Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
ทั้งสามองค์ทรงเสลี่ยงเรียงลำดับ คนคั่งคับสังข์แตรแซ่สลอน
ทั้งสามองค์ทรงวออรชร ราษฎรนั่งหลามตามหนทาง
เดินกระบวนทวนธงตรงไปด่าน แสนสำราญสารพัดไม่ขัดขวาง
ตำรวจในไล่คนริมหนทาง พวกขุนนางตามเสด็จถึงเขตคัน
เมืองปากน้ำทำของไว้คอยเลี้ยง ยกมาเรียงรายไว้แต่ไก่ขัน
หกกษัตริย์ถึงด่านสำราญครัน จรจรัลขึ้นประทับบนพลับพลา
พวกเกณฑ์แห่แออัดเขาจัดเลี้ยง มาพร้อมเพรียงหมดด้วยกันต่างหรรษา
พอลมชายบ่ายแสงสุริยา พระสุดสาครประนมเรียกลมปราณ
แล้วอ่านเวทวิทยาของดาบส น้อมประณตเป่าไปในทิศาน
ประเดี๋ยวใจมิ่งม้าอาชาชาญ โดดทะยานรีบมาในสาคร
ถึงพาราการะเวกแล้วขึ้นฝัง ไปหยุดยั้งอยู่ท้ายชายสิงขร
พระจึ่งเรียกอาชาม้ามังกร อัสดรเดินมาไม่ช้าที ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทประนมก้มเกศี
พระปิ่นปกทั้งชนกชนนี ขอบารมีคุ้มกันอันตราย
ทั้งสององค์อวยสวัสดิ์พิพัฒน์ผล ให้ลาภล้นสมจิตพ่อคิดหมาย
ครองสมบัติวัฒนาอย่าระคาย อันตรายอย่าให้มีมาบีฑา ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ ประสานหัตถ์บังคมก้มเกศา
พระหัสไชยกราบบาทกษัตรา พระพี่ยาไปดีอย่ามีภัย
สร้อยสุวรรณจันทร์สุดาคลานมากราบ ศิโรราบบทมาลย์พลางขานไข
พระพี่ช่วยทูลองค์พระทรงชัย ทั้งสามไทปิตุราชมาตุรงค์
ว่าน้องนี้ขอประนมบังคมบาท ภูวนาถที่อยู่ในไพรระหง
มิได้ไปกราบประณตบทบงสุ์ พระผู้ทรงสิกขาก็ช้านาน ฯ
ฝ่ายจอมวงศ์องค์สุดสาครพี่ จรลีจากพลับพลาตรงหน้าฉาน
กระโดดขึ้นหลังพระยาอาชาชาญ เผ่นทะยานลงไปทางกลางสินธู
สะบัดย่างมาในกลางกระแสสาย ต้องพระพายฟาดหางทั้งกางหู
วิ่งผางผางกลางวารินท้องสินธู ไม่ทันครูเต้นหยับไปลับตา
ห้ากษัตริย์สั่งเสร็จเสด็จกลับ อาทิตย์ลับแสงไปในเวหา
ถึงนิเวศน์เวียงวังขึ้นปรางค์ปรา พร้อมคณานางเสนอบำเรอไท ฯ
จะกล่าวสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศโดยมหาชลาไหล
พระสุริยงลงลับภพไกร ก็รีบไปในสมุทรไม่หยุดเลย
พระจันทรแจ่มกระจ่างนภางค์พื้น ถอนสะอื้นหนักอุรานิจจาเอ๋ย
หนาวน้ำค้างพร่างพรมลมรำเพย หวนระเหยกลิ่นบุปผาผกากาญจน์
บนลำเนาเขาเขินเนินไศล สุมาลัยรื่นรินส่งกลิ่นหวาน
มะลิวัลย์กรรณิการ์ชบาบาน พิกุลกาญจน์แก้วสุกรมทั้งยมโดย
หอมนางแย้มแกมคัดเค้าปนสาวหยุด ถวิลนุชเหมือนดอกไม้ไม่วายโหย
บุปผาสดรสรื่นมาชื่นโชย ระกำโกยกรอมอุราในสาคร
กำดัดดึกฝูงนกวิหคเหิน จับบนเนินเกาะเรียงเคียงสลอน
ส่งสำเนียงเสียงก้องเหมือนร้องวอน กะเรียนร่อนบินหลงส่งสำเนียง
ไก่กระชั้นขันเอกวิเวกหวาน เสียงประสานกาแกเซ็งแซ่เสียง
หวนคะนึงถึงเขตนิเวศน์เวียง มาฟังเสียงนกกาน่ารำคาญ
แม้นเหาะได้พี่จะไปให้ถึงนุช ไม่หยุดยั้งจะเข้าเขตประเทศสถาน
ชั้นปรางค์ทองรองเรียงเคียงสำราญ เรื่องรำคาญก็จะเบาบรรเทาคลาย
แม้นเหาะได้แล้วไม่อยู่สู้กับโศก ให้เกิดโรคเศร้าใจมิใคร่หาย
ไม่มีสุขทุกข์ทนกระวนกระวาย กายเอยกายไยมาหนาวเมื่อคราวโซ
ก็ยังไม่แก่ชรานี่หนาร่าง มาอ้างว้างวิญญาณ์อนาโถ
สงสารกายกายเอ๋ยไม่เคยโซ หัวอกโอ้คิดไปให้รัญจวน
แหงนดูดาวดาวก็เคลื่อนเดือนก็คล้อย น้ำค้างย้อยลมโชยยิ่งโหยหวน
จะอาวรณ์ถอนฤทัยให้รัญจวน คะนึงนวลนุชเจ้าลำเพาพาล
อัสดรเล่าก็จรไม่ทันอยาก แสนลำบากทรวงร้อนดั่งศรผลาญ
เกือบจะรุ่งรังสีรวีวาร แสนรำคาญในอุราให้อาวรณ์
พอแจ่มแจ้งแสงสว่างนภางค์พื้น ทั้งลมคลื่นกระทบดังฝั่งสิงขร
ให้อ้างว้างวิญญาณ์ในสาคร ทุรนร้อนทรวงเรียมให้เกรียมกรม
ขอเชิญองค์เทพไทในสิงหล มาช่วยย่นมรคาพาไปสม
สองสมรเสมอจิตได้ชิดชม ขอให้สมปรารถนาอย่าช้าที
พระครวญคร่ำร่ำไรไม่วายเทวษ จนสุริเยศแจ้งกระจ่างสว่างศรี
ยิ่งเศร้าทรวงล่วงมาในวารี ยิ่งทวีความเทวษไม่วายคลาย ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นโจรสลัด ก็แล่นดัดข้ามวนชลสาย
ใบขาวขาวมิใช่น้อยสักร้อยปลาย ออกแล่นรายเรียงกันเป็นหลั่นมา
คอยตีเรือเหนือใต้ไล่ตลบ ทหารรบมีสักหมื่นถือปืนผา
เป็นชาติแขกมุระหงิดติดชวา นายเภตราชื่อวะหลำดำทมิฬ
อ้ายนายรองสองคนเป็นแขกเงาะ ใส่เสื้อเกราะหน้าหลังฝังด้วยหิน
พื้นทองแดงเครื่องตะพายสายกระวิน แต่ล้วนหินสารพันกันสาตรา
เมื่อวันนั้นน้ำหมดอ้ายนายใหญ่ มันสั่งให้แวะเกาะขึ้นเสาะหา
เห็นที่ไหนเร่งทอดจอดเภตรา ขึ้นไปหาเร็วไวทั้งไพร่นาย ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศกับอาชาเวลาสาย
เห็นเกาะขวางทางลาดเป็นหาดทราย น่าสบายพักม้าให้หากิน
พระจึ่งชักอัสดรจรขึ้นหาด เสด็จลีลาศตามสิงขรชะง่อนหิน
แล้วจึ่งให้อาชาพระยานิล เที่ยวหากินให้สบายตามชายเนิน
เสด็จนั่งยั้งหยุดปากคูหา ชมศิลาหนาแน่นเป็นแผ่นเผิน
พฤกษาดอกออกระย้าบนหน้าเนิน ที่โขดเขินอินจันทน์พรรณพวา
ละมุดม่วงพวงผลหล่นออกกลาด ระดาดาษใต้ต้นผลพฤกษา
ตลิงปริงลิงโลดโดดลงมา วิ่งถลาชิงกันยุ่งล้วนฝูงลิง
ต้นตาเสือเสือมองจ้องขยับ หวังจะจับกินเป็นเหยื่อเสือสมิง
ต้นนมควายควายแฝงเข้าแย่งชิง ล้วนมหิงส์เดินรายฝูงควายดง
ต้นมันหมูหมูพากันมากัด หมูสะบัดวิ่งพรูลูกหมูหลง
บ้างก็เดินไปเป็นหมู่ล้วนหมูดง เที่ยววิ่งวงพลัดคู่เป็นหมูโทน
ต้นหูกวางกวางย่องมองเขม้น บ้างโลดเต้นต่างต่างฝูงกวางโผน
ลูกหูกวางกวางชิงวิ่งกระโจน ลงลุยโคลนวิ่งกรูกินหูกวาง
ต้นดีหมีหมีจ้องร้องโครกคราก บ้างอ้าปากแล่นโลดกระโดดผาง
หมีบ่นพึมงึมงำไปตามทาง แลสล้างแต่ล้วนหมีวิ่งหนีคน
อ้อยช้างน้าวช้างเหนี่ยวจนกิ่งหัก กระชากชักช้างเสือกเสลือกสลน
ทั้งลูกช้างช้างคะนองร้องคำรน ฝูงช้างต้นแลสล้างล้วนช้างงา
พระชมสัตว์จัตุบาทผาดผยอง โลดลำพองเพลิดเพลินบนเนินผา
ฝูงชะนีเหนี่ยวไม้โดดไปมา ห้อยพฤกษาโยนตัวเรียกผัวโวย
ชาติชะนีนี้หนามันฆ่ามิตร เพราะสองจิตจิตสองจึ่งต้องโหย
อมเรศสาบซ้ำระกำโกย ต้องดิ้นโดยเชยค่างเที่ยวครางครวญ
เหมือนหญิงกากปากหวานสันดานหยาบ ไม่กลัวบาปจิตนิยมเหมือนลมหวน
คล้ายชะนีที่ต้นไม้พิไรครวญ ต้องรัญจวนโหยหาเรียกสามี ฯ
จะกล่าวข้างโจรใหญ่ใจฉกาจ ระดาดาษแล่นมาทางกลางวิถี
เห็นเกาะใหญ่ชายกระสินธุ์ก็ยินดี พลางก็ชี้ให้กันดูทุกผู้คน
จึ่งบ่ายเรือเข้าข้างซ้ายริมชายหาด ระดาดาษพร้อมพรั่งที่งพหล
ทอดสมอรอราชายสาชล แล้วเร่งคนยกเรือน้อยลงลอยเรียง
อ้ายนายรองสองคนกับพลไพร่ ให้พายไปโห่ลั่นสนั่นเสียง
ถึงชายหาดเรือทอดจอดกันเรียง แบกพะเนียงตุ่มไหเที่ยวไปดู
พอเห็นม้าหากินบนเนินเขา มันจึ่งเข้าไปข้างหน้าเห็นตาหู
เรียกเพื่อนกันเร็วหวาจงมาดู อ้ายนี่หมูหรือควายเป็นหลายพรรณ
มีหนวดเขาราวกะกวางหางเป็นตุ่ม หน้าเป็นปุ่มตัวเป็นเกล็ดเพศมันขัน
จับไปให้นายเราเอารางวัล อ้ายนี่ขันพึ่งจะเห็นเป็นอะไร
แต่ตาหูดูมันกลอกเหมือนหลอกหลอน แต่ก่อนก่อนไม่เคยเห็นเป็นไฉน
อ้ายนายรองเรียกกันมาทันใด พากันไปหาเถาวัลย์มาพันพัว
ทำเป็นห่วงบ่วงไว้จะได้ดัก มันติดกักคอยกรวมสวมเอาหัว
เห็นจะไม่ร้ายดอกหวาเองอย่ากลัว จับเอาตัวผูกไว้ใช้จนตาย
แต่ช้างสารโตใหญ่อยู่ในป่า ยังจับมาเลี้ยงไว้เอาไปขาย
ทำไมกับสัตว์โกโรโตเท่าควาย เอาบ่วงหวายผูกปากลากเอาไป
พวกสลัดตัดหวายมิทันช้า แบกเอามาเรียกกันเสียงหวั่นไหว
อ้ายนายรองร้องร่าช้าอยู่ไย เร่งเข้าไปเอาเถาวัลย์คอยพันคอ
อ้ายพวกไพร่รายล้อมเข้าพร้อมพรั่ง ทำบ่วงตั้งชายตลิ่งบ้างวิ่งสอ
หักใบไม้มาบังคอยรั้งรอ ยืนต่อต่อกันอ้อมเข้าล้อมวง
ป่างฉวยไม้ไล่ต้อนเอาขอนขว้าง สกัดทางหน้าหลังหวังประสงค์
จะให้ติดบ่วงใหญ่ดั่งใจจง แล้วมันตรงไล่รุกเข้าคลุกคลี
บ้างก็ถือไม้พลองกระบองสั้น เข้ากางกั้นหมายใจมิให้หนี
ม้ากระโชกโขกกัดทั้งฟัดวี อ้ายโจรตีเตะโผงถูกโครงตาย
แล้วโดดออกจากมันล้อมเดินอ้อมเขา อ้ายโจรเฝ้าตามไปดั่งใจหมาย
หวังจะจับเอาให้ได้ไปให้นาย อ้ายนี่ร้ายแรงจัดกัดเอาคน
จับให้ได้เอาไปกรากไว้ปากกำปั่น สักสองวันดึกดึกค่อยฝึกฝน
แล้วเดินตามม้าไปทั้งไพร่พล ขึ้นข้างบนแผ่นผาเลียบหน้าเนิน ฯ
ฝ่ายอาชามาถึงองค์พงศ์กษัตริย์ ยืนสะบัดอยู่ที่หน้าแผ่นผาเผิน
