Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
เข้ารบรับกับพระยาปตาหวี ดูท่วงทีเขาก็รู้ตามครูสอน
พลางรับรองว่องไวกรีดกรายกร เข้าราญรอนปิดป้องคล่องด้วยกัน
แล้วยักย้ายหลายท่าเพลงอาวุธ ฤทธิรุทรต่อแย้งต่างแข็งขัน
ไม่เสียท่วงเสียทีดีด้วยกัน บาทหลวงนั้นอยู่ข้างหลังสั่งขุนพล
ให้โบกธงสัญญาเหมือนว่าขาน แจ้งอาการให้รู้ทั่วตัวพหล
ท้าวกุลามาลีเห็นรี้พล ขยับร่นถอยหลังคอยรั้งรา
ทำเสียทีตีม้านัยน์ตาจับ พลางถอยรับออกให้ห่างเลี้ยวข้างขวา
ฝ่ายพระปิ่นนคเรศเกศประชา ก็รู้ว่าแยบยลกลอุบาย
สมเหมือนอย่างหนังสือเสนาทิ้ง ดูก็จริงรบกันเหมือนมั่นหมาย
ยังไม่ทันเสียทีมีอุบาย อันแยบคายที่มันทำเพราะจำใจ
สั่งพหลพลทหารให้ขานโห่ สำเนียงโกลาลั่นสนั่นไหว
พวกทหารปืนแดงแซงเข้าไป ท้าวโกสัยเร่งพหลพลระดม
ชักปีกกาสองข้างสล้างสลับ ให้เดินทัพรวบรุมเข้าทุ่มถม
พวกชาวเมืองหนุนเข้าไปไล่ระดม ตาพราหมณ์พรมอยู่ข้างหลังให้รั้งรา ฯ
จะกล่าวฝ่ายเสนาบรรดานัด ก็หลีกลัดมาทั้งเหล่าวิ่งเข้าหา
ทั่งไพร่นายห้าพันเหมือนสัญญา ตรงเข้ามากราบประณตบทบงสุ์ ฯ
ฝ่ายพระจอมนครานราราช ตรัสประภาษชื่นชมสมประสงค์
มิเสียทีดีขยันทั้งมั่นคง เราก็คงเลี้ยงดูทุกผู้คน ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิเวท แกแจ้งเหตุประเดี๋ยวนี้จะมีฝน
ให้เป่ายาพร้อมกันทั่วทุกตัวคน แล้วอ่านมนต์เรียกพระพายให้ชายโชย
เป็นลมหวนป่วนปั่นสนั่นก้อง เสียงฟ้าร้องครางครึมกระหึมโหย
หอบเอากลิ่นยาไปดั่งปรายโปรย ลมก็โชยโบกไปในค่ายพลัน ฯ
ฝ่ายพวกแขกแตกล่าถูกยาเบื่อ เล่นเอาเหงื่อโซมกายรีบผายผัน
ทั้งบาทหลวงวิ่งผลุนวุ่นด้วยกัน ต่างตัวสั่นจับจิตด้วยฤทธิ์เมา
ท้าวกุลามาลีหนีเข้าค่าย ทั้งไพร่นายร้อนเริงดังเพลิงเผา
ตาบาทหลวงถูกน้อยค่อยบรรเทา แกง่วงเหงาแล้วก็ฟื้นเหมือนตื่นนอน
พอฝนตกลงมาจากอากาศ เป็นน้ำสาดลงมาคลายยาถอน
คนที่ง่วงก็ค่อยคลายหายหาวนอน ทินกรเกือบสร่างกระจ่างตา
บาทหลวงตีอกผลุงสะดุ้งจิต การที่คิดไว้ไม่สมปรารถนา
มันกลับเล่นเอาเสียก่อนอ่อนอุรา ในพาราเพชรกำพลมีคนดี
ทำไฉนจึงจะได้จับตัวฆ่า จะสืบหาเล่าก็จนคนก็หนี
ลงนอนหงายไม่เป็นสุขทุกข์ทวี ทั้งเสียทีเสียของสองประการ
พอฝนซาเวลาจะใกล้รุ่ง พวกในกรุงกลับเข้าเขตประเทศสถาน
พร้อมทั้งพวกเสวกาปรีชาชาญ กับอาจารย์เฝ้าองค์พระทรงธรรม์
พระปรึกษาการทัพที่รับรบ ให้สมทบทั้งพหลพลขันธ์
แต่พวกแขกล่ามาถึงห้าพัน ก็เพราะท่านถ่ายเทด้วยเล่ห์กล
เกือบจะถึงพงศ์กษัตริย์ที่นัดหมาย ท่านขวนขวายจัดแจงแต่งพหล
จะได้ไว้สำหรับแก้อับจน ออกตีปล้นให้กระทั่งฝั่งชลา ฯ
ฝ่ายท่านพราหมณ์มหาศาลชำนาญศึก แกตรองตรึกจัดพหลพลอาสา
ทั้งพวกแขกเก่าใหม่ที่ได้มา แต่บรรดาเอาไว้ในนคร
ให้ถอดมาจะได้เป็นทัพหน้า จัดโยธาทวยหาญชาญสมร
ทั้งทหารกัณฐัศว์อัศดร พร้อมนิกรเตรียมไว้ดั่งใจปอง ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง ค่อยสร่างทรวงแค้นใจไม่วายหมอง
แต่นั่งนึกนอนนึกตั้งตรึกตรอง จะหาช่องแก้แค้นตีแดนดาว
พอไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ไปนั่งที่ครูบาทำตาขาว
จึงบอกว่าพวกไพร่หนีไปกราว ไม่ได้ข่าวหายไปในกลางคืน
กับเสนาแต่บรรดาให้ออกรบ เกณฑ์สมทบทัพหน้าไม่ฝ่าฝืน
จะตายเป็นมิได้เห็นแต่กลางคืน หรือจะตื่นแตกไปไม่ได้ความ
บาทหลวงเฒ่าตกใจอย่างไรหวา ให้ค้นหามันจงได้เสาะไต่ถาม
หรือจะไปล้มตายให้ได้ความ จงไปตามหากันให้ทันที
แล้วแกจึ่งปรึกษาพระยาแขก มิใช่แตกทัพศึกอย่านึกหนี
คงจะคิดเล่นเจ้าเอาบุรี แต่คราวนี้เสียกลด้วยมนต์ยา
เองอย่าทุกข์ร้อนไปให้ใจอ่อน คงผันผ่อนให้ได้หญิงจริงหนาหวา
อันตัวกูคงจะสู้จนเย็บตา คิดเข่นฆ่าอ้ายคนชั่วกลัวมันไย
อันตัวกูผู้เป็นสังฆราช ได้ชี้ขาดศาสนาอย่าสงสัย
แต่ครั้งนี้กูแสนจะแค้นใจ ประมาทไปมันจึ่งทำทั้งซ้ำเติม
ไม่รู้ว่าคนดีมันมีอยู่ คิดรบสู้การศึกจึ่งฮึกเหิม
จำจะคิดแก้ทำทั้งซ้ำเติม อย่าให้เหิมฮึกหาญการณรงค์ ฯ
ท้าวกุลามาลีศรีสวัสดิ์ ไม่อาจขัดเพราะยังกำลังหลง
ก็หมายว่าจะได้นุชบุษบง จึ่งได้หลงเอออือถืออาจารย์ ฯ
บาทหลวงเฒ่าจึ่งว่าเจ้าจงอย่าอยู่ ไปช่วยกูเร่งรัดจัดทหาร
เองอย่าได้ทุกข์ร้อนผ่อนรำคาญ อันเมืองบ้านเท่านี้ตีให้พัง
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี นึกยินดีจะใคร่สมอารมณ์หวัง
มาเรียกหาคนดีมีกำลัง พร้อมสะพรั่งพลไกรทั้งไพร่นาย
มารวบรวมโยธาได้ห้าหมื่น ทหารปืนกริชดาบกำซาบสาย
แต่เสนีที่กระจัดที่พลัดพราย จะเป็นตายมิได้รู้สักผู้คน ฯ
ฝ่ายบาทหลวงทรวงร้อนนอนไม่หลับ ให้คั่งคับเสียใจมาหลายหน
แต่ครั้งนี้กูจะตีให้ชอบกล จะคิดปล้นอีกสักพักหักเอาเมือง
ถึงคนดีมันจะมีกูไม่ทุกข์ จะรบรุกเช่นเขาว่าจนตาเหลือง
แม้นกูตีมิได้ยับไม่กลับเมือง คงจะเปลื้องทุกข์ให้ดั่งใจปอง
อันความรู้กูดีมีอยู่มาก คงแก้ยากแก้จนที่หม่นหมอง
เอาให้สมอย่างนึกที่ตรึกตรอง จึ่งจะต้องคิดอ่านการอุบาย
เขาย่อมว่าสี่ตีนยังรู้พลาด คงประมาทลงสักวันเหมือนมั่นหมาย
มันก็มันกูก็กูลูกผู้ชาย คงยักย้ายแก้แค้นเอาแดนดาว
แล้วลุกมานั่งที่เก้าอี้อาสน์ หยิบกระดาษเขียนตำหรับฉบับขาว
ที่เรียนรู้มาแต่หลังเมื่อครั้งคราว ตั้งแต่เจ้าลังกามาทุกองค์
ได้ถึงแปดสิบกษัตริย์จนบัดนี้ เอามาคลี่ดูตามความประสงค์
เขาเขียนไว้ต่อกันมาตำราตรง เพราะของคงมีอยู่แต่บูราณ
อันเรื่องนี้มีมาแต่ย่าปู ได้เรียนรู้มากมายหลายสถาน
จำจะต้องเอามาใช้เห็นได้การ คิดรอนราญพวกศัตรูหมู่อรินทร์
อันพยนต์มนตราวิชาเก่า ที่จะเอามาใช้ดั่งใจถวิล
มันก็รู้เสียทุกท่าทางฟ้าดิน เป็นสุดสิ้นที่จะลวงในท่วงที
จึงต้องเอาของบูราณออกต้านต่อ เปรียบเหมือนหมอประกอบยารักษาผี
คงดับพิษลงให้ได้เป็นไรมี แต่คราวนี้ต้องย้ายให้หลายเพลง
เอาให้สมปรารถนาเหมือนยาแก้ ที่บาดแผลใส่จำเพาะให้เหมาะเหมง
ปัญญามีอยู่กับตัวอย่ากลัวเกรง คิดย้ายเพลงย้ายท่าหาในกล
ต้องมานะเป็นถึงพระสังฆราช อย่าขี้ขลาดว้าเหว่ระเหระหน
แกสอนตัวอย่าได้กลัวซึ่งเวทมนตร์ จะตีล้นมาอย่างไรอย่าได้ฟัง
พลางลุกจากที่อยู่ไปดูค่าย รบด้วยไฟเห็นจะสมอารมณ์หวัง
ตั้งประชิดติดเข้าไปอย่าได้ฟัง ให้กระทั่งเชิงเทินเนินกำแพง
แล้วสั่งพวกเสนาบรรดาแขก ให้ตัดแฝกไม้ลำทำเป็นแผง
เอาแฝกคามาใส่ให้พอแรง ที่หลังแผงนอกยาทาน้ำมัน
คนละผืนตั้งรายเป็นค่ายตับ ออกรบรับเสียก่อนแล้วผ่อนผัน
ทำเป็นแตกเข้าค่ายไฟน้ำมัน ถ้าแม้นมันรุกไล่เอาไฟโยน
แล้วจุดค่ายไล่ทหารเข้าราญรบ ตีตลบวิ่งโลดกระโดดโผน
เอาหม้อดินปิดฝาแล้วยาโคลน ช่วยกันโยนเข้าไปในกำแพง
แกสั่งเสร็จค่ำวันนี้จะตีเข้า เอาไฟเผาเสียให้สิ้นอย่ากินแหนง
เฮ้ยเสนาสารวัตรไปจัดแจง ตามตำแหน่งให้แล้วมาในสายัณห์
พวกเสนีรีบรัดไปจัดของ ขนมากองตามที่ขมีขมัน
บ้างสานแผงตรุยาสารพัน ทาน้ำมันพร้อมพรั่งมาตั้งราย ฯ
จะกล่าวข้างห้ากษัตริย์จัดพหล ให้พวกพลเกณฑ์หัดถึงนัดหมาย
เตรียมเรือรบลอยเคียงกันเรียงราย ไว้แต่บ่ายให้เสร็จสำเร็จการ
พอสองยามจะเข้าตีพวกเรือแขก สั่งให้แยกเหล่าพหลพลทหาร
เป็นสามทัพรับประดาหน้ากระดาน เข้าต่อต้านไพรีให้มีชัย
สินสมุทรรับรองเป็นกองขัน มีสำคัญธงแดงสุกแสงใส
สุดสาครรายเรียงเคียงกันไป ปักธงชัยเขียวงามอร่ามเรือง
แต่ทัพอาจะเข้ากลางอย่างประสงค์ จะปักธงตามที่ล้วนสีเหลือง
เจ้ากฤษณาตรีพลำธงนามเมือง ให้เอาเครื่องธงดำตามตำรา
เป็นทัพหนุนคอยเติมเพิ่มพหล เร่งจัดพลเขนทองกองอาสา
พระจัดเสร็จพร้อมกระบวนจวนเวลา จะยาตราให้พระครูดูฤกษ์บน ฯ
จะกล่าวข้างสังฆราชพระบาทหลวง อาทิตย์ล่วงลับฟ้าเวหาหน
ให้ยกพวกเสนีทั้งรี้พล จะเข้าปล้นเมืองให้ได้ดั่งใจตรอง
ให้ยกแผงที่สำหรับจะรับรบ ทั้งไต้คบเสร็จถ้วนกระบวนของ
กับอาวุธที่สำหรับจะรับรอง ยกเป็นกองกองละหมื่นพื้นฉกรรจ์
ท้าวกุลามาลีขี่สินธพ ทหารรบที่สำหรับเป็นทัพขันธ์
บาทหลวงขึ้นรถฝรั่งต้องหลังพลัน แต่ห้ามกันอย่าให้อึงคะนึงไป
