Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
ฝ่ายพระหัสกันสุบันเย มาถึงเทวะสิงสู่ที่ภูผา
มีศาลเจ้าเสาหินแก้วศิลา เป็นที่ป่าสูงสงัดถิ่นสัตว์ไพร
มีบ่อน้ำลำธารสะอ้านสะอาด พระหน่อนาถเหนื่อยล้าเข้าอาศัย
ขุดมันเผือกเลือกเอาเข้าเผาไฟ เก็บลูกไม้ม่วงปรางมาวางกอง
กินกับครูสุบันเยที่เทวฐาน อิ่มสำราญแรงกำลังขึ้นทั้งสอง
พระเด็ดดวงพวงผกามณฑาทอง มาร้อยกรองถวายไหว้ไทเทวา
เวลาค่ำสำนักนอนเนินเขา ขอเทพเจ้าจงพิทักษ์ช่วยรักษา
จนดึกดื่นรื่นรินกลิ่นผกา ทั้งสองรามาเหนื่อยเรื่อยหลับไป ฯ
ฝ่ายหัสกันครั้นรุ่งสะดุ้งตื่น เห็นเจ้ายืนอยู่ตรงหน้าร้องปราศรัย
ว่าช่างกรองบุปผาพวงมาลัย นับถือเราเอามาให้ขอบใจนัก
ไปประจิมริมท่ามหารณพ จะให้พบลาภเลิศประเสริฐศักดิ์
เธอบอกเล่าเท่านั้นไม่ทันซัก เทพารักษ์รูปกายก็หายไป
พอครูตื่นชื่นชมโสมนัส หน่อกษัตริย์ตรัสแจ้งแถลงไข
อาจารย์ฟังสังรเสริญเจริญใจ ต่างกราบไหว้เทวาแล้วลาจร
เขม้นหมายประจิมเดินริมเขา เนินลำเนาเขาชะโงกโตรกสิงขร
พฤกษาออกดอกช่ออรชร หอมเกสรเสาวคนธ์ที่หล่นโรย
เข้าป่าสูงฝูงนกวิหคร้อง เสียงแซ่ซ้องลิงค่างครวญครางโหย
ระรื่นร่มลมเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยโชย หอมยมโดยดอกไม้ชื่นใจจริง ฯ
หัสกันนั้นพึ่งรุ่นชมบุนนาค นิยมอยากยิ้มแย้มเหมือนแก้มหญิง
ผลไม้ใกล้ทางม่วงปรางปริง ร่วงหล่นกลิ้งเกลื่อนกลาดดาษเดียร
พอบ่ายเย็นเห็นฝูงนกยูงฟ้อน หางปีกงอนงามกระจ่างเหมือนอย่างเขียน
เดินดูเล่นเห็นคนวิ่งวนเวียน ข้ามเนินเตียนตัดลงถึงคงคา
เหมือนคำท่านศาลเจ้าบอกเล่าแน่ เดินเลียบแลหาดทรายข้างซ้ายขวา
เห็นพี่น้องสององค์ทรงโศกา น้อยน้อยน่าเอ็นดูกับกุมาร
ค่อยย่างเหยียบเลียบฝั่งไปนั่งใกล้ แล้วปราศรัยไต่ถามตามสงสาร
ไปไหนมาอย่ากันแสงจงแจ้งการ อยู่ถิ่นฐานบ้านตำบลแห่งหนใด ฯ
ฝ่ายพี่น้องสองฟังฝรั่งถาม จึงเล่าความหลังแจ้งแถลงไข
ฉันลูกท้าวเจ้าพาราสุราลัย ฝรั่งใหญ่ไพร่พลคณนา
พระบิตุราชมาตุรงค์ทิวงคต คนทั้งหมดข้าเฝ้าเขาปรึกษา
ให้ข้านี้พี่น้องครองพารา แต่ฝ่ายอาเขยเป็นใหญ่เขาไม่ยอม
เอาข้าเจ้าเข้าตึกขังไว้ทั้งคู่ อดกินอยู่ดูเถิดรูปจนซูบผอม
พี่เลี้ยงไปไขกุญแจเถ้าแก่พร้อม ช่วยอุ้มอ้อมแอบออกได้นอกวัง
เอาข้าเจ้าข้าวเกลือใส่เรือน้อย แล้วเสือกลอยลิบลับไม่กลับหลัง
มาหลายคืนคลื่นกระแทกเรือแตกพัง ข้าขึ้นฝั่งมากับน้องได้สองวัน
ชันษาข้านี้สิบสี่น้อง ได้สิบสองขวบเศษเสียเขตขัณฑ์
ข้านี้คือชื่อว่าเวชายัน พระน้องนั้นชื่อวันชายากุมารี
พระหัสกันสุบันเยว่าเทเวศร์ ท่านบอกเหตุเห็นจะต้องกับสองศรี
ดูผิวพักตร์ลักขณาน่าปรานี ครูอุ้มพี่จุมพิตศิษย์อุ้มน้อง
แล้วปลอบว่าข้าจะช่วยอยู่ด้วยข้า เหมือนวงศาอย่ากลัวอย่ามัวหมอง
จะแก้แค้นแทนให้ดังใจปอง ให้ทั้งสองครองสมบัติกษัตรา ฯ
พระนบนอบตอบฝรั่งว่าครั้งนี้ ท่านปรานีมีพระคุณอุ่นเกศา
ฉันเหมือนบุตรสุดแต่ท่านจะกรุณา จะเมตตาพาไปไหนจะไปตาม
พระหัสกันสุบันเยเสน่ห์รัก สมยศศักดิ์สุภาพไม่หยาบหยาม
รูปก็งามนามก็เพราะเสนาะนาม ต่างแหวกย่ามหยิบส้มขนมเนย
น้ำตาลกรวดพลับทับทิมแช่อิ่มแห้ง ออกจัดแจงให้พี่น้องทั้งสองเสวย
