไล่เล็มไคลกิน กระดิกดิ้นผุดว่ายในสายชล
มีไม้ดอกงอกงามตามเชิงเขา เป็นเหล่าเหล่าเรียงรายทั้งไม้ผล
ต้นลั่นทมนมสวรรค์อินจันทน์ปน รสสุคนธ์มณฑาสารภี
ทั้งคัดเค้าสาวหยุดพุทธชาด ระดาดาษงอกงามตามวิถี
มะลิวันกรรณิการ์จำปาจำปี มะลุลียี่โถโยทะกา
พิกุลแก้วกาหลงดงนางแย้ม ยี่สุ่นแซมกุหลาบงอกตามซอกผา
ต้นซ่อนกลิ่นกลิ่นระคนปนชบา แย้มผกาเกสรขจรขจาย
ที่ไม้ผลต้นมะทรางมะปรางม่วง ลูกเป็นพวงดาษดาทั้งหว้าหวาย
มะตูมตาดยอยมต้นนมควาย ลำไยรายขึ้นเรียงเคียงมะเฟือง
ทั้งลิ้นจี่สีแดงดั่งแสงชาด มะดูกดาษผลหอมสุกงอมเหลือง
พะวาต้นสุกแดงแสงประเทือง ขึ้นเป็นเรื่องตามแถวแนวอรัญ
ฝูงวิหคนกการะดาดาษ ดูเกลื่อนกลาดจำเรียงส่งเสียงขัน
กระทาเขาเค้ากู่เบญจวรรณ นกอังชันแก้วดุเหว่าเร้าตะโกน
กระลุมพูหมู่กระตั้วกระเต็นเต้น กระสาเผ่นบินโดดบ้างโลดโผน
ฝูงนกเงือกผกโผจิงโจ้โจน กระรอกโหนรังร้องก้องไพรวัน
ขมิ้นอ่อนร่อนราคอยหาฝูง มยุรยูงฟ้อนหางอย่างกังหัน
ฝูงแขกเต้าเจ่าจับร้องรับกัน เบญจพรรณเป็ดหงส์ส่งสำเนียง
ฝูงอิลุ้มกระลุมพูหมู่ตะขาบ กระจิบกระจาบซังแซวจะแจ้วเสียง
ตะลอนฟางย่างย่องจับมองเมียง กระเรียนเรียงเดินรายตามชายดอน
เหล่าฝูงสัตว์จัตุบาทวิ่งกลาดเกลื่อน กระทิงเถื่อนมฤคาฝูงกาสร
นรสิงห์สิงหนัดอัสดร กิเลนซอนซอกเขาลำเนาเนิน
ฝูงเลียงผาพาพวกเลียงผาเผ่น บ้างโลดเต้นไต่เต้าบนเขาเขิน
กระจงจามรีสิงห์วิ่งริมเนิน ละมั่งเดินปนละมั่งทั้งกวางทราย
ล้วนฝูงสัตว์จัตุบาทผาดผยอง วิ่งคะนองตามกันบ้างผันผาย
พระชมสัตว์เพลิดเพลินตามเนินทราย พอลมชายบ่ายแสงสุริยน
ให้เลิกพลลังกาโยธาหาญ กลับสถานเวียงชัยไปสิงหล
ขึ้นรถาพากันจรดล ทั้งไพร่พลเสนาเข้าธานินทร์ ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ คิดประหวัดหวนให้ฤทัยถวิล
ถึงนงนุชกัลยายุพาพิน แทบจะดิ้นแดโดยโหยรัญจวน
ได้ยลพักตร์เยาวลักษณ์วิไลสมร ทุรนร้อนทรวงในฤทัยหวน
ลงนิ่งนอนกรพาดนลาฏครวญ ละห้อยหวนในอารมณ์ยิ่งตรมตรอม
ทำฉันใดจึ่งจะได้สมรมิตร มาร่วมคิดร่วมเชยระเหยหอม
คะนึงนวลครวญคร่ำระกำตรอม เหลือจะออมอดรักหักอารมณ์
จนเดือนเที่ยงเสียงนกวิหคร้อง ประสานซ้องเกริ่นคู่ที่สู่สม
นิจจาอกเหมือนกับตกทะเลจม ฝืนอารมณ์กลับเข้าในที่ไสยา ฯ
ฝ่ายพราหมณ์เฒ่าเข้าใจจึ่งไต่ถาม พระแจ้งความให้แกฟังที่กังขา
พฤฒาเฒ่าเข้าใจในตำรา ดวงชะตาภัทวงศ์คงจะดี
พระพุธถึงจันทราว่าจะได้ อรไทองค์เอกอภิเษกศรี
จะสมบูรณ์พูนพิพัฒน์สวัสดี คงเป็นศรีนคราสถาพร
แกจึ่งว่าอย่าทุกข์ไปเลยพ่อ กลับมาขอคงได้ชมสมสมร
เป็นคราวเคราะห์ดีหนาอย่าอาวรณ์ กลับนครรีบมาอย่าช้าที
พระกุมารฟังสารพฤฒาแถลง ประจักษ์แจ้งปรีดิ์เปรมเกษมศรี
พรุ่งนี้เช้าเข้าไปเฝ้าพระภูมี ดูท่วงทีไทท้าวเจ้านคร
ครั้นพูดจาพาทีกันเสร็จสรรพ ไปประทับแท่นรัตน์ปัจถรณ์
ฝ่ายโฉมยงองค์ธิดาพะงางอน ให้อาวรณ์ร้อนฤทัยเมื่อไสยา
หวนคะนึงถึงพระหน่อวรนาถ ยามไสยาสน์พลิกฟื้นตื่นผวา
ให้เคลิ้มเคล้นเห็นหน่อกษัตรา มาพูดจาแจ้วเสียงในเวียงวัง
นางลุกไปเที่ยวมองทุกห้องหับ นอนไม่หลับโหยไห้อาลัยหวัง
จึ่งปลุกสี่พี่เลี้ยงเคียงบัลลังก์ ลุกขึ้นฟังสำเนียงเสียงผู้ใด
มาเรียกน้องสองครั้งฟังไม่แน่ ไปดูแลเถิดคงรู้อยู่ที่ไหน
นางพี่เลี้ยงจุดเทียนเที่ยวเวียนไป ไม่พบใครกลับมาทูลมูลความ ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสมร ยิ่งอาวรณ์หวาดไหวพระทัยหวาม
