Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
นางโฉมยงทรงรถกระจกระจ่าง ทั้งสองนางนั่งหน้าเป็นสารถี
ทหารโห่โกลาพนาลี สองนารีขับรถบทจร
กระบวนแห่แตรสังข์ระฆังฆ้อง เสียงกึกก้องกลางทางหว่างสิงขร
มีธงดำนำหน้าพลากร ประทับรอนแรมมาหลายราตรี
ถึงแดนถ้ำกลำพันตะวันพลบ เงียบสงบสงัดป่าพนาสี
อันเนื้อนกลิงค่างบ่างชะนี ไม่เห็นมีเหมือนทุกแห่งให้แคลงใจ
จึงเอื้อมอรรถตรัสสั่งให้รั้งรถ ริมบรรพตเชิงผาพออาศัย
พวกโยธีตีฆ้องบ้างกองไฟ ระวังระไววงเวียนผลัดเปลี่ยนกัน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช เมื่อไสยาสน์ยามวิโยคให้โศกศัลย์
เรียกยุพาผกาสุลาลีวัน มาเคียงบรรจถรณ์บรรทมแล้วชมเชย
สงสารเจ้าเศร้าสร้อยมาพลอยยาก ปราศจากหมอนฟูกแล้วลูกเอ๋ย
มิเคยยากกรากกรำก็จำเคย มาชมเชยน้ำค้างอยู่กลางไพร
เจ้าขวัญอ่อนนอนเรียงอยู่เคียงแม่ ไม่ห่างแหงามสรรพจงหลับใหล
แม่นี้ไม่ไสยาสน์ประหลาดใจ ด้วยป่าใหญ่เย็นเยียบเงียบสำเนียง
แต่โพล้เพล้เรไรก็ไม่ร้อง ไม่แซ่ซ้องเสียงสัตว์สงัดเสียง
ทั้งเนื้อนกวิหคเงียบเซียบสำเนียง เห็นผิดเยี่ยงอย่างป่าพนาลัย ฯ
ฝ่ายนารีพี่น้องสองสุภาพ ต่างก้มกราบบาทาอัชฌาสัย
จึงทูลความตามรู้อยู่ในใจ นี่มาในแนวป่าชื่อกาลวัน
ตำแหน่งนี้มีเจ้าป่าเทพารักษ์ สิทธิศักดิ์รักษาพนาสัณฑ์
เข้าสิงสู่อยู่ในถ้ำกลำพัน แสนฉกรรจ์กินสัตว์ในปัถพี
ผู้ใดมาอารักษ์ลักสะกด กินเสียหมดมิให้พบทั้งศพผี
จึงเยือกเย็นเว้นว่างหนทางนี้ มิได้มีผู้ใดเดินไปมา
แต่ทางตรงลงทุ่งกรุงสิงหล ไม่แวะวนเวียนวงตรงหนักหนา
แม้วันนี้มีภัยสิ่งไรมา จึงทรงตราแก้วกันอันตราย ฯ
นางทราบความหวามไหวฤทัยหวาด กัมปนาทนึกพรั่นพระขวัญหาย
จึงว่าเจ้าเล่าก็รู้อยู่ว่าร้าย ไม่กลัวตายหรือมาค้างอยู่อย่างนี้
อันใจแม่แต่ยังเยาว์คุ้มเท่าใหญ่ เผอิญให้พรั่นตัวนึกกลัวผี
ถึงรบราฆ่าฟันทุกวันนี้ ก็สุดที่กลัวแกล้งทำแข็งใจ
เจ้าเรียนรู้อยู่กับท่านอาจารย์เฒ่า ท่านบอกเล่าลึกซึ้งไปถึงไหน
จะต่อตีผีสางทำอย่างไร จงบอกให้แจ้งจิตในกิจจา ฯ
ทั้งสองนางต่างคำนับอภิวาท อันพระบาทบาลีดีหนักหนา
รู้วิสัยไตรเพทเลศวิชา เหมือนเห็นฟ้าดินจบทั้งภพไตร
แม้นประมาณการอันใดก็ไม่ผิด รักษากิจกรุณาอัชฌาสัย
พอตาหูรู้เห็นเป็นอย่างไร ในดวงใจคิดเสร็จสำเร็จการ
ซึ่งให้ข้าพาพระองค์มาตรงนี้ เหตุด้วยผีร้ายแรงกำแหงหาญ
ขอบุญญาอานุภาพช่วยปราบมาร ให้สำราญรัถยาประชาชน
อันดวงตราราหูคู่กษัตริย์ คุ้มจังหวัดแว่นแคว้นแดนสิงหล
ถึงผีสางปะรางควานไม่ทานทน ย่อมแพ้ผลวาสนาบารมี
ขอพระองค์ทรงคิดพิษฐาน ตามโบราณท่านบำรุงซึ่งกรุงศรี
เดชะผลปรนนิบัติปัถพี คงปราบผีพ่ายแพ้นั้นแน่นัก
อันหนึ่งครูผู้เฒ่าเล่าก็ว่า เกณฑ์ลังกายังไม่สูญประยูรศักดิ์
แล้วทายว่าข้าศึกที่ฮึกฮัก จะกลับรักร่วมจังหวัดปัถพี ฯ
นางทราบคำทำนายนึกอายจิต ช่างบอกศิษย์สารพัดจะบัดสี
จึงเสแสร้งแกล้งว่าพระบาลี ท่านเหลือดีดูแลแน่สุดใจ
เธอบอกเจ้าแต่เท่านั้นหรือยังอีก อย่าเลี่ยงหลีกเจ้าจงแจ้งแถลงไข
หรือท่านว่าข้ากับพระอภัย คงจะได้สมสู่เป็นคู่กัน
ทั้งสองนางต่างว่าข้าพเจ้า ได้ยินเท่านั้นจริงทุกสิ่งสรรพ์
ซึ่งจะได้หรือมิได้อย่างไรนั้น กระหม่อมฉันมิได้ซักให้ทักทาย ฯ
นางฟังความยามดึกนึกวิตก สะอื้นอกอาลัยพระทัยหาย
คิดถึงพระอภัยแล้วให้อาย ช่างเคราะห์ร้ายนี่ไฉนกระไรเลย
เมื่อต่างชาติศาสนาเป็นข้าศึก สุดจะนึกร่วมเรียงเคียงเขนย
ขอสู้ตายชายอื่นไม่ชื่นเชย จนล่วงเลยสู่สวรรคครรไล
นางนึกนึกแล้วสะอึกสะอื้นอ้อน ด้วยอาวรณ์หวังจิตพิสมัย
จนลืมองค์หลงตะลึงคะนึงใน ถอนฤทัยทุกข์รักหนักอุรา
ระทวยองค์ลงบนอาสน์ราชรถ โศรกกำสรดเศร้าสร้อยละห้อยหา
ส่วนนารีพี่น้องสองสุดา ต่างวันทาโฉมตรูช่วยอยู่งาน
ด้วยรู้กลปรนนิบัติกษัตริย์พร้อม ทั้งขับกล่อมกล่าวกลอนก็อ่อนหวาน
ศิโรราบกราบประณตบทมาลย์ ขอประทานโทษาฝ่าธุลี
จะขับกล่อมจอมสุรางค์สำอางโฉม ต่างประโคมค่อนรุ่งในกรุงศรี
แล้วกรายกรีดดีดกลเป็นดนตรี ประสานสีซอดังเสียงวังเวง
พี่สาวร้องน้องรับทั้งขับกล่อม เสียงพร้อมพร้อมไพเราะล้วนเหมาะเหม็ง
กล่าวประโลมโฉมยงองค์ละเวง ด้วยกาพย์เพลงพลอดคิดประดิษฐ์กลอน ฯ
โอ้พระจันทร์วันเพ็งไม่เปล่งเปลื้อง สลดเหลืองแลเยี่ยมเหลี่ยมสิงขร
ดูว้าเหว่เอกาอนาทร เที่ยวเร่ร่อนทรงรถมิลดเลี้ยว
สุริยันดั้นเมฆวิเวกลิบ แสงระยิบลับเงาภูเขาเขียว
สงสารนกตกอยู่แต่ผู้เดียว ให้เปล่าเปลี่ยวหวั่นหวาดอนาถใจ
หนาวน้ำค้างพร่างพรมจะห่มเสื้อ พออุ่นเนื้อนอนสนิทพิสมัย
ถึงลมว่าวหนาวยิ่งจะผิงไฟ แต่หนาวใจจำกลั้นทุกวันคืน
แม้มีคู่ชูชิดสนิทนุ่ม เหมือนห่อหุ้มผ้าทิพย์สักสิบผืน
หอมบุปผามาลัยไม่ยั่งยืน ไม่ชูชื่นเช่นรสพจมาน
มณฑาทิพย์กลีบกลิ่นประทิ่นหอม จะอ่อนน้อมโน้มลงน่าสงสาร
สาโรชรื่นชื่นแช่มจะแย้มบาน ผกาก้านเกสรขจรโรย
ภุมรินบินเลยไปเชยอื่น มิมาชื่นเชยชวนให้หวนโหย
น้ำค้างพรมลมโยกมาโบกโบย จะร่วงโรยแรมเหมือนดังเดือนเอย ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงฟังเพลงขับ ระทวยทับองค์แอบแนบเขนย
เสนาะคำทำเนียบช่างเปรียบเปรย นางชมเชยชื่นจิตเหมือนธิดา
แล้วเชือดชิ้นดินถนันรางวัลให้ ทั้งสองได้รับประทานหวานหนักหนา
ผิวฉวีสีสันแต่นั้นมา จึงโสภาผ่องผุดเพียงบุตรี
พอเดือนเที่ยงเสียงสัตว์สงัดเงียบ เย็นยะเยียบปานว่าป่าช้าผี
นางกษัตริย์ตรัสปรึกษาสองนารี เห็นแม่นมั่นวันนี้จะมีภัย
แม่จะขับอภิวาท์สุรารักษ์ ซึ่งสำนักเขาเขินเนินไศล
ให้คุ้มครองป้องปัดขจัดภัย ตามวิสัยสัตยากฤดาการ
แล้วไขกลดนตรีทรงตีกรับ ประดิษฐ์ประดับขับเพลงวังเวงหวาน
ขอเดชะปรเมสุเวตาล จงทราบสารสารพัดซึ่งสัจจา
จะบำรุงกรุงไกรให้เป็นสุข มาได้ทุกข์แทบชีวังจะสังขาร์
ขอคุณพระปรเมเทวดา เสด็จมาคุ้มครองช่วยป้องกัน
ประจามิตรคิดร้ายให้วายวอด ได้ตลอดกลับไปถึงไอศวรรย์
จะสังเวยเนยนมทั้งน้ำจัณฑ์ ทุกเทวัญวานช่วยข้าด้วยเอย
พวกไพร่พร้อมล้อมนั่งได้ฟังเสียง ต่างเอนเอียงอ่อนพับลงหลับเฉย
ทั้งสองนางต่างบังคมเฝ้าชมเชย จนหลับเลยลืมองค์ทั้งนงเยาว์ ฯ
จะกลับกล่าวชาวบ้านด่านสิงหล มันเป็นคนขี้อายผู้ชายเขลา
ชื่อย่องตอดยอดเบอะซมเซอะเซา แต่เป็นเหล่าลูกเศรษฐีมีเงินตรา
ครั้นแม่พ่อขอเมียมายกให้ มันก็ไม่เคียงคู่เข้าสู่หา
ยามกลางวันนั้นจะชมภิรมยา ก็อายหน้านางผู้หญิงจริงจริงเจียว
กลางคืนนั้นมันว่ามืดไม่เห็นหน เป็นจำจนอัดอั้นกระสันเสียว
แต่กลิ้งกลับสับสนอยู่คนเดียว วันหนึ่งเฉียวฉุนชื่นจะขืนเมีย
ไม่เล้าโลมโจมทับจับสลัด เสียงอึดอัดจะเอาผ้าพันตาเสีย
จนหายใจไม่พอเข้าคลอเคลีย อีนางเมียมันตะกายเอาหลายที
ทั้งถีบถูกลูกตาข้างขวาบอด อ้ายย่องตอดเต็มโกรธกระโดดหนี
เสียดายนักควักออกมาว่าตานี้ เป็นของดีกว่าอื่นเอากลืนไว้
แล้วนึกอายชายหญิงวิ่งเข้าป่า ไม่รู้ว่าจะไปหนตำบลไหน
มาถึงถ้ำกลำพันมันเข้าไป ปีศาจให้ความรู้อยู่ด้วยกัน
เที่ยวกินเนื้อเสือสีห์เหมือนผีดิบ ตาไม่พริบเปรียบเหมือนยักษ์มักกะสัน
สัตว์จึงสิ้นถิ่นป่ากาลวัน คืนวันนั้นอ้ายย่องตอดดอดออกมา
เห็นกองไฟไม่เห็นคนด้วยจนจิต เทวฤทธิ์สิทธิศักดิ์ช่วยรักษา
พอแสบท้องมองเขม้นเห็นอาชา โถมถลาฟาดฟัดแล้วกัดกิน
ที่เหลือนั้นมันเอาไปให้กับผี กินพาชีชักรถเสียหมดสิ้น
ยังเที่ยวค้นจนรอบขอบคิริน ด้วยได้กลิ่นเหมือนมนุษย์สุดเสียดาย
เทวดาอาเพศให้พบรถ เสกสะกดก้าวย่องค่อยมองหมาย
นางไม่หลับกลับตื่นฟื้นพระกาย เห็นคลับคล้ายคลับคลาเข้ามามอง
ขยับตราราหูคู่พระหัตถ์ สะกิดตรัสปลุกสั่งนางทั้งสอง
ไม่เขยื้อนเหมือนหนึ่งผีทั้งพี่น้อง เหตุด้วยต้องมนต์สะกดหมดทุกคน
แต่โฉมยงองค์เดียวให้เปลี่ยวจิต มันคว้าหวิดหวีดร้องสยองขน
เห็นปีนป่ายท้ายรถเหลืออดทน ถึงอับจนโจนลงวิ่งวงเวียน