ต่างพูดจาการุญค่อยคุ้นเคย อิ่มแล้วเลยหลับนอนผ่อนสำราญ ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ใหญ่กองไฟรอบ ช่วยกันปลอบสององค์ด้วยสงสาร
ให้นอนกลางต่างรักษาพยาบาล ถามกุมารพูดจาถึงธานี
ด้วยท่านครูรู้เรื่องเมืองฝรั่ง เล่าว่าครั้งนางวัณฬามารศรี
ให้บอกกล่าวท้าวพระยาทุกธานี ไปช่วยตีเมืองผลึกทำศึกกัน
พระอภัยได้พระน้องกับสองบุตร ฤทธิรุทรเรี่ยวแรงแข็งขยัน
จับไทท้าวเจ้าละมานผลาญชีวัน ทั้งสองนั้นแตกตายวายชีวา
เธอก็ตามข้ามฝั่งฝรั่งใหญ่ ลูกเจ้าเมืองสุลาลัยไปอาสา
สมทบทัพกับแขกแตกกลับมา เขาจับได้ไม่ฆ่าปล่อยมาเมือง
เป็นไมตรีมิได้กลับมารับรบ เล่าจนจบแจ้งความมาตามเรื่อง
ซึ่งพี่น้องครองสมบัติต้องขัดเคือง จะไปเปลื้องปลดปราบให้ราบเตียน
หยิบแผนที่คลี่ดูทางต่างสังเกต ถิ่นประเทศเขตแดนตามแผนเขียน
ที่สงสัยไม่รู้ถามครูเรียน ไม่ผิดเพี้ยนพอสังเกตขอบเขตคัน
ครั้นสว่างต่างคนกินผลไม้ แล้วเข้าไพรพฤกษาพนาสัณฑ์
ฝ่ายท่านครูสุบันเยอุ้มเวชายัน พระหน่อหนุ่มอุ้มวันชายา ฯ
ไปตามทางกลางแดนตามแผนที่ ต่างชวนชี้ชมไม้ไพรพฤกษา
พระกรีดเล็บเก็บดวงพวงผกา ให้น้องยาต่างต่างตามทางเดิน
ขึ้นเขาใหญ่ไม้สูงชมฝูงนก หมู่วิหคหากินบ้างบินเหิน
ดูครึ้มครื้นรื่นร่มพนมเนิน พี่น้องน้อยพลอยเพลินจำเริญใจ
ประนมกรวอนถามนามปักษิน นกขมิ้นเหลืองอ่อนจะนอนไหน
หน่อกษัตริย์หัสกันว่ามันไป นอนสุมทุมพุ่มไม้พระไทรทอง
นางทูลถามนามนกวิหคพลอด เสียงหวิวหวอดฉอดเพราะเสนาะสนอง
พระว่านั่นมันพลอดให้กอดน้อง แม่ไม่ต้องกอดฉันมันนินทา
นางฝากตัวหัวร่อสอพลอพลอด ฉันก็กอดก็รักพระหนักหนา
ต่างชื่นชวนสรวลสันต์จำนรรจา ตามประสาพี่น้องประคองเคียง ฯ
โน่นไก่ฟ้าหน้าขาวตัวยาวเฟื้อย จับขันเฉื่อยเอื้อยอิเอกวิเวกเสียง
กระตั้วไพรไก่แก้วเค้าแมวเมียง โนรีเรียงนกแก้วแจ้วเจรจา
ตะกรุมไต่ไม้อุโลกชะโงกชะแง้ พระว่าแน่แม่วันชายาจ๋า
นกหัวโล้นโหนไม้มันไต่มา นางผวาหวีดกลัวแล้วหัวเราะ
พระพี่จ๋าอย่าเข้าไปใกล้เลยนะ กลัวมันจะโจนมาจิกตาเจาะ
พระเชยปรางนางแนบแอบออเซาะ ช่างฉอเลาะเพราะประสงค์ว่าวงศ์วาน
เห็นม่าเหมี่ยวเที่ยวเดินบนเนินสูง เป็นฝูงฝูงจูงเด็กลูกเล็กหลาน
อรหันผันโผนโจนทะยาน เห็นคนคลานหลบหลีกปีกกระพือ
พระพี่น้องสองชมพนมพนัส กระเพิดกระพัดสกุณินบินหนีปรื๋อ
ต่างร้องบอกดอกไม้อยู่ใกล้มือ บ้างเด็ดถือทัดหูเชิดชูชม ฯ
พระหัสกันสุบันเยเสน่หา เหมือนวงศาสุจริตสนิทสนม
สิบห้าวันดั้นเดินเนินพนม ถึงนิคมเขตพาราสุลาลัย
พบฝรั่งนั่งโป่งในดงกว้าง มันเถือกวางข้างธารละหานไหล
วางพี่น้องสององค์เดินตรงไป ทำปราศรัยไต่ถามดูตามแคลง
เราเดินดงหลงทางมากลางเถื่อน ถึงสามเดือนเถื่อนถิ่นนึกกินแหนง
ท่านเอ็นดูรู้วิถีช่วยชี้แจง นี่ตำแหน่งนคเรศประเทศใด ฯ
ฝ่ายฝรั่งนั่งดูเป็นครู่พัก ที่รู้จักทักถามตามสงสัย
นั่นหน่อท้าวเจ้าพาราสุลาลัย สองทรามวัยเวชายันวันชายา
สุบันเยเพทุบายว่าฝ่ายท่าน เป็นพวกพาลบ้านไร่ไพรพฤกษา
รู้จักหน่อวรนาถราชธิดา หรือเดาว่าตานายจะคลายแคลง ฯ
ฝ่ายเสนาว่าเราชื่อเนาวเสน เป็นหัศเกนเวนทหารชาญกำแหง
เมื่อแผ่นดินสิ้นกษัตริย์คิดจัดแจง อายาแมงแย่งสมบัติของนัดดา
จึ่งเกิดวุ่นขุนนางต่างต้องถอด บ้างเล็ดลอดหลีกหลบไม่คบหา