ให้ค้นคว้าหาที่ไหนไม่ได้ความ นางโฉมงามร้อนรนกระวนกระวาย
พี่เลี้ยงดูรู้แจ้งไม่แคลงจิต จะดับพิษดาลเดือดให้เหือดหาย
จึ่งกล่าวคำแสร้งเสเพทุบาย ไปเนินท้ายวันนี้ทีจะเป็น
เทพารักษ์ทักทายสายสมร ที่สิงขรเหนือไศลจึ่งให้เห็น
เป็นเที่ยงแท้แน่ตระหนักจึ่งหักเป็น จะต้องเซ่นสรวงเจ้าที่เข้าคน
เทพเจ้าเขานี้ใช่ผีสาง ดูท่าทางนานไปจะให้ผล
รุ่งพรุ่งนี้พี่จะออกไปบอกบน เอานุสนธิ์ข้อคดีไปนี้แจง ฯ
นางฟังดูรู้ว่าเขารู้เท่าถึง ที่รุมรึงทรวงเศร้าเล่าแถลง
เอาความลับทับทวีออกชี้แจง จะแอบแฝงอยู่ก็เห็นไม่เป็นการ
ด้วยความรักหนักเท่าภูเขาทับ เหลือจะดับทรวงร้อนดั่งศรผลาญ
จึ่งว่าพี่ชี้ช่องช่วยตรองการ จะบนบานเป็นไฉนได้เมตตา
พี่เลี้ยงฟังรู้แน่ว่าแผลพิษ พอสะกิดเล็บกระทั่งถึงมังสา
จึ่งทูลองค์มิ่งมิตรพระธิดา จะอาสาให้ประจักษ์ที่ทักทาย
นางโฉมยงทรงห้ามปรามพี่เลี้ยง กระซิบเสียงแม้นมิสมอารมณ์หมาย
ฉวยอื้อฉาวราวกับไฟไหม้กระจาย จะได้อายแก่อาณาประชาชน
พี่เลี้ยงว่าอย่าทุกข์ไปเลยแม่ ที่บาดแผลมิให้แพร่งแห่งนุสนธิ์
อย่าอาวรณ์ร้อนใจในกมล อันเล่ห์กลคงจะเห็นไม่เป็นไร
บุราณว่ามีดอกจึ่งออกผล แม้นกังวลผูกจิตพิสมัย
จะได้ดูรู้รักประจักษ์ใจ พี่ออกไปก็จะแจ้งแห่งคดี
นางโฉมยงทรงฟังพี่เลี้ยงเฉลย ค่อยเสบยปรีดิ์เปรมเกษมศรี
พลางขึ้นแท่นไสยาสน์อาสน์มณี ยิ่งทวีความรักหนักอุรา
คะนึงในสักเมื่อไรจะรุ่งเช้า จะฟังข่าวเรื่องหลังที่กังขา
ให้เคลิ้มเคล้นเห็นหน่อกษัตรา เธอเข้ามาอิงแอบแนบสกนธ์
แล้วฝันว่านาคาวราฤทธิ์ มาพ่นพิษร้อนรุ่มทุกขุมขน
แล้วรวบรัดมัดไว้แทบวายชนม์ นางดิ้นรนก็พอฟื้นตื่นนิทรา
แล้วเล่ากับนารีสองพี่เลี้ยง น้องฝันเพียงชีวังจะสังขาร์
ว่านาคกระหวัดรัดน้องไว้ตรึงตรา แล้วพ่นพิษเต็มอุราทั้งกายกร
น้องยิ่งร้องยิ่งรัดสะพัดผัน ตัวยังสั่นกลัวฤทธิ์ดั่งพิษศร
ฉันหมายจิตว่าชีวิตจะม้วยมรณ์ พอตื่นนอนนาคร้ายก็หายไป ฯ
นางพี่เลี้ยงฟังสุบินไม่กินแหนง ก็รู้แจ้งมั่นคงไม่สงสัย
ตำราฝันว่าผู้ชายเขาใส่ใจ แม้นออกไปคงจะสมอารมณ์ตรอง
แล้วจึ่งว่าความวิตกในอกแม่ พี่เห็นแน่เหมือนประสงค์จำนงสนอง
พอรุ่งเช้าพี่จะไปดั่งใจปอง ดูทำนองก็คงแจ้งแห่งคดี
แต่พูดกันสามคนจนสว่าง อาทิตย์สางส่องฟ้าในราศี
นางพี่เลี้ยงผลัดผ้าเรียกนารี เชิญพระศรีพานกลมเครื่องถมยา
พาพวกชาวเครื่องเสวยเคยไปตั้ง พร้อมสะพรั่งตามกันต่างหรรษา
แล้วรีบไปในสวนสุมาลา นางพี่เลี้ยงเดินหน้าพาสุรางค์
พวกเชิญเครื่องคาวหวานคลานไปตั้ง บนที่นั่งเก๋งพักตำหนักขวาง
พอกษัตริย์ภัทวงศ์ทรงสำอาง เสร็จเยื้องย่างออกจากตำหนักจันทน์
คะนึงคิดจิตพะวงถึงนงลักษณ์ พอยลพักตร์พวกเหล่านางสาวสรรค์
สมประสงค์ตรงที่คิดจิตผูกพัน พระทรงธรรม์เอื้อนอรรถตรัสภิปราย
ได้ปะพี่วันนี้เป็นบุญหนัก ขอพึ่งพักอนุกูลอย่าสูญหาย
อันตัวน้องเจ็บไข้ไม่สบาย เหลือภิปรายเล่าให้ผู้ใดฟัง
เห็นแต่พี่นี้จะแก้ที่แผลเจ็บ ที่เมื่อยเหน็บในอารมณ์ได้สมหวัง
เอนดูฉันให้ตลอดรอดชีวัง แม้นสมดั่งปรารถนาที่อาวรณ์
ไม่ลืมคุณพี่จนตายวายชีวาตม์ ขอพิงพาดแอบอิงเป็นสิงขร
ให้สมซึ่งวาจาน้องว่าวอน ช่วยฉุดถอนโรครักที่หนักทรวง ฯ
ฝ่ายนารีพี่เลี้ยงเฝ้าเคียงอาสน์ เห็นหน่อนาถทุกข์ใจนั้นใหญ่หลวง
