Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
สะอื้นร่ำน้ำพระเนตรลงเนืองนอง พิไรร้องร่ำว่าสารพัน
ทูลกระหม่อมจอมโลกของลูกเอ๋ย พระละเลยลูกไว้ไปสวรรค์
แล้วมิหนำซ้ำพระพี่สิ้นชีวัน ลูกจะผันพักตราไปหาใคร
เหลือลำบากยากเย็นด้วยเป็นหญิง ยิ่งคิดยิ่งเยือกอุราน้ำตาไหล
กำพร้าแม่แต่ได้อยู่กับภูวไนย ไม่เปลี่ยวใจลูกยาเหมือนครานี้
โอ้พระองค์ทรงสวัสดิ์ฉัตรทวีป ดังประทีปแจ่มจำรัสรัศมี
มาดับวับลับฟ้าทั้งธาตรี ไม่เห็นพี่พ่อแม่อยู่แต่ตัว
พระบิดาพาลูกไปด้วยเถิด จะขอเกิดกับอุระพระอยู่หัว
เป็นมนุษย์สุดจะอายไม่วายกลัว จะฆ่าตัวตามติดพระบิตุรงค์
แล้วชักตรีที่เหน็บในมือเสื้อ แต่พอเงื้อพระพี่เลี้ยงร้องเสียงหลง
เข้าแย่งยุดฉุดชิงนางโฉมยง กันแสงทรงโศกาแล้วว่าพลาง
น้อยหรือรุมคุมเหงคะเนงร้าย เขาจะตายนอกรีดมากีดขวาง
จะชิงตรีพี่เลี้ยงไม่ละวาง พวกขุนนางร้องห้ามปรามทุกคน
อย่าปล่อยนะพระพี่เลี้ยงจงยึดไว้ ไม่มีใครครองสมบัติจะขัดสน
แล้วชวนกันอัญชลีนีฤมล อย่าสิ้นชนม์เชิญบำรุงกรุงลังกา
อันเยี่ยงอย่างปางก่อนบวรนาถ เสวยราชย์เรียงกันตามชันษา
บัดนี้สิ้นปิ่นกษัตริย์ขัตติยา พระธิดาจงเป็นใหญ่ได้เอ็นดู
จะได้คิดปิดอุมงค์ปลงพระศพ เป็นเคารพรับตราพระราหู
แล้วจึงคิดกิจการผลาญศัตรู ที่เป็นคู่เคืองแค้นแทนบิดร ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาน้อย ให้เศร้าสร้อยโศกทรวงดวงสมร
จึงตรัสตอบขอบคำที่ร่ำวอน การนครควรคู่กับผู้ชาย
เราเป็นหญิงยิ่งเป็นเจ้าชาวสิงหล ทุกตำบลจะบังอาจประมาทหมาย
จงจัดกันบรรดาเสนานาย ช่วยสืบสายสมบัติกษัตรา
อันเรานี้มิขออยู่จะสู้ม้วย ไปเกิดด้วยบิตุเรศกับเชษฐา
นางตรัสพลางทางสะอื้นกลืนน้ำตา พวกเสนาน้อยใหญ่พิไรทูล
อันคนอื่นพื้นแต่ไพร่มิใช่กษัตริย์ สุดจะจัดขึ้นเป็นปิ่นบดินทร์สูร
แม่เป็นหญิงจริงอยู่แลแต่ตระกูล สืบประยูรปกเกล้าชาวลังกา
แม้นเมืองน้อยร้อยเอ็ดไม่เข็ดขาม จะปราบปรามข้าศึกทรงปรึกษา
ข้าพเจ้าเหล่าอำมาตย์มาตยา ขออาสาสิ้นชีวิตไม่คิดกาย
ประการหนึ่งซึ่งตราพระราหู เป็นของคู่ขัตติยาเทวาถวาย
เป็นตราแก้วแววเวียนวิเชียรพราย แต่เช้าสายสีรุ้งดูรุ่งเรือง
ครั้นแดดแข็งแสงขาวดูพราวพร้อย ครั้นบ่ายคล้อยเคลือบสีมณีเหลือง
ครั้นค่ำช่วงดวงแดงแสงประเทือง อร่ามเหลืองรัศมีเหมือนสีไฟ
แม้นเดินหนฝนตกไม่ถูกต้อง เอาไว้ห้องหับแห่งตำแหน่งไหน
ไม่หนาวร้อนอ่อนอุ่นละมุนละไม ถ้าชิงชัยแคล้วคลาดซึ่งสาตรา
แต่ครั้งนี้ท้าวมิได้เอาไปศึก เพราะท้าวนึกห่วงพระแม่แน่นักหนา
ด้วยเป็นหญิงทิ้งไว้จึงให้ตรา ไว้รักษาสารพันอันตราย
จึงธนูผู้หญิงมันยิ่งถูก ควรพระลูกทดแทนให้แค้นหาย
หญิงผลึกศึกกล้าเสียกว่าชาย เชิญพระแม่แก้อายอย่าวายวาง ฯ
ฝ่ายละเวงวัณฬาลูกฝรั่ง ครั้นได้ฟังข้าเฝ้าเขาถากถาง
จึงตรัสตอบขอบคุณพวกขุนนาง ช่วยคิดล้างไพรินให้สิ้นอาย
จะถือตราราหูคู่ชีวิต อาญาสิทธิ์สุดแต่บทตามกฎหมาย
อนึ่งเราเยาวพาปัญญาคลาย ท่านทั้งหลายแหลมหลักช่วยตักเตือน
แต่รีบรัดจัดแจงแต่งพระศพ ตามขนบมาอย่างไรก็ให้เหมือน
ฝ่ายข้าเฝ้าเหล่าทหารพลเรือน ไม่บิดเบือนบังคมชมปัญญา
พนักงานการสำหรับประดับศพ ก็แต่งครบเครื่องอร่ามตามภาษา
อันเยี่ยงอย่างข้างฝรั่งเกาะลังกา ท้าวพระยาอยู่ปราสาทราชวัง
ก็ต้องมีที่ตายไว้ท้ายปราสาท สำหรับบาทหลวงจะได้เอาไปฝัง
เป็นห้องหับลับลี้ที่กำบัง ถึงฝรั่งพลเรือนก็เหมือนกัน
ใครบรรลัยไปบอกพระบาทหลวง มาควักดวงเนตรให้ไปสวรรค์
มีไม้ขวางกางเขนเป็นสำคัญ ขึ้นแปลธรรม์เทศนาตามบาลี
ว่าเกิดมาสามัญคนทั้งหลาย มีร่างกายก็ลำบากคือซากผี
ครั้นตัวตายภายหลังฝังอินทรีย์ เอาเท้าชี้ขึ้นนั้นด้วยอันใด
วิสัชนาว่าจะให้ไปสวรรค์ ว่าเท้านั้นนำเดินดำเนินได้
อันอินทรีย์ชีวิตพลอยติดไป ครั้นเท้าย่างไปทางไหนไปทางนั้น
จึงฝรั่งฝังผีตีนชี้ฟ้า ให้บาทาเยื้องย่างไปทางสวรรค์
ว่ารูปเหมือนเรือนโรคโสโครกครัน ให้สูญลับกัปกัลป์พุทธันดร
เทศนาหน้าศพจบแล้วสวด พวกนักบวชบาทหลวงทั้งปวงสอน
ให้เผ่าพงศ์วงศานรากร นั้นมานอนคว่ำเรียงเคียงเคียงกัน
ครั้นสวดจบศพใส่เข้าในถุง บาทหลวงนุ่งห่มดำนำไปสวรรค์
อ่านหนังสือถือเทียนเวียนระวัน ลูกศิษย์นั้นแบกผีทั้งสี่คน
ค่อยเดินตามข้ามหลังคนทั้งหลาย ที่นอนรายเรียงขวางกลางถนน
บาทหลวงพระประพรำด้วยน้ำมนต์ ตลอดจนห้องฝังกำบังลับ
หกศีรษะเอาศพใส่หลุมตรุ แต่พอจุศพถุงเหมือนปรุงปรับ
พระบาทบงสุ์ตรงฟ้าศิลาทัพ เครื่องคำนับนั้นก็ตั้งหลังศิลา
ให้ลูกหลานว่านเครือแลเชื้อสาย ได้ถวายข้าวตอกดอกบุปผา
ให้กราบลงตรงบัลลังก์ตั้งบูชา เหมือนกราบฝ่าพระบาทไม่ขาดวัน
แล้วกรวดน้ำทำบุญกับบาทหลวง ตามกระทรวงส่งให้ไปสวรรค์
ครั้นสำเร็จเสร็จศพทำครบครัน มาพร้อมกันบรรดาเสนาใน
เชิญละเวงวัณฬาธิดาราช ขึ้นนั่งอาสน์เนาวรัตน์จำรัสไข
ฝ่ายเสนีที่บำรุงเจ้ากรุงไกร ถวายไอศวรรยาทั้งธานี
ทั้งหัศเกนเป็นนายฝ่ายทหาร ถวายรถคชสารชาญชัยศรี
แล้วเวียงวังคลังนาบรรดามี อัญชลีแล้วถวายรายกันไป ฯ
นางถือตราราหูคู่พระหัตถ์ เพชรรัตน์รุ้งพร่างสว่างไสว
ทรงกระบี่มีโกร่งโปร่งเปลวไฟ จึงปราศรัยเสนาบรรดามี
เราขอบคุณขุนนางต่างตำแหน่ง ช่วยตบแต่งให้บำรุงซึ่งกรุงศรี
อายุเราเล่าพึ่งได้สิบหกปี เป็นสตรีไม่ชำนาญการสงคราม
แต่สุดแสนแค้นเคืองเมืองผลึก จะทำศึกสิ้นชีวิตไม่คิดขาม
ขอปัญญาข้าเฝ้าอย่าเบาความ จะปราบปรามเมืองผลึกช่วยตรึกตรา
ฝ่ายขุนนางต่างคนก็จนจิต สุดจะคิดการศึกที่ปรึกษา
จึงทูลความตามธรรมเนียมเจียมปัญญา ธรรมดาข้าบาทในราชการ
ก็เรียนรู้อยู่คงเข้ายงยุทธ์ เพลงอาวุธป้องปัดประหัตประหาร
กับพิชัยสงครามตามโบราณ ไม่ทราบการกลศึกที่ลึกลับ
สุดแต่องค์นงลักษณ์ศักดิ์กษัตริย์ จะทรงจัดการสำเร็จให้เสร็จสรรพ
จะชนะจะแพ้เพราะแม่ทัพ ที่บังคับคิดอ่านการทั้งปวง
อันนักปราชญ์ราชครูผู้สำเร็จ คือสมเด็จสังฆราชพระบาทหลวง
รู้วิสัยไตรยุคทุกกระทรวง แล้วก็ล่วงรู้ประมาณการสงคราม
ทั้งดินฟ้าอาเพศเหตุวิบัติ แม้นกษัตริย์สงสัยได้ไต่ถาม
เป็นที่ครูสุริย์วงศ์ทรงพระนาม ได้ปราบปรามบ้านเมืองเรืองเจริญ ฯ
ฝ่ายละเวงวัณฬาสุดาสดับ กิตติศัพท์ซึ่งรำพันสรรเสริญ
จึงสั่งเสนาในให้ไปเชิญ บาทหลวงเดินเข้ามานั่งบัลลังก์รัตน์
นางโฉมยงทรงรินสุราถวาย เสนานายหลายคนปรนนิบัติ
เครื่องน้ำชามาตั้งบ้างนั่งพัด บ้างหยิบยัดยากล้องจ้องประเคน
นางละเวงวัณฬาอัชฌาฉลาด คำนับบาทหลวงต่างไม้กางเขน
แล้วเล่าเรื่องเมืองผลึกทำศึกเจน อุศเรนบิตุราชไปพลาดพลั้ง
เสียพระชนม์คนตายก็หลายแสน จะแก้แค้นคิดหมายไม่วายหวัง
ขอพึ่งบุญคนช่วยด้วยสักครั้ง ช่วยโปรดสั่งสอนให้เหมือนใจนึก ฯ
ฝ่ายฝรั่งสังฆราชพระบาทหลวง ฉลาดล่วงคาดการประมาณศึก
หัวร่อร่าว่าเป็นกรรมที่ล้ำลึก เมืองผลึกดีแต่สู้กับผู้ชาย
แผ่นดินนี้สีกามหากษัตริย์ เห็นจะตัดศึกได้ดังใจหมาย
ยิ่งเป็นหญิงยิ่งจะได้ด้วยง่ายดาย ถ้าเป็นชายก็จะแพ้แก่ศัตรู
จะต้องตรองตรึกตราวิชาหญิง สละทิ้งเสียทั้งตราพระราหู
แม้นคิดเห็นเช่นเราสั่งทั้งชมพู ไม่หาญสู้ศึกโยมพระโฉมงาม ฯ
นางละเวงเกรงฉลาดพระบาทหลวง ไม่ทราบทรวงสงสัยจึงไต่ถาม
ข้าพเจ้าเยาวพาปัญญาทราม ช่วยแนะความเหตุผลในกลการ
พระหัวเราะเคาะกล้องจะลองจิต บอกเป็นปริศนาว่าวิตถาร
กลก็การการก็กลกลปนการ เร่งคิดอ่านองค์ละเวงอย่าเกรงเลย
แล้วลุกลาคลาไคลกลับไปกุฏิ์ นิมนต์หยุดก็ยิ่งเดินทำเมินเฉย
นางคิดคำทำเนียบที่เปรียบเปรย ยังไม่เคยแก้กลก็จนใจ
ให้ทิ้งตราราหูรู้อย่างหญิง จะให้ยิ่งยังไม่เห็นว่าเป็นไฉน
ไม่พูดจาว่าขานประการใด กลับเข้าในแท่นที่ศรีไสยา ฯ
แต่นั้นมาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์ พยาบาทเมืองผลึกจึงปรึกษา
แม้นโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาพะงา ออกนั่งว่าราชกิจที่ติดพัน