ฝ่ายตัวเราบ่าวไพร่จึงได้มา อยู่บ้านป่าหากินตามถิ่นไพร
สุบันเยเสสรวลว่าควรอยู่ ท่านจึงรู้จักแจ้งแถลงไข
เดี๋ยวนี้เล่าเราจะพาสองราไป อยู่เวียงชัยให้สำราญผ่านพารา
เนาวเสนเห็นแจ้งแถลงเล่า อุ้มลูกเจ้าไอศูรย์ทูนเกศา
ทั้งพวกพ้องร้องไห้ฟายน้ำตา ต่างพูดจาปราศรัยซักไซ้ความ
เธอฝรั่งลังกาภาษาแปร่ง เรารู้แจ้งแคลงใจขอไต่ถาม
จะคิดอ่านการณรงค์ทำสงคราม หรือจะปรามปราบพาลประการใด ฯ
ฝ่ายท่านครูสะบันเยว่าเทเวศร์ ประสิทธิ์เดชดังพระกาฬผลาญวิสัย
เมื่อถึงจึงเราจะเข้าไป ตัดหัวไอ้อาเขยไม่เลยละ
ถึงคนอื่นหมื่นแสนแม้นจะสู้ เราเป็นครูผู้สำเร็จเด็ดศีรษะ
ให้สิ้นโคตรโทษที่ทำจะชำระ ให้สองพระกุมารผ่านพารา
เนาวเสนเห็นเป็นครูผู้วิเศษ จึงบอกเหตุทางเดินขึ้นเนินผา
สามวันจึงถึงกรุงข้ามทุ่งนา เราจะพาพวกไปด้วยช่วยเจ้านาย
อันขุนนางข้างในจำใจอยู่ โกรธศัตรูหมู่ขบถลดกฎหมาย
แม้นหน่อไทได้เมืองไม่เคืองระคาย คนทั้งหลายชายหญิงคงยิงยอม
แล้วให้ไปชุมนุมที่ซุ่มซ่อน พอพักผ่อนนอนหลับทับกระท่อม
จัดข้าวปลาอาหารคาวหวานพร้อม มาแวดล้อมเลี้ยงครูกับกูมาร
แล้วพาตัวไปในป่าเที่ยวหาบ่าว บอกกล่าวข่าวเจ้านายฝ่ายทหาร
ทั้งขุนนางต่างเข้ามาพยาบาล ช่วยกุมารมากมายได้หลายร้อย
บรรดามาสามิภักดิ์สะพรักพร้อม ประณตน้อมยอมใจให้ใช้สอย
รับสั่งความตามธรรมเนียมมาเตรียมคอย พระหน่อน้อยค่อยสำราญอยู่บ้านไพร
ทั้งช้างม้าข้าเฝ้าเขาถวาย ค่อยมากมายพรายแพร่งแถลงไข
ปลูกประทับพลับพลาพนาลัย เสนาในให้เข้าเฝ้าเหมือนเจ้านาย
พระหัสกันท่านครูผู้รับสั่ง จัดตำแหน่งแต่งตั้งคนทั้งหลาย
แล้วท่านครูสุบันเยเพทุบาย แต่งตัวนายล่วงหน้าไปธานี
ลอบบอกกล่าวชาวเมืองมาเนืองแน่น ตั้งแห่แหนพระพี่น้องทั้งสองศรี
มาประทับพลับพลาพนาลี ไปตั้งที่ท้องทุ่งท้ายกรุงไกร ฯ
ฝ่ายอายาอาเขยเสวยราชย์ คิดประมาทมิได้แคลงแหนงไฉน
เมื่อสองกุมารหลานหนีก็ดีใจ หมายว่าไปไม่รอดคงมอดม้วย
มีห้ามแหนแสนสุรางค์เหมือนอย่างหุ่น ละม่อมละมุนรุ่นราวสาวสาวสวย
พิศวงหลงละเลิงรื่นเริงรวย ภาษีส่วยสมพัตสรอากรกำนัล
พวกสำเภาเหล่าลังกามาค้าขาย ของถวายหลายประเทศทุกเขตขัณฑ์
เกษมสุขทุกเวลาทิวาวัน ทั้งเมลิกันภรรยาอากุมาร ฯ
พอเสนาฝรั่งที่ตั้งแต่ง มาทูลแจ้งข่าวศึกว่าฮึกหาญ
เวชายันวันชายาได้อาจารย์ เป็นคนพาลพวกฝรั่งเกาะลังกา
ขุนนางหนีที่ออกนอกตำแหน่ง กลับตั้งแต่งต้อนไพร่ได้นักหนา
ชาวบุรีหนีไปเข้าจนเบาตา จะยกมารบพุ่งเอากรุงไกร ฯ
อายาแมงแจ้งเรื่องแค้นเคืองว่า ญาติกาอ้ายคนนี้อยู่ที่ไหน
จับตัวมาฆ่าฟันให้บรรลัย จะเป็นไส้ศึกอยู่ในบูรี
ชาวบ้านนอกคอกนาประชาราษฎร์ เร่งต้อนกวาดเข้ามาไว้อย่าให้หนี
เกณฑ์ทัพใหญ่ให้ทันสามวันนี้ จะไปตีพวกฝรั่งเมืองลังกา
ขุนนางใหม่ไปทั่วทุกรั้วแขวง สืบแสวงพวกที่หนีไปหา
ฆ่าลูกเมียเสียทั้งญาติตามอาชญา ต้อนบ้านนอกคอกนาเข้าธานี
ขุนนางเก่าเหล่าที่ไปเป็นใจนั้น คิดหวาดหวั่นพรั่นตัวยกครัวหนี
ขุนนางใหม่ได้ความยกตามตี เกิดกุลีที่ในกรุงรบพุ่งกัน ฯ
พวกชายหญิงวิ่งร้องเสียงก้องกึก เสียงยิงปืนครื้นครึกพิลึกลั่น
บ้างหลีกหลบรบราฆ่าฟันกัน ถึงสามวันสามคืนเสียงครื้นครึก
ฝ่ายหัสกันนั้นกับครูได้รู้เรื่อง ว่าในเมืองอลหม่านเกิดการศึก