พระจึ่งเรียกอาชามาบนเนิน อ้ายโจรเดินแลเห็นม้าอาชาชาญ
เข้าหมอบเรียงเคียงคนที่เชิงเขา มันเดินเข้าไปหาแล้วว่าขาน
ข้าแต่เจ้าเผ่าพงศ์เป็นวงศ์วาน มาอยู่นานหรือที่นี่ช่วยชี้แจง
สัตว์อะไรที่มันมาอยู่หน้าเจ้า ช่วยบอกเราให้สิ้นที่กินแหนง
ข้าไล่จับมันก็กัดไล่วัดแวง ล้มตะแคงตายไปเป็นหลายคน ฯ
ฝ่ายพระปิ่นนครามหากษัตริย์ โองการตรัสชี้แจงแจ้งนุสนธิ์
สัตว์ตัวนี้ที่มาอยู่รู้เหมือนคน เราฝึกฝนใช้มาก็ช้านาน
อ้ายโจรฟังรู้ว่าเขาเป็นเจ้าของ จึ่งปรองดองพูดจาแล้วว่าขาน
นี่แน่นายเลี้ยงไว้ได้ใช้การ มันชำนาญข้างอะไรหรือไถนา ฯ
พระนึกยิ้มอยู่ในใจว่าอ้ายนี่ ไพร่เดิมทีเดรฉานขันหนักหนา
มันเป็นพวกเผ่าพาลสันดานกา ฟังพูดจาต่างต่างช่างเป็นไร
สัญชาติโจรโลนลำพองเป็นของเขา เหมือนคนเมาพูดมากถลากไถล
จะไปถือถ้อยคำมันทำไม สันดานไพร่อออือถือว่าดี
พระจึ่งว่านาไร่มันไม่รู้ เราเลี้ยงดูเอามันไว้มิให้หนี
พอขี่เล่นเที่ยวไปในนที ของเองมีอยู่บ้างไหมในสำเภา
อ้ายโจรว่าข้านี้ไม่เคยเห็น สัตว์นี้เป็นอย่างไรไฉนเจ้า
หมีหรือหมูดูมันขันไม่บันเบา ขอให้เราเถิดเป็นไรจะให้นาย
แม้นข้าได้อ้ายนี่ดีขยัน จะผูกพันเอาไปเหมือนใจหมาย
ข้าจะไปยกย่องว่าของนาย พูดเบี่ยงบ่ายขออะไรจะให้ปัน
หรือนายชอบผ้าเสื้อที่เรือถม อย่าปรารมภ์ของข้าดีมีขยัน
จะไปหาจัดแจงมาแบ่งปัน ที่ข้อนั้นนายขาอย่าปรารมภ์
หรือจะสูบกัญชาแลยาฝิ่น ก็ได้สิ้นบอกมาซีมีอยู่ถม
เขาตีเรือได้หนักหนาอย่าปรารมภ์ คงจะสมปรารถนาไม่ช้าที ฯ
ฝ่ายพระจอมลังกามหาสวรรค์ ได้ฟังมันพูดจาน่าบัดสี
แต่ดูเล่นขันขันขยันดี พระจึ่งมีสิงหนาทประภาษไป
อันสัตว์นี้เรียกว่าวลาหก เราอยากยกให้ปันเหมือนขานไข
ก็กลัวแต่พวกเจ้าจะเอาไป มันจะไล่ขบกัดฟัดเอาตาย
อ้ายโจรว่าถ้านายจับม้าส่ง ข้าทำวงมาเป็นพวงล้วนบ่วงหวาย
คงจะจูงเอาไปได้ดอกนาย ไม่วุ่นวายพวกข้ามาเป็นกอง
พระตรัสว่ามาซิจะจับให้ มันดีใจยืนสะพรั่งขึ้นทั้งผอง
พระจึ่งเรียกอาชาม้าลำพอง ก็ลุกย่องเดินมาอยู่หน้าเนิน
พระกระซิบสั่งว่าอย่าเพ่อวุ่น ทำหันหุนให้วิตกระหกระเหิน
ไปกับมันไวไวพอให้เพลิน จากชายเนินแม้นถึงท่าชลาลัย
จึ่งขบกัดฟัดฟาดให้กลาดเกลื่อน แล้วจึ่งเลื่อนลงไปท่าชลาไหล
ขึ้นบนลำกำปั่นอย่าพรั่นใจ กัดเสียให้ปี้ป่นคนในเรือ
แล้วโดดน้ำดำไปอย่าได้ช้า ไปคอยท่าน้องอยู่พลางที่ข้างเหนือ
มันก็คงจะพลอยต้องถอยเรือ ไปข้างเหนือทางแท้เป็นแน่นอน
พระสั่งเสร็จจูงพระยาม้าที่นั่ง ลงจากหลังเชิงผาหน้าสิงขร
มาส่งให้อ้ายโจรพเนจร อัสดรทำดีเหมือนทีกลัว
มันเอาบ่วงสวมคอหัวร่อร่า สมปรารถนากรุ่มกริ่มพลางยิ้มหัว
แล้วร้องว่านายขาท่านอย่ากลัว จะแกงคั่วย่างไก่มาให้กิน
แล้วออกเดินจูงม้าล้อมหน้าหลัง มันนึกหวังสมในใจถวิล
พลางลงจากเนินผาหน้าคีรินทร์ พร้อมกันสิ้นตุ่มไหไม่ต้องการ
ได้อ้ายสัตว์ตัวนี้เป็นที่ชื่น สำราญรื่นอิ่มเอมเกษมศานต์
แม้นไปถึงนายใหญ่คงได้การ ไม่ช้านานดอกอ้ายเล้าเอารางวัล
มันอิ่มเอมเปรมปราประสาแขก บ้างก็แบกบ่วงหวายเดินผายผัน
กำลังแดดร้อนเหลือเหงื่อเป็นมัน ต่างเร่งกันให้เดินด้วยเพลินใจ
มันยินดีที่ยิ่งด้วยมิ่งม้า รีบลงมาชายวารินกระสินธุ์ใส
อ้ายนายรองสั่งกันด้วยทันใด จงรีบไปเร็วหวาอย่าช้าที
บอกนายใหญ่ว่าได้สัตว์ประหลาด มาไว้หาดเชิญไปดูหมูหรือหมี
อ้ายโจรใหญ่รู้แจ้งแห่งคดี พลางเดินรี่รีบตรงมาลงเรือ
ให้พวกไพร่ตีกระเชียงเรียงเข้าหาด เดินพรวดพราดแลขึ้นมาคิดว่าเสือ
เข้าไปใกล้เห็นขนชุมหนวดคลุมเครือ ไมใช่เสือแข้งขาเหมือนม้าดง
แต่มีเกล็ดเหมือนปลาน่าสงสัย สัตว์อะไรหนอมันเฉิดระเหิดระหง
ทั้งรูปร่างผมหนวดแลทรวดทรง สมประสงค์ที่ในใจหลายประการ
จะเอาไปขายเมืองฝรั่งเศส มันงามกว่าม้าเทศหลายสถาน
สักหมื่นเหรียญได้ดอกหวาไม่ช้านาน คงเป็นการแท้แล้วไม่แคล้วเลย
มันจึงสั่งให้เอาไปในกำปั่น จงช่วยกันเร็วหวาพาไปเหวย
เป็นการด่วนจวนแล้ววะอย่าละเลย ให้มันเคยเรือไว้รีบไปพลัน
อ้ายนายรองร้องเรียกกันเร็วหวา ถอยเรือมาเดี๋ยวนี้ขมีขมัน
แล้วเข้าจับจูงพระยาอาชาพลัน ม้าก็ผันผกโผนโจนกระโจม
สะบัดบ่วงห่วงหวายสายก็ขาด เอาหางฟาดวิ่งร่าเข้าถาโถม
อ้ายโจรตีด้วยพลองลงสองโครม ม้าก็โถมโขกสะบัดไล่วัดแวง
เอาตีนเหยียบปากกัดฟัดกระชาก เห็นคนมากโดดถลันด้วยขันแข็ง
เข้าดีดกัดฟัดล้มจมตะแคง เลือดออกแดงตายกลาดบนหาดทราย
อ้ายนายใหญ่วิ่งตรงลงเรือน้อย แล้วให้ถอยรีบไปดั่งใจหมาย
ขึ้นเรือใหญ่ชุลมุนเสียงวุ่นวาย ผลุดเข้าท้ายบาหลีไม่มีใจ ฯ
ฝ่ายอาชารีบโผนโจนลงน้ำ โดดขึ้นลำเรือจอดทอดไสว
เข้าโขกกัดฟัดซ้ำทุกลำไป คนเจ็บไข้ล้มลุกลงคลุกคลาน
แล้วโดดน้ำดำไปมิได้หยุด ขึ้นไปผุดเหนือเกาะเสาะอาหาร
กินแต่พออิ่มหนำค่อยสำราญ คอยพระผ่านลังกาอยู่หน้าเนิน ฯ
ฝ่ายอ้ายพวกโจรตายลงหลายสิบ ออกแล่นลิบไปจากท่าแผ่นผาเผิน
ไม่รอรั้งรีบไปจนไกลเนิน ระหกระเหินวุ่นวายมาในเรือ ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ พลางรีบรัดเสด็จไปข้างฝ่ายเหนือ
พบพระยาม้าต้นขนคลุมเครือ มาอยู่เหนือเกาะใหญ่ดั่งใจจง
พอสุริย์ฉายชายแสงลงอ่อนอ่อน พระก็จรขึ้นหลังดั่งประสงค์
จากละเมาะเกาะเกียนไม่เวียนวง เสด็จตรงข้ามฝั่งไปลังกา
ลมพระพายชายพัดมาฉิวฉิว วิเวกหวิวโหยหวนรัญจวนหา
พระสุริยงลงลับบรรพตา พระจันทราแจ่มกระจ่างดั่งกลางวัน
ม้ามังกรถอนถีบด้วยรีบรุด ไม่ยั้งหยุดมุ่งไปจนไก่ขัน
จนรุ่งแจ้งแสงสีรรีวรรณ ถึงเขตคันเวียงวังเกาะลังกา
ขึ้นชายหาดวิ่งเหย่าเข้าในด่าน พระชื่นบานจรจรัลด้วยหรรษา
พวกนายด่านวุ่นวิ่งชิงกันมา ต่างปรีดาเชิญเสด็จนิเวศน์เวียง
บางจัดแจงแต่งเครื่องมาพร้อมหมด ทั้งม้ารถกระบวนแห่เซ็งแซ่เสียง
เดินกระบวนทวนธงตรงเข้าเวียง กึกก้องเสียงม้ารถบทจร ฯ
ฝ่ายพระจอมขัตติยามหาสวรรค์ เข้าวังพลันเสวกามาสลอน
รับเสด็จไทท้าวเจ้านคร พระภูธรปราศรัยทั้งไพร่นาย
ขุนเสนีกราบก้มบังคมบาท ภูวนาถจรจรัลเสร็จผันผาย
ขึ้นปราสาทเนาวรัตน์จำรัสพราย เจ้าขรัวนายแสนสุรางค์ในปรางค์ทอง
รับเสด็จทูลกระหม่อมจอมพิภพ แล้วนอบนบคอยฟังรับสั่งสนอง
มเหสีสองคำนับคอยรับรอง เฝ้าละอองบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
ต่างยินดีปรีดิ์เปรมเกษมสุข บรรเทาทุกข์เหมือนได้ผ่านวิมานสวรรค์
ดูพักตราโชติช่วงดั่งดวงจันทร์ เหมือนเมื่อวันเพ็ญบูรณ์จำรูญเรือง
ปราศจากราคีไม่มีเมฆ อดิเรกผ่องศรีฉวีเหลือง
เป็นสิ้นทุกข์สุกใสในประเทือง ทูลถามเรื่องเสด็จไปในนที ฯ
ป่างพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ โองการตรัสเล่าพระน้องทั้งสองศรี
เอาเรื่องหลังมาแถลงแจ้งคดี ให้สองศรีนาฏอนงค์ได้ทรงฟัง
ความทุกข์ยากที่ลำบากในกระสินธุ์ ให้ยุพินทราบตามเนื้อความหลัง
จนกลับมาถึงประเทศนิเวศน์วัง ให้สองฟังเสร็จสิ้นนางยินดี ฯ
ฝ่ายสุรางค์นางในก็เชิญเครื่อง ถวายเบื้องบงกชบทศรี
ทั้งเอมโอชโภชนาข้าวสาลี มเหสีสองนางนั่งบำเรอ
นางถวายอยู่งานพลางกรานกราบ ศิโรราบหมอบเรียงเคียงเสนอ
ประไพพริ้มอิ่มเอมทั้งเปรมเปรอ คอยบำเรอเฉลิมบาทกษัตรา
เสวยเสร็จพระเสด็จขึ้นจากอาสน์ เข้าปราสาทเร็วพลันด้วยหรรษา
พอพลบค่ำย่ำแสงพระสุริยา นางสุดาเสนอนาถบาทยุคล
พระอิงแอบแนบชิดสนิทสนอม นางโน้มน้อมประดิพัทธ์ไม่ขัดสน
บำเรอรักรสรื่นชื่นกมล ถนอมปรนเปรอประชดที่อดออม
สุมาลีคลี่คลายขยายเสา วรสเร้าโรยรื้อกระพือหอม
แมงภู่ผึ้งคลึงเคล้นเฝ้าเฟ้นตอม ระเหยหอมหวนประทิ่นกลิ่นผกา
พิรุณโรยโปรยปรายบนสายฝน ให้มัวมนมืดมิดทุกทิศา
พายุโยกโบกก้องท้องสุธา เมขลาโยนแก้วอยู่แววไว
รามสูรขว้างขวานประหารเปรี้ยง สำเนียงเพียงโกลาสุธาไหว
นทีนองท้องมหาสมุทรไท เป็นคลื่นใหญ่กระทบเขาลำเนาเนิน
ฝูงมัจฉานาคินทร์ขึ้นดิ้นโดด ตามเขาโขดฝูงนกวิหคเหิน
ทั้งเหมหงส์หลงถ้ำเล่นน้ำเพลิน เที่ยวด้อมเดินเล่นน้ำในลำธาร
เขาพระเมรุเอนอ่อนชะง่อนชะโงก เขยื้อนโยกวายุพัดเสียงฉัดฉาน
ระรื่นเรื่อยเฉื่อยฉ่ำพอสำราญ ต่างชื่นบานในอุราที่อาวรณ์
