Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
แต่กำปั่นนั้นมีถึงสี่ร้อย เที่ยวแล่นลอยไปทุกแห่งเพราะแข็งขัน
แต่ล้วนพวกแขกดำทุกลำมัน ตัวนายนั้นชื่อคุลาปะตาวี
ปะสำเภกเภตราเที่ยวค้าขาย มันแล่นรายล้อมไว้มิให้หนี
ขึ้นเก็บเอาสินค้าบรรดามี แม้นต่อตีมันก็ฆ่าชีวาวาย
กำเริบจิตคิดเข้าตีตามเมืองเกาะ ทุกละเมาะมันเที่ยวริบเอาฉิบหาย
เป็นโจรใหญ่อยู่ในน้ำตามสบาย เที่ยวแล่นรายสืบข่าวทุกอ่าวไป ฯ
เมื่อวันหนึ่งนายโจรเผอิญเจ็บ ให้เมื่อยเหน็บจับสั่นจิตหวั่นไหว
โภชนาอาหารประการใด กินไม่ได้ข้าวปลาสารพัน
หมอให้กินหยูกยาสารพัด ไม่บำบัดโรคาก็อาสัญ
ฝ่ายพวกโจรแต่บรรดาทั้งห้าพัน มาพร้อมกันถ้วนทั่วทุกตัวนาย
ทำการศพนายใหญ่เอาไปฝัง ที่ขอบฝั่งวังวนชลสาย
ครั้นเสร็จสรรพยับยั้งจะตั้งนาย แทนผู้ตายจะได้ว่าคนห้าพัน
แต่บรรดานายรองทั้งสองร้อย มานั่งคอยทั้งพหลพลขันธ์
ใครเป็นนายก็จะยอมลงพร้อมกัน ไม่เดียดฉันท์จะได้ไปในคงคา ฯ
ฝ่ายเสมียนที่สำหรับเก็บทรัพย์สิน เป็นเชื้อจีนพวกหมาเก๊าเข้าภาษา
มาเข้ารีตแขกดำเรียนตำรา ดูฤกษ์พาดีร้ายบอกนายโจร
จะตีเรือเหนือใต้คอยให้ข่าว รู้ดูดาวแจ้งใจคล้ายกับโหร
จึงลุกมาว่ากล่าวแก่เหล่าโจร เราเป็นโหรรู้สิ้นอย่ากินใจ
แต่บรรดามาพร้อมอยู่ที่นี่ ใครจะมีปัญญาอัชฌาสัย
เราเห็นอยู่แต่มะหุดวุฒิไกร ควรจะให้เป็นใหญ่ด้วยใจดี
ทั้งแกล้วกล้าสามารถฉลาดเฉลียว เคยท่องเที่ยวรู้หนทางกลางวิถี
แล้วเป็นผู้รู้วิชาปัญญาดี ควรเป็นที่นายใหญ่ได้ใช้การ
ท่านจะเห็นเป็นอย่างไรอย่าได้นิ่ง ไม่เห็นจริงอย่างไรเร่งไขขาน
แม้นเห็นชอบแล้วคำนับเร่งกราบกราน อย่านิ่งนานจะได้สั่งให้ตั้งพลัน ฯ
ฝ่ายพวกโจรเห็นพร้อมยอมคำนับ จึงว่ากับวุฒิไกรใจมหันต์
จะขอสาบานตัวทั่วหน้ากัน ทำการนั้นมิได้คิดชีวิตเลย ฯ
ฝ่ายเสมียนหยิบกระบี่ที่ผู้ใหญ่ มาส่งให้ถือเชิดให้เปิดเผย
อาญาสิทธิ์ปราบปรามไปตามเคย เสร็จแล้วเลยเลี้ยงดูทุกผู้คน
เป็นเยี่ยงอย่างตั้งนายแล้วอย่างนี้ ประสงค์ที่ไปข้างหน้าจะหาผล
มันนับถือว่าเป็นงานการมงคล แล้วต่างคนต่างตรงไปลงเรือ ฯ
พอฤกษ์ดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก ให้เร่งออกรีบไปข้างฝ่ายเหนือ
เครื่องอาวุธเตรียมประจำทุกลำเรือ ทหารเสือโห่เร้าจะเอาชัย
แต่แล่นมาห้าเดือนไม่หยุดยั้ง ดูเกาะฝั่งตามมหาชลาไหล
ต้นหนส่องกล้องสว่างดูทางไป จนเกือบใกล้รมจักรนัครินทร์
พอขาดข้าวเครื่องเสบียงเลี้ยงทหาร เห็นถิ่นฐานสมจิตคิดถวิล
จำจะเข้ารบราเอาธานินทร์ ตีแต่ถิ่นปากน้ำทำเสบียง
ถึงปากอ่าวเราไปรายกันทอด เมื่อเรือจอดด้วยกันมากห้ามปากเสียง
ไม่อื้ออึงปราบปรามห้ามสำเนียง คอยฟังเสียงเล่าลืออย่าอื้ออึง ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านเมืองปากน้ำ เวลาค่ำใช้ใบแล่นไปถึง
พบกำปั่นจอดสล้างพลางรำพึง แล่นไปถึงสั่งล่ามให้ถามพลัน
ว่าเรือมาทอดอยู่นี่ดีหรือร้าย จงภิปรายตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
โจรได้ฟังคั่งใจร้องไปพลัน มาถามกันว่ากระไรไม่ใช่นาย
เร่งกลับไปรักษาอาณาเขต ถิ่นประเทศกูจะริบให้ฉิบหาย
อย่าอยู่ช้าถ้ารู้ถึงตัวนาย เองจะตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
เรือตระเวนรีบมาหานายด่าน จึ่งแจ้งการสิ้นฟังไม่กังขา
มันท้าทายหลายลิ้นสิ้นตำรา ฟังพูดจาหยาบคายหลายประการ ฯ
ฝ่ายตาเฒ่าเจ้าพระยารักษาสมุทร ให้รีบรุดออกไปในราชฐาน
ว่าข้าศึกจะมาล้อมป้อมปราการ เรือประมาณห้าร้อยลอยประดัง ฯ
ขุนนางทราบราวเรื่องเมืองปากน้ำ แล้วจึงนำเข้าไปดั่งใจหวัง
ทูลท่านท้าวทศวงศ์ดำรงวัง ใท้ทราบยังบาทาฝ่าธุลี ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นพิภพ คิดปรารภเศร้าหมองไม่ผ่องศรี
จึ่งตรัสเรียกพระนัดดามาพาที ว่าไพรีมาประชิดติดบุรินทร์
เจ้าจงเกณฑ์จัตุรงค์ลงไปปราบ ให้ราบคาบเสี้ยนหนามตามถวิล
จงไปตั้งคอยรับทัพทมิฬ ให้ไพรินย่อยยับอัปรา
ครั้นสั่งเสร็จท้าวเสด็จยุรยาตร ขึ้นปราสาทข้างในแล้วให้หา
มเหสีกับบุตรีเกษรา ให้ขึ้นมาตรัสแถลงแจ้งเนื้อความ
นางพระยายิ่งวิตกตบอกผลุง มาเกิดยุ่งทัพศึกให้นึกขาม
แม้นเขยอยู่จะได้สู้ศึกสงคราม พยายามปราบอมิตรไม่คิดเกรง
แน่ะท่านตาว่ากระไรภัยมาถึง มานั่งอึ้งดั่งเขาเกาะเห็นเหมาะเหมง
ใจของตาดีแต่รักข้างนักเลง ท่าโฉงเฉงเกี้ยวชู้ไม่รู้วาย
เห็นอีสาวเข้าไม่ได้ใจริกริก กระซ้อกระซิกเพราะตัณหาพาฉิบหาย
นี่บ้านเมืองเคืองขุ่นเกิดวุ่นวาย จะยักย้ายตรองการสถานใด ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังมเหสี ว่ายายนี่ค่อยว่าไม่ปราศรัย
อย่าวิตกไปเลยหนาข้าจะไป คอยชิงชัยรบรับกับทมิฬ ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายโจรใจฉกาจ ภาณุมาศเยี่ยมโพยมสมถวิล
เร่งเรือรบเข้ามาหน้าบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นสี่ร้อยลอยประดัง
ลากปืนใหญ่ขึ้นจังกาทั้งหน้าท้าย ให้ตั้งรายกันประดาทั้งหน้าหลัง
จะตีด่านสาชลริมวนวัง พร้อมสะพรั่งแต่ล้วนโจรโผนลำพอง
ข้างฝ่ายพวกตาพระยารักษาด่าน เกณฑ์ทหารพลฉกรรจ์ได้พันสอง
ให้ขึ้นป้อมขัดตาทัพไว้รับรอง ปืนจุกช่องลากไปใส่เสมา
ทั้งปืนใหญ่ลากขนขึ้นบนป้อม ทหารล้อมยืนรายทั้งซ้ายขวา
พอพวกโจรถึงกระทั่งฝั่งชลา ส่งภาษาบอกกล่าวชาวนคร
ว่านายกูผู้เป็นใหญ่ในไตรจักร จะมาหักเอาด่านชานสิงขร
แม้นรบสู้กูมิฟังทั้งนคร ถ้าโอนอ่อนโดยดีมิเป็นไร
แม้นดึงดื้อถือดีมีมานะ จะจับฉะคอเชือดให้เลือดไหล
แล้วร้องเร่งพวกทหารอันชาญชัย ยิงปืนใหญ่ที่ประจำทุกลำเรือ
เสียงตูมตึงผึงผางถูกข้างป้อม ชาวเมืองพร้อมยิงลงไปทั้งใต้เหนือ
ถูกเชือกเสาเพลาใบที่ในเรือ ทหารเสือขึ้นบกยกเข้าตี
ล้อมปราการด่านใต้ริมชายหาด ดูเกลื่อนกลาดทั้งชวากะลาสี
ล้อมกำแพงแซงกันมาจะราวี ชาวบุรีคั่วทรายปรายลงไป
มันมีโล่บังกายทรายไม่ถูก กันทั้งลูกปืนสาดพลาดไถล
ชาวพาราราญรอนจนอ่อนใจ มันตัดไม้เกลื่อนกลาดพาดกำแพง
ปีนขึ้นได้ไล่คนที่บนป้อม มันพรักพร้อมใจกันล้วนขันแข็ง
ตีเอาด่านได้พลันไล่ฟันแทง ใครต่อแย้งมันก็ฆ่าชีวาวัง ฯ
จะกล่าวฝ่ายในบุรีเร่งกรีทัพ มาคั่งคับแสนยาทั้งหน้าหลัง
พระกฤษณาทรงพระยาพลายจำบัง ออกจากวังรีบเดินดำเนินพล
มาเกือบกึ่งถึงทางเมืองปากน้ำ หนังสือซ้ำบอกแจ้งแห่งนุสนธิ์
ว่าเสียด่านวานนี้ไม่มีคน พากันร่นย่อยยับอัปรา
ขอพระองค์ยับยั้งตั้งอยู่นี่ พวกไพรีเรี่ยวแรงแข็งนักหนา
ทูลแล้วรีบเข้าไปในพารา เอากิจจาทูลท้าวเจ้านคร ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์ทรงสดับ ให้คั่งคับในจิตดั่งพิษศร
จึ่งสั่งพวกเสนาพลากร เราจะจรลงไปรับทัพทมิฬ
เกณฑ์กระบวนจัตุรงค์เคยยงยุทธ์ เครื่องอาวุธดั้งดาบปืนคาบหิน
เร่งผูกช้างมาบรรทุกทั้งลูกดิน ให้พร้อมสิ้นเช้าตรู่กูจะไป
แล้วจึงสั่งเสนาพวกข้าเฝ้า เฮ้ยออเจ้ารีบไปแจ้งแถลงไข
แก่สามพราหมณ์ทุกนครอย่านอนใจ ว่าพวกไพรีมาชิดติดบุรินทร์ ฯ
ขุนนางรับอภิวันท์แล้วผันผาย มาเขียนหมายตามรับสั่งดั่งถวิล
ให้ม้าใช้ไปถึงพราหมณ์สามบุรินทร์ ประเทศถิ่นบอกให้ทั่วทุกตัวนาย
ครั้นสั่งเสร็จท้าวเสด็จยุรยาตร ขึ้นจากอาสน์นพรัตน์จำรัสฉาย
ขุนเสนาเตรียมพหลพลนิกาย ตามบาดหมายครบถ้วนกระบวนแซง ฯ
จะกล่าวข้างทรงฤทธิ์พระกฤษณา พร้อมบรรดาพวกทหารชาญกำแหง
ให้ตั้งค่ายยับยั้งอยู่กลางแปลง แล้วจัดแจงจะออกรบสมทบพล
ทหารปืนยืนสะพรั่งทั้งดั้งดาบ ศรกำซาบหอกง้าวเหล่าพหล
จัดเอาพวกจัตุรงค์ทั้งคงทน พร้อมพหลโห่เร้าจะเอาชัย
พระแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองระยับ ตาบประดับพลอยแดงสุกแสงใส
พาหุรัดเรืองรองทองอุไร แล้วสอดใส่สังวาลทรงอลงกรณ์
เจียระบาดคาดปักเป็นรูปครุฑ ใส่มงกุฎเนาวรัตน์ประภัสสร
ฉลององค์พื้นแดงแย่งมังกร กรรเจียกจรธำมรงค์อลงการ์
เหน็บกระบี่สีสลับประดับเพชร แต่ละเม็ดพลอยพรายทั้งซ้ายขวา
ทรงพระแสงของ้าวแวววาวตา ขึ้นพระยาพลายจำบังที่นั่งทรง
พอฤกษ์ดีคลี่คลายขยายทัพ เดินคั่งคับทิวทวนกระบวนหงส์
