Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
พร้อมขุนนางต่างเวียนเทียนถวาย นางโฉมฉายพร้อมประยูรสกูลหงส์
บ้างตีฆ้องกลองแขกต่างแยกวง กระแสงส่งครื้นโครมรมนา
ทั้งดีดสีตีเพลงวังเวงก้อง ประสานซ้องเฉื่อยฉ่ำตามภาษา
ทั้งกาหลดนตรีปี่ชวา ตามภาษาเพศเขาเจ้านคร
ครั้นเวียนเทียนแล้วเธอเจิมเฉลิมพักตร์ ให้หลานรักภิญโญสโมสร
แล้วประทานของขวัญอันบวร ข้างบิดรเครื่องทรงอลงการ์
ประทานให้พระบุตรีที่ประสงค์ นางบุษบงทำขวัญด้วยหรรษา
ทั้งเงินทองของดีมีราคา ตามภาษารักใคร่ในใจจง
ท้าวรายาว่าพ่อขอบใจเจ้า เหมือนลูกเต้ารักใคร่ดั่งใจประสงค์
รู้โอบอ้อมถนอมศักดิ์ร่วมรักวงศ์ ให้แม่จงเจริญสุขทุกทิวา
ทั้งดวงแขบุษบงพ่อปลงจิต อย่าค่อนคิดโกรธขึ้งวิหึงสา
ไปร่วมคู่อยู่ด้วยกันอย่าฉันทา ฟังบิดาจะไปอยู่กับคู่ครอง
จงรักใคร่กันให้ดีนะศรีสวัสดิ์ อย่าข้องขัดใจผัวให้มัวหมอง
ท้าวสั่งสอนอรไทในทำนอง นางทั้งสองกราบก้มบังคมคัล
พอสมโภชหลานเสร็จเสด็จกลับ ไปประทับหน้าพระลานรับหลานขวัญ
เข้านิเวศน์ปรางค์ปราพาจรจรัล ขึ้นเรือนจันทน์ที่สถิตดั่งจิตจง
เสร็จโสกันต์หลานรักกินเรศ เธอสมเจตนาจิตคิดประสงค์
แต่บรรดาในประยูรสกูลวงศ์ ต่างก็ส่งของขวัญกับท่านยาย ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ทูลเบื้องบาทท้าวไทดั่งใจหมาย
อ้นบ้านเมืองก็ยังขุ่นยังวุ่นวาย เมื่อสบายเป็นสุขไม่ทุกข์ภัย
จึงจะกลับมาประนมบังคมบาท ขอลานาฏนวลละอองอันผ่องใส
ด้วยเป็นเพื่อนยากเย็นเคยเห็นใจ ขอลาไปนครินทร์เป็นปิ่นวัง
แต่ระเด่นกินเรศถวายไว้ ให้ท้าวไทสั่งสอนเหมือนก่อนหลัง
ด้วยติดองค์อัยกีที่ในวัง ชวนหลายครั้งหลายคราว่าไม่จร
ท้าวรายาว่าสุดแต่ใจพ่อ ได้ยกยอพุ่มพวงดวงสมร
ให้เป็นสิทธิ์เสกสมสยมพร ไปนครเจ้านี้พ่อดีใจ
แม้เกิดทุกข์ขุกเข็ญได้เห็นหน้า ตามประสาใจจิตพิสมัย
ธรรมดามีคู่ถ้าอยู่ไกล เหมือนเป็นม่ายไม่รู้สิ้นคนนินทา
พ่อจงรับไปเถิดประเสริฐศักดิ์ รักมิรักสุดแท้แต่วาสนา
ได้พ้นความติฉินพวกนินทา เพราะบุญสามีประสมเหมือนร่มโพธิ์
ทั้งคุ้มกันอันตรายได้หลายอย่าง ไม่อ้างว้างเอกาอนาโถ
พ่ออวยพรให้ประสิทธิ์อิศโร อย่ารู้โกรธากันจนวันตาย ฯ
พระมังคลากราบก้มประนมสนอง ขอฉลองในพระคุณไม่สูญหาย
พลางทูลลามาสั่งเสนาหาย จะผันผายกลับหลังยังนคร
จงรีบรัดจัดเภตราอย่าช้าอยู่ จะรับคู่ไปภิรมย์สมสมร
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จบทจร เข้านครทูลลาเจ้าธานี
พาทั้งสองนุชนางสำอางพักตร์ ประเสริฐศักดิ์สองมิ่งมเหสี
บังคมลาสองกษัตริย์เจ้าปัถพี จรลีมาขึ้นรถบทจร
สองอนงค์ทรงรถามาข้างหลัง พร้อมสะพรั่งเกณฑ์แห่แลสลอน
จัตุรงค์เสนาพลากร ก็รีบจรไปกำปั่นด้วยทันที ฯ
ฝ่ายท่านท้าวรายาเสร็จมาส่ง กับทั้งองค์ท่านยายมเหสี
ทั้งสามองค์บังคมคัลอัญชุลี ออกจากที่เขตคันนอกสันดอน
ลมพระพายชายพัดมาฉิวเฉื่อย เรือก็เรื่อยแล่นมาทางหว่างสิงขร
ข้ามมหาสาคโรชโลธร หมายนครนคเรศเพชรกำพล ฯ
ฝ่ายท่านท้าวบิตุรงค์ไปส่งเสร็จ แล้วเสด็จกลับหลังทั้งพหล
จัตุรงค์เสนาพลาพล จรดลกลับเข้าเขตนิเวศน์วัง
กับท่านยายมเหสีนารีหลาน แสนสำราญสมในพระทัยหวัง
เสด็จเข้าปรางค์มาศในราชวัง พร้อมสะพรั่งพงศาทั้งข้าไท ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นออกแล่นลึก เวลาดึกเดือนกระจ่างสว่างไสว
ลมพระพายชายพาสุมาลัย หอมดอกไม้ตามละเมาะบนเกาะเกียน
ระเหยหวนป่วนกลิ่นระรินรื่น ดูตามพื้นช่องชะวากเหมือนฉากเขียน
พฤกษาสูงยอดโอนใบโกร๋นเกรียน ฝูงกาเรียนจับร้องก้องกังวาน
นกนางนวลดูนวลแสงจันทร์จับ ดูขาววับบินเรียงส่งเสียงหวาน
พระชี้ให้สององค์นางนงคราญ ชมกิ่งก้านเขาไม้เหมือนลายแร
นี่แน่นกนางนวลนวลเหมือนนุช ประเสริฐสุดขาวช่วงจับดวงแข
อนงค์น้องสององค์เจ้าจงแล ฟังกระแสเสียงนกวิหคบิน
จังหรีดเรื่อยเฉื่อยฉ่ำดั่งน้ำแก้ว วิเวกแว่วร้องกรอกตามซอกหิน
พลางเชยสองสุดายุพาพิน ไม่รู้สิ้นเสน่ห์ปองสองอนงค์
จันทร์กระจ่างกลางฟ้าเวหาห้อง ดุเหว่าร้องฝูงนกวิหคหงส์
พระคลึงเคล้าเต้าประคองสองอนงค์ จนเลยหลงหลับไปในไสยา
ครั้นเช้าตรู่สุริยาภาณุมาศ ตื่นไสยาสน์จุมพิตขนิษฐา
ไม่รู้อิ่มนิ่มน้องสองสุดา เป็นคราวมาได้น้ำตาลทั้งหวานมัน
ของเสวยนานาโอชารส กะทิสดจานเจือเหลือขยัน
เหมือนเขากล่าวเล่านิทานมานานครัน อัศจรรย์เหลือจะว่ามาในเรือ
มันนับร้อยบ่อยไปเหมือนไฟชุด ประเดี๋ยวจุดประเดี๋ยวจ่อไปหลอเหลือ
นางที่ร้างรสหวานพระจานเจือ มาในเรืออิ่มเอมเกษมทรวง
มากระทั่งยังปากอ่าวกำพลเพชร พร้อมกันเสร็จสมหวังเข้าวังหลวง
พวกพหลพลไกรไพร่ทั้งปวง ก็เลยล่วงไปสถานถึงบ้านเรือน ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ขึ้นปรางค์มาศอิ่มพระทัยใครจะเหมือน
มเหสีสองสมัครไม่พักเตือน พระจะเอื้อนโองการสถานใด
ก็รู้เรื่องที่ในเล่ห์เสน่หา พอสบตาแจ้งในกิจพิสมัย
ว่าท้าวจะโปรดปรานสถานใด ก็ทราบในเรื่องกระทู้ไม่รู้จน
เขาย่อมว่านารีที่เป็นแขก จะขนแบกตื้นลึกเพราะฝึกฝน
ดีกว่าไทยหลายประตูไม่รู้จน จะเวียนวนไปอย่างไรคงได้การ
เปรียบเหมือนม้าอย่างดีเมื่อขี่ขับ มันเต้นหรับถูกใจหลายสถาน
ทั้งดีดหกยกส่งต้องลงคลาน ชำนิชำนาญเรื่องนี้เขาดีจริง
แม้นใครได้เมียแขกที่แปลกเชื้อ มันดีเหลือหนาวใจได้ไฟผิง
มันละมุนอุ่นสวาทเมื่อพาดพิง ได้แอบอิงราวกับนุ่นอุ่นอุรา
แม้นชายใดไม่เคยได้เชยชิด คงหลงฤทธิ์ในเล่ห์เสน่หา
ถึงจีนจามพราหมณ์เทศไทยชวา ใครได้มาร่วมเรือนเพื่อนที่นอน
คงติดแน่นราวกะแล่นน้ำประสาน เข้าเจือจานจับใจในสมร
ไม่รู้จืดจางรสในบทกลอน ต้องอาวรณ์อยู่ในเล่ห์ประเวณี ฯ
อันบทเบื้องเรื่องนี้ขอยกไว้ จะกล่าวไปถึงพระยาปตาหวี
อยู่ด้วยนางดวงประไพได้กว่าปี มิได้มีความทุกข์สนุกใจ
เวลาดึกนึกถึงถิ่นถวิลหวัง จะมานั่งเชยชิดพิสมัย
จำทูลลาพ่อตาพาเมียไป ยังกรุงไกรนคราไม่ช้าวัน
จึงว่ากับพุ่มพวงดวงยิหวา พี่จะพาน้องไปไอศวรรย์
แต่มาอยู่ในสถานก็นานครัน จะอภิวันท์ท้าวไทไปบุรินทร์
นางนบนอบตอบสนองไม่ข้องขัด ตามแต่อัธยาศัยพระทัยถวิล
ไปก็ไปจะได้รู้จักบุรินทร์ ประเทศถิ่นปตาหวีน้องดีใจ ฯ
ท้าวกุลามาลีศรีสวัสดิ์ ได้ฟังอรรถยิ้มย่องสนองไข
พรุ่งนี้เช้าจะไปเฝ้าพระทรงชัย ทูลลาไปนคเรศนิเวศน์วัง
พอรุ่งแจ้งแสงทองส่องอากาศ ภาณุมาศสางสมอารมณ์หวัง
พระพลิกฟื้นตื่นจากแท่นบัลลังก์ เสด็จยังไทท้าวเจ้าพ่อตา
บังคมทูลข้อความตามประสงค์ โดยจำนงที่ในมิตรขนิษฐา
ขออภิวาทบาทมูลจะทูลลา ไปพาราโดยประสงค์จำนงปอง ฯ
ท้าวสินชัยได้สดับจึงรับสั่ง เสนาทั้งซ้ายขวาเร่งหาของ
จะประทานเขยไปดั่งใจปอง เครื่องเงินทองต่างต่างที่อย่างดี
ขนไปส่งลงในเรือกำปั่น กับแพรพรรณให้ทุกอย่างต่างต่างสี
จัดกำปั่นในพาราบรรดามี ขุนเสนีตำมะหงงเร่งลงเรือ
ไปส่งท้าวเจ้าพาราปตาหวี ให้สมที่ยศกษัตริย์อย่าขาดเหลือ
จัดเสบียงเมืองเราทั้งข้าวเกลือ ให้เหลือเฟือขนไปใส่เภตรา
ตำมะหงงรับสั่งกรุงกษัตริย์ แล้วรีบรัดจัดแจงตกแต่งหา
ฝ่ายท่านท้าวเจ้านิเวศน์เกศประชา เสด็จมาปรางค์มาศปราสาทชัย
ท้าวกุลาพาอนงค์ตรงไปหา คำนับอาจารย์แจ้งแถลงไข
ที่สำนักพระอาจารย์อันชาญชัย แล้วพิไรอำลาด้วยอาวรณ์
เชิญใต้เท้าไปพาราปตาหวี ให้เปรมปรีดิ์ภิญโญสโมสร
บาทหลวงว่ารับแก่เขาเจ้านคร ต้องอยู่สอนวิทยาแลอาคม
ให้เขารู้แล้วกูจึงจะกลับ เสียงแรงรับคำเขาไว้ให้ได้สม
เองไปก่อนกูเถิดหวาอย่าปรารมภ์ ไปสะสมพวกทหารการโยธา ฯ
ท้าวกุลามาลีศรีสวัสดิ์ ประสานหัตถ์แล้วประนมก้มเกศา
บาทหลวงเฒ่าเข้าใจในตำรา แกสั่งว่ารีบร้อนอย่านอนใจ
ถิ่นประเทศเขตนี้พวกปีศาจ มันร้ายกาจหลายอย่างต่างนิสัย
แม้นฝนตกลงมาแล้วอย่าไป หาฟืนไฟจุดให้รอบตามขอบเรือ
มันไม่ชอบสตรีพวกผีดิบ เห็นเกาะลิบแล่นไปเสียฝ่ายเหนือ
เผาขนไก่ให้สว่างในกลางเรือ ข้าวสารเกลือเทใส่ลงในเตา
อย่าไว้ใจในตำราเขาว่ากล่าว เป็นเรื่องราวว่ามันตายเพราะไฟเผา
ถ้าแม้นเห็นแสงอัคคีที่สำเภา ไม่อาจเข้ากลัวเพลิงอันเริงแรง