จะให้ผู้เฒ่าเฝ้าห้องร้องว่าศึก เมืองผลึกยิงบิดาท่าอาสัญ
ฝ่ายลูกสาวเจ้าลังกาพระยาหญิง ไม่มีสิ่งสุขจิตคิดถวิล
ถึงเวลาว่าขานการแผ่นดิน ก็ได้ยินเรื่องเขาฆ่าบิดาตาย
นางทรงฟังดังพระกรรณจะลั่นออก เหมือนหนามยอกเสียบหูไม่รู้หาย
ถึงยามนอนถอนฤทัยให้ระคาย คิดอุบายบาทหลวงเพียงทรวงโทรม
ไม่เห็นหนกลศึกที่ลึกซึ้ง แสนรำพึงผอมซูบพระรูปโฉม
ทุกทุ่มยามห้ามฆ้องกลองประโคม มิให้โครมครื้นครึกด้วยตรึกตรอง ฯ
ฝ่ายนารีพี่เลี้ยงอยู่เคียงแท่น เห็นนางแสนโศกนักพระพักตร์หมอง
จึงเล้าโลมโฉมงามตามทำนอง แม้ขัดข้องข้อใดที่ในทรวง
แม่โฉมยงจงอุตส่าห์มีมานะ ไปหาพระสังฆราชผู้บาทหลวง
จะได้อ้อนวอนถามความทั้งปวง จะเหงาง่วงงึมงำอยู่ทำไม ฯ
นางฟังสี่พี่เลี้ยงประโลมปลอบ ค่อยชื่นชอบชี้ทางสว่างไสว
พอเช้าตรู่สุริโยอโณทัย สั่งให้ไขสินธุพุละออง
นางสรงชลบนเตียงพี่เลี้ยงล้อม ประณตน้อมพระบุตรีสีขนอง
ขัดสุคนธ์ปนเจือด้วยเนื้อทอง นวลละอองอำไพวิไลตา
แล้วแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจำรัส อย่างกษัตริย์บิตุเรศพระเชษฐา
พี่เลี้ยงเหล่าสาวสรรค์กัลยา ล้วนปรีชาเชิญพระแสงแต่งเป็นชาย
ส่วนโฉมยงทรงกระบี่แล้วลีลาศ มาทรงราชรถาฝาพระฉาย
ขุนนางแห่แต่ล้วนดาบกำซาบสะพาย ออกทางท้ายเมืองมาถึงอาราม ฯ
ลงจากรถบทบาทค่อยยาตรย่าง พี่เลี้ยงนางนำเสด็จไม่เข็ดขาม
สาวสะเทิ้นเชิญพระแสงคอยแซงตาม ชมอารามรุ่งโรจน์โบสถ์โบราณ
เพิงผนังหลังคาโอฬารึก กุฎีตึกโตโตรโหฐาน
บันไดคดลดหลั่นเป็นชั้นชาน ศิลาลานเลี่ยนลาดสะอาดตา
ปลูกต้นแก้วทับทิมที่ริมตึก ร่มระรื่นครื้นครึกล้วนพฤกษา
กุหลาบดอกออกแซมแย้มระย้า ทั้งพุดจีบปีบจำปาสารภี
หอมรวยรวยชวยชื่นระรื่นรส ดอกไม้สดสองข้างทางวิถี
สี่พี่เลี้ยงเคียงคลอจรลี ขึ้นกุฎีบาทหลวงมีควงกล
พอเหยียบบันไดไพล่พลิกเสียงกริกกร่าง ระฆังหง่างเหง่งตามกันสามหน
พระฝรั่งฟังสำคัญอยู่ชั้นบน รู้ว่าคนเข้ามาหาออกมารับ
เห็นลูกสาวเจ้าลังกามาเป็นพวก ล้วนถอดหมวกยืนเรียงพี่เลี้ยงสลับ
ด้วยถอดหมวกพวกฝรั่งเป็นคำนับ จึงต้อนรับเชิญนั่งที่ตั่งเตียง ฯ
นางละเวงเกรงพระต้องละยศ สละลดส่านไหมสไบเฉียง
บรรดาเหล่าสาวศรีพระพี่เลี้ยง อยู่แต่เพียงชั้นล่างห่างห่างกัน
บาทหลวงเฒ่าเข้าใจไถลถาม มาอารามรูปทำไมเจ้าไอศวรรย์
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวิลาวัณย์ จึงรำพันพจนาด้วยอาดูร
ข้าพเจ้าเอาชีวิตอุทิศถวาย ทั้งร่างกายกว่าชีวาตม์จะขาดสูญ
ขอพึ่งบุญคุณพระช่วยอนุกูล ให้เพิ่มพูนภิญโญในโภไคย
ซึ่งทิ้งตราราหูเรียนรู้หญิง ทั้งสองสิ่งสุดจะแปลจะแก้ไข
พระโปรดด้วยช่วยแสดงให้แจ้งใจ แต่พอให้แก้แค้นแทนบิดร ฯ
บาทหลวงฟังนั่งนึกเห็นลึกแหลม ไอกระแอมอุบอิบกระซิบสอน
อันดวงตราราหูคู่นคร ข่าวขจรเจริญมาเนิ่นนาน
ทุกด้าวแดนแสนรักจักใคร่ได้ เขียนบอกไปในกระดาษราชสาร
แม้นใครรับดับร้อนช่วยรอนราญ จะเชิญท่านผ่านผดุงกรุงลังกา
ซึ่งเรียนรู้ผู้หญิงสิ่งสังวาส ให้ฉลาดเหลือเอกเหมือนเมขลา
จำลององค์ลงกระดาษให้บาดตา เอาชื่อตราชื่อกรุงจรุงพจน์
กับรูปวาดราชสารการสรรเสริญ ไปเที่ยวเชิญท้าวพระยาคงมาหมด
ได้ใช้เล่นเช่นเขาว่าเสนามด เพราะรักยศรักหญิงช่วยชิงชัย
อันถิ่นฐานบ้านเมืองที่เรืองเดช หลายประเทศแผนที่คัมภีร์ไสย
ทั้งแยบยลกลศึกจารึกไว้ ตั้งแต่ไตรดายุคทุกแผ่นดิน
แม้นเรียนได้ไว้เป็นครูรู้ทำเนียบ จะคิดเทียบทำอย่างไรก็ได้สิ้น
ไม่เหนื่อยใจไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน ใช้แต่ลิ้นก็พอเห็นจะเป็นการ
พลางไขตู้ดูตำราไตรดายุค แผนที่ทุกถิ่นประเทศเขตสถาน
ให้ลูกสาวเจ้าลังกาแล้วอาจารย์ ก็บอกการกลเล่ห์เสน่ห์ชาย
เสกสุคนธ์ปนยาแก้วตามนุษย์ แม้บุรุษเห็นพักตร์รักไม่หาย
ยิ่งถูกมือหรือว่าได้เข้าใกล้กาย คนนั้นตายด้วยได้เพราะใจรัก
จงพากเพียรเรียนร่ำให้สำเร็จ กลเม็ดเหมือนอย่างกริชที่มิดฝัก
แต่ฝึกตัวมั่วชายวุ่นวายนัก ใจจะรักเขาเข้าบ้างระวังใจ
นางละเวงเกรงบาปไม่หยาบหยาม จะทำตามชี้แจงแถลงไข
แม้นราคีมีระคายที่ชายใด สัญญาให้แล่เนื้อเอาเกลือทา ฯ
บาทหลวงนั่งฟังหัวร่อแล้วขอโทษ อย่ากริ้วโกรธตรองตรึกหมั่นศึกษา
นางจดจำคำนับรับตำรา ทั้งผืนผ้าแผนที่ด้วยดีใจ
เอาใส่หีบจีบจับระดับกระดาษ ตำรับราชสงครามตามวิสัย
ให้คนหามตามหลังเข้าวังใน นางตั้งใจพากเพียรเรียนตำรา
รู้วิสัยไตรเพทประเทศถิ่น ภูมิแผ่นดินแดนทะเลพระเวหา
แล้วจ้างนางโลภหนักมาควักตา ประสมยายอดเสน่ห์ด้วยเล่ห์กล
เลือกเหล่าสาวสุรางค์สำอางโฉม งามประโลมล้ำหญิงในสิงหล
ที่รุ่นราวสาวน้อยได้ร้อยคน มาสอนกลสตรีให้ปรีชา
แม้นชายใดได้ปะพอประเนตร แสนเทวษหวังรักนั้นนักหนา
แล้วฝึกหญิงยิงธนูรู้ศัสตรา เป็นรักษาองค์นั้นสามพันคน
ทั้งหัดชายนายทหารชาญกำแหง ให้เข้มแข็งการศึกเฝ้าฝึกฝน
ทุกคืนวันหมั่นระวังเป็นกังวล กว่าพวกพลจะได้คล่องถึงสองปี
จึงแต่งสารลานทองใส่กล่องแก้ว เหมือนกลแร้วจะได้ดักฝูงปักษี
เลือกอำมาตย์ราชทูตที่พูดดี รู้ท่วงทีทำเล่ห์เพทุบาย
กับรูปนางช่างเขียนไม่เพี้ยนผิด ตามจริตเมืองทมิฬสิ้นทั้งหลาย
สารสำหรับกับรูปของเจ้านาย ไปฝากฝ่ายเมืองมีไมตรีกัน
เที่ยวเชิญท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นประเทศ ทั้งต่างเพศเพียงยักษ์มักกะสัน
ด้วยแผนที่มีแจ้งแห่งสำคัญ เกณฑ์กำปั่นไปลำละตำบล
แล้วเกณฑ์ไพร่ไปตั้งวังสนาม ที่ท่าข้ามขอบฝั่งหลังถนน
ก่อกำแพงแหล่งล้อมป้อมประจญ มีตึกกลสูงใหญ่กระไดเวียน
เก๋งสำหรับรับแขกทำแปลกอย่าง เลือกล้วนช่างที่ฉลาดมาวาดเขียน
มีคนรู้ผู้ดำริคอยติเตียน ให้แปลงเปลี่ยนปลูกสร้างสำอางตา
เป็นปีครึ่งจึงสำเร็จได้เสร็จสรรพ วังสำหรับท่าข้ามสำปันหนา
หนทางไกลไปแต่วังเมืองลังกา จนถึงท่าที่ข้ามเป็นสามวัน
ถ้าตกแล้งแต่งขุนนางต่างพระเนตร เฝ้านิเวศน์เวียงชัยไอศวรรย์
นางยกพลคนแสนกับสามพัน มาตั้งมั่นเมืองใหม่ใกล้คงคา
ให้ขึ้นป้อมล้อมระวังเผื่อพลั้งพลาด แต่งออกลาดตระเวนเกณฑ์อาสา
สะพรักพร้อมซ้อมหัดเพลงศัสตรา ทั้งคอยท่าทัพท้าวทุกด้าวแดน ฯ
ฝ่ายอำมาตย์ราชทูตพวกถือสาร คุมทหารลำละร้อยออกลอยแล่น
ด้วยเข็มตั้งสังเกตทุกเขตแคว้น ไปตามแผนที่ทางกลางคงคา
ฝ่ายลำหนึ่งถึงละมานสถานถิ่น เมืองทมิฬฟันเสี้ยมเหี้ยมหนักหนา
ไม่กินข้าวชาวบุรินทร์กินแต่ปลา กินช้างม้าสารพัดสัตว์นกเนื้อ
ถึงเวลาฆ่าชีวิตเอามีดเชือด แล้วคลุกเลือดด้วยสักหน่อยอร่อยเหลือ
ทั้งน้ำส้มพรมพล่าน้ำปลาเจือ ล้วนเถือเนื้อดิบกินสิ้นทุกคน
จึงพ่วงพีมีกำลังเหมือนดังอูฐ แต่เสียงพูดคล้ายทำนองของสิงหล
ไว้ผมปรกปกไหล่เหมือนไฟลน หยิกหยิกย่นย่อย่องององอน
ใส่เสื้อแสงแต่งกายคล้ายฝรั่ง มีกำลังเหล็กนั้นทำคันศร
ใส่สายลวดกวดกลมพอสมกร ยิงกุญชรแรดควายตายทุกที
อันแดนดินถิ่นฐานทุกบ้านช่อง บังเกิดทองเกิดเพชรทั้งเจ็ดสี
อึกทึกตึกตั้งด้วยมั่งมี ชาวบุรีก็มิได้ทำไร่นา
เก็บเงินทองกองทรัพย์ไว้นับซื้อ โคกระบือม้าช้างต่างภาษา
ใครไปขายได้แพงแรงราคา เรือลูกค้าเข้าเมืองนั้นเนื่องไป
อันองค์ท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นประเทศ อัคเรศร่วมรักนั้นตักษัย
ทุกเช้าค่ำคร่ำครวญรัญจวนใจ จะหาใหม่ก็ไม่สมอารมณ์คิด
ถึงนารีมีอื่นสักหมื่นแสน ไม่เหมือนแม้นเมียหลวงดังดวงจิต
พอหลับลงทรงพระสุบินนิมิต ว่านาคีมีฤทธิ์เผ่นทะยาน
ดูยาวเฟื้อยเลื้อยมาบนอากาศ รัดปราสาทสุดยอดตลอดฐาน
แล้วพ่นพิษฤทธิ์เริงดังเพลิงกาฬ ประหารผลาญวรองค์เป็นผงคลี
พอรู้สึกนึกว่างูคือผู้หญิง จะมีใครใคร่เป็นมิ่งมเหสี
จึงแก้ฝันบรรดาโหรากวี เขาว่าทีจะได้องค์อนงค์นาง
พอได้ข่าวชาวลังกาจะมาเฝ้า ให้รับเข้าเขตจังหวัดไม่ขัดขวาง
ฝ่ายอำมาตย์ราชทูตเอาอูฐช้าง ถวายต่างบุปผาบรรณาการ
แล้วเข้าเฝ้าเจ้าบุรีเห็นสีซูบ ถวายรูปกระดาษราชสาร
ทั้งทูลความตามประสงค์ของนงคราญ เจ้าละมานตรัสตอบว่าขอบใจ