ไปถึงด่านชาญสมุทรให้หยุดธง เอาปักลงโห่ร้องก้องสำเนียง ฯ
ฝ่ายพวกโจรเตรียมถ้วนกระบวนทัพ ออกตั้งรับตีกลองกึกก้องเสียง
ให้ทหารชำนาญปืนออกยืนเรียง หอกคู่เคียงคั่งคับทัพทมิฬ
ทั้งสองข้างต่างยิงปืนคาบชุด อุตลุดกึกก้องท้องกระสินธุ์
นายโจรใหญ่ใส่หมวกประดับนิล ถือกะวินขัดกระบี่ขี่อาชา
เร่งพหลพลขันธ์เข้าบรรจบ ตีตลบเข้าไปทั้งซ้ายขวา
ข้างพวกไทยได้ทีตีประดา จนถึงอาวุธสั้นเข้าฟันแทง
ยิงปืนตับคับคั่งไม่ยั้งหยุด อุตลุดรบกันด้วยขันแข็ง
ทั้งสองข้างตายกลาดเลือดสาดแดง พวกแขกแทงไทยฟันประจัญบาน ฯ
ฝ่ายมะหุดวุฒิไกรเอาไฟกรด สาดไปรดพวกไทยไล่ประหาร
ถูกแขนขาไหม้ป่นเหลือทนทาน พวกทหารล้มตายลงหลายพัน
พอเย็นย่ำสนธยาต่างล่าทัพ พากันกลับเข้าค่ายรีบผายผัน
โจรก็เข้าอยู่ในด่านสำราญครัน ปรึกษากันที่จะรับกองทัพไทย ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงฤทธิ์กฤษณา เสียบรรดาพลขันธ์ให้หวั่นไหว
จะคิดอ่านป้องกันน้ำมันไฟ จึงสั่งให้แต่บรรดาเสนานาย
มาปรึกษาหารือใครรู้บ้าง แก้ในทางเรื่องไฟเสียให้หาย
ใครจะมีแยบยลกลอุบาย ทั้งไพร่นายอย่าได้พรางเอารางวัล
ไม่มีใครที่จะรับดับไฟกรด ให้ระทดพวกพหลพลขันธ์
ถึงใครมีมนต์เวทวิเศษครัน จะป้องกันดับไฟเห็นไม่มี
แต่ปรึกษาหารือกันจนดึก เห็นข้าศึกจะทำยับดั่งสับสี
จะกำเริบโรมรุกมาทุกที เห็นบุรีเราจะป่นไม่ทนทาน ฯ
จะกล่าวฝ่ายในบุรินทร์ปิ่นกษัตริย์ ครั้นไตรตรัสสุริยาออกหน้าฉาน
แต่งพระองค์ทรงเครื่องอลังการ พร้อมทหารยกออกนอกบุรินทร์
พระเสด็จทรงรถาเทียมม้าต้น ดำเนินพลลงไปท่าชลาสินธุ์
ยิงปืนใหญ่ก้องกังวานสะท้านดิน ประโคมพิณพาทย์แตรแซ่สำเนียง
เดินกระบวนทวนธงเครื่องยงยุทธ์ ได้นามครุฑโห่ร้องกึกก้องเสียง
พวกกองหลังคุมพหลขนเสบียง เดินเรียบเรียงตามกันเป็นหลั่นไป
ถึงค่ายใหญ่ใกล้ปราการชานสมุทร ก็ยั้งหยุดพลขันธ์เสียงหวั่นไหว
พระกฤษณามาเชิญเสด็จไป เข้าค่ายในกราบทูลประมูลความ
ว่าไพรีมีชัยเพราะไฟกรด มันสาดรดทิ้งขว้างกลางสนาม
ถูกเสื้อผ้าเกิดเป็นไฟเที่ยวไหม้ลาม ติดไปตามเนื้อตัวทั่วทั้งกาย
เอาน้ำดับกลับลุกขึ้นรุ่งโรจน์ เป็นแสงโชติทำอย่างไรก็ไม่หาย
เหลือกำลังทั้งพหลพลนิกาย พากันตายย่อยยับลงนับพัน ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังให้สังเวช ผิดสังเกตกว่าแต่ก่อนจงผ่อนผัน
จำจะคิดรับรองคอยป้องกัน อย่าเพ่อหวั่นหวาดใจทั้งไพร่พล ฯ
ฝ่ายพวกโจรยกมาถึงหน้าค่าย ร้องเข้าไปบอกให้แจ้งแห่งนุสนธิ์
เฮ้ยใครเป็นตัวนายทั้งไพร่พล จงรีบร้นออกมารบอย่าหลบกัน ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงฤทธิ์กฤษณา สั่งบรรดาพวกพหลพลขันธ์
ให้แต่งกายรับรองคอยป้องกัน ยกให้ทันมันมาท้าจะราวี
พวกพหลพลทหารชำนาญรบ มิได้หลบข้าศึกไม่นึกหนี
พลางร่ายเวทวิทยาวิชามี ล้วนคนดีสารพัดทั้งจัดเจน ฯ
ฝ่ายทรงฤทธิ์กฤษณาทรงม้าต้น ยกพหลพร้อมพรั่งทั้งดั้งเขน
เกณฑ์กองปืนมาบรรจบครบทุกเวร ทั้งโล่เขนหอกง้าวทั้งหลาวทวน
พอฤกษ์ดีคลี่คลายขยายทัพ ยกออกรับรบกันกลมดั่งลมหวน
โจรก็ทำยักย้ายหลายกระบวน เห็นจวบจวนหมุนวิ่งทั้งอัคคี
น้ำมันไฟไหม้พหลพลรบ ทหารหลบแอบอิงบ้างวิ่งหนี
ที่กำลังรบรับทัพทวี เปลวอัคคีไหม้ตายลงก่ายกอง
พอเวลาสายัณห์ตะวันพลบ ต่างเลิกรบกลับไปค่ายทั้งสอง
แขกกระหยิ่มยิ้มในน้ำใจปอง มันตรึกตรองแต่จะเข้าเอาบุรินทร์ ฯ
จะกล่าวพราหมณ์สามนายได้หนังสือ แล้วกลับรื้อร้อนในใจถวิล
ว่าข้าศึกมาประชิดติดบุรินทร์ ประเทศถิ่นรมจักรนัครา
ทั้งสามนายใจร้อนดั่งศรพิษ มาปักจิตเหมือนชีวังจะสังขาร์
พลางเกณฑ์พลคนละพันสั่งภรรยา แล้วขึ้นม้ารีบมาพบประสบกัน
ทั้งสามนายเร่งพหลพลทหาร มาถึงด่านนคเรศขอบเขตขัณฑ์
ได้ทราบความว่าพระองค์ผู้ทรงธรรม์ จากเขตขัณฑ์ไปตั้งรับทัพทมิฬ
ทั้งสามพราหมณ์รีบตามไปเมืองด่าน เฝ้าพระผ่านภพไกรดั่งใจถวิล
ป่างพระองค์ทรงจังหวัดปัถพิน จึงผันผินเบือนพักตร์มาทักพราหมณ์
แล้วตรัสเล่าราวเรื่องพวกโจรแขก เมืองด่านแตกเกิดยุ่งกรุงสยาม
นัดดายกจัตุรงค์ออกสงคราม ก็ได้ความอัปรามาทุกที
เสียพหลพลไพร่ตายออกกลาด ถูกมันสาดน้ำมันไฟตายเป็นผี
เหลือแก้ไขในฤทธิ์พิษอัคคี ยกออกตีครั้งไรตายเป็นเบือ
ถึงเวลามารบมิได้เว้น ราวกะเช่นเสือป่ามันกล้าเหลือ
ทั้งพูดจาหยาบคายไอ้นายเรือ คล้ายผีเสื้อเช่นเขาว่านัยน์ตาแดง ฯ
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมบรมนาถ ทูลว่าชาติแขกชวามักกล้าแข็ง
แต่จะดูกำลังรบกลางแปลง จะต่อแย้งทำการสถานใด
เจ้าโมราสานนพราหมณ์วิเชียร เคยเล่าเรียนไตรเวทข้างเพทไสย
จำจะดูท่าทางมันอย่างไร ขอแก้ไขตามตำราพระอาจารย์ ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังค่อยสร่างทุกข์ จึงสั่งมุขมนตรีสี่ทหาร
เร่งกะเกณฑ์พลขันธ์ให้ทันการ ออกรอนราญรบสู้ดูอีกที
เชิญเจ้าพราหมณ์สามนายไปกำกับ จะได้รับแก้ไขในวิถี
ถ้าแม้นได้ฤกษ์พาเวลาดี จึ่งค่อยกรีธาทัพออกรับรอง ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายโจรใจฉกาจ มีอำนาจถือดีไม่มีสอง
คิดจะทำการศึกนั่งตรึกตรอง เรียกโจรรองมาปรึกษาหาอุบาย
ใครจะเห็นเป็นอย่างไรให้เร่งว่า จวนเวลาสุริยันตะวันฉาย
จึงว่าข้าไม่เห็นทางข้างอุบาย สุดแต่นายกล่าวคำจะทำตาม ฯ
ฝ่ายมะหุดวุฒิไกรลุกไปสั่ง ให้เร่งตั้งกระบวนไว้ในสนาม
ได้ฤกษ์ดีเราจะตีตัดสงคราม แล้วจะข้ามทุ่งไปเผาค่ายดู
จะรบรับทัพไทยด้วยไฟกรด เผาให้หมดทั้งแผ่นดินพวกกินหมู
พวกพหลพลชวามลายู ถือหอกคู่เตรียมการจะราญรอน
ใส่เสื้อดำกำมะหลิดเหน็บกริชสั้น ถือกั้นหยั่นยืนเรียงเคียงสลอน
พร้อมสะพรั่งทั้งพหลพลนิกร อัสดรผูกไว้เสร็จสำเร็จการ ฯ
ฝ่ายนายโจรแต่งกายกรายกระบี่ มาขึ้นขี่ม้าดำนำทหาร
ยกพหลพลไกรอันชัยชาญ ออกจากด่านเมืองท่าชลาลัย
โห่สนั่นครั่นครื้นยิงปืนตับ เดินคั่งคับธงทิวปลิวไสว
ถึงที่รบหยุดพหลพลไกร ไอ้นายใหญ่นึกหวังอหังการ
ให้ร้องว่าท้าทายเป็นหลายอย่าง พูดต่างต่างอิศโรตามโวหาร
ทั้งหยาบคายร้ายกาจเพราะชาติพาล มันว่าขานประสาโจรโลนลำพอง ฯ
จะกล่าวกลับทัพไทยเตรียมไว้พร้อม ให้ยกอ้อมออกไปรับทัพทั้งสอง
เจ้าพราหมณ์คอยดูตรวจทุกหมวดกอง คอยรับรองดูกำลังระวังภัย
พระกฤษณาทรงม้าเป็นแม่ทัพ พราหมณ์กำกับดูแลคอยแก้ไข
ทหารโห่ครึกครื้นยิงปืนไฟ โห่เอาชัยฆ้องลั่นสนั่นดัง
พวกทัพหน้ากล้าหาญเข้าราญรบ เร่งกระทบตีประดาทั้งหน้าหลัง
โจรก็เร่งโยธาดาประดัง บ้างแกว่งทั้งอาวุธยุทธนา
ชาวบุรีพุ่งหลาวเอาง้าวฟาด พวกโจรสาดไฟแรงถูกแข้งขา
น้ำมันกรดรุ่งโรจน์โชตินา ถูกบรรดาพวกทหารล้มซานเซ
ติดผ้าเสื้อเหลือทนเที่ยววนวิ่ง บ้างล้อมกลิ้งทับกันวิ่งหันเห
พระกฤษณาเห็นกระบวนเที่ยวรวนเร เดินโซเซซานซบสลบไป
พระชักม้าถาโถมเข้าโจมจับ นายโจรรับกระบี่ฟาดพลาดไถล
พระกฤษณากวัดแกว่งพระแสงไป เข้าชิงชัยรับรองทั้งป้องกัน
พระกฤษณากล้าหาญในการรบ เลี้ยวตลบต่อแย้งด้วยแข็งขัน
โจรสามารถอาจองคงกระพัน แต่รบกันก็จนหย่อนอ่อนกำลัง
โจรขยับขับม้าออกมาห่าง แล้วก็ขว้างน้ำมันไฟดั่งใจหวัง
ถูกกายกรร้อนรนพ้นกำลัง ม้าที่นั่งเล่าก็ไฟติดไหม้พอง
สลบลงที่ทางกลางสนาม ทั้งสามพราหมณ์ชักม้าพาผยอง
เข้ารบรับแก้ไขในทำนอง ไอ้โจรร้องวิ่งเข้าไปเอาไฟโยน
ถูกวิเชียรโมราม้าที่ขี่ ก็วิ่งรี่โลดเต้นทั้งเผ่นโผน
เหลือกำลังร้อนเริงด้วยเพลิงโชน วิ่งลงโคลนดิ้นหรบสลบไป
แต่สานนนั้นไฟมิได้ต้อง นิ่งตรึกตรองผันแปรคิดแก้ไข
พระสุริยงเย็นพยับลงลับไพร ต่างเลิกไปมิได้รบพอพลบลง
พวกที่กลับไปค่ายทูลไขขาน ว่าพระหลานถูกอัคคีมีพิษสง
ทั้งอาชาม้าที่นั่งบัลลังก์ทรง สลบลงทั้งทหารชำนาญปืน
กับสามพราหมณ์ตามไปก็ถูกด้วย เห็นจะม้วยชีวาไม่ฝ่าฝืน
เหลือแต่พราหมณ์สานนเป็นคนยืน ไม่ถูกปืนถูกไฟพวกไพรี ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์ได้ทรงทราบ ดั่งเอาดาบเข้ามาฟันบั่นเกศี
เห็นบ้านเมืองจะได้แก่ไพรี ไม่รู้ที่ตรองการสถานใด ฯ
ฝ่ายสานนเข้าไปเฝ้าเล่าแถลง ทูลชี้แจงขอพระองค์อย่าสงสัย