จึ่งทูลว่าอย่าระทมตรมพระทรวง จะดับง่วงเหงาใจให้หายประชวร
ให้สมซึ่งฝ่าพระบาทปรารถนา พระเมตตาอนุกูลอย่าหุนหวน
ต้องรอราช้าไว้พอใคร่ครวญ ถ้าแม้นด่วนเร็วไปไม่ได้การ
พระทรงฟังชื่นชมสมประสงค์ ถอดธำมรงค์เพชรมณีสีประสาน
ฝากถวายโฉมเฉลาเยาวมาลย์ ของบุราณน้องน้อยใส่ก้อยมา
พี่เลี้ยงรับธำมรงค์ของทรงฤทธิ์ สมความคิดโดยมาดปรารถนา
เสวยเสร็จแล้วประมูลนางทูลลา รีบเข้ามาถึงปราสาทราชวัง
ขึ้นมนเทียรเฝ้าองค์นางนงลักษณ์ แจ้งประจักษ์ทูลเรื่องแต่เบื้องหลัง
ฝ่ายสุมาลัยอนงค์ได้ทรงฟัง สมที่หวังค่อยสบายวายอาวรณ์
แล้วพี่เลี้ยงเมียงชม้ายถวายแหวน นางยิ่งแสนชื่นในฤทัยสมร
แล้วตรัสพลางทางว่าด้วยอาวรณ์ พี่รีบจรกลับไปดั่งใจจง
แล้วจัดของตอบแทนที่แหวนก้อย เอาสายสร้อยที่เป็นของต้องประสงค์
กับสไบตาดบางที่นางทรง ใส่ในพานลงยาราชาวดี
ส่งให้นางพี่เลี้ยงไปถวาย พระโฉมฉายจอมเจิมเฉลิมศรี
พี่เลี้ยงรับของพลันด้วยทันที จรลีรีบไปมิได้นาน
ถึงสำนักตำหนักใหญ่ที่ในสวน ตั้งที่ควรทูลถวายแล้วไขขาน
ว่าพระนุชนงเยาว์ลำเพาพาล สร้อยสังวาลกับสไบถวายมา
แล้วให้ฉันทูลถามเป็นความลับ อย่าให้นับวันคอยละห้อยหา
แม้นพระองค์ทรงธรรม์กรุณา จงรีบมาเร็วพลันในทันที
พระตรัสว่าถ้าไปถึงนิเวศน์ จะทูลองค์ทรงเดชทั้งสองศรี
ให้แต่งราชสารมาไม่ช้าที ขอพระนุชบุตรีร่วมชีวัน
ถึงตัวไปใจน้องยังอยู่นี่ จริงนะพี่สารพัดความสัตย์ฉัน
ไม่ลืมมิตรจิตรักเหมือนร่วมครรภ์ ไม่เสกสรรจริงหนาเหมือนพาที
สองพี่เลี้ยงทูลลามานิเวศน์ เล่าแถลงแจ้งเหตุพระโฉมศรี
นางฟังคำร่ำว่าแสนปรานี เธอพาทีตามตรงไม่วงวน
ครั้นจะห้ามปรามไว้มิให้กลับ อันความลับก็จะแพร่งทุกแห่งหน
จะได้อายอาณาประชาชน จะว่าซนหาคู่คบผู้ชาย ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นสิงหล ภูวดลเสด็จมาเวลาสาย
พร้อมพหลพลไกรทั้งไพร่นาย น้อมถวายอภิวาทบาทบงสุ์
หน่อกษัตริย์ขัตติยาก็มาเฝ้า พระปิ่นเกล้าจอมสกูลประยูรหงส์
พระปราศรัยหน่อกษัตริย์ภัทวงศ์ โดยจำนงที่จะได้ไปบุรี
พระสั่งพวกอาสาจามตามตำแหน่ง ให้จัดแจงเภตรากะลาสี
ทั้งกัปตันต้นหนที่คนดี รู้แผนที่ชำนาญการคงคา
เอาเรือกำปั่นสุวรรณหงส์ ปักทวนธงเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ให้เป็นลำที่นั่งทรงองค์นัดดา ขุนเสนาไปด้วยช่วยระวัง
เอาเรือรบเรือใช้ไปให้ด้วย จะได้ช่วยโอบอุ้มช่วยคุ้มขัง
พรุ่งนี้เช้าเขาจะได้ระไวระวัง พระตรัสสั่งสรรพเสร็จเสด็จจร
ขึ้นปรางค์มาศราชวังในจังหวัด สั่งให้จัดเนาวรัตน์ประภัสสร
กับเครื่องต้นลายกุดั่นอันบวร กรรเจียกจรมงกุฎบุษรา
ครั้นรุ่งเช้าท้าวออกพระโรงรัตน์ หน่อกษัตริย์แต่งองค์ทรงภูษา
ไปเฝ้าองค์พงศ์กษัตริย์ขัตติยา แล้วทูลลาจอมพิภพจบสกล
พระประทานเครื่องทรงอลงกต เป็นเกียรติยศตามสกูลประยูรหงส์
หน่อกษัตริย์อภิวาทบาทบงสุ์ แล้วทูลองค์ธิบดินทร์นรินทร
ข้าขอเป็นเกือกทองฉลองบาท จนสิ้นชาติในพระองค์ผู้ทรงศร
แม้นไปถึงนคราสถาพร แล้วจะจรกลับมาปองฉลองคุณ
พระตรัสพลางทางว่านัดดาเอ๋ย ได้คุ้นเคยขาดเหลือจะเกื้อหนุน
พ่อรีบไปเถิดนะเดชะบุญ อย่าเคืองขุ่นภิญโญเดโชชัย
ไปถึงวังแล้วจงทูลพระบิตุเรศ สองนิเวศน์ไปมาได้อาศัย
แม้นมีทุกข์ขุกเข็ญเป็นอย่างไร จงบอกให้ถึงกันดั่งสัญญา
พระตรัสเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร พระหน่อนาถไปชานพักตำหนักขวา