แล้วแกส่งแผนที่คลี่ให้อ่าน ของบุราณมีไว้สิ้นอย่ากินแหนง
ถ้าแม้นใครไม่สันทัดฉวยพลัดแพลง ตายที่แก่งเกาะขวางกลางทะเล
เสียนับร้อยมิใช่น้อยเมื่อไรหวา ทั้งปืนผาประจุไว้อย่าไผลเผล
เองจงจำคำครูดูคะเน คิดถ่ายเทหลีกให้พ้นภัยพาล ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราปตาหวี แจ้งคดีลาไปในสถาน
ทูลลาท้าวเจ้าพาราไม่ช้านาน พานงคราญพุ่มพวงดวงประไพ
มาขึ้นรถบทจรจากนิเวศน์ ทั้งบิตุเรศนางพระยาอัชฌาสัย
เสด็จส่งเขยขวัญด้วยทันใด ตามลงไปถึงท่าหน้าสันดอน
กับบาทหลวงอาจารย์ชำนาญเวท เอาของวิเศษส่งให้สายสมร
ได้คุ้มกันอันตรายในสาคร แม้นทินกรแจ่มสีรวีวรรณ
จงเก็บไว้ในที่อย่าคลี่ออก ถ้าระลอกลมป่วนพัดหวนหัน
จึ่งเอาออกกวัดแกว่งเป็นแสงจันทร์ ได้ป้องกันผีสางกลางชลา
นางคำนับรับของพระสังฆราช บังคมบาทบิตุรงค์เผ่าพงศา
ท้าวสินชัยให้พรกัลยา จงวัฒนาศรีสวัสดิ์กำจัดภัย
พอฤกษ์ดีตีฆ้องกลองสนั่น ออกกำปั่นแล่นหลามตามไสว
ต้องลมดีคลี่สายระบายใบ แล่นออกไปทะเลลมยมนา
ฝ่ายท่านท้าวสินชัยกับยายเฒ่า ส่งลูกเต้าไปพลันต่างหรรษา
กลับเข้าวังตั้งใจเจตนา ในวิชาโดยทำนองของอาจารย์ ฯ
จะกล่าวเรือที่ไปมิได้หยุด ออกแล่นรุดเรือกระบวนล้วนทหาร
ลมก็เรื่อยเฉื่อยฉ่ำไปสำราญ ได้ประมาณครึ่งเดือนไม่เคลื่อนคลาย
เห็นเกาะขวางกลางมหาชลาสินธุ์ เป็นแถวถิ่นพวกปีศาจมันมาดหมาย
พอแลเห็นเรือเคียงแล่นเรียงราย ทั้งพวกพรายภูตผีมันดีใจ
ออกวิ่งโลดโดดโผนตะโกนก้อง บ้างเรียกร้องกู่กันเสียงหวั่นไหว
สำแดงกายหลายอย่างต่างต่างไป โดดลงในทะเลลมยมนา
แล้วทำให้มืดมัวทั่ววิถี ปีศาจผีภูตพรายร้ายนักหนา
เป็นคลื่นคลั่งทั้งพายุระบุมา ทั้งมหาชลธีก็ตีฟอง
แล้วทำให้เป็นมหาวลาหก เหมือนฝนตกทั่วหมดสยดสยอง
ท้าวกุลาแลดูรู้ทำนอง เห็นถูกต้องคำอาจารย์ท่านภิปราย
จึงสั่งเหล่าพวกพหลคนทั้งนั้น บากกำปั่นไปวนชลสาย
เอาไฟชุดจุดเคียงวางเรียงราย ทั้งหน้าท้ายติดเตาเร่งเผาเกลือ
เอาขนไก่ใส่เผาในเตาด้วย แล้วให้ช่วยกลับใบไปฝ่ายเหนือ
ประจุปืนไว้ทุกลำประจำเรือ ทั้งเผาเกลือเสียงก้องท้องทะเล
พวกปีศาจว่ายหลามมาตามคลื่น ทะลึ่งยืนแลเห็นไฟบ้างไพล่เผล
ดำทะมื่นยืนขวางกลางทะเล เสียงฮาเฮร้องดังก้องกังวาน
ว่าฮ้าเฮ้ยเรือลำนี้มีผู้หญิง เอาโยนทิ้งลงมาเหมือนว่าขาน
จึงจะพ้นความตายไม่วายปราณ เอาไว้นานกูจะล่มให้จมตาย ฯ
ฝ่ายอนงค์องค์ประไพวิไลสมร นางบังอรองค์สั่นพระขวัญหาย
เห็นรูปผีที่มันมาล้วนหน้าลาย ดูคล้ายคล้ายกันกับเสือนางเหลือกลัว
แล้วจึงว่าข้าแต่ท้าวเจ้านิเวศน์ อันฤทธิ์เดชเสียงมันร้องสยองหัว
เสียงเยือกเยืนจับจิตให้คิดกลัว สั่นระรัวไปทั้งกายเห็นตายจริง
ผียิงร้องก้องกู่ดูเถิดหวา โยนลงมาเสียเดี๋ยวนี้อีผู้หญิง
จะให้ล่มจมกำปั่นขันจริงจริง ยังจะนิ่งอยู่ช้าว่ากระไร
นางโฉมยงองค์สั่นให้หวั่นหวาด กัมปนาทนึกพรั่นประหวั่นไหว
เข้ากอดพระสามีพิรี้พิไร พอนึกได้ถึงพระครูผู้อาจารย์
ท่านให้ของมากับฉันกันปีศาจ เป็นกระดาษสั่งไว้หลายสถาน
น้องนึกได้ถึงท่านครูผู้อาจารย์ นางว่าขานแล้วก็รีบไปหยิบพลัน
เอามาคลี่สีสว่างเป็นไฟฟ้า ปีศาจมากลัวสิ้นต่างผินผัน
ท้าวให้ยิงปืนประจำเป็นสำคัญ โห่สนั่นเสียงก้องท้องทะเล
ปีศาจหายไปสิ้นแสงสว่าง เห็นหนทางบากกำปั่นให้หันเห
ได้ลมคล่องล่องไปในทะเล ต่างสรวลเสชื่นบานสำราญใจ
พอเดือนครึ่งถึงพาราปตาหวี ให้ทอดที่อ่าวมหาชลาไหล
พวกขุนด่านบอกสารไปเวียงชัย เสนาในจัดบัลลังก์ที่นั่งทรง
ออกไปรับสองกษัตริย์ทั้งรถา มาเตรียมท่าจอมกษัตริย์ราชหงส์
กระบวนแห่แออัดจัตุรงค์ คอยรับองค์ไทท้าวเจ้าบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายกษัตริย์อิศราปตาหวี จรลีลงที่นั่งดั่งถวิล
กับเอกองค์ขนิษฐายุพาพิน พร้อมกันสิ้นเสร็จมาพักตำหนักแพ
แล้วชวนองค์นงนาฏขึ้นราชรถ มีกลิ้งกลดเคียงข้างไม่ห่างแห
เดินกระบวนพร้อมพรั่งกระทั่งแตร เสียงเซ็งแซ่เข้านิเวศน์เขตนคร
พวกเถ้าแก่คั่งคับรับเสด็จ พร้อมกันเสร็จภิญโญสโมสร
รับอนงค์องค์ท้าวเจ้านคร ขึ้นบรรจถรณ์นคเรศนิเวศน์วัง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพิภพจบจังหวัด โองการตรัสโดยในพระทัยหวัง
ให้ตั้งการพิธีที่ในวัง จะแต่งตั้งอภิเษกเอกอนงค์
ขุนนางน้อมพร้อมพรั่งมาสั่งหมาย โดยภิปรายข้อรับสั่งดั่งประสงค์
ทั้งเสนาข้าบาทพระญาติวงศ์ โดยจำนงช่วยในงานการวิวาห์
มีครบถ้วนที่ในงานการภิเษก อดิเรกปรากฏด้วยยศถา
ทั้งเครื่องเล่นต่างต่างข้างชวา ตามบรรดาศักดิ์ท้าวเจ้านคร
ถึงวันดีอภิเษกเอกฉัตร สืบกษัตริย์กับอนงค์องค์สมร
ตามประเพณีท้าวเจ้านคร แต่ปางก่อนโดยเรื่องเบื้องบุราณ ฯ
จะกล่าวข้างลังกาอาณาจักร ประเสริฐศักดิ์ขัตติยามหาศาล
สถิตแท่นเนาวรัตน์ชัชวาล แสนสำราญสุขสวัสดิ์กำจัดภัย
บริบูรณ์พูนสวัสดิ์พิพัฒน์ผล ประชาชนเปรมปรีดิ์จะมีไหน
ทั้งลูกค้ามาขายสบายใจ ของสิ่งใดมีมาทุกธานี ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกษัตริย์ ผ่านสมบัติเฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี
เมื่อวันนั้นไสยาในราตรี บนแท่นที่เศวตฉัตรจำรัสพราย
เทพเจ้าเข้าสังหรณ์สุบินนิมิต ว่าอาทิตย์ส่องสว่างกระจ่างฉาย
เห็นนงคราญมารดาเอกากาย ออกมาว่ายอยู่ตามวนชลธาร
พระฟื้นองค์รู้ว่าทรงสุบินนิมิต แล้วหวนคิดถึงมารดาน่าสงสาร
จะได้ความยากแค้นแสนกันดาร ทรมานอยู่ในอู่แต่ผู้เดียว
พระคิดไปใจหายไม่วายเทวษ ชลเนตรตกไหลพระทัยเสียว
เหมือนเราไม่กตัญญูให้อยู่เดียว จะเปล่าเปลี่ยววิญญาณ์เอกากาย
พอรุ่งแจ้งแสงทองส่องอากาศ ภาณุมาศไตรตรัสจำรัสฉาย
เข้าที่ทรงภูษิตวิจิตรพราย ทั้งสองสายสมรพร้อมน้อมประนม
พระตรัสเล่าราวเรื่องสุบินนิมิต เป็นสุดคิดดั่งทะเลมาเทถม
ในอุราร้อนเริงทั้งเพลิงรม ให้เกรียมกรมพี่จะลาเจ้าคลาไคล
ทั้งสองนางพลางทูลฉลองถาม เป็นใจความมิได้แจ้งแถลงไข
จะเสด็จเรือกำปั่นหรือฉันใด น้องจะได้ตามติดไม่คิดกาย
พระตรัสว่าอย่าไปไม่ได้นุช หนทางสุดแสนลำบากยากใจหาย
ไปกำปั่นพันลำคงทำลาย อยู่ในสายสาคโรชโลธร
อาศัยม้าจึ่งได้มาถึงที่นี่ อันถิ่นที่เหลือกันดารชานสิงขร
ข้ามมหาสาคโรชโลธร หนทางจรแต่พี่มาก็กว่าปี
พระว่าพลางทางเสด็จออกข้างหน้า พวกเสนาน้อมประณตบทศรี
พระผู้ผ่านสวรรยาเจ้าธานี สั่งมนตรีท่านอยู่หลังระวังภัย
อันตัวเราเล่าจะลาไปเกาะแก้ว ตามธารแถวในมหาชลาไหล
ด้วยมีความร้อนทรวงในดวงใจ จะต้องไปในเวลารุ่งราตรี
พระตรัสพลางทางสั่งให้เทียมรถ เราจะบทจรไปในวิถี
มีเมืองด่านธารท่าชายวารี ประเดี๋ยวนี้เร็วราอย่าช้าการ
ขุนเสนีที่กำกับสำหรับรถ มาสั่งหมดถ้วนทั่วตัวทหาร
ให้เทียมรถพระที่นั่งอลังการ อาชาชาญผูกใส่เร่งไคลคลา
เข้าในวังพรั่งพร้อมคอยจอมจักร มาพร้อมพรักไพร่นายทั้งซ้ายขวา
พอพระจอมนครินทร์ปิ่นประชา เสด็จมาทรงรถบทจร
กระบวนแห่นำริ้วเป็นทิวแถว ขับรถแก้วรีบไปชายสิงขร
ถึงธารท่าหน้าด่านชานสาคร พระเสร็จจรลงไปชายคงคา
บริกรรมมนตราของดาบส น้อมประณตนึกถึงปู่ที่ภูผา
พลางอ่านเวทเคยสำเหนียกเรียกอาชา ถ้วนสามคราม้าแว่วแจ้วสำเนียง
ไปหากินไกลกันถึงพันโยชน์ พอแว่วโสดเผ่นร้องกึกก้องเสียง
จึงมาบนสมุทรไทใกล้สำเนียง มันจำเสียงได้แน่ไม่แชเชือน
รีบมายังฝั่งมหาลังกาเกาะ ตรงจำเพาะรู้กระไรใครจะเหมือน
ลงคุกเท้าเข้าไปชิดไม่บิดเบือน พระจึงเอื้อนโอภาม้ามังกร
ว่าตัวน้องนี้จะไปในกระสินธุ์ ประเทศถิ่นทางมหิงขสิงขร
โดยวิถีมรคาในสาคร ไปสิงขรเกาะแก้วพิสดาร ฯ
ฝ่ายอาชารู้ภาษาพูดไม่ออก ทำตากลอกร้องมาเหมือนขาขาน
พระลูบหลังมิ่งม้าอาชาชาญ ไปถิ่นฐานก่อนเถิดหนาพี่พาชี
พอรุ่งเช้าแล้วจึงมาคอยท่าน้อง ไปหาของกินพลางทางวิถี
ม้าก็กลับโดดไปในนที พระภูมีกลับหลังยังนคร
เข้านิเวศน์เวียงชัยไม่เป็นสุข ยิ่งแสนทุกข์โตราวเท่าสิงขร
พลางสั่งสองกัลยาพะงางอน ด้วยอาวรณ์เรื่องรักหนักอุรา
แต่ลูกเต้าเล่าก็ยังกำลังอ่อน จงฝึกสอนตรองตรึกให้ศึกษา