ข้าตรองตรึกนึกเหมือนอย่างเมื่อครั้งไป รบที่ในเมืองผลึกนึกขึ้นมา
อ้ายจีนตั๋งมันก็ใช้ไฟอย่างนี้ ต้องบัดพลีขอฝนมนต์คาถา
ให้ตกต้องเย็นใจในอุรา ขออาสาแก้ไขไฟน้ำมัน ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังจึงสั่งว่า ตามวิชาครูสอนเร่งผ่อนผัน
ช่วยแก้ไขให้ตลอดรอดชีวัน แต่พวกบรรดาไปถูกไฟฟอน
พระตรัสว่าข้าก็จะไปด้วย จะได้ช่วยกันระวังช่วยสั่งสอน
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จบทจร กับนิกรเสนาพร้อมสานน
ไปถึงที่ท่าข้ามสนามรบ เห็นแต่ศพนอนกราดดาดถนน
ท้าวจึงหยุดเสนาพลาพล พราหมณ์สานนตั้งศาลการบูชา
แล้วบวงสรวงเทพไทในสวรรค์ ที่ในชั้นดาวดึงส์ไตรตรึงสา
เข้ามณฑลบริกรรมตามตำรา ประเดี๋ยวฟ้าครางครึมกระหึมครวญ
มหาเมฆตั้งมาในอากาศ ด้วยอำนาจอาคมเป็นลมหวน
ฝนก็โรยโปรยต้องละอองนวล สุนีครวญน้ำนองท้องสุธา
พวกที่ถูกไฟกรดหมดทั้งนั้น ก็พากันพลิกฟื้นตื่นผวา
พร้อมทั้งหมดปลดปลอดรอดชีวา พระกฤษณาสองพราหมณ์พ้นความตาย
ทั้งอาชาม้าที่นั่งสิ้นทั้งนั้น ไม่ดับขันธ์ไฟดับระงับหาย
ได้ความสุขทุกข์ร้อนผ่อนสบาย ทั้งเจ้านายมาประนมบังคมคัล ฯ
ท้าวทศวงศ์ยินดีเป็นที่สุด พระทรงภุชปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ชวนนัดดาสามพราหมณ์ตามจรัล มาตั้งมั่นอยู่ในค่ายทั้งไพร่พล
ถึงเวลามารบมิได้ขาด ไม่พลั้งพลาดตีตลบรบด้วยฝน
พราหมณ์วิเชียรโมราเจ้าสานน เข้ามณฑลโดยตำราวิชาการ ฯ
แต่บทเบื้องเรื่องรบสงบไว้ จะกล่าวในเมืองลังกามหาสถาน
พอว่างศึกสรรพเสร็จสำเร็จการ พระผู้ผ่านรมจักรนัครินทร์
ไปเฝ้าองค์พระมุนีฤๅษีสาม แล้วทูลความพระนักสิทธ์ดั่งจิตถวิล
ขอถวายบังคมลาไปธานินทร์ ประเทศถิ่นเยี่ยมวงศ์พงศ์ประยูร
พระอภัยได้สดับจึ่งรับสั่ง พ่อไปยังเวียงชัยมไหสูรย์
ช่วยทูลองค์สองกษัตริย์ญาติประยูร ว่าพี่ทูลท้าวไทถวายพร
ให้พระชนม์ยาวยืนหมื่นพรรษา จงวัฒนาเรืองฤทธิ์ดั่งพิษศร
ทั้งโรคาสารพัดกำจัดจร ให้ภูธรสุโขมโหฬาร
พี่ขอฝากนิลกัณฐีตรีพลำ พ่อจงนำไปเขตประเทศสถาน
ช่วยชุบเลี้ยงสององค์เหมือนวงศ์วาน ไว้ถิ่นฐานรมจักรนัครา ฯ
ศรีสุวรรณกราบก้มบังคมบาท กับสองนาฏอัครเรศของเชษฐา
สองนางชีรับหัตถ์กษัตรา มีวาจาอวยชัยถวายพร
เสด็จไปให้สบายวายวิโยค นิราศโรคเรืองฤทธิ์ดังพิษศร
ศรีสุวรรณทูลลามานคร สั่งนิกรเสนาบรรดานาย
ให้จัดแจงแต่งกำปั่นสุวรรณหงส์ เปลี่ยนเทียวธงเสากลางระยางสาย
ให้ช่างเขียนเสียใหม่ลายระบาย ทั้งห้องท้ายบาหลีให้มีทอง
บนบัลลังก์ตั้งพระแท่นเพดานดาด วิสูตรตาดสลับสีไม่มีหมอง
เขนยอิงพิงพาดที่อาสน์รอง แต่ล้วนของอย่างดีมีราคา
ทั้งกำปั่นตามเสด็จสักเจ็ดร้อย เครื่องใช้สอยใส่แต่พื้นล้วนปืนผา
กับข้าวของเครื่องเสบียงเลี้ยงโยธา ขุนเสนาทุกตำแหน่งไปแจ้งการ ฯ
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร เข้าปรางค์มาศข้างในอันไพศาล
สถิตแท่นเนาวรัตน์ชัชวาล เอื้อนโองการแก่รำภาสุดาดวง
พี่จะชวนเจ้าไปไอศวรรย์ หมดด้วยกันแต่บรรดาพวกข้าหลวง
ไปอยู่พาราเราให้เบาทรวง ขอเชิญดวงนัยนาจงปรานี
โฉมรำภาสะหรีชุลีหัตถ์ สนองอรรถทูลว่าข้าทาสี
จะตามไปกลัวจะขายฝ่าธุลี ด้วยน้องนี้เป็นฝรั่งไม่บังควร
พระชุบเลี้ยงเพียงนี้เป็นที่สุด เป็นมนุษย์แล้วอย่าให้ผู้ใดสรวล
ก็อยากตามเสด็จไปแต่ใคร่ครวญ จะเป็นกวนบาทาฝ่าละออง
พระตรัสว่ารำภานี่ปากแข็ง เจ้าจะแกล้งให้พี่ทนที่หม่นหมอง
เจ้าเพื่อนยากฝากชีวิตไม่คิดตรอง น้อยหรือน้องขืนขัดตัดอาลัย
นิจจาเอ๋ยแม่ก็เคยเป็นคู่ชื่น สำราญรื่นชวนชิดพิสมัย
จนมีลูกปลูกฝังไม่หวังใจ หรือจะไม่ปรองดองจึ่งหมองมัว ฯ
รำภาฟังดั่งจะกลืนชื่นในจิต แต่ทูลบิดเบี้ยวไปลองใจผัว
น้องก็เป็นคนยากหมายฝากตัว แต่นึกกลัวไปข้างหน้าสารพัน
พระโปรดเกล้าคราวนี้เป็นที่ยิ่ง เป็นความจริงสุจริตไม่บิดผัน
ซึ่งกราบทูลทั้งนี้เพราะมีครรภ์ แม้นทรงธรรม์กรุณาจะพาจร
ก็สุดแท้แต่พระองค์พงศ์กษัตริย์ ไม่ข้องขัดบพิตรอดิศร
พระว่าน้อยหรือนุชสุดแสนงอน พลางกุมกรขึ้นบนที่ศรีไสยา
ถนอมแนบแอบน้องประคองเคล้า พลางต้องเต้าเต่งถนัดล้นหัตถา
นางป้องปิดบิดผันด้วยมารยา พระตรัสว่าถ่านเก่าเจ้ากระบวน
พลางจุมพิตชิดปรางนางฝรั่ง ยังเปล่งปลั่งชื่นเชยระเหยหวน
สนิทสนอมพร้อมใจในกระบวน ตัดสำนวนเสียด้วยเล่ห์ประเวณี
ถนอมแนบแอบอุ่นละมุนละม่อม ราวกับกล่อมให้สนิทด้วยดีดสี
พยุหวนป่วนปัดในนที เป็นคลื่นตีกระทบฝั่งตามวังวน
พิรุณโรยโปรยปรายเป็นสายสาด สุนีฟาดเปรี้ยงก้องห้องเวหน
ทะเลลมยมนาในสาชล พยุฝนพัดพาสุมาลัย
แมงภู่ผึ้งคลึงเคล้าเอาเกสร เข้าเฟ้นฟอนกลั้วกลิ่นบินไสว
ทุกถ้ำธารละหานเหวเป็นเปลวไฟ สกุไณโผผินบินทะยาน
ทั้งหมดหงส์ลงเล่นชลาสินธุ์ เที่ยวโบกบินร้องจำเรียงเสียงประสาน
จนเดือนดับลับขอบจักรวาล สองสำราญอยู่ในที่ศรีไสยา ฯ
อโณทัยไขแสงแจ้งกระจ่าง ส่องสว่างอำพนบนเวหา
กาดุเหว่าเร้าเร่งพระสุริยา สกุณาโผผินบินทะยาน
พวกเสนามาพร้อมทุกตำแหน่ง ต่างจัดแจงตรวจตราโยธาหาญ
ทั้งล้าต้าต้นหนพวกคนงาน คอยพระผ่านรมจักรนัครินทร์ ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ เสด็จออกอาสน์แต่งองค์สรงกระสินธุ์
กับมิ่งมิตรกนิษฐายุพาพิน พร้อมทั้งนิลกัณฐีตรีพลำ
ตามเสด็จจอมวงศ์ดำรงราชย์ จากปราสาทรจนาเลขาขำ
นางเชิญเครื่องเรืองรองล้วนทองคำ ล้วนคมขำแต่ละนางสำอางตา ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์รำภานางฝาหรั่ง มาข้างหลังจอมกษัตริย์ทรงรัถา
สามพระองค์ทรงเสลี่ยงเรียงกันมา แต่สุดสาครไปในกระทรวง
เสาวคนธ์มณฑาก็มาส่ง พร้อมพระวงศาสะพรั่งจากวังหลวง
ส่งเสด็จล้นหลามตามกระทรวง พระเสร็จล่วงลงไปพักตำหนักแพ
สุดสาครเสาวคนธ์วิมลพักตร์ ประเสริฐศักดิ์หมอบฟังสั่งกระแส
พระปราศรัยว่าพ่ออยู่จงดูแล ระวังแต่ไพรีแม้นมีมา
จงบอกไปให้ถึงอาจะมาช่วย เป็นเพื่อนม้วยกว่าชีวังจะสังขาร์
อยู่จงดีศรีสวัสดิ์เถิดนัดดา อาขอลาเยี่ยมประเทศเขตนคร ฯ
กษัตรากราบก้มบังคมบาท บรมนาถบพิตรอดิศร
ทั้งสององค์ทูลลาสุดสาคร กับบังอรเสาวคนธ์วิมลทรง ฯ
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสวัสดิ์ จากแท่นรัตน์เสด็จยังที่นั่งหงส์
เจ้ากัณฐีตรีพลำตามพระองค์ เสด็จไปลงกำปั่นด้วยทันใด ฯ
ฝ่ายรำภาลาพระวงศ์เผ่าพงศา ลงเภตราเข้าอยู่ห้องอันผ่องใส
กับสุรางค์นางฝรั่งพวกข้างใน สำหรับใช้ทำเครื่องที่เมืองตัว
จัดให้อยู่ห้องหับตามรับสั่ง พวกฝรั่งเหล่านี้ไม่มีผัว
สำหรับคอยดูแลเป็นแม่ครัว ทั้งผัดคั่วมีรสหมดทุกนาง
พอฤกษ์ดีตีฆ้องกลองสนั่น บ้างโห่ลั่นปืนตึงเสียงผึ่งผาง
พวกต้นหนคนการชำนาญทาง สั่งให้กางใบเคียงกันเรียงราย
พอลมพัดริ้วริ้วมาฉิวเฉื่อย เรือก็เรื่อยล่องมาเวลาสาย
ข้ามสันดอนแล่นเคียงกันเรียงราย แสนสบายลมจัดถนัดใบ
เรือเจ็ดร้อยลอยแล่นตามเสด็จ พร้อมกันเสร็จข้ามมหาชลาไหล
บ้างนั่งนอนในกำปั่นสำราญใจ แล่นไปในสาคโรชโลธาร
สองกษัตริย์ญาติวงศ์ส่งเสด็จ ครั้นสรรพเสร็จคืนหลังยังสถาน
เข้านิเวศน์เขตแคว้นแสนสำราญ กับสองมิ่งเยาวมาลย์บานกมล ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ทรงกำปั่น สาวสวรรค์ตามมามากจากสิงหล
พากันชมมัจฉาในสาชล บ้างผุดพ่นธาราในสาคร
ฝูงตะเพียนเคล้าตะเพียนเที่ยวเวียนว่าย แลดูกายโตยิ่งเท่าสิงขร
ฝูงฉนากเคล้าฉนากไม่จากจร โลมาว่อนล้วนโลมาดำวาริน
ปลาฉลามล้วนฉลามว่ายตามคู่ เป็นหมู่หมู่ในมหาชลาสินธุ์
ฝูงพิมพาพาพิมพาเที่ยวหากิน บ้างโดดดิ้นฟาดหางกลางสินธู
ปลากุเราล้วนกุเราว่ายเคล้าเพื่อน ราหูเบือนบิดหน้าคล้ายราหู
ฝูงเงือกน้ำว่ายคล่ำล้วนเงือกงู เป็นหมู่หมู่เลื้อยมาตามสาชล
ฝูงม้าน้ำดำหานางม้าน้ำ บ้างผุดคล่ำว่ายเกลือกเสลือกสลน
ฝูงช้างน้ำก่งหางเหมือนช้างชน ร้องคำรนแปร๋แปร้นแล้วแหงนเงย
มีละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งหน พฤกษาต้นยางพะยอมหอมระเหย
แมงภู่ผึ้งคลึงเคล้าลงเฝ้าเชย ลมรำเพยพัดพาสุมาลัย
ฝูงวิหคนกกาทิชาชาติ ระดาดาษจับเรียงเคียงไสว