รับไมตรีคลี่กระดาษที่วาดรูป เห็นงามงูบง่วงซบสลบไสล
หมอเข้าแก้แต่อังสาถึงขาตะไกร จึงค่อยได้สมประดีกลับคลี่ชม
งามเสงี่ยมเอี่ยมอิ่มดูพริ้มพักตร์ พระเกศปักปิ่นทองใส่ช้องผม
นิ้วนิดนิดชิดแช่มแฉล้มกลม แต่ทรวงห่มส่านพับนั่งหลับตา
นวลละอองสองแก้มเหมือนแย้มยิ้ม ดูจิ้มลิ้มหลงเล่ห์ในเลขา
พระโอษฐ์อิ่มพริ้มพรายชม้ายมา พอปะตาเต็มรักพระยักคิ้ว
แล้วลืมองค์ทรงกระแอมแล้วแย้มเยื้อน แม่งามเหมือนเดือนเพ็งช่างเปล่งผิว
ดังลอยฟ้ามาให้ชมตามลมปลิว แล้วลอยลิ่วลับไปเสียไกลตา
ครั้นรู้สึกนึกเก้อทำเรอแก้ เอาพับจีบหนีบรักแร้รักนักหนา
ทำถามทูตพูดถึงพระธิดา ชันษาโฉมเฉลาสักเท่าไร ฯ
ราชทูตพูดล่อทั้งยอเจ้า ได้สิบเก้าเข้าปีนี้เป็นปีใหม่
เมื่อคลอดนั้นควันกลบทั้งภพไตร แผ่นดินไหวแว่นแคว้นแดนสุธา
โหรทำนายทายว่าจะปรากฏ เกียรติยศคู่สร้างต่างภาษา
พอสิ้นบุญทูลกระหม่อมจอมลังกา พระธิดาองค์เดียวก็เปลี่ยวใจ
จึงเสี่ยงทายหมายว่านานาประเทศ ทุกขอบเขตขัตติย์วงศ์พระองค์ไหน
ทรงโปรดปรานปราบสิ้นอรินทร์ภัย ก็จะให้บำรุงกรุงลังกา ฯ
เจ้าละมานหวานหูไม่รู้อิ่ม ทั้งแย้มยิ้มยังพึ่งรุ่นบุญหนักหนา
ได้เมียใหม่ได้ทั้งเมืองลังกา พลางฉีกตราราชสารออกอ่านพลัน
ในสารทรงองค์ละเวงวัณฬาราช เสวยราชย์ลังกามหาศวรรย์
สืบกษัตริย์ขัตติย์วงศ์ในพงศ์พันธุ์ ทุกคืนวันว้าเหว่อยู่เอกา
เหมือนหงส์ทองล่องเมฆวิเวกสูง ไม่เหมือนฝูงหงส์ทองห้องคูหา
แม้นสิ้นบุญสูญกษัตริย์ขัตติยา ชาวพาราราษฎรจะร้อนรน
บัดนี้เล่าชาวผลึกเป็นศึกเสี้ยน ยังเบียดเบียนชายหญิงชาวสิงหล
ไม่มีชายนายทัพกำกับพล จะผ่อนปรนปราบศึกช่วยตรึกตรา
จึงเสี่ยงทายพรายแพร่งให้แจ้งข่าว ถึงองค์ท้าวเจ้าประเทศเหมือนเชษฐา
ผู้ใดรับดับแค้นแทนบิดา ปราบปัจจามิตรให้บรรลัยลาญ
จะมอบตราราหูคู่สมบัติ สืบกษัตริย์สุริย์วงศ์ดำรงสถาน
แต่ละข้อล่อใจเห็นได้การ เจ้าละมานเหมือนจะเหาะหัวเราะคัก
แล้วชวนทูตพูดจาประสาซื่อ เรานับถืออยู่จะใคร่ไปรู้จัก
แต่เมืองเราชาวลังกาเขาว่ายักษ์ จึงแกล้งกักกั้นด่านเสียนานมา
ประเดี๋ยวนี้ศรีสวัสดิ์เสวยราชย์ ให้รูปวาดตามประสงค์ดังวงศา
เราต่างเพศเหตุไฉนใจสุดา ว่าเมตตาสงสัยจะใคร่รู้ ฯ
ฝรั่งทูตพูดดีไม่มีขัด เหมือนปืนยัดยิงกรอกกระบอกหู
แม้นห่างกันพรั่นตัวเหมือนกลัวงู ถ้าเป็นคู่เคียงข้างก็วางใจ
แต่เสือลายร้ายกล้าประดาเสีย ไม่กินเมียกินมิตรพิสมัย
ยิ่งได้ยักษ์ศักดิ์สิทธิ์ฤทธิไกร ยิ่งดีใจจะได้กลัวทั่วแผ่นดิน ฯ
เจ้าละมานพานจะซื่อถือว่าแน่ เสวยแต่ผลยอหัวร่อดิ้น
ให้ทองคำบำเหน็จทั้งเพชรนิล เลี้ยงให้กินข้าวปลาประสาเคย
แล้วองค์ท้าวเข้าที่คลี่กระดาษ เอารูปวาดวางเรียงเคียงเขนย
ยิ่งพิศเพ่งเปล่งปลั่งกำลังเชย พระกรเกยกอดรูปเฝ้าลูบคลำ
แต่น่าชังสังวาสตามชาติยักษ์ ฝีมือหนักนีดเน้นเคล้นขยำ
กำเริบรักปลักปลอบไม่ตอบคำ เฝ้าสูดร่ำร้องว่าสาแก่ใจ
ประหลาดจริงนิ่งหงิมไม่ยิ้มแย้ม เดี๋ยวนี้แก้มแดงดอกจะบอกให้
พระกอดรูปจูบซ้ำนั้นร่ำไป ใครใช้ให้ไม่พูดจะสูดแรง
ครั้นรู้สึกนึกยั้งแล้วคลั่งอีก เฝ้าชักฉีกชายเสื้อเหลือแสลง
แล้วเคลิ้มเห็นเป็นหยิกทำพลิกแพลง พระองค์แดงดังหนึ่งตำลึงงอม
จนรุ่งเช้าท้าวแอบไว้แนบเนื้อ แล้วทรงเสื้อสวมปิดสนิทถนอม
คลุมประทมห่มคลุมดูออมครอม ต้องอดออมอารมณ์ให้ตรมเตรียม
เวลาสายย้ายย่างออกข้างหน้า พร้อมเสนานับพันพวกฟันเสี้ยม
จึงสั่งงานการสงครามตามธรรมเนียม ให้ตรวจเตรียมเภตราพันห้าร้อย
พลประจำลำละพันถือคันศร เคยราญรอนรบกล้าไม่ล่าถอย
เรือทองคำลำที่นั่งนั้นฝังพลอย ดูพรายพร้อยแพรวพร่างกระจ่างตา
ด้วยที่แดนแผ่นดินเพชรนิลมาก ไม่หายากเหมือนอย่างต่างภาษา
บรรทุกน้ำลำเลียงกับข้าวปลา ทั้งสัตว์ป่าเป็ดไก่เอาไปกิน
ได้พร้อมพรั่งคั่งคับเป็นสรรพเสร็จ คอยเสด็จดาษดาชลาสินธุ์
ส่วนองค์ท้าวเจ้าละมานผ่านแผ่นดิน เหมือนจะบินข้ามฝั่งไปลังกา
ด้วยเชยรูปจูบสุคนธ์ปนยาแฝด เปรียบเหมือนแรดได้กลิ่นถวิลหา
พอพร้อมไพร่ไม่รอดูฤกษ์พา ยกเภตราพันเศษจากเขตแคว้น
ส่วนนายท้ายหมายมั่นตะวันออก ตัดระลอกแล่นข้ามไปตามแผน
ด้วยรีบร้อนก่อนท้าวทุกด้าวแดน ได้ลมแล่นร่ำมาไม่ราใบ
เป็นเดือนหนึ่งถึงลังกาตรงท่าข้าม ถนนพระรามราชวังที่ตั้งใหม่
ทอดสมอรอเรียงเคียงกันไป บ้างลดใบลดเสากินเหล้ายา
ฝ่ายอำมาตย์ราชทูตที่ถือสาร ทูลลาท้าวเจ้าละมานด้วยหรรษา
ขึ้นเมืองใหม่ไปเฝ้าพระธิดา ทูลกิจจาตามจริงทุกสิ่งอัน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช คิดขยาดอยู่ด้วยยักษ์มักกะสัน
แต่ใจรู้อยู่ว่าไม่ทำไมกัน จะดูฟันเสี้ยมเล่นให้เห็นพักตร์
ดำริพลางทางสั่งพวกช่างแต่ง จงจัดแจงให้พิลึกตึกตำหนัก
จะรับแขกแปลกประเทศเป็นเพศยักษ์ ให้พร้อมพรักพระที่นั่งเหมือนสั่งไว้ ฯ
ฝ่ายฝรั่งช่างประดับได้รับสั่ง มาแต่งตั้งเตียงทองม่านสองไข
เป็นลดหลั่นชั้นบนล้วนกลไก มีควงไขฆ้องระฆังก็ดังเอง
ริมกระถางวางธูปรูปฝรั่ง ถึงนาทีตีระฆังเสียงหงั่งเหง่ง
ระเรื่อยรับขับขานประสานเพลง ผู้ใดฟังวังเวงในวิญญาณ์
ดอกไม้ร้อยสร้อยสนสุคนธรส มะลิสดหอมระรื่นชื่นนาสา
แถวถนนหนทางข้างคงคา ให้ปูผ้าขาวรองไว้สองชั้น
ฝ่ายพ่อครัวหัวป่าก์หาแกล้มเหล้า จะเลี้ยงเหล่าพวกยักษ์มักกะสัน
สังหารแพะแกะควายลงหลายพัน เอาแม่ขันรองเชือดเลือดเอาไว้
บ้างแล่เถือเนื้อสดรดน้ำส้ม ไม่แกงต้มตับดิบพอหยิบได้
ปรุงผักชียี่หร่าโรยพริกไทย ทำเตรียมไว้พร้อมเสร็จสำเร็จการ ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาสมร พอแดดอ่อนอาบองค์สรงสนาน
ชโลมละอองทองปนสุคนธ์ธาร พนักงานขัดสีฉวีวรรณ
ทรงภูษาค่าเมืองเรืองระยับ สอดสลับฉลององค์ทรงกระสัน
ใส่สร้อยนวมสวมประสานสังวาลวรรณ แก้วกุดั่นแวววามอร่ามองค์
แล้วกวดเกล้าเมาลีศรีสวัสดิ์ ผจงผัดพระนลาฏวาดขนง
ปักปิ่นทองช้องผมพอสมทรง ดังอนงค์นางฟ้าสุราลัย
ใส่สนอบกรอบหน้าระย้าย้อย ล้วนเพชรพลอยแพรวพรายดอกไม้ไหว
แล้วเลือกสาวสันทัดที่หัดไว้ สำหรับใช้ปรนนิบัติกษัตรา
แม้นชายใดได้ยลวิมลโฉม หวังประโลมหลงเล่ห์เสน่หา
กับนารีที่ได้หัดเพลงศัสตรา คอยรักษาองค์นางข้างละพัน
แล้วทรงตราราหูยูรยาตร ดูผุดผาดดังสุรางค์นางสวรรค์
สี่พี่เลี้ยงเคียงคลอจรจรัล นางกำนัลพรั่งพร้อมล้อมจรดล
ออกตึกใหม่ใหญ่กว้างสำอางโฉม เสียงประโคมฆ้องกลองก้องกาหล
ทั้งธงทิวปลิวเปลื้องไปเบื้องบน ตามถนนใหญ่ยาวผ้าขาวปู
ชาวลังกาพากันดูพวกฟันเสี้ยม เห็นหาญเหี้ยมน่ากลัวทั้งหัวหู
แต่ล้วนมีฝีมือถือธนู ชวนกันดูเดินตามออกหลามมา
เข้าในวังยั้งหยุดกระบวนแห่ ให้ตามแต่ตัวนายทั้งซ้ายขวา
เข้าตึกทองห้องประทับระยับตา ขุนเสนาเชิญให้นั่งบัลลังก์รัตน์
ฝ่ายสุรางค์นางสำหรับคอยรับแขก ล้วนรุ่นแรกรู้กลปรนนิบัติ
มานบนอบหมอบกรานอยู่งานพัด บ้างก็ยัดจุดกล้องประคองคอย
บ้างหมอบเมียงเคียงบัลลังก์เข้าตั้งเครื่อง แลชำเลืองล่อใจให้ใช้สอย
พอเนตรสบหลบเลี่ยงเมียงชม้อย ดูแช่มช้อยเชิงชวนให้ยวนใจ ฯ
เจ้าละมานลานจิตพิศเพ่ง ล้วนปลั่งเปล่งปลื้มจิตด้วยพิสมัย
กิริยาน่าถนอมละม่อมละไม พระยิ้มใหญ่ยิ้มน้อยชม้อยเมิน
มาเห็นนางข้างซ้ายชม้ายหมอบ ยิ่งชื่นชอบเชิงนางระคางเขิน
ดูเพราพริ้มยิ้มแย้มแจ่มเจริญ พระหลงเพลินพลอยยิ้มอยู่พริ้มพราย ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาสมร เปิดบัญชรฉากเขียนวิเชียรฉาย
เห็นองค์ท้าวเจ้าละมานเหมือนมารร้าย ทั้งรูปกายใหญ่หลวงดูพ่วงพี
จมูกแหลมแก้มแฟบซีกฟันเสี้ยม ดูหน้าเหี้ยมหาญหนักเหมือนยักษี
แต่กิริยาดูประหวัดด้วยสตรี เห็นนารีสาวแส้แลตะลึง
ดำริพลางนางกษัตริย์ตรัสปราศรัย ขอบพระทัยเชษฐารีบมาถึง
น้องสมหวังดังจิตคิดคะนึง จะได้พึ่งภูมีเหมือนพี่ยา
แล้วปราศรัยไต่ถามไปตามเรื่อง ถึงบ้านเมืองเผ่าพงศ์พระวงศา