อ้ายย่องตอดลอดลัดสกัดจับ นางเลี้ยวลับหลีกลัดฉวัดเฉวียน
เอาดาบแกว่งแสงสว่างเหมือนอย่างเทียน จนจวนเจียนถึงฟาดปราดประกาย
ถูกตรงหัวขมองอ้ายย่องตอด ปวดตลอดลำหูไม่รู้หาย
หกล้มลงนิ่งสลบเหมือนศพตาย มนต์ก็คลายคนฟื้นตื่นตกใจ
เห็นนางตีผีกลิ้งวิ่งเข้าช่วย บ้างฉุดฉวยเชือกกระหวัดวัดไว้ได้
ทั้งสองนางต่างตามนางทรามวัย มากราบไหว้ทูลถามตามสงกา ฯ
โฉมเฉลาเล่าเรื่องให้รู้แจ้ง พอส่งแสงสูรย์สว่างกลางเวหา
ต่างพิศดูผู้ตายคล้ายคุลา มีแต่ตาข้างเดียวดูเขี้ยวโง้ง
ทั้งหน้าลายรายเรี่ยรอยเมียข่วน ผมแต่ล้วนผีผูกจมูกโด่ง
ใบไม้นุ่งรุงรังสันหลังโกง ดังผีโป่งปากเหม็นเช่นกุมภา
พอพูดกันมันฟื้นยืนสลัด เชือกที่มัดหลุดโลดโดดถลา
นางตีซ้ำหนำจิตด้วยฤทธิ์ตรา อุปมาเหมือนจะดิ้นสิ้นชีวิต
เห็นโฉมยงทรงตราพระราหู สังเกตดูดังนารายณ์กายสิทธิ์
ด้วยเดชาการุญบุญฤทธิ์ มันกลัวผิดเข็ดหลาบลงกราบกราน
นางกษัตริย์ตรัสถามตามสงสัย มึงชื่อไรร้ายกาจมาอาจหาญ
เป็นยักษีผีสางหรือรางควาน ที่สถานหลักแหล่งอยู่แห่งใด ฯ
อ้ายย่องตอดพลอดไม่ใคร่จะชัด ด้วยลิ้นขัดแข็งกระด้างเหมือนอย่างใบ้
เสียงล่อแล่แต่เราพอเข้าใจ ด้วยมิได้พูดจามาช้านาน
มันบอกว่าข้าชื่ออ้ายย่องตอด เที่ยวเล็ดลอดลืมเรือนเพื่อนสถาน
มาอยู่ถ้ำร่ำเรียนสำเร็จการ เป็นศิษย์ท่านเทวดาวราฤทธิ์
ให้เที่ยวหาสารพัดสัตว์มีเลือด เอาไปเชือดสูบกินกลิ่นโลหิต
ข้ากินเนื้อเสือเหลืองเป็นเนืองนิตย์ ใครฆ่าตีชีวิตไม่วอดวาย
เว้นแต่ตราราหูสู้ไม่ได้ ท่านจับไว้วันนี้ไม่หนีหาย
ได้ลักม้าฆ่ากินเสียสิ้นกาย ให้โฉมฉายใช้ข้าต่างพาชี
จะชักรถลดเลี้ยวเที่ยวถึงไหน จะชักไปเช่นข้ามารศรี
กว่าจะหาม้าได้ไซร้เทวี มาอยู่ที่ถ้ำธารสำราญใจ ฯ
นางโฉมยงทรงฟังให้สังเวช มันถือเพศผีสางต่างวิสัย
พลางปรึกษาว่าใครเห็นเป็นอย่างไร มันจะไปเป็นข้าเหมือนพาชี
แต่วิสัยใจทมิฬมันกินเลือด จะดุเดือดดึงดื้อด้วยถือผี
ประการหนึ่งซึ่งจะพาไปธานี จะย่ำยีหญิงชายให้วายปราณ ฯ
ทั้งสองนางต่างรู้เพราะครูสั่ง จึงว่าครั้งนี้จะได้ใช้ทหาร
จะหาไหนได้เหมือนมันประจัญบาน ใครล้างผลาญชีวันไม่บรรลัย
นี่หากแพ้แต่ตราพระราหู จึงยอมอยู่ด้วยดีจะมีไหน
ทั้งธานีมีศึกจงตรึกไตร จะได้ใช้สังหารผลาญไพริน
ประการหนึ่งซึ่งมาในป่านี้ พระบาลีสอนสั่งหวังถวิล
ว่าโฉมยงนงเยาว์เจ้าแผ่นดิน พบไพรินร้ายหยาบช่วยปราบปราม
แม้นละไว้ให้ผีอยู่ที่ถ้ำ มันจะทำเบียดเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
ให้ชี้นำถ้ำใหญ่ยกไปตาม ช่วยปราบปรามพวกผีให้หนีไป ฯ
นางตรัสตอบชอบแล้วลูกแก้วแม่ เหมือนให้แลเห็นทางสว่างไสว
ช่างรอบคอบรู้สว่างมาต่างใจ เหมือนแม่ได้ดวงตาพระบาลี
แล้วเหลียวมาปราศรัยอ้ายย่องตอด มึงได้รอดชีวาแล้วอย่าหนี
ช่วยชักรถอตส่าห์แทนพาชี พาไปที่ถ้ำอยู่ของครูบา
แล้วแต่งองค์ทรงสะพายสายกำซาบ กระบี่ปลาบแปลบวับจับเวหา
ให้พี่น้องสองนั่งในหลังคา นางนั่งหน้าเดินรถดูงดงาม
ทั้งพวกไพร่ใจหาญแกว่งขวานหอก สะอึกออกนำเสด็จไม่เข็ดขาม
ล้วนมีครูรู้ชำนาญการสงคราม บ้างแซงตามซ้ายขวาเป็นตาริ้ว
อ้ายย่องตอดสอดมือเข้าถือแอก ออกแต่แรกเร็วกลมดังลมฉิว
ขึ้นภูเขาเลากามันพาปลิว ทหารหิวหอบวิ่งไม่ทิ้งนาย
ถึงปากถ้ำกลำพันเห็นควันพลุ่ง เป็นฝุ่นฟุ้งพวกผีวิ่งหนีหาย
เสียงครึกครึ้นตื่นแตกต้องแยกย้าย ไม่กล้ำกรายกลัวตราบารมี
พวกโยธาโห่ลั่นสนั่นก้อง เห็นอ้ายย่องตอดนั่งยังไม่หนี
บ้างหยอกยุดฉุดมือว่าชื่อดี พระบุตรีตรัสถามตามสงกา
พวกมึงไปไหนหมดหรือปดเล่น ไยไม่เห็นครูมึงอยู่ในคูหา
อ้ายย่องตอดทอดใจว่าภัยมา เทวดาโดดหนีไม่มีใคร
นางฟังคำซ้ำแลเห็นแต่ศพ ซากสินธพขามังสังยังจำได้
กระดูกหนังยังกลิ้งมันทิ้งไว้ จึงสั่งให้เก็บเข้าเผาอัคคี
จึงปรึกษาว่าเราเข้ามารบ ปีศาจหลบหลีกกลัวเอาตัวหนี
ครั้นว่าไปไกลตาอยู่ธานี กลัวพวกผีมันจะกลับมาจับคน ฯ
ยุพาว่าถ้าพระองค์จะทรงปราบ ให้ราบคาบเขตแคว้นแดนสิงหล
อันพวกผีมิได้เห็นเป็นสกนธ์ จะใช้คนสัประยุทธ์สุดทำนอง
ควรจะหาอารักษ์อันศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งสถิตถ้ำเขาเป็นเจ้าของ
เข้าโรมรันกันเองคุ้มเกรงครอง จึงจะต้องตามเล่ห์ประเวณี ฯ
นางกษัตริย์ตรัสตอบชอบแล้วลูก จำจะปลูกศาลสาปไว้ปราบผี
ด้วยตัวเราเจ้าจังหวัดปัถพี จะมอบที่แดนไว้ให้พระกาฬ
แล้วเกณฑ์เหล่าชาวป่าให้หาไม้ ประเดี๋ยวใจปลูกเสร็จสำเร็จศาล
เอาผ้ากรองรองทรงของนงคราญ ทำเป็นม่านมูลี่ที่เทวัญ
เครื่องบูชาสารพัดให้จัดตั้ง ขนมปังเป็ดคู่กับหมูหัน
ทั้งเทียนธูปบุปผาสารพัน กระแจะจันทน์เจิมเสร็จสำเร็จการ ฯ
นางกษัตริย์ตรัสว่าเวลานี้ จะบัตรพลีเทวดารักษาศาล
ถวายกรฟ้อนรำให้สำราญ เจ้าตามมารดาฟ้อนจะสอนไว้
แล้วจัดแจงแต่งสองพี่น้องน้อย ใส่เสื้อสร้อยสอดแซมให้แจ่มใส
นางแต่งองค์ทรงกรองทองประไพ เสด็จไปหน้าศาลลานชลา
ให้ไพร่พร้อมล้อมองค์เป็นวงกว้าง ทั้งสองนางยืนชม้ายทั้งซ้ายขวา
ประโคมแตรแซ่ซ้องกลองลังกา นางวัณฬาทอดกรอ่อนระทวย
แล้วรำร่ายฉายฉะประปรายบาท กะหวัดวาดไว้จังหวะดูสะสวย
สองบังอรฟ้อนตามงามระทวย ดำเนินนวยนาดกายชม้ายเมียง
แล้วร้องบวงสรวงศาลหวานวิเวก ทั้งทุ้มเอกอักษรชะอ้อนเสียง
เครื่องสังเวยเคยถวายไว้รายเรียง ทั้งหมากเมี่ยงมังสาสุราบาน
บุปผาพวงจวงจันทน์คันธรส ทั้งเครื่องสดของเราทั้งคาวหวาน
ขอศักดิ์สิทธิ์ฤทธิรงค์องค์พระกาฬ มาสิงศาลสำหรับช่วยดับร้อน
อันแว่นแคว้นแดนดินที่ถิ่นร้าย ขอถวายเทเวศร์เขตสิงขร
ช่วยคุ้มครองชนชาติราษฎร ให้ถาวรทั่วทั้งเกาะลังกา
แล้วฟ้อนรำคำนับอภิวาท สุราสาดเซ่นถวายทั้งซ้ายขวา
ให้จุดเทียนเวียนโห่เป็นโลกา พอเสียงฟ้าฟาดเปรื่องกระเดื่องดัง
เป็นแสงรุ้งพลุ่งสว่างขึ้นกลางศาล เห็นพระกาฬกายแดงดังแสงครั่ง
รับสังเวยเนยนมขนมปัง ทั้งหน้าหลังลักขณาเหมือนวานร
ครั้นอิ่มหนำอำนวยอวยสวัสดิ์ นางกษัตริย์จงสุโขสโมสร
อันเขตแคว้นแดนป่าพนาดร จะดับร้อนรับปราบที่หยาบคาย
ต่อปีหนึ่งจึงมารำเป็นคำนับ จะคอยรับเครื่องสังเวยเช่นเคยถวาย
แม้ไม่มาสามัญจะอันตราย แล้วก็หายสูญวับไปกับตา ฯ
นางละเวงเกรงกราบไม่หยาบหยาม ขนานนามตามอยู่ที่ภูผา
ชื่อพระกาฬศาลเจ้าชาวลังกา จึงเรียกมาตามกันทุกวันนี้
อันนามถ้ำกลำพันอันอุบาทว์ เกิดปีศาจสาปนามไว้ตามที่
ชื่อว่าเขาเจ้ารำประจำปี ทุกวันนี้ก็ยังเป็นเช่นโบราณ
ถึงเดือนห้าฝรั่งสิ้นทั้งหลาย ไปถวายวันทาบูชาศาล
บ้างบนบานศาลกล่าวเจ้าพระกาฬ ช่วยบันดาลดับร้อนให้ผ่อนเย็น ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช ปราบปีศาจสิ้นทุกข์ที่ขุกเข็ญ
ยังธุระจะประจญกับคนเป็น เห็นจวนเย็นยกทัพขับโยธา
เอาเชือกหนังรั้งท้องอ้ายย่องตอด อย่าให้ลอดลัดไปใต้พฤกษา
มันวิ่งหนักชักเชือกให้ช้าช้า พอโยธาทันรถบทจร
ออกจากดงลงทุ่งกรุงสิงหล พอพบพลพวกตามหลามสลอน
นางกษัตริย์ตรัสถามความนคร แล้วรีบร้อนเข้าเขตนิเวศน์วัง
หยุดประทับรับขุนนางที่ข้างหน้า ทั้งพวกล่าทัพกลับมาคับคั่ง
ขอโทษตัวกลัวตายด้วยพ่ายพัง เพราะกำลังหลับทั่วทุกตัวคน ฯ
นางบัญชาว่าเราไม่เอาผิด ด้วยสุดคิดคั่งคับเข้าสับสน
เขาจุดเผาเราก่อนเราซ้อนกล จนขังคนเขาไว้ได้เมื่อไฟฮือ
พวกเขามีปี่เป่าให้เราหลับ จึงเสียทัพโทษใครจะได้หรือ
จงช่วยกันผันแปรคิดแก้มือ เราไม่ถือโทษาเสนาใน
แล้วถามข่าวราวเรื่องเมืองผลึก ทราบว่าศึกยังอยู่วังที่สร้างใหม่
ไม่ตามตีนี่เพราะว่าสัญญาไว้ นางเข้าใจจึงแกล้งทำเป็นกำชับ
อย่าประมาทราชการท่านทั้งหลาย ศึกไม่วายแต่ละวันนั้นจะดับ
เร่งระดมสมทบไว้รบรับ เร่งกำชับด่านทางอย่าวางใจ
แล้วเล่าความตามแตกต้องแยกย้าย คนทั้งหลายเวทนาน้ำตาไหล
นางเรียกบ่าวชาวป่าด้วยอาลัย มาโปรดให้เสื้อผ้าสารพัน
ทั้งเงินทองสองแพนกแจกชาวบ้าน ทั้งลูกหลานเล็กใหญ่อยู่ไพรสัณฑ์
พวกโยธีดีใจได้รางวัล ต่างพากันกราบก้มบังคมลา