สั่งพหลพลแขกให้แยกย้าย เข้าเรียงรายโอบอ้อมล้อมไสว
เมื่อยั้งหยุดอย่าเพ่อจุดทั้งฟืนไฟ จงเงียบไว้ทุกกองสำรองเพลิง
ต่อเมื่อใดในเมืองออกยงยุทธ์ จึ่งค่อยจุดไฟเชื้อให้เหลือเหลิง
แล้วโห่ร้องพร้อมหน้าให้ร่าเริง ตีให้เปิงอย่าได้ยั้งพังประตู ฯ
จะกล่าวฝ่ายในพาราเวลาพลบ เตรียมไต้คบปืนใหญ่ใส่ดินหู
ลากมาไว้สำรองช่องประตู ฝ่ายท่านครูผู้เฒ่าเข้าพิธี
ก็รู้แจ้งในตำราว่าข้าศึก จะหาญฮึกชิงชัยในวิถี
เป็นทัพใหญ่กล้าแข็งแรงราวี แต่จะมีทัพกระหนาบช่วยปราบปราม
ในเวลาเจ็ดทุ่มจะรุมรบ จะต้องคบเพลิงใหญ่ในสนาม
แกรู้แจ้งในวิถีพิธีพราหมณ์ ให้หาน้ำไว้ทุกคนบนเชิงเทิน
ใส่ตุ่มไหไว้ให้มีทั้งสี่ด้าน ฉวยเกิดการไฟลุกจะฉุกเฉิน
จะได้ดับรับไว้ในเชิงเทิน อย่าละเมินบอกให้ทั่วทุกตัวคน
ครั้นจัดเสร็จได้ฤกษ์ให้เลิกโห่ สำเนียงโกลาก้องห้องเวหน
เปิดประตูรีบเดินดำเนินพล จอมสากลมังคลาทรงม้านิล
ยกพหลพลทัพออกคับคั่ง ทั้งโล่ดั้งหอกคู่ธนูศิลป์
พลปืนลูกพลุประจุดิน พวกทมิฬจัตุรงค์คงกระพัน
เดินกระบวนออกมาตั้งยังสนาม ท่านครูพราหมณ์กำกับเป็นทัพขันธ์
ท้าวโกสัยยกหลามมาตามกัน เสียงสนั่นแต่ล้วนพลทั้งมนตรี
บาทหลวงเห็นพลทัพมาคับคั่ง เร่งประดังกันเข้ารบอย่าหลบหนี
ให้ทหารโยธาออกราวี ปะทะตีต้านหน้าดาประดัง ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช ไล่พิฆาตพลรบตลบหลัง
ต้อนพหลมนตรีตีประดัง ดูคับคั่งแน่นหนาพลากร
บ้างยิงปืนครื้นครั่นควันตลบ ต่างสมทบทวยหาญชาญสมร
ทั้งสองข้างต่างกลุ้มตะลุมบอน บ้างฟันฟอนกันตายลงหลายพัน
บาทหลวงแกก็ให้จุดไฟแผง สว่างแดงขับพหลพลขันธ์
เอาหม้อดินโยนเข้าไปไหม้เป็นควัน ทั้งน้ำมันลุกโพลงติดโรงใน
พวกพหลบนเชิงเทินช่วยกันดับ เปลวไฟวับร้อนรนทนไม่ไหว
พลางขนน้ำคอยสาดรดราดไป คนข้างในช่วยกันดับแต่รับรอง ฯ
จะกล่าวฝ่ายห้ากษัตริย์ที่นัดหมาย ต่างแล่นรายเรียงกันผันผยอง
บ้างยิงปืนเร่งทัพเข้ารับรอง สนั่นก้องเสียงโห่เป็นโกลา
พวกเรือแขกคนผู้อยู่ข้างน้อย ครั้นจะถอยเรือก็แล่นมาแน่นหนา
ก็จำใจจำสู้ดูเวลา ฝ่ายเสนาที่สำหรับกำกับพล
ให้คนใช้รีบไปบอกบาทหลวง อย่าเหนี่ยวหน่วงเร่งไปแจ้งแห่งนุสนธิ์
ศึกมาติดธารท่าในสาชล ว่าผู้คนรับรองเหลือป้องกัน
ทหารรีบไปบอกกับสังฆราช แกหวั่นหวาดเต็มทีไม่มีขวัญ
ความตกใจแทบจะดิ้นสิ้นชีวัน แล้วก็หันไปบอกเล่าท้าวกุลา
เร่งถอยทัพเถิดหวาช้าไม่ได้ เกิดศึกใหญ่ติดพันกันหนักหนา
แล้วแกสั่งเสนีผู้ปรีชา ให้ถอยล่ารีบตรงไปลงเรือ ฯ
ฝ่ายสังฆราชกับพระยาปตาหวี ต่างถอยหนีรีบลงไปข้างฝ่ายเหนือ
ต่างคนต่างบุกพงไปลงเรือ เล่นเอาเหงื่อท่วมกายแทบวายปราณ
แต่ชะตาคนทั้งสองยังไม่ดับ จะได้กลับมาทำศึกด้วยฮึกหาญ
พลางลงเรือจัดพหลคนชำนาญ ออกต่อต้านทัพไทยแกไล่พล
ทั้งสองข้างต่างยิงปืนสนั่น พิลึกลั่นก้องฟ้าเวหาหน
ฝ่ายพวกช้างทัพบกเร่งยกพล เข้าตีปล้นทัพแขกแตกกระจาย
พวกเสนาแต่บรรดาอาสาศึก ก็โห่ฮึกเร่งกันรีบผันผาย
ตะลุมบอนฟอนฟันเหยียบกันตาย เสนานายพวกแขกแตกกระจุย
เห็นพวกกันออกมาเข้าหาบ้าง ที่ถอยหลังเลียบตลิ่งวิ่งออกฉุย
บ้างโดดน้ำลงไปว่ายตะกายตะกุย เอามือพุ้ยน้ำว่ายต่ายขึ้นเรือ
พวกชาวเมืองจับได้ก็หลายร้อย ที่แตกถอยหนีไปข้างฝ่ายเหนือ
พระมังคลาตีประดังกระทั่งเรือ ข้างค่ายเหนือแตกยับอัปรา ฯ
จะกล่าวฝ่ายพระนรินทร์สินสมุทร ถืออาวุธเร่งพหลพลอาสา
เห็นบาทหลวงยืนกำกับขับโยธา จึงร้องว่าจับให้ได้อย่าไว้มัน
อ้ายนี่ตัวก่อศึกให้ฮึกโหม ตีกระโจมเร่งจับพวกทัพขันธ์
จงรีบเรือเข้าไปอย่าไว้มัน เอาให้ทันเดี๋ยวนี้ตีประดัง
ทหารโจนโยนโซ่เอาขอสับ พวกแขกรับโยนไฟดั่งใจหวัง
ทนคาบชุดจุดผึงเสียงตึงตัง ทหารตั้งโห่เร้าจะเอาชัย ฯ
บาทหลวงเห็นสินสมุทรหยุดชะงัก แกรู้จักมั่นคงไม่สงสัย
เอะเหตุผลกลศึกดูตรึกไตร แต่ก่อนไรราวีต้องหนีมา
เหตุไฉนมันจึ่งรู้ว่าอยู่นี่ ยกมาตีรบพุ่งยุ่งหนักหนา
ไหนจะรู้ว่ากูกับมังคลา เกิดเข่นฆ่ารบพุ่งกันรุงรัง
เห็นจะรู้ว่าอยู่กำพลเพชร จึงลอดเล็ดมาทำร้ายเมื่อภายหลัง
ไหนจะมาช่วยกันดันทุรัง มันชิงชังกันสาหัสเป็นศัตรู
แต่เรานี้ต้องรับทัพกระหนาบ จะคิดปราบราญรอนเห็นอ่อนหู
แต่จำเป็นจำต้องป้องศัตรู คงจะสู้กับมันจนบรรลัย
ครั้นจะหนีไม่มีที่จะออก เหมือนหนามยอกคงต้องเชือดจนเลือดไหล
แล้วจึงร้องคุกคามคำรามไป ว่าเหตุไรเองจึ่งมาไล่ราวี
จนเขาไม่สู้รบเที่ยวหลบหลีก ยังกางปีกตามประจญอ้ายคนผี
มาชนรังแล้วอย่าหวังจะได้ดี กูจะตีมึงให้ยับดั่งสับปลา
ยังมิหนำตามมาเที่ยวหาเหตุ เองจะเจตนาไว้อย่างไรหวา
อันทวีปเวียงวังเมืองลังกา หรือเห็นว่าน้อยนักจึงชักชวน
ญาติวงศ์พงศามาหาอีก จะหักปีกมึงให้จมดั่งลมหวน
แล้วให้โยนก้อนหินดินชนวน ทั้งหลาวทวนพุ่งไปไฟน้ำมัน ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์สินสมุทร กับพระสุดสาครรับเป็นทัพขัน
ให้ทหารดับไฟไหม้เป็นควัน แล้วเร่งกันเรียงหน้าดาประดัง
ยิงปืนใหญ่ไล่เรือกำปั่นรบ เร่งสมทบกันเข้ามาทั้งหน้าหลัง
บ้างก็ยิงเรือแขกจนแตกพัง ดาประดังรบรับทั้งดับเพลิง
ปืนมณฑกนกสับทั้งคาบชุด อุตลุดตีให้เปิดเตลิดเหลิง
บาทหลวงเห็นปลั้วเปลี้ยจะเสียเชิง ดูแรงเริงกองทัพเหลือรับรอง
เห็นจะยับทัพกระหนาบปราบไม่หยุด แกถอยรุดให้กำปั่นผันผยอง
เห็นพวกแขกล้มตายลงก่ายกอง จะตรึกตรองท่าไรจนใจครัน
แต่แข็งขืนยืนร้องว่าให้รับ เอาปืนตับยิงต้องค่อยผ่อนผัน
เหลียวไปดูบนตลิ่งยิ่งเป็นควัน จะป้องกันเต็มประดาพลางหารือ
ท้าวกุลามาลีไม่มีขวัญ พูดเสียงสนั่นต่างต่างลงครางหือ
เสียสติอารมณ์ประนมมือ เสียงเอออือสุดแต่ท้าวเจ้าประคุณ ฯ
บาทหลวงเฒ่าร้องตวาดชาติอ้ายแขก อกจะแตกเกือบจะสิ้นดินกระสุน
จะคิดการเป่าปัดขัดเจ้าคุณ รบกันวุ่นขึ้นมาดาประดัง
ท้าวเจ้าคุณก็ยังมีแต่ชีวิต มันสุดคิดแล้วก็คงจะลงถัง
เรียกกันมาว่ากระไรจะใคร่ฟัง ยังมานั่งหน้าจ้อยถอยออกไป
นี่หรือชายชาติกษัตริย์อ้ายกัดแพะ ทั้งไก่แกะเองสิคว้าไม่ปราศรัย
ดีแต่กินกับเจ้าชู้แล้วหูไว อ้ายจัญไรคนโง่เหมือนโคควาย
แกด่าพลางทางเร่งกระบวนทัพ เอาปืนตับยิงไปดั่งใจหมาย
เดินกำกับพวกพหลพลนิกาย ทั้งไพร่นายอย่าประมาทประกาศกัน
เร่งคิดอ่านกว้านสมออย่ารอรั้ง พอกำลังที่จะสู้เป็นคู่ขัน
ฉวยเลียทีคลื่นระลอกออกไม่ทัน จะพากันแตกตายวายชีวง
แม้นพลาดพลั้งอย่างไรเอาไฟจุด แล้วรีบรุดออกให้ได้ดั่งใจประสงค์
แล้วให้ยกค่ายวิหลั่นเป็นมั่นคง ตั้งให้ตรงพอประทังบังลูกปืน ฯ
จะกล่าวข้างทัพไทยไล่ประชิด สำแดงฤทธิ์ตรงเข้ามาไม่ฝ่าฝืน
ทหารพวกเกณฑ์หัดบ้างยัดปืน เสียงครั้นครื้นกึกก้องท้องทะเล ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ให้เร่งรัดตีกระชั้นอย่าหันเห
เห็นลมส่งคลื่นระดมสมคะเน แม้นเรือเหยิงกระหน่ำร่ำเข้าไป ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี คิดจะหนีบอกอาจารย์แล้วขานไข
ว่าเจ้าคุณกรุณาคิดล่าไป ให้พ้นภัยรอดชีวาอย่าช้าเลย ฯ
บาทหลวงแกร้องแรกอ้ายแขกตี้ จะออกที่ข้างไหนเล่าเจ้าแม่เอ๋ย
แต่แรกมึงพูดจาว่าข้าเคย ตีเชลยมิใช่น้อยนับร้อยพัน
กูก็คิดว่ามึงกล้าอ้ายหมาเหมี่ยว แกเข่นเขี้ยวตาแดงพูดแข็งขัน
โดยมานะด่าว่าสารพัน ในใจนั้นเล่าก็กลัวขนหัวพอง
แต่น้ำใจโกรธาด่าสำทับ กูกินตับเสียดอกหวาอย่าจองหอง
อ้ายขี้ขลาดชาติวัวหนังหัวพอง มึงจะต้องให้มัดแกกัดฟัน ฯ
ท้าวกุลามาลีเหมือนผีเข้า นั่งกอดเข่าร้อนใจดังใฝ่ฝัน
ทั้งอ้ายเฒ่ามันด่าสารพัน ไม่มีขวัญอยู่กับตัวเพราะกลัวตาย
ต้องทนให้อ้ายเฒ่ามันด่าแช่ง ไม่รู้แห่งรู้หนจะขวนขวาย
ด้วยน้ำจิตสั่นรัวกลัวจะตาย แล้วกราบไหว้เจ้าประคุณกรุณา ฯ
บาทหลวงว่าแต่เจ้าคุณยังวุ่นวิ่ง ราวกันลิงรบสู้ดูเถิดหวา
ใครเก่งเหล็กเก่งไหลใช้ปัญญา จะได้มาช่วยฝ่าเท้าเมื่อคราวจน
มึงนี้ชาติชายกระเบนสตรีแท้ จะสู้แต่พวกผู้หญิงในสิงหล
ก็ไม่ได้จริงหนาหวาเข้าตาจน อย่ามาบ่นร่ำไรกูไม่ฟัง