ทั้งแถวทางกลางทะเลมาเภตรา มรคาขัดขวางเป็นอย่างไร ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าละมานให้ลานจิต เฝ้าเพ่งพิศฝูงอนงค์ให้หลงใหล
เสียงตระหนักทักทายก็อายใจ ชำเลืองไปดูนางตามหว่างโคม
เห็นโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช สถิตอาสน์อำไพวิไลโฉม
ดังดวงเดือนเคลื่อนคล้อยลอยโพยม งามประโลมลืมองค์หลงตะลึง
เหมือนรูปร่างช่างเขียนไม่เพี้ยนผิด ทศทิศธาตรีไม่มีถึง
ลำพระกรอ่อนละม่อมเหมือนกล่อมกลึง นิ้วดังหนึ่งลำเทียนเจียนประจง
พระโอษฐ์นางอย่างสีลิ้นจี่จิ้ม ดูไม่อิ่มอกใจให้ใหลหลง
เพลินอารมณ์ชมรูปจนงูบลง กลับรู้องค์อายใจอาลัยลาน
จึงตอบว่าธานีไม่มีทุกข์ เกษมสุขสืบวงศ์ดำรงสถาน
พอทราบข่าวสาวน้อยพลอยรำคาญ จะมาผลาญไพรีซึ่งบีฑา
ให้โฉมยงทรงยศในทศทิศ ปัจจามิตรมาบังคมก้มเกศา
แม้นขัดเคืองเมืองไหนที่ไม่มา จะอาสาสงครามปราบปรามไป
ประเดี๋ยวนี้ที่ว่าเป็นข้าศึก เมืองผลึกนั้นอยู่หนตำบลไหน
จะไปมัดตัดศีรษะพระอภัย มาให้ได้ตามประสงค์จำนงนาง ฯ
นางละเวงวัณฬาสุดาสดับ ทำยิ้มรับรักใคร่มิได้หมาง
พระล้าเลื่อยเหนื่อยมาตามท่าทาง พักเสียบ้างพอให้ไพร่ได้สำราญ
แล้วเล่าเรื่องเมืองผลึกเป็นศึกใหญ่ พระอภัยผ่านสมบัติพัสถาน
แม้นทรงเดชเชษฐาปรีชาชาญ ช่วยโปรดปรานปราบได้ดังใจปอง
จะมอบตราราหูคู่กษัตริย์ แสนสมบัติในพระคลังทั้งสิบสอง
เป็นปิ่นเกล้าชาวเมืองให้เรืองรอง ขอให้น้องพึ่งบุญได้อุ่นใจ
ดำรัสพลางนางสั่งให้ตั้งเลี้ยง ล้วนโต๊ะเตียงแต่งงามตามวิสัย
เครื่องพล่ายำน้ำส้มพรมพริกไทย สุกรแพะแกะไก่ล้วนใส่จาน
ใบผักชียี่หร่าโรยหน้าพร้อม พระแสงส้อมมีดพับสำหรับฝาน
สุราเข้มเต็มพระเต้าเก้าทะนาน พนักงานตั้งเตียงไว้เรียงราย ฯ
ฝ่ายสุรางค์นางบำเรอเสนอหน้า รินสุราแลชม้อยคอยถวาย
สาวสำหรับขับเคียงเมียงชม้าย ประสานสายซอดังเสียงวังเวง
แล้วขับขานประสานเสียงสำเนียงเรื่อย ช่างฉ่ำเฉื่อยฉอเลาะล้วนเหมาะเหมง
บ้างไขกลดนตรีให้ตีเอง ได้ฟังเพลงเพลิดเพลินเจริญใจ ฯ
อันองค์ท้าวเจ้าละมานเหมือนบ้านนอก เขาลวงหลอกลุ่มหลงไม่สงสัย
เสวยเหล้าเมามายสบายใจ กินแกะไก่ม้าลาสารพัน
เอาปลายมีดกรีดเชือดเลือดสดสด อร่อยรสน้ำส้มด้วยคมสัน
เนื้อพังผืดตืดไตกินไส้ตัน ยิ่งกลืนมันเมามายทำชายตา
ดูรูปทรงองค์ละเวงยิ่งเปล่งปลั่ง ทำนองนั่งน่ารักนั้นนักหนา
พอโฉมฉายชายช้อยชม้อยมา ได้ปะตาตละศรสะท้อนทรวง
ยิ่งแสนรักสุดรักให้หนักอก เหมือนหนึ่งยกเมรุไกรไศลหลวง
โอ้อกใครในแผ่นดินสิ้นทั้งปวง ไม่เหมือนทรวงเจ้าละมานที่ลานรัก
จนเคลิ้มว่าถ้าได้เหมือนใจแล้ว จะอุ้มแก้วกอดประทับไว้กับตัก
พลางคิดอ่านการศึกพูดฮึกฮัก จะหาญหักห้ำหั่นให้บรรลัย
ทั้งข้าเฝ้าเจ้าละมานพลอยหาญฮึก เมืองผลึกจะมาครือมือที่ไหน
ทั้งข้าเจ้าเมามัวไม่กลัวใคร จะชิงชัยช่วยบำรุงกรุงลังกา
เหล่าพหลพลขันธ์พวกฟันเสี้ยม นั่งพรมเจียมดื่มเหล้าเมาหนักหนา
เริงสำรวลสรวลเสเสียงเฮฮา กินวัวพล่าควายยำคำโตโต
บ้างกัดกินลิ้นอูฐแล้วพูดพร่ำ ยังซดซ้ำเหล้าเข้มอีกเต็มโถ
ที่หยาบคายร้ายกาจชาติเฉโก ก็พูดโอ้อวดตัวไม่กลัวเกรง
บ้างกินแกล้มแถมเหล้าจนเมามาก ตีฝีปากโป้งโหยงทำโฉงเฉง
ลางพวกพร้องร้องร่ำบ้างทำเพลง ออกครื้นเครงแซ่เสียงทั้งเวียงวัง
บ้างเกี้ยวสาวชาวลังกาที่มาเลี้ยง เข้ายืนเคียงขอจูบแล้วลูบหลัง
บ้างยื้อยุดฉุดคร่าทำน่าชัง นางฝรั่งร้องอึงคะนึงไป
จนพลบค่ำสำเร็จเป็นเสร็จสรรพ ให้กองทัพอยู่พลับพลาที่อาศัย
ทั้งข้าเจ้าเมาซานสำราญใจ ต่างหลับใหลลืมกายดังวายปราณ
จนยามสองฆ้องระฆังประดังเสียง แซ่สำเนียงนายหมวดตรวจทหาร
พวกฝรั่งนั่งล้อมป้อมปราการ ตีฆ้องขานยามเรียกกันเพรียกไป ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าละมานชาญฉกาจ เมื่อไสยาสน์อยู่พลับพลาที่อาศัย
เสนหาอาวรณ์ร้อนฤทัย ฝันว่าได้เชยชิดพระธิดา
จนฟื้นกายคลายเมายังเคล้าหมอน หมายว่านอนแนบชิดขนิษฐา
ถนอมอุ้มจุมพิตผิดพะงา พระลืมตาตกใจกระไรเลย
แลเขม้นเห็นหมอนยิ่งค่อนแค้น มาทำแทนเทียมนางขว้างเขนย
ยังลืมองค์หลงแลชะแง้เงย ที่ทรามเชยแม่ไปแฝงเสียแห่งใด
พอเห็นเหล่าชาวที่นั่งวีพัด จิตประหวัดว่าอนงค์ด้วยหลงใหล
ลงจากเตียงเคียงประโลมโฉมวิไล ใครใช้ให้ศรีสวัสดิ์มาพัดวี
วางเสียเจ้าเข้าไปนอนเสียก่อนเถิด งามประเสริฐสาวน้อยอย่าถอยหนี
พลางจุมพิตชิดชวนเฝ้ายวนยี ตาชาวที่ลุกทะลึ่งเสียงตึงตัง
พระฉวยฉุดยุดหัตถ์กระหวัดกอด เสียงฟอดฟอดเฝ้าแต่จูบแล้วลูบหลัง
จะขัดขวางอย่างไรก็ไม่ฟัง มันร้องดังดิ้นอึงคะนึงไป
พระรู้สึกนึกอายระคายเขิน ชม้ายเมินมัวหมองไม่ผ่องใส
ขึ้นสู่แท่นแสนระทดสลดใจ เหลืออาลัยรำลึกนึกถึงนาง
มาพานพบสบสมอารมณ์รัก แต่สูงศักดิ์สารพัดจะขัดขวาง
เหลือความคิดมิดเม้นไม่เห็นทาง จนรุ่งรางร้อนรนกระวนกระวาย
จำจะรีบรบพุ่งกรุงผลึก ให้เสร็จศึกสมคิดที่จิตหมาย
จึงออกนั่งสั่งมหาเสนานาย ตะวันบ่ายลมตกจะยกทัพ
ไปรบพุ่งกรุงผลึกเป็นศึกใหญ่ ไม่ชนะพระอภัยก็ไม่กลับ
อำมาตย์หมอบนอบนบเคารพรับ มากำชับกำชาตรวจตรากัน
ให้ตักน้ำลำเลียงเสบียงเบิก เสียงเอิกเกริกเตรียมพหลพลขันธ์
ลงประจำลำที่นั่งทั้งดั้งกัน ลำละพันเภตราทั้งห้าร้อย
บ้างเปลี่ยนเสาเพลาใบใส่หางเสือ แต่ล้วนเรือรบใหญ่เคยใช้สอย
ปักธงดำกำปั่นเป็นหลั่นลอย ต่างเตรียมคอยพร้อมพรั่งริมฝั่งชล ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าละมานยิ่งหาญฮึก จะทำศึกอวดผู้หญิงเมืองสิงหล
จึงโสรจสรงคงคาทาสุคนธ์ ทรงเครื่องต้นแต่งประดับสำหรับกาย
สนับเพลาเนาหน่วงมีห่วงรัด คาดเข็มขัดเครื่องมั่นกระสันสาย
ใส่เกราะเพชรเกล็ดกลับสลับลาย ดูกรุยกรายกรีดพระหัตถ์จัดประจง
ใส่หมวกทองรองนวมสวมพระเศียร ยอดวิเชียรชายร่อนเหมือนหงอนหงส์
ใส่เกือกสวมนวมนุ่มหุ้มพระชงฆ์ ครั้นเสร็จทรงธนูคู่พระกร
ออกจากห้องร้องเรียกโยธาหาญ มากราบกรานเตรียมแห่แซ่สลอน
ชวนขุนนางย่างย้ายกรีดกรายกร บทจรจากพลับพลาเข้ามาวัง ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาราช ออกอำมาตย์นอบน้อมอยู่พร้อมพรั่ง
ให้เชิญท้าวเจ้าละมานขึ้นบัลลังก์ มีนางนั่งพัดวีให้ปรีดา
แล้วปราศรัยไพเราะเสนาะถ้อย น้องเศร้าสร้อยแสนสังเวชพระเชษฐา
เคยสำราญผ่านสมบัติอยู่อัตรา เสด็จมาบรรทมตรมฤทัย
เป็นสตรีมิได้ไปให้ใช้สอย อย่านึกน้อยใจน้องจงผ่องใส
ประภาษพลางนางประทานพวงมาลัย ให้สาวใช้ไปถวายชม้ายเมิน ฯ
เจ้าละมานหวานเสียงสำเนียงเสนาะ ช่างไพเราะรำพันสรรเสริญ
รับบุปผามาลัยใจเจริญ พระชมเพลินพลางตอบว่าขอบใจ
จะอาสากว่าจะเสร็จสำเร็จศึก แม่อย่านึกเคลือบแคลงแหนงไฉน
เย็นวันนี้พี่จะยกโยธาไป ช่วยชิงชัยเมืองผลึกเหมือนตรึกตรา
ไม่เหนื่อยเหน็ดเข็ดขามแก่ความยาก หวังจะฝากชีวิตขนิษฐา
สนองพลางนางชม้ายทำชายตา พอสบหน้านางยิ้มยิ่งอิ่มใจ ฯ
ฝ่ายละเวงวัณฬาสุดาสดับ มิใคร่รับคำลาอัชฌาสัย
แสร้งทำทีกิริยาเหมือนอาลัย ถอนฤทัยทำสะอื้นกลืนน้ำตา
แล้วว่าน้องตรองตรึกนึกวิตก พระจะยกทัพเดียวเปลี่ยวหนักหนา
จะเกณฑ์ไพร่ให้ฝรั่งชาวลังกา คุมโยธาไปด้วยช่วยสงคราม
เจ้าละมานทานทัดอย่าจัดทัพ ฉันจะรับให้สำเร็จไม่เข็ดขาม
แม้นเมืองไหนไม่ราบจะปราบปราม ให้สมความปรารถนายุพาพาล
นางฟังคำทำชะอ้อนถอนใจใหญ่ แล้วสั่งให้กองตระเวนเกณฑ์ทหาร
เป็นเรือนำตำบลชลธาร เอาเหตุการณ์กลับหลังมาลังกา
แล้วอวยชัยให้มหาอานุภาพ อรินทร์ราบเรืองเดชพระเชษฐา
ศึกสำเร็จเสร็จสรรพรีบกลับมา ได้เห็นหน้าน้องนี้จะดีใจ
เจ้าละมานหวานวาบให้ปลาบปลื้ม ตะลึงลืมอำลาน้ำตาไหล
สะอื้นร่ำสำลักกระอักกระไอ แต่จำใจจำลายุพาพาล
มาลงเรือพระที่นั่งบัลลังก์รัตน์ พร้อมขนัดนาวาโยธาหาญ
ให้ตีกลองฆ้องระฆังกังสดาล ทหารขานโห่ลั่นสนั่นดัง
ได้ลมดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก เอะอะออกนาวาทั้งหน้าหลัง
ข้ามมหาสาชลในวลวัง ตามฝรั่งเรือนำเป็นสำคัญ ฯ