รีบยกทัพขับทหารสะท้านสะทึก เสียงคึกคึกข้ามทุ่งถึงกรุงไกร
ขุนนางเก่าเขารู้เปิดประตูรับ โยธาทัพโห่ลั่นเสียงหวั่นไหว
พวกหน้าที่หนีหายแยกย้ายไป ขุนนางใหม่หนีออกนอกกำแพง
บ้างไปทางข้างใต้ไปข้างเหนือ บ้างลงเรือลดเลี้ยวไปเที่ยวแฝง
นางสาวสาวชาววังนั่งจัดแจง เก็บเครื่องแต่งแป้งขมิ้นใส่ปิ่นโต
ทั้งถุงไถ้ใส่ข้าวเม่าแลข้าวตาก เมื่ออดอยากยากแค้นจะแขวนโถ
บ้างตีอกตกใจร้องไห้โฮ เสียงเขาโห่หกล้มไม่สมประดี
อายาแมงแฝงตัวกลัวสง่า จูงเมลิกันภรรยาพากันหนี
เที่ยวแลหาข้าไทก็ไม่มี ออกประตูบูรีตะลีตะลาน
พอรุ่งแจ้งแสงตะวันสุบันเย สมคะเนไม่พักโหมหักหาญ
เข้าพาราพาพี่น้องสองกุมาร ขึ้นปราสาทราชฐานสำราญใจ ฯ
พี่เลี้ยงเหล่าชาวแม่เสียงแซ่ซ้อง มาเฝ้าสองหน่อกษัตริย์ตรัสปราศรัย
แล้วเล่าความตามยากลำบากไป จนถึงได้กลับมายังธานี
ฝ่ายท้าวนางข้างในผู้ใหญ่น้อย อวยพรพลอยสรรเสริญจำเริญศรี
ฝ่ายเสนาพฤฒามาตย์ราชกวี มาภักดีปรีดาพร้อมหน้ากัน ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ปราบเรียบราบเสร็จ จึงเสด็จออกที่นั่งนรังสรรค์
ขุนนางเข้าเฝ้าแหนอยู่แน่นนันต์ พร้อมเผ่าพันธุ์พงศาข้างหน้าข้างใน
สุบันเยจึงว่าเสนาทั้งหลาย รักเจ้านายภักดีจะมีไหน
จะภิเษกเอกฉัตรกำจัดภัย ตามวิสัยสุริย์วงศ์ดำรงวัง ฯ
ฝ่ายอำมาตย์มาตยาเสนาพร้อม คำนับน้อมยอมจิตเหมือนคิดหวัง
พระเวชายันนั้นลงมาหน้าบัลลังก์ ก้มกราบทั้งครูพระหัสกัน
แล้ววอนว่าข้านี้ถึงที่ม้วย ท่านโปรดด้วยช่วยเมตตาไม่อาสัญ
อายุอ่อนหย่อนปัญญาสารพัน ขอเชิญท่านทั้งสองครองพารา
อันข้านี้พี่น้องขอรองบาท เป็นที่ราชโอรสมียศถา
ขอสนองสองพระคุณกรุณา ได้อุ้มพามาสนิทเหมือนบิดร
พวกข้าเฝ้าเหล่าฝรั่งจงตั้งจิต พึ่งพระคุณบุญฤทธิ์อดิศร
ทรงสัตยธรรม์กรุณาสถาวร จะวายร้อนทั่วจังหวัดปัถพี ฯ
ฝ่ายสุบันเยฟังสังรเสริญ พลางเจริญพระพี่น้องทั้งสองศรี
กตัญญูรู้จักด้วยภักดี ควรเป็นที่ท้าวพระยาปรีชาชาญ
แต่เรานี้วิสัยมิได้รัก ซึ่งยศศักดิ์สมบัติพัสถาน
สันโดษเดี่ยวเที่ยวตามความสำราญ แต่พบพานสัตว์บาปต้องปราบปราม
จะคิดอยู่บูรีหามิได้ ช่วยแผ้วภัยให้พอเตียนที่เสี้ยนหนาม
ให้คนดีมีเมตตาสง่างาม จะไปตามความสบายเหมือนหมายใจ
พ่อรับที่ภิเษกเอกฉัตร สืบกษัตริย์ทรงธรรมตามวิสัย
ให้สมหวังดั่งหนึ่งจิตฉันคิดไว้ ดีกว่าให้ไอศูรย์ไม่ปูนปอง ฯ
กุมาราว่าพระคุณการุญรัก ฉันคิดจักแทนคุณการุญสนอง
ไม่โปรดรับกลับมอบให้ครอบครอง เหมือนเพลิงกองก่อสุมรุมอุรา
จะครองวังทั้งหลายพวกชายหญิง ไม่เห็นจริงจะระแวงว่าแกล้งว่า
ให้แล้วกลับรับสมบัติเสียสัจจา จะขอฆ่าตัวให้บรรลัยลาญ
แล้วโศกาว่าอ้อนวอนทั้งสอง ครูประคองอุ้มองค์ด้วยสงสาร
อย่าโศกศัลย์กันแสงจงแจ้งการ พ่อไม่ผ่านโภไคยจะให้ปัน
ฉันใช่หน่อวรนาถชาติกษัตริย์ ผ่านสมบัติเขาจะชวนกันสรวลสันต์
ที่สมรักศักดิ์กษัตริย์หัสกัน เหมือนพงศ์พันธุ์ผ่านสมบัติขัตติยา
ข้างฝ่ายพ่อก็เป็นพระอุปราช บำรุงราชนิเวศน์กับเชษฐา
แม้นไม่ตามความฉันจำนรรจา ก็จะลาเลยไปอยู่ในดง ฯ
หน่อนรินทร์ยินดีชุลีหัตถ์ ไม่ข้องขัดควรความตามประสงค์
แล้วปรึกษาข้าบาทญาติวงศ์ ต่างก็ปลงใจพร้อมยอมยินดี