พระสุริยงลงลบภพไตร จันทร์ก็ไขแสงสว่างกระจ่างตา ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายโจรอยู่ในด่าน มันตรองการคิดขึ้นได้แล้วให้หา
คนสำหรับเคยกลั่นน้ำมันยา ให้เร่งมาหุงจ่ายไปทุกกอง
เวลาดึกวันนี้ตีให้แตก จะยกแยกกันเข้าปล้นขนเอาของ
เห็นจะสมควรคิดดั่งจิตปอง พวกโจรร้องเร่งรัดไปจัดการ
เรียกพหลพลไพร่มาไว้เสร็จ พอถ้วนเจ็ดทุ่มสำเหนียกเรียกทหาร
ให้แบกไม้คนละลำไปทำการ ออกจากด่านเร่งเดินดำเนินพล
ถึงค่ายใหญ่กองไม้เอาไฟจุด อุดลุตแซ่เซ็งเร่งพหล
อ้ายนายโจรแกว่งไฟเที่ยวไล่คน ให้เข้าปล้นยิงปืนเสียงครื้นเครง
จุดดินดำกำมะถันควันโขมง เผาร้านโรงคนโลดกระโดดเหยง
พวกในค่ายวิ่งวนอลเวง เหยียบกันเองล้มลุกลงคลุกคลาน ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์ผู้ทรงภพ คิดปรารภเร่งเร้าพระเจ้าหลาน
ว่าข้าศึกฮึกโหมมาโรมราญ พวกทหารยกออกรับเร่งดับไฟ
โจรกระชั้นขันแข็งเข้าแย้งยุทธ์ อุตลุดแทงฟันเสียงหวั่นไหว
เจ้าพราหมณ์เข้ามณฑลเรียกฝนไป ประเดี๋ยวใจวลาหกตกกระจาย
เปรี้ยงเปรี้ยงเสียงสุนีสนั่นครื้น นภางค์พื้นฝนเย็นกระเซ็นสาย
พวกโจรถูกลูกเห็บเจ็บทั้งกาย พวกบ่าวนายชวนกันวิ่งทิ้งสาตรา
ข้างพวกไทยได้ทีตีตลบ เร่งสมทบยิงพื้นแต่ปืนผา
พุ่งแหลนหลาวอาวุธยุทธนา อ้ายโจรล่าเข้าในด่านชานบุรินทร์
พวกชาวเมืองตีอ้อมล้อมสกัด ดึกสงัดแหกเข้าได้ดั่งใจถวิล
โจรก็ถอยลงมาค่ายชายวาริน พร้อมกันสิ้นหนาวนักให้พักพล
ข้างพวกไทยมีชัยให้ตั้งมั่น เร่งตรวจกันไว้ให้ทั่วตัวพหล
จัตุรงค์เสนาพลาพล อย่าให้คนเข้าออกทั้งนอกใน ฯ
ฝ่ายสานนห้ามฝนให้สงบ จะตามรบลงไปท่าชลาไหล
เห็นจะไม่สมหวังเหมือนดั่งใจ ต้องหยุดไว้ด้วยว่ายังเป็นกลางคืน ฯ
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสุวรรณ แล่นกำปั่นใบมาไม่ฝ่าฝืน
สามเดือนครึ่งถึงปากน้ำพอค่ำคืน ให้ยิงปืนทอดสมอค่อยรอรา
พอเดือนเด่นเห็นกำปั่นมาจอดดาษ ผิดประหลาดหลากจิตคิดกังขา
ล้วนเรือรบเสาสล้างกลางคงคา เข้าปิดท่าเมืองด่านชานบุรี
เห็นจะเป็นข้าศึกมาฮึกหาญ เข้าตีด่านชานชลาหน้ากรุงศรี
ครั้นจะยกโยธาเข้าราวี จะเสียทียังไม่แจ้งแสดงความ
พรุ่งนี้เช้าเราจะใช้นายทหาร ไปสืบการข้างในค่ายได้ไต่ถาม
ถ้าข้าศึกอาจองมาสงคราม จึ่งยกตามตีประชิดติดเข้าไป
พระสั่งพวกพลนิกายฝ่ายททาร จงเตรียมการดูแลคิดแก้ไข
ทั้งแหลนหลาวง้าวทวนกระบวนใคร เร่งเตรียมไว้แต่เวลารุ่งราตรี ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายทหารชำนาญรบ จัดเครื่องครบเรือหงส์ปักธงสี
พอเช้าตรู่สุริยารุ่งราตรี ก็ให้คลี่ใบพร้อมแล่นอ้อมมา
พอลมส่งตรงเข้าอ่าวปากน้ำ ครั้นถึงกำปั่นตรงส่งภาษา
พวกแขกดำทำพูดเป็นมารยา ว่าท่านมาแต่หนตำบลใด
จงบอกเล่าเราก่อนให้แจ้งเหตุ อยู่ประเทศธานินทร์บุรินทร์ไหน
ธุระเรื่องการงานสถานใด อย่าเข้าไปริมป้อมที่ล้อมวง
บัดนี้ในธานินทร์บุรินทร์นี้ นายเราตีได้สมอารมณ์ประสงค์
เร่งถอยไปจากป้อมเราล้อมวง แม้นขืนตรงเข้ามาจะราวี ฯ
พวกขุนนางฟังคำแขกคำว่า จึงปรึกษาว่าเราน้อยต้องถอยหนี
จำจะกลับไปทูลมูลคดี ให้ทราบที่บาทบงสุ์พระทรงธรรม์
แล้วกลับหลังไปยังกำปั่นใหญ่ รีบขึ้นไปทูลคดีขมีขมัน
ข้าพเจ้าแล่นใบเข้าไปพลัน ถึงเขตคันเมืองด่านชานชลา
พวกแขกดำทำอำนาจพูดกราดเกรี้ยว คิดหน่วงเหนี่ยวให้ไต้ก๋งส่งภาษา
มันห้ามไว้มิให้ไปในพารา แล้วพูดจาหยาบคายหลายประการ
มันบอกว่าธานินทร์บุรินทร์นี้ นายมันตีได้สิ้นทุกถิ่นฐาน
จะสืบข่าวที่ไหนไม่ได้การ มันกักด่านเสียทุกแห่งไม่แจ้งความ ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงรมจักร ประหลาดนักใครมาเวียนเป็นเสี้ยนหนาม
หรือมังคลามาติดคิดสงคราม จึ่งลุกลามขึ้นที่เขตประเทศเรา
พระตรัสสั่งเสนาโยธาหาญ ให้จัดการรอกใบขึ้นใส่เสา
เรือกำปั่นแต่บรรดาโยธาเรา ให้เร่งเข้าตีแขกให้แตกพัง
แต่บรรดามาถ้วนกระบวนทัพ แยกกันรับเภตราทั้งหน้าหลัง
พอลมดีตีกลองฆ้องระฆัง เรือที่นั่งถอนสมอขันช่อใบ
กำปั่นตามหลามแล่นแน่นสล้าง มาตามทางคงคาชลาไหล
พอพระพายชายพัดถนัดใบ แล่นเข้าไปถึงด่านชานบุรี
ทอดสมอรอราตรงหน้าป้อม ทหารพร้อมเหล่าบรรดากะลาสี
ให้ยิงปืนครื้นครั่นไปทันที สั่งให้ตีกลองรบสมทบกัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายเภตราโยธาแขก สั่งให้แยกเรือรับเป็นทัพขันธ์
รองปลัดหัสเกนกะปิตัน ก็สั่งกันให้แจ้งแห่งเนื้อความ
กับนายโจรผู้ใหญ่เป็นนายทัพ ให้เร่งกลับมาเรือศึกเหลือหลาม
ถ้าแม้นช้าเห็นว่าจะเสียความ เร่งไปตามนายมาอย่าช้าที ฯ
พวกคนใช้รีบให้ถอนกำปั่น ขึ้นไปพลันถึงท่าหน้ากรุงศรี
แล้วแจ้งความนายใหญ่ว่าไพรี ยกมาตีข้างเรือเหลือกำลัง ฯ
ฝ่ายโจรใหญ่ได้ฟังสั่งพหล ให้เลิกพลกลับไปดั่งใจหวัง
รีบลงไปเภตราละล้าละลัง ทั้งระวังทัพบกจะยกตาม
ให้โจรรองสองนายฝ่ายทหาร คอยต้านทานอยู่รับทัพทั้งสาม
แล้วต้อนคนพลไพร่ลงไปตาม ประมาณสามพันคนรีบลนลาน
ถึงเรือใหญ่สั่งให้ลงเรือรบ เร่งสมทบกันให้ทั่วตัวทหาร
ประจุปืนยืนยันประจัญบาน ต้อนทหารกองหน้าเข้าราวี ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระศรีสุวรรณราช ออกจากอาสน์รจนาท้ายบาหลี
กับรำภาฝรั่งสั่งคดี ให้เร่งตีทัพโจรโยนสาตรา
ทหารรับอภิวาทประกาศก้อง ทั้งโห่ร้องครึกครื้นยิงปืนผา
ฝ่ายยุพินปิ่นอนงค์องค์รำภา ทูลพระสามีพลันมิทันนาน
ตัวรำภาสะหรีขอตีทัพ ให้แตกยับคุมไพร่ฝ่ายทหาร
แล้วแต่งตัวนาดกรายเหมือนชายชาญ มากราบกรานกษัตราพระสามี ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ ให้โอกาสพลางประโลมนางโฉมศรี
ส่งพระแสงอัษฎาค่าบูรี พระเปรมปรีดิ์รั้งหลังระวังพล ฯ
ฝ่ายรำภาสะหรีคิดตีทัพ เดินกำกับตรวจตราโกลาหล
ให้ยิงปืนครื้นครั่นข้างชั้นบน แล้วสั่งพลหาน้ำไว้สำรอง
เรือก็เรียงเคียงกันกระชั้นชิด พวกโจรคิดแต่จะเผาเอาข้าวของ
จึงเร่งพวกสารวัตรปลัดกอง ให้สำรองไฟกรดหมดทุกนาย
พอเรือเรียงเคียงใกล้เอาไฟทิ้ง แล้วก็ยิงปืนใหญ่ดังใจหมาย
คิดใบเพลาเสากลางสว่างพราย ทั้งหัวท้ายคนวิ่งเป็นสิงคลี
บ้างสาดน้ำซ้ำไปไฟยิ่งลุก โจรก็รุกเร่งบรรดากะลาสี
ให้เอาหม้อดินพลันมาทันที จุดอัคคีโยนผึงเสียงตึงตัง ฯ
ฝ่ายรำภากล้าหาญในการรบ ให้สมทบเรืออ้อมเข้าล้อมหลัง
ที่ดับไฟไม่หยุดสุดกำลัง เอาแต่ถังตักน้ำเทร่ำไป
เห็นอัคคีมีฤทธิ์ผิดประหลาด ถูกน้ำสาดก็ยิ่งติดผิดวิสัย
จึ่งปรึกษาแก่กันทำฉันใด จะดับไฟด้วยน้ำเหลือกำลัง ฯ
ขอกล่าวฝ่ายนายด่านเมืองปากน้ำ พอเย็นค่ำเห็นทัพนั้นกลับหลัง
เสียงแต่ปืนครื้นครั่นสนั่นดัง ที่ริมฝั่งแสงไฟนั้นไหม้โพลง
ทั้งเสียงฆ้องกลองรบนั้นเร่งเร้า ยิ่งมืดเข้าเสียงลั่นควันโขมง
ที่ค่ายโจรเสียงเกราะยังเคาะโกรง แขกในโรงนั้นก็หายไปหลายพัน ฯ
พราหมณ์โมราสานนกับพลไพร่ ก็ยกไปเร่งรับเป็นทัพขัน
พราหมณ์วิเชียรไวว่องคอยป้องกัน รักษาชั้นเขตด่านชานบุรี
พระกฤษณาตั้งรับอยู่ทัพหลวง ทุกกระทรวงเสนาบดีศรี
ฝ่ายสานนปรีชาปัญญาดี เห็นท่วงทีจอมวงศ์พระทรงธรรม์
จะกลับจากลังกาอาณาจักร โจรจะกักต้อนรับเป็นทัพขัน
จึ่งจับยามตามสังเกตแจ้งเหตุพลัน วันนี้จันทร์ยามเสาร์เข้ามณฑล
ในตำราว่าผู้หญิงเป็นแม่ทัพ หรือเธอรับสมรมิ่งจากสิงหล
จะไปสืบทางเรือก็เหลือจน กำปั่นล้นหลายชั้นกั้นหนทาง
จึ่งให้ตั้งรั้งราริมท่าน้ำ เกณฑ์กันทำบัดพลีขึ้นสี่ศาล
แล้วอ่านเวทวิทยาปรีชาชาญ ให้ฝนซ่านสาดสายลงปรายโปรย
เป็นลมหวนป่วนปั่นสนั่นก้อง ฟ้าก็ร้องครางครึมกระหึมโหย
อากาศมืดมัวคล้ำเป็นน้ำโปรย ทั้งลมโชยฝนสาดลงปราดปราย
สุนีเปรี้ยงเสียงก้องท้องสมุทร ดั่งจะทรุดฟ้าแลบวาบแวบฉาย
กำปั่นรบชุลมุนกันวุ่นวาย ทั้งหนาวกายสั่งรัวทั่วทุกคน
ทิ้งอาวุธสาตราหาผ้าเสื้อ ด้วยหนาวเหลือเย็นชุ่มทุกขุมขน
ไฟก็วับดับทั่วกลับมัวมน พวกไพร่พลหยุดรบหลบลงไป
บ้างมุดลงท้องเรือด้วยเหลือหนาว สะท้านท่าวเหลือล้นทนไม่ไหว
ข้างพวกเราเต็มประดาเอาผ้าใบ มากองไว้ชวนกันมุดบ้างฉุดชิง
บ้างก็เข้าคุดคู้อยู่ในถัง แต่พอบังฝนไว้เอาไฟผิง
บ้างก็นั่งกอดเพื่อนเหมือนอย่างลิง เอาหลังผิงเตาไฟหายใจรวน