นางสั่งให้อ้ายย่องตอดอยู่ตึกกว้าง เกณฑ์ขุนนางกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงรักษา
ให้สูบเลือดเชือดกัดตามอัชฌา กินอูฐลาควายวัวตัวละมื้อ
ถ้าหมูแพะแกะเล่าเก้ากะสิบ มันกินดิบดูเหมือนเช่นเป็นกระสือ
ฝ่ายทหารการศึกได้ฝึกปรือ จะแก้มือเมืองผลึกยังตรึกความ ฯ
พอเสร็จคำร่ำสั่งพระสังฆราช มานั่งอาสน์เอะตะลึงแล้วจึงถาม
ไปเสียทัพอัปราล่าสงคราม ไยงดงามกว่าแต่ก่อนร่อนชะไร
หรือไปรบพบรักจึงหนักหน่วง ไม่ล่อลวงล้างศึกนึกไฉน
ดูผ่องขาวราวกับจิตสนิทใน หรือกลับใจเลโลเพราะโลกีย์ ฯ
นางละเวงเกรงกราบไม่หยาบหยาม แล้วเล่าความตามรบจนหลบหนี
แต่ไม่บอกออกว่าเธอพาที กลัวเป็นที่กินแหนงแคลงฤทัย
เล่าแต่ความตามได้กินดินถนัน จึงผิวพรรณผุดละอองให้ผ่องใส
พลางเชือดชิ้นดินถนันออกทันใด ถวายให้พระฉันแล้ววันทา
ทำถามลองของนี้กินดีนัก ไม่รู้จักต้นรากหลากหนักหนา
บาทหลวงดูรู้ความตามตำรา จึงบอกว่าของอยู่ในใต้แผ่นดิน
กำหนดนั้นพันปีผุดทีหนึ่ง เสียงดังตึงแตกฟุ้งจรุงกลิ่น
เกิดตรงไหนไอเหงื่อเหมือนเกลือกิน พื้นแผ่นดินก็เป็นโป่งขึ้นตรงนั้น
มนุษย์เราชาวเมืองเรียกเกลือโป่ง เพราะปล่องโปร่งเปลวกลิ่นดินถนัน
ได้ผลกินกลิ่นเนื้อเหมือนเจือจันทน์ บอกแล้วฉันชิมหวานสำราญใจ ฯ
ในขณะพระกำลังยังนั่งพูด พอมีทูตถือสารมาขานไข
เป็นข้อความตามธุระพระอภัย แต่ไม่ให้สารสำคัญนั้นเข้ามา
นางรู้แจ้งแกล้งสั่งให้ยั้งหยุด บาทหลวงสุดสงสัยจึงให้หา
ต้องตามคำนำทูตเข้าวันทา แล้วเปิดตรากล่องลานออกอ่านความ ฯ
ในสาราว่าพระองค์ทรงสวัสดิ์ สืบกษัตริย์ศาสนาภาษาสยาม
มาหยุดยั้งฝั่งสมุทรหยุดสงคราม เพราะมีความเสน่หาให้อาวรณ์
คิดถึงวันสัญญาเวลาดึก มิได้นึกแหนงหน่ายสายสมร
เจ้าลับเนตรเชษฐานิราจร ถึงยามนอนนึกสะอื้นทุกคืนวัน
คิดถึงคำร่ำว่าต้องหย่าทัพ ไม่ลืมรับขวัญน้องประคองขวัญ
มิรู้สิ้นกลิ่นเนื้อเหมือนเจือจันทน์ สารพันพิศวาสเพียงบาดตา
ถึงอยู่ไกลใจนึกรำลึกถึง เปรียบเหมือนหนึ่งแนบชิดขนิษฐา
แม้นตัวตายหมายจะฝังไว้ลังกา แม่วัณฬาละฉันให้รัญจวน
หรือลืมคำทำสัตย์มธุรส เกินกำหนดนึกคอยละห้อยหวน
จะหน่ายแหนงแคลงใจก็ไม่ควร หรือประชวรจะมาพยาบาล
ขอขึ้นบกยกตามทรามสวาท พอชมราชนิเวศน์เขตสถาน
จะทำสัตย์มธุรสพจมาน ตามโบราณร่วมจังหวัดปัถพี
ไม่รบพุ่งมุ่งหมายทำลายล้าง จะสืบสร้างเสนหามารศรี
แม่เหมือนเพชรเม็ดเท่าเขาคิรี แม้นไม่มีเรือนทองก็หมองนวล
ถึงมียศงดงามแต่ยามตื่น ไม่แช่มชื่นเช่นเจ้าของครองสงวน
งามละม่อมจอมขวัญอย่ารัญจวน จงคิดควรคำสารที่อ่านเอย ฯ
นางฟังความหวามไหวฤทัยหวั่น ให้อ้นอั้นอายเอกเขนกเฉย
บาทหลวงว่าข้าคิดไม่ผิดเลย แต่พอเอ่ยออกก็เป็นเห็นไรฟัน
จะคิดรักกันอย่างไรเจ้าไม่บอก ทำย้อนยอกเกกมะเหรกพูดเสกสรร
มาปดเล่นเป็นสนุกทุกคืนวัน เมื่อรักกันแล้วก็นางมาพรางพระ ฯ
ยุพยงทรงฟังพระสังฆราช เชิงฉลาดไหว้ว่าสาธุสะ
อันทำศึกนึกจะได้ชัยชนะ มิใช่จะจงใจเป็นไมตรี
แต่จวนตัวกลัวกำลังจะพลั้งเพลี่ยง จึงหลีกเลี่ยงลวงล่อแต่พอหนี
ประการหนึ่งซึ่งมีหูอยู่อย่างนี้ จะหนีปี่เห็นไม่ได้จนใจจริง ฯ
บาทหลวงว่าข้าไม่บอกไว้ดอกหรือ สัญชาติชื่อว่าผู้ชายตายเพราะหญิง
จนของ้อของอนถึงวอนวิง ราวกับวิ่งเข้าวานสังหารกาย
แม้มิรักหนักหน่วงทำลวงล่อ ขึ้นขี่คอเล่นก็ได้ดังใจหมาย
รูปก็รู้อยู่วิสัยใจผู้ชาย มันหลงตายติดกับเหมือนหลับตา
อันลมปี่ดีแต่เพราะเสนาะหู ที่จะสู้ลมปากยากหนักหนา
แต่ความรักมักจะออกกระบอกตา จะเป็นข้าพวกเขาชาวชมพู
แล้วลุกเดินเมินหน้าออกมาวัด นางกษัตริย์แสนสลดนึกอดสู
จึงแกล้งว่าข้าเฝ้าเล่าก็รู้ เรารบสู้เสียทีจึงหนีมา
อันแยบยลกลศึกย่อมลึกซึ้ง คิดไม่ถึงท่านว่ารักเขาหนักหนา
เป็นพระเจ้าเราไม่ขัดอัธยา จะตรึกตราตอบความตามทำนอง
จงเลี้ยงดูผู้ถือหนังสือสาร ให้ทหารคุมขังไว้ทั้งผอง
แล้วนางพานารีทั้งพี่น้อง เข้าสู่ห้องมนเทียรวิเชียรพราย ฯ
ระทวยองค์ลงบนแท่นแสนระทด โศกกำสรดทรวงกรมไม่สมหมาย
จำจะคิดปิดความตามอุบาย ให้หญิงชายเชื่อสิ้นไม่กินใจ
แล้วโฉมยงทรงประดิษฐ์คิดอักษร เป็นกาพย์กลอนกล่าวแกล้งแถลงไข
ลงแผ่นทองกล่องปิดผนิดไว้ ครั้นเช้าให้หาทูตมาพูดจา
หนังสือตอบมอบหมายว่านายท่าน ซึ่งแต่งสารแสนเสนาะเพราะหนักหนา
แม้เหมือนคำรำพันซึ่งสัญญา จะเห็นว่ารักใคร่เป็นไมตรี ฯ
ฝ่ายทูตจำคำนับแล้วรับสาร ต่างก้มกรานกราบลามารศรี
เรียกบ่าวออกนอกประตูพระบูรี ตามวิถีทางมาได้ห้าวัน
ถึงกองทัพยับยั้งอยู่วังใหม่ ตรงเข้าไปหน้าที่นั่งนรังสรรค์
ถวายสารกรานก้มบังคมคัล แล้วรำพันทูลความตามกิจจา ฯ
พระอภัยให้อ่านสารอักษร ว่าอวยพรภูวเรศพระเชษฐา
เมื่อแรกองค์ทรงธรรม์ได้สัญญา ว่าจะฆ่าลูกเมียไม่เสียดาย
ทั้งมิให้พี่น้องมาข้องกีด จะเข้ารีตร่วมจิตที่คิดหมาย
เหตุไฉนไม่ล้างให้วางวาย มากลับกลายกล่าวความเอาตามใจ
แม้มิจริงสิ่งสัตย์สะบัดสบถ ไม่ละลดเลยพระองค์อย่าสงสัย
จะสู้รบขบฟันจนบรรลัย ไม่ขอไปเป็นข้านางมาลี
แม้พระองค์ทรงสัตย์สันทัดเที่ยง จะโลมเลี้ยงแล้วไม่อางขนางหนี
ให้เห็นจริงสิ่งสัตย์สวัสดี ไม่มีที่กีดขวางเหมือนอย่างนั้น
จะได้ไปคำนับอภิวาท เชิญพระบาทบรเมศวร์มาเขตขัณฑ์
เป็นปิ่นเกล้าสาวสุรางค์นางกำนัล ล้วนเลือกสรรสาพิภักดิ์พนักงาน
จะงามหน้าพาน้องให้ผ่องแผ้ว เหมือนฉัตรแก้วกั้นเกศประเทศสถาน
ทุกค่ำเช้าเฝ้าประณตบทมาลย์ คอยอยู่งานนวดฟั้นให้บรรทม
ถ้าเมตตาสารพัดไม่ขัดข้อง เสน่ห์น้องนึกไว้ให้ได้สม
จะนั่งแนบแอบองค์ให้ทรงชม พึ่งพระร่มโพธิ์ทองของน้องเอย ฯ
พระอภัยได้ยินสิ้นสติ มิได้ปริโอษฐ์เอกเขนกเขนย
ศรีสุวรรณนั้นว่ารักจักเป็นเตย คนเขาเคยเข็ดสิ้นลิ้นลังกา
มะม่วงมันจันทน์อินลูกลิ้นจี่ จะกินดีกว่าฝรั่งกระมังหนา
แม้ขืนจิตติดพันนางวัณฬา จะต้องฆ่าคนตายลงก่ายกัน
พระเชษฐาว่าเปล่าดอกเจ้าพี่ ความทั้งนี้นางเอกแกล้งเสกสรร
กลศึกลึกล้ำล้วนสำคัญ แม้ไม่ทันตรึกตราจะว่าจริง
ทั้งแต่งแต้มแนมเหน็บล้วนเล็บเขี้ยว เราก็เกี้ยวลูกเสือเหลือผู้หญิง
จะยุดหางร่างกลอนเฝ้าวอนวิง คงจะกลิ้งลงสักวันหนึ่งมั่นคง ฯ
ศรีสุวรรณครั้นจะตัดก็ขัดข้อง ตัวเป็นน้องต้องตอบความไปตามหลง
อันน้องนี้มิได้คลาดบาทบงสุ์ ถึงพระองค์จะเชือดเอาเลือดเนื้อ
จะควักล้วงดวงใจก็ไม่ว่า จะหลับตาตายก่อนนอนให้เถือ
ถ้าพระองค์สงสารกับว่านเครือ อย่าชิดเชื้อช่วงชิงผู้หญิงพาล
อันพาราฝรั่งทั้งทวีป จะเร่งรีบรบรับแต่กับหลาน
มิได้เมืองเคืองขาดราชการ จึงล้างผลาญชีวันให้บรรลัย
จะยกทัพนับโกฏิมาเกี้ยวชู้ ใครจะสู้ส่งลำเลียงเสบียงไหว
จะอ้อยอิ่งวิงวอนจนอ่อนใจ เห็นพวกไพร่จะผอมโซเพราะโลกีย์ ฯ
สินสมุทรพูดจาประสาจิต แม้ไม่คิดรบพุ่งเอากรุงศรี
จะบวชเข้าเอาบุญเป็นมุนี ไปอยู่ที่เกาะแก้วเสียแล้วกัน
อยู่ที่นี่อีละเวงเก่งกว่าเสือ จะฉีกเนื้อเลี้ยงชู้เช่นหมูหัน
แม้นโปรดให้ไปรบจะขบฟัน เที่ยวห้ำหั่นเสียให้สิ้นลิ้นลังกา ฯ
พระอภัยไม่พูดกับโอรส ด้วยทรงยศเธอยังรักเขาหนักหนา
แต่เกรงน้องข้องขัดหัทยา จึงแกล้งว่าพี่ก็ไม่อาลัยมัน
หมายจะล่อพอให้รักไม่พักรบ ได้พิภพโภไคมไหศวรรย์
เมื่อเจ้าเห็นเป็นว่าจะช้าวัน จะช่วยกันสงครามก็ตามใจ
พี่จะช่วยกำกับเป็นทัพหลัง แต่จะสั่งสัญญาอัชฌาสัย
ถ้าได้ทีตีกระทั่งถึงวังใน ใครอย่าได้ฆ่าฟันนางวัณฬา
ด้วยเดิมทีพี่เขากับเรานั้น เหมือนพงศ์พันธุ์ผูกรักกันหนักหนา
จะปราบปรามตามทำนองของน้องยา แต่อย่าฆ่าคิดล้างให้วางวาย ฯ
ศรีสุวรรณอัญชลียินดีสุด สินสมุทรกราบก้มด้วยสมหมาย
ต่างทูลลาพาพราหมณ์ทั้งสามนาย มาหน้าค่ายคิดกันปันโยธา
ศรีสุวรรณให้พราหมณ์สามมานพ เดินบรรจบโจมจับเป็นทัพหน้า
สินสมุทรยังอ่อนหย่อนปัญญา คุมโยธาทัพหนุนเป็นขุนพล
ศรีสุวรรณนั้นกำกับเป็นทัพหลวง ล้วนรู้ท่วงทีศึกได้ฝึกฝน