เชิญกษัตริย์หัสกันถวัลย์ราชย์ เป็นสิทธิ์ขาดราชการผ่านกรุงศรี
พระเวชายันนั้นเป็นหน่อเจ้าธรณี ให้เป็นที่อุปราชราชวัง
วันชายานารีศรีสวัสดิ์ อยู่กับหัสกันพี่เป็นที่หวัง
ช่วยตรวจตราว่ากล่าวข้างชาววัง ร่วมบัลลังก์ดังหนึ่งน้องร่วมท้องกัน
ฝ่ายท่านครูกับพระอุปราช ร่วมปราสาทราชวังนรังสรรค์
ไม่มีเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล รักสุบันเยสนิทเหมือนบิดร
ฝรั่งใหญ่ไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ เกรงพระบาทบุญฤทธิ์อดิศร
ทั้งเมืองน้อยร้อยเอ็ดเขตนคร เจริญพรผาสุกทุกตำบล
มีข้าวเหลือเกลือถูกทั้งลูกไม้ ที่ทำไร่ไถนาได้ฟ้าฝน
พฤฒามาตย์ราษฎรไม่ร้อนรน ก็เพราะผลเมตตาเจ้าธานี ฯ
ในเรื่องราวกล่าวพระหัสกันนั้น อยู่ด้วยกันวันชายามารศรี
แสนสำราญนานมาได้กว่าปี กุมารีสีสันดั่งจันทรา
พระเต้าตั้งดั่งปทุมพึ่งตูมเต่ง อยู่ครัดเคร่งเต่งตั้งพระมังสา
เนตรขนงวงพักตร์ลักขณา ดั่งเลขาขาวผ่องละอองนวล
เมื่อยังเยาว์เข้าที่ศรีไสยาสน์ เคยพิงพาดพี่น้องประคองสงวน
ครั้นโฉมตรูรู้ความจะลามลวน ก็ไม่ควรขืนใจกระไรเลย
บรรทมเคียงเที่ยงคืนระรื่นรส ดอกไม้สดสุมาลัยใกล้เขนย
นางนอนแอบแนบข้างเหมือนอย่างเคย จนเคลิ้มเลยหลับสนิทอยู่ชิดองค์ ฯ
หน่อกษัตริย์หัสกันให้ปั่นป่วน เสน่ห์นวลนิ่งพินิจพิศวง
แสงชวาลาสว่างกระจ่างทรง ฉวีวงพักตร์เหมือนดั่งเดือนเพ็ง
พึ่งรุ่นแรกแตกเนื้อเหลือแฉล้ม เมื่อยิ้มแย้มแก้มอย่างมะปรางเปล่ง
ค่อยเลิกสไบไม่ให้ตึงตะลึงเล็ง แลอุระช่ะช่างเต่งดูเคร่งครัด
พลางเอนแอบแนบน้องจ้องจะจับ เห็นนางขยับกลับขยดหดพระหัตถ์
หยิบพัดจันทน์นั้นมาถือกระพือพัด ยิ่งกลุ้มกลัดอัดอั้นคันคันมือ
สิบสี่ปีนี้ก็สมอารมณ์รัก เหลือประดักประเดิดเถิดเถิดหรือ
ฉวยร้องวุ่นขุ่นเคืองจะเลื่องลือ เสียดายชื่อรื้อยั้งหยุดรั้งรอ
แต่ความรักชักชวนให้ป่วนปั่น เหมือนช้างมันตกเหื่อที่เหลือขอ
จะลักหลับจับต้องประคองคลอ แต่รอรอริมริมเชยชิมชม
พอครือปรางนางตื่นไม่ขืนขัด ปรนนิบัติเบียดชิดสนิทสนม
เห็นผ่อนตามยามดึกนึกนิยม ยิ่งคิดข่มใจฝืนยิ่งขืนคิด
เฝ้าสูดสูบจูบซ้ำกลืนกล้ำกลิ่น มิรู้สิ้นซากหอมสนอมสนิท
ตระกองเกี่ยวเกลียวกลมเชยชมชิด จนเต้าติดอกอุ่นละมุนทรวง
พลิกขยับกลับหยุดเห็นนุชนิ่ง พระนึกกริ่งเกรงจิตตะขิดตะขวง
ไม่เหมือนหมายอายฝรั่งสิ้นทั้งปวง คิดเหงาง่วงงีบหลับระงับไป ฯ
อันเรื่องราวกล่าวกษัตริย์หัสกัน กับสุบันเยครูอยู่อาศัย
ช่วยกุมารผ่านพาราสุลาลัย แต่งเรือใช้ไปฟังข่าวชาวลังกา ฯ
จะกล่าวเรื่องเมืองผลึกเมื่อศึกหยุด สินสมุทรครองวังรั้งรักษา
ถึงเดือนยี่ปีขาลพระมารดา องค์มณฑาเสด็จสวรรคครรไล
พระญาติวงศ์พงศาทั้งข้าเฝ้า กำสรดเศร้าแซ่ซ้องร่ำร้องไห้
หน่อกษัตริย์จัดโกศแก้วประไพ เชิญศพใส่ไว้ปราสาทกั้นราชวัติ
ฉัตรเงินทองรองเรืองเครื่องประดับ มีสำหรับยศอย่างนางกษัตริย์
นิมนต์มุนีที่บำเพ็งบวชเคร่งครัด มาสวดมนต์ปรนนิบัติตามศรัทธา
แล้วแต่งสารการศพสวรรคต ตามกำหนดจดวันชันษา
ให้เสนีที่ชำนาญการพูดจา ไปลังกาทูลสนองทั้งสององค์
เสนาในได้หนังสือถือรับสั่ง ลงที่นั่งกำปั่นสุวรรณหงส์
พร้อมต้นหนคนประจำเป็นลำทรง ออกอ่าวตรงข้ามฝั่งไปลังกา