เสียงปืนผาข้าศึกออกกึกก้อง จะมาร้องเอาแต่ในน้ำใจหวัง
ใครเขาไม่กลัวตายวายชีวัง จึงต้องตั้งรบรับทัพฉกรรจ์
รักชีวิตอยู่แต่เจ้าคนเหล่านี้ มันใช่ผีใช่ยักษ์มักกะสัน
ก็จำเป็นจำสู้อยู่ด้วยกัน แต่เองนั้นกลัวตายคิดถ่ายเท
เฮ้ยนี้แน่ตัวกูอยู่เป็นพระ ไม่คิดจะยักย้ายทำไพล่เผล
ถึงเป็นตายเรือล่มจมทะเล ไม่สมคะเนไว้ชื่อให้ลือชา
กระบี่คมของกูอยู่ในฝัก ไม่อยากชักให้ใครเห็นเช่นดอกหวา
จะเป็นตายไม่เสียดายแก่ชีวา เมื่อกรรมมาถึงกายก็วายปราณ ฯ
ท้าวกุลาว่าทำไมกับใต้เท้า ข้าพเจ้ากลัวไปหลายสถาน
แม้นตัวตายใครจะครองศฤงคาร มิสาธารณ์เป็นของเขาหรือเจ้าคุณ
บาทหลวงว่าอ้ายแขกตี้นี่ขี้ขลาด น้ำใจชาติติดไพร่อ้ายสถุล
เสียแรงบอกของดีไม่มีคุณ มันก็วุ่นแต่ตัณหาอ้ายบ้ากาม
ประเดี๋ยวนี้กลัวตายขายน้ำหน้า ช่างชั่วช้าเต็มระยำอ้ายซำสาม
แกด่าพลางเห็นไฟติดไหม้ลาม ลุกไปตามเชือกเสาทั้งเพลาใบ
บาทหลวงสั่งนายทหารท่านแม่ทัพ บ้างยิงรับดูเป็นควันเสียงหวั่นไหว
ฝ่ายพระจอมสินสมุทรวุฒิไกร จึงสั่งให้เสนีผู้ปรีชา
เร่งสมทบรบให้ได้ในวันนี้ เอาเรือตีเรียงรายทั้งซ้ายขวา
จับให้ได้อ้ายเฒ่าเจ้ามารยา อย่าเพ่อฆ่าให้มันตายวายชีวง
อ้ายนี้ตัวก่อศึกมาลึกซึ้ง รู้ไม่ถึงมารยามันพาหลง
แต่พวกเราเจียนจะขาดญาติวงศ์ เพราะว่าหลงกับเจ้าครูผู้อาจารย์
จนเสียท่าแทบชีวาจะมอดม้วย ไปอยู่ด้วยอ้ายเกเรเดรฉาน
แล้วมันกลับมาตอแยเป็นแหพาน จนเกิดการชุลมุนวุ่นถึงเรา
เหวยเสนีตีประทับจับให้ได้ เอาปืนใหญ่ยิงเข้าไปทั้งไฟเผา
แม้นเข้าใกล้ได้ทีเร่งตีเอา ทหารเราแต่บรรดาโยธาไทย
พอยัดปืนยืนสะพรั่งแล้วตั้งโห่ สำเนียงโกลาลั่นสนั่นไหว
บังเกิดลมสีแดงดั่งแสงไฟ พายุใหญ่ป่วนก้องท้องทะเล
ตีกำปั่นหันเหียนเจียนจะคว่ำ ระลอกซ้ำโยนปั่นให้หันเห
ทั้งหัวท้ายหันหวนอยู่รวนเร ท้องทะเลมืดคลุ้มชอุ่มควัน
ชะนีร้องก้องคำรนฝนก็ดก พวกบนบกวิ่งเวียนอยู่เหียนหัน
บังเกิดลมเป็นลมบ้าสลาตัน เสียงครื้นครั่นกึกก้องท้องอัมพร
พวกโยธาถอยล่าเข้าหาร่ม ถูกทั้งลมทั้งฝนคนสยอน
ต้องกลับพวกเสนาพลากร เข้านครเมืองด่านชานบุรี ฯ
จะกล่าวข้างกำปั่นก็หันเห ท้องทะเลมืดมัวทั่ววิถี
ไม่เห็นหนเหนือใต้ในนที ลมก็ตีแตกไปไม่ได้ทาง
ทั้งเรือแขกเรือไทยเพลาใบหัก ไม่รู้จักโดนกันตรงเสียงโผงผาง
บ้างกราบแตกแยกยับเจียนอับปาง ตีไปทางทักษิณสิ้นกองเรือ
แล้วกลับหวนป่วนปั่นแตกกันออก คลื่นระลอกตีพวกไทยไปฝ่ายเหนือ
แต่พวกแขกลมปัดพัดเอาเรือ ไม่ขึ้นเหนือลงข้างใต้ย้ายกันไป
เพราะกุศลคนทั้งสองยังไม่ม้วย เทพเข้าช่วยจะได้หาที่อาศัย
จึงบันดาลวายุพัดให้ปัดไป พายุใหญ่มิได้ซาถึงห้าวัน
ทั้งฝนฟ้าก็คะนองร้องไม่หยุด คนแทบสุดชีวาเจียนอาสัญ
ได้กินแต่ข้าวตากลำบากครัน กับน้ำมันเนยถั่วพอกลั้วคอ
แต่ไม่เห็นหนทางกลางวิถี จะร้ายดีอย่างไรไฉนหนอ
แต่บาทหลวงแกเคยอยู่นั่งชูคอ แต่ตัวงอยืดไม่ได้หายใจรวน ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ลงเต็มทีเสียน้ำใจอาลัยหวน
ไม่เคยยากกรากกรำยิ่งคร่ำครวญ ละห้อยหวนดั่งชีวิตจะปลิดปลง
ไหนจะอดข้าวปลากระยาหาร ทั้งรำคาญที่ไม่สมอารมณ์ประสงค์
บังเกิดลมอาเจียนให้เวียนวง จะนั่งตรงเรือก็แคลงดั่งแกว่งไกว
บาทหลวงหยิบข้าวตากใส่ปากป้อน อย่าใจอ่อนคิดให้มากถลากไถล
คิดถึงพระเยซูของกูไป ท่านจะได้ช่วยเราเมื่อคราวจน
จงแข็งใจคำนับคือกราบไหว้ จะพ้นภัยในจังหวัดที่ขัดสน
คงจะไม่อับปางในกลางชล แม้นคิดวนเวียนไปไม่เป็นการ ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ไม่ยินดีเสียใจหลายสถาน
พามาได้ยากแค้นแสนกันดาร เพราะอาจารย์เสียทีทั้งรี้พล
แต่ไม่ออกปากว่าน้ำตาหยด แสนระทดเหื่อชุ่มทุกขุมขน
ลมก็ซัดเรือไปเข้าในวน พายุฝนก็ค่อยเบาบรรเทาคลาย
แต่ยังมืดมัวมนบนอากาศ ภาณุมาศมิได้สร่างกระจ่างฉาย
เรือค่อยหยุดแคลงหน่อยค่อยสบาย ที่หนาวกายก็ค่อยเบาบรรเทาลง ฯ
จะกล่าวฝ่ายท่านครูผู้วิเศษ เป็นพราหมณ์เทศเที่ยวอยู่ในไพรระหง
ปรากฏนามพราหมณ์คาวุตภุชพงศ์ เป็นเชื้อวงศ์รามราชชาติตระกูล
กินว่านยาอายุวัฒนะ ไม่ธุระโภไคยทั้งไอศูรย์
สลัดสละละเพศกิเลสมูล ทั้งประยูรวงศาไม่อาลัย
มีศิษย์หาแต่บรรดาที่เป็นปราชญ์ เฉลียวฉลาดการเวทข้างเพทไสย
สิบสี่คนด้นเดินในเนินไพร กินลูกไม้เผือกมันพรรณผลา
ถือขันตีอดใจไว้เป็นนิจ สุจริตยอดมนุษย์ไม่มุสา
ทั้งโรคภัยมิได้มีมาบีฑา อายุห้าร้อยปีดีทุกคน
ดูเหมือนหนุ่มชุ่มชื่นจะยืนนั่ง ทั้งกำลังเดินจัดไม่ขัดสน
ถึงสัตว์สีห์มิได้กลัวทั่วทุกคน ด้วยเวทมนตร์สารพันมั่นในใจ
ตามท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิเวท แต่ถือเพศอย่างพราหมณ์ตามวิสัย
เที่ยวไปทุกเกาะแก่งทุกแห่งไป ตามวิสัยจิตหวังทางเมตตา
หวังประโยชน์โปรดคนที่เรือแตก ไปช่วยแบกป้องปัดฝูงมัจฉา
อันสัตว์ร้ายในกระสินธุ์ถิ่นชลา กลัวฤทธาผู้วิเศษด้วยเวทมนตร์
เมื่อวันนั้นท่านครูมาอยู่เกาะ นั่งพิเคราะห์ดินฟ้าโกลาหล
เห็นมืดมัวทั่วพื้นภูวดล บังเกิดฝนลมกล้าฟ้าคะนอง
ก็รู้สิ้นพิภพจบสถาน ว่าอาจารย์พระฝรั่งแขกทั้งผอง
ไปเสียทัพอัปรามาทั้งกอง พายุต้องตกในวนชลธี
จำจะช่วยอย่าให้ม้วยชีวาวาตม์ ให้เคลื่อนคลาดจะได้ไปในวิถี
เขาก็เป็นนักปราชญ์ฉลาดดี แต่ตกที่ขัดสนในวนวัง
พลางบอกกับศิษย์หาที่มาด้วย จะไปช่วยกันประชุมช่วยคุ้มขัง
ให้ได้ไปปลดปลอดรอดชีวัง ไปช่วยนั่งภาวนาสมาทาน
พอลมหยุดคลื่นซาท้องฟ้าสาง ค่อยสว่างอาทิตย์แดงส่งแสงฉาน
ที่พยับอับพื้นโพยมมาน ก็บันดาลเสื่อมหายในนที
พวกพหลพลไพร่ในกำปั่น เห็นสุริยันแจ่มกระจ่างสว่างศรี
ต่างคนต่างหิวหอบบอบเต็มที ลุกจากที่ไม่ใคร่ได้ใจระทวย
บาทหลวงแกลืมตาเห็นฟ้าขาว ค่อยวายหนาวแต่ในใจให้ระหวย
ผงกหัวขึ้นได้หายใจรวย อ่อนระทวยไปทั้งกายแทบวายปราณ
ถึงห้าวันห้าคืนกลืนแต่น้ำ ลมมันร่ำเอาเพราะอดรสอาหาร
แต่ทำใจแข็งขืนพอชื่นบาน นอนให้การเสียงออกเจ้าเรียกหาคน
ให้หุงข้าวเผาปลาเร่งฆ่าไก่ ปิ้งมาให้สารพัดอย่าขัดสน
พวกคนครัวไปหามาบัดดล แล้วก็ขนข้าวมาวางข้างแกนอน
เผยลุกเรียกหาพระยาแขก อย่าตื่นแตกนิ่งอยู่กูจะสอน
ลุกขึ้นกินข้าวปลาอย่าอาวรณ์ จะให้จรกลับพาราไปหาเมีย ฯ
ท้าวกุลามาลีค่อยมีจิต คะนึงคิดก็ค่อยวายที่ใจเสีย
พลางลืมตาหน้าตึงคิดถึงเมีย ที่ละเหี่ยหิวละห้อยค่อยประทัง
อุตส่าห์ลุกขึ้นมากินอาหาร กับอาจารย์ค่อยสบายที่วายหวัง
บาทหลวงเฒ่าค่อยดำรงทรงกำลัง ถอยมานั่งจับเจ่าเห็นเขาราย
แล้วยกกล้องส่องดูรู้ว่าเกาะ เห็นละเมาะเรียงกันเป็นชั้นฉาย
ที่วังเวิ้งเชิงผาศิลาลาย ดูคล้ายคล้ายหรุบหรู่เหมือนผู้คน
แล้วแลไปในมหาชลาสินธุ์ เห็นวารินสีผิดคิดฉงน
เอะมาตกขุมขังในวังวน คงสิ้นชนม์สิ้นเชื้อทั้งเรือแพ
แกตกใจหายวับแทบดับจิต เห็นสุดฤทธิ์สุดรู้ดูแฉว
ไม่เห็นสิ่งที่จะกันจะผันแปร คงตายแน่ละวะกูทั้งผู้คน
แกจึ่งหาแต่บรรดาแขกฝรั่ง มาพร้อมพรั่งแล้วแถลงแจ้งนุสนธิ์
ว่าเรือเราตกกระทั่งถึงวังวน เห็นสุดจนปัญญาในสาคร
ที่ตำราว่าสาชลในวนนี้ ถึงร้อยปีลมจึงฉุดได้หลุดถอน
ในตำราเรียกว่าอ่าวมังกร จะชักถอนไปให้หลุดสุดปัญญา
พวกพหลพลคนที่นั่งอยู่ทั้งนี้ ใครจะมีเวทมนตร์ดลคาถา
ช่วยเรียกลมเรียกน้ำตามตำรา แต่ตัวข้าคิดไม่เห็นจะเป็นตาย
แต่ไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ขวัญไม่ดีดูไปแล้วใจหาย
ทั้งพวกพลเสนาบรรดานาย ต่างวุ่นวายง่วงเหงาเศร้าหัวใจ ฯ
จะกล่าวถึงพราหมณ์ที่มาพฤฒาเฒ่า กับพวกเหล่าศิษย์หาอยู่อาศัย
บนเพิงผาหน้าเกาะเดินเสาะไป เห็นไรไรเหมือนกำปั่นสักพันลำ
เอะตกวนคนจะตายวายชีวิต เมตตาจิตต้องช่วยชุบอุปถัมภ์
จึงบอกศิษย์หาว่าเราจำ จะไปทำให้เป็นลมระดมมา
พัดกำปั่นขึ้นให้พ้นจากวนนี้ ก็จะมีส่วนกุศลคนนักหนา
พลางชวนกันดั้นเดินดำเนินมา เลียบไปหน้าหาดทรายชายทะเล
แล้วร้องว่าฮ้าเฮ้ยพวกกำปั่น จะพากันไปข้างไหนแล่นไพล่เผล
จนตกวนนี้แหละชื่อสะดือทะเล จะถ่ายเทคิดอ่านสถานใด