แล้วตรัสสั่งสาวใช้ให้ไคลคลา ไปเรียกสองกัลยามาเร็วพลัน
ว่านัดดาเขาจะลาไปนคเรศ ถิ่นประเทศกรุงไกรไอศวรรย์
พวกสาวใช้รีบไปบังคมคัล อภิวันท์ทูลแถลงแจ้งคดี
ทั้งสององค์ทรงสดับการรับสั่ง รีบมายังปรางค์มาศปราสาทศรี
พาสุมาลัยนุชพระบุตรี จรลีรีบมาด้วยอาวรณ์ ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ พอยลมิตรจิตประหวัดแล้วทอดถอน
แม้นมิห่วงบิตุรงค์องค์มารดร ไม่จากจรนครังกรุงลังกา
แข็งพระทัยกราบก้มประนมสนอง มเหสีทั้งสองตามซ้ายขวา
อภิวาทบาทมูลขอทูลลา ไปพาราเขตนครเพราะร้อนรน
ทั้งสองนางต่างองค์คิดสงสาร จึ่งประทานพรสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
จงอิ่มเอมเปรมปราในสากล ครองมณฑลสืบวงศ์ดำรงวัง
หน่อกษัตริย์ภัทวงศ์ทรงสดับ น้อมคำนับทูลไปดั่งใจหวัง
แม้นไปถึงนเรศนิเวศน์วัง ได้เฝ้าทั้งบิตุราชมาตุรงค์
จะทูลลากลับมาอภิวาท ฉลองบาทภูวไนยเหมือนใจประสงค์
พระคุณเจ้าจอมจังหวัดยิ่งญาติวงศ์ พระองค์ทรงกรุณาทั้งปรานี ฯ
ฝ่ายโฉมสร้อยสุมาลัยประไพพักตร์ นางนงลักษณ์ร้อนจิตดั่งพิษฝี
พอสบเนตรอภิวันท์อัญชุลี ไม่พาทีอัดอั้นตันอุรา
หน่อกษัตริย์รับหัตถ์ยิ่งหนักจิต ดังศรพิษดูดเลือดเชือดมังสา
แต่แข็งขืนกลืนกลั้นชลนา มิให้จับกิริยาในทำนอง
แม้นมิเกรงทรงฤทธิ์บิตุราช จะอุ้มนุชสุดสวาทผาดผยอง
เป็นจนใจจนจิตแต่คิดตรอง จนบ่ายสองโมงประมูลแล้วทูลลา ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นนิเวศน์ พระทรงเดชเสด็จไปส่งเหมือนวงศา
ออกจากวังพรั่งพร้อมขุนเสนา ทรงรถาไปถึงด่านชานบุรินทร์
จนลงเรือกำปั่นสุวรรณหงส์ ให้ชักธงพร้อมสะพรั่งดั่งถวิล
ถวายบังคมท้าวเจ้าแผ่นดิน พร้อมกันสิ้นแล่นออกนอกสันดอน ฯ
ฝ่ายพระจอมลังกามหากษัตริย์ กลับจังหวัดขึ้นสุวรรณบรรจถรณ์
สุขเกษมเปรมปราสถาวร ด้วยสองนางบังอรในปรางค์ปรา ฯ
จะกล่าวกลับจับเรื่องเมืองวายุภักษ์ กษัตริย์ศักดิ์สูงชาติวาสนา
เมื่อให้หน่อภัทวงศ์องค์บุตรา ไปวันทาเทวฐานเห็นนานครัน
เกินกำหนดนานหนักหนาไม่มาถึง ท้าวรำพึงแสนวิโยคยิ่งโศกศัลย์
มเหสีโหยหวนรัญจวนครัน พระญาติวงศ์พงศ์พันธุ์ต่างทุกข์ทน ฯ
ป่างพระปิ่นนคเรศเกศกษัตริย์ โทมนัสมิได้แจ้งแห่งนุสนธิ์
จึงให้หาโหรามาบัดดล พระจุมพลตรัสถามตามสงกา
โหรคำนับรับรสพจนารถ ลงเลขคาดเดือนวันชันษา
ราหูจรตามจักรถึงลัคนา ในตำราว่าวิบัติกำจัดจร
ประเดี๋ยวนี้พุธประเวศถึงเขตจันทร์ เกษมสันต์ภิญโญสโมสร
พฤหัสบดีเป็นเดชาพยากรณ์ ทายว่าจรไปทักษิณจะภิญโญ
ท่านผู้ใหญ่ให้ลาภจะทราบข่าว ในเรื่องราวตามคัมภีร์ดีอักโข
ทั้งจะได้มิ่งมิตรเป็นอิศโร จะใหญ่โตสมวงศ์พงศ์ประยูร
ในเจ็ดวันไม่ช้าจะมาถึง เหมือนคำนึงทูลไทเจ้าไอศูรย์
ตามตำรับขับไล่ในตระกูล นเรนทร์สูรจงทราบคำข้าทำนาย ฯ
ฝ่ายพระจอมภพไกรยังไม่หวัง จึ่งตรัสสั่งสามนต์คนทั้งหลาย
ให้ไปหามดท้าวลงเจ้านาย จะได้ทายให้ตระหนักประจักษ์ความ
เสนารับอภิวาทจอมกษัตริย์ ต่างเดินลัดเลี้ยวไปเที่ยวไต่ถาม
หาอีเฒ่าเจ้ามารยาพวกบ้ากาม จะได้ถามเรื่องราวให้เข้าใจ
ครั้นถึงเรือนอีเฒ่าพวกเจ้าเล่ห์ ขึ้นบนเคหาพลางทางขานไข
ว่าวันนี้มีรับสั่งพระภูวไนย ให้ถามไต่ยายเฒ่าเชิญเจ้าลง
จะใคร่แจ้งแห่งคดีพระหน่อนาถ เสร็จลีลาศหายไปอย่าใหลหลง
หรือเป็นเหตุเภทภัยอย่างไรจง ท่านช่วยทรงถามเจ้าให้เข้าใจ