ได้ฤกษ์สมลมตกให้ยกพล แต่ล้วนคนขี่ม้าถืออาวุธ
ทั้งสามพราหมณ์สามทัพให้รับโห่ สำเนียงโร่เรื่อยหูไม่รู้หยุด
ทั้งทัพหนุนขุนพลรณยุทธ์ สินสมุทรขี่สิงห์วิ่งทะยาน
ศรีสุวรรณนั้นทรงรถที่นั่ง เป็นทัพหลังลมตกยกทหาร
แต่องค์พระอภัยใจสำราญ ดึกประมาณสามยามยกตามไป ฯ
ฝ่ายทัพหน้าสานนให้คนบอก ชาวบ้านนอกทุกตำแหน่งแถลงไข
ใครไม่สู้อยู่บ้านสำราญใจ เรามิได้ย่ำยีอย่าหนีเลย
แล้วเร่งทัพขับพลอลหม่าน พวกชาวบ้านหญิงชายสบายเฉย
ชวนพูดจาการุญเหมือนคุ้นเคย จนทัพเลยล่วงมาถึงป่าตาล ฯ
จะกลับกล่าวชาวเมืองที่เลื่องชื่อ มีฝีมือแม่นยำรู้รำขวาน
ชื่ออิเรนเจนประจญคนโบราณ รักษาด่านชั้นนอกเป็นคอกเนิน
ริมวิถีมีลำแม่น้ำกว้าง ทั้งสองข้างโขดดอนสิงขรเขิน
เป็นร่องกลางทางเซาะจำเพาะเดิน มีเชิงเทินรายรอบขอบบุรี
ท่านเจ้าเมืองเลื่องชื่อนั้นถือขวาน เป็นทหารเอกอาจดังราชสีห์
มีลูกสาวขาวล้ำดังสำลี อายุยี่สิบสลวยสวยโสภา
ไม่มีผัวกลัวที่จะมีลูก ต้องกินหยูกยาฝาดไม่ปรารถนา
อยากทำศึกฝึกหัดเพลงศัสตรา จนปรีชาเชิงรบรู้ครบครัน
เมื่อคราวศึกลึกซึ้งมาถึงด่าน กรมการเกณฑ์ตรวจกันกวดขัน
ฝ่ายอิเรนเกณฑ์ทหารชาญฉกรรจ์ กปิตันให้ไปตั้งหลังบรรพต
มูรหุ่มคุมทหารอยู่ชานเขา แต่ล้วนเหล่าโยธาขี่ม้าหมด
บังอลูอยู่ลำแม่น้ำคด คอยกำหนดสงครามทั้งสามทัพ
ถ้าไพรีตีมาถึงหน้าด่าน ออกต่อต้านตีตัดสกัดจับ
พวกเหลือซ้ำสมทบเข้ารบรับ ให้ย่อยยับอยู่ที่ด่านปราการกัน
สามขุนนางต่างรับบังคับสั่ง ยกไปตั้งตามตำแหน่งล้วนแข็งขัน
กองละหมื่นปืนผาสารพัน แล้วเกณฑ์กันเตรียมนั่งระวังคอย
ฝ่ายอิเรนเกณฑ์ปลัดให้จัดทัพ ไปรบรับลับล่อแต่พอถอย
พาทหารหนุ่มฉกรรจ์สามพันร้อย ออกตั้งคอยขับทหารเข้าราญรอน ฯ
ฝ่ายทัพพราหมณ์สามนายถึงท้ายด่าน เข้าดงตาลตามทางหว่างสิงขร
พอพบกับทัพปลัดอัสดร ให้หยุดหย่อนโยธาแล้วพาที
อันทัพเราชาวผลึกไม่นึกร้าย ด้วยเจ้านายปรองดองทั้งสองศรี
จะบำรุงกรุงไกรเป็นไมตรี ไม่ย่ำยีอย่ามาขวางหนทางเรา ฯ
ฝ่ายปลัดขัดใจว่าอ้ายเด็ก ล้วนเล็กเล็กลำตัวเท่าหัวเหา
กูหัวหงอกหลอกกูไม่ดูเงา จะเล่นเจ้าเสียให้ยับลงกับมือ
แม้ไมตรีคงมีให้เบิกด่าน ราชการแล้วก็กูไม่รู้หรือ
เหวยพวกเราเอาสิหวาอย่าละมือ ทหารฮือหวนกลุ้มเข้ารุมรบ
สามพราหมณ์รับขับไพร่ไล่พิฆาต เสียงฉะฉาดฉาดฉับกลับตลบ
เจ้าโมราพาโยธีเขาตีรบ ฝรั่งหลบหนีน้อยแล้วถอยรั้ง
ทั้งสามพราหมณ์ตามตีถึงที่ซุ่ม มันออกรุมรบอ้อมเข้าล้อมหลัง
บังอลูมุ่งหมายให้พ่ายพัง สะท้านทั้งสองฝ่ายตายระเนน
ถึงโจมจับสัประยุทธ์อาวุธสั้น ต่างแทงฟันพุ่งหอกบ้างกลอกเขน
พราหมณ์วิเชียรเรียนรู้ธนูเจน จึงเอี้ยวเอนยิงมาลีกปีตัน
จำเพาะถูกลูกตาข้างขวาซ้าย ตกม้าตายแต่ปลัดสกัดกั้น
ยิงปลัดปัดตบหลบไม่ทัน ถูกหูหันหกคะเมนถึงเวรตาย ฯ
เจ้าเมืองเห็นแผ่นขึ้นนั่งบนหลังสิงห์ ควบเข้าชิงรบไล่ไพร่ทั้งหลาย
แล้วแกว่งขวานผลาญพหลพลนิกาย วิเชียรหมายมุ่งเพ่งเขย่งยิง
มันหลบทันลั่นทีละสี่ลูก ไม่ยักถูกแต่สักทีทั้งขี่สิงห์
คอยคาบคีบหนีบรับเหมือนกับลิง แล้วกลับวิ่งเหวี่ยงขวานเข้าราญรบ
ดูเร็วรวดหวดหันเข้าฟันฟาด แต่ถูกพลาดพราหมณ์วิเชียรเจียนสลบ
สลัดโผนโจนวิ่งทิ้งสินธพ ทหารรบรุมจับแทบอับจน
เจ้าสานนโมราก็ล่าหนี มันตามตีกลอกกลับอยู่สับสน
ต้องสู้พลางหนีพลางมากลางพล พวกพหลพัลวันสนั่นอึง ฯ
วันนั้นพอหน่อนรินทร์สินสมุทร ไม่ยั้งหยุดโยธารีบมาถึง
เห็นทัพสามพราหมณ์แตกวิ่งแหกอึง พอทันจึงโอบอ้อมเข้าล้อมรบ
เร่งโยธีตีพลางไปกลางทัพ แล้วเลี้ยวกลับขวาซ้ายไล่ตลบ
ฝรั่งรับทัพแขกแตกกระทบ พอพานพบพวกทัพจับเจ้าพราหมณ์
ควบสิงโตโฮโฮกกระโชกไล่ ชิงมาได้ด้วยกำลังสิ้นทั้งสาม
อิเรนแรงแกว่งขวานทะยานตาม กระโจมจามจ้วงฟันประจัญบาน ฯ
สินสมุทรหยุดพราดฟาดภุขัน มันหลบทันโถมถลาเข้าคว้าขวาน
ดูขวักไขว่ไล่โลดโดดทะยาน สิงโตหาญโฮกฟัดเข้ากัดกัน
คนต่อคนบนหลังกำลังรบ สิงโตตบเต้นโลดกระโดดหัน
วิเชียรพราหมณ์ความแสนแค้นขบฟัน ยิงเกาทัณฑ์ถูกตาเจ้าธานี
พลัดตกสิงห์วิ่งโผนโจนขึ้นม้า มือยังคว้าขวานรบไม่หลบหนี
เจ้าพราหมณ์พร้อมล้อมหลังประดังตี มันขว้างตรีหลบได้ไล่ติดพัน ฯ
ฝ่ายลูกสาวคราวนั้นอยู่หน้าป้อม เห็นเขาล้อมบิดาจะอาสัญ
ถอดกระบี่ตีม้าวิ่งมาทัน เข้าฟาดฟันพลแยกแตกกระจาย
เจ้าโมราสานนประจญจับ นางรบรับรื้อไล่ไพร่ทั้งหลาย
พออิเรนเห็นบุตรสุดเสียดาย เข้าสู้ชายกลัวจะแพ้เข้าแก้กัน
พอฝรั่งบังอลูมูรหุ่ม เข้ารบรุมห้อมนายให้ผายผัน
เข้าด่านได้ไพร่ตายเสียหลายพัน แล้วไล่กันขึ้นล้อมป้อมปราการ
ฝ่ายผู้เฒ่าเจ้าเมืองเคืองจักษุ แตกประทุหมอทายาสมาน
ไม่กลัวตายวายชนม์สู้ทนทาน เที่ยวตรวจการเกณฑ์ทัพไม่หลับนอน ฯ
ฝ่ายสินสมุทรกับสามเจ้าพราหมณ์พร้อม เข้าตั้งล้อมเมืองด่านชานสิงขร
จึงบอกข่าวเล่าการที่ราญรอน ให้รีบร้อนไปยังพระอนุชา
พอพลบค่ำย่ำฆ้องทุกกองทัพ ตรวจกำกับเกณฑ์รายทั้งซ้ายขวา
บ้างตีเกราะเคาะฆ้องกลองสัญญา ต่างตรวจตราเตรียมรบไว้ครบครัน ฯ
ฝ่ายฝรั่งทั้งหลายนายทหาร รักษาด่านเดินตรวจกันกวดขัน
เห็นเจ้าเมืองเคืองตาปรึกษากัน ศึกสำคัญควรจะบอกอย่าออกรบ
แม้โฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช แต่งอำมาตย์หมื่นพันมาบรรจบ
จึงจัดแจงแต่งกันให้ครันครบ ออกราญรบรอนราญผลาญไพรี ฯ
ฝ่ายผู้เฒ่าเจ้าเมืองเคืองตะคอก อย่าเพ่อบอกเฟื่องฟุ้งถึงกรุงศรี
เราเป็นชายฝ่ายเจ้าเป็นสตรี ชีวิตมีมิให้องค์ออกสงคราม
อายุเราเล่าก็จวนหกสิบห้า ถึงแม้ว่าวายวางลงกลางสนาม
สู้บรรลัยไว้ชื่อให้ลือนาม จะสงครามปล่อยแก่พอแก้อาย
แม้เราม้วยช่วยตัดศีรษะไว้ เอาขึ้นไปลังกาวันทาถวาย
อย่าให้เขาเอาไปทำให้ซ้ำร้าย เรานึกอายเหลือล้นพ้นประมาณ
อนึ่งเล่าเขามาล้อมอยู่พร้อมพรั่ง เปรียบเหมือนดังโรคตัดอัติสาร
จะวางยาแม้มิหายคงวายปราณ แม้เสียด่านก็เหมือนดังเสียลังกา
อันไพรีมีชัยใจประมาท จะคิดคาดว่าเราแพ้แน่หนักหนา
คงลืมตัวมัวเมาเลี้ยงเหล้ายา เกณฑ์โยธาห้าหมื่นคืนวันนี้
มันยกมาล้าเลื่อยล้วนเหนื่อยอ่อน คงจะนอนหลับมากเหมือนซากผี
กำหนดสามยามสงัดกำดัดดี ให้โยธีแยกยกเป็นหกทัพ
มูรหุ่มคุมทหารเข้าด้านซ้าย ข้างขวาฝ่ายบังอลูเข้าจู่จับ
หัศเกนเจนจบเข้ารบรับ สมทบกับมะลิปาสารวัด
อ้ายยันตังอังกฤษลูกศิษย์เอก ดำดังเมฆแม่นขวานอาจารย์หัด
ให้ติดตัวอยู่ข้างหลังแล้วสั่งนัด เราตายตัดเอาศีรษะอย่าละไว้
แล้วรอรั้งสั่งบุตรสุดสวาท อย่าองอาจออกมาอัชฌาสัย
อยู่ตรวจตราว่าขานการข้างใน เผื่อพวกไพรีมาได้ราวี
แม้พ่อตายภายหลังจะสั่งเจ้า จงไปเฝ้านางวัณฬามารศรี
สาพิภักดิ์รักกษัตริย์สวัสดี จะได้มีเกียรติยศปรากฏไป
นางรำภาสะหรีได้ฟังสอน กราบบิดรวอนห้ามตามสงสัย
ท่านป่วยตาอย่าเพ่อวิ่งไปชิงชัย อิเรนไม่ฟังคำว่าจำเป็น ฯ
ฝ่ายโยธีศรีสุวรรณมาทันหลาน ปรึกษาการกลศึกก็นึกเห็น
อย่าประมาทชาติฝรั่งแม้นยังเป็น คงเคี่ยวเข็ญคิดอ่านมาราญรอน
แม้มีศึกดึกดื่นทำตื่นหนี ให้ศึกตีตามออกนอกสิงขร
พี่โมราสานนพลนิกร จงยกย้อนทางมาข้างขวาซ้าย
พวกทมิฬสินสมุทรจงหยุดยั้ง อยู่โอบหลังล้อมไว้เหมือนใจหมาย
ตีตะพัดตัดหัวเอาตัวนาย แล้วทำลายประตูเข้าบูรี
ทั้งสี่ทัพรับสั่งไม่พลั้งพลาด บอกประกาศพลรบอย่าหลบหนี
ให้ไพร่พร้อมล้อมนั่งสั่งคดี แกล้งหยุดตีฆ้องกลองรากองไฟ ฯ
ฝ่ายอิเรนเกณฑ์ทัพไว้คับคั่ง คอยตรับฟังข้าศึกนึกสงสัย
เสียงโกร่งเกราะเคาะขานก็หายไป ทั้งแสงไฟโซมซาบลงครามครัน
กำดัดดึกนึกว่าโยธาหลับ ให้กองทัพถือชุดอาวุธสั้น
เข้าปนปะจะได้เห็นเป็นสำคัญ ก็พร้อมกันยกออกนอกกำแพง
แต่เจ้าเมืองเคืองตาอุตส่าห์หลับ ออกกำกับกองหน้าให้กล้าแข็ง
ถึงทัพล้อมพร้อมกันไล่ฟันแทง ถูกขาแข้งแขนคอมรณา
ที่ไม่หลับจับเครื่องสรรพาวุธ อุตลุดลุกโลดโดดถลา
ต่างตามนายหมายมั่นเหมือนสัญญา พวกโยธาทำแตกแยกกันไป