ต่อร้อยปีจึ่งจะมีพายุใหญ่ หอบขึ้นได้จากวนชลใส
มาตกอยู่เห็นชีวันจะบรรลัย จงแก้ไขเสียให้พ้นจากวนวัง
บาทหลวงเฒ่าเสาวนาคนมาบอก ดั่งเอาหอกแทงใจไม่วายหวัง
จึ่งร้องไปด้วยสำเนียงเสียงอันดัง โปรดสักครั่งขอชีวงให้คงคืน
ฝ่ายพราหมณ์เฒ่าเหล่าศิษย์คิดสังเวช สำแดงเดชเดินคงคาไม่ฝ่าฝืน
ถึงกำปั่นพราหมณ์คาวุตก็หยุดยืน คนทั้งหมื่นกราบกรานอาจารย์พราหมณ์ ฯ
บาทหลวงเชิญให้ขึ้นไปในกำปั่น ท่านพราหมณ์นั้นก็ขึ้นไปแล้วไต่ถาม
ว่าเหตุผลเป็นไฉนจงไขความ ท่านก็นามเชื้อปราชญ์ฉลาดดี
สารพัดรู้สิ้นการดินฟ้า ไยจึ่งมาตกวนจนวิถี
บาทหลวงจึ่งเล่าแถลงแจ้งคดี แล้วจึ่งมีวาจาขอการุญ
ช่วยให้พ้นวนวังเหมือนดังหมาย พอรอดตายคนในเรือช่วยเกื้อหนุน
พอไปถึงเขตแดนจะแทนคุณ จงการุญข้าพเจ้าทั้งบ่าวนาย ฯ
ฝ่ายพราหมณ์เฒ่าเสาวนารับว่าคะ ข้าเจ้าจะช่วยให้ท่านรีบผันผาย
อันเรื่องจะสนองคุณอย่าวุ่นวาย แม้นรอดตายจะไดัครรไลจร
บาทหลวงฟังพราหมณ์ว่าค่อยผาสุก เหมือนหยิบทุกข์ขึ้นไปทิ้งบนสิงขร
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิรอน ประนมกรเข้ากสิณอภิญญาณ
กับพวกศิษย์แต่บรรดาที่มาด้วย พากันช่วยตั้งจิตอธิษฐาน
ภาวนานิ่งนั่งในทางฌาน สำแดงการมัธยัสถ์โดยศรัทธา
บังเกิดเป็นลมหวนป่วนเป็นคลื่น นภางค์พื้นมืดมิดทุกทิศา
เป็นน้ำหนุนพูนพรั่งไหลหลั่งมา ทั้งเสียงฟ้ากึกก้องร้องคำรน
เกิดเป็นลมสลาตันให้ปั่นปัด ระลอกซัดในนทีไม่มีฝน
หนุนกำปั่นหันเหียนให้เวียนวน หลุดออกพ้นจากกระสินธุ์ถิ่นมังกร
ขึ้นฟูฟ่องล่องลอยไปตามคลื่น นภางค์พื้นแจ่มจำรัสประภัสสร
ลมก็เรื่อยเฉื่อยสบายกระจายจร ที่อาวรณ์รอดตายหายรัญจวน
บาทหลวงเฒ่ากับพระยาปตาหวี ต่างเปรมปรีดิ์เอมอิ่มพลางยิ้มสรวล
น้อมคำนับพฤฒาพราหมณ์ตามกระบวน แล้วเชิญชวนผู้เฒ่ากินข้าวปลา
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิเวท จึ่งแจ้งเหตุอาหารขาดไม่ปรารถนา
ไม่ต้องการเอมโอชโภชนา เสพย์ผลาผลไม้ในไพรวัน
พอเป็นยาปรมัตบำบัดโรค ไม่ทุกข์โศกแก่ใบไม้ในไพรสัณฑ์
กินพอเป็นอาหารสำราญครัน ไม่ผูกพันกินอยู่ทุกผู้คน ฯ
บาทหลวงฟังวาจาพฤฒาแถลง ท่านชี้แจงเรื่องราวกล่าวนุสนธิ์
น้อมคำนับกราบทั่วทุกตัวคน ได้รอดพ้นความตายวายชีวัง
ฝ่ายพฤฒาว่าจะลาท่านก่อนแล้ว จงผ่องแผัวรีบไปดั่งใจหวัง
แล้วชี้ทางกลางชลพ้นวนวัง เอาเข็มตั้งทิศอุดรรีบจรไป
แล้วลงจากกำปั่นมิทันช้า เดินคงคาขึ้นไปทางหว่างไศล
ไม่ถึงครู่ดูตามกันไรไร ประเดี๋ยวใจหายวับไปลับตัว
เรือก็แล่นเลยมาในสาคเรศ พ้นประเทศพอเวลาฟ้าสลัว
พระสุริยนจวนจะค่ำชอ่ำมัว ค่อยสิ้นกลัวความตายสบายใจ
บ้างก็กินข้าวปลากระยาหาร ค่อยสำราญยิ้มแย้มดูแจ่มใส
บาทหลวงเฒ่าเข้าในท้ายสบายใจ กับท้าวไทเจ้าพาราพูดจาพลาง
ว่าครั้งนี้เสียทีแล้วหนอหวา เสียโยธาสารพัดจะขัดขวาง
แต่ชีวิตแทบจะยับเจียนอับปาง ที่ในกลางสาคโรชโลธร
ท้าวกุลาว่าเจ้าคุณบุญมาช่วย จึ่งไม่ม้วยเทพเจ้าเข้าสังหรณ์
ให้ท่านพราหมณ์อยู่ในป่าพนาดร มาช่วยช้อนเภตราออกมาพลัน ฯ
บาทหลวงว่าฮ้าเฮ้ยมึงอย่าพูด นี่แลทูตพระเยซูอยู่สวรรค์
มาโปรดกูดูเอาเถิดประเสริฐครัน พูดเป็นควันขู่ขับทับทวี
อันพระกูรู้หรือไม่หวาอ้ายแขก มาช่วยแบกช่วยหามตามวิถี
เองจงกลับใจมาเถิดหวาดี จะได้มีความสุขไม่ทุกข์ทน
มาเข้ารีตเสียกับกูกินหมูหัน จะป้องกันเป่าปัดไม่ขัดสน
พระเป็นเจ้ารักใคร่แล้วไม่จน คงช่วยขนบาปไปให้สบาย ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ฟังคดีร้อนใจมิใคร่หาย
จะให้เรากินหมูแล้วสู้ตาย ถ่มน้ำลายทุดทุดไม่พูดจา
บาทหลวงเฒ่าแกอุบายเพราะรายอยาก มาลำบากอยู่กับแขกแปลกภาษา
อยากกินหมูอยู่ไม่วายหลายเวลา กินแต่ปลาเนื้อไก่ไม่ได้การ
เรือก็แล่นเลยมาในสาคเรศ พ้นภัยเภทค่อยสบายหลายสถาน
ลมก็เรื่อยเฉื่อยฉ่ำไปสำราญ สิ้นรำคาญคนระงับได้หลับนอน ฯ
จะกล่าวถึงนคราเมืองกาศึก ให้ตั้งฝึกพวกทหารชาญสมร
สะพรั่งพร้อมเสนาประชากร เจ้านครนามนรินทร์ท้าวสินชัย
มเหสีมีนามตามภาษา ชื่อบุษยาดวงมณีผ่องสีใส
มีบุตรีสวยสำอางอยู่ปรางค์ชัย ชื่อระเด่นดวงประไพวิไลทรง
ดังดวงจิตบิตุเรศเกศกษัตริย์ ท้าวเธอจัดสาวที่รุ่นสกุลหงส์
เป็นพี่เลี้ยงนุชนางสำอางองค์ แต่ล้วนวงศ์พวกผู้ดีมีตระกูล
เฉลิมยศพระบุตรีนารีรัตน์ ตามกษัตริย์ธิบดินทร์นรินทร์สูร
อันกาศึกเมืองนี้บริบูรณ์ ทั้งตระกูลเศรษฐีพวกมีเรือ
รับสั่งของต่างต่างขึ้นห้างไว้ แล้วขนไปเที่ยวขายข้างฝ่ายเหนือ
ทั้งยุ้งฉางใหญ่ใหญ่ใส่ข้าวเกลือ ใครขาดเหลือจับจ่ายให้เป็นทาน
แต่เมืองขึ้นนั้นก็มีถึงสี่ร้อย มิใช่น้อยล้วนเป็นสุขสนุกสนาน
มีแต่ความสุโขมโหฬาร ทุกเมืองบ้านผาสุกไม่ทุกข์ภัย ฯ
จะกล่าวถึงสังฆราชพระบาทหลวง แต่แล่นล่วงข้ามมหาชลาไหล
สิบห้าวันบรรลุถึงทรงไกร แกสั่งให้ทอดท่าหน้าสันดอน
ฝ่ายเรือใช้ไปตระเวนเห็นกำปั่น ประมาณพันจอดรายชายสิงขร
จึงแวะเข้าไต่ถามนามกร ว่าเรือจรมาแต่ไหนหรือไพรี
ฝ่ายพวกแขกในกำปั่นนั้นจึ่งว่า เราแล่นมาจากเมืองปตาหวี
เจ้าพารามาเที่ยวชมนที ลมมันตีพัดพาเภตราไป
ถึงห้าเดือนเหมือนอย่างว่าใช่ข้าศึก อย่าได้นึกเคลือบแคลงแหนงไฉน
สิ้นแผนที่แล่นหลงเวียนวงไป จำไม่ได้ขอบเขตประเทศทาง
ขออาศัยซื้อหากระยาหาร ทางกันดารสารพัดจะขัดขวาง
ขัดเสบียงอาหารลงย่านกลาง ไพร่ขุนนางเดิมทีไม่มีกิน
จะขอซื้อข้าวปลากระยาหาร ทั้งคาวหวานพอได้สมอารมณ์ถวิล
แล้วก็จะขอลาไปธานินทร์ ประเทศถิ่นนคราเหมือนอาวรณ์ ฯ
พวกตระเวนแจ้งกิจจาพากันกลับ มาบอกกับขุนด่านชาญสมร
ว่ากำปั่นที่มาหน้าสันดอน เจ้านครปตาหวีบุรีเรือง
มาเที่ยวชมยมนาสาคเรศ บังเกิดเหตุลมกล้าฟ้าก็เหลือง
ตีกำปั่นปัดส่งหลงบ้านเมือง ทั้งขัดเคืองของเสบียงเลี้ยงโยธา
ขุนด่านแจ้งบอกเข้าไปในนิเวศน์ นำเอาเหตุเรื่องราวไปกล่าวหนา
กับท่านขุนเสนีผู้ปรีชา ให้ทูลฝ่าบาทบงสุ์ดำรงวัง
พวกเสมียนเขียนสารให้ม้าใช้ รีบเข้าไปแจ้งยุบลเหมือนหนหลัง
คนที่รับหนังสือไปเข้าในวัง ส่งให้ยังเสนาในธานี
พอไทท้าวเจ้านิเวศน์เสด็จออก รีบเอาบอกเข้าประณตบทศรี
อ่านถวายเจ้าจังหวัดปัถพี ตามคดีขุนด่านให้สารมา ฯ
ในอักษรว่ากำปั่นสักพันเศษ เจ้าประเทศปตาหวีมียศถา
จากประเทศไปเที่ยวชมยมนา พลัดพาราหลงทางไปกลางชล
ถึงห้าเดือนเฟือนทางสิ้นแผนที่ หลงมานี้สารพัดจะขัดสน
สิ้นเสบียงเลี้ยงเสนาประชาชน ไปตกวนแทบจะตายวายชีวัน
มาขอซื้อข้าวปลากระยาหาร พอสำราญอิ่มเอมเกษมสันต์
ขออยู่ซื้อหาสักพอห้าวัน พระทรงธรรม์จะโปรดปรานสถานใด ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพิภพจบจังหวัด โองการตรัสโปรดปรานแล้วขานไข
คิดก็น่าเวทนามาแต่ไกล ทั้งพลัดไพร่พลัดเมืองเคืองรำคาญ
เหมือนอกเราอกเขาก็เร่าร้อน ต้องอาวรณ์หลงมาน่าสงสาร
อย่าต้องซื้อต้องหาให้ช้าการ กับอาหารไม่กระไรจะให้ปัน
จงไปเชิญเจ้าพาราขึ้นมาก่อน มีทุกข์ร้อนเป็นไฉนจึ่งผายผัน
อันข้าวของเครื่องเสบียงจะเลี้ยงกัน เราให้ปันดอกให้คนมาขนไป
เสนารับอภิวันท์รีบผันผาย ไปบรรยายทูลแจ้งแถลงไข
ฝ่ายท่านท้าวปตาหวีก็ดีใจ จึ่งเล่าให้กับท่านอาจารย์ฟัง ฯ
บาทหลวงเฒ่าดีใจไปเถิดหวา เจ้าพาราชื่นชมแล้วสมหวัง
เขาเมตตาปรานีดีกว่าชัง ขึ้นไปฟังเจ้าพาราจะปรานี
กูไปด้วยจะได้ช่วยพูดประจบ ให้เขาคบเขารักเป็นศักดิ์ศรี
ได้ผูกพันกันไว้เป็นไมตรี คุณจะมีอยู่ดอกหวาพากันไป
แล้วบอกกับเสวกาที่มาแจ้ง ท่านชี้แจงทูลพระองค์อย่าสงสัย
พรุ่งนี้เช้าเราจะชวนอาจารย์ไป เฝ้าภูวไนยจอมประเทศเขตนคร
เสนารับอภิวันท์แล้วผันผาย ลงเรือพายรีบมาหน้าสิงขร
ขึ้นไปเฝ้าท้าวสินชัยในนคร ทูลภูธรตามที่ฟังแต่หลังมา
ฝ่ายไทท้าวเจ้ามิ่งมไหสวรรย์ จึ่งมีบัญชาตรัสให้จัดหา
เครื่องกระบวนทวนธงอลงการ์ กับรถาลงไปรับประคับประคอง
ให้สมยศเจ้าพาราปตาหวี ไปให้ขี่จากเภตรามาทั้งสอง
กับสังฆราชรีบไปรับประคับประคอง อย่าให้ข้องเคืองขัดอัธยา
แล้วให้แต่งพระโรงคัลที่ชั้นนอก เราจะออกรับสู้ผู้มาหา