ภิรมย์รสปลดเปลื้องที่เรื่องทุกข์ เกษมสุขภิญโญสโมสร
จนแจ่มแจ้งแสงสีรวีวร พระเสร็จจรจากที่ศรีไสยา
แล้วสระสรงทรงเครื่องเรืองจำรัส เพชรรัตน์แก้วเก้าวาวเวหา
ทรงพระแสงเนาวรัตน์อัษฎา เสด็จออกหน้าพระโรงคัลด้วยทันที
เถลิงอาสน์เศวตฉัตรประภัสสร พร้อมนิกรเสนาบดีศรี
จึงตรัสสั่งพวกพหลแลมนตรี จะไปที่สิงขรในดอนดง
จงจัดแจงแต่งรถสุวรรณรัตน์ เทียมกัณฐัศว์ตัวประเสริฐระเหิดระหง
จะไปเฝ้านักสิทธ์บิตุรงค์ โดยจำนงเร่งรัดไปจัดการ
ขุนเสนาผู้รับสั่งมานั่งหมาย เลกเกณฑ์จ่ายทุกหมวดตรวจทหาร
เป็นการด่วนจวนเวลาอย่าช้าการ พวกทหารพลเรือนอย่าเชือนแช
พอหมายไปให้มาช้าไม่ได้ อย่านอนใจโดยรับสั่งอย่างกระแส
ประเดี๋ยวใจพร้อมพรั่งทั้งสังข์แตร กระบวนแห่ตั้งริ้วเป็นทิวไป ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาจักร เห็นพร้อมพรักเกณฑ์แห่แลไสว
พระชวนบุตรสุดที่รักร่วมฤทัย เสด็จไปทรงรถพระกลดบัง
เคลื่อนพหลพลทหารแล้วขานโห่ สำเนียงโกลาแซ่ทั้งแตรสังข์
รีบออกจากขอบเขตนิเวศน์วัง เข้าป่ารังร่มรื่นชื่นสำราญ
รุกขาเขาเหล่าสัตว์จัตุบาท บ้างวิ่งกลาดตามตรอกซอกละหาน
คณานกร่อนร้องก้องกังวาน เสียงประสานซ้อแซ้ฝูงแกกา
ทั้งนกไม้ในดงเหมหงส์ห่าน มีมานานหลายหลากมากนักหนา
จะร่ำไรไพรวันพรรณนา ครั้นจะว่าซ้ำซากจะมากมาย
ขอตัดบทงดไว้ในเรื่องป่า การที่ว่ามาก็มากฟังหลากหลาย
มันจะเลอะเปรอะหูไม่สู้สบาย ข้างเรื่องปลายมันจะจืดไม่ยืดยืน
ไปถึงที่บริเวณพระดาบส พร้อมกันหมดพักศาลาไม่ฝ่าฝืน
รถที่นั่งเรียงรายตามไฟฟืน เป็นกลางคืนต้องประทับหยุดหลับนอน ฯ
ฝ่ายองค์พระอภัยวิไลลักษณ์ เสร็จสำนักกุฎีใหญ่ท้ายสิงขร
ครั้นพลบค่ำย่ำแสงพระทินกร พระจันทร์จรแจ่มหล้านภาลัย
พลางเสร็จออกนอกกุฏิ์หยุดประทับ ที่สำหรับเทศนาคนอาศัย
เคาะระฆังดังลั่นสนั่นไป พวกชีไพรพร้อมกันมาวันทา ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ ตรัสประภาษแจ้งเหตุเทศนา
แสดงข้อบรมัตถ์อนัตตา สังขารามันไม่แน่ย่อมแปรปรวน
ก็สูญเปล่าเราท่านอย่าพันผูก อันเมียลูกชื่นชมเหมือนลมหวน
ไม่ยังยืนอยู่แท้ย่อมแปรปรวน มักทบทวนต่างต่างทั้งร่างกาย
มันไม่แน่แก่ชราทั้งตาหู เนื้อหนังยู่เค็มประดาพาฉิบหาย
ก็ย่อมเปนอนิจจังแก่ร่างกาย ยังไม่ตายดูสมเพชเวทนา
จงหยั่งจิตลงที่ในพระไตรลักษณ์ คงประจักษ์เห็นห่วงบ่วงตัณหา
เกิดผูกมัดรัดรึงไว้ตรึงตรา ทรมาสัตว์หลงให้วงเวียน
จงตั้งจิตคิดหวังในทางพระ สลัดสละราคาอันพาเหียร
คิดเป่าปัดตัดราคค่อยพากเพียร เหมือนกงเกวียนพาหมุนให้วุ่นไป
คือตัวสังสารวัฏตัดไม่ขาด ด้วยอำนาจจิตพะวงให้หลงใหล
อันปัญญาเหมือนพระขรรค์ค่อยฟันไป กว่าจะได้ทางประโยชน์โพธิญาณ
พระมุนินทร์แจ้งเหตุเทศนา ให้ศีลห้าถือเอาธรรมกรรมฐาน
หวังจะให้ตัดห่วงคือบ่วงมาร ไปนิพพานเปรมปราสถาวร
พอจบธรรมคำเทศน์แจ้งเหตุผล ให้ฝูงชนศิษย์จำเอาคำสอน
พวกศิษย์พากันไปหลับนอน พระภูธรเข้าในที่ไสยา ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ สถิตอาสน์รถที่นั่งกำบังฝา
ครั้นรุ่งรางสร่างแสงพระสุริยา สกุณาร้องเรียกกันเพรียกดง
ไก่กระชั้นขันเจื้อยระเรื่อยเสียง เสนาะสำเนียงก้องในไพรระหง
กากะเหว่าเร้าเร่งพระสุริยง ก็ฟื้นองค์จากรถาไม่ช้านาน
ชวนพระหน่อนฤบาลชาญสมร บทจรไปกุฎีที่วิหาร
สะพรั่งพร้อมเสนีปรีชาชาญ เครื่องมัสการของฉันทั้งหวานคาว
ให้ยกไปไว้หน้าพระอาศรม ทั้งแกงต้มตีตราหุ้มผ้าขาว
ของต่างต่างเค็มมันเครื่องหวานคาว ทั้งมะพร้าวน้ำหอมมีพร้อมเพรียง
ขนเข้าไปไว้ที่หน้าพระอาศรม เครื่องขนมยกขึ้นวางข้างเฉลียง
จัดเอาของต่างต่างขึ้นวางเรียง สำหรับเลี้ยงนักพรตหมดด้วยกัน ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ เสร็จลีลาศออกมาหน้าโรงฉัน
เห็นพระสุดสาครจรจรัล มาอภิวันท์บาทาฝ่าธุลี
ป่างพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ ตรัสประภาษโดยจริตกิจฤๅษี
เออเจ้าหายไม่เห็นมาก็กว่าปี หรือไพรีมีประชิดติดนคร ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงไอศวรรย์ บังคมคัลทูลนักสิทธ์อดิศร
ไปเยี่ยมแม่มัจฉาในสาคร กับภูธรพระโยคีผู้ปรีชา
แล้วทูลความตามชนนีนาถ ขอกราบบาทในพระองค์ทรงสิกขา
ว่าชาตินี้มีกรรมจำนิรา มิได้มาฉลองคุณพระมุนี
เพราะเป็นสัตว์มัจฉาใช่มานุษย์ ไม่บริสุทธ์สารพัดจะบัดสี
แม้นชาติหน้าขอเป็นข้าฝ่าธุลี กว่าชีวีจะวอดวายทำลายลาญ
พระทรงฟังถ้อยคำที่ร่ำสั่ง ถวิลหวังวรนุชสุดสงสาร
แม้นไม่ได้มัจฉายุพาพาล จะวายปราณเสียในคลื่นไม่คืนเป็น
พระตรัสว่าแม่ของเจ้าคุณเขามาก เมื่อยามยากเข็ญใจก็ได้เห็น
สู้อุ้มพาฝ่าคลื่นให้คืนเป็น มาพบเห็นเจ้าประคุณพระมุนินทร์
พระตรัสพลางทางเรียกพระเจ้าหลาน กุมารคลานเข้าไปดั่งใจถวิล
บังคมเบื้องบาทบงส์องค์มุนินทร์ พระทรงศีลอวยชัยพลางให้พร
จงจำเริญสุขาอย่ามีทุกข์ ให้ผาสุกภิญโญสโมสร
จงเรืองสิทธ์ฤทธิไกรขจายขจร ทั่วนครชนะหมดปรากฏไป
สุมาลีชีละเวงวัณฬาราช ทั้งสองนาฏพจนาพลางปราศรัย
ต่างเชยชมพระเจ้าหลานสำราญใจ พระหน่อไทกราบก้มประนมกร ฯ
ฝ่ายพระจอมสิขรินมุนินทร์นาถ ให้โอวาทลูกยานัดดาสมร
จงสงเคราะห์เหล่าอาณาประชากร เลี้ยงราษฏรวงศาเสนานาย
ใครทำชอบตอบแทนให้สมยศ ได้ปรากฏสืบไปเหมือนใจหมาย
อุตส่าห์สร้างทางบุญอย่าวุ่นวาย ทั่งไพร่นายคุ้มขังทั้งแผ่นดิน ฯ
สุดสาครคำนับรับบรรหาร พลางกราบกรานจะกลับวังดั่งถวิล
ศิโรราบกราบอนงค์องค์ยุพิน ออกจากถิ่นสิงคุตรกับบุตรพลัน
มาทรงรถบทจรจากอาวาส ระดาดาษพร้อมพหลพลขันธ์
จากประเทศเขตแคว้นแดนอรัญ สำเนียงลั่นกึกก้องทั้งท้องดง
ทั้งเสียงพลเสียงรถอัศวราช ระดาดาษเดินในไพรระหง
ล้วนเกณฑ์แห่แออัดจัตุรงค์ ทั้งทวนธงรีบมาในป่าดอน
ไม่ยับยั้งรั้งราโยธาหาญ ข้ามห้วยธารเดินทางหว่างสิงขร
พระเร่งรีบแสนยาพลากร ไม่แรมร้อนมากระทั่งถึงลังกา
หยุดประทับคับคั่งกันพรั่งพร้อม ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นมหา
เสด็จเข้าเวียงวังทั้งลูกยา ขึ้นมหาปรางค์มาศปราสาททอง ฯ
อันบทเบื้องเรื่องนี้ของดไว้ จะกล่าวในอนุสนธิ์ยุบลสนอง
ถึงกษัตริย์ขัตติย์วงศ์จำนงปอง ได้ครอบครองเหมราเจ้าธานี
ทรงพระนามตามนุสนธิ์กัมพลรัตน์ เสวยสวัสดิ์เมืองเอกภิเษกศรี
ในประเทศเขตแคว้นแดนบุรี ทั้งยาวรีใหญ่โตมโหฬาร
กำแพงทำด้วยศิลาหนาสนัด รอบจังหวัดนคเรศเขตสถาน
สะพรั่งพร้อมโหราพฤฒาจารย์ มีทหารสิบหมื่นพื้นฉกรรจ์
บ้านเศรษฐีมีทรัพย์นับด้วยโกฏิ เกิดประโยชน์มั่งมีดีขยัน
แต่เมืองขึ้นกษัตราก็กว่าพัน เรือกำปั่นทุกประเทศเขตนคร
บ้างไปมาค้าขายมิได้ขาด ประชาราษฎร์สุโขสโมสร
ก็อิ่มเอมเปรมปราสถาพร ทั่วนครไพบูลย์จำรูญเรือง
มีนงลักษณ์อัคเรศมเหสี ชื่อบุปผามาลีฉวีเหลือง
ดั่งดวงจันทร์เพ็ญบูรณ์จำรูญเรือง เป็นศรีเมืองเหมราในธานินทร์
มีสนมกรมในวิไลลักษณ์ ประไพพักตร์พริ้มเพริศดูเฉิดฉิน
ทั้งเอวองค์ทรงศอลอออินทร์ เหมือนกินรินเยื้องย่างสำอางตา
ดั่งดาวล้อมศศิธรจรกระจ่าง ส่องสว่างอำพนบนเวหา
เฉลิมยศไทท้าวเจ้าพารา ดั่งพระยาจักรพรรดิสวัสดี
พระอิ่มเอมเปรมปราเป็นผาสุก นิราศทุกข์อิศโรดั่งโกสีย์
มีเอกองค์นงนุชพระบุตรี นวลฉวีเปล่งปลั่งดั่งสุวรรณ
ทรงพระนามเยาวเรศเกศพัฒน์ พึ่งกำดัดรุ่นราวสาวสวรรค์
ประไพพริ้มนิ่มเนื้อเหมือนเจือจันทน์ ฉวีวรรณหอมหวนรัญจวนใจ
พระบิตุรงค์องค์ชนนีนาฏ แสนสวาทดั่งชีวิตพิสมัย
จัดพี่เลี้ยงลูกมหาเสนาใน ล้วนวิไลสี่นางสำอางองค์
เฉลิมยศพระบุตรีเป็นที่รัก ถนอมศักดิ์ในสกูลประยูรหงส์
ชื่ออำพันอำไพวิไลทรง อีกสองอนงค์ชื่อมณฑาสารภี
ประคองเคียงเป็นพี่เลี้ยงสุดาขนิษฐ์ เป็นที่ชิดสารพัดช่วยขัดสี
ให้เรียกคุณพระพี่เลี้ยงเคียงบุตรี อยู่ปรางค์ศรีคล้ายเจ้าจอมหม่อมอยู่งาน
อันองค์ท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นพิภพ ขจรจบทุกประเทศเขตสถาน
ก็เลื่องลือชื่อเสียงมานมนาน ทุกถิ่นฐานเกรงเดชทุกเขตคัน
พวกพานิชไปมาเที่ยวค้าขาย แสนสบายปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