จะกล่าวถึงพระอภัยเจ้าไตรจักร มีคนรักคอยเหตุทุกเขตขัณฑ์
เมื่อฟันเสี้ยมเตรียมพลคนสำคัญ เอาข่าวนั้นบอกมาถึงธานี
พระทราบความขามขยาดว่าชาติยักษ์ จะหาญหักรบพุ่งเอากรุงศรี
จึงตรองตรึกปรึกษาเสนาบดี ศึกคราวนี้ห้าวหาญชาญฉกรรจ์
ทั้งไพร่นายกายสูงถึงหกศอก หนังสือบอกมาว่ายักษ์มักกะสัน
จะเกณฑ์พลคนเราเข้าประจัญ เล็กกว่ามันเหมือนหนึ่งหนูไปสู้ช้าง
ขึ้นรักษาหน้าที่ไว้ดีกว่า ปล่อยมันมาตามถนัดไม่ขัดขวาง
แล้วเสนีตีกรงเหล็กตาราง ไว้ที่ข้างเกยชลาหน้าพระลาน
กับโซ่ใหญ่ให้พลไว้คนละเส้น จะจับเป็นพวกฟันเสี้ยมที่เหี้ยมหาญ
พระสั่งตรัสจัดเสร็จสำเร็จการ ป้อมทวารปักขวากไว้มากมาย
แล้วเสนีตีฆ้องเที่ยวร้องป่าว ประชาชาวข้างใต้ไพร่ทั้งหลาย
ให้หลบลี้หนีตัวต้อนวัวควาย ไปอยู่ท้ายเมืองผลึกเมื่อศึกมา ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าละมานชาญฉกาจ คิดประมาทเมืองผลึกฮึกหรรษา
รีบยกทัพขับพหลพลนาวา ทั้งพันห้าร้อยสล้างมากลางชล
สิบห้าคืนคลื่นลมระดมส่ง เป็นทางตรงเร็วรัดไม่ขัดสน
ถึงปากอ่าวเช้าตรู่ไม่รู้กล เห็นผู้คนหนีตัวทั้งวัวควาย
เจ้าละมานหาญฮึกนึกประมาท มันไม่อาจต่อตีจึงหนีหาย
ให้เข้าฝั่งพรั่งพร้อมทั้งไพร่นาย ต่างโก่งสายเกาทัณฑ์ล้วนคันทอง
แล้วตั้งโห่โยธาสิบห้าหมื่น เสียงครึกครื้นพื้นพิภพสยบสยอง
เดินธงเทียวเขียวเหลืองดูเนืองนอง ยกข้ามท้องทุ่งมายังธานี
เห็นพวกพลบนกำแพงเสื้อแดงดาษ ล้วนสามารถหมายจะรบไม่หลบหนี
จึงหยุดทัพยับยั้งสั่งโยธี อย่าเพ่อตีตั้งมั่นประจัญบาน
ให้คนใช้ไปหาตรงหน้าป้อม ว่าพระจอมฟันเสี้ยมซึ่งเหี้ยมหาญ
ยกพหลพลนิกรมารอนราญ จะทำการแก้แค้นแทนลังกา
แม้ว่าองค์พระอภัยเจ้าไตรจักร ยังคิดรักเผ่าพงศ์พวกวงศา
มาคำนับรับพระราชอาชญา จะไม่ฆ่าหญิงชายให้วายปราณ
มินอบนบรบสู้จะพรูพร้อม ทำลายป้อมปืนวังไล่สังหาร
ชั้นลูกอ่อนนอนฟูกลูกพึ่งคลาน จะเผาผลาญเพลิงคลอกเร่งบอกนาย
พวกขุนนางต่างจำคำข้าศึก เห็นหาญฮึกหุนหันเร่งผันผาย
ไปทูลความตามเขามาร้องท้าทาย ล้วนหยาบคายคึกคักเหมือนยักษ์มาร ฯ
พระอภัยไม่พรั่นประหวั่นหวาด สั่งอำมาตย์มูลนายฝ่ายทหาร
แม้นกองทัพหลับใหลเห็นได้การ เปิดทวารออกไปมัดให้รัดรึง
เที่ยวผูกถือมือเท้าพวกบ่าวไพร่ ให้สาใจเหมือนลูกอ่อนลงนอนขึง
แต่นายใหญ่ใส่ถ้วนโซ่ตรวนตรึง เสร็จแล้วจึงพามาใส่ไว้ในกรง
ให้พวกเราเอาขี้ผึ้งผนึกหู คอยนั่งดูธงชัยอย่าใหลหลง
แม้กองทัพหลับใหลเหมือนใจจง จะโบกธงขึ้นให้เห็นเป็นสำคัญ
พระสั่งพลางทางลุกลงจากอาสน์ มาทรงราชยานหามงามขยัน
ทหารพร้อมห้อมแห่ออกแจจัน ขึ้นบนชั้นเชิงเทินเที่ยวเดินดู
เห็นพหลพลขันธ์พวกฟันเสี้ยม กำแหงเหี้ยมโห่ลั่นสนั่นหู
แต่ล้วนมือถือคันเกาทัณฑ์ธนู สังเกตดูแต่งกายคล้ายเสี้ยวกาง
ทั้งสูงใหญ๋ไพร่นายนั้นหลายหมื่น พอแรงปืนถือถนัดไม่ขัดขวาง
พระดูพลบนเชิงเทินดำเนินพลาง พาขุนนางไปประทับที่พลับพลา
ขึ้นทรงนั่งยังที่เก้าอี้เอี่ยม อำมาตย์เฟี้ยมเฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
หยิบปี่แก้วแล้วชูขึ้นบูชา พอลมมาเพลาเพลาทรงเป่าพลัน
เปิดสำเนียงเสียงลิ่วถึงนิ้วเอก หวานวิเวกวังเวงดังเพลงสวรรค์
ให้ชื่นเฉื่อยเจื้อยแจ้วถึงแก้วกรรณ เหล่าพวกฟันเสี้ยมฟังสิ้นทั้งทัพ
ยืนไม่ตรงลงนั่งยิ่งวังเวก เอกเขนกนอนเคียงเรียงลำดับ
เจ้าละมานหวานทรวงง่วงระงับ ลงล้มหลับลืมกายดังวายปราณ ฯ
พระอภัยใจบุญการุญราษฎร์ มิให้ขาดดวงจิตคิดสงสาร
จึงโบกธงตรงพลับพลาสัญญาการ พวกทหารเห็นสิ้นก็ยินดี
เปิดประตูพรูพรั่งออกคั่งคับ เห็นพวกทัพหลับเกลื่อนดูเหมือนผี
ต่างผูกมัดรัดรึงตึงเต็มที ทั้งทุบตีเตะซ้ำให้หนำใจ
ยกองค์ท้าวเจ้าละมานขึ้นคานหาม เอาโซ่ล่ามเสร็จสรรพทั้งหลับใหล
หามมาส่งกรงตารางที่ข้างใน เที่ยวริบไพร่พลซ้ำทำประจาน
เก็บศัสตราผ้าเสื้อไม่เหลือหลอ ใส่โซ่คอครบทั่วตัวทหาร
เห็นผูกรัดมัดเสร็จสำเร็จการ นฤบาลกลับแกล้งเป่าแปลงเพลง
ให้เจื้อยแจ้วแก้วหูกลับรู้สึก เสียงตื่นอึกอักอ่อนลงนอนเขลง
เขารัดรึงตึงตัวต้องกลัวเกรง เรียกกันเองอื้ออึงคะนึงไป
พวกชาวเมืองเคืองขัดคอยมัดซ้ำ คุมประจำคนละคนพลไพร่
เห็นพลิกแพลงแว้งวัดคิดขัดใจ ตีด้วยไม้กระบองร้องวุ่นวาย ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกษัตริย์ โสมนัสในอารมณ์ด้วยสมหมาย
จึงตรองตรึกปรึกษาเสนานาย ทหารฝ่ายฟันเสี้ยมเห็นเหี้ยมครัน
เหมือนจับช้างกลางป่าอย่างประมาท ต้องผูกกราดกรึงตรวจกันกวดขัน
ให้อ่อนหูดูทำนองสักสองวัน จึงผ่อนผันพูดจาดูท่าทาง
สั่งกำชับสรรพเสร็จเสด็จกลับ ลงจากพลับพลาเดินเชิงเทินขวาง
ทหารแห่แลหลามมาตามทาง ขึ้นสู่ปรางค์ปราสาททองที่ห้องใน ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าละมานซึ่งหาญฮึก ครั้นรู้สึกไสยาสน์ให้หวาดไหว
เห็นโซ่ตรวนพวนพันพรั่นพระทัย ต้องอยู่ในกรงตรึงรำพึงคิด
นี่เนื้อเคราะห์เพราะทะนงมาหลงหลับ มันลอบจับจองจำให้ช้ำจิต
จะรบรับสัปยุทธ์เห็นสุดฤทธิ์ เป็นสุดคิดคั่งแค้นแน่นอุรา
โอ้เสียแรงแต่งทัพมานับแสน จะแก้แค้นแทนมิตรกนิษฐา
มิทันรบซบหลับมันจับมา โอ้นึกน่าน้อยใจกระไรเลย
สงสารแต่แม่ละเวงวัณฬาน้อย จะหลงคอยเชษฐานิจจาเอ๋ย
หมายว่าทัพกลับไปจะได้เชย บุญไม่เคยคลาดแคล้วเสียแล้วน้อง
ถึงตัวพี่นี้จะตายไม่วายรัก จะไปฟักฟูมเฝ้าเป็นเจ้าของ
แม้นชายอื่นชื่นชอบมาครอบครอง จะทุบถองถีบผลักแล้วหักคอ
ยิ่งตรึกตราอาลัยใจจะขาด เขาผูกกราดกวดตรึงตึงพระศอ
ยิ่งโมโหโกรธาร้องด่าทอ ไม่ย่อท้อแกล้งท้าให้ฆ่าฟัน ฯ
ฝ่ายข้าเฝ้าชาวบุรินทร์สิ้นทั้งหลาย ทั้งหญิงชายชื่นใจทั้งไอศวรรย์
เที่ยวดูเหล่าชาวละมานสำราญครัน แต่ล้วนฟันเสี้ยมแซมแหลมแหลมเล็ก
บ้างดูท้าวเจ้าละมานชาญฉกาจ เขาจำกราดตรึงองค์ไว้กรงเหล็ก
แขกฝรั่งทั้งพราหมณ์จีนจามเจ๊ก ผู้ใหญ่เด็กเดินดูเป็นหมู่มุง
บ้างหัวเราะเยาะหยันพวกฟันเสี้ยม มันอายเหนียมนั่งนิ่งเหมือนลิงถุง
จนพลบค่ำตรำตรากให้ตากยุง พวกชาวกรุงตรวจตราในราตรี
สงสารท้าวเจ้าละมานให้ร่านร้อน ด้วยอาวรณ์นางวัณฬามารศรี
เสียน้ำใจในอารมณ์ไม่สมประดี จนราตรีตรึกตรองนองน้ำตา
โอ้เสียดายสายสวาทประหลาดโฉม ชวดประโลมลับเนตรของเชษฐา
แต่รูปทรงองค์ละเวงแม่วัณฬา ยังติดมาในเสื้อเป็นเยื่อใย
ยิ่งนึกรักชักกระดาษที่วาดรูป มากอดจูบจิตปลงด้วยหลงใหล
เฝ้าลูบเล่นเคล้นเคล้าเปล่าเปล่าไป ยิ้มละไมหมายว่าองค์อนงค์นวล
ถนอมแนบแอบอุ้มยิ่งคลุ้มคลั่ง เหมือนบ้าหลังลืมองค์ทรงพระสรวล
สะกิดเกาเซ้าซี้เฝ้ายียวน เสียงโซ่ตรวนกริ่งกร่างอยู่กลางกรง ฯ
พวกผู้คุมกลุ้มกลาดประหลาดจิต ต่างสะกิดให้กันดูรู้ว่าหลง
บ้างแฝงเงาเข้าไปมองตามช่องกรง เห็นรูปทรงสาวน้อยก็พลอยเพลิน
บ้างพลั้งว่าน่ารักพยักพเยิด วิไลเลิศล้ำมนุษย์สุดสรรเสริญ
บ้างขอดูขู่ตะคอกทำหยอกเอิน เห็นหมางเมินม้วนกระดาษไม่อาจกวน ฯ
สงสารท้าวเจ้าละมานรำคาญจิต เอารูปปิดปกป้องประคองสงวน
ต้องอดอยากตรากตรำยิ่งรำจวน ทั้งโซ่ตรวนตรึงตราระอาใจ
ไหนจะคิดถึงสมบัติพัสถาน ทั้งวงศ์วานมิได้เห็นว่าเป็นไฉน
ยิ่งรำลึกตรึกตรายิ่งอาลัย จนหายใจทางปากด้วยยากเย็น
ยิ่งดึกดื่นกลืนกล้ำน้ำพระเนตร สุดสังเกตใครจะแก้ไม่แลเห็น
หนาวน้ำค้างกลางอากาศสาดกระเซ็น แสยงเย็นเยือกหลับระงับไป
พอเช้าตรู่ผู้คุมชุมนุมนั่ง เสียงกรนดังดูระงับเห็นหลับใหล
เข้าล้อมลักชักกระดาษรูปวาดไว้ เอามาให้หมื่นขุนเป็นมุลนาย
พวกเสนีคลี่ดูเห็นผู้หญิง ชะงามจริงเจียวนะจะถวาย
เวลาเช้าเข้ามาเตรียมฟูมเฟี้ยมกาย พร้อมทั้งฝ่ายซ้ายขวาข้าราชการ ฯ
ฝ่ายองค์พระอภัยในนิเวศน์ สองโมงเศษเสด็จมายังหน้าฉาน
สถิตแท่นแว่นฟ้าโอฬาฬาร มนตรีกรานกราบก้มบังคมคัล
พระถามท้าวจ้าวละมานยังหาญฮึก หรือรู้สึกโทษกรณ์พอผ่อนผัน
เสนาทูลมูลความเห็นครามครัน เธอป่วนปั่นเป็นบ้าถึงนารี
เอากระดาษวาดรูปออกจูบกอด แล้วหลงพลอดสอดสัมผัสน่าบัดสี