ทั้งนายบ่าวหนาวฝนทนไม่รอด ลงครางออดทุกข์ระทมทั้งลมหวน
ทิ้งอาวุธทรุดหมอบลงหอบรวน พยุหวนพัดซ้ำกระหน่ำไป ฯ
ฝ่ายโยธีที่เรือทั้งสองข้าง รบกันค้างเปียกฝนทนไม่ไหว
ต้องลงท้องเรือยัดอัดกันไป จะจุดไฟก็ไม่ติดผิดพิกล ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงภพ คิดปรารภมิได้แจ้งแห่งนุสนธิ์
จึงตรองตรึกนึกขึ้นมาถึงสานน บังเกิดฝนทั้งนี้ไม่มีใคร
เห็นแม่นมั่นวันนี้พี่ทั้งสาม เห็นสงครามรบกันสนั่นไหว
หรือจะมาระงับช่วยดับไฟ ก็ยังไม่รู้แท้ยังแชเชือน
แต่สังเกตเหตุผลฝนอย่างนี้ ดูเหมือนที่เมืองผลึกรบศึกเหมือน
ถูกไฟกรดหมดทั่วทั้งครัวเรือน ฝนนี้เหมือนคราวนั้นเห็นมั่นคง
พระตรัสกับรำภาอย่าวิตก วลาหกนี้เห็นผิดอย่าคิดหลง
ชะรอยฝนมนต์พราหมณ์เห็นความตรง คงจะลงมาอยู่ท่าริมสาชล
แต่วันนี้มืดมัวทั่ววิถี รุ่งพรุ่งนี้ก็คงแจ้งแห่งนุสนธิ์
จงรอรั้งพลไกรทั้งไพร่พล พักพหลแก้หนาวทั้งหาวนอน ฯ
ฝ่ายรำภาสะหรีปรีชาปราชญ์ แหลมฉลาดทัพศึกได้ฝึกสอน
เคยรบรับทัพใหญ่ในนคร เชิงผันผ่อนแยบคายหลายประการ
จึ่งกราบทูลบาทบงสุ์พระทรงฤทธิ์ คงจะคิดเคี่ยวขับจับประหาร
แต่วันนี้มืดมนอนธการ หนาวสะท้านอกใจพวกไพร่พล
แล้วจุดไฟไม่ติดผิดสังเกต ก็อาเพศใช่หมู่ฤดูฝน
ทั้งคลื่นใหญ่พัดเรือด้วยเหลือทน ต้องผ่อนปรนโยธาพลากร ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสว่าสุดแท้แต่สมร
ตามแต่จะคิดการที่ราญรอน พลนิกรสุดแต่เจ้าจะเล้าโลม
พี่จะคอยกำกับเป็นทัพหนุน จะได้อุ่นใจนางสำอางโฉม
พระตรัสพลางทางเฝ้าแต่เล้าโลม ให้นางโสมนัสรื่นชื่นอุรา ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายโจรใจฉกาจ นึกประหลาดหากจิตคิดกังขา
ฝนไม่หยุดสุดคิดผิดตำรา จึงปรึกษากับปลัดเห็นอัดแอ
คิดจะหนีออกให้ห่างทางก็ขัด เรือก็อัดไม่มีคลองช่องแฉว
เป็นเหลือจนอ้นอั้นจะผันแปร ด้วยเรือแพมิใช่น้อยตั้งร้อยลำ
ไหนทัพบกยกหนุนมานับแสน เราติดแน่นเพราะประมาทพลาดถลำ
จะติดกับกลับไม่พ้นต้องทนกรรม จะมาจำใจตายวายชีวี
ทั้งลมฝนจนใจมิได้หยุด เห็นจะสุดสิ้นปัญญาต้องล่าหนี
คิดจะน้อมยอมใจเป็นไมตรี เห็นชีวีก็จะรอดตลอดไป ฯ
นายโจรใจทมิฬหินชาติ เชิงฉลาดผันแปรคิดแก้ไข
ปรึกษาพวกทัพพร้อมก็ยอมใจ ทั้งบ่าวไพร่แต่บรรดามาด้วยกัน
เกือบจะใกล้รุ่งรางสว่างหล้า สุริยาเยี่ยมไศลเสียงไก่ขัน
สุเหร่าร้องก้องขานประสานกัน แสงหิรัญเรืองรองท้องฟ้าแดง
นายโจรให้จัตุรงค์ชักธงขาว แจ้งเรื่องราวการศึกอย่างนึกแหนง
ไม่สู้รบหลบหนีขอชี้แจง จึงสำแดงความตรงด้วยธงชัย ฯ
จะกล่าวฝ่ายเภตรารำภาสะหรี ครั้นสุริย์ศรีแจ่มแจ้งส่งแสงใส
องค์พระศรีสุวรรณวงศ์ผู้ทรงชัย พร้อมนายไพร่แต่บรรดาเสนานาย
พอฝนซาเภตราค่อยหยุดกลอก คลื่นระลอกก็ค่อยเบาบรรเทาหาย
ได้แสงแดดแผดเผาบรรเทาคลาย ทั้งไพร่นายหมื่นขุนค่อยอุ่นทรวง
พากันออกนอกห้องท้องกำปั่น ก็ชวนกันรีบมาเภตราหลวง
เข้าเฝ้าฟังรับสั่งถามความทั้งปวง ทุกกระทรวงเสนาประชากร ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ออกแท่นรัตน์ท้ายบาหลีกับศรีสมร
พร้อมสะพรั่งพหลพลนิกร นรินทรสั่งมหาเสนาพลัน
ให้เตรียมเหล่าโยธามาบรรจบ จะเข้ารบเร่งรับเป็นทัพขัน
กระบวนแซงแต่งตั้งเป็นดั้งกัน จะประจัญไพรีให้มีชัย
พอเห็นธงขาวสล้างกลางกำปั่น พวกโจรนั้นพร้อมพรักชักไสว
ก็รู้แท้แน่ตระหนักประจักษ์ใจ ว่าเขาไม่สู้ฤทธิ์คิดระอา
ขออ่อนน้อมยอมตัวกลัวพระเดช คอยฟังเหตุราชกิจพวกมิจฉา
คงจะมีผู้แถลงแจ้งกิจจา ขุนเสนากราบทูลมูลความ ฯ
พระทรงธรรม์ผันพักตร์ทอดพระเนตร ก็ทราบเหตุสารพัดจึ่งตรัสถาม
นางโฉมยงองค์รำภาสง่างาม อันเรื่องความนี้จะเห็นเป็นอย่างไร
ฝ่ายโฉมยงองค์นางสำอางพักตร์ แจ้งประจักษ์มั่นคงไม่สงสัย
จึงทูลองค์ทรงธรรม์ไปทันใด อันวิสัยข้างฝรั่งเมืองลังกา
แม้นยกธงผืนยาวขาวบริสุทธิ์ ก็ยั้งหยุดยอมแพ้แน่นักหนา
แต่ข้างแขกแปลเชื้อเหลือตำรา มันจะมาหลอกลวงดูท่วงที
หรือจะเป็นความจริงยังกริ่งจิต หรือจะคิดแยบคายอุบายหนี
แต่ที่จะรบรุกเข้าคลุกคลี เห็นไม่มีดอกพระองค์อย่าสงกา
แต่พวกเราเอากำปั่นออกกั้นช่อง อย่าให้ล่องออกไปทั้งซ้ายขวา
แม้นเห็นผิดท่วงทีกิริยา ไม่เหมือนว่าจึ่งเข้ารบสมทบพล
พระทรงฟังเห็นจริงทุกสิ่งสิ้น ที่ยุพินทูลแถลงแจ้งนุสนธิ์
จึงตรัสสั่งเสนีพวกรี้พล ให้จัดคนตามคำของรำภา ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายโจรครั้นรุ่งแจ้ง อรุณแสงส่องสว่างกลางเวหา
จึ่งเรียกพวกโจรไพร่ในเภตรา ลงนาวาปันหยีตีกระเชียง
กับทองคำร้อยลิ่มทับทิมเพชร ของเบ็ดเตล็ดเครื่องอานสังวาลเฉวียง
ทั้งโต๊ะทองรองเรืองเป็นเครื่องเคียง เอาจัดเรียงรีบมาบรรณาการ ฯ
ฝ่ายมะหุดวุฒิไกรผู้นายใหญ่ ให้พวกไพร่ตีกระเชียงเรียงขนาน
จอดประจำลำที่นั่งอลังการ จึ่งว่าขานแก่มหาเสนาใน
ช่วยนำเราเฝ้าองค์พระทรงศักดิ์ สามิภักดิ์เป็นข้าได้อาศัย
พึ่งพระเดชจอมกษัตริย์เหมือนฉัตรชัย ได้ผิดไปท่านเสนาจงการุญ
ชีวิตเราเล่าก็ถึงพิฆาตฆ่า ท่านจงปรานีด้วยช่วยอุดหนุน
เสนาฟังโจรว่านึกการุญ อย่าเพ่อวุ่นวายเราจะเอาความ
ไปกราบทูลมูลิกาฝ่าพระบาท พระจอมนาถผู้บำรุงกรุงสยาม
แล้วเข้าไปกราบทูลมูลความ ว่าโจรตามมาจะเฝ้าเจ้าแผ่นดิน ฯ
ป่างพระศรีสุวรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสชื่นชมสมถวิล
ด้วยศัตรูหมู่มารผลาญแผ่นดิน เห็นจะสิ้นเสี้ยนหนามจึงตามมา
พระตรัสว่าถ้าเช่นนั้นท่านทั้งหลาย พาโจรร้ายมานี่ดีนักหนา
พระจึงสั่งโฉมยงองค์รำภา แต่งกายาเป็นผู้ชายย้ายกระบวน
ออกรับรองกองโจรจะเข้าเฝ้า พูดโลมเล้าการุญอย่าหุนหวน
เจ้าเหมือนล่ามถามไต่ในสำนวน ดูกระบวนเล่ห์ลิ้นให้สิ้นเชิง
อันตัวพี่นี้ก็ไม่รู้ภาษา จะพูดจาดีชั่วกลัวจะเหลิง
ธรรมเนียมเขาแยกย้ายมันหลายเชิง จะรื่นเริงหรือว่าการเป็นมารยา
พลางเสด็จมายับยั้งบัลลังก์อาสน์ ตรัสประภาษกรมวังสั่งให้หา
พวกนายโจรที่จะเฝ้าให้เข้ามา ขุนเสนากราบกรานคลานออกไป
บอกกับโจรทันใดว่าให้หา เราจะพาเฝ้าพระองค์อย่าสงสัย
ให้ขนของบรรณาการคลานขึ้นไป บนเรือใหญ่ตั้งรายถวายตัว
แล้วก็นั่งบังคมบรมนาถ คิดขยาดขนพองสยองหัว
แล้วว่าข้าขอชีวิตเพราะคิดกลัว จะฝากตัวกว่าชีวันจะบรรลัย
ซึ่งรบกันกับพระองค์ผู้ทรงฤทธิ์ โทษก็ผิดสารพัดถึงตัดษัย
ขอเป็นข้าบาทบงสุ์พระองค์ไป ตามจะใช้พวกข้าสารพัน ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงนคเรศ จึงโปรดเกศโจรร้ายใจกระสัน
ให้รำภาซักถามความสำคัญ ยังไรท่านจึงมาตีบุรีเรา
หรือเคืองเข็ญเป็นไฉนจะใคร่รู้ จึงโจมจู่เข้ามาไล่เอาไฟเผา
หรือต้องการชานบุรีจะตีเอา ท่านจงเล่าให้เราฟังแต่หลังมา ฯ
โจรแสดงแจ้งเรื่องแต่เบื้องหลัง ให้ทรงฟังสิ้นสุดไม่มุสา
เมื่อเดิมทีขัดเสบียงเลี้ยงโยธา แวะเข้ามาซื้อข้าวชาวบุรินทร์
แล้วกลับว่าวุ่นวายไม่ขายให้ ก็จึงได้ตีด่านชานกระสินธุ์
เพราะขัดสนเดิมทีไม่มีกิน เสบียงสิ้นแล้วชีวิตจะปลิดปลง
เป็นความจริงของข้าดั่งว่ากล่าว อันแดนด้าวกรุงไกรไม่ประสงค์
วิสัยพวกโจรขาดญาติวงศ์ ไม่ประสงค์แดนด้าวเป็นเจ้านาย ฯ
พระทรงฟังดั่งว่าถ้าเช่นนั้น จะผ่อนผันอนุกูลให้สูญหาย
จงกลับไปหลับนอนผ่อนสบาย เวลาสายจะพาไปในบุรี
ชมถิ่นฐานบ้านเมืองไม่เคืองขัด จะได้จัดข้าวไปแจกกะลาสี
ทั้งเงินทองเสื้อผ้าบรรดามี เป็นไมตรีโดยประสงค์เหมือนวงศ์วาน ฯ
นายโจรฟังบังคมชมพระเดช ซึ่งโปรดเกศอิ่มเอมเกษมศานต์
จึงทูลลามากำปั่นมิทันนาน แล้วว่าขานแก่ปลัดหัสเกน
อันพวกเราเล่าถึงตายวายชีวิต เข้ามาติดราคาเหมือนตาเถร
ทั้งผ้าผ่อนล่อนหมดต้องอดเพล เช่นกับเกณฑ์ทัพหนุนต้องวุ่นวาย ฯ
จะกล่าวพราหมณ์สานนมนต์ชะงัด แจ่มจำรัสสุริยาเวลาสาย
ออกจากที่มณฑลให้ฝนคลาย ทั้งลมหายแจ่มแจ้งแสงตะวัน
ให้คนใช้ไปสืบพอได้ข่าว ว่าจอมเจ้ากรุงไกรไอศวรรย์
มารบรับทัพโจรเมื่อสายัณห์ ตีกำปั่นล้อมไล่พวกไพรี
จึงสั่งเหล่าพวกทหารชำนาญรบ ให้สมทบท้ายด่านชานกรุงศรี
แม้นทัพเรือกองหน้าเข้าราวี เราคอยตีลัดหลังริมฝั่งชล