ตำมะหงงรับรสพจนา คลานออกมาสั่งเสร็จสำเร็จการ
พอเช้าตรู่สุริยาภาณุมาศ ให้เคลื่อนคลาดพวกพหลพลทหาร
เอารถรัตน์เทียมม้าอาชาชาญ ออกทวารนครารีบคลาไคล
เดินกระบวนทวนธงตรงไปด่าน ถึงสถานเมืองท่าชลาไหล
ให้หยุดพวกจัตุรงค์ทั้งธงชัย คอยท้าวไทจะขึ้นมาจากสาคร ฯ
จะกล่าวฝ่ายเจ้าพาราปตาหวี ครั้นสุริย์ศรีแจ่มจำรัสประภัสสร
กับบาทหลวงที่จะไปในนคร พลางรีบร้อนลงเรือบดหมดด้วยกัน
กับสิ่งของต่างต่างอย่างฝรั่ง เครื่องแขวงตั้งสารพัดแกจัดสรร
เอาขึ้นไปตามทำนองของกำนัล รีบผายผันมาถึงท่าหน้าบุรินทร์
พวกเสนาลงมาอยู่คอยรับ ต่างคำนับชื่นชมสมถวิล
เชิญให้ขึ้นรถาไปธานินทร์ พร้อมกันสิ้นแห่เข้าไปในนคร ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นกษัตริย์ ออกแท่นรัตน์ขุนนางเข้าเฝ้าสลอน
ขุนเสนีกราบก้มประนมกร เจ้านครแล้วทูลมูลคดี
ว่าบาทหลวงกับพระยาขึ้นมาเฝ้า เชิญให้เข้าหยุดพักตำหนักศรี
ฝ่ายพระจอมจังหวัดปัถพี ทราบคดีสั่งมหาเสนาใน
ให้ไปเชิญเจ้าพาราปตาหวี เข้ามาที่พระโรงรัตน์จำรัสไข
กับบาทหลวงอาจารย์อันชาญชัย เสนาไปกราบประณตบทบงสุ์
แล้วเชิญท้าวเจ้าพาราปตาหวี ให้จรลีเข้าในวังดั่งประสงค์
กับบาทหลวงเดินไปดั่งใจจง เขานำตรงเข้าไปในพระโรง
ป่างพระปิ่นสินชัยปราศรัยทัก เชิญให้พักบนบัลลังก์ที่นั่งโถง
แต่อาจารย์เก้าอี้ตั้งกลางพระโรง ดูโอ่โถงเชิญให้นั่งอย่างธรรมเนียม ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี อัญชลีท้าวไทไม่อายเหนียม
เพราะเธอแก่แลเห็นเป็นธรรมเนียม แล้วฟุบเฟี้ยมยอบตัวต้องกลัวเกรง
ข้างบาทหลวงแกคำนับพลางจับหัตถ์ ท้าวเธอตรัสไพเราะดูเหมาะเหมง
ว่าดูก่อนท้าวกุลาท่านอย่าเกรง ใจข้าเองนับเนื้อเหมือนเชื้อวงศ์
จะต้องการสิ่งไรมิได้ขัด สารพัดข้าวของต้องประสงค์
เราจงรักกันไว้ดั่งใจจง โดยจำนงตามกษัตริย์ขัตติยา
ฝ่ายบาทหลวงแกให้บ่าวยกข้าวของ เครื่องเงินทองหลายอย่างต่างภาษา
มาถวายท่านท้าวเจ้าพารา ปรารถนาจะประสงค์เป็นวงศ์วาน ฯ
ฝ่ายท่านท้าวสินชัยให้โอกาส แก่สังฆราชโดยนัยปราศรัยสาร
แล้วจึ่งว่าข้าแต่พระอาจารย์ จะต้องการสิ่งใดในบุรินทร์ ฯ
บาทหลวงเฒ่าเสาวนาท้าวปราศรัย แกอิ่มใจอิ่มอารมณ์สมถวิล
จำจะให้ไทท้าวเจ้าแผ่นดิน นิยมยินรักใคร่ที่ในกู
จะได้เป็นที่หวังเห็นอย่างคิด เอาเป็นศิษย์อีกนครให้อ่อนหู
แล้วจะได้ตรึกตรองหาช่องคู ปราบศัตรูแก้แค้นที่แน่นทรวง
แกจึงว่าข้าแต่ท้าวเจ้าพิภพ ขอนอบนบพระคุณไท้นั่นใหญ่หลวง
ข้าพเจ้ามิได้ปองของทั้งปวง อันในดวงจิตข้าผู้อาจารย์
หวังประโยชน์แต่จะโปรดคนมีทุกข์ ให้เป็นสุขอิ่มเอมเกษมศานต์
เที่ยวสั่งสอนศาสนามาช้านาน ทุกถิ่นฐานนคราให้ถาวร
พอไปถึงพาราปตาหวี ท้าวยินดีชวนให้อยู่เป็นครูสอน
แล้วพากันเที่ยวมาในสาคร เกิดทุกข์ร้อนลมวิบัติให้ซัดมา
แกเล่าความตามเรื่องที่เคืองขัด ให้กษัตริย์เธอฟังที่กังขา
ครั้นเสร็จสิ้นเรื่องยุบลสนทนา ท้าวให้หาเครื่องเสวยทั้งเนยนม
สารพัดจัดสรรพรรณลูกไม้ ทั้งเป็ดไก่เครื่องลุดตี้มีขนม
ยกขึ้นตั้งแต่งไว้ในโต๊ะกลม ของอุดมหลายหลากดูมากมี
ยกเก้าอี้ฝรั่งมาตั้งเสร็จ เชิญเสด็จเจ้าพาราปตาหวี
กับบาทหลวงมาพลันด้วยทันที ขึ้นนั่งที่เรียงตามกันสามองค์
ท้าวสินชัยเชิญให้บาทหลวงฉัน พร้อมด้วยกันโดยในพระทัยประสงค์
ท้าวสินชัยนับเนื้อเหมือนเชื้อวงศ์ ด้วยจำนงชื่นบานสงสารครัน
เสวยพลางทางว่าเจ้าอย่าคิด เรารักสนิทเปรียบปานดั่งหลานขวัญ
จงยับยั้งพอสบายให้หลายวัน พลขันธ์จะได้นอนผ่อนสบาย
ท้าวกุลามาลีศรีสวัสดิ์ ประสานหัตถ์ทูลไปดั่งใจหมาย
พระคุณล้นพ้นที่จะอภิปราย ขอถวายความสัตย์ปัฏิญาณ
แม้นเคืองเข็ญเป็นอย่างไรจงใช้ข้า ตามประสาใจรักสมัครสมาน
เสวยเสร็จท้าวจึ่งเยื้อนเอื้อนโองการ ให้จัดสถานเก๋งใหญ่ในบุรินทร์
ทั้งผู้คนปรนนิบัติปัจถรณ์ ที่นั่งนอนแต่งตั้งอย่างถวิล
เชิญไปพักให้สบายในบุรินทร์ จงอยู่กินเหมือนอย่างวงศ์พงศ์ประยูร
กับท่านครูอยู่ให้สุขสิ้นทุกข์ร้อน จึ่งค่อยจรกลับไปยังไอศูรย์
ไปสำนักพักพาราอย่าอาดูร จงเพิ่มพูนภิญโญเดโชชัย
ท้าวสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร เข้าปรางค์มาศนพรัตน์จำรัสไข
แล้วตรัสสั่งมเหสีที่ข้างใน เอาใจใส่กินอยู่ช่วยดูการ
เขาเป็นเจ้านคราปตาหวี พลัดถิ่นที่เอ้องค์น่าสงสาร
แต่เรือซัดขัดขวางทางกันดาร โดยประมาณห้าเดือนไม่เคลื่อนคลา
มเหสีฟังสารโองการสั่ง นางจัดทั้งเครื่องอานพานสลา
ทั้งสิ่งของเอมโอชโภชนา ทุกเวลาจัดนางพวกข้างใน
ที่รูปทรงรื่นรวยสวยสะอาด ให้เชิญภาชนะทองอันผ่องใส
ไปถวายกษัตรามาแต่ไกล เอาใจใส่มิให้ขาดราชการ ฯ
จะกล่าวฝ่ายพระธิดาพระยาหญิง สมรมิ่งดวงประไพอยู่ในสถาน
ได้ยินว่าท้าวกุลากับอาจารย์ จากสถานพลัดมาพาราเรา
พระบิตุรงค์โองการให้อยู่พัก ในตำหนักกรุณาเมตตาเขา
จึ่งรับสั่งให้หามารดาเรา ขึ้นไปเฝ้าที่ชานพักตำหนักจันทน์
ให้เลี้ยงดูอยู่กับพระฝรั่ง สถิตวังข้างฉนวนริมสวนขวัญ
นางจึ่งเรียกพี่เลี้ยงมาเร็วพลัน พี่ชวนกันออกไปดูครูอาจารย์
ว่ารูปร่างอย่างไรพระสังฆราช จึงองอาจศักดาทั้งกล้าหาญ
พี่จงรีบออกไปดูอย่าอยู่นาน พระอาจารย์รูปร่างจะอย่างไร
สี่พี่เลี้ยงเสาวนีย์คดีสดับ น้อมคำนับแล้วก็มาที่อาศัย
พลางแต่งตัวเรียกหาพวกข้าไท แล้วรีบไปที่ข้างหน้าเห็นอาจารย์
กับท่านท้าวเจ้าพาราปตาหวี นั่งเก้าอี้ทั้งสองกินของหวาน
ทั้งสี่นางหยุดดูเป็นครู่นาน เห็นอาจารย์รูปร่างสำอางตา
แล้วดูท้าวเจ้าพาราปตาหวี ก็งามดีหมดจดสมยศถา
แต่ท่านครูผู้อาจารย์พานชรา ดูผิวหน้าแดงก่ำเป็นน้ำนวล
ทั้งสี่นางต่างกลับเห็นสรรพเสร็จ เข้าไปเพ็ดทูลอนงค์ทรงพระสรวล
เขาแต่งตัวอย่างไรในกระบวน ดูสมควรหรือว่านุ่งพะรุงพะรัง
พี่เลี้ยงเล่าชี้แจงแถลงไข เขาสวมใส่หมวกดำทำด้วยหนัง
ใส่เสื้อสีตากุ้งไม่รุงรัง ดูเหมือนอย่างพวกข้างเราเข้ากะดี
พี่เลี้ยงกล่าวรูปทรงส่งสัณฐาน พระอาจารย์กับพระยาปตาหวี
พระนางได้ทราบสิ้นก็ยินดี ให้นึกมีใจจิตคิดศรัทธา ฯ
ฝ่ายท่านท้าวสินชัยในนิเวศน์ ให้คิดเจตนานึกอยากศึกษา
จิตประสงค์คงจะเพียรเรียนวิชา กับพระอาจารย์เจ้าให้เข้าใจ
แล้วท้าวเธอเสด็จไปใกล้สังฆราช พลางประภาษพจนาอัชฌาสัย
ทั้งไทท้าวปตาหวีก็ดีใจ บังคมไทเจ้านิเวศน์เกศนคร ฯ
บาทหลวงเฒ่าลุกขยับมาจับหัตถ์ จอมกษัตริย์บพิตรอดิศร
ว่าขอบใจไทท้าวเจ้านคร ค่อยวายร้อนบางเบาบรรเทาทรวง
พระคุณล้ำดินฟ้ามหาสถาน ท้าวต้องการสิ่งไรมิได้หวง
ทั้งวิชาสารพันการทั้งปวง ไม่แหนหวงแต่พระองค์อย่าสงกา ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพาราเมืองกาศึก สมที่นึกมุ่งมาดปรารถนา
อยากจะใคร่พากเพียรเรียนวิชา ขอเป็นสานุศิษย์ท้าวเจ้าประคุณ ฯ
บาทหลวงว่าข้าแต่ท้าวเจ้าพิภพ อย่าปรารภขาดเหลือจะเกื้อหนุน
การวิชาขอเป็นของสนองคุณ จะการุญบอกกล่าวให้ท้าวไท
ไม่อำพรางทางที่จะประสงค์ แม้นจำนงแล้วจะแจ้งแถลงไข
ท่านจะชอบวิชาการสถานใด สุดแต่ใจเถิดจะบอกไม่หลอกลวง ฯ
ท้าวทมิฬสินชัยได้สดับ จึ่งคำนับสังฆราชพระบาทหลวง
เชิญครูสอนให้ชำนาญการทั้งปวง จะได้ล่วงรู้วิชาทางฟ้าดิน ฯ
บาทหลวงว่าวันดีที่คำนับ เชิญมารับเอาตำราอย่าถวิล
จะชี้แจงให้แก่ท้าวเจ้าแผ่นดิน ให้รู้สิ้นการวิชาสารพัน
พูดกันเสร็จท้าวก็ลามาปราสาท ยุรยาตรเข้าข้างในไอศวรรย์
ออกขุนนางที่นั่งโถงพระโรงคัล อีกสามวันเราจะไปไหว้เทวา
ที่เขาใหญ่ท้ายเมืองจัดเครื่องสรวง จะบำบวงเทวฤทธิ์ทุกทิศา
ตามเยี่ยงอย่างปีใหม่ไหว้วันทา ขุนเสนาเร่งรัดไปจัดการ
ปลูกโรงครัวเลี้ยงดูหมู่พหล เครื่องบวงบนแกะไก่ของไหว้ศาล
ทั้งเต้นรำตามธรรมเนียมจงเตรียมการ พวกลูกหลานคนข้างในจะได้ดู ฯ
ท้าวสั่งเสร็จแล้วเสด็จขึ้นจากอาสน์ ขุนอำมาตย์เรียกกันสนั่นหู
แต่บรรดาคนใช้ให้ไปดู หมายตามหมู่นอกในไพร่ทั้งปวง
ปลูกโรงร้านรายทางข้างถนน เร่งจ่ายคนสมทบกับไพร่หลวง
หมู่ของใครเร่งไปทำตามกระทรวง เบิกของหลวงให้ทุกนายรายกันไป