อียายเฒ่าเข้าในห้องเดินย่องแย่ง หยิบผ้าแดงนุ่งออกมาแล้วปราศรัย
ว่านายคอยไต่ถามเนื้อความใน จะเชิญไทอารักษ์ให้ทักทาย
แล้วมันนั่งพนมมือถือดอกไม้ ร่ำพิไรเหมือนอย่างจิตที่คิดหมาย
ประเดี๋ยวหนึ่งทำสั่นแล้วบรรยาย เจ้าทั้งหลายพากันมาเรียกหาเรา
จะไต่ถามความอะไรจงไขขาน จะบนบานเอาอะไรมาให้เขา
หรือจะถามหรือจะซักการหนักเบา เฮ้ยออเจ้าว่าไปจะใคร่ฟัง
เสวกาว่ามีรับสั่งใช้ ให้ถามไต่เจ้าพ่อที่ข้อหลัง
พระราชบุตรสุดสวาทนิราศวัง ไปไหว้ทั้งเทวฤทธิ์พระอิศรา
ที่เมืองพราหมณ์รามราชอาวาสวัด หน่อกษัตริย์หายไปอย่างไรหนา
ขอเชิญช่วยแสดงแจ้งกิจจา จะกลับมาหรือจะสูญประยูรวงศ์ ฯ
ฝ่ายอีเฒ่ามารยาหลับตานิ่ง จะบอกจริงจำไว้อย่าใหลหลง
กำปั่นแตกแต่ไม่ตายวายชีวง ไปอยู่ดงแดนป่าพนาลัย
อีกสามปีตามไปจะได้ข่าว อันเรื่องราวมีมาอย่าสงสัย
แล้วมันทำสั่นงกเหมือนตกใจ เร่งรีบไปติดตามในสามปี
แล้วก็ทำล้มผางวางดอกไม้ มารยาให้เขาเห็นว่าเป็นผี
หาเข้าจริงสิงกายรู้ร้ายดี พอเป็นที่หากินด้วยลิ้นลม
อีเจ้าเล่ห์เพทุบายได้หลายอย่าง ทำท่าทางหลอกเอาข้าวขนม
ทั้งเงินเบี้ยคาวหวานพานอุดม ด้วยลิ้นลมสกปรกโกหกกิน
พวกเสนาได้ความที่ถามไต่ ก็กลับไปทูลองค์พระทรงศิลป์
ฝ่ายพระจอมนคราเจ้าธานินทร์ นิยมยินเชื่อกลอีคนทรง
ให้รุ่มร้อนผ่อนอารมณ์แทบลมจับ แล้วก็กลับหวนคิดพิศวง
ปรึกษากับอำมาตย์พระญาติวงศ์ ให้รีบลงเภตราอย่าช้าที
ทั้งเรือน้อยเรือใหญ่เอาไปด้วย จะได้ช่วยหาไปในวิถี
พวกแม่มดว่าให้ตามถึงสามปี ว่าอยู่ที่ภูผาชายสาคร
พวกเสนามาจัดเรือกำปั่น พลขันธ์คั่งคับสลับสลอน
ถือเสน่าหลาวโล่แลโตมร พร้อมนิกรรีบตรงไปลงเรือ
ขนเสบียงอาหารลงบรรทุก ทั้งดิบสุกจัดใส่ไปให้เหลือ
อีกสามวันพร้อมกันจะออกเรือ บ้างเบิกเสื้อเบิกหมวกทุกพวกไป ฯ
จะกล่าวสามกำปั่นที่พรายพลัด ระลอกซัดไปตามสายน้ำไหล
สิบสามวันถึงนิเวศน์เขตกรุงไกร สุลาลัยเมืองด่านชานบุรินทร์
แวะเข้าซื้อข้าวปลากระยาหาร ที่ชาวบ้านริมท่าชลาสินธุ์
พอเบียดเบี่ยงเลี้ยงดูสู่กันกิน ออกจากถิ่นสุลาลัยใช้ใบมา
เที่ยวแวะตามเกาะแก่งทุกแห่งหน ขึ้นไปค้นทุกตำแหน่งแสวงหา
ไม่ได้ข่าวเจ้านายหลายทิวา ก็แล่นมาตามทางกลางนที
พอแลเห็นเกาะใหญ่อยู่ในน้ำ จวนจะค่ำดูแดงเป็นแสงสี
ดอกไม้เพลิงส่องสว่างกลางคิรี เสียงดนตรีอื้ออึงคะนึงใน
ลมก็เงียบเรียบคลื่นพื้นสมุทร จะแล่นรุดรีบไปก็ไม่ไหว
ต้องรอราหน้าหาดประหลาดใจ เหมือนคนฉุดยุดไว้ทั้งสามลำ
ต่างชวนกันแลเขม้นก็เห็นศาล ที่สถานพร้อยพรายเป็นลายขำ
ที่ขาวช่วงดวงมณีสอดสีดำ ที่แดงก่ำรุ้งร่วงเหมือนดวงดาว
แล้วแลเห็นเป็นรูปเทพารักษ์ ถือตรีจักรรัศมีเป็นสีขาว
ทั้งกาหลดนตรีเสียงตีกราว พวกคนเหล่านั้นขึงตะลึงตะไล
แต่เสนีที่เป็นนายเรือกำปั่น ดูเชิงชั้นมั่นคงไม่สงสัย
เห็นจะเป็นเทวาสุลาลัย อยู่ที่ในเกาะขวางกลางนที
พลางจัดแจงของบูชาสมาโทษ อ่อนศิโรตม์ขอทางกลางวิถี
ให้พบปะเจ้านายร้ายหรือดี จะจรลีไปอยู่ไหนไม่ได้ความ ฯ
ฝ่ายเทวาอารักษ์ลักษมี ออกจากที่แท่นจำลองแล้วร้องถาม
ว่าจะไปไหนจงแจ้งแสดงความ ดั่งเราถามบอกไปเหมือนใจจง
ฝ่ายเสนีได้สดับคำนับแถลง แล้วเล่าแจ้งความไปที่ใหลหลง
พลัดเจ้านายตายเป็นไม่เห็นองค์ เรือก็หลงเลยมาในสาชล
เที่ยวติดตามถามไต่ไม่ได้ข่าว ทุกอู่อ่าวมิได้แจ้งทุกแห่งหน
ขอเทพไทในมหาทะเลวน แจ้งยุบลจะได้คิดไปติดตาม ฯ