แต่รูปร่างนางนั้นขยันดี ประเดี๋ยวนี้ข้าพเจ้าก็เอามา
แล้วนบนอบหมอบเมียงเข้าเคียงอาสน์ คลี่กระดาษออกถวายลายเลขา
พวกข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์มาตยา ต่างต้องตาต้องจิตให้ติดใจ
พระอภัยได้ยลวิมลโฉม งามประโลมหลงแลดังแขไข
ต้องเสน่ห์เลขาคิดอาลัย ด้วยแจ้งใจว่าลูกสาวเจ้าลังกา
นี่หรือท้าวเจ้าละมานมิซานซบ มารับรบเมืองผลึกศึกอาสา
พระหลงคิดพิศวงองค์วัณฬา แล้วหยิบมาม้วนกระดาษรูปวาดไว้
จึงเอื้อนอรรถตรัสสั่งพวกข้าเฝ้า ให้คุมเจ้าละมานมาได้ปราศรัย
นครบาลคลานออกมาพาเข้าไป ทั้งตรวนใหญ่โซ่ล่ามสามประการ ฯ
เจ้าฟันเสี้ยมเหี้ยมฮึกไม่นึกพรั่น แกล้งยืนยันอยู่ตรงหน้าไม่ว่าขาน
จะตรัสถามความอะไรไม่ให้การ พระรำคาญเคืองขับให้กลับไป
แล้วปรึกษาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์ มันเชื้อชาติเสี้ยวกางต่างนิสัย
จะฆ่าตีชีวันให้บรรลัย ก็เห็นไม่เป็นผลเลยมนตรี
ครั้นจะปล่อยให้ไปเมืองมันเบื้องหน้า มันจะมารบพุ่งเอากรุงศรี
จงคุมไปในทะเลเถิดเสนี ปล่อยเสียที่แดนเงาะตามเกาะเกียน
เป็นฝ่ายเหนือเรือไปไม่ใคร่จะถึง นั้นและจึงแผ่นดินจะสิ้นเสี้ยน
พระสั่งเสร็จเสด็จจากแท่นวิเชียร สู่มนเทียรปรางค์มาศราชวัง ฯ
ฝ่ายข้าเฝ้าเอาเภตราใส่ข้าศึก ออกแล่นลึกแหลมเงาะเกาะกุนตั๋ง
เที่ยวปล่อยที่มีน้ำเป็นกำลัง ตามรับสั่งเสร็จสรรพแล้วกลับมา
แสนสงสารท่านท้าวเจ้าละมาน กับทหารไพร่นายทั้งซ้ายขวา
อยู่เกาะใหญ่ในทะเลถึงเวลา พระสุริยาเย็นย่ำจนค่ำพลบ
คลำกระดาษวาดรูปจะจูบเล่น ไม่พบเห็นรูปเขียนเจียนสลบ
ในเสื้อแสงแห่งไรก็ไม่พบ ยิ่งเซาซบเสียใจร้องไห้โฮ
ถึงยากเย็นเห็นรูปได้ลูบไล้ ค่อยชื่นใจผัวรักขึ้นอักโข
มาชวดจูบรูปงามเมื่อยามโซ หัวอกโอ้อาภัพอัประมาณ
พระกลิ้งเกลือกเสือกองค์ลงกันแสง จนสิ้นแรงระทดอดอาหาร
ลมอัสสาสะประสาสขาดสันดาน เจ้าละมานวายวางอยู่กลางเตียน
เมื่อดับจิตคิดรำพึงถึงผู้หญิง เป็นผีสิงรูปกระดาษที่วาดเขียน
เปรียบเหมือนเงาเข้านั่งระวังเวียน ให้พิศเพี้ยนผีทับเข้าจับตา ฯ
ฝ่ายองค์พระอภัยเจ้าไตรจักร ยิ่งหลงรักรูปเสน่ห์ในเลขา
ถึงยามหลับทับไว้ริมไสยา ครั้นเวลาฟื้นองค์ก็ทรงชม
โฉมแฉล้มแก้มคางสำอางเอี่ยม ประโลมเลียมลืมสุรางค์นางสนม
ทุกคืนค่ำรำลึกนึกนิยม จะใคร่ชมเชยประโลมโฉมวัณฬา
ยามเสวยเคยอร่อยก็ถอยรส ไหนจะอดบรรทมชมเลขา
กระสันโศกโรครักหนักอุรา พระพักตรามัวหมองละอองนวล
ห้ามมิให้ใครเข้ามาเฝ้าแหน อยู่แต่แท่นที่ทองประคองสงวน
เสน่หาอาลัยให้รัญจวน ดังประชวรโรคามากว่าเดือน ฯ
ฝ่ายสุวรรณมาลีศรีสวัสดิ์ นางกษัตริย์เศร้าใจใครจะเหมือน
ด้วยเห็นองค์ทรงธรรม์เธอฟั่นเฟือน พระพักตร์เฝื่อนฝ้าคล้ำน่ารำคาญ
ห้ามมิให้ใครเฝ้าเข้าไสยาสน์ สถิตอาสน์เอองค์น่าสงสาร
คิดจะใคร่ไปเฝ้าฟังอาการ ค่อยแหวกม่านเมียงมองเข้าห้องใน
เห็นทรงธรรม์บรรทมชมแต่รูป ประโลมลูบลืมองค์ด้วยหลงใหล
นางพรายพริ้มยิ้มแย้มกระแอมไอ พระอภัยพับหนีตะลีตะลาน
เอาแอบองค์ทรงคลุมหุ้มกระดาษ สุดสวาทวันทาไม่ว่าขาน
ทำทูลถามความว่าพระอาการ ร้อนรำคาญขัดขวางเป็นอย่างไร
พระฟังคำทำครางเหมือนอย่างเจ็บ ให้เหนื่อยเหน็บลุกนั่งยังไม่ไหว
เห็นนางยิ้มพริ้มพรายอายพระทัย ทำจับไข้รีบรูดวิสูตรบัง ฯ
นางนบนอบมอบเมียงอยู่เคียงอาสน์ ลักกระดาษดูได้ดังใจหวัง
ยิ่งแลเล็งเพ่งพิศยิ่งคิดชัง พระคลุ้มคลั่งผอมซูบเพราะรูปนี้
จะเอาไว้ไยอีกฉีกกระดาษ ไม่ยักขาดแต่สักนิดด้วยฤทธิ์ผี
นางสุดแสนแค้นใจเอาไม้ตี รูปนารีร้องกรีดนางหวีดวาง
พระเหลียวเห็นเป็นโมโหพาโลว่า แค้นหนักหนานอกรีตมากีดขวาง
เข้าชิงรูปลูบแลดูแผลพลาง ยังกระจ่างแจ่มดีไม่มีช้ำ
กลับเข้าที่คลี่วางไว้ข้างแท่น เฝ้าหวงแหนชมชิมไม่อิ่มหนำ
จะเคลิ้มองค์หลงงึมเสียงพึมพำ พิไรร่ำรับขวัญจำนรรจา
นางโฉมยงองค์สั่นพระขวัญหาย เห็นรูปกายร้องดังก็กังขา
จะทูลถามขามขยาดพระอาชญา จึงกลับมาห้องนอกบอกกำนัล
พระภูวไนยได้กระดาษที่วาดรูป ประโลมลูบหลงใหลเหมือนใฝ่ฝัน
ทีนี้เจ้าเข้าไปด้วยได้ช่วยกัน ลักมาฟันเผาไฟเสียให้ยับ
แล้วพาเหล่าสาวสุรางค์ค่อยย่างย่อง เข้าในห้องเห็นพระบาทไสยาสน์หลับ
นางนบนอบหมอบเมียงเคียงคำนับ ค่อยขยับหยิบกระดาษรูปวาดมา
ชวนกันฉีกเท่าไรก็ไม่ขาด แค้นทายาดหยิกทึ้งด้วยหึงสา
เอาเผาไฟในเตาต้มน้ำชา ปีศาจกล้ากลับลุกขึ้นคลุกคลี
ขู่ตะคอกหลอกเหล่าสาวสนม บ้างหลบล้มเกลือกกลิ้งบ้างวิ่งหนี
ต่างแลเห็นเป็นรูปเข้าทุบตี ฝูงนารีบ้างก็ร้องบ้างป้องกัน
บ้างผลักไพล่ไล่ทุบกันตุบตับ เปรียบเหมือนหลับหลงเพ้อละเมอฝัน
พระอภัยไสยาสน์อาสน์สุวรรณ เสียงสนั่นแซ่ซ้องมามองเมียง
เห็นผลักพลิกขยิกขยี้ตีกระดาษ วุ่นวิวาทวาทาบ้างท้าเถียง
ยิ่งคลั่งคลุ้มกลุ้มใจไม่ไล่เลียง ฉวยไม้เมียงเข้ามาใกล้แล้วไล่ตี
ลงไม้เรียวเขวียวขวับไม่ยับยั้ง ถูกไหล่หลังเหล่าสุดาพากันหนี
พระแปลกพักตร์อัคเรศร่วมชีวี เที่ยวไล่ตีต้อนพัลวันไป
แล้วกลับมาหากระดาษที่วาดรูป ประโลมจูบพักตร์น้องให้ผ่องใส
เข้าสู่ที่คลี่กระดาษรูปวาดไว้ ให้คลั่งไคล้เคลิ้มอารมณ์ไม่สมประดี ฯ
สงสารองค์นงลักษณ์อัคเรศ ชลเนตรแนวนองให้หมองศรี
ให้สาวใช้ไปเชิญพระชนนี มาถึงที่ปรางค์มาศปราสาทชัย
จึงทูลความตามกระดาษที่วาดรูป พระโลมลูบลืมองค์ด้วยหลงใหล
ลูกหลากนักลักเอามาเผาไฟ มันไม่ไหม้กลับลุกขึ้นคลุกคลี
ข้ากับเหล่าสาวสรรค์ชวนกันสู้ ปล้ำกันอยู่ผลักไสมันไม่หนี
พระโกรธาคว้าไม้มาไล่ตี แล้วเข้าที่มิได้ออกข้างนอกเลย ฯ
พระมารดรข้อนทรวงเสียงผางผาง กันแสงพลางตรงมาหาลูกเขย
เห็นคว้ารูปลูบต้องประคองเชย เอะกรรมเอ๋ยกรรมกรรรมทำกระไร
ขึ้นแท่นรัตน์ตรัสถามว่าทรามสวาท ได้กระดาษเลขามาแต่ไหน
ขอให้แม่แลดูรูปผู้ใด พระอภัยรู้สึกให้นึกอาย
ทำยิ้มย่องป้องปิดแล้วอิดเอื้อน ต่อตรัสเตือนหลายคำจำถวาย
แล้วทูลว่านารีดีหรือร้าย ไม่ทราบฝ่ายข้าเฝ้าเขาเอามา
ว่าของท้าวเจ้าละมานหม่อมฉานเห็น ก็ดูเล่นตามสบายลายเลขา
อีสาวสาวเหล่ากำนัลกัลยา มันเป็นบ้าไปอย่างไรก็ไม่รู้
มาอื้ออึงหึงกระดาษวิวาทวุ่น ชุลมุนด้วยกันหมดไม่อดสู
เข้าฉุดคร่าหน้าหลังออกพรั่งพรู ลูกหนวกหูไล่ตีจึงหนีไป ฯ
นางฟังคำทำตรัสว่าบัดสี รูปเช่นนี้ก็จะหึงไปถึงไหน
แล้วว่าพ่อก็อย่าเอาเข้ามาไว้ จะกระไรอยู่กระมังระวังองค์
ด้วยรูปนี้มีมาแต่ข้าศึก อย่าได้นึกรักใคร่จะใหลหลง
เดี๋ยวนี้พ่อก็ยังซูบทั้งรูปทรง รักษาองค์เสียให้หายสบายใจ
นี่แม่ขอพ่อเถิดรูปกระดาษ จงไสยาสน์อยู่ในห้องให้ผ่องใส
ประภาษพลางนางพระยาลุกคลาไคล เสด็จไปห้องนอกบอกธิดา
พระเหือดหายคลายคลั่งลงบ้างแล้ว พาลูกแก้วกลอยใจเข้าไปหา
ถึงกลัดกลุ้มคลุ้มคลั่งไม่ฟังยา ได้เห็นหน้าลูกน้อยก็ค่อยคลาย
แล้วส่งรูปเลขาให้จ่าโขลน เอาไปโยนเสียที่วนชลสาย
นางรอรั้งฟังเงียบเซียบสบาย จึงผันผายพาสุรางค์ไปปรางค์ทรอง ฯ
ฝ่ายสุวรรณมาลีนารีราช เห็นภูวนาถเคลื่อนคลายค่อยวายหมอง
จูงธิดานารีทั้งพี่น้อง เข้าในห้องพระบรรทมค่อยก้มคลาน
จอมกษัตริย์ตรัสเรียกพระลูกรัก มานั่งตักข้างละองค์ด้วยสงสาร
แม่ไปไหนไม่มาหาพ่อช้านาน นางกราบกรานตรงพระเพลาแล้วเล่าความ
ฉันเกล้าจุกตุ๊กตาจะมาถวาย มันหนีหายก็ต้องไปเที่ยวไต่ถาม
ทั้งน้องน้อยพลอยว่าตุ๊กตางาม ยังอยู่สามตัววางไว้ข้างเตียง
พระกอดจูบลูบหลังแล้วฟังพลอด ช่างฉอดฉอดฉอเลาะเสนาะเสียง
อุ้มบุตรีพี่น้องประคองเคียง พิศเพียงพิมพ์เดียวแล้วเหลียวมา
แกล้งตรัสบอกหยอกมิ่งมเหสี ไหนน้องพี่นี่ยังคิดกังขา
นางแย้มยิ้มพริ้มพรายอายวิญญาณ์ พระตรัสว่าวันนี้ฤกษ์ดีครัน
จะตั้งนามตามวงศ์พงศ์กษัตริย์ ศรีสวัสดิ์จงขยับมารับขวัญ
ให้บุตรีพี่ชื่อสร้อยสุวรรณ น้องชื่อจันทร์สุดากุมารี
นางคำนับรับรสพจนารถ แล้วสอนราชธิดามารศรี
ให้รับสั่งบังคมก้มโมลี พระบุตรีรับพลอดฉอดสำเนียง