พวกเศรษฐีรับขึ้นไว้ขายทุกวัน หมดด้วยกันตึกห้างเขาตั้งราย
คอยรับของลูกค้าแลวาณิช สำราญจิตหมดทุกบ้านตั้งร้านขาย
ปราศจากคนพาลสำราญกาย ไม่วุ่นวายมั่งคั่งทั้งนคร
ข่าวระบือลือพระนุชบุตรท่านท้าว ว่างามราวกะอนงค์องค์อัปสร
ทุกประเทศเขตแคว้นแดนนคร มาง้องอนขออนงค์องค์ธิดา
ท้าวเธอไม่ให้ปันด้วยกันหมด ไม่สมยศสมชาติวาสนา
แต่มาง้อขออนงค์องค์ธิดา ท้าวเธอว่ามิใช่เนื้อเชื้อตระกูล
ไม่ประสงค์จงใจไว้เป็นเขย อย่าพูดเลยเร่งไปจากไอศูรย์
ไม่คบค้าพวกระยำต่ำตระกูล จะเสื่อมสูญศักดิ์ไปไม่นิยม
ทุกพาราก็ไม่รอมาขอสู่ ท้าวเธอขู่เสียออกยับทั้งทับถม
ทุกบ้านเมืองเคืองขัดอัดอารมณ์ ต้องเกรียมกรมฟังแต่ชื่อลือขจร
แม้นจะคิดรบรับเป็นทัพศึก ก็เห็นลึกจะได้ชมสมสมร
ถึงจะไปราวีตีนคร เข้าราญรอนอย่างไรเขาไม่กลัว
พวกกษัตริย์เหล่านั้นให้อั้นอ้น เป็นความจนเสียทั้งนั้นต้องสั่นหัว
คิดขยั้นครั่นคร้ามให้ขามกลัว รู้กันทั่วทุกพาราระอามือ
ถึงจะแต่งคนผู้ไปสู่ขอ จะล่วงล่อท่าไรเขาไม่ถือ
ความก็รู้กันทั่วกลัวฝีมือ ถึงจะดื้อด้านไปเขาไม่ยอม
ทุกประเทศเขตพาราระอายศ ทั่วกันหมดตรอมใจแทบไผ่ผอม
เหมือนกบเฝ้าชายกระแสจนแก่งอม ต้องอดออมเหมือนมดแดงแฝงอัมพวา ฯ
จะขอกล่าวราวความไปตามเรื่อง ถึงข่าวเมืองฝ่ายสยามตามภาษา
นัครังจังหวัดกรุงรัตนา ด้วยพาราเริศร้างค้างมานาน
ไม่มีผู้บำรุงกรุงกษัตริย์ จักรพรรดิอิศรามหาศาล
ขุนเสนีปรีชาว่าราชการ แทนพระผ่านภพไกรในบุรินทร์
ก็เหลือที่จะรักษาอาณาเขต ถิ่นประเทศนัครังดั่งถวิล
จึงปรึกษากันกับเหล่าชาวบุรินทร์ จะไปถิ่นรมจักรนัครา
ต่างยินยอมพร้อมกันรีบผันผาย ทั้งไพร่นายเดินในไพรพฤกษา
สิบห้าวันบรรลุถึงพารา ขุนเสนาข้าเฝ้าเข้าในวัง ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ ออกแท่นรัตน์โดยในพระทัยหวัง
พร้อมเสนาข้าเฝ้าเข้าในวัง หมอบสะพรั่งดาษดาหน้าพระลาน ฯ
ฝ่ายเสนีรัตนาเข้ามาเฝ้า ต่างก้มเกล้าทูลแจ้งแถลงสาร
ขอพระองค์ทรงศักดิ์จักรพาล อันถิ่นฐานธานีไม่มีใคร
จะปกครองไพร่ฟ้าอาณาเขต ผ่านนิเวศน์ปราบยุคให้สุกใส
พอปกเกล้าเหล่าประชาเสนาใน ให้เย็นใจราษฎรไม่ร้อนรน ฯ
ป่างพระองค์ทรงโลกเฉลิมภพ ได้ฟังจบเขาแสดงแจ้งนุสนธิ์
โองการตรัสข้อความตามยุบล เราก็จนใจนักหนาเสนานาย
จำจะต้องไปทูลมูลเหตุ ให้ทรงเดชโปรดเกล้าเราทั้งหลาย
อย่าว้าวุ่นไปเลยเจ้าทั้งบ่าวนาย มาผันผายไปกับข้าอย่าปรารมภ์ ฯ
ฝ่ายพระปิ่นนคเรศเกศกษัตริย์ สั่งให้จัดเลี้ยงขุนนางอย่างประถม
แล้วประทานรางวัลอันอุดม ทุกหมู่กรมแต่บรรดามาด้วยกัน
แล้วพระองค์ทรงสั่งกรมท่า จัดเภตราทั้งพหลพลขันธ์
เราจะไปเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ ในเจ็ดวันจะข้ามฝั่งไปลังกา
ขุนเสนีอภิวาทมาบาดหมาย พลนิกายวังเวรเกณฑ์อาสา
พวกต้นหนคนชำนาญการเภตรา ลงนาวาลำทรงเรือหงส์บิน
ที่นั่งรองเหราเรือม้าน้ำ เป็นสองลำโดยพระองค์ประสงค์ถวิล
ทั้งเรือนำตามท้าวเจ้าบุรินทร์ จัดให้สิ้นร้อยลำประจำการ
เปลี่ยนเชือกเสาเพลาใบสายสมอ ทั้งกว้านช่อเครื่องเสบียงเลี้ยงทหาร
พระสั่งเสร็จเสด็จขึ้นมิทันนาน เข้าสถานปรางค์ปราสถาวร
ไปเฝ้าท้าวทศวงศ์ดำรงราชย์ บวรนาถบพิตรอดิศร
แล้วทูลความตามเรื่องราษฎร มาวิงวอนขอกษัตริย์ขัตติยา ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังว่าจังหวัด ไม่มีกษัตริย์ครองวังเป็นฝั่งฝา
ฉวยเกิดศึกฮึกโหมโจมเข้ามา อันพาราก็จะป่นไม่ทนทาน
ควรอยู่แล้วจะไปทูลพระนักสิทธ์ เธอช่วยคิดฝังปลูกให้ลูกหลาน
ชอบของเขาเราต้องไปจึ่งได้การ แม้นเนิ่นนานหน่วงไว้ภัยจะมี ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ ทูลลาบาทบงกชบทศรี
ท้าวอวยชัยให้พิพัฒน์สวัสดี ขออย่ามีทุกข์ภัยในคงคา
พระชนนีว่าพ่อไปในสิงหล เอาผู้คนสาวใช้ไปด้วยหนา
จะได้แต่งเอมโอชโภชนา ในคงคายากแค้นแสนกันดาร ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ชุลีหัตถ์ทูลแจ้งแถลงสาร
เอาสตรีไปใช้ไม่ได้การ ต้องเป็นภารธุระไปในทะเล
จะด่วนไปด่วนมาไม่ช้านัก พอประจักษ์ตามแต่ท่านจะหันเห
เหลือลำบากยากใจในทะเล ก็ว้าเหว่วิญญาณ์สารพัน ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังว่ายังนี้ ไม่สู้ดีเดือดร้อนได้ผ่อนผัน
เป็นบุรุษเกิดมาในสามัญ ต้องพัวพันเครื่องหวานสมานคอ ฯ
นางพระยาว่าพ่อขาฟังตาเฒ่า ตัณหาเข้ากระดูกยิ่งจริงจริงหนอ
จนฟันหักหัวหงอกพูดกลอกคอ หนุ่มตะกอสู้ไม่ได้พวกไก่ชน
ยิ่งแก่ตัวก็ยิ่งมัวด้วยอีสาว ใครว่ากล่าวโกรธาทำตาถลน
แกไม่นิ่งอดสูแก่ผู้คน ดูช่างซนสิ้นท่าพวกบ้ากาม ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังมเหสี ว่ายายนี่แกจะบาปพูดหยาบหยาม
ราวกับข้าขัดสนคนตะกลาม จะให้ตามใจยายเห็นตายจริง
จะต้องอดเหมือนกับมดเห็นของหวาน อ้ายน้ำตาลมันหายกลายเป็นขิง
ยายอย่ามาขู่ตะคอกพูดหลอกลิง เป็นความจริงข้าไม่เชื่อเหลือระอา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ มาปราสาทสองนางพลางปรึกษา
พี่จะต้องข้ามฝั่งไปลังกา เมืองรัตนาร้องทุกข์ต้องไปทูล
แก่พระจอมมุนินทร์ปิ่นนักสิทธ์ ให้ทรงฤทธิ์หาผู้ใดครองไอศูรย์
ต้องดับร้อนเสวกาหาประยูร คือตระกูลลูกหลานในว่านเครือ
ไปเป็นเจ้านคราช้าไม่ได้ ฉวยเกิดภัยรุกรานเป็นด้านเหนือ
จะเสียทั้งราชการพวกว่านเครือ ต้องเป็นเหยื่อกับศัตรูหมู่อรินทร์ ฯ
มเหสีสององค์ทรงสดับ น้อมคำนับทูลถามตามถวิล
ขอตามเสด็จเสร็จไปไกลบุรินทร์ ประเทศถิ่นลังกาน้องปรารมภ์ ฯ
พระตรัสว่าอย่าไปเลยน้องรัก ไม่ช้านักเสร็จธุระไม่สะสม
อยู่ระวังกรุงศรีบุรีรมย์ ไปตากลมทำไมน้องไม่ต้องการ
อยู่ปราสาทราชวังในจังหวัด ได้ปรนนิบัติสองพระองค์ดำรงสถาน
เธอป่วยไข้ก็จะได้พยาบาล แสนรำคาญด้วยพระองค์ทรงชรา
สองประนมก้มกรานประสานหัตถ์ ไม่อาจขัดทรงเดชพระเชษฐา
พระสั่งเสร็จเสด็จเข้าไสยา ขุนเสนาถอยกำปั่นออกทันที
ประทับท่าหน้าด่านเมืองปากน้ำ ลอยเรียงลำที่นั่งหงส์ปักธงศรี
มาเตรียมพร้อมทั้งพหลแลมนตรี กะลาสีลงประจำลำละพัน
ประทุกเสร็จเครื่องเสบียงเลี้ยงทหาร คอยพระผ่านภพไกรเจ้าไอศวรรย์
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสุวรรณ พอสุริย์ฉันส่องหล้านภาลัย
พระฟื้นองค์สรงสนานสำราญกิจ สั่งมิ่งมิตรสองสุดาพลางปราศรัย
แล้วทรงเครื่องเรืองรองทองอุไร พลางสอดใส่ฉลององค์อลงกรณ์
ทรงภูษาแย่งกระหนกเครือนกคาบ เป็นลายกาบเกี่ยวกระหวัดประภัสสร
เจียระบาดตาดแดงแย่งมังกร ชายแครงงอนลายกระหนกวิหคบิน
ตาบประดับทับทรวงดวงกุดั่น สังวาลวัลย์เพราเพริศดูเฉิดฉิน
อร่ามเรืองเฟื่องห้อยฝังพลอยนิล เข็มขัดจินดาสลับเพชรวับวาว
ทรงมหามงกุฎบุษยรัตน์ ดอกไม้ทัดจอนเกศฝังเพชรขาว
พาหุรัดทับทิมแดงสุกแสงวาว นพเก้าธำมรงค์เครื่องลงยา
ครั้นเสร็จสรรพจับพระแสงยุรยาตร มาปรางค์มาศบิตุรงค์พร้อมวงศา
ศรีสุวรรณกราบก้มบังคมลา กษัตราเสร็จออกมานอกวัง
ท้าวทศวงศ์ทรงเสลี่ยงออกไปหน้า นางพระยาทรงวอรออยู่หลัง
ศรีสุวรรณทรงรถามีฝาบัง รถข้างหลังมเหสีสองลีลา
พระกฤษณาเทพินนิลกัณฐี ทั้งองค์ตรีพลำนั้นอ่อนชันษา
อีกอัมพวันนั้นไปรถพระมารดา กษัตราเขยสะใภ้ลงไปตาม
กระบวนแห่แตรสังข์สะพรั่งพร้อม ส่งพระจอมนครินทร์ปิ่นสยาม
ทั้งเสนามนตรีที่ไปตาม ขี่คานหามขึ้นแคร่แลเป็นทิว
พอไปถึงเมืองด่านชานสมุทร พากันหยุดยับยั้งกำลังหิว
พวกปากน้ำทำของกองเป็นทิว ให้แก้หิวกินไปทั้งไพร่พล
พวกขุนนางข้างเคียงเลี้ยงสำรับ คนกำกับอยู่บนบกบ้างยกขน
ทั้งหมากพลูจับจ่ายให้ทุกคน แล้วให้ขนของถวายไปในเรือ ฯ
ฝ่ายตาเฒ่าเจ้าพาราเมืองปากน้ำ แกให้ทำเลี้ยงคนของล้นเหลือ
พวกทหารที่สำหรับกำกับเรือ ใส่หมวกเสื้อกำมะหยี่ล้วนสีทอง
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ อภิวาทแล้วประมูลทูลฉลอง
ลูกขอบังคมลาฝ่าละออง กษัตริย์สองอวยชัยไปจงดี
ปราศจากโพยภัยอย่าได้แผ้ว ให้คลาดแคล้วความทุกข์เป็นสุขี
ทั้งโรคันอันตรายอย่าได้มี จงเปรมปรีดิ์ลาภยศปรากฏไป ฯ