ข้างชาวด่านหาญฮึกเห็นศึกหนี เข้าโจมตีติดพันเสียงหวั่นไหว
พวกกองทัพรับพลางไปกลางไพร ถึงทัพใหญ่ได้ทีศรีสุวรรณ ฯ
สินสมุทรหยุดยกเข้าวกหลัง สกัดตั้งประตูป่าพนาสัณฑ์
วิเชียรขับทัพหลังตั้งประจัญ ฆ้องสำคัญขานโห่เป็นโกลา
เจ้าโมราพาทหารเข้าด่านซ้าย สานนนายอ้อมทางเข้าข้างขวา
ต่างยิงปืนยืนยันเป็นสัญญา ขับโยธาแทงฟันประจัญบาน ฯ
ฝ่ายฝรั่งบังอลูมูรหุ่ม เดิมนั้นคุมทัพแยกก็แตกฉาน
เข้าสมทบรบมาถึงป่าตาล พอทหารหุ้มห้อมเข้าล้อมทัพ
ทั้งอิเรนเห็นผิดคิดสะดุ้ง พอจวนรุ่งเรียกไพร่จะให้กลับ
สินสมุทรจุดคบเข้ารบรับ ทั้งสามทัพได้ทีตีกระทบ ฯ
ฝ่ายฝรั่งตั้งมั่นประจัญสู้ พอเช้าตรู่กราวเกรียวเลี้ยวตลบ
พิลึกลั่นครั่นครื้นพื้นพิภพ ด้วยเสียงรบซ้อนซุ่มตะลุมบอน
พลผลึกฮึกหาญผลาญฝรั่ง ตายเหมือนดังดินกลิ้งริมสิงขร
อิเรนแรงแกว่งขวานเข้าราญรอน จนเหนื่อยอ่อนไม่ระอาอุตส่าห์ทน
ทั้งตัวถูกลูกธนูดังพู่ห้อย โลหิตย้อยหยดชุ่มทุกขุมขน
ออกเอิบอาบซาบเสื้อจนเหลือทน เห็นไม่พ้นพวกทัพจะจับเป็น
เรียกอังกฤษศิษย์สั่งให้ตัดหัว ศีรษะตัวอย่าให้ผู้ใดเห็น
อ้ายยันตังฟังว่าน้ำตาประเด็น แต่จำเป็นจำทำด้วยจำใจ
เฝ้าอิดเอื้อนเตือนหนักชักกระบี่ ออกตัดศีรษะเชือดจนเลือดไหล
คลี่เช็ดหน้าผ้าห่อผูกคอไว้ แล้วคว้าได้ขวานครูเป็นคู่มือ
เผ่นขึ้นนั่งหลังม้าพาทหาร มันแกว่งขวานขว้างเหวี่ยงเสียงออกหวือ
ทะลวงไล่ไพร่แตกวิ่งแหกฮือ เสียงอึงอื้อออกไปพ้นแต่คนเดียว
ทหารอื่นฝืนฝ่ามาไม่รอด มันยืนทอดใจใหญ่ให้เปล่าเปลี่ยว
แล้วหวนกลับขับพาชีสีกะเลียว ไม่ลดเลี้ยวเลยกระทั่งถึงลังกา ฯ
ฝ่ายพวกทัพจับพลได้ล้นเหลือ ได้หมวกเสื้อนับหมื่นทั้งปืนผา
เจ้าสานนคนชำนาญผลาญมาตา เจ้าโมราฆ่าฝรั่งบังอลู
เจ้าวิเชียรฆ่ามูรหุ่มตาย พลทั้งหลายอ่อนจิตไม่คิดสู้
พวกผลึกไล่หลังอยู่พรั่งพรู กระโจมจู่ฟันฆ่าชีวาวาย
ทั้งสามพราหมณ์ตามมาถึงหน้าด่าน ให้ประจานศพฝรั่งสิ้นทั้งหลาย
พวกนายหมวดสั่งพหลพลนิกาย เอาศพนายเสียบเรียงไว้เคียงกัน
แล้วร้องเย้ยว่าเหวยอ้ายชาวด่าน ใครรอนราญกูจะฆ่าให้อาสัญ
ใครไม่สู้กูจะโปรดซึ่งโทษทัณฑ์ จงช่วยกันเปิดประตูให้กูไป ฯ
ฝ่ายลูกสาวเจ้าเมืองมีเครื่องครบ รื้อตลบสั่งให้กันกั้นตาไข่
คิดขวางทางข้างบนเป็นกลไก ใครเข้าไปติดตึงเหมือนตรึงตรา
พอเห็นเขาเอาศพมาเสียบไว้ นางจำได้แทบจะดิ้นสิ้นสังขาร์
บังอลูมูรหุ่มขุนมาตา แต่บิดายังไม่เห็นว่าเป็นตาย
ทั้งยันตังสั่งไว้ยังไม่กลับ หรือเสียทัพท่วงทีจะหนีหาย
ยังคิดเห็นเป็นว่ารอดไม่วอดวาย เที่ยวเดินกรายตรวจพลสกลไกร ฯ
ฝ่ายสามพราหมณ์สามทัพไม่ยับยั้ง หมายจะพังป้อมประตูเข้าสู้ไล่
ให้เอาโซ่ทำขั้นเป็นบันได ขึ้นชิงชัยชาวพลบนกำแพง
พวกฝรั่งทั้งสิ้นเอาหินทิ้ง บ้างยืนยิงปืนสั้นเกาทัณฑ์แผลง
แต่หักหาญราญรอนจนอ่อนแรง ฝรั่งแทงล้มตายเสียหลายคน ฯ
สินสมุทรหยุดอยู่ดูทัพหน้า เห็นโยธาถอยกลับวิ่งสับสน
ลงจากสิงห์วิ่งไล่พวกไพร่พล เข้ารุมปล้นป้อมค่ายขึ้นป่ายปีน
ทหารปืนยื่นโซ่ขึ้นโย้แย่ง ฝรั่งแทงฟันฟาดขาดเป็นสีน
พระหน่อไทไล่ตามแขกจามจีน แล้วพลอยปีนป้อมกำแพงมันแทงฟัน
เสียงฮึกฮักชักโซ่โล้ทะลึ่ง พลัดตกตึงเต้นโลดโดดถลัน
ทั้งสามพราหมณ์ตามกลุ้มเข้ารุมรัน เสียงครื้นครั่นกราววิ่งเข้าชิงชัย ฯ
ฝ่ายลูกสาวเจ้าเมืองเยื้องขยับ เห็นนายทัพแทงฟันไม่หวั่นไหว
ถือธนูอยู่พอพระหน่อไท เข้ามาใกล้น้าวสายหมายสำคัญ
ลั่นลูกออกตรอกโอษฐ์กระโดดดิ้น พลัดตกดินแทบชีวาจะอาสัญ
ชักลูกดอกออกภาวนาพลัน ที่แผลนั้นหายเหตุด้วยเวทมนตร์
ยิ่งคิดแค้นแหงนดูเห็นผู้หญิง ลุกขึ้นวิ่งขับทัพเข้าสับสน
พอหุ้มห้อมล้อมกันขึ้นชั้นบน เข้าใกล้กลไกกางตารางคลุม
จึงครอบครุบหุบเอาพลทมิฬ มันยกหินหอบกลิ้งมาทิ้งทุ่ม
เปิดประตูจั่นหับออกจับกุม พรูกันกลุ้มคลุกคลีเข้าตีรัน ฯ
สินสมุทรฉุดฉีกจะหลีกลอด บ่าวมันกอดกลมกลัดฮึดฮัดหัน
พอทัพพระอนุชายกมาทัน ช่วยแก้กันออกไปทั้งไพร่นาย
พอพลบค่ำคล้ำคลุ้มชอุ่มอับ พวกกองทัพถอยหลังมาตั้งค่าย
ทุกหมู่หมวดตรวจเกณฑ์ตระเวนราย ฝ่ายตัวนายพร้อมนึกปรึกษาการ
อันกลไกอ้ายฝรั่งหลายอย่างนัก จะโหมหักตีเมืองเปลืองทหาร
กลศึกตรึกตรองลองวิจารณ์ ใครคิดอ่านเห็นบ้างเป็นอย่างไร ฯ
เจ้าโมราว่าจะผูกเรือยนต์รบ บรรจุครบพลนิกายทั้งนายไพร่
แล่นไปตามข้ามภูเขาเข้าข้างใน เห็นจะได้โดยง่ายไม่หลายวัน
ต่างเห็นพร้อมยอมจิตเหมือนคิดอ่าน วิชาการกลเรือเหลือขยัน
จะแต่งไพร่ไว้บ้างข้างประจัญ ปรึกษากันตรวจตราในราตรี ฯ
ฝ่ายลูกสาวเจ้าเมืองเป็นแม่ทัพ เห็นศึกกลับออกไปได้ยังไม่หนี
ให้รีบร้อนต้อนเหล่าชาวบุรี ขึ้นหน้าที่พร้อมทหารเป็นการจวน
ประหลาดจิตบิดาหามาไม่ คิดสงสัยเศร้าสร้อยละห้อยหวน
จะรอรั้งอยู่ที่นี่ก็มิควร เป็นการจวนจึงปรึกษาเสนานาย
บอกหนังสือชื่อนางอยู่ต่างพ่อ ให้ส่งต่อตามระยะไปถวาย
คนเร็วรับขับม้าจนตาลาย ถึงบ้านรายรับกันเป็นหลั่นไป
อันเยี่ยงอย่างข้างฝรั่งนั้นอย่างนั้น ทางสามวันวันหนึ่งเดินถึงได้
แต่ลังกามาด่านปราการไพร ประมาณได้สามวันดังพรรณนา ฯ
ฝ่ายยันตังอังกฤษไม่คิดยาก รีบบั่นบากมาตะบึงถึงเข้าหา
เอาหัวครูชูถวายนางวัณฬา เล่ากิจจาทูลแถลงให้แจ้งการ ฯ
นางละเวงเพ่งพิศคิดสังเวช น้ำพระเนตรหลั่งลงน่าสงสาร
เพราะสัตย์ซื่อถือนายสู้วายปราณ โปรดประทานศพไว้ให้ยันตัง
เลื่อนศีรษะเป็นพระอุปราช บรรจุไว้ในปราสาทบาทหลวงฝัง
แล้วปรึกษาข้าเฝ้าเล่าให้ฟัง อยู่ข้างหลังเสียด่านแล้วป่านนี้
พอผู้ถือหนังสือมาพาเข้าเฝ้า ในบอกว่าข้าพเจ้ารำภาสะหรี
รักษาด่านราญรบตลบตี ผลาญไพรีล้มตายลงหลายพัน
จะคิดตามขามจนด้วยพลน้อย ข้าศึกถอยรอรั้งออกตั้งมั่น
ประมาณสี่สิบเส้นพอเห็นกัน บิดานั้นหายไปยังไม่มา
แม้นมิช่วยให้ทันในวันรุ่ง จะรบพุ่งศึกเสือเหลือรักษา
จะเสียด่านบ้านเมืองเคืองบาทา ชีวิตข้าทั้งหลายจะวายปราณ ฯ
นางทรงฟังสรรเสริญว่าเกินหญิง ขยันยิ่งเสียกว่าชายนายทหาร
ให้ตั้งนางต่างบิดาบัญชาการ เป็นผู้ผ่านพารารักษาเมือง
ทั้งเครื่องยศกลดกระบี่มีสำหรับ หมวกประดับขนนกการเวกเหลือง
เสื้อสุหร่ายลายทองดูรองเรือง ทั้งเกราะเครื่องแต่งรบมีครบครัน
อ้ายยันตังตั้งให้เป็นปลัดด่าน คุมทหารหมื่นหนึ่งดูขึงขัน
แต่งขุนนางให้วิรุญกับกุนตัน ล้วนล่ำสันสูงพีมีกำลัง
รีบยกพลคนละหมื่นถือปืนผา ไปรักษาด่านไว้เหมือนใจหวัง
ฝ่ายวิรุญกุนตันกับยันตัง ต่างรับสั่งเสร็จความทั้งสามนาย
บังคมลาพาพลคนละหมื่น ทั้งกลางคืนกลางวันรีบผันผาย
สองวันครึ่งถึงด่านดงตาลราย เข้าทางท้ายเมืองมาหากรมการ ฯ
จึงแจ้งความตามรับสั่งให้ตั้งแต่ง ตามตำแหน่งนางรำภาได้ว่าขาน
ทั้งเครื่องยศกลดกระบี่ที่ประทาน นางก้มกรานกราบคำนับแล้วรับตรา
พออ่านดูรู้ว่าบิดาม้วย อ่อนระทวยแทบชีวังจะสังขาร์
สลบล้มลมจับอับวิญญาณ์ พอหมอมาแก้ทันไม่บรรลัย
นางรู้สึกแล้วก็นึกสะอื้นอั้น พลางรำพันพูดจาอัชฌาสัย
บิดาตายฝ่ายเราให้เปล่าใจ นึกจะใคร่เชือดคอให้มรณา
แต่จนใจได้รับสั่งมาตั้งแต่ง สุดจะแข็งขัดข้องต้องอาสา
แล้วเล่าข่าวข้าศึกฝึกโยธา เอาฟางหญ้ามาทำเป็นลำเรือ
สำรองไว้เป็นอันมากเห็นหลากอยู่ แต่ไม่รู้ว่าจะไปข้างใต้เหนือ
จะแต่งใครให้สนิทเข้าชิดเชื้อ ก็ล้นเหลือความคิดเห็นผิดที ฯ
ฝ่ายวิรุญกุนตันนั้นประมาท ไม่หวั่นหวาดเห็นว่าศึกคงนึกหนี
ด้วยเมืองเราเล่าก็ลำแม่น้ำมี มันเสียทีก็จะลงข้างคงคา
แล้วเกณฑ์ไพร่ให้ไปสกัดกัก ในน้ำปักตอหลักไว้หนักหนา
ที่จะอยู่หมู่หมวดให้ตรวจตรา ขึ้นรักษาป้อมค่ายรายระวัง ฯ
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์สามคนพลสมทบ ทำเรือรบเสร็จสมอารมณ์หวัง
พอทัพหลวงล่วงมาถึงป่ารัง ยังหยุดยั้งอยู่ไม่มาช่วยราวี
พระอนุชาพาสามพราหมณ์ไปเฝ้า ต่างก้มเกล้ากราบประณตบทศรี
ทูลแถลงแจ้งความตามคดี ไม่ต่อตีแต่งการจะราญรอน ฯ