ทั้งจอบเสียมไม้ไหล้เร่งให้ขน ถ้วนทุกคนหาบหามตามไสว
นายกำกับบ่าวตนให้ขนไป ที่เขาใหญ่ชักนำให้ทำการ
ปลูกพลับพลาฝาเลื่อนแต่งเรือนหลวง ตามกระทรวงเร่งรัดให้จัดศาล
แล้วแต่งทั้งบายศรีพิธีการ ดาดเพดานม่านผูกทุกตำบล
ครั้นแล้วเสร็จทูลท้าวเจ้าจังหวัด กรุงกษัตริย์ทราบความตามนุสนธิ์
เธอจึงสั่งเสนาพลาพล จะจรดลออกไปบวงสรวงเทวา
ขุนเสนารับโองการคลานมาสั่ง กรมวังตำรวจในทั้งซ้ายขวา
ให้เตรียมรถพระที่นั่งอลังการ์ เทียมอาชามาประทับไว้กับเกย
รถประเทียบเรียบเรียงเคียงขนาน ทั้งเครื่องอานชูเชิดดูเปิดเผย
กระบวนแห่แตรสังข์เหมือนอย่างเคย ดาบเชลยหอกคู่ดูตระการ
จัดสำเร็จเสร็จถ้วนกระบวนแห่ ออกอัดแอในพาราที่หน้าฉาน
ครั้นรุ่งรางสางสีรวีวาร ท้าวผู้ผ่านนคราเจ้าธานี
พลางแต่งองค์สรงสนานสำราญจิต ขึ้นสถิตแท่นทองละอองศรี
แล้วตรัสชวนนงนุชพระบุตรี มเหสีสาวสุรางค์นางกำนัล
ให้แต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจำรัส ล้วนแก้วเก้าเนาวรัตน์ทุกสิ่งสรรพ์
เสด็จเดินด้วยสุรางค์นางกำนัล จรจรัลไปขึ้นรถบทจร
ฝ่ายท้าวไทบิตุรงค์ขึ้นทรงรถ มีกลิ้งกลดเกณฑ์แห่แลสลอน
สารถีตีกัณฐัศว์อัสดร จากนครแห่ไปท้ายบุรินทร์
ถึงสถานที่พักตำหนักใหม่ ฝ่ายท้าวไทชื่นชมสมถวิล
มเหสีพระธิดายุพาพิน พร้อมกับสิ้นบนพลับพลาหน้าคีรี
แล้วจึ่งให้ไปเชิญบาทหลวงเฒ่า กับองค์ท้าวเจ้าพาราปตาหวี
ให้เร่งรัดแสนยาพวกพาชี ไปรับที่เก๋งใหญ่ที่ท้ายวัง
ฝ่ายเสนีก็ไปรับคำนับน้อม ว่าพระจอมนครินทร์ถวิลหวัง
ให้เชิญไปเขาใหญ่ที่ท้ายวัง ท้าวเธอตั้งสรวงไหว้ไทเทวา
บาทหลวงเฒ่าชวนท้าวปตาหวี ขึ้นพาชีรีบไปไวไวหวา
ไปให้ทันการท้าวเจ้าพารา ต่างขึ้นม้าตำมะหงงนำตรงไป ฯ
ครั้นถึงที่ประทับก็ยับยั้ง พร้อมสะพรั่งเกณฑ์แห่แลไสว
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์ท้าวสินชัย เสด็จไปคำนับรับอาจารย์
กับไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ให้นั่งที่แท่นสุวรรณแล้วบรรหาร
เราเชิญเจ้ากับพระครูผู้อาจารย์ มาดูการเต้นรำตามทำนอง
ในวันนี้ปีใหม่เคยไหว้ศาล แต่งสักการนานาบูชาฉลอง
ท้าวกุลาว่าไปดั่งใจปอง ในเมืองของข้าเจ้าเขาก็ทำ
ท้าวสินชัยว่าไปกับเราเถิด เทพจะเชิดช่วยชุบอุปถัมภ์
เมื่อกลับไปถึงจังหวัดจึ่งจัดทำ เหมือนถ้อยคำเราว่าอย่าอาวรณ์
ท้าวกุลามาลีศรีสวัสดิ์ ประสานหัตถ์ทูลบพิตรอดิศร
ฝ่ายไทท้าวเจ้านิเวศน์เขตนคร บทจรเดินไปไหว้เทวา
ทั้งไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี ลุกจากที่ตามไปพลันด้วยหรรษา
บาทหลวงเฒ่าต่างนิสัยไม่ศรัทธา ทำเป็นว่าสรรเสริญเจริญดี
สองท้าวไทไปไหว้แล้วบวงสรวง ตามกระทรวงจุดไฟตั้งบายศรี
กับทั้งพวกฝ่ายพหลแลมนตรี ไปไหว้ที่บนเขาลำเนาเนิน
ทั้งสองท้าวไหว้เสร็จเสด็จกลับ มาประทับบนแท่นที่แผ่นเผิน
ฝ่ายนงนุชบุตรีที่จำเริญ นางก็เชิญเครื่องสักการตามมารดา
ยุรยาตรนาดนวยระทวยทด ดูอ่อนชดงามขำล้ำเลขา
ทั้งทรวดทรงราวกับหงส์เหมรา ลักขณาพริ้มพร้อมละม่อมละไม
เหล่าสุรางค์นางห้ามตามเสด็จ ใส่แหวนเพชรดูก็งามตามวิสัย
ท้าวกุลาดูเพลินจำเริญใจ จะพิศไหนงามสิ้นทั้งอินทรีย์
จนลืมตัวมัวแต่ดูพึ่งรู้จัก กำเริบรักอิ่มเอมเกษมศรี
นึกในใจแม้นได้พระบุตรี จะพลีเทเวศร์สักเจ็ดวัน ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้านิเวศน์เกศกษัตริย์ สั่งให้จัดเครื่องเสวยนมเนยขยัน
ทั้งเป็ดไก่หลายอย่างต่างต่างกัน มัสมั่นเนื้อแพะแกะกระทิง
เครื่องกับข้าวคาวหวานใส่จานแก้ว ตั้งเป็นแถวไก่ต้มขนมผิง
เครื่องลูกไม้หลายอย่างมะปรางปริง แต่ละสิ่งเอมโอชโภชนา
ตั้งไว้บนโต๊ะใหญ่ใส่สำเร็จ เชิญเสด็จเสวยพลันด้วยหรรษา
ตั้งเก้าอี้ที่สำหรับบนพลับพลา ท้าวลีลามาทั้งสองแล้วร้องเชิญ
ให้อาจารย์ท่านนั่งยังเก้าอี้ ขึ้นตามที่โดยหวังสังรเสริญ
ขอเจ้าคุณหนุนนำให้จำเริญ ข้าขอเชิญขบฉันอันมงคล
แล้วสั่งให้เล่นงานการฉลอง โดยทำนองจัดแจงทุกแห่งหน
บ้างรำเต้นเล่นสนุกทั่วทุกคน ตามถนนพวกดูเป็นหมู่มุง
ปะผู้หญิงเดินตามไล่ถามไต่ เข้าคว้าไขว่รวบรุมนางกุมถุง
พวกที่ตามนางดำเนินเชิญกระบุง เดินออกยุ่งเกี้ยวพานสำราญใจ ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพาราเสวยเสร็จ จะเสด็จไปลำเนาเขาไสว
จึ่งชวนองค์พระอาจารย์อันชาญชัย กับท้าวไทปตาหวีให้ลีลา
ลงจากอาสน์นาดกรายไปท้ายเขา ตามลำเนาสิงขรชะง่อนผา
เป็นโตรกตรอกซอกหินล้วนศิลา มีธาราไหลย้อยดูพรอยพราย
ที่สีเขียวดูเขียวดั่งมรกต เป็นหลั่นลดสีแดงดั่งแสงฉาย
ที่ขาวช่วงพวงพู่ดูกระจาย บ้างเป็นสายสีดำดั่งน้ำนิล
มีธารท่าหน้าชะง่อนสิงขรเขา เป็นวุ้งเว้าดั่งมหาชลาสินธุ์
มีโกสุมปทุมมาศดูดาษดิน ภุมรินคลึงเคล้าเสาวคนธ์
บาทหลวงแกเดินดูตามภูผา เห็นจินดาของวิเศษแจ้งเหตุผล
แก่ไทท้าวเจ้าพาราจอมสากล ถ้าแม้นฝนแล้งไปให้บูชา
อันแก้วนี้วิเศษมีเหตุผล จะสุกล้นส่องสว่างกลางเวหา
ข้าเคยเห็นมีจำเพาะเกาะลังกา เมื่อศึกมาตั้งประชิดติดนคร
ที่ลุกช่วงดวงใหญ่เหมือนไข่เป็ด สีเหมือนเพชรแจ่มจำรัสประภัสสร
จงจำไว้เถิดท้าวเจ้านคร จะเย็นร้อนแจ้งเหตุในเภทภัย
เจ้าบุรินทร์ปิ่นเกศประเทศสถาน ฟังอาจารย์ชี้แจงแถลงไข
พระอาจารย์บอกเล่าให้เข้าใจ ของที่ในเขาเขินเนินอรัญ
ท้าวยินดีปรีดาจะหาไหน ในดวงใจอิ่มเอมเกษมสันต์
จวนจะย่ำสุริยาลงสายัณห์ สั่งแต่บรรดาพหลสกลไกร
จงกลับเข้าวังในอย่าได้ช้า เรียกรถากระบวนแห่แลไสว
ทั้งธงเทียวเขียวขำอันอำไพ ฝ่ายท้าวไทขึ้นรถบทจร
เชิญบาทหลวงกับพระยาปตาหวี เอารถมณีแจ่มจำรัสประภัสสร
มาให้ทรงองค์ละรถบทจร ไปนครเวียงชัยดั่งใจปอง ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ประไพวิไลลักษณ์ มาพร้อมพรักกับมารดามาทั้งสอง
ขึ้นทรงรถมีกระจังที่นั่งรอง ทำด้วยทองโปร่งปรุฉลุลาย
บาทหลวงเฒ่าแลดูเห็นผู้หญิง อีนี่พริ้งเพราเพริศดูเฉิดฉาย
พลางตั้งคอแลดูไม่รู้วาย ทั้งร่างกายงามพร้อมไม่ผอมพี
ขอให้ท้าวปตาหวีเห็นดีเหลือ ได้เป็นเชื้อร่วมรักสมศักดิ์ศรี
ถึงเมียอ้ายมังคลาชมว่าดี กับอีนี่มันก็ไม่กระไรกัน
แกนิ่งนึกอยู่ในใจแม้นได้ช่อง กูจะลองขอสู่เป็นคู่ขัน
ให้อ้ายท้าวปตาหวีจะดีครัน ได้ผูกพันหน่วงเหนี่ยวเป็นเกี่ยวดอง
แล้วจะได้ไปตีลังกาเกาะ เห็นจะเหมาะด้วยกำลังคนทั้งสอง
แต่นิ่งนึกตรึกไปดั่งใจปอง พอถึงท้องถนนใหญ่ในบุรินทร์
แล้วลงจากรถามาที่อยู่ ขึ้นไปสู่เก๋งใหญ่ดั่งใจถวิล
ฝ่ายไทท้าวเจ้าจังหวัดปัฐพิน มาพร้อมสิ้นเข้าเขตนิเวศน์วัง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี แจ้งคดีเรื่องต้นแต่หนหลัง
แถลงเล่าให้ท่านอาจารย์ฟัง ข้านึกหวังอยากจะใคร่ได้อนงค์
บาทหลวงเฒ่าจึ่งว่าดูน่ารัก มีใครชักเอาให้มึงไหลหลง
เป็นเที่ยงแท้แต่อนุชบุษบง มึงยังหลงบ่นบ้าสารพัน
ต้องรบพุ่งยุ่งยิ่งจริงไหมหวา เอ็งมันบ้ากามอยู่ดูมันขัน
ยังมาปะอีนี่มันดีครัน อย่าหุนหันไปเลยหวาได้ท่าทาง
กูจะพูดกับอ้ายพ่อค่อยขอสู่ จะจู่สู่ฉวยเขาตัดจะขัดขวาง
แม้นมึงได้เขาเป็นเมียไม่เสียทาง ตามเยี่ยงอย่างพวกแขกไม่แปลกปน ฯ
จะกล่าวถึงห้ากษัตริย์ซัดออกนอก สิ้นระลอกลมซาทั้งฟ้าฝน
พอแจ่มแจ้งเห็นแสงพระสุริยน ที่มืดมนก็สว่างเห็นทางจร
พวกล้าต้าต้นหนคนทั้งนั้น ก็พากันแล่นลัดตัดสิงขร
ข้ามมหาสาคโรชโลธร ถึงนครกำพลเพชรในเจ็ดวัน
พวกพหลพลไกรไพร่ทั้งหลาย ค่อยสบายปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
รู้เข้าไปในประเทศขอบเขตคัน ว่าทรงธรรม์เสด็จมาทั้งห้าองค์ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ยุรยาตรเสด็จไปพระทัยประสงค์
จะไปเชิญกษัตราทั้งห้าองค์ แล้วเสร็จลงไปถึงท่าชลาลัย
สั่งให้เตรียมเรือที่นั่งบัลลังก์รัตน์ เรือกษัตริย์ทอดอยู่ท่าชลาไหล
แต่พระองค์เสด็จทรงเรือบดไป พร้อมไสวแต่บรรดาข้าหลวงเดิม
จอดประทับกับบัลลังก์ที่นั่งหงส์ แล้วพระองค์มังคลาปรีชาเฉลิม