พระคำนับรับพรถาวรสวัสดิ์ สองกษัตริย์ยินดีจะมีไหน
พอฤกษ์ดีตีกลองลั่นฆ้องชัย ภูวไนยเสด็จตรงไปลงเรือ
พอลมดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก ให้แล่นออกกำปั่นใหญ่ไปฝ่ายเหนือ
พลางชักใบครบถ้วนกระบวนเรือ แล่นไปเหนือเกาะเรียงเฉียงอุดร ฯ
พวกกษัตริย์ส่งเสร็จเสด็จกลับ มาคั่งคับทั้งทหารชาญสมร
ถึงนิเวศน์ไทท้าวเจ้านคร เสด็จจรเข้ามนเทียรวิเชียรพราย ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นสุวรรณหงส์ ออกแล่นตรงข้ามวนชลสาย
ไม่มีคลื่นชื่นบานสำราญกาย แสนสบายลมส่งไปตรงทาง
ชมละเมาะเกาะเกียนดั่งเขียนวาด รุกขชาติราวกับไม้ในกระถาง
พระสุริย์ฉายบ่ายเบนเย็นนภางค์ แล่นสล้างลมเฉื่อยเรื่อยเรื่อยไป
ฝูงกระโห่โลมาแลราหู เป็นหมู่หมู่ว่ายเรียงเคียงไสว
ฝูงพิมพาพาพวกพิมพาไป ปลาวาฬใหญ่ใหญ่เท่าสำเภาจร
ฝูงโลมามาว่ายอยู่คลายคล่ำ บ้างผุดดำดำไคลชายสิงขร
เหล่าฉลามล้วนฉลามตามกันจร สลับสลอนเวียนว่ายในสายชล
ฝูงฉนากล้วนฉนากไม่จากคู่ เป็นหมู่หมู่ว่ายเกลือกเสลือกสลน
เหล่าจระเข้เหราในสาชล บ้างผุดพ่นน้ำพรายกระจายฟอง
ฝูงเงือกงูชูหางกลางสมุทร บ้างดำผุดไล่กันผันผยอง
เหล่าม้าน้ำทำท่าม้าลำพอง ขึ้นว่ายล่องโดดด้นชลธี
ฝูงช้างน้ำนำโขลงชักโยงเพื่อน ขึ้นว่ายเกลื่อนกลาดไปในวิถี
ฝูงหมูน้ำดำวนชลธี เที่ยวว่ายรี่กลางมหาชลาลัย
พระสุริยงลงลับพยับพลบ คลื่นกระทบนาวาคงคาใส
จันทร์กระจ่างกลางมหานภาลัย ต่างแล่นใบรีบมาในวาริน
สองเดือนครึ่งถึงลังกาอาณาเขต ถิ่นประเทศทางมหาชลาสินธุ์
ให้ทอดท่าหน้าด่านชานบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นเรือแพคนแจจัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านเมืองปากน้ำ ตาแกจำเรือได้รีบผายผัน
เห็นลำหงส์ธงทองของสำคัญ ก็พากันรีบไปในเภตรา
เข้าเฝ้าองค์ผู้ดำรงรมจักร พระทรงศักดิ์ออกแท่นรัตน์ตรัสเรียกพา
พวกขุนนางนายด่านชานชลา พลางโอภาถามไต่ในนคร
อยู่ด้วยกันปรีดาเป็นผาสุก นิราศทุกข์ภิญโญสโมสร
ทั่วประเทศเขตแคว้นแดนนคร ก็ถาวรอิ่มเอมเกษมทรวง
ครั้นเฝ้าเสร็จทูลลากลับมาด่าน สั่งทหารรีบไปในวังหลวง
เรียกขุนนางข้าเฝ้าเจ้ากระทรวง อย่าให้หน่วงช้าไว้เร่งให้ทูล
พวกม้าใช้รีบไปถึงนิเวศน์ เข้าแจ้งเหตุท่านผู้ใหญ่ในไอศูรย์
ขุนเสนีรับไว้เข้าไปทูล มาพร้อมมูลคอยเฝ้าเจ้าลังกา ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ออกอำมาตย์บนบัลลังก์ที่นั่งขวา
ขุนเสนีกราบงามลงสามลา ทูลกิจจาบาทบงสุ์พระทรงชัย ฯ
ฝ่ายกษัตริย์ธิบดินทร์ปิ่นไอศูรย์ อำมาตย์ทูลชี้แจงแถลงไข
จึ่งดำรัสตรัสสั่งเสนาใน เราจะไปรับเสด็จประเวศวัง
จัดกระบวนถ้วนทุกหมู่มยูรฉัตร พร้อมขนัดเกณฑ์แห่ทั้งแตรสังข์
มโหระทึกกึกก้องฆ้องระฆัง พัดโบกบังสุริยาแลจามร ฯ
ฝ่ายเสนีกรมวังมาสั่งหมาย ให้ทนายขุนเสมียนเขียนอักษร
เร่งบาดหมายจ่ายคนพลนิกร อัสดรรถนั่งอลังการ
ทุกหมู่หมวดตรวจตรากันมาพร้อม คอยพระจอมนครามหาศาล
ฝ่ายพระมิ่งเมืองลังกาปรีชาชาญ จากสถานเสด็จออกนอกบุรินทร์
ยกกระบวนทวนธงลงไปด่าน พร้อมทหารตรงไปท่าชลาสินธุ์
จัดบัลลังก์ที่นั่งศรีมณีนิล พร้อมกันสิ้นดั้งกันเป็นหลั่นไป
เห็นกำปั่นจอดเรียงเคียงขนาน พระผู้ผ่านลังกาตรัสปราศรัย
แล้วเสด็จขึ้นกำปั่นด้วยทันใด พลางเข้าไปกราบก้มบังคมคัล ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์รมจักร เห็นหลานรักปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
จึ่งปราศรัยการพาราสารพัน ถามถึงองค์ทรงธรรม์พระมุนี ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ บังคมบาทบงกชบทศรี
ทูลแถลงแจ้งความสามมุนี ท่านเปรมปรีดิ์ผาสุกทุกทิวา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ ตรัสประภาษกับพระหลานด้วยหรรษา
ว่าอานี้มิมาก็ต้องมา กรุงรัตนาเขามาร้องต้องมาทูล
ว่าจะขอหน่อเนื้อเชื้อกษัตริย์ ไปครองสมบัติเวียงชัยมไหสูรย์
เขาร้องทุกข์กับอาต้องมาทูล พวกประยูรคงต้องให้ไปสักคน ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ฟังประภาษแจ้งความตามนุสนธิ์
แล้วทูลเชิญธิบดินทร์ปิ่นสกล ภูวดลเสด็จไปในลังกา
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ ก็ยุรยาตรจากกำปั่นด้วยหรรษา
มาทรงเรือพระที่นั่งอลังการ์ กระบวนท่าเร่งพายตามชายชล
ถึงเมืองด่านธารท่าชลาสินธุ์ เชิญภูมินทร์ขึ้นรถาพาพหล
จัตุรงค์เสนาพลาพล ไปสิงหลนคเรศนิเวศน์วัง
ถึงประทับกับเกยที่นั่งรัตน์ สองกษัตริย์เสร็จสมอารมณ์หวัง
พวกเถ้าแก่แออัดจัดในวัง มาพร้อมพรั่งกราบก้มบังคมคัล
เสาวคนธ์สุลาลีศรีสวัสดิ์ มาเฝ้ากษัตริย์ปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
พระปราศรัยสุณิสาวิลาวัณย์ อยู่ด้วยกันผาสุกหรือทุกข์ภัย
แล้วตรัสเรียกนัดดามาหาปู่ เจ้าก็อยู่ดีหรือหนาพลางปราศรัย
นรินทร์รัตน์สุริย์วงศ์พระทรงชัย คลานเข้าไปกราบก้มประนมกร
พระลูบหลังลูบหน้าว่าไฉน ช่างโตใหญ่ขึ้นเจียวหลานชาญสมร
ทั้งรูปร่างก็ละม้ายคล้ายบิดร พระอวยพรให้พิพัฒน์สวัสดี
ทั้งสองนางพลางไปแต่งสุวรรณภาชน์ ถวายพระบาทจอมเจิมเฉลิมศรี
ทั้งเครื่องเคียงต่างต่างของอย่างดี มาตั้งที่แท่นรัตน์ชัชวาล ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ ขึ้นแท่นรัตน์เสวยข้าวของคาวหวาน
แล้วเสด็จเข้าปรางค์รัตน์ชัชวาล นางอยู่งานโบกปัดพัชนี
ปางพระสุดสาครบวรนาถ ให้เตรียมราชรถทองละอองศรี
พระเจ้าอาจะเสด็จไปคีรี เฝ้ามุนีสามพระองค์ในดงดอน
วันพรุ่งนี้มาประทับรับเสด็จ ให้พร้อมเสร็จคอยบพิตรอดิศร
ทั้งจัตุรงค์เสนาพลากร อัสดรมิ่งม้าอาชาไนย
ครั้นสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร เข้าปรางค์มาศเนาวรัตน์จำรัสไข
ขุนเสนามาสั่งทั้งนอกใน พลไพร่มาให้ถ้วนกระบวนเกณฑ์
เครื่องอาวุธยุทธนาอย่าให้ขาด เสื้อสักหลาดเบิกในคลังทั้งดั้งเขน
เร่งสั่งกันไปให้เสร็จทั้งเจ็ดเวร มาตามเกณฑ์อย่าให้ขาดราชการ
สัสดีเดินหมายไปทุกแห่ง ตามตำแหน่งพลอาสาโยธาหาญ
พอรุ่งแจ้งแสงสีรวีวาร พระผู้ผ่านภพไกรตื่นไสยา
แล้วสระสรงทรงเครื่องเรืองระยับ ออกประทับพระโรงคัลด้วยหรรษา
ทั้งสององค์พงศ์กษัตริย์ขัตติยา พวกเสนาพร้อมเพรียงกันเรียงราย
กระบวนแห่แลสะพรั่งตั้งขนัด ทั้งรถรัตน์ฝากระจกกระหนกฉาย
เทียมอาชามาเคียงกันเรียงราย เสนานายทุกตำแหน่งจัดแจงพล ฯ
สองกษัตริย์เสด็จตรงมาทรงรถ พร้อมกันหมดแล้วให้เลื่อนเคลื่อนพหล
จัตุรงค์แสนยาพลาพล จรดลไปสิงคุตรถึงกุฎี
สองพระองค์ลงจากรถที่นั่ง ตรงไปยังพระมุนินทร์ปิ่นฤๅษี
พอพระองค์เสด็จออกนอกกุฎี ประทับที่หน้าบรรณศาลา
ศรีสุวรรณเข้าประนมบังคมบาท ภูวนาถทรงเดชพระเชษฐา
สุดสาครอ่อนเกศกราบบิดา ท่านสิทธาทักถามตามทำนอง
พ่ออยู่ดีปรีดาเป็นผาสุก หรือมีทุกข์หมกมุ่นให้ขุ่นหมอง
มีกังวลสิ่งใดในใจปอง เชิญพระน้องแจ้งอรรถวัจนา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ อภิวาททูลเหตุพระเชษฐา
ว่าเสนีในบุรีรัตนา ชวนกันมาร้องทุกข์ว่าเหลือทน
ไม่มีใครปกป้องครองนิเวศน์ ฉวยเกิดเหตุศึกมาโกลาหล
ไม่มีเจ้าจอมอาณาประชาชน ทั้งผู้คนจะวิบัติกำจัดจร ฯ
ป่างพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ ได้ทราบบาทบพิตรอดิศร
จึงเอื้อนอรรถตรัสว่าด้วยอาวรณ์ การนครแล้วแต่น้องจะตรองไป
พี่ก็ทรงบรรพชาสิกขาบท เจริญพรตมิใช่กิจผิดวิสัย
พ่อจัดแจงดูให้งามตามแต่ใจ ควรแก่ใครจะไปอยู่เป็นผู้ครอง
อันวงศ์ญาติเรานี้ก็มีถม จะปรารมภ์อะไรเล่ากะเจ้าของ
พ่อให้หามาประมวลใครควรครอง แล้วแต่น้องจะเห็นใครจงให้ปัน ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ สนองอรรถรับโองการกับหลานขวัญ
แล้วทูลลาพระองค์ผู้ทรงธรรม์ จากเขตคันสิงคุตรไม่นอนใจ
เสด็จมาทรงรถาให้คลาเคลื่อน เข้าดงเถื่อนยางยูงสูงไสว
เดินนิกรมายังรุ่งถึงกรุงไกร เสด็จเข้าในเวียงวังเมืองลังกา
ประทับร้อนผ่อนสบายในปราสาท แล้วยุรยาตรออกขุนนางสั่งมหา
เสนีใหญ่ในนิเวศน์เกศลังกา เร่งตรวจตรากำปั่นใหญ่ไปทุกเมือง