การรบพุ่งเล่าก็น้องสองสุดา จงอุตส่าห์สอนเขาให้เล่าเรียน
พี่จะไปไม่ช้าเพราะม้าแก้ว อันธารแถวม้าพินิจสถิตเสถียร
เพราะเคยไปไม่หลงไม่วงเวียน ทุกเกาะเกียนรู้แห่งตำแหน่งทาง
พระเล้าโลมโฉมยงอนงค์นาฏ แล้วไสยาสน์โหยไห้พระทัยหมาง
คิดถึงท่านมารดาโศกาพลาง ไม่เว้นว่างชลนาให้อาดูร
พอรุ่งแจ้งแสงทองส่องอากาศ อาชาชาติรีบเข้าไปถึงไอศูรย์
พระสุริยงไตรตรัสจรัสจรูญ ขึ้นไพบูลย์ส่องสว่างกระจ่างตา
พระพลิกฟื้นตื่นจากที่ไสยาสน์ อนงค์นาฏหมอบรายทั้งซ้ายขวา
พระแต่งองค์สรงเสวยโภชนา สั่งสุดาสองอนงค์องค์บังอร
ค่อยอยู่เถิดพี่จะลาสุดาขนิษฐ์ สำเร็จกิจจะกลับมาหาสมร
ต้องจำเป็นจำพรากไปจากจร อย่าอาวรณ์ไปเลยน้องสองสุดา
ทั้งสองนางกราบก้มบังคมบาท แต่ไม่อาจทูลทัดขัดหนักหนา
นัยน์เนตรคลอคลองนองน้ำตา ต่างก้มหน้านิ่งนึกพลางตรึกตรอง
เสาวคนธ์มณฑาสุลาลี มเหสีหมอบเฝ้าแต่เศร้าหมอง
พระทรงหยิบเครื่องเคราไม้เท้าทอง ออกจากห้องปรางค์มาศปราสาทชัย
เสด็จยังข้างหน้าเสนาพร้อม ประณตน้อมหมอบเรียงเคียงไสว
ฝ่ายอาชาม้าที่นั่งเพราะตั้งใจ ตรงเข้าไปถึงที่เฝ้าเจ้าบุรินทร์
เธอเห็นม้ามาในไอศวรรย์ พระทรงธรรม์ชื่นชมสมถวิล
พลางลูบหลังอาชาพระยานิล แสนถวิลถึงมารดาให้อาวรณ์
พระตรัสสั่งเสวกาพฤฒามาตย์ ให้โอวาทจงจำเอาคำสอน
ช่วยปกป้องเวียงชัยในนคร แม้นเดือดร้อนจงไปเฝ้าพระเจ้าอา
แล้วจงไปทูลองค์พระทรงภุช ที่สิงคุตรเนินพนมร่มรุกขา
ว่าตัวเราเล่าถวายบังคมลา ไปเกาะแก้วรัถยาเยี่ยมอาจารย์
กับองค์พระชนนีที่เกิดเกล้า เหมือนอย่างเราสั่งไว้ทูลไขขาน
พระสั่งเสร็จทรงพระยาอาชาชาญ จากสถานรีบไปในวารี
พระหัตถ์ทรงไม้เท้าของดาวบส แล้วประณตน้อมประนมก้มเกศี
อธิษฐานนึกถึงคุณพระมุนี ฝ่ายพาชีวิ่งวางผางผางไป
ชมละเมาะเกาะเกียนเหมือนเขียนวาด งามประหลาดเขียวแดงสุกแสงใส
บางปริปริ่มอยู่ในน้ำเห็นรำไร ที่สูงใหญ่พุ่งพ้นชลธาร
เป็นโตรกตรอกซอกผาศิลาย้อย เหมือนภู่ห้อยใหญ่โตรโหฐาน
ชะงักชะง่อนก้อนผาน่าสำราญ ชลธารล้อมรอบเป็นขอบคัน
มีไม้งอกดอกต้นผลระย้า สกุณาโบยบินแล้วผินผัน
ทั้งลิงค่างหว่างไศลวิ่งไล่กัน เลียงผาผันเดินตลอดยอดคิรี
ที่ชายหาดปูหอยลอยสะพรั่ง ทั้งกุ้งกั้งตัวลายมีหลายสี
ฝูงกริวกราวเต่าตามกันงามดี ชายวารีฝูงกระว่ายปะปน
ฝูงแมงดาดาดาษว่ายกลาดกลุ้ม เป็นกลุ่มกลุ่มกลิ้งเกลือกเสลือกสลน
จระเข้เหราในสาชล เที่ยวว่ายวนเกลื่อนกลาดริมหาดทราย
ฝูงเงือกงูดูราวบ้างขาวเขียว ว่ายตามเกลียววังวนชลสาย
ฝูงมังกรคาบแก้วดูแพรวพราย ขึ้นเรียงรายฟาดหางกลางสินธู
เหล่าช้างน้ำน่ากลัวหัวเป็นช้าง แต่มีหางเหมือนปลามีงาหู
ฝูงม้าน้ำเต้นสล้างกลางสินธู มีเท้าคู่เบื้องล่างเป็นหางปลา
อันฝูงสัตว์นานามัจฉาชาติ ล้วนร้ายกาจต่างต่างกลางมหา
สาคเรศวังวนชลธา จะพรรณนามากมายมีหลายพรรณ
เรื่องชมนกชมปลามาก็มาก จะซ้ำซากบทกลอนขอผ่อนผัน
ยกเสียบ้างทางจะไปยังไกลครัน ถึงเขตคันเกาะแก่งตำแหน่งใด
แล้วก็หยุดให้พระยาม้าที่นั่ง เสร็จขึ้นฝั่งเขาเขินเนินไศล
ให้อาชาหาอาหารสำราญใจ เสด็จไปสอยมะม่วงพวงพวา
ทั้งปริงปรางลางสาดประหลาดรส ล้วนสุกสดเสวยพลันด้วยหรรษา
ครั้นเสร็จสรรพกลับมานั่งฝั่งชลา พออาชาอิ่มกลับมารับองค์
พระสถิตหลังมหาวลาหก ม้าก็ผกโผนไปดั่งใจประสงค์
วิ่งบนน้ำตามทางระวางตรง ไม่เวียนวงรีบมาในวาริน
ถึงสาชลวนวังที่เวิ้งกุ้ง ระลอกพลุ่งดูเป็นพรายในกระสินธุ์
สะเทือนถึงสุธาท้องวาริน กระทบหินดูเป็นเหวคล้ายเปลวไฟ
บ้างพุ่งพ้นวนเวียนเป็นหว่างเวิ้ง เพราะน้ำเจิ่งดูกระจ่างสว่างไสว
เป็นเกลียวกลอกแลกลาดตามหาดไป มโนมัยโดดข้ามไปตามวน
ฝูงสัตว์ร้ายในมหาชลาสินธุ์ พอได้กลิ่นว่ายเตร่ระเหระหน
กลัวอาชาม้ามังกรหนีซ่อนซน เที่ยวเวียนวนหลีกไปในคงคา ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศไปในทางกลางมหา
ครั้นพลบค่ำย่ำแสงพระสุริยา แกว่งคทาธรสว่างเหมือนกลางวัน
เห็นแถวทางกลางมหามหรรณพ ดั่งไต้คบแจ่มแจ้งส่องแสงฉัน
ม้าก็เห็นหนทางดั่งกลางวัน รีบผายผันมาในน้ำทุกค่ำคืน
เห็นละเมาะเกาะแก่งตำแหน่งไหน แวะอาศัยทุกทิวาไม่ฝ่าฝืน
เสวยผลอินจันทน์ทุกวันคืน พอชุ่มชื่นในอุราประสาจน ฯ
จะกล่าวถึงนางมัจฉามารดาท้าว อยู่ในอ่าวเขตวัดไม่ขัดสน
จำเริญศีลภาวนาประสาตน อยู่ในวนวังเวิ้งเชิงคิรี
ถึงเจ็ดวันท่ายโยคีมุนีเฒ่า มาที่อ่าวโดยเมตตามารศรี
เคาะระฆังดังสนั่นขึ้นทันที ฝ่ายนารีนางมัจฉาแหวกวาริน
มานบนอบยอบกายไหว้ดาบส พระทรงพรตปราศรัยแล้วให้ศีล
เทศนาสอนสั่งนางยุพิน ให้ถือศีลภาวนาสมาทาน
แล้วจึงว่าฮ้าเฮ้ยอีเงือกน้ำ อุตส่าห์จำไว้ให้แม่นคือแก่นสาร
ถ้าแม้นเองดับขันธสันดาน อันวิมานคงจะได้เหมือนใจจง ฯ
นางเงือกน้ำคำรพอภิวาท นุชนาฏจำได้ไม่ใหลหลง
รักษาศีลสุจริตเอาจิตปลง ไม่เวียนวงเหมือนแต่หลังเพราะฟังธรรม ฯ
พระโยคีมีจิตคิดสังเวช กูมาเทศน์เหมือนช่วยชุบอุปถัมภ์
ครั้นจบเสร็จไปสำนักชักประคำ เสียงงึมงำอยู่ในกุฏิ์พลางจุดไฟ
ฝ่ายมัจฉานารีไปที่อยู่ ในแอ่งคู่ธารท่าชลาไหล
จำเริญศีลเป็นสุขไปทุกข์ภัย กินแต่ไคลพอเป็นยาในวาริน ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศในมหาชลาสินธุ์
กับทั้งอัศวราพระยานิล เกือบถึงถิ่นเกาะแก้วแถวอรัญ ฯ
ฝ่ายนางนาฏมัจฉานิทราสนิท เกิดนิมิตยามสามในความฝัน
ว่าได้เห็นดวงแก้วอันแพรวพรรณ ดั่งสุริย์ฉันส่องสว่างกระจ่างตา
นางพลิกฟื้นตื่นแลไม่เห็นแก้ว พอเสียงแจ้วสกุณินบินถลา
ทั้งกาแกแซ่ซ้องก้องโกญจา พระสุริยาเยื้องเยี่ยมเหลี่ยมพระเมรุ
นางพลิกฟื้นตื่นอนาถประหลาดจิต เกิดนิมิตดีหรือร้ายยังไม่เห็น
วันนี้ครบเจ็ดทิวาเวลาเย็น พระผู้เป็นเจ้าคงมาไม่ช้านาน
จำจะต้องขึ้นไปอยู่ปากอู่อ่าว ผู้เป็นเจ้าคงจะมาเหมือนว่าขาน
จะได้ฟังเทศนาสมาทาน ถามอาจารย์เรื่องฝันให้ท่านทาย
พลางออกจากที่สำนักมาพักอยู่ คอยพระผู้ทรงธรรม์เหมือนมั่นหมาย
ขึ้นเกยหาดลาดเลี่ยนเตียนสบาย พระพายชายพัดชวยมารวยริน ฯ
จะกล่าวฝ่ายทรงญาณอาจารย์เฒ่า ดัดหัวเข่าจะไปท่าชลาสินธุ์
ถือไม้เท้าจดจ้องย่องลงดิน จิตถวิลถึงมัจฉาในสาคร
ครบเจ็ดวันมีประโยชน์หวังโปรดสัตว์ อีเงือกวัดเคยมาฟังคำสั่งสอน
แกเดินพลางค่อยค่อยย่างบทจร ถึงสาครชายชลาหน้าคิรินทร์
พวกจีนจามพราหมณ์แขกที่เป็นศิษย์ เดินตามติดลงไปชายกระสินธุ์
พระโยคีแลไปในวาริน เห็นเทพินนางมัจฉาขึ้นมาคอย
เอะวันนี้อีเงือกกูมาอยู่ก่อน จะทุกข์ร้อนหรือกระไรจะใช้สอย
กูสักสิ่งจริงหนาหวามันมาคอย ทำตาปรอยดูอนาถประหลาดใจ
แกร้องว่าฮ้าเฮ้ยสีกาเงือก มากลิ้งเกลือกร้อนเย็นเป็นไฉน
ถัดขึ้นมาบอกเล่าให้เข้าใจ นิ่งอยู่ไยบอกกับกูให้รู้ความ ฯ
ฝ่ายมัจฉานารีศรีสวัสดิ์ ได้ฟังอรรถพระมุนีฤๅษีถาม
ประณตนอบยอบกายขยายความ เล่าไปตามเรื่องฝันบรรยาย
ให้พระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ เธอทราบบาทโดยประสงค์จำนงหมาย
ขอพระคุณหนุนนำช่วยทำนาย จะดีร้ายอย่างไรในตำรา ฯ
พระโยคีมีญาณจึ่งขานไข ฝันอย่างไรเล่าให้กูรู้สิหวา
นางเงือกน้ำจึ่งแถลงแจ้งกิจจา ฉันฝันว่าดวงมณีมีสีแดง
เกิดขึ้นในคูหาจินดารัตน์ แจ่มจำรัสไพบูลย์จำรูญแสง
เหมือนกับดวงพระอาทิตย์ฤทธิแรง พอรุ่งแจ้งก็พอฟื้นตื่นขึ้นพลัน ฯ
พระโยคีจึ่งทำนายทายนิมิต ว่าเองคิดถึงอะไรจึงใฝ่ฝัน
นางนบนอบตอบตามแกถามพลัน เมื่อคืนนั้นคิดถึงบุตรสุดสาคร
พระโยคีปรีชาหลับตานิ่ง ก็แจ้งจริงเทพเจ้าเข้าสังหรณ์
พออึดใจลืมตาผวากร มีสุนทรชี้แจงให้แจ้งใจ
แกจึ่งว่าฮ้าเฮ้ยไม่ช้านัก อ้ายลูกรักร่วมชีวิตพิสมัย
คงจะมามั่นคงเหมือนจงใจ จึงฝันไปจิตมนุษย์ปุถุชน ฯ
โฉมมัจฉานารียินดีสุด อนงค์นุชแจ้งใจไม่ฉงน
เพราะเห็นอิทธิฤทธิ์เดชทางเวทมนตร์ ที่ทุกข์ทนดีใจใครจะปาน
พลางนบนอบตอบองค์พระทรงฤทธิ์ ที่ร้อนจิตค่อยสบายหลายสถาน
ด้วยได้ฟังพระแสดงให้แจ้งการ ค่อยชื่นบานสิ้นทุกข์เป็นสุขใจ
แล้วโยคีแจ้งเหตุเทศนา ให้มัจฉาฟังธรรมตามนิสัย