ขึ้นเฝ้าสุดสาครบวรนาถ ถวายพระราชสารสมเด็จพระเชษฐา
พระอ่านแจ้งแข็งขืนกลืนน้ำตา พาเสนาผู้ถือหนังสือไป
ถึงอารามสามองค์ที่ทรงพรต น้อมประณตทูลแจ้งแถลงไข
เหมือนเรื่องความตามสวรรคครรไล แล้วอ่านให้ทราบความตามคดี ฯ
ในสาราว่าพระหน่อวรนาถ บังคมบาทบงกชบทศรี
ด้วยแรกเริ่มเดิมพระอัยกี หาฉันนี้ไปเฝ้าพร้อมเผ่าพงศ์
ทรงขาวผ่องยองใยสไบเฉียง ตรัสสั่งเสียงแจ่มใสไม่ใหลหลง
ฝากสุรางค์นางนาฏพระญาติวงศ์ ว่าพระองค์นั้นถึงสวรรคต
แจกเงินทองของประทานวงศ์วานพร้อม ทั้งเตี้ยค่อมข้าหลวงทั้งปวงหมด
แล้วอวยชัยให้พระองค์ซึ่งทรงพรต เป็นดาบสบวชจำเริญอยู่เนิ่นนาน
แล้วเข้าที่ตีสามยามสงัด ตื่นบรรทมประนมหัตถ์อธิษฐาน
พอนาทีตีสิบเอ็ดสำเร็จการ พระนิพพานนิ่งสนิทเหมือนนิทรา ฯ
ทั้งสามองค์ปลงเห็นเป็นสำเร็จ ท่านสิ้นเสร็จชาติทุกข์ถึงสุขา
แล้วถือพัดขัดสมาธิ์มาติกา ได้พร้อมพรั่งทั้งวัณฬาสุมาลี
ครั้นจบสวดตรวจน้ำร่ำอุทิศ เป็นนักสิทธ์อยากใคร่พบซากศพผี
เห็นสมควรชวนสองดาบสินี เข้ากุฎีห่มดองครองเครื่องพรต
ชฎากลีบจีบเฉลิมเสริมพระเศียร หนังสือเฉวียนวระชาตามดาบส
เสร็จทั้งสามตามกันลงบรรพต ถือพัดป้องจ้องจดบทจร ฯ
ฝ่ายหน่อนาถราธนาพระดาบส ขึ้นทรงรถเนาวรัตน์ประภัสสร
เข้าดงเดินเนินผาพนาดร ประทับรอนแรมทางมากลางดง
ไม่เข้าวังลังกาไปท่าน้ำ แล้วลงลำกำปั่นสุวรรณหงส์
ออกร่องน้ำท่ามกลางตัดทางตรง พอพลบลงลมแดงดั่งแสงเพลิง
ดูมืดกลุ้มคลุ้มคลื่นเสียงครืนครั่น โดนกำปั่นหันระเหิดเตลิดเหลิง
ใบขาดแตกแฉกฉีกเป็นปีกเปิง น้ำเข้าเจิ่งดาดฟ้าคงคาเค็ม
คนจะยืนขึ้นก็ล้มด้วยลมคลื่น เหลือจะฝืนฝ่าข้ามไปตามเข็ม
สุดสังเกตเขตแดนจะแล่นเล็ม ด้วยลมเค็มตึงใบลดไม่ทัน
ต้องเอามีดกรีดแหวะแฉละโล่ง ให้เปล่าโปร่งปลดห่วงที่ควงขัน
ไม่เห็นหนมนมืดเป็นหมอกควัน ตีกำปั่นไปทิศอาคเนย์
พวกต้นหนคนงานซมซานซบ คลื่นกระทบกระแทกป่วนให้หวนเห
ลมไม่หยุดรุดไปในทะเล ออกมเหสระตินสายสินธู
ไปสามเดือนเหมือนหนึ่งเหาะสิ้นเกาะแก่ง จนสุดแสงสุริเยนทร์เห็นรุบหรู่
เป็นขอบจักรวาลาตำราครู ไม่เห็นสูริยันดวงจันทรา
เห็นเงื้อมเงาเขาขวางกีดกางกั้น ชื่อละเมาะเกาะกัลปังหา
กว้างร้อยโยชน์โขดนิลเหมือนศิลา เป็นที่อารักษ์อยู่แต่บูราณ
พวกจีนจามพราหมณ์ทั้งฝรั่งแขก เรือมาแตกที่ทะเลเทวฐาน
อารักษ์ช่วยด้วยฤทธิ์พิสดาร สืบลูกหลานเหล่ากอต่อต่อมา ฯ
พวกหญิงชายฝ่ายชนทะเลนั้น อยู่เขตแคว้นแดนกัลปังหา
เมื่อลงน้ำดำว่ายคล้ายคล้ายปลา ไม่นุ่งผ้านุ่งแต่ใบไม้กำบัง
เป็นหัวพริกหยกแดงเรี่ยวแรงมาก ตัวเหมือนกลากเกลื้อนปลิวลอกผิวหนัง
บ้างอยู่บกตกกล้าทำนาปรัง บ้างอยู่ฝั่งสาชลล้วนคนทะเล
ทำสุมทุมพุ่มไม้อยู่ในป่า เสียงพูดจาว้าโว้ปะโหรปะเหร
จะแปลภาษามนุษย์สุดคะเน มันเที่ยวเร่รายกันขุดมันกลอย
บ้างลงน้ำดำหากุ้งปลาได้ เอาเผาไฟกินอยู่ทั้งปูหอย
มีลูกเต้าเหล่าเด็กเล็กเล็กน้อย ลงว่ายลอยเล่นน้ำด้วยชำนาญ
แขกฝรั่งทั้งพราหมณ์อยู่ตามเพื่อน ปลูกเหย้าเรือนตามทะเลเทวฐาน
ด้วยกว้างขวางอยู่หว่างจักรวาล เป็นกิ่งก้านซ้อนซับสลับกัน
มีลูกงอกออกที่รากหลากประหลาด แดงดั่งชาดกลมกลิ่นดั่งดินถนัน
ลูกลอยฟูอยู่ในน้ำของสำคัญ คือลูกกัลปังหาในวารี
กินเข้าไปใจชื้นระรื่นกลิ่น ตัวก็สิ้นโรคาเป็นราศี