ฝ่ายเทพาอารักษ์ลักษมี ยกหัตถ์ชี้บอกให้ดั่งไต่ถาม
รีบไปทางทิศใต้จะได้ความ ไปอีกสามวันจะพบประสบกัน
อย่ารอราช้าอยู่ในที่นี่ ภัยจะมีพวกยักษ์มักกะสัน
มันกินคนหลงมาเสียกว่าพัน รีบผายผันไปให้พ้นตามหนทาง
แล้วอารักษ์ลักษมีกลับที่อยู่ พวกคนผู้เรือเคลื่อนพอเดือนสาง
ลมก็พัดริ้วริ้วเป็นทิวทาง แล่นสล้างตามกันมาในสาคร ฯ
จะกล่าวข้างกำปั่นสุวรรณหงส์ ใช้ใบตรงออกชะวากจากสิงขร
พอรุ่งรางสว่างสีรวีวร ก็รีบจรลมจัดสนัดใบ
ข้ามละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งหน ทั้งผู้คนยินดีจะมีไหน
ต่างแล่นล่องมาในท้องสมุทรไท กำหนดได้เจ็ดวันดั่งสัญญา
พอพบลำกำปั่นมาทันเข้า แถลงเล่าเรื่องความที่ตามหา
ได้ประสบพบเพราะเทวดา ท่านชี้มาตามห้องท้องนที ฯ
ฝ่ายพระหน่อภัทวงศ์พงศ์กษัตริย์ โทมนัสมาในทางหว่างวิถี
พอโพล้เพล้เวลาในราตรี พระภูมีสถิตนั่งบัลลังก์ทอง
เผยพระแกลแลดูจันทร์กระจ่าง ช่วงสว่างแจ่มศรีไม่มีหมอง
คะนึงนุชสุดขืนอารมณ์ปอง พระทัยหมองหมางซ้ำระกำตรม
ทำไฉนจึงจะได้ยุพาพักตร์ มาร่วมรักร่วมชิดสนิทสนม
ลงแนบนิ่งพิงหมอนอ่อนอารมณ์ ทรวงระบมบอบช้ำแต่คร่ำครวญ
พิศดูเดือนเหมือนวงนลาฏนุช ยิ่งแสนสุดดิ้นโดยเฝ้าโหยหวน
เป็นลมว่าวหนาวในใจรัญจวน คิดถึงนวลขนิษฐาสุมาลัย
ยุพินพี่ปานฉะนี้จะหวนโหย อาดูรโดยพูนเทวษน้ำเนตรไหล
พระคิดพลางทางสะท้อนถอนฤทัย สุมาลัยของพี่เอ๋ยได้เคยยล
เชิญเทวาอารักษ์ที่ศักดิ์สิทธิ์ ช่วยนำกิจไปแถลงแจ้งนุสนธิ์
ที่ทรวงฉันร้อนเริงดั่งเพลิงลน เป็นสุดทนแสนทุกข์สุขไม่มี
ทั้งพระพายชายพัดระบัดโบก ช่วยนำโศกไปบอกนางในปรางค์ศรี
ว่าทรวงเรียมเตรียมตรมระทมทวี ทุกวันนี้เรือพามาแต่กาย
อันดวงจิตอยู่ที่มิตรสมรมิ่ง เป็นความจริงโดยประสงค์จำนงหมาย
ขอเชิญช่วยชักนำคำภิปราย ไปขยายมิ่งมิตรเหมือนจิตปอง
แม้นสมหวังจะสังเวยที่สิ่งหวาน เครื่องสักการนานาบูชาฉลอง
สักเจ็ดวันเหมือนประสงค์จำนงปอง แต่ตรองตรองจนแจ้งแสงอุทัย
เรือก็ล่องมาในท้องกระแสสินธุ์ ลมก็กินใบตรงทิวธงไสว
สิบห้าวันบรรลุถึงกรุงไกร เข้าทอดในหน้าป้อมพรั่งพร้อมกัน
พอพวกเรือจะไปตามต่างถามทัก แจ้งประจักษ์ปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
นำเอาข่าวเข้าทูลพระทรงธรรม์ ว่าโอรสจอมขวัญถึงธานี ฯ
พระจอมวังยินดีเป็นที่สุด ไม่ยั้งหยุดเรียกหาสารถี
ให้เทียมราชรถาผูกพาชี จะจรลีลงไปด่านชานชลา
กระบวนหน้าตามเสด็จมาเตรียมพร้อม ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นมหา
เสด็จทรงรถที่นั่งอลังการ์ ตำรวจหน้านำริ้วเป็นทิวไป
ถึงเมืองด่านธารท่าชลาสินธุ์ พระภูมินทร์เห็นเรือทอดจอดไสว
หยุดประทับตำหนักท่าชลาลัย พลไพร่ล้อมรอบเป็นขอบคัน
ฝ่ายพระหน่อภัทวงศ์พงศ์กษัตริย์ โสมนัสคลายวิโยคที่โศกศัลย์
ขึ้นจากเรือที่นั่งบัลลังก์พลัน มาอภิวันท์ทรงฤทธิ์พระบิดร ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นวายุภักษ์ เห็นลูกรักภิญโญสโมสร
จึ่งตรัสว่าแต่เจ้าไปไกลนคร พ่อนี้ร้อนรนใจไม่สบาย
ให้ลงมดลงท้าวพวกเจ้าผี บอกคดีว่าเรือแยกแตกสลาย
บิดาจัดแจงพหลพลนิกาย ลงเรือรายลำไว้จะไปตาม
แต่โหรเฒ่าเขาว่าจะมาถึง ก็สมซึ่งคำถวายทายข้อถาม
ถ้วนเจ็ดวันพลันเห็นนาวาตาม เรือที่นั่งสง่างามข้ามสาคร
ใครจัดแจงแต่งมาให้หลายหลาก มากกว่ามากธงชัยเรือไกรสร