เหมือนแต่หลังนางสดับให้จับใจ กำหนดไว้ในขันธสันดาน
พระนักสิทธ์ลุกขึ้นพลันเดินงันงก ค่อยย่างยกโดยจำนงปลงสังขาร
อนิจจังร่างกายเกือบวายปราณ ไม่ช้านานยังอยู่หน่อยสักร้อยปี
พอถึงกุฏิ์หยุดนั่งตะบันหมาก เอาใส่ปากแลไปในวิถี
เห็นเมฆตั้งข้างทิศหรดี ฝนจะมีตกมากลำบากครัน
ในเดือนนี้มิใช่ฤดูฝน มามืดมนดูละม้ายคล้ายวสันต์
แกจึ่งเรียกศิษย์หาขึ้นมาพลัน จงพากันเข้าไปในศาลา
ฝนจะตกมากมายมิได้หยุด จะหนาวสุดใหญ่ยิ่งจริงจริงหวา
ตั้งฟืนไฟกองไว้ที่ศาลา จะได้พากันผิงอย่านิ่งนาน
พวกจีนจามพราหมณ์แขกไปแบกไม้ มากองไว้ที่ศาลาตามว่าขาน
พอพลบค่ำย่ำระฆังกังสดาล พระอาจารย์สวดมนต์บนกุฎี
พวกศิษย์หามาคอยปรนนิบัติ บ้างนั่งพัดหาไฟเอาไม้สี
จุดตะเกียงขึ้นไปไว้ในกุฎี บ้างกวาดที่ต้มน้ำชาไว้ท่าครู
แล้วจัดผลพฤกษาเอามาบ้าง พร้อมสะพรั่งเสร็จสรรพนั่งตรับหู
ฝ่ายนักสิทธ์ผู้ประเสริฐเปิดประตู ออกมาสู่โรงฉันมิทันนาน
พวกศิษย์ทายกผลาผลไม้ ประเคนให้ครูฉันเครื่องมันหวาน
พระทรงศีลฉันเสร็จสำเร็จการ ท่านอาจารย์กลับมาหน้ากุฎี
ลงเอนอิงพิงหมอนสอนพวกศิษย์ ให้ตั้งจิตเล่าบ่นมนต์ฤๅษี
พระนักธรรมกรุณาด้วยปรานี อุตส่าห์ชี้แจงให้จำของสำคัญ
พอเดือนแจ้งแสงสว่างกลางอากาศ เสียงหวั่นหวาดสกุณินโผผินผัน
พายุพยับมืดมิดปิดพระจันทร์ สุนีลั่นเปรี้ยงเปรี้ยงเสียงคำรน
มหาเมฆมืดมิดทุกทิศา พื้นสุธาเยือกเย็นเกิดเป็นฝน
ทั้งลูกเห็บตกกระจายตามสายชล เป็นน้ำฝนเย็นวาบจับหัวใจ
แขกฝรั่งทั้งหลายตะพายย่าม เดินรุ่มร่ามไปศาลาที่อาศัย
บ้างหาชุดจุดอัคคีบ้างสีไฟ กองขึ้นในศาลาหน้ากุฎี ฯ
จะกล่าวถึงสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศมาในทางกลางวิถี
พอพลบค่ำสนธยาเข้าราตรี พระภูมีกับพระยาม้ามังกร
เข้าหยุดยั้งอยู่ที่ปากชะวากผา พระสุริยาเย็นพยับลับสิงขร
ต่อเดือนเด่นเห็นแสงศศิธร จึงจะจรไปในทางกลางสินธู
พระเอนอิงพิงผาศิลาลาด อาชาชาติยืนหยัดสะบัดหู
สะบัดย่างกางขาแหงนหน้าดู เหมือนจะรู้ฤกษ์บนฝนจะมา
เข้าคลอเคลียเลียบาทจอมกษัตริย์ เหมือนบอกอรรถที่ในทางกลางมหา
พอหายเลื่อยเหนื่อยใจจะไคลคลา ขึ้นหลังม้ากวัดแกว่งพระแสงทรง
อาชาไนยไม่ลงไปจากหาด พระประหลาดหลากจิตพิศวง
เหตุไฉนมิ่งม้าอาชาทรง จึ่งไม่ลงจากหาดประหลาดใจ
พระนึกพลางทางลงเสียจากหลัง ไปหยุดนั่งเชิงผาที่อาศัย
อัสดรรีบจรเข้าร่มไทร ประเดี๋ยวใจเป็นพยับอับโพยม
พิรุณโรยโปรยปรายเป็นสายสาด สุนีฟาดก้องกึกเสียงฮึกโหม
สลาตันตีคลื่นดังครื้นโครม พื้นโพยมฝนคร่ำเป็นน้ำนอง
ฟ้าก็แปลบแวบสว่างกลางอากาศ ฝนก็สาดทั่วไปหมดสยดสยอง
ที่บนเกาะน้ำไหลกระจายฟอง ฟ้าก็ร้องครางครึมกระหึ่มครวญ
ยะเยือกเย็นเส้นหญ้ารุกขาเขา อนาถหนาวบังร่มเป็นลมหวน
ได้ยินแต่ผีสางร้องครางครวญ ทั้งโหยหวนเพิกเสียงสำเนียงดัง
พระจึ่งแกว่งไม้เท้าของดาวบส เห็นบรรพตช่องชะวากเหมือนปากถัง
เป็นว้างเวิ้งเชิงผาศิลาบัง เป็นที่นั่งแก้หนาวเมื่อคราวจน
พระตรัสเรียกมิ่งม้าพากันเข้า ไปนั่งเจ่าบังลมพอร่มฝน
ประเดี๋ยวใจในถ้ำเสียงคำรน ที่มืดมนดูค่อยสร่างสว่างตา ฯ
ฝ่ายมหิงขสิงขรรักษาเกาะ เสียงกระเดาะปากอยู่ในภูผา
แล้วบันดาลปากปล่องช่องศิลา ไห้ภูผากว้างใหญ่มีไฟกอง
แล้วสำแดงร่างกายถือไม้เท้า ทรงเครื่องขาวสดใสมิได้หมอง
มายืนอยู่ข้างในริมไฟกอง แล้วก็ร้องถามไปดั่งใจจง
ว่าท่านหรือคือเจ้าลังกาทวีป อย่าเพ่อรีบเร็วไปจะใหลหลง
ถึงม้าเดินน้ำได้ดั่งใจจง แม้นฝนลงถูกฤดูถึงรู้ทาง
ถ้าขืนไปในวิถีคงมีเหตุ ในประเทศแถวนี้ล้วนผีสาง
อันฝนตกอย่างนี้วิถีทาง ผิดเยี่ยงอย่างคงจะไพล่ไปในวน
ถึงกำลังวังชาม้าตัวนี้ แม้นฤทธิ์มีเหาะได้ในเวหน
ถึงกระนั้นก็จะหลงเที่ยววงวน ทั้งลมบนอากาศจะกราดเอา ฯ
สุดสาครกราบก้มประนมหัตถ์ ก็รู้ชัดว่าเทวารักษาเขา
เธอปรานีชี้แจงแจ้งลำเนา แม้นโดยเดาดื้อไปไม่เป็นการ
แล้วจึ่งว่าข้าแต่เทพารักษ์ ซึ่งสำนักอยู่ในเขตประเทศสถาน
ท่านโปรดบอกออกความตามบุราณ แล้วก้มกรานถามไต่ในใจความ ฯ
ฝ่ายมหิงขสิงขรเทวฤทธิ์ เธอแจ้งจิตสารพัดกษัตริย์ถาม
จึงแถลงแจ้งไปที่ในความ สิ่งใดตามต้องฤดูก็อยู่ดี
อันฝนตกครั้งนี้ฝูงปีศาจ มันร้ายกาจที่ในทางกลางวิถี
ถ้าแม้นจะขืนไปภัยจะมี เราปรานีจึ่งมาห้ามความเมตตา
ต่อสามวันนั่นแหละฝนจึงจะหาย ปีศาจร้ายหย่อนฤทธิ์ทุกทิศา
จงหยุดยั้งทั้งนิลอาชา อันน้ำหญ้าเหล่านี้พอมีกิน
เอาคุ้มได้แต่จำเพาะที่เกาะนี้ ไปพ้นนี่ช่วยไม่ได้เหมือนใจถวิล
ถึงมืดมนอยู่ในที่ศีขริน ในหุบหินเราจะให้มีไฟกอง
อันผลาผลไม้ในจังหวัด พอแก้ขัดตามจนอย่าหม่นหมอง
พอพ้นสามวันไปดั่งใจปอง จึ่งจะผ่องแผ้วสว่างเห็นทางเดิน
สามวันนี้ถึงนกวิหคหงส์ ไม่หาญลงจากถิ่นเที่ยวบินเหิน
ต้องอาศัยแอบร่มพนมเนิน ถ้าบินเหินไปคงตายในนที ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทเทพารักษ์ลักษมี
ขอบพระคุณกรุณาท่านปรานี มาช่วยชี้อนุสนธิ์ให้พ้นภัย
ขอตามคำที่นำมาสั่งสอน ไม่จากจรเขาเขินเนินไศล
กว่าจะพ้นฝนชุกพ้นทุกข์ภัย ขออาศัยหยุดยั้งพอบังกาย ฯ
เทพเจ้ามีจิตคิดสังเวช สำแดงเดชยืนอยู่นั่นไม่ผันผาย
จึ่งหยิบเอาแก้วมณีเป็นสีพราย แสงกระจายเขียวเหลืองดูเรืองรอง
มาส่งให้แล้วว่าท่านอย่าทุกข์ แม้นเกิดยุคเกิดภัยมิได้หมอง
เอาแก้วอมสมจิตที่คิดปอง ไม่แสบท้องอิ่มใจดั่งได้กิน
เครื่องอาหารหวานคาวข้าวแลน้ำ ทั้งมีกำลังกล้าอย่าถวิล
ไม่ต้องหาอาหารการจะกิน แม้นอมจินดาไว้อย่าได้แคลง
ทั้งคงทนแทงฟันนั้นไม่เข้า ถึงไฟเผาก็ไม่ไหม้อย่าได้แหนง
พระจึ่งรับดวงมณีที่สีแดง สว่างแสงโชติช่วงดวงมณี
แล้วกราบกรานเทวารักษาเกาะ ท่านสงเคราะห์ชี้แจงแจ้งวิถี
แล้วก็ให้จินดาเพราะปรานี พระคุณนี้เหลือล้ำจะรำพัน ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครจอมกษัตริย์ ครั้นแจ้งอรรถปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
เข้าอยู่ในเพิงผาคูหาพลัน กับม้านั้นค่อยเป็นสุขคุ้มทุกข์ภัย
ทั้งบังคมร่มฝนอยู่บนเขา เทพเจ้าชี้แจงแถลงไข
แล้วสูญหายกายพลันมิทันใด แต่กองไฟยังสว่างกระจ่างตา
ฝนก็ยังตกไปมิได้หยุด ปลาก็ผุดฟาดหางกลางมหา
สุนีเปรี้ยงเสียงก้องท้องสุธา เกิดโกลาหลไปในทะเล
ถึงสามวันสามคืนเป็นคลื่นคลั่ง ริมฟากฝั่งพายุป่วนให้หวนเห
ฟ้าก็ดำคล้ำมัวทั่วทะเล เหลือคะเนทางท่าในสาคร ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ กับกัณฐัศว์อยู่ที่ผาหน้าสิงขร
จึ่งหยิบเอาจินดาวราพร เรียกอัสดรออกมาหน้าคิรินทร์
เอาแช่น้ำลงที่ปากชะวากผา ให้อาชากินพลางอย่างถวิล
แล้วเสวยกับพระยาอาชานิล หอมเหมือนกลิ่นเกสรขจรขจาย
มีกำลังวังชาดั่งอาหาร แสนสำราญอมอยู่ไม่รู้หาย
แล้วกลับเข้าเพิงผาศิลาลาย ค่อยสบายอิ่มเอมเกษมทรวง
พอครบถ้วนสามทิวาฟ้าค่อยสาง แจ่มกระจ่างเห็นเงาภูเขาหลวง
ค่อยสางสางสุริเยนทร์พอเห็นดวง ที่หนาวทรวงก็ค่อยคลายสบายบาน
ฝูงวิหคนกกาบรรดาสัตว์ ก็รีบรัดร่อนราหาอาหาร
ขึ้นโผผินบินร้องก้องกังวาน เสียงประสานหันเหียนเที่ยวเวียนวน ฯ
ฝ่ายพระหน่อธิบดินปิ่นกษัตริย์ โสมนัสโดยนิยมสมประสงค์
จึ่งยกกรอภิวันท์ด้วยบรรจง ขอลาองค์อารักษ์อันศักดา
พลางออกจากสิงขรชะง่อนเขา เทพเจ้าซึ่งอยู่ในภูผา
สำแดงกายจากชะง่อนก้อนศิลา ถือคทาธรแก้วแสงแวววาว
ทรงอาภรณ์พรรณรายดูฉายเฉิด งามประเสริฐรัศมีล้วนสีขาว
ทั้งรูปทรงร่างกายก็พรายพราว ราวกะดาวแจ่มกระจ่างกลางอัมพร
แล้วจึงว่าข้าแต่ท้าวเจ้านิเวศน์ จงสังเกตเลียบไปชายสิงขร
ตะวันชายบ่ายแสงทินกร จึงค่อยจรข้ามมหาชลาลัย
อันสาชลวนวงที่ตรงนี้ ปล่องนาคีหลีกให้พ้นชลใส
แล้วยกมือขึ้นชี้ตรงนี้ไป จำให้ได้แม่นยำที่สำคัญ
เรียกว่านาควารินกระสินธุ์สมุทร จงรีบรุดเร็วร้อนเร่งผ่อนผัน
วิถีทางยังอีกสักสองวัน ถึงเขตคันเกาะแก้วแถวนที
พอบอกเสร็จเทวารักษาเกาะ ก็เหินเหาะหายไปในวิถี
สุดสาครขึ้นนั่งหลังพาชี ม้าก็รี่เร็วไปตามชายเนิน
ชมวิหคบินเหินอยู่กลางหาว กระสาสาวส่งเสียงกระสังเหิน