สั่งอาลักษณ์พนักงานแต่งสารศรี ทุกบุรีแจ้งความไปตามเรื่อง
แต่บรรดาญาติวงศ์ดำรงเมือง จงเขียนเรื่องราชสารลงลานทอง
ขุนอาลักษณ์บังคมบรมนาถ ไปแต่งราชสารตามเนื้อความสนอง
พอสำเร็จเสร็จการลงลานทอง ม้วนใส่กล่องลงยาราชาวดี
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร เข้าปรางค์มาศไพฑูรย์จำรูญศรี
พวกเสนามากำปั่นด้วยทันที ให้ขัดสีเปลี่ยนเสาทั้งเพลาใบ
จัดกัปตันแต่บรรดากะลาสี ใครรู้ที่เขตแขวงตำแหน่งไหน
กับเสนาแต่บรรดาพวกจะไป พร้อมกันในสามวันดั่งสัญญา
ครั้นเสร็จสรรพกลับเข้าไปในนิเวศน์ คอยทรงเดชพร้อมกันต่างหรรษา
พอพระจอมรมจักรนัครา เสร็จออกมาแท่นที่มณีพราย
ขุนอาลักษณ์พนักงานเชิญสารศรี มาตั้งที่ประมูลทูลถวาย
พวกเสนีที่จะไปทั้งไพร่นาย กราบถวายบังคมลาเสนาทูล ฯ
ฝ่ายพระจอมนครเรศเกศกษัตริย์ โองการตรัสพวกจะไปทุกไอศูรย์
ประทานเงินตามที่บริบูรณ์ มากประมูลเสื้อผ้าบรรดาไป
ครั้นเสร็จสรรพกลับเข้าปรางค์ปราสาท ขุนอำมาตย์รับสารแล้วขานไข
เอาพานทองสองชั้นใส่สารไป รีบครรไลแห่ตรงไปลงเรือ
ที่จะไปเพชรกำพลเร่งขวนขวาย เอาหัวบ่ายบากไปข้างฝ่ายเหนือ
พวกไปเมืองสุลาลัยกลับไปเรือ คัดหางเสือล่องน้ำไปตามทาง
ที่จะไปเมืองเซ็นเห็นแผนที่ ออกแล่นรี่เร็วรัดไม่ขัดขวาง
ได้ลมเรื่อยเฉื่อยฉ่ำไปตามทาง แล่นคว้างคว้างเร็วมาในสาคร
พวกไปเมืองสินชัยชักใบขึง พอลมตึงเป่าแตรแซ่สลอน
ให้ตั้งเข็มเล็มไปหมายนคร ตรงทางจรทิศใต้รีบไปพลัน
ข้ามละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งหน ต่างเร่งร้นใช้ใบรีบผายผัน
ไม่รั้งราฝ่าคลื่นทุกคืนวัน หมายสำคัญรีบไปในคงคา
สองเดือนครึ่งถึงเมืองกำพลเพชร สั่งกันเสร็จไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้บ่ายเบี่ยงเรียงทอดจอดเภตรา ชาวพาราร้องถามดูตามแคลง
ว่าเรือนี้มาแต่ไหนเห็นใหญ่นัก ไม่ประจักษ์ท่านจงกล่าวเล่าแถลง
พวกกำปั่นบอกตรงชักธงแดง รู้ตำแหน่งว่ามายังเกาะลังกา
แวะเข้าไปไต่ถามตามประสงค์ โดยจำนงสมหวังที่กังขา
รู้ว่าเรือราชสารการพารา ก็รีบมาบอกขุนด่านสารสำคัญ ฯ
ฝ่ายเสนีที่ด่านรู้การชัด ก็รีบจัดคนเข้าไปไอศวรรย์
ทูลฉลองแก่พระองค์ผู้ทรงธรรม์ จะช้าวันจงไปในนคร
พวกม้าใช้รับบอกออกจากด่าน รีบลนลานไปแถลงแจ้งอักษร
แก่เจ้าพระยามหาดไทยในนคร พอภูธรออกที่นั่งบัลลังก์ทรง
พวกเสนาข้าทูลละอองบาท เข้าเฝ้านาถกรุงกษัตริย์ราชหงส์
แล้วคลี่บอกอ่านถวายดั่งใจจง พระโฉมยงทราบคดีก็ปรีดา
จึ่งรับสั่งพนักงานรับสารศรี ให้มนตรีแต่งรถตามยศถา
ลงไปรับสารเรื่องเมืองลังกา เร็วอย่าช้ารับทูตมาพูดกัน
ขุนนางรับอภิวันท์แล้วผันผาย มาสั่งหมายเร็วรวดการกวดขัน
พอพร้อมเสร็จนายไพร่รีบไปพลัน ถึงเขตคันเมืองท่าชลาลัย
เชิญราชสารขึ้นยานุมาศพร้อม ประณตน้อมเดินเคียงเรียงไสว
ราชทูตขึ้นรถารีบคลาไคล ตามเข้าไปถึงนิเวศน์เขตบุรินทร์
ลงจากรถบทจรตามราชสาร เข้าทวารเวียงวังดั่งถวิล
ไปคอยเฝ้าเจ้าจังหวัดปัถพิน พร้อมกันสิ้นทุกตำแหน่งแต่งกายา
ใส่เสื้อดำกำมะหยี่ตามที่ยศ เหมือนกันหมดนั่งรายทั้งซ้ายขวา
ฝ่ายพระจอมเวียงวังมังคลา เสด็จออกมาขึ้นพระแท่นแสนสำราญ ฯ
ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเข้าไปพร้อม ประณตน้อมคอยสดับรับบรรหาร
ฝ่ายเสนาอาลักษณ์พนักงาน เชิญเอาพานราชสารการแผ่นดิน
กับพวกทูตลังกาเข้ามาเฝ้า ต่างก้มเกล้ากราบบังคมสมถวิล
แล้วทูลเบิกเรื่องความตามระบิล พระทราบสิ้นแล้วให้อ่านสารสารา
ขุนอาลักษณ์กราบงามลงสามหน อ่านยุบลทูลถวายลายเลขา
ศุภสารรมจักรนัครา องค์พระอาอวยพรอักษรทรง
มาถึงราชนัดดาพาราหลาน จงแจ้งการโดยในพระทัยประสงค์
ขอเชิญนาถหน่อเนื้อในเชื้อวงศ์ จงรีบตรงมาลังกาปรึกษาการ
พอจบเรื่องราชสารแล้วกรานกราบ ศิโรราบทั้งทูตถือหนังสือสาร
พระปราศรัยไต่ถามตามบุราณ แล้วประทานรางวัลเป็นหลั่นไป
อุปทูตราชทูตให้ตามยศ ต่างประณตบังคมประนมไสว
ให้เลี้ยงดูอยู่สถานสำราญใจ จึ่งค่อยไปพร้อมกันดั่งสัญญา
แล้วสั่งเหล่าเสนาพวกฝาหรั่ง เร่งจัดทั้งกำปั่นใหญ่ไวไวหนา
เราจะรีบข้ามฝั่งไปลังกา จัดล้าต้าต้นหนที่คุ้นเคย
ทั้งเรือตามเรือนำสักสามร้อย เร่งไปถอยจากอู่ดูนะเหวย
จัดทหารลงทุกลำเหมือนคามเคย อย่าช้าเลยจัดให้เสร็จในเจ็ดวัน
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จขึ้นจากอาสน์ ยุรยาตรเข้าในวังนรังสรรค์
ขุนเสนามาแต่งกำปั่นพลัน ในเจ็ดวันแล้วถ้วนกระบวนการ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช สั่งนุชนาฏสององค์แล้วสรงสนาน
ประดับเครื่องเนาวรัตน์ชัชวาล จากสถานโดยประสงค์ลงนาวา ฯ
ฝ่ายพวกทูตตามเสด็จพร้อมเสร็จสรรพ มาคั่งคับแล่นรายทั้งซ้ายขวา
พวกเสนีที่กำปั่นถือสารตรา ไปพาราทุกตำแหน่งแจ้งคดี
เขารับรองเหมือนกันรางวัลให้ ทั่วกันไปปรีดิ์เปรมเกษมศรี
วลายุดาวายุพัฒน์จัดมนตรี ทั้งเสนีพวกทหารชาญณรงค์
ออกกำปั่นแต่บรรดาโยธาหาญ จากสถานมาตามความประสงค์
พระหัสกันจอมเจิมเฉลิมวงศ์ เสด็จลงเรือกำปั่นสุบรรณบิน
ออกนาวามากลางหว่างสิงขร ต่างรีบร้อนล่วงไปในกระสินธุ์
เอาเข็มตั้งไปลังกาตรงธานินทร์ ประเทศถิ่นแถวสถานตรงบ้านเมือง
แต่บรรดามาด้วยกันกำปั่นรบ อาวุธครบโดยจำนงใช้ธงเหลือง
เขียนหนังสือสีครามแจ้งนามเมือง ให้รู้เรื่องว่าพาราสุลาลัย ฯ
พวกกษัตริย์สี่พาราก็มาพร้อม เข้าทอดป้อมธารท่าชลาไหล
กำพลเพชรธานินทร์เมืองสินชัย สุลาลัยเมืองเซ็นถึงพร้อมกัน
พวกเสนีที่รักษาเมืองสมุทร ก็รีบรุดสั่งม้าใช้ให้ผายผัน
รีบเข้าไปทูลองค์พระทรงธรรม์ พระศรีสุวรรณทราบสั่งขุนเสนา
เร่งจัดแจงแต่งกระบวนลงไปรับ ให้พร้อมสรรพเชิญองค์พระวงศา
เข้านิเวศน์เวียงวังกรุงลังกา เร็วอย่าช้าจัดให้ถ้วนกระบวนพล
ฝ่ายเสนีที่รับสั่งมานั่งหมาย ให้ทนายไปทุกหมวดตรวจพหล
รีบลงไปเมืองท่าริมสาชล พร้อมพหลรับเสด็จประเวศวัง ฯ
พระมังคลาวลายุดาวายุพัฒน์ หน่อกษัตริย์หัสกันครรไลหลัง
ขึ้นรถาพร้อมหมดพระกลดบัง รีบมายังลังกาเข้าธานี ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงรมจักร เห็นหลานรักมาประณตบทศรี
กับลูกยามาภิวันท์อัญชุลี พระเปรมปรีดิ์ปราศรัยในพระวงศ์
แล้วกราบงามตามที่ผู้ใหญ่น้อย ดูเรียบร้อยตามประยูรสกูลหงส์
ฝ่ายพระจอมลังกาวราพงศ์ ให้ตั้งโต๊ะเลี้ยงพระวงศ์พงศ์ประยูร
ตั้งเก้าอี้มีพร้อมทั้งส้อมมีด ตามจารีตฝรั่งใหญ่เจ้าไอศูรย์
ของต่างต่างอย่างดีบริบูรณ์ เลี้ยงประยูรญาติวงศ์ในพงศ์พันธุ์
เชิญเสด็จเจ็ดกษัตริย์ขึ้นเสวย ทั้งนมเนยวางเป็นคู่กับหมูหัน
เป็ดพะแนงแกงพล่าปลาทอดมัน จะรำพันเครื่องกินข้าวจะยาวนาน
เสวยเสร็จพระเจ้าอาเธอปรารภ พอมาครบถ้วนถูกทั้งลูกหลาน
พระจึงตรัสแย้มเยื้อนเอื้อนโองการ นี่แน่หลานลูกยามาพร้อมมูล
เดี๋ยวนี้เมืองรัตนาเขามาร้อง ขอผู้ครองโภไคยมไหสูรย์
อาจึ่งพาเขามาเฝ้าทูลเค้ามูล ได้กราบทูลพระนักสิทธ์ดั่งจิตจง
รับสั่งว่าใช่กิจผิดวิสัย พูดไม่ได้ดั่งจิตคิดประสงค์
สั่งให้หาพวกประยูรสกูลวงศ์ ใครประสงค์จะได้ทูลมูลคดี
เออมังคลาว่ากระไรไปหรือหลาน ขนสิงคารไปบำรุงซึ่งกรุงศรี
อาจะได้ไปทูลพระมุนี โดยคดีตามประสงค์พระทรงธรรม์ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช อภิวาทวอนวิงทุกสิ่งสรรพ์
เพชรกำพลก็เป็นสุขอยู่ทุกวัน ขอทรงธรรม์โปรดปรานการนคร
ไม่ต้องการที่จะไปใช่แก่เหตุ ขอทรงเดชบพิตรอดิศร
ตรัสถามไต่ไล่เลียงทุกนคร ใครจะจรจะได้ช่วยอำนวยชัย ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกษัตริย์ โองการตรัสถามวลายุดาไฉน
จะให้เจ้าไปบำรุงซึ่งกรุงไกร แทนพระอัยกาเจ้าเหมือนเก่าเดิม
วลายุดาว่าเหมือนกับเชษฐา อันพาราในพระวงศ์ใคร่ส่งเสริม
แต่ธานินทร์สินชัยได้แต่เดิม เป็นที่เจิมวาสนามาช้านาน ฯ
ฝ่ายพระจอมขัตติย์วงศ์พงศ์กษัตริย์ ถามวายุพัฒน์ว่ากระไรไปไหมหลาน
วายุพัฒน์กราบประณตบทมาลย์ พระภูบาลอัยกาจงปรานี
อยู่เมืองเซ็นก็เป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ชาวนครอิ่มเอมเกษมศรี