ที่เกาะนั้นบรรดาเป็นนารี ใครอยากมีผัวก็ไปไหว้เทวา
เทพไทให้เห็นเช่นมนุษย์ รูปงามสุดสมเล่ห์เสนหา
ครั้นลูกมีสีเหมือนนิลดั่งจินดา ท่านเทวาพาไปในคีริน
กินลูกกัลปังหาเป็นอาหาร อยู่สถานถ้ำทองในห้องหิน
พี่สาวสองน้องชายกายเหมือนนิล ล้วนหอมกลิ่นมังสาเหมือนมาลี
เกิดเรียงปีพี่น้องสองสังเขป ชื่อนางเทพเทพินนิลกัณฐี
อนุชาอายุสิบสี่ปี ชื่อเจ้าตรีพลำมีกำลัง
รู้ภาษามนุษย์สุดประเทศ ด้วยเทเวศร์แกมกับคนมนต์ดลขลัง
รู้สึกลับคลับคล้ายกายกำบัง นุ่งห่มหนังนาคราชผุดผาดงาม
วันนั้นออกจากถ้ำว่ายน้ำเล่น เห็นปลาเผ่นขึ้นหลังได้ทั้งสาม
จะขับซ้ายย้ายขวาปลาไปตาม ด้วยมีความรู้ฤทธิ์วิทยา ฯ
ฝ่ายองค์พระอภัยในกำปั่น เห็นเงื้อมเงาเขากัลปังหา
ฝูงปลาใหญ่ในน้ำว่ายคล่ำมา ทั้งซ้ายขวาหน้าหลังดั่งคีรี
พวกฝรั่งนั่งยืนยิงปืนสู้ มันยิ่งพรูกันมาอีกไม่หลีกหนี
กดกำปั่นนั้นจนเปลี้ยจะเสียที จึ่งหยิบปี่เป่าเสียงสำเนียงดัง
ฝูงปลาใหญ่ได้ยินลืมกินเหยื่อ ที่หนุนเรือเคลื่อนคล้อยกลับถอยหลัง
ขึ้นลอยล่องฟ่องฟูเงี้ยหูฟัง วิเวกวังเวงแว่วแจ้วจับใจ
เสียงฉอดฉ่ำร่ำว่าเทพารักษ์ ซึ่งสำนักเนินผาชลาไหล
ขอเชิญช่วยด้วยเถิดพระเลิศไกร ให้พ้นภัยฝูงปลาในวารี
แล้วเป่าบวงสรวงถวายฉุยฉายเอ๋ย เชิญชมเชยจันทร์จำรัสรัศมี
ดารากรร่อนเร่ในเมฆี จะช่วยชี้ชมดาวสาวสาวเอย
ไม่มีคู่อยู่เดียวเปล่าเปลี่ยวอก ไม่เหมือนกกกอดพระทองนะน้องเอ๋ย
จะชมอื่นคืนกลับลิบลับเลย ไม่เหมือนเชยโฉมน้องประคองเคียง
เสนาะดังวังเวงเป็นเพลงพลอด เสียงฉอดฉอดเฉื่อยฉ่ำด้วยน้ำเสียง
ก้องกังวานหวานแว่วแจ้วจำเรียง ส่งสำเนียงนิ้วเอกวังเวกใจ ฯ
ฝ่ายนางเทพเทพินนิลกัณฐี ทั้งเจ้าตรีพลำเล่นน้ำไหล
ยินสำเนียงเสียงเพราะเสนาะใน จับจิตใจเจียนจะหลับนั่งตรับฟัง
เห็นกำปั่นนั้นแล้วแจ้วแจ้วจอด เสียงฉอดฉอดพลอดสัมผัสประหวัดหวัง
จึงขับปลามาในน้ำด้วยกำลัง พูดภาษาฝรั่งร้องถามไป
นี่แน่คนบนลำเรือกำปั่น ท่านพากันมาแต่หนตำบลไหน
เมื่อตะกี้นี้สำเนียงเสียงอะไร ใครทำไมไพเราะเสนาะดี ฯ
พระอภัยได้ฟังดูทั้งสิ้น ผิวเหมือนนิลนวลละอองผุดผ่องศรี
งามทั้งสามทรามรุ่นดรุณี มาเที่ยวที่ท้องทะเลหรือเทวา
จึ่งปราศรัยไพเราะเสนาะสนอง เหมือนพี่น้องน่ารักนั้นหนักหนา
เชิญขึ้นลำกำปั่นจำนรรจา ที่สงกาก็จะเล่าให้เจ้าฟัง ฯ
ฝ่ายสามองค์ทรงฟังสังรเสริญ ทั้งเชื้อเชิญชื่นชมด้วยสมหวัง
จึ่งขึ้นลำกำปั่นนั่งบัลลังก์ มุนีนั่งทั้งสามบอกตามตรง
เป่าที่เรือเมื่อตะกี้นั่นปี่แก้ว ให้ดูแล้วปลอบถามตามประสงค์
ดูรูปร่างช่างงามทั้งสามองค์ เป็นเชื้อวงศ์เทวาหรือมานุษย์
อยู่สำนักหลักแหล่งตำแหน่งไหน มาเที่ยวในคงคงมหาสมุทร
ล้วนน่ารักศักดิ์สิทธิ์ฤทธิรุทร ขอเชิญสุดสวาทเล่าให้เข้าใจ
อันตัวเราเจ้านายฝ่ายฝรั่ง ครองเมืองลังกาจิตคิดเลื่อมใส
ละสมบัติวัตถาไม่อาลัย ไปอยู่ไพรสร้างสมพรหมจรรย์
เป็นฤๅษีมีศีลทั้งกินบวช จะไปสวดศพเขาให้ไปสวรรค์
ออกจากฝั่งลังกาสลาตัน ตีกำปั่นมาในน้ำถึงสามเดือน
ทั้งเชือกเสาเพลาใบตีไปหมด ทุกข์ระทดท้อใจใครจะเหมือน
ถิ่นประเทศเขตขัณฑ์ก็ฟั่นเฟือน มาลอยเลื่อนกลางทะเลว้าเหว่ใจ
ขอถามความสามองค์เจ้าจงแจ้ง นี่ตำแหน่งแขวงเขตประเทศไหน