เอาปืนใหญ่พระพิรุณกระสุนแตก ยิงให้แหลกพร้อมประดาดั่งห่าฝน
สกัดจับเอาให้ได้ทั้งไพร่พล มันขึ้นบนจับมัดสกัดราย
แล้วตรวจตราพลขันธ์สนั่นก้อง ให้โห่ร้องเรียกกันรีบผันผาย
เดินขบวนทวนทิวปลิวระบาย ไปตั้งชายฝั่งชลาริมสาคร ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงไอศวรรย์ พระศรีสุวรรณบพิตรอดิศร
ให้เรือใช้ไปยังฝั่งนคร ถืออักษรไปแจ้งแห่งคดี
แก่พระหน่อบพิตรกฤษณา ว่าโจรมาน้อมประณตบทศรี
ขอเป็นข้าขอบคันอัญชลี พระภูมียกโทษโปรดประทาน ฯ
ฝ่ายพหลคนที่ถือหนังสือบอก ถึงด่านนอกแล้วก็แจ้งแสดงสาร
ส่งให้พราหมณ์โมราปรีชาชาญ ว่าพระผ่านภพไกรใช้เรามา
ทั้งสามพราหมณ์ถามซักประจักษ์แจ้ง จึงแถลงเรื่องสารอ่านเลขา
เป็นใจความสามกษัตริย์ขัตติยา เสด็จมาถึงสถานชานบุรี
กับพระบาทญาติวงศ์องค์โอรส กลับมาหมดทั้งพระมิ่งมเหสี
จงเร่งรัดจัดสถานการบุรี ตามภูมีทรงธรรม์เธอบัญชา ฯ
ฝ่ายสามพราหมณ์ทราบความเสด็จกลับ แต่งที่รับกับพระกฤษณา
เกณฑ์พหลคนกำกับทำพลับพลา ดาดหลังคาพระที่นั่งบัลลังก์ทอง
แล้วจัดพวกเกณฑ์แห่ไปคอยรับ คนสำหรับพร้อมมูลทูลฉลอง
พระชวนสามพราหมณ์ครรไลดั่งใจปอง ไปรับรองทรงฤทธิ์พระบิตุรงค์
กระบวนแห่แซ่สลับก็นับหมื่น ต่างเริงรื่นในอารมณ์สมประสงค์
ขยายทัพขับกระบวนล้วนทวนธง ให้รีบตรงไปที่ท่าชลาลัย ฯ
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสุวรรณ เลื่อนกำปั่นมาถึงท่าชลาไหล
กับโฉมยงองค์โอรสยศไกร ทั้งทรามวัยโฉมยงองค์รำภา
ประทับที่หน้าด่านชานกระสินธุ์ พร้อมกันสิ้นเผ่าพงศ์พระวงศา
ทั้งนายโจรพวกล่ามก็ตามมา เข้าทอดท่าขึ้นบกยกนิกร
ทั้งฝรั่งลังกาพวกข้าเฝ้า ก็เดินเข้ากระบวนแห่แลสลอน
ฝ่ายพระองค์ทรงรถบทจร กับบังอรรำภามาด้วยกัน
ตรีพลำเทวัญทรงกัณฐัศว์ สองกษัตริย์ปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
แต่พระนุชบุตรีอัมพวัน เสด็จด้วยกันกับบพิตรบิตุรงค์
ขึ้นรถาฝากระจกกระหนกกระหนาบ มีกิ่งกาบกุก่องทองระหง
นายโจรแขกขี่คานหามตามพระองค์ จัตุรงค์เกณฑ์แห่แซ่สำเนียง
ทั้งแตรสังข์กังสดาลประสานก้อง บ้างโห่ร้องรับกันสนั่นเสียง
พระกฤษณานำระเบียบให้เรียบเรียง จัดคู่เคียงพระที่นั่งระวังระไว
ถึงพลับพลาหน้าเมืองมีเครื่องแห่ ประโคมแตรสังข์จำเรียงส่งเสียงใส
รถที่นั่งหยุดประทับกับเกยชัย ตำรวจในนำเสด็จเข้าเขตคัน
ขึ้นพลับพลาหน้าประตูข้างบูรพทิศ เสด็จสถิตราชัยไอศวรรย์
เข้าเฝ้าท้าวทศวงศ์ผู้ทรงธรรม์ อภิวันท์ทูลฉลองทำนองความ ฯ
สมเด็จท้าวเจ้าบุรีรมจักร ปราศรัยทักเขยขวัญรำพันถาม
พ่อกลับวังลังกาพยายาม ทันสงครามมาประชิดติดบุรินทร์
พ่อให้เจ้ากฤษณายกมาก่อน เข้าราญรอนชิงชัยดั่งใจถวิล
ถูกไฟกรดกายดำดั่งน้ำนิล ปอกไปสิ้นย่อยยับอัปรา
นี่หากพราหมณ์สามทัพมาทันเข้า ช่วยปัดเป่าเวทมนตร์ดลคาถา
แล้วยกไปได้รบสามเวลา พอเจ้ามาถึงเข้าพ่อเบาใจ
แล้วทรงศักดิ์ตรัสว่ารำภาสะหรี แม่มาด้วยช่วยสามีคิดแก้ไข
รณรงค์สงครามไม่ขามใคร พ่อขอบใจมิให้ขาดญาติวงศ์
แล้วปราศรัยไต่ถามถึงสามกษัตริย์ สุขสวัสดิ์บรรพชิตในกิจสงฆ์
หรือลาพรตหมดตามทั้งสามองค์ หรือยังคงครองศีลอภิญญาณ ฯ
ฝ่ายรำภาฝรั่งได้ฟังตรัส ชุลีหัตถ์ขึ้นประคองสนองสาร
เอาความหลังทูลแถลงให้แจ้งการ แล้วกราบกรานองค์ท้าวเจ้านคร ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ บรมนาถบพิตรอดิศร
เชิญเสด็จไทท้าวเจ้านคร ขึ้นบรรจถรณ์ที่ประทับบนพลับพลา
พร้อมขุนนางต่างเข้ามาเฝ้าแหน ที่ข้างแท่นแต่ล้วนองค์พระวงศา
ให้เรียกโจรแขกดำนำเข้ามา ขึ้นพลับพลาเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ ฯ
สมเด็จท้าวพาราตรัสปราศรัย ด้วยพระทัยปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
มารบพุ่งมุ่งหมายทำร้ายกัน เดี๋ยวนี้ท่านก็สมัครมารักแรง
อันตัวเราเล่าไซร้ก็ไม่โกรธ ไม่ถือโทษดอกอย่าอางขนางแหนง
แม้นซื่อสัตย์สุจริตไม่คิดแคลง อย่าระแวงว่าจะคิดแกล้งบิดเบือน ฯ
โจรบังคมชมพระคุณการุญรัก ประเสริฐศักดิ์หาไหนจะได้เหมือน
ขอเป็นข้าสุจริตไม่บิดเบือน แม้นแชเชือนฆ่าให้บรรลัยลาญ ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์พงศ์กษัตริย์ สั่งให้จัดข้าวปลากระยาหาร
ทั้งเครื่องยศเสื้อผ้ามาประทาน พวกทหารโจรที่มาสามิภักดิ์
แล้วโปรดให้ไปเขตประเทศถิ่น แม้นไพรินคิดการมาหาญหัก
จะบอกไปให้แจ้งแห่งสำนัก จะได้ชักชวนกันมาช่วยราวี
แล้วเสด็จจากพลับพลาที่หน้าป้อม ให้เตรียมพร้อมรถรัตน์ทั้งหัตถี
จะเสด็จจากด่านชานบุรี ไปธานีนคเรศนิเวศวัง
โจรก็กลับไปเขตประเทศถิ่น พร้อมกันสิ้นสมจิตที่คิดหวัง
ฝ่ายองค์ท้าวทศวงศ์ดำรงวัง กษัตริย์ทั้งวงศามาด้วยกัน ฯ
ฝ่ายโฉมแก้วเกษราธิดาท้าว ได้ทราษข่าวปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
จึ่งจัดพวกสาวสุรางค์นางกำนัล มาพร้อมกันรีบมาไม่ช้าที
คอยรับองค์พงศ์กษัตริย์แลวงศ์ญาติ กับนางนาฏเมืองลังการำภาสะหรี
พอเกณฑ์แห่ถึงพลันด้วยทันที นางยินดีออกไปเชิญดำเนินมา
แล้วกราบองค์ภัสดาเธอปราศรัย ว่าขอบใจมิ่งมิตรกนิษฐา
อุตส่าห์พาสาวสรรค์กัลยา รีบลงมาเชิญชักด้วยภักดี ฯ
ฝ่ายอนงค์องค์รำภานางฝาหรั่ง ถวายบังคมพระมเหสี
นางรับรสพจนาแล้วพาที เชิญไปที่ปรางค์มาศปราสาททอง
ที่ทราบข่าวว่าแม่มาพาราพี่ ได้เป็นที่ชื่นชิดสนิทสนอง
ขอรักแม่สุจริตดั่งจิตปอง เหมือนกับน้องร่วมครรภ์ไม่ฉันทา
พลางเชิญไปปรางค์ทองห้องสถิต มิได้คิดเคียดขึ้งหวงหึงสา
ช่วยกันเฝ้าปรนนิบัติพระภัสดา ทุกเวลามิได้ขาดราชการ ฯ
ฝ่ายพระองค์ดำรงมไหศวรรย์ พระศรีสุวรรณจอมพิภพสบสถาน
ก็ไพบูลย์พูนสวัสดิ์ชัชวาล ด้วยสองมิ่งเยาวมาลย์สำราญองค์
ข้างฝ่ายซ้ายรำภาสุดากนิษฐ์ ถนอมชิดชื่นชมสมประสงค์
ไม่จืดจางห่างขวัญกระสันทรง ด้วยอนงค์รำภาพะงางอน
ข้างฝ่ายขวาเกษรายุพาพักตร์ พระแสนรักร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
ไม่ห่างห้องสองอนงค์องค์บังอร สถาพรพูนสมบัติสวัสดี ฯ
ฝ่ายสามพราหมณ์สามเมืองครั้นเสร็จศึก ก็ตรองตรึกที่จะไปบุรีศรี
ชวนกันเข้าทูลาฝ่าธุลี พระเปรมปรีดิ์ปราโมทย์โปรดประทาน
ทั้งเครื่องยศกรดกระบี่ที่แม่ทัพ เจ้าพราหมณ์รับกลับไปเขตประเทศสถาน
ทั้งบ่าวไพร่ได้รับพระราชทาน ฝ่ายทหารพลเรือนเหมือนเหมือนกัน
ทั้งเงินตราผ้าเสื้อให้แจกจ่าย ทั้งไพร่นายปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
พวกนายมุลขุนนางรับรางวัล ที่พวกบรรดาได้ไปสงคราม ฯ
ป่างพระองค์ทรงพิภพจบจังหวัด โองการตรัสประภาษไปแล้วไต่ถาม
แก่โหราธิบดีทั้งสี่พราหมณ์ หาฤกษ์ยามวันไรจะได้ดี
จะเสกองค์ตรีพลำกับอัมพวัน ให้ทั้งสองครองกันเกษมศรี
ทั้งเทวัญชันษาสิบห้าปี ควรจะมีคู่ครองประคองชม
กับยุพินนิลกัณฐีนารีรัตน์ สืบกษัตริย์ตามอย่างปางประถม
ได้เริ่มงานการวิวาห์สมาคม จะเสกสมให้พิพัฒน์สวัสดี ฯ
โหรประนมก้มกรานคูณหารเลข เสียงโปกเปกค้นยามตามดิถี
ปีมะเส็งวันพฤหัสสวัสดี ได้นาทีธงชัยในตำรา
ฤกษ์สิบเก้านั้นว่าดีทวีโชค ต้องโฉลกคืนวันชันษา
พระจันทร์จรมาเป็นอุตม์ถึงพุธา ได้ฤกษ์พาในคัมภีร์ว่าดีครัน
แล้วกราบทูลมูลความตามตำหรับ โหรคำนับภูวไนยเจ้าไอศวรรย์
พระทรงฟังสั่งมหาเสนาพลัน ให้เร่งกันจัดแจงแต่งพิธี ฯ
อันเรื่องราวอภิเษกเอกกษัตริย์ จะขอคัดบทกลอนอักษรศรี
พึงแจ้งใจในความตามที่มี ประเพณีมาอย่างไรให้เหมือนกัน
จะกล่าวไปในตำราเห็นช้านัก ก็ประจักษ์ความแต่ก่อนคิดผ่อนผัน
ครั้นจะแต่งพรรณาเห็นช้าครัน เมื่อถึงวันที่ประสงค์ก็ส่งตัว
แต่ก่อนเล่าเยาว์ยังกำลังรุ่น ครั้นถึงบุญได้เสียเป็นเมียผัว
เข้าหอห้องสองกระสันทั้งพันพัว ต้องฝากตัวตามเล่ห์ประเวณี ฯ
ฝ่ายเทวัญครั้นได้คู่ก็อยู่เคล้า ไม่ห่างเจ้าโฉมยุพินนิลกัณฐี
ต่างชื่นชมโสมนัสสวัสดี ฝ่ายเจ้าตรีพลำกับอัมพวัน
เป็นคู่ครองสองสมัครด้วยรักสนิท ต่างเชยชิดปรีดิ์แปรมเกษมสันต์
พลางประคองต้องเนื้อดั่งเจือจันทน์ เหมือนอำพันปนปรุงจรุงเชย
หัตถ์ประคองต้องเต้ามณฑาทิพย์ อันลอยลิบไม่รู้สิ้นกลิ่นระเหย