สร้อยสุวรรณนั้นว่าชื่อฉันเพราะกว่า น้องก็ว่าของฉันเพราะทะเลาะเถียง
ต่างทูลความถามไถ่เฝ้าไล่เลียง ว่าชื่อเสียงใครจะเพราะเสนาะดี
พระอภัยใจสบายค่อยคลายคลั่ง ว่าเพราะทั้งพี่น้องทั้งสองศรี
นางทูลลาว่าจะไปอวดอัยกี อัญชลีแล้วก็พากันคลาไคล ฯ
พอพลบค่ำย่ำฆ้องกลองกระหึ่ม ประโคมครึ้มครื้นครั่นสนั่นไหว
นางสำหรับขับร้องทำนองใน ก็ท้าทับขับไม้มโหรี
บรรทมฟังวังเวงด้วยเพลงกล่อม ประสานซ้อมสังคีตทั้งดีดสี
จวนจะหลับกลับเห็นรูปนารี อยู่ริมที่ไสยาสน์ประหลาดใจ
ประโลมลูบรูปวาดปีศาจซ้ำ ให้จิตคล่ำเคลิ้มองค์กลับหลงใหล
แนบถนอมหอมชื่นรื่นฤทัย เฝ้าลูบไล้รับขวัญจำนรรจา
เจ้ากับพี่นี้กุศลแต่หนหลัง เห็นจริงจังเจียวนะแม่แน่หนักหนา
ถึงพรากไปไว้ที่อื่นคงคืนมา เหมือนเขาว่าคู่แล้วไม่แคล้วเลย
ประภาษพลางทางตระโบมประโลมลูบ ถนอมรูปร่วมเรียงเคียงเขนย
จนแสงทองส่องสว่างน้ำค้างเชย ลมรำเพยพัดพาสุมามาลย์
มารื่นรื่นชื่นจิตสนิทหลับ ระทวยทับรูปทรงน่าสงสาร
จนรุ่งเช้าสาวสรรค์พนักงาน ตั้งเครื่องอานแอบดูพระภูวไนย
เห็นสวมสอดกอดกระดาษที่วาดรูป ต่างก็ลูบอกว่าน่าสงสัย
เมื่อทิ้งขว้างกลางน้ำทำกระไร จึงมาได้หรือกระดาษปีศาจมี
ปรึกษาพลางทางรีบไปปรางค์รัตน์ ทูลรหัสเหตุพระมเหสี
นางตกใจให้เชิญพระชนนี มาพร้อมที่ปรางค์รัตน์กษัตรา
มองเขม้นเห็นกระดาษประหลาดจิต เป็นสุดคิดแค้นคั่งนั่งปรึกษา
ฝ่ายองค์พระอภัยตื่นไสยา เห็นมารดาเดือดดาลรำคาญใจ
ทำผินหลังบังกระดาษอนาถนิ่ง กลัวจะชิงฉีกมิตรพิสมัย
พระมารดรวอนว่าด้วยอาลัย นี่รูปใหม่หรือเก่าพ่อเฝ้าเชย
รูปไม่ดีผีสิงทิ้งเสียเถิด จะก่อเกิดความวุ่นพ่อคุณเอ๋ย
ฟังแม่ว่าเถิดอย่าได้เอาไว้เลย พ่อควรเชยสาวสนมกรมใน
นางพระยาว่าวอนพระนอนนิ่ง นางก็ยิ่งวอนว่าน้ำตาไหล
พระฮึดฮัดตรัสว่าระอาใจ เฝ้าแคะไค้ค่อนว่าดูน่าชัง
ทั้งผู้ดีขี้ข้าขึ้นมาแซ่ เฝ้าโหมแห่หึงสาเหมือนบ้าหลัง
พระเคืองขับกลับรูดวิสูตรบัง ให้คลุ้มคลั่งเคลิ้มอารมณ์ไม่สมประดี ฯ
พระมารดรถอนฤทัยไห้สะอื้น สุดจะกลืนกลั้นน้ำตามารศรี
ทั้งโฉมยงองค์สุวรรณมาลี พระหัตถ์ตีทรวงซ้ำร่ำพิไร
โอ้พระร่มโพธิ์ทองของน้องแก้ว หลงเสียแล้วกรรมเอ๋ยกรรมจะทำไฉน
พระมารดาว่าพ่อคุณเคยอุ่นใจ เหมือนฉัตรชัยช่วยบำรุงให้รุ่งเรือง
มาเกิดเป็นเช่นนี้วิปริต เหมือนมืดมิดแหล่งหล้าฟ้าจะเหลือง
แม้ข้าศึกฮึกอึงมาถึงเมือง เมื่อแค้นเคืองขุ่นเข็ญจะเห็นใคร
นางครวญคร่ำกำสรดสลดจิต โอ้สุดคิดสุดที่แม่จะแก้ไข
ทั้งห้ามแหนแสนสนมกรมใน ต่างร้องไห้ไม่วายฟายน้ำตา ฯ
ครั้นสว่างนางให้หาโหราราช ทั้งอำมาตย์เมืองผลึกมาปรึกษา
เป็นเหตุใหญ่ไพรีจะมีมา เสวกาจะคิดอ่านประการใด
พวกเสนาต่างคนคิดอ้นอั้น สติตันตกประหม่าน้ำตาไหล
ต่างทูลความตามแคลงไม่แจ้งใจ แล้วสั่งให้โหรชำระดูพระเคราะห์
พฤฒาเฒ่าเอาประดิทินออกคลี่ ตั้งเดือนปีลงเลขโปกเปกเปาะ
ราหูเสาร์เข้ารวบจวบจำเพาะ เป็นพระเคราะห์คราวร้ายจึงทายทูล
ต้องตำราว่าผีไพรีร้าย ทำวุ่นวายหวังจะให้เสียไอศูรย์
แต่ไม่ม้วยด้วยพระวงศ์พงศ์ประยูร จะเพิ่มพูนผ่อนปรนให้พ้นภัย ฯ
นางพระยาว่ากระนั้นในวันนี้ จะลงผีไต่ถามตามสงสัย
ให้หาท้าวเจ้าสิงที่จริงใจ มาข้างในแต่งตั้งเครื่องสังเวย
ทั้งเป็ดไก่บายศรีอาหนีเหล้า เทพเจ้าจงเจริญเชิญเสวย
อีท้าวแมนแสนกลเป็นคนเคย ร้องสังเวยไหว้ผีให้ตีโทน
ทำถือเทียนเวียนหันสั่นสะเทิ้ม ระริกเริ้มรัวเต้นดังเล่นโขน
ลูกสมุนหมุนหน้าทับรับตะโพน ท่านยายโยนเหล้าเข้มเข้าเต็มตึง
ทั้งกรีดกรายย้ายอย่างย่างสะบัด ขึ้นเตียงขัดสมาธิ์นั่งทำตั้งขึง
คนสำหรับนับถือก็อื้ออึง ท่านอยู่ถึงถิ่นฐานโรงศาลใด
อีท้าวแมนแสนรู้ว่ากูนี้ มิใช่ผีโป่งป่ามาแต่ไหน
คือองค์ท้าวจ้าวนครแต่ก่อนไร พระอภัยไม่มาง้อกูพ่อตา
จึงแค้นนักจักทำให้หนำจิต เอาชีวิตเสียเดี๋ยวนี้แล้วสิหนา
ทำตึงตังดังจะเอาซึ่งชีวา นางพระยาตกใจกระไรเลย
นึกว่าจริงวิ่งมาหายายท้าว ว่าพ่อเจ้าจงการุญพ่อคุณเอ๋ย
อย่าถือโทษพระอภัยเธอไม่เคย เลี้ยงลูกเขยไว้เถิดท้าวเจ้าประคุณ
อีท้าวแมนแสนฉลาดตวาดว่า ยายอย่ามาหน่วงเหนี่ยวจะเฉียวฉุน
แม้งอนง้อขอชีวาจะการุญ เร่งบนหุ่นโขนละครทั้งมอญรำ
สักเจ็ดวันนั้นและยายจะหายแค้น ถ้ามาตรแม้นมิบนอยู่จนค่ำ
จะหักคอมรณาทารกรรม พอสิ้นคำทำล้มไม่สมประดี
นางพระยาว่าพุคะจะถวาย ขอให้หายเถิดจะให้ทั้งบายศรี
แล้วตรัสสั่งทั้งสองเสนาบดี จัดเสนีนายด่านชำนาญเรือ
ไปเชิญพระอนุชาหาโอรส มาทั้งหมดเมืองผลึกเป็นศึกเสือ
ทั้งโหรดูภูวนาถว่าชาติเชื้อ จะก่อเกื้อแก้หายไม่วายปราณ ฯ
เสนาในได้สดับคำรับสั่ง ออกจากวังเรียกเสมียนมาเขียนสาร
ให้เสนีที่ฉลาดรู้ราชการ คุมทหารเภตราไปห้าลำ
พอลมดีคลี่ใบทั้งใหญ่น้อย ออกแล่นลอยตามคลื่นทุกคืนค่ำ
ต่อน้ำหมดอดนักแวะตักน้ำ แล้วแล่นร่ำรีบไปจนไกลครัน ฯ
จะกลับกล่าวเจ้าพาราการะเวก เสวยเสวกฉัตรชัยไอศวรรย์
เมื่อปีสุดสาครจรมานั้น พระนางจันทวดีมีโอรส
พระบิตุราชมาตุรงค์วงศ์กษัตริย์ โสมนัสเฝ้าถนอมอยู่พร้อมหมด
สาวสุรางค์นางสนมล้วนสมยศ เลี้ยงโอรสค่อยเจริญมาเนิ่นนาน
ได้สิบขวบอวบอ้วนเป็นนวลเปล่ง ดังเดือนเพ็งผิวพรรณในสัณฐาน
ถวายนามตามชะตาโหราจารย์ ชื่อกุมารหัสไชยวิไลทรง
สุดสาครนอนเคียงคอยเลี้ยงน้อง เหมือนร่วมท้องรักใคร่จนใหลหลง
ทุกเช้าเย็นเล่นกับน้องทั้งสององค์ จนค่อยทรงพระเจริญยิ่งเพลินใจ
มาวันหนึ่งรำพึงถึงบิตุเรศ ไม่แจ้งเหตุว่าอยู่หนตำบลไหน
แต่วันลาดาบสกำหนดไว้ น้อยหรือได้สิบปีเข้านี่แล้ว
พระบิตุรงค์องค์ไหนยังไม่เห็น เสียแรงเป็นหน่อเนื้อในเชื้อแถว
แม้มิตายหมายมาดไม่คลาดแคล้ว พรุ่งนี้แล้วลูกจะลาบิดาไป
พระครวญคร่ำรำลึกสะอึกสะอื้น จนดึกดื่นเดือนลับไม่หลับใหล
พอรุ่งรางพลางสะท้อนถอนฤทัย จึ่งปราศรัยสั่งพระน้องสองกุมาร
เย็นวันนี้พี่จะลาแล้วหนาจ๊ะ ด้วยธุระร้อนใจดังไฟผลาญ
เที่ยวตามติดบิตุรงค์หาวงศ์วาน แม้นพบพานพี่จะมาหาพระน้อง
แม่นงเยาว์เสาวคนธ์อย่าซนวิ่ง เป็นผู้หญิงเนื้อตัวจะมัวหมอง
พระอนุชาอย่าไปเต้นเล่นคะนอง อยู่ในห้องหัดหนังสืออย่าดื้อดึง
พลางสวมสอดกอดสองพระน้องแก้ว แม้ไปแล้วพี่จะนึกรำลึกถึง
ไม่รู้เรื่องเมืองผลึกยังลึกซึ้ง เมื่อไรจึงจะได้มาเห็นหน้ากัน
พระพี่น้องสองกุมารสงสารพี่ ร้ายหรือดีก็ไม่แจ้งกันแสงศัลย์
สะอื้นพลางทางว่าถ้าเช่นนั้น ไปด้วยกันฉันไม่อยู่ในบูรี
พระเชษฐาว่าทางกลางสมุทร ลำบากสุดเสียแล้วน้องจะหมองศรี
เล่นกับพระอนุชาอยู่ธานี หน่อยหนึ่งพี่ก็จะมาไม่ช้านาน
พระพี่น้องร้องไห้จะไปด้วย เข้าฉุดฉวยเชษฐาน่าสงสาร
สุดสาครวอนว่าเป็นช้านาน สองกุมารก็ไม่ฟังเข้ารั้งไว้
จะขัดนักจักช้าจึงพาน้อง ไปเฝ้าสองกษัตริย์อัชฌาสัย
ศิโรราบกราบบาทเพียงขาดใจ พลางพิไรร่ำว่าด้วยอาวรณ์
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าประคุณการุญรัก ถนอมพักตร์ผิดพลั้งช่วยสั่งสอน
เกษมสุขทุกทิวาเฝ้าอาทร ยิ่งบิดรมารดาพยาบาล
แต่ตัวลูกผูกคิดถึงบิตุเรศ ไม่แจ้งเหตุธานินทร์ถิ่นสถาน
มาพึ่งบุญมุลิกาอยู่ช้านาน นึกสงสารพระบิดาเอกากาย
ลูกขอลาฝ่าละอองสองกษัตริย์ ไปปฏิบัติบิตุราชเหมือนมาดหมาย
แม้นลูกนี้ชีวิตมิวอดวาย จะผันผายกลับมาเหมือนอาลัย ฯ
สองกษัตริย์อัดอั้นให้ตันจิต สุดจะคิดขัดข้องทำนองไหน
เสนหาอาวรณ์ร้อนฤทัย พระชลนัยน์นองเนตรเวทนา
จึงว่าพ่อก็ไม่ห้ามจะตามส่ง ให้พบองค์บิตุราชเหมือนปรารถนา
จงรอรั้งสั่งเวรเกณฑ์เภตรา ยกโยธาไปด้วยกันสักพันลำ ฯ
สุดสาครอ่อนเกล้าลงเคารพ พระคุณลบเลี้ยงชุบอุปถัมภ์
แต่มิควรกวนองค์พระทรงธรรม แล้วจะลำบากใจแก่ไพร่พล
จะขอลาฝ่าละอองไปท่องเที่ยว แต่ผู้เดียวได้แสวงทุกแห่งหน
พระบิตุรงค์จงสำราญผ่านมณฑล ให้ไพร่พลบ้านเมืองเรืองสำราญ
ขอฝากแต่กนิษฐานุชาน้อย จะเศร้าสร้อยโศกาหาหม่อมฉาน
ช่วยว่ากล่าวน้าวโน้มประโลมลาน อย่ารุกรานรับขวัญจนฉันมา