ขึ้นไปเฝ้าภูธรเหมือนก่อนเดิม เห็นจอมเจิมกราบก้มบังคมคัล ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงรมจักร เบือนพระพักตร์พบพานพระหลานขวัญ
จึ่งปราศรัยไต่ถามเนื้อความพลัน วิวาทกันอย่างไรหนาอายังแคลง
พระมังคลากราบก้มบังคมบาท กับสองราชเชษฐาเจ้าเล่าแถลง
ในเรื่องหลังโดยคดีทูลชี้แจง ที่เคลือบแคลงให้สามองค์พระทรงธรรม์ ฯ
สินสมุทรเชษฐาจึ่งว่าเจ้า แต่ก่อนเก่าเมื่ออยู่ในไอศวรรย์
ทวีปวังลังกาสารพัน พวกญาตินั่นก็สมัครรักทุกคน
เจ้าเชื่อคำอาจารย์สันดานชั่ว จึ่งหมองมัวว้าเหว่ระเหระหน
ไม่พอที่จะได้ยากลำบากตน เพราะคบคนแหพาลสันดานตึง ฯ
พระมังคลากราบก้มบังคมสนอง จิตคะนองเชื่อครูรู้ไม่ถึง
ได้ชั่วช้าสามานย์สันดานดึง จึ่งโกรธขึ้งหมองมัวทั่วนคร
แต่ครั้งนี้ได้องค์พระทรงเดช มาโปรดเกศเหมือนช่วยกลิ้งยกสิงขร
หลานขอเชิญเสด็จไปในนคร ประทับร้อนให้สบายในบุรินทร์
พอจัดการบ้านเมืองให้เป็นสุข บรรเทาทุกข์จะตามไปดั่งใจถวิล
เฝ้าบิดามารดาในธานินทร์ ให้ทรงศีลยกโทษโปรดประทาน ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ว่าไม่ขัดตามใจไปสิหลาน
พลางตรัสชวนพวกพงศ์พระวงศ์วาน ไปชมบ้านเมืองเขาชาวบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลาเจ้าฝาหรั่ง เรือที่นั่งจัดไว้สมอารมณ์ถวิล
เรียกให้มารับพระองค์ทรงธรณิน พร้อมกันสิ้นลำที่นั่งทั้งดั้งกัน
เชิญพระวงศ์พงศาทั้งห้ากษัตริย์ ไปจังหวัดกรุงไกรไอศวรรย์
แล้วจึ่งเชิญเสด็จองค์พระทรงธรรม์ เรือดั่งกันแห่มาในสาคร
ถึงเมืองด่านธารท่าชลาสินธุ์ พร้อมกันสิ้นพวกทหารชาญสมร
พวกบนฝั่งตั้งเตรียมพลากร ทั้งอัสดรรถรัตน์ชัชวาล
เรือที่นั่งดั้งกันประทับท่า ขุนเสนานายหมวดตรวจทหาร
ตั้งเครื่องแห่แตรสังข์กังสดาล รับพระผ่านรมจักรนครินทร์
เสด็จขึ้นตำหนักแพเกณฑ์แห่พร้อม ประณตน้อมบังคมสมถวิล
ฝ่ายพระจอมมังคลาเจ้าธานินทร์ ขึ้นทรงสินธพดำนำไปพลัน
ฝ่ายพระวงศ์พงศาคณาญาติ เสด็จราชรถใหญ่รีบผายผัน
กระบวนแห่เดินคลอจรจัล รถสุวรรณขับพระยาอาชาไนย
ทั้งเป่าแตรแซ่สำเนียงเสียงประสาน ก้องกังวานโกลาสุธาไหว
เร่งกระบวนแสนยาให้คลาไคล เข้าเวียงชัยนคเรศเพชรกำพล
ท้าวโกสัยอยู่กำกับรับเสด็จ พร้อมกันเสร็จคับคั่งทั้งพหล
มาเตรียมเฝ้าเจ้าพิภพจบสกล ตามถนนเกลื่อนกลาดดาษดา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ถึงจังหวัดหยุดราชรถา
ประทับที่เกยชัยในพารา พระมังคลาเชิญเสด็จเสร็จข้างใน
แล้วสั่งพวกเสนาพฤฒามาตย์ จัดปราสาทเรือนทองอันผ่องใส
ทอดยี่ภู่ปูลาดอาสน์อำไพ แขวนดอกไม้พวงพุ่มปทุมทอง
แล้วให้ตั้งเครื่องกระยาสุธาโภชน์ ล้วนเอมโอซอย่างดีไม่มีสอง
ทั้งคาวหวานจัดจานจินดารอง ล้วนเครื่องทองถมยาราชาวดี
นางสำหรับขับบำเรออย่างฝรั่ง มาพร้อมพรั่งสังคีตทั้งดีดสี
แล้วทูลเชิญห้ากษัตริย์สวัสดี เสด็จที่ปรางค์มาศปวาสาทชัย
ขึ้นสถิตบนเก้าอี้ที่เสวย เครื่องนมเนยตั้งเรียงเคียงไสว
พวกอยู่งานกราบก้มบังคมไท แล้วแกว่งไกวโบกปัดพัชนี
นางคนร้องพร้องเพราะเสนาะเสียง ก้องสำเนียงสังคีตทั้งดีดสี
ทั้งฉิ่งกรับขับไม้มโหรี เสียงซอสีสอดเสียงจำเรียงพิณ
เฉลิมยศภูวไนยเจ้าไตรจักร ประเสริฐศักดิ์สูงใหญ่ดั่งใจถวิล
เสวยเสร็จกษัตราทุกธานินทร์ พร้อมกันสิ้นวงศ์กษัตริย์ขัตติยา ฯ
ฝ่ายพระนุชบุษบงอนงค์นาฏ ก็ลีลาศน้อมประนมก้มเกศา
อภิวาทบาทบงสุ์องค์พระอา กษัตราสินสมุทรสุดสาคร
ทั้งกฤษณาตรีพลำนางคำนับ พระก็รับหัตถาสุดาสมร
พระศรีสุวรรณตรัสถามนามกร ว่าบังอรบุตรพระยาพาราใด
พระมังคลากราบก้มประนมบาท ว่านุชนาฏนี้เป็นบุตรท้าวโกสัย
ชื่อบุษบงกัลยาสุมาลัย จงทราบใต้บาทาฝ่าธุลี ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นรมจักร เธอพิศพักตร์กัลยาเห็นราศี
จึ่งอวยพรว่าพิพัฒน์สวัสดี จงเปรมปรีดิ์ในสมบัติให้วัฒนา
เจ้าทั้งสองครองคู่อยู่เป็นสุข อย่ามีทุกข์สืบวงศ์เผ่าพงศา
อันโรคภัยก็อย่าได้มาบีฑา ทั้งมังคลาบุษบงจงจำเริญ
มีอายุก็ให้ยืนหมื่นวษา ครองพาราอย่ารู้ตกระหกระเหิน
เหมือนพรอาว่าไว้ให้จำเริญ จงเพลิดเพลินเกิดลาภปราบไพริน
พระมังคลาบุษบงอนงค์นาฏ อภิวาทรับพระพรถาวรถวิล
ฝ่ายพระจอมรมจักรนครินทร์ ธิบดินทร์ขึ้นข้างในที่ไสยา ฯ
ฝ่ายพระนุชบุษบงอนงค์นาฏ เสร็จลีลาศกลับพลันด้วยหรรษา
เข้าข้างในไปห้องทองไสยา พระมังคลากลับมายังที่ปรางค์ทอง
พระสั่งเสร็จแต่บรรดาข้าหลวงใหญ่ ให้เลี้ยงไพร่เลี้ยงพหลคนทั้งผอง
ทั้งขุนนางน้อยใหญ่ดั่งใจปอง อย่าให้ข้องเคืองขัดอัธยา
แล้วจัดของลงไปในกำปั่น เลี้ยงพลขันธ์ไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ทั้งเครื่องกินเอมโอชโภชนา กับข้าวปลาของตระการทั้งหวานมัน
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร เข้าปรางค์มาศพรรณรายอันฉายฉัน
สถิตย์แท่นฝาพระฉายลายสุวรรณ นางกำนัลโทนทับขับบำเรอ
มโหรีสีซอบ้างรอรับ ประโคมขับจำเรียงเสียงเสนอ
ตามเยี่ยงอย่างจอมกษัตริย์จัดบำเรอ เมื่อท้าวเธอไสยาในราตรี ฯ
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสุวรรณ ครั้นสุริย์ฉันส่องฟ้าในราศี
ฟื้นพระองค์สรงสุคนธวารี เสด็จที่พระโรงรัตน์ชัชวาล
พร้อมพระวงศ์พงศาคณาญาติ สถิตอาสน์รจนามุกดาหาร
พระมังคลากราบประณตบทมาลย์ เชิญพระผ่านรมจักรนครินทร์
เสด็จไปชมเขาแดงแสงระยับ กระจ่างจับทั่วมหาชลาสินธุ์
เป็นสีแสงแดงดั่งชาดดาษดิน ในที่ถิ่นกายสิทธิ์ฤทธิรอน ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ บรมนาถบพิตรอดิศร
จะเสด็จออกไปท้ายนคร ชมสิงขรสีแดงดั่งแสงไฟ
พระมังคลาให้เตรียมม้าพระที่นั่ง พร้อมสะพรั่งเกณฑ์แห่แลไสว
หกกษัตริย์ทรงม้าอาชาไนย เสด็จไปตามแถวแนวอรัญ
ชมพฤกษายางยูงสูงไสว มะเฟืองมะไฟโศกสนุ่นขนุนขนัน
มะม่วงมะปรางลางสาดดาดอรัญ พิกุลพิกันเกดแก้วแถวพุมเรียง
มะทรางไทรไกรกุ่มกระทุ่มกระถิน อินทนิลแต้วตาดมะหาดมะเหียง
มะขามมะค่าตาเสือมะเดื่อเรียง ตุมกาเคียงกระเบาเหล่าพะยอม
กระแบกกระบากซากซึกสมีสมอ สะคร้านสะคร้อจันทน์อินส่งกลิ่นหอม
ฝูงวิหกโกกิลาแลกาตอม ต้นพะยอมพระยาลอซ้อสำเนียง
ฝูงนกแก้วจับนิ่งบนกิ่งเกด มยุเรศจับรังประดังเสียง
สาลิกาจับกาหลงส่งสำเนียง โกญจาเรียงจับรังแล้วบังตัว
กระลุมพูจับกิ่งกระลำพัก นกกาสักจับสนขนสลัว
ฝูงขมิ้นจับแมงเม่าดูเมามัว นกกระตั้วจับตาตุ่มเข้าซุ้มนอน
ฝูงกาลิงจับกิ่งอุโลกเลียบ มยุรเหยียบยางเรี่ยงคียงสลอน
นกคับแคจับคางไม่ห่างจร ดุเหว่าว่อนจับหว้าร้องจ้าไป
ฝูงเซาเซียวจับแคออกแซ่ซ้อง กระทุงทองจับกระทุ่มบนพุ่มไสว
ฝูงกระสาจับมะสังเข้าบังใบ ระวังไพรระวังพงส่งสำเนียง
ฝูงกระทาจับกระทึงขันอึงจ้า ควักข้าวตากฝากตาภาษาเสียง
โพระดกจับประดู่เคล้าคู่เคียง โกญจาเรียงจับจันทน์ขันโกญจา
วิหคหงส์จับเหียงเสียงเสนาะ ฟังก็เพราะล้วนแต่หงส์ส่งภาษา
หกกษัตริย์ทอดทัศนามา จนถึงหน้าเขาแดงแห่งคีรี
พวกที่ไปกายสิทธิ์ติดเนื้อหนัง ดังย้อมครั่งสุกแดงเป็นแสงสี
ต่างแลดูพวกพหลแลมนตรี ก็เป็นสีแดงสดดูงดงาม
หกกษัตริย์ทัศนาเห็นปรากฏ ทั่วกันหมดทั้งจังหวัดจึ่งตรัสถาม
เป็นเหตุแต่ก่อนเก่าพ่อเล่าความ ให้รู้ตามของสิ่งใดอยู่ใต้ดิน
พระมังคลาเธอจึ่งทูลมูลเหตุ ว่าเหล็กวิเศษเกิดในธารละหานหิน
แต่ก่อนเก่าเจ้าจังหวัดปัถพิน ให้ขุดดินลงไปได้สาตรา
เป็นพระขรรค์ฟันสิ่งใดเป็นไฟลุก ได้ดับทุกข์ปรากฏด้วยยศถา
อันพระขรรค์เล่มนี้มีศักดา กษัตราสืบวงศ์ดำรงวัง
ครั้นพระองค์ทรงเดชเกศกษัตริย์ ผ่านสมบัติปราบศึกเหมือนนึกหวัง
พระขรรค์ชัยเล่มนี้คู่ชีวัง จะนอนนั่งเธอไม่วางให้ห่างองค์
เมื่อแรกข้ามาอยู่ในเมืองนี้ พระภูมีรักใคร่พระทัยประสงค์
เลี้ยงเหมือนบุตรนับถือว่าซื่อตรง ท้าวทิวงคตไปได้บุรี
แต่ครั้งไปลังกาวายุพัฒน์ เขาเคืองขัดให้อ้ายยักษ์มาลักหนี
หลานตามไปงอนง้อขอโดยดี เขาก็มิให้ปันแต่นั้นมา
พระทูลความตามเรื่องแต่เบื้องหลัง ให้ทรงฟังกับพระองค์เผ่าพงศา