บริบูรณ์มั่งคั่งทั้งบุรี พอเป็นที่สุโขมโหฬาร ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงรมจักร ผินพระพักตร์ถามหัสกันหลาน
อันตัวเจ้าเล่าอย่างไรจงให้การ อันถิ่นฐานของพระวงศ์พงศ์ประยูร
ควรจะไปรักษาอาณาเขต ครองประเทศโภไคยมไหสูรย์
ตามเหล่ากอหน่อเนื้อเชื้อตระกูล ได้เพิ่มพูนราษฎรไม่ร้อนรน ฯ
พระหัสกันกราบก้มบังคมสนอง ทูลฉลองเรื่องความตามนุสนธิ์
อันพาราสุลาลัยทั้งไพชนต์ เขตตำบลก็สบายวายอาวรณ์
แล้วก็สร้างพาราไว้หนาแน่น เป็นปึกแผ่นภิญโญสโมสร
เวชายันวันชายาก็อาวรณ์ ไม่ให้จรจากนิเวศน์เขตบุรินทร์
พระทรงฟังสี่กษัตริย์ขัดเสียหมด ทั้งโอรสหลานใหญ่ใหญ่บิดไปสิ้น
เขามีบ่วงห่วงใยในยุพิน เจ้านรินทร์รัตน์ต้องไปดั่งใจปอง ฯ
สุดสาครว่ากระไรจงไต่ถาม เอาเนื้อความไปประมูลทูลฉลอง
เห็นไม่มีห่วงใยต้องไปครอง ตามทำนองป้านเมืองเนื่องกันมา
พระญาติวงศ์พงศ์เผ่าเหล่าพี่น้อง ชวนกันพร้องพร้อมกันต่างหรรษา
ว่าสมควรจะไปอยู่กู้พารา ให้เปรมปราเกียรติยศเห็นงดงาม ฯ
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสุวรรณ ปรึกษากันพร้อมใจได้ไต่ถาม
ควรจะไปทูลฉลองให้ต้องตาม กระแสความรับสั่งจึ่งบังควร
พรุ่งนี้เช้าเราพากันไปเฝ้า แถลงเล่าโดยระบอบได้สอบสวน
แล้วแต่องค์ทรงศักดิ์จักเห็นควร เรามาชวนกันไปในอรัญ
เจ็ดกษัตริย์สระสรงแล้วทรงเครื่อง อร่ามเรืองพรรณรายสายกระสัน
พร้อมกันเสร็จแล้วเสด็จจรจรัล ไปเขตคันสิงคุตรถึงกุฎี ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์มุนินทร์นาถ ออกนั่งอาสน์หน้ามุขเป็นสุขี
เทศนาสอนอนงค์สองหลวงชี กับฤๅษีสานุศิษย์ในกิจกรม ฯ
ฝ่ายกษัตริย์ทั้งเจ็ดเสด็จถึง แล้วก็จึ่งเข้าไปหน้าพระอาศรม
พร้อมกันเสร็จศิโรราบกราบบังคม พระบรมนักสิทธ์ดังจิตปอง ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์มุนินทร์นาถ เห็นพระญาติมาบังคมประนมสนอง
จึ่งปราศรัยในวงศ์จำนงปอง มาปรองดองลงกันเป็นฉันใด ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ บังคมบาททูลแจ้งแถลงไข
ปรึกษาพวกญาติพร้อมไม่ยอมไป จะต้องให้นรินทร์รัตน์ผู้นัดดา
พวกญาติวงศ์ปลงใจยกให้น้อง เขาปรองดองพร้อมกันต่างหรรษา
ควรจะให้ไปครองสวรรยา จึ่งพากันมากราบก้มบังคมทูล ฯ
พระทรงฟังสังรเสริญว่าถูกแล้ว เหมือนกวาดแผ้วทรงไว้ซึ่งไอศูรย์
ให้เสนาประชาชีบริบูรณ์ ได้เพิ่มพูนภิญโญมโหฬาร
พ่อกลับไปให้โหรเขาหาฤกษ์ จะได้เบิกบัดพลีพลีศาล
ช่วยจัดแจงแต่งให้เสร็จสำเร็จการ อย่าให้นานเนิ่นช้ารีบคลาไคล
ศรีสุวรรณรับรสพจนารถ พร้อมพระญาติวงศาอัชฌาสัย
ประณตน้อมพร้อมเพรียงทุกเวียงชัย จะยกไปช่วยงานการพิธี ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ ตรัสประภาษว่าพวกถือเป็นฤๅษี
จะต้องไปสวดงานการพิธี ทั้งสองชีจะได้ช่วยอำนวยพร
แล้วตรัสสั่งพระภูมีศรีสุวรรณ จัดเรือกัลปังหาประภาศร
อันตัวพี่ชีไพรจะได้จร ไปนครรัตนาพามุนินทร์
ได้ช่วยสวดมนตราราชาภิเษก อดิเรกมีชัยดังใจถวิล
พวกที่เป็นดาบสหมดมลทิน จะได้ภิญโญยศปรากฏนาน
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จไปโรงฉัน ให้จัดสรรผลไม้สิ่งใดหวาน
ที่โอชาสารพัดจัดประทาน ให้อาจารย์เสวยเล่นพอเย็นทรวง
ทั้งน้ำท่าหามาตั้งให้นั่งเสวย เหมือนอย่างเคยแต่งตั้งในวังหลวง
เจ็ดกษัตริย์เสวยลองของทั้งปวง ผลมะม่วงหวานมันขยันดี
ขนุนขนันพรรณผลาโอชารส ล้วนของสดเก็บมาได้ในไพรศรี
มะปริงปรางทรางสะท้อนเงาะล่อนดี ผลลิ้นจี่ลำไยมีหลายพันธุ์
เสวยเสร็จต่างเสด็จยุรยาตร เฝ้าพระบาทสามองค์ที่โรงฉัน
แล้วทูลลาดาบสหมดด้วยกัน จรจรัลกับหลังเข้าลังกา
ถึงนิเวศน์เวียงวังแล้วยั้งหยุด ฝ่ายทรงภุชนครินทร์ปิ่นมหา
อิศเรศเกศเกล้าพระเจ้าอา เรียกโหรามาแถลงแจ้งคดี
จงคูณหารการจะราชาภิเษก อติเรกฤกษ์ยามตามวิถี
ทั้งเดือนวันชั้นไหนจะได้ดี เอาตามที่บทเบื้องเรื่องบุราณ
การรับสั่งพระมุนินทร์ปิ่นนักสิทธ์ จงเร่งคิดเค้ามูลเร่งคูณหาร
จะให้เจ้านรินทร์รัตน์รับโองการ ไปอยู่ผ่านเขตจังหวัดรัตนา
โหรบังคมก้มเกล้าเจ้าพิภพ แล้วทวนทบคืนวันชันษา
ลงเลขลับนับตามดิถีมา ตั้งชะตาผู้เจ้าของครองแผ่นดิน
จันทร์เป็นอุตม์พุธเป็นศรีว่าดีนัก จะสูงศักดิ์ได้ใหญ่ดั่งใจถวิล
จะได้ปราบพวกศัตรูหมู่อรินทร์ แล้วจะภิญโญยศปรากฏนาม
จะลือเดชทุกประเทศมานอบนบ ขจรจบแต่บรรดาภาษาสยาม
คำนวณเสร็จแล้วประมูลทูลไปตาม ทั้งวันยามในเดือนยี่ปีระกา
ขึ้นสิบสองค่ำวันเสาร์เข้าเป็นศรี ในเดือนยี่การภิเษกเอกนักหนา
ควรจะตั้งแต่งงานการพารา จงทราบฝ่าบาทมูลดั่งทูลทาย ฯ
ฝ่ายพระจอมโมลีศรีสวัสดิ์ โองการตรัสสั่งพหลคนทั้งหลาย
กลาโหมกรมท่าเสนานาย เร่งบาดหมายเกณฑ์กันให้ทันการ
จัดกำปั่นบรรทุกทั้งข้าวของ เครื่องเงินทองมากมายหลายสถาน
ของที่จะเอาไปใช้ในงาน จงจัดการให้สำเร็จทั้งเจ็ดเวร
เครื่องอาวุธสาตราหาให้ครบ ทหารรบจัดไปบ้างทั้งดั้งเขน
พวกสมนอกสมในเร่งจ่ายเกณฑ์ จัดนายเวรขุนหมื่นพื้นฉกรรจ์
สักห้าสิบรีบลงลำที่นั่ง ให้พร้อมพรั่งมีครบเครื่องขบฉัน
ทั้งเสบียงเลี้ยงไพร่ได้น้ำมัน ลงเรือกัลปังหาอย่าช้าที
ผู้รับสั่งตั้งหมายจ่ายสิ่งของ เครื่องเงินทองเสื้อผ้ากะลาสี
ให้ขนไปในเภตราท่าบุรี จัดลงที่ห้องหับสำหรัมนอน ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงพิภพจบจังหวัด โองการตรัสสั่งพระหลานชาญสมร
วายุพัฒน์นัดดาพากันจร ไปสิงขรเชิญเสด็จประเวศวัง
เอารถทรงเรือนมณีสีสลับ ออกไปรับสามพระองค์จำนงหวัง
เอาเสนีรี้พลคนในวัง รีบไปยังเขาเขินเนินอรัญ
วายุพัฒน์หัสกันรีบผันผาย พาไพร่นายพวกพหลพลขันธ์
สองพระองค์ตรงไปป่าพนาวัน ถึงเขตคันเฝ้าไทอัยกา
ประณตนอบหมอบบังคมบรมนาถ เชิญพระบาทสามพระองค์ทรงสิกขา
พระอภัยมุนีศรีโสภา เห็นนัดดามาภิวาทบาทบงสุ์
จึ่งตรัสถามตามประสงค์แก่องค์หลาน เขาจัดการเสร็จสมอารมณ์ประสงค์
มากับปู่ย่าไปดั่งใจจง จะได้ลงกำปั่นไปวันไร
วายุพัฒน์หัสกันทูลฉลอง ยังคอยสองพาราอัชฌาสัย
เมืองผลึกการะเวกเอกเวียงชัย แล้วก็ไปพาราวาหุโลม ฯ
พระทรงฟังสั่งเหล่าพวกดาวบส พร้อมกันหมดทั้งสองนางสำอางโฉม
จะไปพักอยู่ลังกาคอยวาหุโลม เจ้าวาโหมมาจะได้ไปด้วยกัน
แล้วตรัสว่าเหนื่อยมาหนาหลานรัก จงผ่อนพักพวกพหลพลขันธ์
ต่อรุ่งรางสว่างสีรวีวรรณ จึ่งพากันรีบไปในลังกา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ สั่งอำมาตย์เร็วไวทั้งซ้ายขวา
รีบเชิญสารลานทองกล่องลงยา ไปพาราสามนครอย่านอนใจ
การะเวกวาหุโลมเมืองผลึก ออกให้ลึกข้ามมหาชลาไหล
จึ่งจะเร็วรีบพากันคลาไคล เสนาในกราบก้มบังคมลา
ลงกำปั่นใช้ใบไปทั้งสาม แยกไปตามทิศทางกลางมหา
ชลาสินธุ์ถิ่นประเทศเขตพารา ทางไปวาหุโลมนั้นแสนกันดาร
แต่ลมส่งตรงไปมิได้ช้า ถึงขึ้นท่าเดินไปในไพรสาณฑ์
พวกบ้านดงส่งไปได้สำราญ ถึงสถานเจ้าประเทศนิเวศน์วัง ฯ
ท้าววาโหมทราบสารสำราญจิต ประกาศิตสั่งเสนาฝ่ายหน้าหลัง
ให้จัดแจงแต่งกำปั่นมีบัลลังก์ จะข้ามฝั่งไปลังกาหาเจ้านาย
ให้เลี้ยงดูเสวกาที่มาเสร็จ ท้าวเสด็จจรจรัลรีบผันผาย
มาลงเรือพร้อมบรรดาเสนานาย ก็ผันผายจากพาราวาหุโลม
พวกกำปั่นไปพาราการะเวก เสนาเอกเฝ้าองค์พระทรงโฉม
การแห่สารคล้ายพาราวาหุโลม พระทราบโสมนัสในพระทัยเธอ
แล้วให้อ่านสารศรีที่ประสงค์ ถึงพระองค์อนุชามาเสนอ
เชิญไปช่วยเสกการพระหลานเธอ ให้เปรมเปรอครองจังหวัดรัตนา
พระทราบสิ้นยินดีเป็นที่สุด จะเสกบุตรเสาวคนธ์บนมหา
นิเวศน์วังจังหวัดกรุงรัตนา เราเป็นตาต้องไปช่วยอำนวยพร
เจ้าหัสไชยไปด้วยได้ช่วยเขา หลานของเราจะสุโขสโมสร
พระจึ่งสั่งเสนาพลากร เป็นการร้อนจัดกำปั่นให้ทันที
เอาล้าต้าต้นหนคนสำหรับ ให้พร้อมสรรพที่นั่งใหญ่ชักใบสี
ทั้งรอกกว้านทำเสียใหม่จัดให้ดี วันพรุ่งนี้เราจะไปทั้งไพร่พล
ขุนเสนีที่ตำแหน่งมาแต่งเสร็จ พอเช้าเจ็ดนาฬิกาสถาผล
พระจอมวังย่างเยื้องจรดล จากไพชยนต์ลงกำปั่นให้ลั่นปืน
พระหัสไชยตามเสด็จกรุงกษัตริย์ ให้แล่นตัดเข้าลังกาไม่ฝ่าฝืน
ไม่หยุดยั้งรั้งราสิบห้าคืน ทั้งลมคลื่นส่งกระทั่งถึงลังกา