พระพี่น้องสององค์ทรงกันแสง เข้ายุดแย่งหยิกแขนแค้นหนักหนา
เขาจะได้ไปด้วยไม่ช่วยลา แล้วโศกากอดไว้ไม่ไกลกาย ฯ
สองกษัตริย์ทัศนาธิดาบุตร ยิ่งแสนสุดอาลัยมิใคร่หาย
เหมือนพี่น้องท้องเดียวเจียวเสียดาย จึงภิปรายโปรดว่าสุดสาคร
ถึงลูกรักจักมิให้พ่อไปด้วย จะขอช่วยแต่งทหารชาญสมร
ให้ลูกยาพาพหลพลนิกร เที่ยวสัญจรตามติดพระบิดา
เพื่อพบกันวันใดจะได้แจ้ง ว่าพ่อแต่งตามยศโอรสา
อย่าตัดญาติขาดเด็ดจงเมตตา ให้บิดาดีใจจึงไกลกัน ฯ
สุดสาครอ่อนหวานประทานโทษ ตามจะโปรดชุบย้อมกระหม่อมฉัน
แล้วปลอบน้องสองราอย่าจาบัลย์ สองสามวันพี่ยาจะมาวัง
นางว่าชะพระพี่ช่างขี้ปด เขารู้หมดมิใช่ว่าเป็นบ้าหลัง
ไม่ทูลลาพาไปก็ไม่ฟัง นางเฝ้านั่งบ่นว่าแล้วจาบัลย์
สุดสาครอ่อนใจอาลัยน้อง จึงทูลสองกษัตรานราสรรค์
พระน้องรักจักใคร่ไปด้วยกัน ให้หม่อมฉันทูลลาฝ่าธุลี ฯ
พระบิตุรงค์สงสารโองการตรัส พ่อไม่ขัดขุ่นข้องให้หมองศรี
จะอยู่ไปพ่อไม่ห้ามดอกตามที สุดแต่พี่กับน้องปรองดองกัน
พระตรัสพลางทางหาเสนาผู้ใหญ่ มาสั่งให้จัดพหลพลขันธ์
สักห้าหมื่นปืนรบให้ครบครัน ลงกำปั่นร้อยลำประจำการ
ที่นั่งรองของเรายาวสามเส้น เอาแต่งเป็นลำทรงใส่ธงฉาน
เลือกล้าต้าต้นหนทั้งคนงาน ที่ชำนาญนาวาในสาคร
เสนาในได้สดับคำรับสั่ง มาเตรียมพรั่งพร้อมทัพสลับสลอน
ลำที่นั่งบังห้องช่องบัญชร มีบรรจถรณ์แท่นตั้งล้วนฝังพลอย
ทั้งธงทองรองเรืองเครื่องประดับ เชือกสำหรับรอกใบของใช้สอย
มาทอดท่าหน้าวังถ้วนทั้งร้อย ต่างเตรียมคอยพระโอรสยศไกร ฯ
ฝ่ายโฉมจันทวดีนารีราช แสนสวาทลูกน้อยละห้อยไห้
จะจากวังทั้งสามตามกันไป เป็นจนใจที่จะขัดจะทัดทาน
จัดสุรางค์นางสนมพี่เลี้ยงพร้อม ทั้งคนกล่อมกล่าวเกลี้ยงล้วนเสียงหวาน
เจ้าขรัวยายนายสำหรับบังคับการ ตรวจเครื่องอานพร้อมเพรียงจนเสียงเครือ
เร่งให้คนขนส่งลงกำปั่น ทั้งกำนัลน้อยใหญ่ดีใจเหลือ
พอรุ่งรางต่างคนมาลงเรือ มีหมอนเสื่อสารพัดจัดประจง ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอดิศร สุดสาครชวนพระน้องเข้าห้องสรง
สีสุคนธ์ปนทองละอององค์ ต่างสอดทรงเครื่องประดับดูวับวาม
แล้วลีลามายังห้องสองกษัตริย์ ชลีหัตถ์พร้อมพรั่งกันทั้งสาม
นางไว้จุกลูกน้อยน้อยคอยติดตาม ล้วนงามงามน่ารักลักษณา ฯ
พระบิตุราชมาตุรงค์องค์กษัตริย์ สู้อั้นอัดอดรักไว้หนักหนา
กลัวเป็นลางต่างสะอื้นกลืนน้ำตา ทั้งบิดามารดรอวยพรชัย
จงไปดีมาดีศรีสวัสดิ์ อย่าเคืองขัดขุ่นข้องให้ผ่องใส
ได้พบปะพระบิดาดังอาลัย อรินทร์ภัยคลาดแคล้วอย่าแผ้วพาน
ทั้งสามองค์ทรงสดับอภิวาท ประยูรญาติใหญ่น้อยพลอยสงสาร
พระบิตุราชมาตุรงค์ทั้งวงศ์วาน พากุมารมาส่งลงนาวา
พร้อมสะพรั่งทั้งร้อยลอยสล้าง มีขุนนางลำละนายรายรักษา
เสียงทหารขานโห่ก้องโกลา ปืนสัญญายิงลั่นสนั่นดัง
ออกกำปั่นลั่นฆ้องกลองกระหึ่ม ประโคมครึ้มครื้นแซ่ทั้งแตรสังข์
ออกจากท่าสาคเรศนิเวศน์วัง ลำที่นั่งลอยเลื่อนค่อยเคลื่อนคลาย
สองกษัตริย์ทัศนานาวาคล้อย หวนละห้อยโหยไห้พระทัยหาย
ทั้งแสนสาวท้าวนางท่านขรัวนาย ต่างฟูมฟายชลนาด้วยอาลัย
ยิ่งแลลับวับจิตคิดวิตก ระกำอกอุตส่าห์ขืนสะอื้นไห้
กษัตราพาสนมกรมใน กลับไปไพชยนต์สุวรรณพรรณราย ฯ
สงสารหน่อบพิตรอดิศร สุดสาครเสาวคนธ์วิมลฉาย
ทั้งหน่อกษัตริย์หัสไชยใจสบาย อยู่ห้องท้ายกำปั่นเผยบัญชร
บริกรรมสำเหนียกร้องเรียกม้า ด้วยมนตราดลจิตนักสิทธ์สอน
จึงดลใจให้พระยาม้ามังกร ทุรนร้อนรีบมาหากุมาร
เผ่นขึ้นลำกำปั่นสุวรรณรัตน์ ไม่ดีดกัดเสนาโยธาหาญ
มาเฟี้ยมฟุบยุบยอบเหมือนหมอบกราน พระกุมารออกมาหาอาชาไนย
แล้วลูบหลังสั่งว่าเวลาค่ำ ขึ้นนอนลำกำปั่นน้องให้ผ่องใส
แต่กลางวันนั้นไม่ห้ามตามแต่ไป แล้วก็ให้ของกินด้วยยินดี ฯ
พอออกจากปากน้ำพระกำหนด เหมือนดาบสบอกทางกลางวิถี
หมายพายัพรับโห่ทั้งโยธี พอลมดีใช้ใบไรไรมา
ทั้งร้อยลำกำปั่นเป็นหลั่นแล่น ตั้งแห่แหนเรียงรายทั้งซ้ายขวา
นางสาวสาวเหล่ากำนัลกัลยา ออกเยี่ยมหน้านั่งสลอนข้างตอนท้าย
เห็นกว้างขวางว่างโว้งละโล่งลิ่ว เห็นหวิวหวิวหวั่นหวั่นมิ่งขวัญหาย
เกาะกระพุ่มคุ่มเคียงเรียงเรียงราย จะเหลียวซ้ายแลขวาก็น่ากลัว
กลางอากาศกลาดกลุ้มชอุ่มเมฆ แลวิเวกเวหาฟ้าสลัว
เสียงครึกครื้นคลื่นระลอกเป็นหมอกมัว ระวังตัวต่างภาวนาดัง ฯ
ฝ่ายพระหน่อบรเมศร์เกศกษัตริย์ โสมนัสในอารมณ์ด้วยสมหวัง
ขึ้นบาหลีที่สุวรรณเหนือบัลลังก์ พระน้องนั่งแนบข้างไม่ห่างกัน
ลมเย็นเย็นเห็นมัจฉาขึ้นคลาคล่ำ บ้างผุดดำดูชวนกันสรวลสันต์
เฝ้าทับยีพี่ยาถามสารพัน ว่ายโน่นนั่นปลาอะไรใหญ่เต็มที
พระบอกน้องสองราประสาเด็ก นี่ปลาเล็กดอกนะจ๊ะมารศรี
ว่ายข้างนอกดอกมันเท่าเขาคีรี ว่ายเหล่านี้ซิวซ่าปลาเล็กน้อย
แล้วชวนดูหมู่สัตว์ปฏิสนธิ์ หัวเป็นคนข้างท้ายกลายเป็นหอย
เที่ยวเก็บกินดินสลุตขึ้นผุดลอย พระน้องน้อยชมเพลินเจริญใจ
บ้างมีหางอย่างปลาหน้าเหมือนเงาะ ต่างหัวเราะร้องว่าปลาไปไหน
มันพูดอย่างข้างเราไม่เข้าใจ พระหน่อไททิ้งอาหารให้ทานกิน
มีต่างต่างบ้างพิกลก้นเป็นสาย ขึ้นเรียงรายกลางมหาชลาสินธุ์
มีแต่กายสายหยั่งกระทั่งดิน เที่ยวจับกินกุ้งปลาในสาชล
เห็นกำปั่นมันร้องออกก้องเสียง ให้แล่นเลี่ยงหลีกทางไปกลางหน
จะถูกสายตายสิ้นมันดิ้นรน เสียงเหมือนคนแต่ข้างเราไม่เข้าใจ
พระพี่น้องสององค์ทรงพระสรวล ต่างชี้ชวนชมปลาชลาไหล
ทั้งเสนีรี้พลสกลไกร สำราญใจจรมาสิบห้าวัน ฯ
ถึงละเมาะเกาะกาวินถิ่นผีเสื้อ ต่างทอดเรือเรียงเรียงเคียงเคียงคั่น
ขึ้นตักน้ำลำเลียงพร้อมเพรียงกัน ผีเสื้อมันได้กลิ่นก็บินมา
เสียงคึกคึกครึกครื้นเป็นหมื่นแสน เท่าลำแพนแผ่ปีกหลีกถลา
ลงโฉบได้ไพร่พลบนเภตรา กระพือพาขึ้นละเมาะเกาะกาวิน
ที่เหลืออยู่สู้รบไม่หลบหลีก มันมาอีกอัดแอกระแสสินธุ์
เปรียบเหมือนเหยี่ยวเฉี่ยวปลาแล้วพาบิน หน่อนรินทร์กับพระน้องอยู่ห้องใน
เสียงว้าวุ่นผลุนออกมานอกห้อง มันโฉบสองอนุชาพาไปได้
สุดสาครร้อนอกตกพระทัย ฉวยได้ไม้เท้าโลดกระโดดมา
ขึ้นขี่หลังมังกรก็ถอนถีบ ลงน้ำรีบตามติดขนิษฐา
ไล่ผีเสื้อเงื้อไม้เท้าของเจ้าตา ร้องเหวยว่าสักเท่าไรก็ไม่วาง
มันกลับกลุ้มรุมจับพระรับรบ ทั้งม้าขบโขกกัดสะบัดหาง
ทั้งตัวปีกฉีกตายมันวายวาง พระสู้พลางภาวนามหามนต์
หวดไม้เท้าดาบสดังกรดกริช พอถูกนิดกายขาดกลาดกลางหน
ผีเสื้อร้ายวายปราณไม่ทานทน ต่างทิ้งคนเสียสิ้นแล้วบินไป
พระอุ้มน้องสององค์ขึ้นทรงม้า พวกโยธาว่ายคล่ำในน้ำไหล
ต่างขึ้นลำกำปั่นไม่บรรลัย ทั้งนายไพร่พร้อมสิ้นก็ยินดี ฯ
ถอนสมอช่อใบขึ้นใส่รอก จะรีบออกนาวาพากันหนี
พออากาศฟาดเปรี้ยงเสียงสุนี เห็นคนดีถือขวานผ่านหน้าเรือ
แล้วร้องว่าอย่าเพ่อไปจะได้ลาภ ช่วยกันปราบอสุรีพวกผีเสื้อ
มันหยาบคายร้ายกาจเป็นชาติเชื้อ กินชาวเรือค้าขายมาหลายพัน
เทพไทใช้เรามาเผาผลาญ ผีเสื้อพาลพวกยักษ์มักกะสัน
อ้ายนายใหญ่ในน้ำตัวสำคัญ มันป้องกันพวกพลด้วยมนตรา
มิให้เราเข้าไปถึงในถ้ำ ต้องคอยทำร้ายอยู่นอกคูหา
ท่านช่วยล่อแต่พอให้มันไล่มา เราจะฆ่าตัวนายให้วายชนม์
จึงคว้าแก้วแววตาทั้งขวาซ้าย ไปกันกายสารพัดไม่ขัดสน
บังเกิดแรงแข็งณรงค์ทั้งคงทน ถ้าจับคนเข้าก็อ่อนหย่อนกำลัง ฯ
หน่อกษัตริย์ตรัสว่าถ้าเช่นนั้น จะล่อมันมาให้ได้ดังใจหวัง
แล้วปราศรัยให้พระน้องเข้าห้องบัง กำชับสั่งพลไกรทั้งไพร่นาย
ถ้าที่นี้ผีเสื้อมาเรืออีก อย่าเลี่ยงหลีกรบพุ่งเหมือนมุ่งหมาย
แล้วแต่งองค์ทรงเกาทัณฑ์คันเขาควาย สะพักสายทรงพระยาม้ามังกร
สมคะเนเทวดาพาขึ้นเกาะ ข้ามละเมาะเขาเขินเนินสิงขร
ถึงปากถ้ำอำลาสุดสาคร ขึ้นแฝงนั่งบังชะง่อนก้อนศิลา
พระหน่อนาถอาจองตรงเข้าถ้ำ พิลึกล้ำแลเวิ้งเป็นเพิงผา
เห็นผีเสื้อเหลือใหญ่เท่าไอยรา ก็รู้ว่าตัวนายนอนร่ายมนต์
จึงเอี้ยวองค์ทรงลั่นเกาทัณฑ์ขวับ ถูกขมับไม่ระคายเท่าปลายขน
ซ้ำอีกทีผีเสื้อเห็นเหลือทน ลืมร่ายมนต์โมโหให้โกรธา