ถนอมแนบแอบอุ่นเพราะคุ้นเคย พระพายเชยช่อบุปผาสุมาลัย
พยุหวนป่วนปั่นลั่นพิลึก สะท้านสะทึกธรณินแผ่นดินไหว
อิสินธรอ่อนเอนระเนนไป เมรุไกรดั่งจะแยกแตกกระจาย
พิรุณโรยโปรยปรอยเป็นฝอยสาด สุนีฟาดเปรี้ยงปร้างสว่างฉาย
ทะเลลั่นครั่นครื้นคลื่นกระจาย กระฉอกสายชลธีทั้งตีฟอง
มัติมิงคล์กลิ้งเกลือกเสลือกสลน บ้างผุดพ่นฟาดฟันผันผยอง
ห้วยละหานธารถ้ำเป็นน้ำนอง สุธารองหวั่นไหวดั่งไกวเปล ฯ
แรกภิรมย์สมสวาทในอาสน์รัตน์ ประดิพัทธ์น้องนางไม่ห่างเห
งานประชันกันทั้งคู่ดูคะเน คิดถ่ายเทรำเต้นไม่เป็นรอง
เสมอกันสันทัดดั่งจัดสรร ดีด้วยกันตีเสมอเธอทั้งสอง
พึ่งมีคู่รู้เต้นไม่เป็นรอง โดยทำนองเรื่องชู้ไม่รู้จน ฯ
ขอกล่าวกลับจับเรื่องสังฆราช สิ้นอำนาจว้าเหว่ระเหระหน
จะข้ามฝั่งไปยังเพชรกำพล คิดผ่อนปรนจะมารับทัพลังกา
จึ่งเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ มาช่วยคิดตรองตรึกได้ปรึกษา
เรียกคนใช้ให้หยิบขวดสุรา ยกออกมากินเข้าไปพอใจคลาย
เรือก็ล่องแล่นมาในสาคเรศ ล่วงประเทศเดือนกระจ่างสว่างฉาย
ตามละเมาะเกาะเคียงกันเรียงราย ลมก็ชายพัดจัดถนัดใบ
แต่แล่นมากว่าเดือนไม่เคลื่อนคลาด ล่องลีลาศในมหาชลาไหล
พอจวนแจ้งสุริโยอโณทัย พยุใหญ่เกิดกล้าสลาตัน
เป็นลมหวนป่วนปั่นสนั่นก้อง คลื่นในท้องทะเลป่วนซัดหวนหัน
มืดพยับอับสีรวีวรรณ ตีกำปั่นแทบจะจมด้วยลมแดง
ฝนก็ตกโปรยปรายพระพายพัด คลื่นก็จัดฟ้าแลบวะแวบแสง
คนในเรือหนีเข้าร่มล้มตะแคง กำปั่นแพลงแทบจะคว่ำเป็นน้ำนอง
บาทหลวงงกตกประหม่าจนขาสั่น เดินงกงันเซซุนให้ขุ่นหมอง
แหงนดูเมฆตั้งดำเป็นน้ำนอง ฟ้าก็ร้องครางครึมกระหึมครวญ
เรือสะบัดปัดปั่นให้หันเห ท้องทะเลคลื่นระดมทั้งลมหวน
ตีเสาหน้าหักผางเสียงครางครวญ พายุป่วนหอบปัดซัดออกไป
พวกต้นหนคนท้ายที่หมายทิศ ทั้งมืดมิดไม่รู้แห่งตำแหน่งไหน
เรือที่ตามมาก็ซัดพลัดกันไป พยุใหญ่ก็ไม่ซาถึงห้าคืน
เหลือสังเกตเขตแขวงตำแหน่งไหน ไม่แจ้งในมรรคาเหลือฝ่าฝืน
ไม่เห็นแสงตะวันเดือนเหมือนกลางคืน เสียงแต่คลื่นกึกก้องท้องชลา
พวกต้นหนบนบานแล้วกรานกราบ ศิโรราบขอชีวิตทุกทิศา
เทพเจ้าในทะเลทั้งเทวา ช่วยรักษาคุ้มกันอันตราย
กลับไปถึงถิ่นฐานบ้านของข้า จะจัดหาไก่แกะชำแหละถวาย
ทั้งเหล้าข้าวเครื่องคั่วเนื้อวัวควาย ขอให้หายคลื่นคลั่งในวังวน ฯ
พอครบถ้วนเจ็ดทิวาค่อยซาหาย เห็นสุริย์ฉายแจ่มฟ้าเวหาหน
เห็นเกาะใหญ่โตขวางอยู่กลางชล เป็นน้ำวนเรือกำปั่นหันเข้าไป
พวกต้นหนคนงานคลานจากห้อง เสียงแซ่ซ้องเรียกกันอยู่หวั่นไหว
บาทหลวงลุกจากที่ค่อยดีใจ กับหน่อไทมังคลาลุกมาพลัน
เอาแผนที่คลี่ดูไม่รู้จัก เห็นไกลนักผิดสังเกตทุกเขตขัณฑ์
เหลือประมาณการวิถีที่สำคัญ บนเขานั้นนกกาไม่หากิน
บังเกิดหนาวเขานั่นเป็นควันหมอก ที่ตามซอกภูเขามีเสาหิน
เป็นเงาช่วงร่วงดำเหมือนน้ำนิล มีแท่นหินขาวสว่างกระจ่างตา ฯ
สักครู่หนึ่งเสียงก้องเหมือนกลองศึก ดังพิลึกเสียงตลอดถึงยอดผา
แล้วสีเหมือนอย่างรุ้งพุ่งลงมา ดังเหมือนฟ้าลั่นเปรี้ยงเสียงคำรน
เป็นรูปเทพารักษ์ลักษมี ยืนอยู่ที่แท่นศิลาน่าฉงน
แล้วว่าเรือของใครอยู่ในวน มาแต่หนแห่งประเทศเกินเขตแดน
จงรีบไปเสียอย่าอยู่ฤดูนี้ เป็นถิ่นที่ภูตพรายมันหลายแสน
อยู่ไม่ได้ใช่ประเทศพ้นเขตแดน เป็นแว่นแคว้นที่สำนักยักขินี ฯ
บาทหลวงฟังเทวดารักษาเกาะ มาสงเคราะห์บอกแจ้งแห่งวิถี
ยืนเปิดหมวกคำนับพลันด้วยทันที แล้วถามที่แถวทางกลางสินธู
แล้วเล่าเรื่องเมืองลังกาอาณาเขต ให้ทราบเหตุเสียคนรจนาอ่อนหู
แต่ยกไปกำจัดพวกศัตรู เสียคนผู้แตกทัพมายับเยิน
จะกลับหลังไปยังถิ่นประเทศ มาเกิดเหตุฝนตกระหกระเหิน
พยุพัดซัดมาถึงหน้าเนิน เกิดฉุกเฉินไม่รู้แห่งตำแหน่งทาง
ขอท่านจงกรุณาเมตตาด้วย จงชี้ช่วยเป่าปัดที่ขัดขวาง
พอจะได้รู้แจ้งแห่งหนทาง ในระหว่างแถวถิ่นบุรินทร์ใด ฯ
ฝ่ายองค์เทพารักษ์ลักษมี อันอยู่ที่เกาะกาวินกระสินธุ์ใส
จึ่งว่าเขตมนุษย์สุดจะไกล ทะเลใหญ่ต่อกันสีทันดร
เป็นเขตครุฑพวกมนุษย์มาไม่ถึง หนทางกึ่งกับมหิงคสิงขร
อันฝูงสัตว์มัจฉาในสาคร ฤทธิรอนร้ายกาจชาตินาคา
จงกลับหลังทางนี้จะชี้ให้ จงเร่งไปเสียให้พ้นวนมัจฉา
ซึ่งเรือติดก็เพราะฤทธิ์ฝูงนาคา เราเมตตาจะช่วยส่งให้คงคืน
พ้นขึ้นได้เร่งไปข้างทักษิณ จะพบถิ่นนครารีบฝ่าฝืน
แต่ลมหวนป่วนปั่นทุกวันคืน ตีเป็นคลื่นลั่นดังก้องกังวาน
อันเมืองนั้นเรียกว่าโรมวิสัย ทั้งกว้างใหญ่เติบโตรโหฐาน
รู้ไตรเพทวิทยาวิชาการ มีอาจารย์ผูกหญ้าผ้าพยนต์
ท่านจะไปให้สมอารมณ์คิด เราประสิทธิ์วัฒนาสถาผล
พอขาดคำเห็นสว่างอยู่กลางวน เป็นน้ำล้นหนุนกำปั่นมาทันที
หลุดจากแก่งแสงสว่างกระจ่างหาย พระพายชายพัดส่งตรงวิถี
ไปทักษิณถิ่นประเทศเขตบุรี ลมก็ตีเรือแล่นแสนสบาย ฯ
สิบห้าวันบรรลุถึงขอบเขต ถิ่นประเทศนคราเวลาสาย
ให้ลดใบทอดท่าหน้าหาดทราย จอดอยู่ท้ายเมืองดูเห็นผู้คน
ออกเที่ยวหาปลาหอยบ้างลอยช้อน เดินฉะอ้อนตามระหว่างทางถนน
บ้างเก็บผักหักฟืนพื้นคนจน ตามถนนหน้าเมืองเนื่องกันไป
บาทหลวงสั่งพวกชวากะลาสี ไปดูทีพูดจาอัชฌาสัย
สืบให้รู้เรื่องราวพวกชาวใน จงรีบไปดูประเทศเขตบุรี
พวกคนใช้ไปตามบาทหลวงสั่ง เดินไปยังแถวทางกลางวิถี
เข้าพูดจาปราศรัยเป็นไมตรี ชาวบุรีรู้ว่าแขกแปลกขึ้นมา
จึงซักไซ้ไต่ถามไปตามเรื่อง อันชาวเมืองพูดได้หลายภาษา
ฝรั่งแขกจีนจามพราหมณ์ลังกา ฟังภาษารู้ทุกคำด้วยชำนาญ
จึงถามว่ามาแต่หนตำบลไหน ธุระอะไรออเจ้าจงเล่าขาน
หรือมาเที่ยวหาของที่ต้องการ หรือพลัดบ้านเมืองมาเที่ยวหากิน ฯ
พวกแขกว่าข้าเจ้ามาค้าขาย เกิดลมร้ายในมหาชลาสินธุ์
เรือก็ซัดพลัดมาถึงธานินทร์ สังเกตถิ่นไม่ถนัดเที่ยวซัดเซ
แต่นายใหญ่อยู่ในเรือกำปั่น จะผ่อนผันหลงทางมาห่างเห
ไม่รู้แห่งแถวทางกลางทะเล เหลือคะเนไม่รู้แห่งตำแหน่งจร
ขอลาท่านกลับไปบอกนายข้า ให้ขึ้นมาหาผู้รู้เป็นครูสอน
ได้กลับหลังไปยังฝั่งนคร เป็นการร้อนจะรีบลาท่านคลาไคล
กะลาสีกลับหลังยังกำปั่น เอาความนั้นเล่าแจ้งแถลงไข
บาทหลวงฟังถ้วนถี่แกดีใจ รีบขึ้นไปจะได้เพียรเรียนวิชา
จึงชวนพระมังคลาสานุศิษย์ เห็นสมคิดตรองไว้ไปสิหวา
แกแต่งตัวรีบไปในพารา พระมังคลาแขกล่ามตามอาจารย์
บาทหลวงให้คนนำไปสำนัก ที่รู้จักกันมาแล้วว่าขาน
จงช่วยนำเราไปหาท่านอาจารย์ พอแจ้งการให้ท่านทายร้ายหรือดี
แล้วหยิบเงินเหรียญกองให้สองร้อย ไว้ใช้สอยตามสบายอย่าหน่ายหนี
จงรู้จักกันไว้เป็นไมตรี พอเป็นที่สำนักช่วยชักพา
พวกชาวเมืองดีใจครั้นได้ทรัพย์ แล้วคำนับนั่งลงส่งภาษา
ว่าขอบใจที่ท่านกรุณา มาจะพาไปตำแหน่งแห่งอาจารย์
พลางลุกออกนำไปในประเทศ เข้าขอบเขตพาราแล้วว่าขาน
ท่านจงดูหนังสือชื่ออาจารย์ มีหลายบ้านบอกวิชาสารพัน
ถ้าต้องการบ้านไหนจะไปหา แจ้งกิจจาเขาเสียก่อนจึ่งผ่อนผัน
จะเข้าออกเล่าก็ยากลำบากครัน ครบเจ็ดวันนายหมวดเขาตรวจคน
แล้วนำหน้าพาเดินไปตามย่าน มีโรงร้านแถวทิมริมถนน
บ้านเศรษฐีมีมากไม่ยากจน ทุกตำบลมั่งคั่งทั้งบุรินทร์
บาทหลวงเดินดูไปในจังหวัด สารพัดน่าชมสมถวิล
ถึงบ้านผู้รู้วิชาฟ้าแลดิน มีเสาหินปักอยู่นอกบอกวิชา ฯ
ถัดนั้นไปแจ้งในหนังสือกล่าว บอกเรื่องราวจักรไกหลายภาษา
ใครจะมาพากเพียรเรียนวิชา ทำเภตราใช้ไฟในไกกล ฯ
อีกบ้านหนึ่งบอกวิชาสารพัด ผูกรูปสัตว์ใช้ไปในเวหน
ที่เขาเรียกกันว่าผ้าพยนต์ ทำด้วยมนต์ลงอักษรซ่อนอยู่ใน
บาทหลวงดูรู้แจ้งแห่งหนังสือ จารึกชื่อผู้วิเศษข้างเพทไสย
แล้วบอกกับผู้พาจงคลาไคล เราขอบใจแล้วจะเพียรเรียนวิชา
ผู้ที่นำรับคำตาบาทหลวง ก็เดินล่วงเข้าไปในเคหา
จึงบอกกับคนใช้ให้ไคลคลา เราจะมาอภิวันท์ท่านอาจารย์
พวกคนใช้ไต่ถามได้ความถ้อย แล้วจึ่งค่อยเข้าไปในสถาน
แจ้งคดีกับท่านครูผู้อาจารย์ ให้ทราบการที่เขาบอกออกเนื้อความ ฯ
ฝ่ายนิกรมพรหมพักตร์ลุกจากห้อง ค่อยย่างย่องออกมาใกล้ปราศรัยถาม
มีธุระสิ่งไรเจ้าจงเล่าความ บอกไปตามเรื่องประสงค์ที่จงใจ
พวกที่มาว่าฝรั่งต่างประเทศ เสียขอบเขตซัดมาอยู่อาศัย
อยากจะใคร่เรียนของที่ต้องใจ ขออาศัยอยู่เป็นศิษย์ไม่บิดเบือน ฯ