หน่อกษัตริย์กราบก้มประนมกร กษัตริย์สุดสาครกรุงลังกา
เกิดวิบัติเรือซัดไปถึงเกาะ พอจำเพาะรุ่งสว่างกลางเวหา
รู้ว่าถึงนครังกรุงลังกา แวะเข้าหาเครื่องเสบียงพอเลี้ยงพล
ทราบถึงองค์ทรงเดชเกศกษัตริย์ เธอให้จัดข้าวปลาผลาผล
ทั้งคาวหวานมาประทานเมื่อคราวจน พระคุณล้นเหลือดีที่เมตตา
พอรุ่งเช้าขึ้นไปเฝ้าพระทรงฤทธิ์ เธอสนิทจงรักเป็นนักหนา
พาไปเที่ยวท้ายวังเมืองลังกา เก็บเพชรนิลจินดามาประทาน
แล้วฝากมาถวายองค์พระทรงเดช ของวิเศษมากมายหลายสถาน
ลูกขึ้นไปอยู่ห้าทิวาวาร พระภูบาลพาเข้าไปจนในวัง
ให้เฝ้าสองมเหสีผู้มีศักดิ์ บำรุงรักชิดเชื้อเหมือนเนื้อหนัง
ครั้นลูกไปทูลลากลับมาวัง พระตรัสสั่งให้จัดแจงแต่งเภตรา
ให้ขุนนางกรมท่ามาส่งด้วย สั่งให้ช่วยกันศัตรูหมู่มิจฉา
พระจอมเจ้านคเรศเกศลังกา รับสั่งมาถึงองค์พระทรงธรรม์
ว่าเหมือนญาติขาดเหลือจะเกื้อหนุน จงเคยคุ้นกันไว้สองไอศวรรย์
แม้นข้าศึกฮึกโหมมาโรมรัน จงช่วยกันดับเข็ญให้เย็นทรวง
พระฟังทูลพูนสวัสดิ์เหมือนฉัตรชั้น มากางกั้นดีพระทัยเป็นใหญ่หลวง
เสด็จกลับกับพหลพลทั้งปวง ครรไลล่วงกลับหลังทั้งกุมาร
รับขุนนางลังกาตามมาหมด ไปขึ้นรถขึ้นม้ามาสถาน
ถึงเวียงวังสั่งพวกพนักงาน ให้จัดการที่อยู่เลี้ยงดูกัน
พระพาบุตรสุดสวาทไปอาสน์รัตน์ เฝ้านางกษัตริย์มเหสีที่โศกศัลย์
นางเห็นบุตรสุดชื่นอารมณ์ครัน ที่ทุกข์นั้นองค์ยุพินสิ้นโศกา
นางตรัสถามความยากแต่พรากพลัด หน่อกษัตริย์บังคมก้มเกศา
ทุกเรื่องหลังทั้งนั้นมาพรรณนา ทูลมารดาบิตุรงค์ให้ทรงฟัง
ลูกหมายมาดพระบุตรีศรีสมร ด้วยบังอรมุ่งมาดสวาทหวัง
ว่ามาถึงนคเรศนิเวศน์วัง ให้ลูกบังคมทูลมูลิกา
ขอพระองค์จงแต่งพระราชสาร ไปว่าขานสู่ขอต่อมหา
กษัตริย์เจ้าจอมวงศ์องค์บิดา แม้นเนิ่นช้านางนั้นจะบรรลัย
พระทราบสิ้นยินดีเป็นที่สุด จึ่งปลอบบุตรอย่าพะวงนึกสงสัย
บิดาจะไปขออรไท เจ้ามาไปด้วยกันให้ทันที
อย่าพักให้เสนาไปว่ากล่าว ฉวยรานร้าวเรื่องรักเสียศักดิ์ศรี
พ่อจะไปงอนง้อต่อภูมี จึ่งจะงามตามที่เธอเมตตา
พระตรัสพลางทางสั่งให้จัดของ เครื่องเงินทองหลายหลากมากนักหนา
ประทานพวกขุนนางเมืองลังกา แต่บรรดาไพร่นายให้ทุกคน
แล้วแต่งสารลานทองใส่กล่องเพชร จัดแจงเสร็จบทเบื้องเรื่องนุสนธิ์
มอบให้เสนาใหญ่เป็นนายพล แจ้งยุบลปิ่นเกล้าเจ้าลังกา
แล้วให้แห่ราชสารใส่ยานุมาศ สำรับราชธิบดินทร์ปิ่นนาถา
กับสิ่งของรองเรืองเครื่องบรรณา กับแพรผ้ามีใบไม้เงินทอง
พวกขุนนางต่างทูลลาพระทรงเดช จากนิเวศน์นครินทร์สิ้นทั้งผอง
เชิญราชสารไปลงเรือหงส์ทอง ต่างแล่นล่องใช้ใบไปลังกา
สิบห้าวันบรรลุถึงนคเรศ ขึ้นเฝ้าองค์ทรงเดชปิ่นมหา
ถวายเครื่องบรรณาการสารสารา ธิบดินทร์ปิ่นประชาเจ้าสากล ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษให้อ่านสารนุสนธิ์
ขุนอาลักษณ์กราบกรานอ่านยุบล ในเบื้องต้นศุภลักษณ์อักขรา
องค์พระจอมขัตติยาเมืองวายุภักษ์ กษัตริย์ศักดิ์ธิบดินทร์ปิ่นมหา
บังคมบาทภูวนาถกรุงลังกา พระโปรดปรานีบุตรยุติธรรม
ได้พึ่งพาบารมีเป็นที่ยิ่ง ไปพักพิงพระช่วยชุบอุปถัมภ์
ได้พ้นทุกข์พ้นยากที่ตรากตรำ พระคุณล้ำเลิศลบภพไกร
ขอสนองมุลิกาฝ่าพระบาท ภูวนาถกรุงกษัตริย์จนตักษัย
สองนครจะสมัครรักกันไป ตามที่ในแผ่นทองฉลองมา
แล้วจะไปอภิวาทบาทบงกช กับโอรสได้บังคมก้มเกศา
พอจบสารผ่านเกล้าเจ้าลังกา เธอปรีดาในพระทัยใครจะปาน