ฝ่ายองค์พระอภัยวิไลโฉม ทรวงจะโทรมเสียด้วยหมายสายสมร
อยู่รถทรงองค์เอกเขนกนอน คิดแต่กลอนเพลงยาวเมื่อคราวครวญ
ครั้นน้องยาพาสามพราหมณ์มาเฝ้า เขาทูลเล่าการณรงค์ทรงพระสรวล
แล้วแกล้งว่าข้าไม่ห้ามตามแต่ควร เจ้านี้ด่วนเด็ดขาดประมาทการ
จนถูกกลพลตายต้องอายเขา เหตุเพระเจ้าอาสาทั้งอาหลาน
แม้นฟังว่าถ้าแต่ก่อนอย่ารอนราญ จะคิดอ่านเพลงยาวอีกคราวเดียว
แม้มิได้ให้ปรับจะรับผิด นี่ขืนคิดเคืองขุ่นทำฉุนเฉียว
น่าอดสูผู้หญิงจริงจริงเจียว ไม่คิดเกี้ยวชู้สาวแล้วคราวนี้
วาสนาหาไม่มันไพล่พลิก พลอยหยุกหยิกอยากจะถือเป็นฤๅษี
จะถือศีลตั้งมั่นในขันตี ไม่ย่ำยียุ่งหยาบเป็นบาปกรรม
จะคิดกันฉันใดตามใจเจ้า แต่ตัวเรานี้จะภาวนาร่ำ
แล้วเอนเอกเขนกองค์ทรงประคำ ทำพึมพำผินหลังตั้งเมตตา ฯ
ศรีสุวรรณกลั้นยิ้มพริ้มพระพักตร์ เห็นทรงศักดิ์เศร้าสร้อยละห้อยหา
จะเกาแต่แผลคันจำนรรจา นางวัณฬาเหมือนกับไก่อยู่ในมือ
จะจับพามาถวายฝ่ายพระพี่ ถือขันตีเสียแล้วมิแคล้วหรือ
พระยิ้มพรายคลายโกรธออกโอษฐ์อือ ถึงจะถือก็ทำไมแม้ได้มา
จะจัดการบ้านเมืองเปลื้องธุระ มิใช่จะสิ้นเล่ห์เสน่หา
พระน้องฟังบังคมชมศรัทธา ทูลลามารั้งรออยู่พอพลบ
เรือสำหรับทัพละร้อยทั้งน้อยใหญ่ บรรจุไพร่พร้อมเพียบเงียบสงบ
เมื่อฤกษ์ดีมีลมให้สมทบ แล่นตลบเข้าบูรีทั้งสี่นาย
เราจะยกวกอ้อมเข้าล้อมหลัง แม้นแตกพังไพรีจะหนีหาย
เห็นดีพร้อมน้อมคำนับรับอุบาย สานนนายพราหมณ์อ่านโองการมนต์
ร้องเรียกลมกลมกลุ้มคลุ้มพยับ บัดเดี๋ยวกลับพัดมาโกลาหล
โห่สนั่นหวั่นไหวกางใบกล อันเรือยนต์เขยื้อนออกเคลื่อนคลา
ทัพละร้อยลอยลิ่วฉิวฉิวเฉื่อย เหมือนงูเลื้อยแล่นลู่บนภูผา
กระทบผางกางเกยเลยศิลา ด้วยฟางหญ้าหยุ่นท้องจึงคล่องเคล้า
ที่ถือท้ายสายยนต์มือคนเหนี่ยว ให้ลดเลี้ยวแล่นตลอดถึงยอดเขา
แล้วกลับตรงลงเชิงเทินเนินลำเนา ในเมืองเหล่าชนวิ่งทั้งหญิงชาย
เห็นเรือรบคบอร่ามลงข้ามโขด สะดุ้งโดดโดนกันมิ่งขวัญหาย
ต่างหลบลี้หนีพลัดกระจัดกระจาย เสียงเวยวายวิ่งไขว่กันไปมา ฯ
พวกหน้าที่หนีพรูไม่สู้รบ แตกตลบแล่นโลดโดดถลา
พลผลึกฮึกโห่เป็นโกลา เที่ยวไล่ฆ่าชายหญิงด้วยชิงชัง
บ้างเผาบ้านร้านโรงโพลงสว่าง เห็นกระจ่างจับได้มัดไพล่หลัง
ฝ่ายวิรุญกุนตันกับยันตัง เหลือกำลังเลี้ยวลัดเที่ยวพลัดกัน
จะรบรับขับไพร่มันไม่อยู่ เปิดประตูแตกตื่นเสียงครื้นครั่น
แต่นายนั้นขับม้าเที่ยวฝ่าฟัน ฝ่ายกุนตันรำทวนเที่ยวรวนเร
พอพบสามพราหมณ์พร้อมเข้าล้อมจับ ปะทะทัพรับไล่กันไพล่เผล
กุนตันฟาดพลาดผวาทั้งม้าเซ ทหารเฮหุ้มจับยังรับรอง
พอวิรุญขุนพลอ้อมมาพบ เข้าช่วยรบแก้กันผันผยอง
ต่างรำทวนสวนแทงแกว่งกระบอง คอยรับรองป้องกันประจัญบาน ฯ
ฝ่ายลูกสาวเจ้าเมืองใส่หมวกเพชร เสื้อเกราะเกล็ดนาคราชชาติทหาร
อาวุธแอบแนบกายหลายประการ เมื่อเสียด่านโดดขึ้นนั่งหลังอาชา
กับสาวสาวบ่าวไพร่ที่ใช้ชิด อุตส่าห์ติดตามนายทั้งซ้ายขวา
พอยันตังอังกฤษศิษย์บิดา ถือขวานผ่าฟันรบมาพบนาง
ออกนำหน้าพาอ้อมไปป้อมนอก จะหักออกไม่ถนัดให้ขัดขวาง
เห็นวิรุญกุนตันฟันอยู่กลาง ยันตังนางรำภาช่วยราวี
ทหารแตกแยกย้ายพวกนายทัพ ต่างต้อนรับรบพลางพานางหนี
เปิดประตูพรูออกนอกบูรี เจ้าพราหมณ์ตีติดตามออกหลามมา ฯ
ศรีสุวรรณนั้นตั้งอยู่หลังด่าน วางทหารเรียงรายทั้งซ้ายขวา
เห็นคนออกนอกกำแพงแต่งกายา นางรำภาเพชรประดับอยู่วับวาม
รู้ว่านายกรายกระบองร้องตวาด ไล่พิฆาตควงขวางมากลางสนาม
นางรำภาล่อลัดเข้าวัดพราหมณ์ พระติดตามไล่นางไปห่างพล
นางหวดห่วงบ่วงคล้องกระบองหลุด พระโถมฉุดฉวยจับกันสับสน
ต่างตกม้าคว้าคลำด้วยจำจน ทั้งสองคนแข็งข้อกอดคอกัน
นางเห็นพักตร์ผลักแพลงพลิกแว้งวัด เสียวสัมผัสใกล้ชิดจิตกระสัน
พระสวมสอดกอดปะทะพัลวัน นางอกสั่นด้วยว่าชิดสนิทชาย
แต่กลัวกันครั้นจะวางจะล้างผลาญ ด้วยทหารก็ไม่เห็นเขม้นหมาย
พระรักรูปจูบพลางไม่วางวาย นางเหลืออายอดสูกับภูมี
แต่เคราะห์กรรมจำจนทนให้จูบ ครั้นหลบลูบล้ำเหลือเบื่อบัดสี
จึงว่าไฮ้ไม่รบกันดีดี เฝ้าจู้จี้จูบข้าหน้าไม่อาย
จงวางกันสัญญาหยิบอาวุธ สัประยุทธ์อย่างทหารท่านทั้งหลาย
พระว่าหญิงวิ่งมาอยู่กับผู้ชาย จะต้องตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
เสียดายรูปจูบเล่นเหมือนเช่นชู้ เจ้ามาสู้กันด้วยเล่ห์เสน่หา
แม้บุรุษสุดแรงแผลงศักดา นี่หญิงมารบสู้เหมือนชู้เมีย
จะโลมเล้าเอาไปเลี้ยงไว้เรียงหมอน จงโอนอ่อนอนุกูลอย่าสูญเสีย
พลางเฟ้นฟอดกอดคอค่อยคลอเคลีย อะลิ้มอะเหลี่ยลองจิตสะกิดเกา
นางว่าเบื่อเชื่อตัวไม่กลัวบาป นิยมหยาบหยอกเยียลูกเมียเขา
พระปล้ำปลอบตอบคำว่าทำเนา แม้ตัวเจ้าปลงใจจะได้บุญ
มิใช่ผัวตัวติดมากีดขวาง พระว่าพลางกอดเกี่ยวให้เฉียวฉุน
ขยำหยอกนอกเสื้อเหลือละมุน อิงแอบอุ่นอักอ่วนให้ยวนยี
พอดังเปรี้ยงเสียงผลุงสะดุ้งหวาด เห็นปีศาจสูงง้ำดำมิดหมี
ทำตึงตังยังแต่ตัวหัวไม่มี กษัตริย์ศรีสุวรรณวิ่งมันยิ่งตาม
พระตกใจได้กระบองรับรองรบ พอพานพบพวกพลมาล้นหลาม
ปีศาจหายกายสั่นให้ครั่นคร้าม ไม่ติดตามต้อนทัพรีบกลับไป ฯ
ฝ่ายรำภาสะหรีเห็นผีพ่อ น้ำตาหล่อหลั่งตกซกซกไหล
โอ้บิดามาช่วยลูกชิงชัย เหลืออาลัยแลลับวับวิญญาณ์
ให้เย็นอกยกมือขึ้นไหว้กราบ เปลื้องเข้มขาบคาดอกโพกเกศา
พอสว่างนางกลับขึ้นอาชา ก็เร่งม้าหมายมุ่งไปกรุงไกร ฯ
ฝ่ายวิรุญกุนตันนั้นอยู่หลัง ทั้งยันตังตีฝ่าออกมาได้
พอพบกันทันนางที่กลางไพร ได้พวกไพร่พลบ้างไปลังกา ฯ
ฝ่ายกองทัพยับยั้งเข้าตั้งด่าน พร้อมทหารไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้ตีฆ้องร้องป่าวชาวพารา ให้กลับมาอยู่กินตามถิ่นเคย
ศรีสุวรรณนั้นสั่งสินสมุทร อย่ายั้งหยุดอยู่นานเลยหลานเอ๋ย
เหมือนเล่าเรียนเขียนกนไปจนเกย อย่าละเลยสงครามตามไปตี
ทั้งสามพราหมณ์สามทัพกำกับด้วย จะได้ช่วยรบพุ่งถึงกรุงศรี
อาจะตามข้ามทุ่งไปพรุ่งนี้ ให้พระพี่อยู่ที่ด่านสำราญใจ
สินสมุทรกับสามพราหมณ์คำนับ มาจัดทัพธงทิวปลิวไสว
โห่สนั่นลั่นฆ้องทั้งกลองชัย ต่างขับไพร่พลหลามไปตามกัน ฯ
ฝ่ายรำภาสะหรีหนีจากด่าน กับทหารสามนายรีบผายผัน
มาตามทางกลางคืนทั้งกลางวัน ถึงเขตคันเข้าไปเฝ้าเยาวมาลย์
แล้วทูลความตามที่เสียทีทัพ มิทันรับเรือกลพหลทหาร
มันข้ามเขาเข้าไปได้ในปราการ จึงเสียด่านด้วยไม่ทันป้องกันพล ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช แสนฉลาดล้ำหญิงในสิงหล
จึงเสแสร้งแกล้งตรัสให้จัดพล คอยประจญประจัญรอบขอบเวียงชัย
แล้วพิศพักตร์ลักขณารำภาสะหรี ดังสำลีลำยองดูผ่องใส
รู้รบศึกฝึกฝนทำกลไก จะกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้เป็นไมตรี
จึงให้หามาใกล้ปราศรัยปลอบ เจ้าทำชอบช่วยบำรุงซึ่งกรุงศรี
จะรักใคร่กันให้เหมือนเพื่อนชีวี นึกว่าพี่น้องกันจนวันตาย ฯ
นางรำภาฝรั่งฟังประภาษ แสนสวาทหวานหูไม่รู้หาย
ทูลฉลองพร้องเพราะด้วยเราะราย ขอถวายชีวาฝ่าธุลี
ถึงเลือดเนื้อเมื่อเป็นของต้องประสงค์ จะปลดปลงเปลื้องถวายไม่หน่ายหนี
พระปิ่นเกล้าเจ้าจังหวัดปัถพี อย่าราคีคิดแหนงแคลงพระทัย ฯ
นางโฉมยงทรงสดับให้จับจิต แสนสนิทเสน่หาจะหาไหน
ชวนรำภาฝรั่งเข้าวังใน แล้วจัดให้ห้องหับที่หลับนอน
ทั้งเครื่องแต่งแป้งสุคนธ์ปนเสน่ห์ อุปเท่ห์สารพัดนางตรัสสอน
ปรึกษากิจคิดการจะราญรอน จะผันผ่อนเพทุบายหลายประการ
รบคราวนี้มิชนะก็จะขัด ด้วยความรักรึงรัดประหัตประหาร
แค้นแต่ใจใครเขาวอนไม่รอนราญ คิดสงสารเสียแล้วใจไม่ได้ความ
เหมือนหนึ่งเจ้าเขารักแต่หากว่า จะเข่นฆ่าได้มิได้จะใคร่ถาม
นางทูลว่าข้าพเจ้าเข้าสงคราม ไม่เข็ดขามเคยสังหารผลาญชีวี
ถึงเขารักหากว่าข้าพเจ้า ไม่รักเขาฆ่าได้ให้เป็นผี
แม้นรักเขาถ้าจะฆ่าก็ปรานี เห็นเต็มทีทำใครไม่ได้เลย ฯ
นางฟังเปรียบเฉียบแหลมยิ้มแย้มเยื้อน ใจเจ้าเหมือนใจเราเจียวเจ้าเอ๋ย