ต่อสุริยงเย็นพยับเสร็จกลับมา เข้าพารานคเรศเพชรกำพล ฯ
ฝ่ายสองท่านพราหมณ์มหาพฤฒาเฒ่า เข้าไปเฝ้าทูลแถลงแจ้งนุสนธิ์
พระปราศรัยไต่ถามตามยุบล แต่เรื่องต้นท่านได้รู้แต่บูราณ
ท่านยายเฒ่าคนนี้ผู้ดีเก่า รู้เรื่องราวในบุรินทร์ทุกถิ่นฐาน
ด้วยท่านตาสวามีเป็นอาจารย์ แจ้งในการกลียุคทุกบุรินทร์
อันเรื่องราวมาแต่ครั้งตั้งนิเวศน์ แกรู้เหตุทูลองค์พระทรงศิลป์
ฝ่ายพระจอมรมจักรนครินทร์ เธอทราบสิ้นพราหมณ์อาจารย์บรรยาย
แล้วตรัสกับมังคลาว่าอย่านึก อันการศึกเสร็จสมอารมณ์หมาย
จะลาเจ้าไปธานีทั้งพี่ชาย มาอยู่หลายเดือนตราทิวาวัน ฯ
พระมังคลากราบก้มบังคมสนอง หลานจะรองมุลิกาจนอาสัญ
ขอตามไปเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ ยังเขตขัณฑ์ลังกาจงปรานี
เฝ้าบิตุราชมาตุรงค์ให้ทรงทราบ ว่าเข็ดหลาบมาประณตบทศรี
จะขอเป็นเกือกทองรองธุลี ให้ภูมีงดโทษโปรดประทาน
สามกษัตริย์ตรัสว่าที่ปรารภ ถูกขนบกษัตรามหาศาล
อย่างนี้ต้องตามอย่างทางโบราณ จะเบิกบานทั่วอาณาประชาชน ฯ
พระมังคลามาสั่งขุนทหาร ให้เตรียมการพร้อมพรั่งทั้งพหล
พวกจัตุรงค์เสนาพลาพล ให้เร่งขนเสบียงไปใส่เภตรา
จัดกำปั่นประจำท่าสักห้าร้อย เครื่องใช้สอยสารพัดเร่งจัดหา
เชิญท่านครูผู้เฒ่าเฝ้าพารา กับเสนาพวกที่อยู่ช่วยดูการ
มอบให้ก้าวโกสัยทั้งไอศวรรย์ ช่วยป้องกันทั้งนิเวศน์เขตสถาน
ถ้าแม้นเกิดอรินทร์ทมิฬมาร กับอาจารย์ช่วยกันปราบกำราบภัย
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานรารัตน์ เรียกสามกษัตริย์มาแจ้งแถลงไข
มาไปเฝ้าอัยกาจะพาไป กับสามไทบิตุลาเจ้าธานี
พระก็นำบุตรามาปราสาท ให้กราบบาทบงกชบทศรี
ทั้งสามองค์พงศ์กษัตริย์สวัสดี หมอบอยู่ที่ข้างพระวงศ์องค์บิดา
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นสยาม จึงตรัสถามหลานรักเสน่หา
ดูรูปร่างก็สำอางสะอาดตา คล้ายบิดางามงามทั้งสามคน
เจ้าจะไปหรือจะอยู่ปู่จะถาม จงแจ้งความปู่จะฟังยังฉงน
พระเทวสินธุ์ทูลแถลงแจ้งยุบล เมืองกำพลประเดี๋ยวนี้ไม่มีใคร
พระบิตุรงค์ให้รักษาอาณาเขต ถิ่นประเทศพวกคนธรรพ์มักหวั่นไหว
แม้นธานินทร์ถิ่นที่ไม่มีใคร ถึงเกิดไพรีบุกมารุกราน
ก็เฉยเสียทั้งพิภพไม่รบสู้ แม้นมีผู้ตั้งหน้าจึ่งกล้าหาญ
จึ่งต้องอยู่พาราบัญชาการ ให้ถิ่นฐานนคเรศนิเวศน์วัง ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ สั่งให้จัดเครื่องประทานสังวาลหวัง
เอามาแต่รมจักรนัครัง ประทานทั้งสามนัดดาให้ถาวร
กลดกระบี่ที่สำหรับประดับยศ ฝังมรกตเพชรรัตน์ประภัสสร
กับเครื่องต้นสำหรับทรงอลงกรณ์ ประทานพรให้พิพัฒน์สวัสดี
จงสุขังมังคลาให้ปรากฏ เฉลิมยศหลานรักเป็นศักดิ์ศรี
ให้อายุยาวยืนสักหมื่นปี ปราบไพรีชนะชัยในณรงค์
สามกษัตริย์รับพรถาวรสวัสดิ์ ประสานหัตถ์ชื่นชมสมประสงค์
ฝ่ายพระจอมกษัตราทั้งห้าองค์ เสด็จลงเภตราในราตรี
พร้อมทั้งพวกจัตุรงค์ส่งเสด็จ มาเตรียมเสร็จรถรัตน์ทั้งหัตถี
ฝ่ายพระมิ่งมังคลาเจ้าธานี เสด็จไปที่ปรางค์มาศปราสาทชัย
แล้วทั้งนุชบุษบงอนงค์สมร พี่จะจรไปลังกาพลางปราศรัย
เจ้าอยู่หลังจงระวังการเวียงชัย เอาใจใส่พระบิดาทั้งอาจารย์
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร จากปราสาทรจนามุกดาหาร
มาพร้อมทั้งหกองค์พระวงศ์วาน จากสถานขึ้นทรงรถบทจร
เดินกระบวนทวนธงลงกำปั่น พลขันธ์เซ็งแซ่แห่สลอน
พร้อมทั้งพวกเสนาพลากร โห่สะท้อนเสียงก้องท้องทะเล
พอลมดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก ให้เร่งออกกำปั่นแล่นหันเห
ให้ตั้งเข็มตรงหน้าอาคเนย์ ออกทะเลเข็มตั้งไปลังกา ฯ
ชมละเมาะเกาะเกียนดั่งเขียนวาด รุกขชาติเขียวชอุ่มพุ่มพฤกษา
ที่ชายหาดมีหอยแครงฝูงแมงดา ตามชลาเต่ากระต่ายว่ายปะปน
เหล่าปูหอยลอยเป็นแพแลสะพรั่ง ทั้งกุ้งกั้งว่ายเกลือกเสลือกสลน
ฝูงกริวกราวมากมายในสายชล เที่ยวว่ายวนดาษดาในสาคร
เล่ามัจฉาปลาใหญ่ในสายสมุทร บ้างดำผุดเรียงรายว่ายสลอน
ฝูงเพียนทองท่องท้องชโลธร เที่ยวว่ายว่อนดาษดาในวาริน
ฝูงฉนากล้วนฉนากปากเหมือนเลื่อย ดูยาวเฟื้อยฟัดฟาดขาดเป็นสิน
ฝูงพิมพาพาพิมพาเที่ยวหากิน โลมาดิ้นดำโผล่ล้วนโลมา
เหล่าฉลามล้วนฉลามว่ายตามคลื่น ดูดาษดื่นล้วนฉลามตามภาษา
ฝูงปลาวาฬอยู่ในวนพ่นธารา สายคงคาดูก็ขาวเท่าต้นตาล
อันฝูงปลาหน้าเหมือนคนก้นเป็นหอย ตัวน้อยน้อยปลาใหญ่ไล่ประหาร
หน้าเป็นวัวตัวเป็นปลาสัตว์สาธารณ์ เที่ยวว่ายพล่านอยู่ในห้องท้องทะเล
จำพวกหนึ่งตัวเป็นปลาหน้าเหมือนค่าง มีต่างต่างตามกันว่ายหันเห
อันฝูงสัตว์น้อยใหญ่ในทะเล เหลือคะเนมากมายมีหลายพรรณ
พระสุริยงลงลับพยับฟ้า พระจันทราส่องสว่างทางสวรรค์
ดารารายพรายแพร่งรับแสงจันทร์ พระพายผันพัดมาในสาคร
น้ำค้างพรมลมเรื่อยมาเฉื่อยชื่น นภางค์ฟื้นแจ่มจำรัสประภัสสร
เรือก็เรื่อยเฉื่อยมาในสาคร พวกนิกรแต่บรรดาที่มาเรือ
เสพย์อาหารหวานคาวคราวเป็นสุข ไม่มีทุกข์ไพร่นายสบายเหลือ
หกกษัตริย์เสด็จสบายบนท้ายเรือ สถิตเหนือแท่นทองคำในลำทรง
แล้วเสวยพระกระยาสุธาโภชน์ ที่เอมโอษฐ์แต่ล้วนของต้องประสงค์
ที่บนโต๊ะพร้อมพรั่งทั้งพระวงศ์ เสวยสรงค่อยเป็นสุขทุกทิวา
พระสุริยงลงลับพยับฝน เป็นหมอกมนมืดมิดทุกทิศา
เรือกำปั่นแล่นหลามตามกันมา พระพายพาพัดเข้าอ่าวเมืองเซ็น ฯ
จะกล่าวถึงนัดดาวายุพัฒน์ ผ่านสมบัติเป็นสุขไม่ยุคเข็ญ
พ่อตาตั้งให้เป็นท้าวเจ้าเมืองเซ็น ทุกเช้าเย็นสถิตอาสน์ว่าราชการ
อาญาสิทธิ์ยิ่งกว่าท้าวแต่เก่าก่อน ราษฎรอิ่มเอมเกษมศานต์
มีเศรษฐีที่ตำแหน่งราชการ ตั้งโรงร้านห้างใหญ่ขายจินดา
ฝรั่งแขกแปลกภาษาก็มาซื้อ ชอบฝีมือเจียระไนหลายภาษา
ทั้งข้าวของขายดีมีราคา เรือไปมามิได้เว้นเป็นนิรันดร์
พวกอาณาประชาชนคนทั้งหลาย ตั้งซื้อชายอิ่มเอมเกษมสันต์
บ้านขุนนางตั้งรอบเป็นขอบคัน ในเมืองนั้นฝึกทหารชำนาญปืน
ถึงข้าศึกมาแต่ไหนเขาไม่พรั่น เพราะเขานั้นเป็นกำแพงดูแข็งขืน
ตั้งหอไว้เป็นชั้นกันลูกปืน ในภูมิพื้นทำนาทั้งตาปี
ทั้งลูกไม้ผักปลาผลาผล ไม่ขัดสนกว้างใหญ่ในวิถี
ทั้งสองข้างมรรคาข้าวสาลี ขายไปที่ต่างประเทศทุกเขตคัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายหกกษัตริย์ตัดเข้าอ่าว พอฟ้าขาวเห็นกรุงไกรไอศวรรย์
พวกกล้าต้าต้นหนคนสำคัญ ดูแม่นมั่นแจ้งเรื่องว่าเมืองเซ็น
พลางกราบทูลทรงเดชเกศกษัตริย์ พระจึ่งตรัสว่าให้ทอดจอดพอเห็น
อย่าเพ่อเข้าไปก่อนดูร้อนเย็น จะว่าเป็นข้าศึกจะนึกแคลง
ฝ่ายข้างพวกกองตระเวนเห็นกำปั่น ประมาณพันคิดว่าศึกให้นึกแหนง
จำจะแล่นเข้าไปถามดูตามแคลง จะได้แจ้งเหตุการณ์สถานใด
แล้วรอราซาใบเข้าไปหา แล้วถามว่ามาแต่เขตประเทศไหน
ดูมิใช่พาณิชเราผิดใจ ท่านจงได้แจ้งกระจ่างในทางความ
พวกกำปั่นนั้นจึ่งว่าใช่ข้าศึก เจ้าผลึกผู้บำรุงกรุงสยาม
ท่านจงกลับไปประมูลทูลเนื้อความ ให้ต้องตามเยี่ยงอย่างทางโบราณ
พวกตระเวนได้สดับก็กลับหลัง แล่นมายังปากอ่าวแล้วเล่าขาน
ให้นายใหญ่รู้แจ้งแสดงการ ท่านขุนด่านเรียกม้าใช้ให้ไปพลัน
ทูลพระจอมนครินทร์ผู้ปิ่นเกศ ให้ทรงเดชจอมวังนรังสรรค์
ฝ่ายม้าใช้รีบไปถึงวังพลัน แจ้งกับท่านเสนีผู้ปรีชา
พอพระปิ่นนคราวายุพัฒน์ ออกแท่นรัตน์เสนาในเฝ้าซ้ายขวา
ตัดสินความสิ่งใดในพารา ด้วยปรีชาสารพัดเป็นสัตย์ธรรม
บรรดาเหล่าเสนาประชาราษฎร์ ใครขัดขาดก็ช่วยชุบอุปถัมภ์
ไม่คุมเหงเกรงกลัวเห็นตัวกรรม อาจารย์พร่ำชี้แจงให้แจ้งใจ
เธอตัดสินข้อความไม่หยามหยาบ ถึงบุญบาปมั่นคงไม่หลงใหล
สละละเพศฝรั่งถือข้างไทย แต่ยังใส่เสื้อกางเกงเกรงพ่อตา
ฝ่ายเสนีที่เป็นใหญ่ได้โอกาส เข้ากราบบาททูลความตามเลขา
เมืองปากน้ำตะวันออกบอกเข้ามา ว่าเภตรามาประมาณสักพันปลาย
เรือตระเวนแล่นใบออกไปถาม ครั้นแจ้งความพากันรีบผันผาย
ว่ากำปั่นที่มาทอดเข้าจอดราย ที่ตามชายธารท่าในสาคร
ว่าพระจอมนครินทร์ปิ่นผลึก ถึงแต่ดึกมาทอดรายชายสิงขร
ว่ามิใช่ศัตรูพระภูธร ให้รีบจรคืนมาเฝ้าเล่าคดี ฯ