โกลิลากาแกดุเหว่าเดิน โมรีเหินฝูงหงส์ร่อนลงธาร
นกกระเต็นเต้นตามกระตั้วต้อย ฝูงค้อนหอยเป็นหงส์ลงละหาน
กระรอกเรียงเคียงกะเรียนนกรังนาน คับแคขานปนตะขาบฝูงคับคา
มยุเรศจับร้องรำแพนหาง กาสล้างบินสลอนว่อนถลา
เสียงแซ่ซ้องร้องแกล้วนฝูงกา นกโกญจาจับลอระวังรัง
พระชมพลางสังเกตประเทศทิศ ที่เทวฤทธิ์บอกให้ดั่งใจหวัง
เกือบจะถึงสาชลที่วนวัง ก็เลียบนั่งลงมหาชลาลัย
ม้าม้งกรถอนถีบแล้วรีบรุด ไม่ยั้งหยุดข้ามมหาชลาไหล
เสียงคลื่นคลั่งวังเวงวิเวกใจ อาชาไนยรีบรัดในนที
มิได้หยุดรุดไปในกระสินธุ์ จนถึงถิ่นเกาะแก้วคิรีศรี
พอเย็นย่ำสนธยาในราตรี พระภูมีจูงม้าอาชาไนย
เข้าหยุดอยู่ที่ศาลาหน้าบรรพต พระทรงยศพักพาพออาศัย
กับพระยาม้ามิ่งมโนมัย เช้าจะได้เข้าหาพระอาจารย์
พอพวกศิษย์พระมุนีอยู่ที่นั่น เหินทรงธรรม์จึงเข้าไปปราศรัยสาร
ว่าดูราท่านมาแต่ดงดาน หรือพลัดบ้านหลงป่าพนาราม
ข้าพิศดูรูปร่างสำอางพักตร์ เห็นน่ารักงามหนอข้าขอถาม
หรือเทวาจงแสดงขอแจ้งความ ปรากฏนามสมญาภาษาไร ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษชี้แจงแถลงไข
แต่ก่อนเก่าเราอยู่นี่มาแต่ไร แล้วลาไปอยู่ประเทศเขตลังกา
ถึงยี่สิบเจ็ดปีเข้านี่แล้ว แต่คลาดแคล้วจากสถานนานหนักหนา
ฝ่ายพระองค์ทรงศีลมุนินทร์ตา ยังค่อยผาสุกสบายหรือวายปราณ
พวกจีนจามพราหมณ์ฝรั่งทั้งอังกฤษ บรรดาศิษย์บอกแจ้งแถลงสาร
ว่าพระองค์ทรงสิกขาปรีชาชาญ ยังสำราญอยู่แท้แต่ชรา
แล้วก็จึ่งถามองค์พงศ์กษัตริย์ อ้ายนี่สัตว์อะไรนั่นขันหนักหนา
นี่ท่านเอามาแต่ไหนอย่างไรนา ดูมันน่ากลัวจัดสัตว์อะไร ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ จึงประภาษชี้แจงแถลงไข
บอกชื่อนามมิ่งม้าอาชาไนย ให้แจ้งใจโดยประสงค์จำนงปอง ฯ
ฝ่ายพวกคนบนศาลาหาลูกไม้ เอามาให้ต่างต่างพลางสนอง
เชิญนายท่านกินไปดั่งใจปอง แต่ล้วนของโอชาในป่าดง
ทั้งน้ำท่าหามาให้ด้วยใจภักดิ์ เพราะความรักที่ในจิตพิศวง
ได้แก้หิวเดินทางมากลางดง เชิญท่านจงกินเล่นพอเย็นใจ ฯ
ฝ่ายพระจอมลังกามหาสถาน จึ่งโองการตามประสาอัชฌาสัย
เสวยผลม่วงปรางมะทรางไทร มะเฟืองไฟอินจันทน์พรรณพะวา
แล้วส่งให้มิ่งม้าอาชาชาติ อัศวราชกินเล่นเป็นภักษา
พออิ่มหนำสำราญแล้วนิทรา จนเวลารุ่งแจ้งแสงหิรัญ
สกุณากาดุเหว่าก็เร่าร้อง ประสานซ้องสกุไณฝูงไก่ขัน
พระพลิกฟื้นตื่นจากไสยาสน์พลัน พอสุริย์ฉันแจ่มกระจ่างกลางอัมพร
พระลงจากศาลาที่อาศัย ดำเนินไปกุฎีที่สิงขร
พระโยคีพลิกฟื้นตื่นจากนอน ก็ลุกจรออกมาหน้ากุฎี ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทพลางประณตบทศรี
ฝ่ายท่านเฒ่าอิศโรพระโยคี แกจึ่งมีวาจาถามมาพลัน
เฮ้ยประสกเอ๋ยหวามาแต่ไหน ธุระไรแจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
หรือเรือแตกหลงทางกลางอรัญ บอกไปพลันเถิดเองอย่าเกรงใจ ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทเล่าแจ้งแถลงไข
ข้าพเจ้าเล่าเป็นบุตรพระอภัย แต่จากไปมิได้มาก็ช้านาน
ชื่อว่าสุดสาครบวรนาถ เป็นเชื้อชาติกษัตรามหาศาล
เมื่อเกิดได้พึ่งพาพระอาจารย์ พระทรงญาณเลี้ยงดูจนรู้ความ
ท่านโยคีลุกยองยองมือป้องหน้า ควักขี้ตามองดูร่ำแล้วซ้ำถาม
เองว่าเป็นลูกอภัยไม่ได้ความ เป็นหน่อหนามพงศ์กษัตริย์ขัตติยา
อภัยไหนไม่รู้จักเลยประสก เองหยิบยกเล่าให้ฟังที่กังขา
ไม่รู้จักกันกับกูแต่อยู่มา จนชรามิได้เห็นเป็นอย่างไร
หรือเองมาผิดที่มีสังเกต ถิ่นประเทศป่าดงมักหลงใหล
อันชื่อเสียงอย่างนี้ไม่มีใคร คนกูใช้อยู่นี่ไม่มีเลย ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ จึ่งกราบบาทซ้ำกล่าวเล่าเฉลย
พระคุณช่างลืมไปกระไรเลย ฉันก็เคยอยู่ในบรรณศาลา
ข้าพเจ้าเป็นลูกแม่เงือกน้ำ อยู่ที่ถ้ำช่องชะวากริมปากผา
ตรงเสาโคมริมหาดทรายชายคงคา พระเจ้าตายังได้เล่าให้เข้าใจ
พระโยคีนิ่งตรึกรำลึกถูก อ้อเป็นลูกเงือกน้ำกูจำได้
จริงแล้วหวาพ่อมึงหรือชื่ออภัย กูนึกได้แล้วอ้ายหนูเคยอยู่กิน
อนิจจังสังขารานิจจาเอ๋ย ช่างหลงเลยลืมไปไม่ถวิล
แล้วถามว่าเองไปอยู่ในบูรินทร์ ประเทศถิ่นนคเรศนิเวศน์ใด
นี่เองมาเดี๋ยวนี้มีธุระ หรือว่าจะไปหนตำบลไหน
นี่เองมากำปั่นหรือฉันใด จงบอกให้ตาฟังที่กังวล ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทเล่าแจ้งแห่งนุสนธิ์
ฉันมากับม้ามังกรด้วยร้อนรน พอได้ยลเยี่ยมคุณพระมุนี
กับมารดาข้าบาทเหมือนมาดหมาย จะเป็นตายพอได้พบประสบศรี
ฉลองคุณมุลิกาฝ่าธุลี พอเป็นที่อภิวาทบาทยุคล ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์เฒ่า แกจึ่งเล่าชี้แจงแห่งนุสนธิ์
อีเงือกน้ำจำศีลเหมือนอย่างคน มันก็ปรนนิบัติมั่นถือขันตี
ดูผ่องใสน้ำนวลอ้วนกว่าเก่า ไม่แก่เฒ่าก็เพราะศีลพระชินศรี
แล้วได้ฟังเทศนาในบาลี มันก็มีน้ำใจใสศรัทธา
ถึงเจ็ดวันขึ้นมาฟังกูสั่งสอน จงรีบจรลงไปดูริมคูหา
เองมาไปกับกูดูมารดา ได้เห็นหน้าแม่ลูกเพราะผูกพัน
พระโยคีปรีชาคว้าไม้เท้า ดัดหัวเข่ายืนเซอยู่เหหัน
ค่อยจดจ้องย่องลงมาจากหน้าบัน ตัวแกสั่นงกเงิ่นเดินหลังงอ
สุดสาครตามท่านอาจารย์เฒ่า อ้ายพวกเหล่าศิษย์หาตามมาสอ
ถึงศาลาชายฝั่งหยุดรั้งรอ แกนิ่งพอหายเหนื่อยเมื่อยบั้นเอว
แล้วให้ศิษย์เคาะระฆังดังสนั่น ก็ก้องลั่นไปถึงปากชะวากเหว
เคยสำเหนียกเหมือนร้องเรียกนางมาเร็ว ออกจากเหวแหวกว่ายชายวาริน
เห็นโยคีนั่งยองยองมือป้องหน้า กับศิษย์หานั่งอยู่ท้ายชายกระสินธุ์
สุดสาครรีบลงไปชายวาริน นางผันผินพักตร์มาดูเอะผู้ใด
ด้วยจากกันนานนักหนาพึ่งมาเห็น แลเขม้นแล้วพะวงนึกสงสัย
ดูรูปร่างคล้ายกับบุตรบุรุษใด เห็นโตใหญ่คิดจะถามนามกร
ก็กลัวจะผิดไปมิใช่บุตร นางนิ่งหยุดอยู่ในใจสายสมร
หน่อกษัตริย์กราบก้มประนมกร นางมารดรจึ่งถามตามสงกา
พ่อเป็นบุตรข้านี้หรือมิใช่ พระหน่อไทรับประนมก้มเกศา
นางเงือกน้ำวาพุทโธ่แล้วโศกา เออมารดาแปลกทีเดียวเจียวพ่อคุณ
ต่างร้องไห้ใจคอเพียงจะขาด เหมือนฟ้าฟาดฉับเดียวให้เฉียวฉุน
สลบนิ่งกลิ้งนอนอ่อนละมุน ที่กลางฝุ่นชายหาดอนาถใจ
พระโยคีมีจิตคิดสงสาร เอะเกิดการขุ่นเข็ญเป็นไฉน
ได้ยินพูดอยู่ทีเดียวประเดี๋ยวใจ เสียงร้องไห้โฮโฮพาโลตาย
ทั้งสองคนแม่ลูกลงนอนกลิ้ง ไม่ไหวติงนิ่งไปแกใจหาย
ฉวยไม้เท้าก้าวลงไปชายหาดทราย ศิษย์ทั้งหลายตามหลังอยู่พรั่งพรู
อนิจจังอนัตตาลงมากลิ้ง จะตายจริงเจียวหรือหวาหาอ้ายหนู
นั่งยองยองป้องหน้านัยน์ตาดู แกเอียงหูฟังสำเนียงเสียงหายใจ
ก็เงียบอยู่มิได้รู้ว่าสลบ แกปรารภเวทนาน้ำตาไหล
แล้วมานึกตรึกตราให้อาลัย คิดขึ้นได้จำจะดูให้รู้การ
แล้วตั้งจิตลงวางทางกสิณ ก็แจ้งสิ้นเห็นชีวังไม่สังขาร
แล้วจึงซ้ำดูประสมในลมปราณ ก็แจ้งการว่าไม่ตายวายชีวัง
จึงบอกศิษย์ไวไวไปสิหวา ตักน้ำมารดลองสักสองถัง
คงจะฟื้นสมประดีมีกำลัง พวกที่นั่งรีบไปที่ในวน
ได้วารีโยคีอ่านคาถา ให้ธาราเย็นฉ่ำดังน้ำฝน
แกจึ่งให้พรมพรำด้วยน้ำมนต์ ทั่วสกนธ์สองราไม่ช้านาน
เดชะเวทวิทยาพระดาบส ระรวยรสเปรียบเหมือนยาแลอาหาร
ระรินรื่นฟื้นองค์นางนงคราญ เยาวมาลย์เห็นองค์พระทรงพรต
ประณตนอบยอบกายลงไหว้กราบ ษมาบาปพระมุนินทร์ปิ่นดาบส
ทั้งสุดสาครฟื้นระรื่นรส แล้วประณตกราบไหว้อัยกา
พระทรงศิลยินดีเป็นที่สุด ไม่ม้วยมุดชีวังดับสังขาร
กูตกใจหมายว่ามึงมรณา จนน้ำตากูไหลไม่เสบย
แล้วจึงว่าฮ้าเฮ้ยอ้ายแม่ลูก กลั้นน้ำมูกน้ำตาสีกาเอ๋ย
อย่าร้องไห้ร้องห่มค่อยชมเชย ให้เสบยบางเบาบรรเทาใจ
แล้วโยคีแจ้งเหตุเทศนา ให้สองราสร่างเสื่อมได้เลื่อมใส
อันทุกขังตั้งแต่เกิดกำเนิดใน ที่ร้อนใจมีทั่วทุกตัวคน
เพราะตัณหาสาธารณ์พานให้หลง มักเวียนวงด้วยกิเลสเกิดเหตุผล
เพราะราคาพาให้ชั่วต้องมัวมน ตัดมรรคผลทางประโยชน์โพธิญาณ
โสมนัสโทมนัสพระตรัสไว้ จะพาให้เวียนวงในสงสาร
ก็คือตัวเวทนาย่อมสาธารณ์ จงคิดอ่านให้มันเบาบรรเทาไป
อันเกิดมาเป็นมนุษย์แลครุฑนาค เรื่องพลัดพรากไม่ใคร่เว้นเป็นวิสัย
อย่าโศกหนักหักห้ามความอาลัย ให้เห็นในทุกขังคือกังวล