เราก็วงศ์ขัตติยามหากษัตริย์ ผ่านสมบัติภพไกรอันไพศาล
แล้วตรัสสั่งเสนีปรีชาชาญ จัดปรางค์มาศราชฐานไว้รับรอง
ให้สมยศสมศักดิ์ที่รักใคร่ สองเวียงชัยจะผูกมิตรสนิทสนอง
ปลูกโรงเลี้ยงโรงรับประคับประคอง ยังอีกสองเดือนจะมาถึงธานี
ขุนอำมาตย์รับราชบรรหาร มาจัดการปรางค์มาศปราสาทศรี
ให้ซ่อมแซมเขียนวาดสะอาดดี ทั้งทาสีปิดทองละอองตา
ปลูกโรงยาวเก้าห้องสิบเอ็ดหลัง ไว้รับทั้งไพร่นายซ้ายและขวา
ครั้นสำเร็จเสร็จสถานการพารา ไว้คอยรับกษัตราต่างเวียงชัย ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ ได้ทราบอรรถยินดีจะมีไหน
ดั่งได้ผ่านฟากฟ้าสุลาลัย อิ่มฤทัยเปรมปราสถาวร
ทุกข์ร้อนอ่อนอารมณ์เห็นสมหมาย ค่อยสบายที่ในทรวงดวงสมร
พระพักตร์เหมือนเดือนกระจ่างกลางอัมพร สองพี่เลี้ยงบังอรค่อยวายตรม
เข้าเคียงอาสน์เนาวรัตน์ประภัสสร พลางกล่าวกลอนกล่อมแต่ครั้งปางปฐม
โอ้จันทรจรมาอย่าปรารมภ์ คงได้ชมแสงสว่างกระจ่างตา
พอทรงรถบทจรมาตามทวีป เห็นจะรีบเร่งราชรถา
แลเห็นแสงไรไรยังไกลตา ไม่เนิ่นช้าคงจะสมอารมณ์เอย
พระบุตรีฟังประเทียบเปรียบถวาย นางโฉมฉายตรัสว่านิจจาเอ๋ย
อย่าเสียดสีคมคายภิปรายเปรย แม้นมิเอยต้องค้างอยู่กลางคัน
พี่เลี้ยงปลอบตอบว่าอย่าปรารภ คงประสบสมตามเนื้อความฝัน
คอยฟังข่าวดูเถิดหนาสิบห้าวัน แม้นพระจันทร์ไม่ลอยมาถึงธานี
ก็ตามแต่ยุพยงจะลงโทษ นางปราโมทย์ตกรางวัลผ้าส่านสี
ต่างอิ่มเอมเปรมปราทุกราตรี กับสองพี่เลี้ยงนางในปรางค์ทอง ฯ
จะกลับกล่าวเจ้าพาราวายุภักษ์ กษัตริย์ศักดิ์เร่งรัดจัดข้าวของ
ให้เอากำปั่นใหญ่ใส่เครื่องทอง ทั้งสิ่งของจัดใส่ในเภตรา
พร้อมกระบวนทวนธงเครื่องยงยุทธ์ ทั้งอาวุธเรียงรายทั้งซ้ายขวา
จัดสำเร็จเสร็จประสงค์ลงนาวา ชวนบุตราลงที่นั่งบัลลังก์ทรง
พอฤกษ์ดีตีฆ้องก้องสนั่น ยิงปืนลั่นแล่นเป็นคู่ดูระหง
ลมก็เรื่อยเฉื่อยฉ่ำออกลำทรง ให้แล่นตรงไปทรงกลางทะเล
ต้นหนตั้งเข็มท้ายไปทักษิณ ประเทศถิ่นคัดหางเสือให้เรือเห
ออกแล่นหลามตามกันไปในทะเล หมายคะเนฟากฝั่งเกาะลังกา
เรื่องชมสัตว์มัจฉาในสาคเรศ ถิ่นประเทศมากมายหลายภาษา
ก็กล่าวไว้แต่หลังทุกครั้งครา จะพรรณนาเรื่องราวจะยาวนาน
ขอตัดบทลดหย่อนลงเสียมั่ง ถึงกระทั่งลังกามหาสถาน
เจ้านิเวศน์เกศกษัตริย์ให้จัดการ ทั้งทวยหาญรถรัตน์อัสดร
เครื่องเกณฑ์แห่แตรสังข์สะพรั่งพร้อม รับพระจอมบพิตรอดิศร
เข้าเวียงวังลังกาสถาพร พระภูธรเสด็จมารับต่างอภิวันท์
เชิญเข้าในพระโรงให้ร่วมแท่น ต่างก็แสนปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ถามถึงถิ่นนคเรศขอบเขตคัน สองทรงธรรม์ให้สัตย์ปฏิญาณ
กรุงลังกาแก่กว่าเมืองวายุภักษ์ ประเสริฐศักดิ์เป็นเชษฐามหาศาล
ข้างเมืองโน้นเป็นอนุชาปรีชาชาญ สมัครสมานรักใคร่เป็นไมตรี ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราวายุภักษ์ ทูลขอองค์นงลักษณ์วิไลฉวี
สุมาลัยนงนุชพระบุตรี ไปเป็นศรีสุณิสาให้ถาวร
พระปิ่นเกล้าเจ้าลังกามหาสถาน โปรดประทานพระบุตรีศรีสมร
เห็นควรคู่กับธิดาพงางอน พระภูธรจึ่งไม่ขัดอัธยา
แล้วเชิญให้กษัตริย์เมืองวายุภักษ์ ไปสำนักปรางค์มาศปราสาทขวา
จะคิดอ่านจัดงานการวิวาห์ กษัตราสองนิเวศน์เกศบุรินทร์
จะอภิเษกเศวตฉัตรพิพัฒน์ผล การมงคลยังในพระทัยถวิล
สั่งเรือใช้ให้ไปทุกธานินทร์ ประเทศถิ่นแต่บรรดาศานุวงศ์ ฯ