แต่ครั้งนี้มิเคยต้องจำเคย แล้วชมเชยพี่น้องสองสุดา
แม้มารดรอ่อนใจจะใช้เจ้า ให้ฆ่าเขาฆ่าได้หรือไม่ฆ่า
ทั้งสองนางพลางคำนับรับบัญชา เว้นแต่ว่าบิตุรงค์พระองค์เดียว
ถ้าคนอื่นหมื่นแสนที่แค้นขัด จะไปตัดเอาศีรษะเสียประเดี๋ยว
นางฟังพลอดยอดหญิงจริงจริงเจียว ประทานเกี้ยวกับช้องทั้งสองรา
แล้วตรัสสั่งตั้งแต่งตำแหน่งที่ เป็นบุตรีกั้นกลดมียศถา
ถ้าเทียบอย่างข้างเราเป็นเจ้าฟ้า แล้วปรึกษาสงครามเป็นความลับ
อ้ายย่องตอดยอดทหารเหมือนมารร้าย ฆ่าไม่ตายแต่ปิดกิตติศัพท์
เจ้าคุมไปใช้ลองในกองทัพ สมทบกับนางรำภาปรึกษากัน
อันแยบยลกลศึกล้วนลึกซึ้ง มิควรขึ้งเคียดอ่อนค่อยผ่อนผัน
ไปตั้งสู้อยู่ที่เขาเจ้าประจัญ หนทางวันหนึ่งจะมาถึงธานี
เป็นการใหญ่เกณฑ์ไพร่ให้หลายหมื่น หอรบปืนป้อมคูประตูผี
มีไฟฝนกลหลบเหล็กตบตี เจ้ารู้ทีทำศึกจงตรึกตรอง
แล้วจัดเสื้อเครือกระหนกเกราะหมวกเพชร กลเม็ดสอนสั่งให้ทั้งสอง
ครั้นสำเร็จเสร็จมานั่งบรรลังก์ทอง ให้หาย่องตอดมาแล้วพาที
เราจะใช้ให้เป็นที่พระพี่เลี้ยง อยู่ใกล้เคียงพี่น้องทั้งสองศรี
แม้เกิดเหตุเภทภัยสิ่งใดมี จะฆ่าตีตัวมึงให้ถึงตาย ฯ
อ้ายย่องตอดทอดตาดูหน้าเจ้า ล้วนสาวราวกับเขียนวิเชียรฉาย
ฉุนสุคนธ์ปนยาต้องตาชาย รักแทบตายจะได้ใคร่ดังใจปอง
เป็นคนซื่อถือว่าที่พระพี่เลี้ยง จะกล่อมเกลี้ยงปลูกฝังให้ทั้งสอง
กษัตริย์นั้นมันกลัวหนังหัวพอง พยักร้องว่าอย่าได้ปรารมภ์ ฯ
นางกษัตริย์จัดแจงแต่งย่องตอด ใส่เสื้อสอดสวมเกราะดูเหมาะสม
ใส่หมวกทองรองเรืองเฟืองมะยม มันชื่นชมชอบใจด้วยได้ดี
แล้วจัดเอาศัสตรามาให้ถือ สำหรับมือมอบให้มันสั่นเกศี
เอาแต่พร้าอีโต้โตเต็มที่ เหน็บไว้ที่ท้องน้อยนั่งคอยนาย ฯ
นางกษัตริย์ตรัสว่ากับข้าเฝ้า อันตัวเราขาดญาติที่มาดหมาย
จะทำศึกปรึกษาบรรดาชาย ก็คิดอายอยู่ว่าเห็นเป็นสตรี
อันพี่น้องสองนี้ถืออาญาสิทธิ์ ถ้าใครคิดข้องขัดตัดเกศี
รีบยกไปให้ทันในวันนี้ ตั้งอยู่ที่ด่านเขาเจ้าประจัญ ฯ
ฝ่ายนายทัพรับสั่งสะพรั่งพร้อม ประณตน้อมนางกษัตริย์มาจัดสรร
ให้ยันตังทั้งวิรุญและกุนตัน คุมฉกรรจ์กองละหมื่นพื้นกำลัง
ฝ่ายพี่น้องสององค์ขึ้นทรงรถ กั้นพระกลดเตรียมแห่ทั้งแตรสังข์
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องกลองระวัง ยกไปตั้งด่านเขาเจ้าประจัญ ฯ
ฝ่ายสามพราหมณ์สามทัพกับสินสมุทร ไม่ยั้งหยุดแยกย้ายกันผายผัน
พอร่วมทางหว่างเขาเจ้าประจัญ เห็นป้องกันเชิงเทินเนินหอรบ
คนรักษาหน้าที่ดูมี่ฉาว เสียงเกรียวกราวกรูเกริ่นเดินบรรจบ
จึงหยุดทัพยับยั้งตั้งสมทบ พอจวนพลบเพลิงโหมประโคมกลอง ฯ
ฝ่ายยุพาผกาอยู่หน้าป้อม ทหารพร้อมเฝ้าฟังรับสั่งสนอง
เห็นโยธาข้าศึกนั่งตรึกตรอง แล้วบอกน้องโน่นแน่แม่แลดู
อันพวกเขาชาวผลึกศึกสันทัด รู้จักจัดตั้งทัพที่รับสู้
มีกองแซงแว้งหางเหมือนอย่างงู ใครโจมจู่จะได้รัดกระหวัดไว้
จำจะคิดบิดเบือนให้เหมือนเหยี่ยว ไปโฉบเฉี่ยวเอาแต่ตามาให้ได้
จึงคลุกคลีตีตัวกลัวอะไร แต่จะได้เกียรติยศให้งดงาม
ดำริพลางนางแกล้งแต่งหนังสือ ให้ทูตถือรีบไปปราศรัยถาม
พวกทัพหน้าพาขึ้นเฝ้าฝ่ายเจ้าพราหมณ์ ให้อ่านตามหนังสือซึ่งถือมา ฯ
ว่าโฉมยงองค์ยุพาผกาสวรรค์ กับสุลาลีวันกนิษฐา
พระบุตรีพี่น้องสองสุดา เสด็จมาอวยทานแทนมารดร
ด้วยสินทรัพย์นับโกฏิจะโปรดให้ ทั้งนายไพร่พวกทหารชาญสมร
ใครมีแรงหาสาแหรกมาแบกคอน อย่าราญรอนรบกวนชวนกันไป
แม้มิรับทรัพย์สินมาปีนปล้น ไม่รอดพ้นความตายทั้งนายไพร่
จะจับมาฆ่าฟันให้บรรลัย สาแก่ใจโจรป่าไม่ปรานี ฯ
สินสมุทรสุดแสนแค้นหนังสือ น้อยไปหรือร่ำว่าน่าบัดสี
จะตีทัพจับมันในวันนี้ เถิดหรือพี่พราหมณ์จะเห็นเป็นอย่างไร
ทั้งสามพราหมณ์ห้ามว่าช้าก่อนพ่อ เขาลวงล่อเลียมลามตามวิสัย
ซึ่งการศึกตรึกตรองทำนองใน พี่จะได้ตอบโต้ข้างโลกีย์
แล้วเขียนคำทำตอบให้มอบหมาย ไปถวายพระธิดามารศรี
ฝรั่งรับกลับมาให้นารี แจ้งคดีโดยดังได้ฟังมา ฯ
นางอ่านความนามนรินทร์สินสมุทร ราชบุตรบรเมศร์เหมือนเชษฐา
ปลอบประโลมโฉมพระน้องสองสุดา ซึ่งยกมาหมายจะใคร่เป็นไมตรี
ด้วยบิตุรงค์ทรงศักดิ์สมัครสมาน กับพระมารดาน้องทั้งสองศรี
จะร่วมเสวกเอกฉัตรสวัสดี เจ้ากับพี่เล่าก็คงเป็นพงศ์พันธุ์
ถึงสินทรัพย์นับแสนแม้นจะให้ ไม่เหมือนได้แนบน้องประคองขวัญ
โฉมยุพาผกาสุลาลีวัน อย่าโศกศัลย์เศร้าหมองละอองนวล
ไม่นึกร้ายหมายรบพอพบพักตร์ จะประจักษ์แจ้งความทรามสงวน
ให้เห็นรักหนักในใจรัญจวน อย่าคิดควรขาดเด็ดได้เมตตา
แม้นตัดรักหักหาญจะราญรบ กว่าจะสบสมมาดปรารถนา
มิพบพักตร์แล้วไม่ยักไปนครา กรุงลังกานี้ก็เหมือนกับเรือนตาย ฯ
นางรู้เรื่องเคืองข้องแต่ต้องนิ่ง น้องสาวชิงฉีกกระดาษเสียขาดหาย
แล้วนิ่งนึกตรึกความตามอุบาย จึงสั่งนายย่องตอดจงดอดไป
สะกดคนพลทัพให้หลับสิ้น แล้วเลือกกินตามประสาอัชฌาสัย
แต่นายทัพจับมาให้สาใจ จะได้ใส่กรงขังไปลังกา ฯ
ย่องตอดรับกลับกลายแล้วหายฉิบ ด้วยผีดิบโดดไปไกลหนักหนา
ลงจากป้อมด้อมมองเที่ยวย่องมา เห็นโยธาทัพผลึกยังครึกครื้น
เข้าแฝงเงาเป่ามนต์คนทั้งหลาย เปรียบเหมือนทรายซัดตาไม่ฝ่าฝืน
บ้างล้มหลับทับหอกกระบอกปืน ดูดาษดื่นเดินเที่ยวลดเลี้ยวมา
เห็นวัวควายรายหลับเข้าจับฟาด เชื้อปีศาจสูบเลือดเชือดมังสา
กินแต่ตับกับไตกับนัยน์ตา ทั้งม้าลาล้มตายวายชีวัน
แล่นขึ้นบนพลับพลาหาแม่ทัพ เห็นพราหมณ์หลับรวบรัดมัดกระสัน
ได้แต่พราหมณ์สามคนเอาปนกัน ผ้าขาวพันผูกตาไปหานาย ฯ
ฝ่ายสองนางต่างดูไม่รู้จัก จึงถามซักพวกฝรั่งสิ้นทั้งหลาย
ข้าก็เห็นเป็นพราหมณ์ทั้งสามชาย คนไหนนายหน่อกษัตริย์ขัตติยา
นางรำภาว่าเมื่อรบได้พบเห็น พราหมณ์นี้เป็นตัวนายปีกซ้ายขวา
ที่รูปร่างอย่างยักษ์ลักขณา ทั้งสองตาแดงช่วงดังดวงไฟ
มีเขี้ยวคมผมย่นเหมือนขนแกะ คนนี้แหละแทงฟันมันไม่ไหว
นางยุพาว่าพี่กลับไปฉับไว จับให้ได้ตัวนายคนนั้นมา
แล้วให้หามพราหมณ์ไปไว้บนป้อม ทหารล้อมพร้อมพรักคอยรักษา
ให้โยธีตีกรงจงตรึงตรา ส่งไปวังลังกาไม่ฆ่าฟัน ฯ
ฝ่ายย่องตอดตลอดออกข้างนอกป้อม เที่ยวเดินด้อมดูไปจนไก่ขัน
เข้าค่ายใหญ่ไฟสว่างดังกลางวัน ค่อยด้นดั้นด้อมมาพลับพลากลาง
มองเขม้นเห็นสินสมุทรหลับ สิงโตกับอัสดรนั้นนอนขวาง
มีดโต้เหน็บแทบท้องค่อยย่องพลาง เขย่งย่างยืนขยับขึ้นพลับพลา
สิงโตเห็นเผ่นตบทั้งขบกัด ตะครุบฟัดคร่อมขี่ทั้งสี่ขา
ด้วยเขี้ยวแก้วแพรวพรรณกันกายา ศัตรูมามิได้หลับคอยรับรบ
อ้ายย่องตอดกอดสิงห์ล้มกลิ้งคว่ำ มันขย้ำหยิกฟัดสะบัดขบ
ทั้งขาแข้งแย่งชักให้หักทบ เสือกสลบแล้วลุกขึ้นคลุกคลี
สิงโตกัดพลัดพลาดมันฟาดสิงห์ ลงเกลือกกลิ้งกลางแปลงด้วยแรงผี
มันหลีกตัวกลัวว่าจะช้าที เข้าถึงที่หน่อไทเธอไสยา
มองเขม้นเห็นสินสมุทรหลับ กระโจนจับยึดแน่นทั้งแขนขา
กุมารตื่นฟื้นตนด้วยมนตรา มันรีบพาออกไปพ้นพลรบ ฯ
หน่อนรินทร์ดิ้นหลุดมันยุดแย่ง ชักพระแสงสวนรับจับประจบ
ฟันขมองย่องตอดลงทอดทบ เสือกสลบล้มนิ่งไม่ติงกาย
พอสว่างสร่างมนต์ไพร่พลตื่น ต่างฉวยปืนหอกดาบกำซาบสาย
ออกวิ่งตามถามข่าวลูกเจ้านาย เห็นศพตายหงายหน้ามีตาเดียว
บ้างจับต้องร้องบอกว่าออกกลิ่น เห็นจะกินสัตว์เป็นจึงเหม็นเขียว
บ้างว่าเชื้อเสือสมิงจริงจริงเจียว นี่มันเที่ยวมาแต่หนตำบลใด ฯ
สินสมุทรหยุดพิศพินิจนึก พวกข้าศึกมั่นคงไม่สงสัย
ให้หาพราหมณ์สามนายก็หายไป ต่างตกใจวุ่นวิ่งเป็นสิงคลี
พอแสงแดดแผดต้องอ้ายย่องตอด ลมตลอดดวงจิตเพราะฤทธิ์ผี
โดดถลาถาโถมเข้าโจมตี ชาวบุรีแตกตื่นเสียงครื้นเครง
บ้างหลีกหลบรบรับสัประยุทธ์ แกว่งอาวุธดาบหอกกลอกเขนง
มันฉุกวิ่งล้มปะทะปะกันเอง เสียงครื้นเครงไพร่พลัดกระจัดกระจาย
สินสมุทรสุดโกรธพิโรธร้อง เข้ารบย่องตอดตีไม่หนีหาย
แกว่งพระขรรค์ฟันฟาดปราดประกาย มันไม่ตายแต่ว่าล้มลงซมซาน
ครั้นรุมจับกลับรบไม่หลบหลีก กระชากฉีกแขนขาโยธาหาญ