อนิจจังสังขารมันไม่เที่ยง คิดหลีกเลี่ยงเสียบ้างหวาหากุศล
จะได้ชมฉ้อสวรรค์ในชั้นบน คิดผ่อนปรนด้วยปัญญาหาอุบาย
อนัตตาฮ้าเฮ้ยอีมัจฉา เกิดขึ้นมาดับไปน่าใจหาย
ของที่รักมันก็มักให้กลับกลาย ถึงร่างกายก็ไม่ตั้งอยู่ยั่งยืน
ครั้นสิ้นลมหายใจกลายเป็นผี ย่อมเป็นที่อนัตตาไม่ฝ่าฝืน
ถึงข้าวของรักใคร่ก็ไม่ยืน เป็นแต่พื้นเน่าจมถมสุธา ฯ
สองแม่ลูกได้ฟังท่านสั่งสอน ในบทกลอนแจ้งเหตุเทศนา
ก็มีแรงแข็งขืนกลืนน้ำตา พระสิทธาเธอแสดงแจงให้ฟัง
ฝ่ายมัจฉานารีศรีสวัสดิ์ กับกษัตริย์สุดสาครอาวรณ์หวัง
ที่โศกสร้อยค่อยหย่อนผ่อนประทัง เพราะได้ฟังเทศนาพระอาจารย์ ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศีลมุนินทร์เฒ่า ฉวยไม้เท้าแก้กังพลางสั่งหลาน
ตาจะไปกุฏิก่อนผ่อนสำราญ นั่งอยู่นานนักไม่ได้ไม่สบาย
ให้เมื่อยขบเต็มประดาทั้งตาหู มันแฉะอยู่ร่ำไปมิใคร่หาย
ถือไม้เท้าก้าวเดินจากเนินทราย ค่อยโยกย้ายเดินดึ่งถึงกุฎี ฯ
ฝ่ายมัจฉานารีศรีสมร จึ่งถามลูกสุดสาครจำเริญศรี
ได้ลูกเมียสารพัดสวัสดี พอเป็นที่ปลูกฝังอยู่ลังกา
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทเล่าพลันด้วยหรรษา
เอาความหลังทั้งนั้นมาพรรณนา ให้มารดาแจ้งใจในอารมณ์
แม้นไม่มีศึกเสือข้างเหนือใต้ ลูกไม่ไปจากท่านครูอยู่อาศรม
จะอยู่กับมารดาเหมือนอารมณ์ ได้เชยชมชนนีพอปรีดิ์เปรม
แม่เจ็บไข้ก็จะได้ปรนนิบัติ มิให้ขัดเคืองใจให้เกษม
แล้วเป็นห่วงพระมุนีไม่ปรีดิ์เปรม แม้นสุขเกษมแล้วไม่ไปไกลมารดร
นี่จนใจใหญ่หลวงสองห่วงแท้ ทั้งพ่อแม่แยกกันอยู่ทั้งครูสอน
เป็นธุระที่ในกิจพระบิดร จึ่งต้องจรกลับไปอยู่คอยดูแล ฯ
นางมัจฉาว่าจริงแล้วลูกรัก จงคิดหักใจเสียบ้างต้องห่างแห
กลับไปวังตั้งอยู่ได้ดูแล อย่าห่วงแม่เลยพ่อคุณอย่าวุ่นวาย
แม่เป็นสัตว์มัจฉาใช่มานุษย์ ไม่บริสุทธิ์เหมือนกับคนไม่ขวนขวาย
อยู่ที่นี่ก็เป็นสุขสนุกสบาย กว่าจะตายพึ่งบุญพระมุนี
แม่ก็ถือศีลมั่นไม่ครั่นคร้าม พยายามนับถือพระฤๅษี
พอพึ่งบุญมุลิกาฝ่าธุลี ได้เป็นที่มัสการสำราญใจ
อันตัวแม่นี้ก็เแก่ชราแล้ว ได้เห็นหน้าลูกแก้วก็ผ่องใส
พ่อจงกลับถิ่นฐานผ่านเวียงชัย อย่าห่วงใยแม่นักหักอารมณ์
พอสั่งเสร็จนางมัจฉาก็คลาคลาด ลงจากหาดชายชลาหน้าอาศรม
ไปสู่ห้องหุบผาหน้าจงกรม สำราญรมย์ในคูหาสมาทาน ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ก็ลีลาศไปกุฎีที่วิหาร
บังคมคัลวันทาพระอาจารย์ หยุดสำราญอยู่กับคุณพระมุนี
เวลาเช้าเวียนไปที่ชายหาด อภิวาทนางมัจฉามารศรี
จนสำรบครบทิวาเจ็ดราตรี แล้วลานางชนนีจะไคลคลา
เจ้าประคุณทูลหัวของลูกรัก จะไกลพักตร์มารดรจะวอนหา
สงสารนางพลางฟายฟูมน้ำตา แล้วกลืนกลั้นชลนาพลางให้พร
จงเรืองฤทธิ์วิทยาเป็นผาสุก นิราศทุกข์ภิญโญสโมสร
ให้ศัตรูแพ้พ่ายกระจายจร ครองนครศรีสวัสดิ์กำจัดภัย ฯ
สุดสาครรับพรมารดาแล้ว ค่อยผ่องแผ้วกลับมาที่อาศัย
แล้วกราบลาพระอาจารย์ผู้ชาญชัย จะกลับไปนคเรศนิเวศน์วัง
พระโยคีมีญาณว่าหลานแก้ว จะคลาดแคล้วกลับไปดั่งใจหวัง
ที่กลางย่านยักขินีมีระวัง อยู่ฟากฝั่งชายชลาข้างขวามือ
การเวทมนตร์สนธยายอย่าได้ขาด อย่าประมาทของสำหรับเคยนับถือ
จงคิดอ่านการประจญแต่ต้นมือ มันจะรื้อเรียกหาเองอย่าไป ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ บังคมบาทพระสิทธาน้ำตาไหล
พระโยคีปรีชาปัญญาไว นึกขึ้นได้ถอนคาเอามาพลัน
แล้วเสกด้วยมนตรามหาปราบ กลายเป็นดาบฤทธิแรงแข็งขยัน
แกหยิบยื่นส่งให้เอาไว้กัน สารพันใช้ได้ในสงคราม ฯ
สุดสาครบังคมแล้วก้มกราบ รับเอาดาบนอบนบเคารพสาม
ลุกออกจากศาลาพยายาม เลียบมาตามหาดทรายชายคงคา
แล้วอ่านมนต์สามคราเรียกม้าต้น เดชะมนต์ที่สำหรับกับคาถา
เสียงแจ้งแจ้วแว่วหูอาชาคลา วิ่งถลาเผ่นโผนโจนทะยาน
ถึงภูผาหน้ากุฏิ์ก็หยุดอยู่ มันแสนรู้ที่ในใจหลายสถาน
มาคุกเข่านบนอบเหมือนหมอบคลาน อยู่ที่ชานเชิงชลาหน้ากุฎี ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ แกลีลาศตามทางหว่างวิถี
ลงมาส่งนัดดาด้วยปรานี พระฤๅษีอวยชัยให้จำเริญ
จงไปดีมาดีอย่ามีทุกข์ จำเริญสุขอย่าวิตกระหกระเหิน
ระวังตัวเถิดนะวะอย่าละเมิน หนทางเดินยากแค้นแสนกันดาร
แล้วจึงเรียกอาชามาให้ใกล้ เสกหญ้าให้กินพลางต่างอาหาร
ม้ามังกรกินหญ้าพระอาจารย์ ให้เสียวซ่านหนังพองร้องคำรน
มีกำลังดั่งมิ่งม้าวลาหก แล้วโผนผกแผดร้องลำพองขน
สุดสาครโดดขึ้นหลังลงกลางชล ม้าคำรนเหมือนจะลาพระอาจารย์
สุดสาครอภิวันท์ประสานหัตถ์ ควบกัณฐัศว์ลับเขตประเทศสถาน
ม้าก็วิ่งไวไวไปมินาน พระอมแก้วสุริยกานต์วราพร ฯ
ฝ่ายโยคีเห็นลับก็กลับหลัง ขึ้นมายังกุฎีหน้าสีขร
สุริยงลงลับยุคุนธร แกก็จรขึ้นไปนั่งยังกุฎี
พวกศิษย์หามานั่งปรนนิบัติ ไม่ข้องขัดตามจริตกิจฤๅษี
เป็นผาสุกทุกทิวาประสาชี อยู่ในที่ถิ่นฐานสำราญกาย ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศตามวารินกระสินธุ์สาย
อัศวราชอาจหาญทะยานกาย มาตามสายสาคโรอโนมาน
ชมละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งหน ในสาชลคลื่นซัดเสียงฉัดฉาน
ฝูงปลาร้ายว่ายวนตามชลธาร เหลือประมาณมากมายมีหลายพันธุ์
มาเดือนครึ่งถึงละเมาะที่เกาะขวาง ดูใหญ่กว้างแลไปดั่งไพรสัณฑ์
มีกำแพงล้อมรอบเป็นขอบคัน สารพันตึกรามงามวิไล
ด้วยอำนาจยักขินีมันนีมิต เข้าดลจิตคนหลงไม่สงสัย
ให้เห็นเป็นถิ่นฐานสำราญใจ แวะเข้าไปจับกินสิ้นเภตรา
ฉีกขาแข้งแย่งชิงกันสูบเลือด เอามีดเชือดกินเล่นเป็นภักษา
ต่อนานนานเรือซัดพลัดเข้ามา มันมารยาทำอุบายให้ตายใจ
มันลงมาเดินไขว่อยู่ชายหาด ใครขัดขาดข้าวปลามันหาให้
แม้นหลงอยู่ผู้นั้นก็บรรลัย มันลอบไปหักหางเสือให้เรือโคลง
แล้วลงน้ำดำเข้าไปไชกำปั่น พอเรือนั้นจมโลดกระโดดโหยง
ปีนขึ้นได้ไล่ตีหักซี่โครง วิ่งตะโกรงลากขึ้นฝั่งไม่รั้งรอ
แม้นเรือซัดพลัดไปมิได้กลับ มันหลอกจับกินทั้งเรือไม่เหลือหลอ
อ้ายพวกเปรตเศษยักษ์คอยหักคอ มิให้หลอเหลือไปได้สักคน ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ล่วงลีลาศแถวทางมากลางหน
เกือบจะถึงยักขินีที่ตำบล เห็นผู้คนไรไรยังไกลตา
อัสดรถอนถีบแล้วรีบรัด ใกล้จังหวัดเกาะขวางกลางมหา
ยักขินีดีใจเห็นใกล้มา คนกับม้ามาให้กินต่างยินดี
แล้วกวักมือพูดจาประสาแขก บ้างร้องแรกว่าจะไปในวิถี
จงหยุดก่อนอย่าเพิ่งไปภัยจะมี ยักขีนีมันลงมาจับปลาวาฬ
เราเอนดูท่านดอกจะบอกให้ มันลงไล่จับมัจฉาเป็นอาหาร
สักครู่ใหญ่จึงค่อยไปให้สำราญ ไม่ต้องการจะให้เกิดจลาจล ฯ
ฝ่ายสุดสาครอาวรณ์หวัง อาจารย์สั่งกับแขกกล่าวเล่านุสนธิ์
ก็ต้องกันกับท่านแจ้งแห่งยุบล นี่เมืองคนเขามาว่าด้วยปรานี
จำจะแวะเข้าไปถามได้ความถ้อย จึ่งจะค่อยรีบไปในวิถี
ดูบ้านเมืองเขามาตั้งฝั่งนที เห็นจะมีไทท้าวเจ้านคร
พระตรึกพลางทางชักม้าที่นั่ง ขึ้นบนฝั่งชายชลาหน้าสิงขร
ชมประเทศเขตแคว้นแดนนคร พระภูธรตรงเข้าไปในศาลา
ยักขินีผีเปรตเหล่าเพศแขก ทำให้แปลกนั่งลงส่งภาษา
แล้วไต่ถามตามกลมารยา ไปไหนมาแจ้งข้อข้าขอฟัง ฯ
ฝ่ายพระองค์พงศ์กษัตริย์ไม่สงสัย จึ่งเล่าไปโดยประสงค์จำนงหวัง
เรามาจากนักสิทธ์ไม่ปิดบัง ให้มันฟังแต่ต้นไปจนปลาย
ยักขินีดีใจเห็นได้ช่อง ตะโกนก้องเรียกกันให้ผันผาย
หวังจะจับกินให้งามตามสบาย อ้ายตัวนายถือพร้ามาหน้าพล
พวกบ่าวไพร่ถือไม้เหน็บพร้าโต้ แล้วร้องโห่ขู่คำรามขึ้นสามหน
กรูกันเข้าล้อมแน่นสักแสนคน พวกไพร่พลแลบลิ้นบ้างปลิ้นตา
น้ำลายไหลหมายจะกินให้สิ้นซาก กำลังอยากโลดเต้นเผ่นถลา
กูนี้คือยักขินีมีศักดา จะกินม้ากินคนหลงหนทาง
แม้นรักตัวกลัวตายจงส่งม้า ให้กูฆ่ากินเล่นอย่าขัดขวาง
ขืนดื้อดึงจะถึงชีวาวาง ทั้งคนม้ากูจะล้างไม่ฟังความ ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ไม่ขยาดเกรงฤทธิ์ไม่คิดขาม
จึ่งว่าเหวยยักขินีผีตะกลาม มึงลวนลามหลอกกูไม่รู้กล
ทำพูดจาปรานีแล้วชี้บอก มึงเคยหลอกกินใครได้กี่หน