พวกที่ไปเมืองผลึกเหมือนนึกหมาย ลมพระพายพัดกระทั่งเข้าฝั่งฝา
ถึงปากน้ำก็พอย่ำสนธยา พลางขึ้นหาขุนด่านชานบุรินทร์
เล่าแถลงแจ้งการสารสวัสดิ์ จอมกษัตริย์บรมวงศ์ประสงค์ถวิล
มีราชสารไปให้หาทุกธานินทร์ จอมนรินทร์ทุกประเทศเขตนคร
ขุนด่านเร่งม้าใช้ไปนิเวศน์ ทูลทรงเดชบพิตรอดิศร
พวกม้าใช้รีบไปถึงนคร พอภูธรออกที่นั่งบัลลังก์ชัย
ขุนนางพร้อมน้อมประนมบังคมบาท พระถามราชการกิจวินิจฉัย
เสนากราบทูลองค์พระทรงชัย ภูวไนยรมจักรเฉลิมวงศ์
ให้ทูตถือสารามาประณต พระทรงยศโดยหวังดังประสงค์
ฝ่ายพระจอมสินสมุทรภุชพงศ์ สั่งให้ลงไปรับสารามา
กระบวนแห่แตรสังข์ตั้งขนัด ตามกษัตริย์พร้อมหมดสมยศถา
ทั้งกลิ้งกลดบดบังพระสุริยา แห่ขึ้นมาเร็วพลันด้วยทันใด
เข้าในวังสั่งให้อ่านสารอักษร ขุนสุนทรทูลแจ้งแถลงไข
ศุภลักษณ์จอมนรินทร์ปิ่นเวียงชัย เฉลิมในรมจักรนัครินทร์
เชิญพระหลานมาลังกาพาราสถาน ช่วยจัดการตามรับสั่งดั่งถวิล
จะภิเษกนัดดาไปธานินทร์ เจ้านรินทร์รัตน์กุมารผ่านบุรี
พระทราบความตามสนองโองการตรัส ให้เร่งจัดกำปั่นใหญ่ใส่ธงสี
จะรีบไปลังกาอย่าช้าที ขุนมนตรีจัดทหารชาญณรงค์
พระสั่งให้เลี้ยงผู้ถือหนังสือสาร แล้วประทานเงินทองของประสงค์
ทูตทูลลากลับไปดั่งใจจง ฝ่ายพระองค์ขึ้นข้างในที่ไสยา
สั่งอนงค์องค์มิ่งมเหสี อันตัวพี่จะรีบไปในมหา
ชลาสินธุ์ถิ่นประเทศเขตลังกา องค์พระอารับสั่งให้ไปนคร
จะราชาภิเษกหลานเป็นการใหญ่ ต้องรีบไปแต่งตั้งช่วยสั่งสอน
พอเย็นใจไพร่ฟ้าประชากร ก็จะจรรีบมาไม่ช้าที ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์อรุณทูลฉลอง อันตัวน้องจะตามไปในวิถี
ได้เฝ้าองค์พระชนกชนนี พระฤๅษีบิตุลาป้าของเรา
สินสมุทรตรัสว่าดีที่คำนับ ต้องไปรับการด้วยได้ช่วยเขา
มิใช่คนต่างสถานหลานของเรา มาไปเฝ้าช่วยงานการพารา
ครั้นรุ่งรางสางแสงพระสุริยง ทั้งสององค์จอมกษัตริย์ผลัดภูษา
แล้วทรงเครื่องเยื้องย่างจากปรางค์ปรา พวกกัลยาตามเสด็จจากเขตคัน
ลงกำปั่นลำใหญ่ทั้งไพร่พร้อม เรือแวดล้อมเหล่าพหลพลขันธ์
กำปั่นสองร้อยลำแล่นตามกัน สิบแปดวันถึงลังกาให้ซาใบ
ทอดสมอรอราอยู่ท่าป้อม ทหารพร้อมเซ็งแซ่แลไสว
เมืองการะเวกทอดตามกันหลามไป จุดฟืนไฟตามระยางสว่างตา
พอพาราวาหุโลมก็มาถึง อึงคะนึงล้วนทมิฬกินปักษา
เข้าจอดเรียงเคียงกันเป็นหลั่นมา ชาวพารารีบไปทูลมูลคดี
สามนครพาราเสร็จมาถึง พวกข้าจึ่งมาประณตบทศรี
พระทรงทราบสั่งขุนพลแลมนตรี วันพรุ่งนี้จัดกระบวนแลทวนธง
รถที่นั่งฝังพลอยย้อยระยับ เอาไปรับจอมกษัตริย์ราชหงส์
แต่วาโหมเอารถไม้ใช่พระวงศ์ แต่เทียวธงดนตรีมีเหมือนกัน
แห่ข้างหลังรั้งท้ายจ่ายทหาร เป็นสามด้านใส่เสื้อแดงให้แข็งขัน
พรุ่งนี้เช้าสุริย์ฉายขึ้นพรายพรรณ จงพากันลงไปรับประคับประคอง
สุดสาครกับวลายุดาราช ไปเชิญพระบาทแล้วประมูลทูลฉลอง
ว่าอาวุ่นมิได้ไปดั่งใจปอง เชิญฝ่าละอองการะเวกเอกบุรี
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ บังคมบาทบงกชบทศรี
กับอนุชามาพลันด้วยทันที ขึ้นพาชีเร่งพหลพลไกร ฯ
จะกล่าวข้างพระมุนินทร์ปิ่นนักสิทธ์ สำราญจิตจากกุฎีที่อาศัย
มาทรงราชรถารีบคลาไคล สองอรไทนางชีก็ลีลา
มาขึ้นรถหมดด้วยกันให้ผันผาย กระบวนท้ายตามติดด้วยศิษย์หา
พวกนักพรตหมดด้วยกันดั่งพรรณนา พระหัสกันนำหน้าพลาพล
ข้างเบื้องท้ายวายุพัฒน์กระบวนหลัง เดินคับคั่งมาในป่าพนาสณฑ์
ระรื่นร่มลมอ่อนอ่อนไม่ร้อนรน หอมเสาวคนธ์ตามทางข้างอรัญ
สารภีพิกุลกุหลาบเทศ การะเกดสุกรมนมสวรรค์
มะลุลีมะลิลาชบาบรรณ ประยงค์แย้มแกมกันมีนานา
สาวหยุดพุดซ้อนเสาวรส ดอกไม้สดร่วงหรุบล้วนบุปผา
ทั้งกาหลงชงโคโยทะกา จำปีจำปาเกดแก้วตามแถวทาง
ครั้นจะไม่ชี้แจงแห่งบุปผา หลวงชีมาทั้งสองจะหมองหมาง
ต้องว่าบ้างตามที่วิถีทาง เป็นที่ว่างของสตรีพอปรีดิ์เปรม
ถึงแก่เฒ่าเล่าก็ยังเห็นบุปผา เจตนาแก้ทุกข์สุขเกษม
ไม่เกลียดชังหวังเชยชิมพออิ่มเอม ต้องปรีดิ์เปรมแก่บุปผาสุมาลัย
ครั้นถึงวังลังกาอาณาเขต เสร็จประเวศเก๋งทองอันผ่องใส
พวกนักสิทธ์เสนาพากันไป อยู่ที่ในเคหสถานตามบ้านโยม ฯ
จะกล่าวข้างสามพาราแห่มาถึง ตำหนักซึ่งทำไว้ท่าท้าววาโหม
กั้นห้องหับประดับประดาระย้าโคม เชิญวาโหมให้เข้าไปในบุรี ฯ
ฝ่ายพระจอมนคราการะเวก อติเรกเชิญลีลาศปราสาทศรี
หน่อนรินทร์สินสมุทรสุดภักดี กับอรุณรัศมีสองพระองค์
นำเสด็จเจ้าพาราการะเวก อดิเรกพร้อมประยูรสกุลหงส์
ชวนกันมาอภิวาทบาทบงสุ์ กษัตริย์ทรงปราศรัยในตระกูล
ศรีสุวรรณมาบังคมแล้วก้มกราบ ศิโรราบในพระปิ่นบดินทร์สูร
กษัตริย์สุริโยไทยอันไพบูลย์ เธอเพิ่มพูนปรีดาตรัสว่าไป
พ่อพาพี่ไปเฝ้าพระนักสิทธ์ ท่านสถิตเข้าพักตำหนักไหน
ศรีสุวรรณนำเสด็จเสร็จข้างใน พวกวงศาตามกันไปถึงเก๋งทอง ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงการะเวก อติเรกกราบก้มประนมสนอง
พอทราบสารการรับสั่งเหมือนอย่างปอง มาฉลองในพระคุณพระมุนี ฯ
พระอภัยมุนีฤๅษีสิทธ์ ว่าขอบจิตน้องรักเป็นศักดิ์ศรี
พ่อมาด้วยจะได้ช่วยการพิธี ได้เป็นศรีสุขสวัสดิ์แก่นัดดา
อีกสามวันจึ่งจะได้ใช้กำปั่น ไปพร้อมกันทั้งพวกวงศ์เผ่าพงศา
หยุดประทับยับยั้งอยู่ลังกา พอเป็นผาสุกสบายจะได้จร ฯ
ฝ่ายเสาวคนธ์มณฑาสุสาลี จัดเครื่องที่จะเลี้ยงองค์พระทรงศร
ทั้งเจ๊กแขกผัดอั้วคั่วสุกร ฝรั่งตั้งเครื่องร้อนสารพัน
แม่ครัวไทยไก่พะแนงแกงเป็ดนก เสียงสากครกรัวถี่ขมีขมัน
เครื่องกับข้าวเต่ายำของสำคัญ กุ้งทอดมันจัดใส่ลงในจาน
บ้างเทียบเครื่องกษัตรายกมาตั้ง บนบัลลังก์ส่งท่านท้าวทั้งคาวหวาน
พวกสาวสาวเหล่านางพนักงาน รับเครื่องอานขึ้นไปตั้งบ้างนั่งคอย
พวกอยู่งานการบำเรอเสนอขับ มาคั่งคับอยู่ข้างในรับใช้สอย
พนักงานคลานมานั่งระวังคอย ล้วนน้อยน้อยน่ารักลักขณา ฯ
ฝ่ายนงเยาว์เสาวคนธ์วิมลพักตร์ ลงตำหนักจรจรัลด้วยหรรษา
ไปเชิญเสด็จจักรพรรดิกษัตรา เสด็จมาเสวยพลันด้วยทันที
พร้อมพระวงศ์พงศาคณาญาติ มาร่วมอาสน์สวรรยางค์ในปรางค์ศรี
เสวยของต่างต่างล้วนอย่างดี พระภูมีเสด็จเสวยเลยลีลา
แล้วจัดของเลี้ยงเสนาท้าววาโหม เสียงครึกโครมเลี้ยงทมิฬกินปักษา
ครั้นอิ่มเอมกินอยู่หมู่เสนา ฝ่ายท้าววาโหมเข้าเฝ้ามุนินทร์
พระปราศรัยไต่ถามตามประสงค์ ในเชื้อวงศ์ชื่นชมสมถวิล
ยังอิ่มเอมเปรมปราหรือราคิน ทั่วแผ่นดินนคเรศเขตนคร ฯ
ฝ่ายวาโหมโสมนัสฟังตรัสถาม จึ่งทูลความถวายองค์พระทรงศร
อันเขตแคว้นแดนดินถิ่นนคร ไม่ทุกข์ร้อนราคีไม่มีภัย ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ ตรัสประภาษปรีดาพลางปราศรัย
พรุ่งนี้เช้าเราจะพากันคลาไคล ไปที่ในจังหวัดกรุงรัตนา ฯ
ฝ่ายวาโหมทูลลามาที่อยู่ พอเช้าตรู่ไปกำปั่นด้วยหรรษา
ครั้นรุ่งรางสางแสงพระสุริยา กษัตราพร้อมวงศ์พวกพงศ์พันธ์ ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ เสด็จจากอาสน์พรรณรายต่างผายผัน
ดาบสินีชีตามเสด็จพลัน ลงเรือกัลปังหาไม่ช้าที
พวกเสนานักสิทธ์ติดตามเสด็จ พร้อมกันเสร็จโดยจริตกิจฤๅษี
ออกลอยลำตามวนชลธี พระภูมีเสร็จสบายท้ายเภตรา ฯ
ฝ่ายกษัตริย์ขัตติวงศ์ลงกำปั่น พร้อมด้วยกันสุริย์วงศ์เผ่าพงศา
ลงกำปั่นลั่นปืนเป็นสัญญา ออกเภตราแล่นหลามตามทะเล
วาหุโลมรั้งท้ายเป็นฝ่ายหลัง ทหารตั้งขานโห่เสียงโจ๋เจ๋
พวกถือปืนยืนจ้องมองคะเน ทางทะเลเคยศึกฝึกชำนาญ
แต่เรือลำกำปั่นสักพันเศษ ข้ามประเทศลังกามหาสถาน
ลมก็เรื่อยเฉื่อยฉ่ำไปสำราญ ไม่พบพานศัตรูหมู่อรินทร์
มีแต่สัตว์มัจฉาว่ายคลาคล่ำ บ้างผุดดำในมหาชลาสินธุ์
ฝูงกระโห่โลมาในวาริน กระเบนบินปลาทุกังฝูงมังกง
เหล่ายี่สนนนทรีมีสะพรั่ง ทั้งกุ้งกั้งว่ายเปิดเตลิดหลง
จะละเม็ดดาษเดียรว่ายเวียนวง ฝูงกระพงแหวกว่ายในสินธู
ฉนากฉลามตามคลื่นมีดื่นดาษ ผุดเกลื่อนกลาดพิมพาแลราหู
ตะเพียนทองล่องลอยตามสินธู ทั้งหอยปูหมึกสายขึ้นรายเรียง
ฝูงเต่ากระคละเคล้าเป็นเหล่าหลาก ว่าแต่ปากแจ้งอรรถฉวัดเฉวียง
ฝูงแมงดาดาดาษชายหาดเรียง ว่าแต่เพียงเล็กน้อยตามรอยทาง