ฝ่ายท่านครูจึงว่าถ้าเช่นนั้น ไปพากันเข้ามานี่แม้นดีเหมือน
คำเจ้าว่าจริงแท้ไม่แชเชือน ให้ได้เหมือนถ้อยคำเจ้ารำพัน
ผู้ชักพามาเรียกสังฆราช กับหน่อนาถสองนายให้ผายผัน
เข้าในตึกทำใหม่ใต้ต้นจันทน์ เป็นช่องชั้นดูเพลินเจริญตา
เห็นท่านครูนั่งอยู่บนเก้าอี้ ดูท่วงทีงดงามตามภาษา
บาทหลวงเปิดหมวกคำนับกับพฤฒา ดูกิริยาเห็นวิเศษข้างเวทมนตร์ ฯ
ฝ่ายท่านครูดูหน้าพระฝาหรั่ง เรียกให้นั่งแล้วจึ่งถามด้วยความฉงน
ท่านมาหาเรานี้มีกังวล หรือร้อนรนด้วยมีการสถานใด ฯ
บาทหลวงว่าข้าพเจ้าก็ซ้ำขัด เกิดอุบัติหลงมาได้อาศัย
จะกลับหลังยังนครก็อ่อนใจ ด้วยมิได้รู้แห่งตำแหน่งทาง
มาพบท่านผู้ประสิทธิ์ให้คิดรัก ขอพิงพักปรนนิบัติไม่ขัดขวาง
เป็นศิษย์หาเรียนรู้ดูหนทาง สักสองอย่างกับวิชาผ้าพยนต์ ฯ
ฝ่ายนิกรมพรหมพักตร์จึ่งชักเรื่อง ว่าบ้านเมืองตั้งกฎหมายมาหลายหน
ใครจะเรียนวิทยาผ้าพยนต์ เอายุบลไปทูลท้าวเจ้าบุรินทร์
แม้นโปรดให้จึ่งได้มาสั่งสอน เจ้านครมีรับสั่งดั่งถวิล
ท่านจงมาไปเฝ้าเจ้าแผ่นดิน เสียให้สิ้นความผิดไม่ปิดบัง
แล้วครูเฒ่าเดินหน้าพาบาทหลวง ครรไลล่วงทางไปดั่งใจหวัง
จึ่งเข้าในนัคเรศนิเวศน์วัง ไปยับยั้งคอยเฝ้าเจ้านคร ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าหุโลมโรมวิสัย ฝรั่งใหญ่มุระหงิดอดิศร
ถึงเวลาออกพระโรงอลงกรณ์ ให้ราษฎรเฝ้าแหนแสนสบาย
มีถ้อยความสารพัดเธอตัดสิน ให้เพิ่มภิญโญยศตามกฎหมาย
ไม่เคืองเข็ญเป็นสุขสนุกสบาย ทั้งหญิงชายชมชื่นทุกคืนวัน ฯ
ฝ่ายนิกรมพรหมพักตร์อาจารย์เฒ่า เข้าไปเฝ้าทูลไทเจ้าไอศวรรย์
พาบาทหลวงไปประนมบังคมคัล เจ้าเมืองนั้นปราศรัยเป็นไมตรี ฯ
บาทหลวงจึ่งหยิบจินดาราคามาก กับทองนากพลอยเพชรอีกเจ็ดสี
ออกถวายไทท้าวเจ้าบุรี ขอเป็นที่พึ่งพาจงการุญ
อยากจะใคร่เรียนมนต์ดลคาถา จงโปรดข้าขาดเหลือช่วยเกื้อหนุน
แม้นสมซึ่งปรารถนาท่านการุญ ไม่ลืมคุณแม่นมั่นเหมือนสัญญา ฯ
ฝ่ายท้าวไทได้ฟังสังฆราช อนุญาตสั่งให้ไปศึกษา
จึ่งเรียกอาจารย์เฒ่าให้เข้ามา บอกวิชาที่จะทำให้ชำนาญ
แต่เรื่องแก้วิทยานั้นอย่าให้ เขามิได้อยู่กินเป็นถิ่นฐาน
เกลือกจะเป็นแยบยลพวกคนพาล จะรำคาญขุ่นเคืองแก่เมืองเรา
ไหนไหนมาอย่าให้เสียท่านเกลี่ยไกล่ จงบอกให้ตามจำนงค์ประสงค์เขา
ท้าวแสดงแจ้งความตามสำเนา แล้วกลับเข้าปรางค์มาศราชวัง ฯ
ฝ่ายครูเฒ่าเจ้าวิชาพาบาทหลวง ครรไลล่วงออกมาสมอารมณ์หวัง
ถึงบ้านถิ่นสิ้นกังขาพะว้าพะวัง แล้วจึงสั่งบ่าวไพร่ที่ใช้การ
ไปจัดแจงตึกใหญ่ให้สังฆราช จงแผ้วกวาดให้อยู่กินเป็นถิ่นฐาน
ถึงเวลาบอกเวทวิเศษชาญ ให้ชำนาญเรืองฤทธิ์วิทยา
ผูกพยนต์กลไกได้หลายสิ่ง เป็นม้ามิ่งยักย้ายหลายภาษา
รูปนกหกต่างต่างอย่างตำรา ทั้งเทวดารูปคนจนสตรี
เป็นดวงดาวดาราในอากาศ ของประหลาดเดินได้ในวิถี
รูปมนุษย์ครุฑาวาสุกรี ทั้งกุมภีล์เหราสารพัน
มังคลาสานุศิษย์สมจิตนึก คิดตรองตรึกอยู่ในใจจะผายผัน
แล้วจัดของสนองคุณอาจารย์พลัน สารพันเงินทองเอากองลง
ใส่เครื่องตาดภาชนะที่ใช้สอย ไว้เรียบร้อยเสร็จสมอารมณ์ประสงค์
ยกออกไปให้ท่านครูผู้ดำรง แล้วก้มลงคำนับเหมือนกราบกราน ฯ
ฝ่ายนิกรมพรหมพักตร์จึงซักไซ้ เอามาให้มากมายหลายสถาน
เราขอบใจแต่สิ่งของไม่ต้องการ เป็นอาจารย์บอกกล่าวให้เล่าเรียน
ไม่ประสงค์จงใจที่ในทรัพย์ ผิดตำหรับเรื่องราวที่เราเขียน
ใช่จะขายความรู้แก่ผู้เรียน เป็นอาเกียรณ์รุงรังไม่บังควร
ขอแต่จิตสัตย์ซื่อถือให้มั่น ทุกคืนวันโดยระบอบคิดสอบสวน
มีความรู้อยู่ในใจจงใคร่ครวญ ตามกระบวนจึ่งประสิทธิ์วิทยา ฯ
บาทหลวงฟังสังรเสริญเจริญยศ จงปรากฏอิทธิฤทธิ์ทุกทิศา
พระคุณท่านเหลือล้นคณนา ขอกราบลาไปบุรินทร์ถิ่นนคร
ได้มาอยู่พึ่งพักท่านรักใคร่ แต่หนักใจโตยิ่งกว่าสิงขร
ต้องจำเป็นจำไปไกลนคร จะขอพรให้ท่านช่วยอำนวยชัย ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์คิดสงสาร มาอยู่นานจงไปหาที่อาศัย
ศรีสวัสดิ์วัฒนาจงคลาไคล ท่านจะไปขอให้สมอารมณ์ปอง
บาทหลวงรับกราบลามาที่อยู่ เรียกคนผู้ขึ้นมาบนช่วยขนของ
แล้วไปเฝ้าท้าวไทดั่งใจปอง ทูลฉลองจะขอลาฝ่าธุลี ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพาราจึ่งปราศรัย เราขอบใจท่านนักเป็นศักดิ์ศรี
ประทานของต่างต่างที่อย่างดี แต่ล้วนมีราคาสารพัน
บาทหลวงรับของพลางทางคำนับ แล้วก็กลับจากนิเวศน์ขอบเขตขัณฑ์
กับองค์พระมังคลามาด้วยกัน ลงกำปั่นแล่นมาในสาคร
ถึงเมืองไหนแวะเข้าเอาหนังสือ แล้วเขียนชื่อท่านครูผู้จะสอน
ในเรื่องราวศาสนาให้ถาวร จะดับร้อนคนหยาบทำบาปกรรม
จงเร่งมาหาเราในคราวนี้ จะช่วยชี้ช่วยชุบอุปถัมภ์
พระเป็นเจ้าจะมารับที่บาปกรรม จะได้นำไปสวรรค์เห็นทันตา ฯ
พวกชาวเมืองเลื่องลือระบือข่าว มามี่ฉาวรับกระดาษศาสนา
ไปอ่านเรื่องเมืองสวรรค์เห็นทันตา เจ้าพาราทราบสิ้นก็ยินดี
จึ่งว่าเหวยเสนาไปหาสู่ ท่านผู้รู้เชิญมาบุรีศรี
จะได้สอนศาสนาในบาลี ให้กูนี้ถึงสวรรค์ชั้นวิมาน ฯ
เสวกามาเชิญสังฆราช ให้ลีลาศเข้าไปในสถาน
บาทหลวงยิ้มอิ่มใจเห็นได้การ จะทรมานเอาไว้ใช้ทั้งไพร่พล
จึ่งขึ้นจากกำปั่นมิทันช้า ขี่รถาคนตามหลามถนน
ชาวพารามาดูทุกผู้คน ตามไปจนนคเรศนิเวศน์วัง ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพาราออกมารับ พลางคำนับถึงสมอารมณ์หวัง
เชิญบาทหลวงให้เข้าไปจนในวัง จะใคร่ฟังรับทราบที่บาปบุญ
อีตาเฒ่าเจ้ามารยาจึงว่าขาน ที่ข้อการเมืองมนุษย์จะอุดหนุน
จงกลับใจเสียให้ดีจะมีคุณ ผู้การุญจะรับซึ่งบาปกรรม
คือองค์พระเยซูผู้เป็นเจ้า ครูของเราจะช่วยชุบอุปถัมภ์
ไม่ช้านานจะมารับซึ่งบาปกรรม แล้วจะนำไปสวรรค์ถึงชั้นบน
ตัวท่านท้าวเจ้าพาราจะปรากฏ คงเห็นหมดรู้ประจักษ์ในภักษ์ผล
เหมือนถ้อยคำเราแสดงแจ้งยุบล เพราะเป็นคนสัตย์ซื่อถือที่ดี
จงกลับจิตคิดรักพระเป็นเจ้า ทุกค่ำเช้านึกไว้อย่าหน่ายหนี
คำที่เราเทศนาในบาลี ไม่ช้าทีคงจะเห็นดั่งเจรจา ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพาราจึ่งว่าขาน พระอาจารย์แจ้งเหตุเทศนา
แต่ยังไม่เห็นตระหนักประจักษ์ตา แม้นเหมือนว่าแล้วเจ้าคุณฉันอุ่นใจ
บาทหลวงว่าท่านอย่าวิตกนัก คงประจักษ์เหมือนเราแจ้งแถลงไข
จะช่วยทูลพระเป็นเจ้าว่าท้าวไท เธอกลับใจเชื่อแท้ไม่แปรปรวน ฯ
ฝ่ายท้าวไทได้ฟังสังรเสริญ แล้วจึงเชิญให้ไปพักตำหนักสวน
สั่งกับผู้ปรนนิบัติจัดให้ควร ตามกระบวนเลี้ยงดูผู้อาจารย์ ฯ
พวกเสนามาทำตามตำแหน่ง บ้างจัดแจงกับข้าวทั้งคาวหวาน
เอาขึ้นตั้งโต๊ะใหญ่ใส่ในจาน เครื่องตระการเอมโอชโภชนา
ทั้งมีดส้อมพร้อมพรั่งเอาวางที่ ยกเก้าอี้มาตั้งลงข้างขวา
ทั้งถ้วยแก้วเจียระไนใส่สุรา เชิญพระอาจารย์กินด้วยยินดี ฯ
ฝ่ายบาทหลวงขึ้นไปนั่งตั้งสง่า รินสุราดื่มจนเมาเหล้าอะหนี
กินเป็ดไก่หมูหองล้วนของดี แกเปรมปรีดิ์อยู่ในใจเห็นได้การ
ให้อ้ายเฒ่าเจ้าพารามันปรากฏ วิสัยมดมันก็มักรักแต่หวาน
ความคิดกูรู้ทำเหมือนน้ำตาล เอาแต่การที่จะใช้เหมือนควายวัว ฯ
ครั้นอิ่มหนำสำเร็จเสร็จธุระ ลุกเกะกะกรุ่มกริ่มทั้งยิ้มหัว
ลงนั่งอิงพิงฝานัยน์ตามัว แล้วเอนตัวม่อยหลับระงับไป
จนเที่ยงคืนหายเมาบรรเทาจิต แกนิ่งคิดหาแผลจะแก้ไข
จำจะต้องเสกพยนต์เป็นกลไก ให้ท้าวไทเห็นจริงทุกสิ่งอัน
แล้วลุกจากที่นอนไปถอนหญ้า เก็บเอามาผูกไว้พอไก่ขัน
แล้วเสกเป่าเก้าหนมนต์สำคัญ ต้นหญ้านั้นสูญหายกลายเป็นคน
แล้วเป่าลงตรงหัวหยิบตัวขว้าง ขึ้นไปทางฟากฟ้าเวหาหน
ด้วยอำนาจกายสิทธิ์ฤทธิรณ มิให้คนเห็นของที่ต้องการ
ต่อเมื่อไรเรียกมาจึ่งปรากฏ เห็นทั่วหมดพูดได้หลายสถาน
ครั้นรุ่งรางสร่างสีรวีวาร แกตรองการที่จะไปในบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้านครอาวรณ์หวัง อยากจะฟังผูกจิตคิดถวิล
จึงออกนั่งเก๋งขวาหน้าบุรินทร์ มาพร้อมสิ้นทั้งมหาเสนาใน ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าจังหวัดจึ่งตรัสสั่ง ให้ไปยังพระอาจารย์แล้วขานไข
ว่าเราเชิญให้เข้ามารีบคลาไคล พามาในนคเรศนิเวศน์วัง ฯ