ยักขินีกู่ก้องร้องคำรน กูกินคนในเภตราเสียกว่าพัน
ม้ากับมึงหน่อยหนอไม่พอเคี้ยว อย่าบิดเบี้ยวยอกย้อนพูดผ่อนผัน
เหวยอ้ายพวกเสนาเอาพร้าฟัน ทั้งขามันขาม้าคร่าเอาตัว
ยักขินีชี้มือแล้วชักพร้า วิงถลาหลอนหลอกบ้างกลอกหัว
อ้ายนายใหญ่โลดเต้นทำเล่นตัว ทั้งกลอกหัวแลบลิ้นแล้วปลิ้นตา
ฝ่ายอัสดรเผ่นผงาดแล้วฟาดหาง สะบัดย่างเผ่นโผนโจนถลา
พงศ์กษัตริย์แกว่งไม้เท้าของเจ้าตา เสียงโกลากึกก้องท้องทะเล
ยักขินีมิอาจจะเข้าใกล้ ร้อนเหมือนไฟวิ่งป่วนอยู่หวนเห
ม้าก็ขบกัดกลมสมคะเน บ้างวิ่งเซม้าสกัดพระฟาดฟัน
เลือดกระจายตายกลาดลงดาษดื่น อ้ายยักษ์ตื่นเต็มที่ไม่มีขวัญ
ขินีนายร้องตลาดไล่ฟาดฟัน พลขันธ์กลับหน้าเข้าราวี
อ้ายตัวนายร่ายมนต์เป็นฝนคลุ้ม มืดชอุ่มอับไปในวิถี
ไม่เห็นหนสนธยาเหมือนราตรี ยักขินีมันขยับจะจับตัว
บ้างถาโถมโจมโจนโผนทะลึ่ง อึงคะนึงหลอนหลอกบ้างกลอกหัว
ทั้งแลบลิ้นปลิ้นตาให้น่ากลัว ที่เต้นรัวนึกหมายน้ำลายพรู ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกษัตริย์ เอาดาบกวัดแกว่งลั่นสนั่นหู
เป็นเปลวไฟไล่สกัดพวกศัตรู ลุกวามวู่เห็นตลอดยอดคิรินทร์
ยักขินีมิอาจจะเข้าใกล้ เห็นเปลวไฟหลากจิตคิดถวิล
ให้ร้อนแรงแสงกล้าติดกายิน ยักษ์ทมิฬอ่านมนต์เป็นฝนมา
หน่อกษัตริย์มัสการอาจารย์เฒ่า แล้วเสกเป่าโองการอ่านคาถา
ประเดี๋ยวใจเป็นลมระดมมา หอบเอาฟ้าฝนไปมิได้นาน ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ไล่พิฆาตเข่นฆ่าโยธาหาญ
ยักขินีหนีร่นไม่ทนทาน แล้วกราบกรานขอชีวาอย่าฆ่าตี
ได้ผิดพลั้งครั้งนี้ถึงชีวิต พระทรงฤทธิ์งดโทษโปรดเกศี
ขอเป็นข้ากว่าจะตายวายชีวี พระภูมีไปไหนจะไปตาม
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต คิดสังเวชในพระทัยจึงไต่ถาม
ว่าฮ้าเฮ้ยยักขินีผีตะกลาม มึงหยาบหยามชั่วช้าหลอกฆ่าคน
ตั้งแต่นี้อย่ากระทำซึ่งความชั่ว เพราะไม่กลัวบาปใหญ่มาให้ผล
กูงดโทษโปรดไว้ทั้งไพร่พล เอากุศลเบื้องหน้าไม่ฆ่าฟัน
ยักขินีนายใหญ่ลงไหว้กราบ ศิโรราบรับจริงทุกสิ่งสรรพ์
ได้กระทำชั่วช้าสารพัน ให้ทรงธรรม์เคืองขัดหัทยา
ก็ควรจะสังหารผลาญชีวิต พระทรงฤทธิ์งดโทษโปรดเกศา
ไม่มีของฉลองคุณมุลิกา ขอเป็นข้าบาทบงสุ์พระทรงชัย
กว่าจะสิ้นชีวังดับสังขาร พระภูบาลจะประสงค์ที่ตรงไหน
จะอาสากว่าชีวันจะบรรลัย จงทราบใต้บาทาฝ่าละออง
แม้นข้าศึกฮึกหาญมาต้านต่อ ข้าจะขอแทนพระคุณการุญสนอง
มิให้เคืองบาทาฝ่าละออง จะขอรองมุลิกากว่าจะตาย
แม้นเกิดศึกจงรำลึกถึงตัวข้า จะอาสาไปให้สมอารมณ์หมาย
ไม่ถอยหลังศัตรูจะสู้ตาย เหมือนมุ่งหมายคำมั่นดั่งสัญญา
ต้องประสงค์วันไรจะไปเฝ้า ข้าพเจ้าหูเป็นผีดีหนักหนา
ถึงใครพูดติฉินการนินทา ก็มาปรากฏรู้เพราะหูไว ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ จะลีลาศข้ามมหาชลาไหล
ยักขินีชี้เชิญเสด็จไป ให้ชมในเงื้อมชะง่อนก้อนศิลา
แล้วพาพระภูวไนยไปท้ายเขา เนินลำเนาช่องชะวากที่ปากผา
ชะงักชะง่อนก้อนหินล้วนศิลา พระขึ้นนั่งหลังพระยาม้ามังกร
เสด็จไปตามลำเนาภูเขาเขิน เลียบดำเนินเชิงผาหน้าสิงขร
ชะง้ำชะโงกโกรกกรอกเป็นซอกซอน ที่น้ำชอนไหลฉ่ำลงลำธาร
ในเพิงผาน่าดูเป็นพู่ห้อย ศิลาย้อยดูเหมือนอย่างช่างประสาน
สลับสีที่ขาวเหมือนร้าวราน ในลำธารก้อนโตโตล้วนโมรา
ที่สีแดงราวกะแสงปากนกแก้ว ดูพรายแพรวหลายหลากมากหนักหนา
ที่สีเหลืองเล่ห์รงค์ประจงทา เหมือนน้ำยาเขียวลายอยู่พรายพรอย
ที่ม่วงอ่อนซ้อนแก่แลเป็นรุ้ง สีตากุ้งมีร่องเป็นฟองฝอย
ที่ดำอ่อนซ้อนแก่แลเป็นรอย ก้อนน้อยน้อยสีแปลกเข้าแทรกแซม
ที่เขิงเขาแก้วเก็จเพชรน้ำค้าง ขาวสล้างแลตลอดล้วนยอดแหลม
ไม่มีสีอื่นปนระคนแกม ราวกะแซมสอดซ้อนก้อนมณี
เรื่องชมนมชมไม้ก็หลายหลาก ว่ามามากระยะทางกลางวิถี
ชมโมราประการังยังไม่มี จึงได้ชี้ขึ้นแสดงแจงให้ฟัง
ครั้นจะว่าให้มันยาวราวกับปด ขอตัดบทยกเอาไว้ต่อภายหลัง
พระชมเกาะเสร็จสรรพจะกลับวัง สถิตหลังอาชาม้ามังกร
ยักขินีตามลงมาส่งเสด็จ พระก็เสร็จเรื่อยมาข้างหว่างสิงขร
ลงมหาสาคโรชโลธร ก็รีบจรมาในน้ำทุกค่ำคืน
เกือบจะถึงพาราการะเวก มหาเมฆตั้งมาไม่ฝ่าฝืน
พระสุริยาตกต่ำลงค่ำคืน เสียงลมคลื่นดังก้องท้องชลา
ศศิธรจรแจ่มกระจ่างเมฆ อดิเรกแสงดาววาวเวหา
ถึงเกาะที่ชีเปลือยเมื่อแรกมา พระรั้งราอัสดรขึ้นชายเนิน
จะใคร่ดูว่ามันอยู่หรือตายแล้ว พระขึ้นแนวลำเนาภูเขาเขิน
เห็นอ้ายเฒ่าลงมากรายอยู่ชายเนิน ดูงกเงิ่นเต็มประดานัยน์ตาลอย
ลงมายืนจองคร่องมือป้องหน้า จับแมงดามองดูเก็บปูหอย
มีศิษย์เถรโสมมนั่งต้มกลอย ทำตาปรอยกรุ่มกริ่มยิ้มละไม ฯ
ฝ่ายอ้ายเฒ่าจัญไรครั้นได้หอย เดินกรองกรอยกลับมาที่อาศัย
วางหอยแครงแมงดาแล้วว่าไป ต้มไวไวเถิดหวาอย่าช้าที
ครั้นสุกเสร็จกินพลางนั่งหัวร่อ พูดกันจ้อผมสยายคล้ายกับผี
ถือว่าบวชได้บุญเหมือนมุนี นอนอยู่ที่เพิงผาคูหาบรรพ์
พวกสำเภาเลากาไปค้าขาย แวะถวายข้าวของกองให้ฉัน
คนนับถือลือชาสารพัน ไปให้มันดูแลว่าแน่นอน
อ้ายชีเปลือยนึกว่ากูผู้วิเศษ สำแดงเดชตั้งเป็นครูอยู่สิงขร
ค่ำวันนั้นลงเอกเขนกนอน ยอดสิงขรเดือนหงายสบายใจ
ให้อ้ายศิษย์นวดฟั้นคั้นหัวเข่า แล้วก็เล่าเพัอพล่ามตามวิสัย
อ้ายที่ตรงปากช่องมันกองไฟ คนมาไปจะได้รู้ว่าครูมี ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ เสด็จลีลาศตามทางหว่างวิถี
เห็นอ้ายเฒ่านอนหงายสบายดี พระภูมีร้องถามตามสงกา
อ้อท่านครูอยู่เป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ทั้งผ้าผ่อนไม่ต้องการนานหนักหนา
สุขเกษมเอมโอชโภชนา เชิญพระอาจารย์เจ้าจงเล่าไป
อ้ายชีเปลือยลุกขึ้นนั่งได้ฟังถาม ก็เล่าความพูดมากถลากไถล
กล่าวมุสาเพ้อพล่ามตามแต่ใจ นั่งพิไรอวดรู้ทางดูแล
อันตัวข้านี้หรือคืออรหันต์ ไม่หวงกันก่งคอพูดตอแหล
อันทรัพย์สินสิ่งไรไม่ขอแล ทั้งผ้าแพรสิ่งไรไม่ต้องการ
ถือสันโดษหวังจะโปรดคนทั้งหลาย ให้สบายผาสุกสนุกสนาน
คนตกแต่งร่างกายแม้นวายปราณ ก็สาธารณ์เน่าจมถมสุธา ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ฟังเจ้าปราชญ์แจ้งเหตุเทศนา
จึ่งว่าเฮ้ยตาเฒ่าเจ้ามารยา ช่างพูดจาหมดจดแกล้งปดเรา
จะบอกเวทวิทยาพาไปนั่ง ที่ต้นรังปากปล่องริมช่องเขา
แล้วผลักลงเหวผาจับม้าเรา กับไม้เท้าหนีเข้าไปในนคร
อ้ายชีเปลือยนึกขึ้นได้ตกใจวับ ราวจะดับชีวังถึงสังหรณ์
จับเอามือลูกศิษย์คิดจะจร หนีซอกซอนไปให้พ้นแต่จนใจ
ด้วยเห็นม้าตัวนี้มันดีสุด จะหนีรุดไปจริงวิ่งไม่ไหว
ทำโอนอ่อนงอนง้อขออภัย แต่อกใจสั่นรัวกลัวจะตาย ฯ
ฝ่ายพระหน่อสุริย์วงศ์พงศ์กษัตริย์ จึงเอื้อนอรรถพาทีอย่าหนีหาย
เราไม่ทำให้ชีวันเป็นอันตราย อย่าวุ่นวายเลยอีตาไม่ฆ่าฟัน
อ้ายชีเปลือยไม่ไว้ใจร้องไห้โร่ เสียงโฮโฮตาหูดูมันขัน
อ้ายพวกศิษย์มิได้พูดดูดขี้ฟัน พัลวันปล้ำเจ้าครูผู้อาจารย์
จนหอบรวนป่วนปั่นตัวสั่นงก กลิ้งพลัดตกเพิงผาตรงหน้าฉาน
อ้ายหนุ่มล้มอ้ายแก่ลุกลงคลุกคลาน พระอาจารย์เต็มหอบหมอบกระแต
อ้ายลูกศิษย์ก็ไม่วางง้างเอาขา เจ้าครูด่าก็ไม่วางไม่ห่างแห
อ้ายหนุ่มดิ้นดุกดุกร้องตุกแก ตับใครแก่มันจะกินอย่าดิ้นไป
อ้ายครูฟังศิษย์ร้องสยองหัว แก่แต่ตัวตับกูอ่อนนอนไถล
กำลังกลัวพูดพร่ำร่ำพิไร จะหนีไปเห็นไม่พ้นจนปัญญา ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ก็ลีลาศลงจากชะวากผา
เหลียวไปดูนึกสมเพชเวทนา มันพูดจาไม่เป็นส่ำกลัวความตาย
พระจึ่งขึ้นอาชาม้าที่นั่ง เลียบลงยังวังวนชลสาย
กระจ่างแจ้งแสงจันทร์จำรัสพราย ดารารายพื้นนภางค์ดั่งกลางวัน
ลมพระพายชายพัดมาอ่อนอ่อน หอมเกสรแก้วผกามณฑาสวรรค์
ระรวยรื่นชื่นอารมณ์พลางชมจันทร์ ถวิลวันจากน้องสองสุดา
โอ้ปานนี้แก้วพี่จะครวญคร่ำ พิไรร่ำโหยหวนรัญจวนหา
เคยถนอมจอมขวัญสองกัลยา มานิราร้างไปไกลบังอร
แจ้วแจ้วแว่วเสียงจังหรีดเรื่อย เสียงฉ่ำเฉื่อยชายตลิ่งริมสิงขร
เหมือนเสียงสองขนิษฐาพะงางอน เจ้าวิงวอนวัจนาสารพัน