สิงโตเห็นเผ่นโผนโจนทะยาน ช่วยทหารโฮกกัดทั้งฟัดยี
อ้ายย่องตอดลอดโลดกระโดดหลบ เขารุมรบแรงน้อยต้องถอยหนี
ทหารห้อมล้อมรุกเข้าคลุกคลี มาถึงที่หน้าเขาเจ้าประจัญ ฯ
ฝ่ายยุพาผกาเวลารุ่ง เสียงรบพุ่งย่องตอดลอดถลัน
ให้ยันตังทั้งวิรุญกับกุนตัน ออกช่วยกันโอบอ้อมเข้าล้อมรบ
ฝรั่งรับขับพลอลหม่าน เข้าต่อต้านตีทัพกลับตลบ
ทั้งหน้าหลังพรั่งพร้อมล้อมสมทบ ทหารรบรับกันสนั่นดัง
เหล่าพหลพลทมิฬพวกสินสมุทร ต้องอาวุธยับย่อยก็ถอยหลัง
เสียกระบวนรวนเรวิ่งเซซัง พวกฝรั่งรุมกันไล่ฟันแทง
แต่หน่อนาถอาจองค์ขึ้นทรงสิงห์ แล้วควบวิ่งฝ่าทหารชาญกำแหง
เข้ารบรับขับเคี่ยวด้วยเรี่ยวแรง ใครต่อแย้งย่อยยับลงนับพัน ฯ
ฝ่ายยุพาผกาเห็นฝรั่ง เข้าหน้าหลังล้อมทัพไว้คับขัน
จึงตรัสสั่งทั้งรำภาสุลาลีวัน ออกช่วยกันรบจับนายทัพไว้ ฯ
ฝ่ายสองนางต่างลงมาทรงม้า ยกโยธาถือดาบกำซาบไสว
เข้าสมทบรบรุมเป็นกลุ่มไป พระหน่อไทแทงฟันประจัญบาน ฯ
พอวิรุญกุนตันพลันมาพร้อม เข้าห้อมล้อมแต่ชายนายทหาร
พระขับสิงห์วิ่งโผนโจนทะยาน เข้าชิงขวานฟาดฟันอ้ายยันตัง
มันหลีกหลบรบรับพอทัพหนุน ชุลมุนซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
หน่อนรินทร์สินสมุทรสุดกำลัง ด้วยถูกทั้งแหลนหลาวลูกเกาทัณฑ์
จึงถอยกลับขับสิงห์ให้วิ่งแหวก ทหารแตกตื่นหนีไม่มีขวัญ
พอเสียงโห่โยธีศรีสุวรรณ ยกมาทันทัพหลานช่วยราญรอน
ทัพฝรั่งลังกาทั้งห้าทัพ ออกรายรับรบทหารชาญสมร
เข้าคั่งคับจับกุมตะลุมบอน ยิ่งตายต้อนตามกันเข้าฟันแทง
พวกโยธีศรีสุวรรณประจัญสู้ ยิงธนูน้าวลั่นเกาทัณฑ์แผลง
ส่วนสองนางต่างขับกองทัพแซง สกัดแย่งยิงปืนเสียงครื้นครึก ฯ
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์สามคนอยู่บนป้อม ทหารล้อมหลับแน่มาแต่ดึก
ตื่นสว่างต่างดูรู้สำนึก ว่าข้าศึกมัดมาในราตรี
จึงอ่านมนต์ฝนลมระดมพัด เป็นเมฆกลัดกลุ้มมัวทั่ววิถี
สลัดหลุดผุดลุกไล่คลุกคลี ชิงกระบี่พลไพร่แล้วไล่ฟัน
ออกประตูผู้คุมมันรุมจับ เจ้าพราหมณ์รับรบฆ่าให้อาสัญ
ฝ่ายยุพาผกาวิลาวัณย์ ถือเกาทัณฑ์รีบลงมาทรงรถ
ให้ขับตามพราหมณ์ออกไปนอกป้อม ทหารพร้อมพรูพรั่งมาทั้งหมด
ทั้งสามพราหมณ์ตามกันขึ้นบรรพต นางเร่งรถรีบตามเจ้าพราหมณ์ไป ฯ
ฝ่ายโยธีศรีสุวรรณกับสินสมุทร ต่างต่อยุทธ์อยู่จนพลบหลบไม่ไหว
ทหารแตกแยกยับทั้งทัพชัย ฝรั่งไล่ล้มลุกลงคลุกคลาน ฯ
สินสมุทรหยุดรับทัพฝรั่ง คอยกันหลังโยธาทั้งอาหลาน
พอทัพหลวงล่วงมาจากป่าตาล ให้ทหารจุดคบช่วยรบรับ
ฝรั่งสิ้นดินลูกถูกอาวุธ บ้างเหนื่อยทรุดเซล้มทั้งลมจับ
พระอนุชาพาหลานไล่ผลาญทัพ ฝรั่งยับเยินแยกแตกกระจาย
พลผลึกฮึกโหมเข้าโจมจบ ตีตลบล้อมไล่ไพร่ทั้งหลาย
บ้างกลุ้มกลัดตัดทัพจะจับนาย ฝรั่งตายย่อยยับลงนับพัน
พลลังกาห้าทัพไม่รับรบ แตกตลบหลีกไปเข้าไพรสัณฑ์
พอทัพหลังนางยุพายกมาทัน ช่วยป้องกันแก้ฝรั่งชาวลังกา
ให้แยกยกวกหลังประดังรบ ตีกระทบตัดท้ายทั้งซ้ายขวา
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์สามคนสนธยา รีบออกมาที่รบพบยันตัง
มันตามจับสับสนอลหม่าน ไม่แจ้งการณ์ว่าใครมาข้างหน้าหลัง
จึงอ่านมนต์ฝนลมระดมดัง เหลือกำลังที่ทหารจะทานทน
พวกลังกาล่ากลับทัพผลึก ยิ่งโหมฮึกไล่ล้างมากลางฝน
ด้วยเคยเป็นเห็นเหตุว่าเวทมนตร์ ทั้งอยู่ต้นลมมาไล่ฆ่าฟัน ฯ
ฝ่ายฝรั่งทั้งหลายวิ่งพรายพลัด พราหมณ์สกัดเข่นฆ่าให้อาสัญ
ฝ่ายยุพารำภาสุลาลีวัน พบวิรุญกุนตันขุนยันตัง
ต่างต้อนพลฝนหนาวพอเช้าตรู่ เข้าประตูด่านได้ดังใจหวัง
พลผลึกศึกกล้าดาประดัง ยกเข้าตั้งโอบเขาเจ้าประจัญ ฯ
ฝ่ายยุพานารีเสียทีศึก พลผลึกล้อมทัพไว้คับขัน
ให้ยันตังทั้งวิรุญกับกุนตัน ขึ้นป้องกันเชิงเทินเนินหอรบ
แม้ได้ทีตีด่านเข้าหาญหัก จึงหันจักรหกหุ้มคลุมตลบ
แล้วเตรียมไพร่ใหญ่น้อยคอยสมทบ ทหารรบรายรอบขอบกำแพง ฯ
ฝ่ายย่องตอดลอดหลบไปซบหลับ จนทัพกลับตื่นตาค่อยกล้าแข็ง
ออกวิ่งหนักพักเดียวด้วยเรี่ยวแรง ถึงกำแพงโผนเข้าไปเฝ้านาง ฯ
พระธิดาปราศรัยมิให้หมอง คืนนี้น้องรบพุ่งจนรุ่งสาง
เมื่อทัพแตกแยกย้ายแทบวายวาง พี่หลงทางไปข้างไหนจึงไม่มา ฯ
อ้ายย่องตอดกอดเข่าแล้วเล่าบอก หลับไปดอกด้วยว่าเมื่อยเหนื่อยหนักหนา
อ้ายนายพลคนดีมีศักดา มันจับข้ามึนอ่อนให้หย่อนแรง
ส่วนสามนางต่างนึกว่าศึกใหญ่ จนชั้นไอ้ผีป่ายังว่าแข็ง
จึงปรึกษาว่าเขาล้อมป้อมกำแพง จำจะแจ้งความหลังไปลังกา
แล้วสามนางร่างบอกแต่ออกรบ เขียนจนจบม้วนปิดผนิดฝา
มอบม้าใช้ให้ถือกระบอกตรา ขึ้นควบม้าหมายมุ่งไปกรุงไกร ฯ
ฝ่ายพราหมณ์สามกษัตริย์จัดทหาร เข้าล้อมด่านเขาประจัญเสียงหวั่นไหว
พอราตรีตีฆ้องให้กองไฟ พระอภัยขึ้นประทับที่พลับพลา
ศรีสุวรรณกับหลานทหารพร้อม ประณตน้อมเฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
พระตรัสถามตามเรื่องเมืองลังกา นางวัณฬาลงมาอยู่หรือผู้ใด ฯ
สินสมุทรสุดเคืองด้วยเรื่องนั้น แต่จำกลั้นกล่าวแกล้งแถลงไข
ล้วนสาวสาวเหล่าผู้หญิงมาชิงชัย ที่เป็นใหญ่ชื่อยุพาสุลาลีวัน
เป็นลูกสาวเจ้าลังกาวัณฬาราช แสนฉลาดลูกเสือเหลือขยัน
เมื่อล่าหนีตีทัพจับไม่ทัน จะฟาดฟันสับซ้ำให้หนำใจ ฯ
พระอภัยได้ยินสินสมุทร ฉงนสุดตรัสถามตามสงสัย
นางวัณฬาสามีอยู่ที่ใด จึงจะได้ลูกสาวมากล่าวความ
สินสมุทรทรุดหมอบไม่ตอบโอษฐ์ พระกริ้วโกรธตรัสขู่กระทู้ถาม
หน่อนรินทร์ผินพักตร์พยักพราหมณ์ ให้ทูลตามสารศรีที่มีมา
ครั้นดึกมีชายดุจักขุบอด มันลอบลอดเข้ามาได้ไวหนักหนา
ใครแทงฟันมันไม่ตายวายชีวา ถามเขาว่ามันเป็นที่พระพี่เลี้ยง
พระอภัยได้ฟังลงนั่งนิ่ง ไม่เห็นจริงสารพัดจึงตรัสเถียง
แล้วว่าเจ้าเบาใจไม่ไล่เลียง เอาชื่อเสียงผู้ผัวหรือตัวใคร
หน่อกษัตริย์ตรัสว่าประสาซื่อ จะเอาชื่อผัวนางไปข้างไหน
พระบิตุรงค์หลงรักเฝ้าซักไซ้ ฉันมิใช่พงศ์พันธุ์นางวัณฬา
พระบิดรค้อนเคืองยกเรื่องเก่า จึงว่าเจ้าพร้อมกันขันอาสา
แม้เสียทัพกับฝรั่งชาวลังกา จะให้ฆ่าชีวันถึงบรรลัย
เดี๋ยวนี้ทัพยับแยกแตกตลบ เรามาพบพ่ายแพ้ต้องแก้ไข
เดิมสัญญาว่าขานประการใด จงว่าไปตามจริงทุกสิ่งอัน
พระอนุชาว่ายังไม่พลั้งพลาด มิควรคาดโทษถึงซึ่งอาสัญ
เหยียบลังกามาถึงเขาเจ้าประจัญ สองสามวันก็จะเสร็จสำเร็จการ
อันต่อตีมีแพ้แลชนะ มิใช่จะเลิกล่าโยธาหาญ
วิสัยศึกตรึกตราต้องช้านาน ต้องคิดการแรมปีจึงมีชัย
อันผู้หญิงสิงหลทำกลศึก ย่อมล้ำลึกลวงล่อให้หลงใหล
หรือทรงฤทธิ์คิดอ่านประการใด มิให้ไพร่พลยากลำบากกาย
พระเชษฐาว่าเจ้ายังเยาว์อยู่ มิได้รู้จักการประมาณหลาย
เป็นชายชอบตอบสู้กับผู้ชาย ถึงวอดวายไว้ชื่อให้ลือชา
อันสตรีทีท่วงทำหน่วงเหนี่ยว ชอบแต่เกี้ยวกันด้วยเล่ห์เสน่หา
แม้เหมือนหมายได้ทั้งเมืองลังกา ทุกพารารู้เรื่องจะเลื่องลือ
วิสัยพี่นี้ชำนาญแต่การปาก มิให้ยากพลไพร่ใช้หนังสือ
พระน้องยาอาหลานทหารมือ เรียนแต่ดื้อดึงได้เราไม่เคย
แล้วเข้าไปในไสยาสน์อนาถนิ่ง พระองค์อิงเอนเอกเขนกเขนย
คะนึงนางปางใดเมื่อไรเลย จะได้เชยโฉมฉายเหมือนหมายมา ฯ
ศรีสุวรรณชวนสามพราหมณ์กับหลาน ไปเตรียมการตรวจค่ายทั้งซ้ายขวา
ให้ตีเกราะเคาะฆ้องกลองสัญญา วางเสือป่าแมวเซาคอยเฝ้าฟัง ฯ
ฝ่ายเสนีที่ถือหนังสือบอก ขับม้าออกพักเดียวไม่เหลียวหลัง
ถึงลังกาคลาไคลเข้าในวัง ถวายหนังสือตามเนื้อความมี ฯ
พนักงานอ่านว่าข้าพระบาท ทั้งสองราชธิดามารศรี
ตั้งอยู่เขาเจ้าประจัญกันไพรี เห็นได้ทีข้าศึกนึกทะนง
จึงใช้ให้ย่องตอดลอดไปจับ ได้นายทัพสามพราหมณ์ตามประสงค์
ยังพี่น้องสองกษัตริย์ขัตติย์วงศ์ จะจับส่งมาให้เสร็จสำเร็จการ
แต่โอรสพระอภัยมิได้หลับ กลับล้อมจับย่องตอดยอดทหาร
มีฤทธิ์เดชเวทมนตร์แล้วทนทาน ย่องตอดต้านทานตีต้องหนีมนต์
จึงออกรบพบทัพรับปะทะ รบชนะสงครามถึงสามหน
ครั้นได้ทีตีทัพถึงอับจน บังเกิดฝนลมกล้าสลาตัน