หริ่งหริ่งเรไรลองในร้อง ประสานซ้องจับใจทั้งไก่ขัน
ยิ่งโหยหวนครวญหาสุดาจันทร์ ให้หวั่นหวั่นวิญญาณ์ในสาคร
แหงนดูเดือนเหมือนวงนลาฏนุช บริสุทธิ์แสงเดือนเหมือนสมร
น้ำค้างพรมลมพระพายกระจายจร เหมือนสมรปรุงปนสุคนธา
มาตั้งไว้ให้พี่เมื่อโสรจสรง ชโลมองค์หอมรื่นชื่นนาสา
เมื่อยามไร้มิได้กลิ่นสุคนธา ต้องนิราร้างรสหมดทั้งปวง
พระคิดไปใจอ่อนถอนสะอื้น ในเที่ยงคืนเห็นแต่เงาภูเขาหลวง
เมื่อไรจะถึงแก้วตาสุดาดวง ได้เบาทรวงที่พี่แสนอาดูรโดย
ต้องกรากกรำร่ำมาในสาคเรศ แสนเทวษตั้งแต่ไปไม่วายโหย
ทั้งเหน็ดเหนื่อยเมื่อยซ้ำระกำโกย พอลมโชยมาต่อยชื้นฟื้นอารมณ์ ฯ
ฝ่ายอ้ายเฒ่าชีเปลือยที่เมื่อยเหน็บ บรรเทาเจ็บเดินฉุดพูดขรม
อวดลูกศิษย์โฮกฮากปากเป็นปม นึกนิยมว่าวิเศษเพศของตัว
ใครจะมาฆ่าตีกูมิได้ ให้อ่อนใจขนพองสยองหัว
ดีกว่านี้สักเท่าไรกูไม่กลัว มันเมามัวอยู่ไม่ได้ก็ไปเอง
ด้วยอำนาจของกูผู้วิเศษ สำแดงเดชใครไม่รุมมาคุมเหง
แต่พอมันเห็นตัวก็กลัวเกรง แต่ตัวเองนี้ไม่จำเอาคำครู
กลัวเขางกตกใจไปเปล่าเปล่า อ้ายขี้เค้าแลดูหน้าทำตาหู
มึงไม่เชื่อวิทยาวิชาครู แต่หอยปูกูยังจับเสียหงับเดียว
อ้ายลูกศิษย์มันจึ่งว่าถ้าเช่นนั้น ข้าเห็นท่านร้องไห้ไม่วายเหลียว
เห็นทำก้นมุดมิดบิดเป็นเกลียว ทั้งหน้าเซียวตัวสั่นพรั่นจริงจริง
กูร้องไห้ใช่จะกลัวเมื่อไรหวา เป็นธรรมดาแม่มดเมื่อผีสิง
กูแกล้งหลอกมันดอกหวาอย่าประวิง ความรู้ยิ่งอยู่กับตัวกลัวมันไย
กูยอกย้อนซ่อนเงื่อนดอกอ้ายกาก อย่าพูดมากตาหูไปอยู่ไหน
เมื่อกูพูดไยมิฟังอ้ายจังไร กูแก้ไขหมดจดทั้งงดงาม
ดีแต่นั่งลอยหน้ากินปลาหอย ทุดอ้ายถ่อยเต็มระยำอ้ายซำสาม
ราวกะกูผู้เฒ่านี้เบาความ ไม่งุ่มง่ามดอกหนาหวาวิชามี
ฝ่ายอ้ายเฒ่าปากหนวดอวดลูกศิษย์ กูแผลงฤทธิ์ขึ้นจริงจริงยิ่งกว่าผี
แต่กูไม่นุ่งผ้าทั้งตาปี กูก็ดีหวังประโยชน์ได้โปรดคน
อ้ายศิษย์ยกมือว่าสาธุสะ ท่านเป็นพระหรือเป็นเปรตแจ้งเหตุผล
เป็นชีเปลือยอย่างนี้ผีหรือคน ได้กุศลอย่างไรจงไขความ
อ้ายตาเฒ่าเอาเรื่องข้างโกหก กันนรกเสียได้อย่าไต่ถาม
แม้นมึงอยู่นานไปคงได้ความ พยายามต้มปูสู่กันกิน
ต่อนานไปจึงจะได้แจ้งประจักษ์ ในสำนักกูดอกหวาอย่าถวิล
จึ่งจะบอกฤกษ์พาฟ้าแลดิน ให้รู้สิ้นฟากฝั่งทั้งชมพู
ไปสวรรค์ทันตามึงอย่าพรั่น คงเห็นชั้นเชิงชานวิมานอยู่
เองอุตส่าห์จดจำคำของกู ปิดประตูเมืองนรกไม่ตกเลย
เจ้าลูกศิษย์กราบงามไหว้สามท่า ชะช่างว่าบาปบุญพ่อคุณเอ๋ย
มันซึมซาบเข้าในปอดว่าลอดเลย ยังไม่เคยได้ฟังตั้งแต่มา
สาธุสะพระครูเอ็นดูด้วย จงชี้ช่วยทางสวรรค์ให้หรรษา
ฝ่ายอ้ายเฒ่าอาจารย์เจ้ามารยา มันพรรณนาหลอกไปพอได้การ ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศเกศกษัตริย์ กับกัณฐัศว์ถึงเขตประเทศสถาน
พอรุ่งรางสร่างสีรวีวาร พักอยู่ด่านเมืองปากน้ำที่สำคัญ
ขุนเสนีที่รักษาเมืองสมุทร มาเฝ้าบุตรเขยท้าวเจ้าไอศวรรย์
อภิวาทบาทบงสุ์พระทรงธรรม์ แล้วเรียกกันให้เข้าไปในนคร
ทูลพระจอมขัตติยาการะเวก อดิเรกเรืองฤทธิ์อดิศร
พวกม้าใช้เข้าไปในนคร พระภูธรออกนั่งยังพระโรง
สถิตแท่นอดิเรกเศวกฉัตร เนาวรัตน์บัลลังก์ที่นั่งโถง
ขุนเสนีคลานเข้าไปในพระโรง พอสองโมงม้าใช้เข้าไปทูล
ว่าพระสุดสาครบวรนาถ เสด็จลีลาศมาเฝ้าปิ่นบดินทร์สูร
ประทับอยู่เมืองชลาข้ามาทูล นเรนทร์สูรจงทราบพระบาทา ฯ
ป่างพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ โสมนัสสั่งพลันด้วยหรรษา
รีบไปรับจอมกษัตริย์ขัตติยา เหวยเสนาลงไปด่านชานบุรี
จัดกระบวนแหนแห่เครื่องแตรสังข์ ให้พร้อมพรั่งสังคีตทั้งดีดสี
ไปรับองค์เขยมาในธานี ทั้งมนตรีเสนาพากันจร
หัสไชยไปกำกับรับพระพี่ ได้เป็นที่ภิญโญสโมสร
นานหนักหนาพึ่งจะมาสู่นคร เจ้ารีบจรลงไปเชิญดำเนินมา
กระบวนแห่แออัดจัดกันเสร็จ ไปเชิญเสร็จโดยพลันด้วยหรรษา
ฝ่ายพระจอมนคเรศเกศลังกา ขุนเสนาก็เสด็จเข้าเขตคัน ฯ
สมเด็จท้าวเจ้าพาราการะเวก กับองค์เอกกัลยามณฑาสวรรค์
มาคอยรับกษัตริย์เขยเลยจรัล ทั้งสร้อยสุวรรณจันทร์สุดาลีลาจร
มาพร้อมพรั่งทั้งพระองค์แลพงศา ต่างวันทาพร้อมพรั่งนั่งสลอน
ฝ่ายพระมิ่งมงกุฎสุดสาคร ชุลีกรสองท้าวเจ้าบุรินทร์ ฯ
กษัตริย์สุรีโยไทยปราศรัยเขย ภิปรายเปรยถามไปพระทัยถวิล
พ่อไปไหนหรือว่ามาจากธานินทร์ เป็นสุขสิ้นด้วยกันหรือฉันใด ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาททูลแจ้งแถลงไข
เอาความหลังทั้งมูลนั้นทูลไป ให้ท้าวไททราบความตามทำนอง ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาจักร ฟังเขยรักเล่าประมูลทูลฉลอง
พอเสร็จสิ้นเรื่องความตามทำนอง พระผู้ครองนคเรศนิเวศน์วัง
ให้จัดแจงแต่งเครื่องสุธาโภชน์ ล้วนเอมโอชเนยนมให้สมหวัง
ของคาวหวานผัดยำทำในวัง เครื่องมังสังเจ๊กแขกแบกเข้าไป
ทั้งหมูหันไก่พะแนงแกงเกาเหลา ทั้งหวานคาวยกไปเรียงเคียงไสว
พวกแสนสาวท้าวนางคุณข้างใน มารับไปจัดแจงแต่งสำรอง ฯ
ฝ่ายพระจอมขัตติยาการะเวก อดิเรกรังสีไม่มีสอง
จึ่งชวนเขยเสด็จไปดังใจปอง เข้าในห้องมนเทียรวิเชียรพราย
ร่วมเสวยโภชนากระยาหาร แสนสำราญบนแท่นรัตน์จำรัสฉาย
นางเสนอบำเรอบาทไม่คลาดคลาย ประสานสายซอสีรี่จำเรียง
ตีโทนทับขับร้องประสานขาน ก้องกังวานพริ้งเพราะเสนาะเสียง
เรื่องอิเหนาเข้าถ้ำโหยสำเนียง วิเวกเสียงโอดครวญรัญจวนใจ
พลางแหบหวนครวญคลอเข้าซอสี กระจับปี่จำเรียงส่งเสียงใส
ฆ้องก็ตอดสอดเพลงวังเวงใจ ฟังวิไลฉิ่งกรับรับในเพลง
ขลุ่ยระนาดรำมะนาขัดหน้าทับ ประสานรับไพเราะล้วนเหมาะเหมง
สามกษัตริย์ทรงฟังให้วังเวง เสนาะเพลงดนตรีตีประจำ
ล้วนรุ่นสาวขาวผ่องละอองฉวี เสียงก็ดีตะละนางสำอางขำ
เป็นแต่เนื้อสองสีไม่มีดำ สำหรับทำเมื่อเสวยทุกเวลา ฯ
ฝ่ายนางนาฏอัยกีมาที่เสวย ชมลูกเขยสรวลสันต์ต่างหรรษา
กับสะใภ้สร้อยสุวรรณจันทร์สุดา พระนัดดาเคียงประคองทั้งสององค์
ให้กุมารกรานก้มประนมหัตถ์ จอมกษัตริย์บิตุลาโดยประสงค์
เสวยเสร็จเสด็จตามกันสามองค์ มาเฝ้าองค์ชนนีต่างปรีดิ์เปรม ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ ชมหลานราชสิ้นทุกข์สุขเกษม
ดูหน้าตาจิ้มลิ้มทั้งอิ่มเอม จงปรีดิ์เปรมวัฒนาสารพัน
ลุงมานี่มิได้มีของมาให้ แม้นกลับไปจึงจะหามาทำขวัญ
เมื่อลุงไปได้ยากลำบากครัน แวะมาวันทาองค์ดำรงวัง
ไม่ได้มาเรือแพเหมือนแต่ก่อน ความทุกข์ร้อนที่ในจิตไม่คิดหวัง
ลุงไปถึงนคเรศนิเวศน์วัง จะจัดทั้งของมาอย่าปรารมภ์
กับเครื่องเล่นต่างต่างอย่างฝรั่ง ของในลังกาดีดีก็มีถม
จะให้เขาเอามาอย่าปรารมภ์ สองบังคมกราบกรานประสานกร ฯ
ฝ่ายพระจอมลังกามหาสถาน ครบเจ็ดวารทูลบพิตรอดิศร
จะลากลับไปนิเวศน์เขตนคร พระมารดรบิตุรงค์พร้อมวงศ์วาน
จงอยู่ดีอย่าได้มีซึ่งความทุกข์ เกษมสุขในสมบัติพัสถาน
ไปถึงวังลังกาไม่ช้านาน ไม่มีการศึกทัพจะกลับมา ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงการะเวก อดิเรกเรืองฤทธิ์ทุกทิศา
พ่อจะให้จัดแจงแต่งเภตรา ให้ลูกยาไปสบายในนที
สุดสาครบังคมบรมนาถ อภิวาทบงกชบทศรี
จะป่วยการไพร่ฟ้าประชาชี ไม่พอที่เหนื่อยยากลำบากใจ
ฉวยขัดลมขัดน้ำก็จำช้า ลูกไปมาเร็วพลันไม่หวั่นไหว
แล้วก็ไม่หนักหน่วงเป็นห่วงใย แม้นรีบไปเบ็ดเสร็จสักเจ็ดวัน ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงการะเวก อดิเรกชมเชยลูกเขยขวัญ
จงไพโรจน์โชติช่วงดั่งดวงจันทร์ อย่ามีอันตรายมาจงถาวร
จงเรืองฤทธิ์วิทยาเป็นผาสุก นิราศทุกข์ภิญโญสโมสร
แม้นศัตรูหมู่มารมาราญรอน ให้ม้วยมรณ์แพ้ฤทธิ์คิดระอา
จงครองวังลังกาให้ปรากฏ เจริญยศแผ่ไปในทิศา
ให้เหมือนพรที่ประสิทธิ์ของบิดา ชันษาพ่อจงยืนกว่าหมื่นปี ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทน้อมประณตบทศรี
รับเอาพรเจ้าจังหวัดปัถพี ต่างยินดีพร้อมพระญาติมาตุรงค์
ถึงวันเจ็ดพระเสด็จไปส่งเขย ประทับเกยพร้อมประยูรสกูลหงส์
พวกเกณฑ์แห่ตั้งกระบวนแลทวนธง จัตุรงค์เสนาพลากร