ที่แลเลื่อมเงื้อมเงาเขาอะไร เหมือนต้นไม้ในทะเลเทียมเมฆิน ฯ
พี่น้องนั่งฟังคำที่ร่ำถาม จึงบอกสามพระฤๅษีที่มีศีล
ข้านี้คือชื่อเทพเทพิน น้องชื่อนิลกัณฐีตรีพลำ
อันประเทศเขตแขวงตำแหน่งนี้ ไม่เห็นรวีดาวเดือนเหมือนจะค่ำ
แลเขม้นเห็นแจ้งเพราะแสงน้ำ ที่ดูดำดั่งหนึ่งนิลศิลา
มิใช่เขาเงาไม้สูงใหญ่นั้น คือมณฑลต้นกัลปังหา
เป็นคีรีที่สถิตท่านบิดา สิ้นสุธาท่ามกลางหว่างจักรวาล
พวกเสียเรือเหลือตายทั้งชายหญิง อาศัยสิงสิขรินทร์เป็นถิ่นฐาน
เหมือนเรือท่านฉันก็เห็นไม่เป็นการ น่าสงสารท่านฤๅษีจะมีภัย
จงเลื่อนลากำปั่นไปวันนี้ ริมคีรีที่บิดาได้อาศัย
ไปหรือจ๊ะพระฤๅษีหรือมิไป พระอภัยภิญโญโมทนา
ทั้งสามองค์ทรงช่วยฉันด้วยเถิด จะได้เกิดการบุญคุณหนักหนา
ทั้งสามรับกลับนั่งบนหลังปลา รุนกำปั่นเข้ามาหน้าคีรี
แกล้งขึ้นเขาเข้าในห้องช่องสิงขร บอกบิดรดั่งได้ถามสามฤๅษี
ฝ่ายเทพไทให้เห็นเป็นอินทรีย์ เรียกมุนีขึ้นมานั่งหลังบรรพต
แล้วปราศรัยไต่ถามสามมนุษย์ ซึ่งบอกบุตรของเราว่าเป็นดาบส
เหาะเหินได้ไปสวรรค์ชั้นโสฬส หรือปรากฏยศถาในสามัญ ฯ
พระมุนีมีประโยชน์โปรดเทเวศร์ จึงตรัสเทศนาคำธรรมขันธ์
ประนมหัตถ์ขัดสมาธิ์ขึ้นสองชั้น แล้วรำพันพจนาตามบาลี
จะกำเนิดเกิดกายทั้งชายหญิง ตายแล้วกลิ้งกลิ่นเหม็นกลับเป็นผี
ถึงเทพบุตรครุฑาวาสุกรี ก็ย่อมมีทุกข์โศกมีโรคภัย
ไม่พ้นพระอนิจจังยังไม่ลุ ถึงอายุยืนยงอสงไขย
เหมือนแผ่นดินถิ่นทะเลเมรุไกร เพลิงประลัยมาทำลายก็วายปราณ
เป็นนิสัยไตรภพจบจังหวัด ย่อมเวียนว่ายในวัฏสงสาร
ที่พ้นทุกข์สุขโขมโหฬาร คือนิพพานพูนสวัสดิ์วัฒนา
เหมือนหลับใหลไม่ฝันนั้นเป็นสุข ตื่นแล้วทุกข์ผูกพันเพราะตัณหา
เราเล็งเห็นเป็นวิบัติแล้วศรัทธา ถือศีลห้าเหตุจะใคร่ไปนิพพาน
คือปาณาอทินนาไม่ฆ่าสัตว์ ไม่นิยมสมบัติพัสถาน
บทสามว่ากาเมมิจฉาจาร ผัวเมียท่านชายหญิงไม่ชิงเชย
ที่มุสาวาทีมิได้ปด สุรารสเมรัยมิได้เสวย
คือศีลห้าสิ่งใดไม่เปรียบเลย จะได้เชยชมพระนฤพาน
จึงถือศีลกินบวชสวดกุศล ผู้ใดนิมนต์ปรนนิบัติอัธิษฐาน
คนผู้นั้นครั้นดับขันธสันดาน ได้วิมานเมืองฟ้าสุราลัย
วิสัชนามาก็ครบจบศีลห้า จงอุตส่าห์อย่าให้เสื่อมที่เลื่อมใส
สละสลัดตัดบ่วงที่ห่วงใย จึงจะได้ไปถึงที่นีรพาน ฯ
เทพไทไหว้ว่าสาธุสะ คำของพระมั่นแม่นเป็นแก่นสาร
จะถือศีลจินตนาสมาทาน ต่างกราบกรานเกรงบุญพระมุนี
ส่วนสามองค์ปลงใจเลื่อมใสพร้อม ประณตน้อมนับถือพระฤๅษี
ขอพากเพียรเรียนสิกขาทั้งบาลี พระมุนีไปไหนจะไปตาม
พระอภัยได้สดับรับจะสอน พลางอวยพรเทพพ่อของทั้งสาม
เขาจะเพียรเรียนสิกขาพยายาม จงโปรดตามใจให้เหมือนใจจง
เทพารักษ์ภักดีมุนีนาถ อนุญาตยอมตามความประสงค์
แล้วลาพระละกายหายรูปทรง ต่างดำรงรักษาสมาทาน ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงนามสามฤๅษี อยู่คิรีที่ทะเลเทวฐาน
ส่วนสองนางต่างถามสามกุมาร ดูชั้นชานภูผานั้นน่าชม
เหมือนมณฑลต้นกัลปังหา โตใหญ่กว่าโยชน์ตั้งครั้งประถม
อยากจะใคร่ไปเดินเนินพนม นำไปชมเชิงชานสำราญใจ ฯ
ฝ่ายนารีพี่สาวทูลดาวบส บนบรรพตพระดำเนินเดินไม่ไหว
ขึ้นบนบ่าข้าจะเชิญเที่ยวเดินไป เห็นพร้อมใจกับพระน้องทั้งสองรา
ตรีพลำกำลังดั่งสิงหะ แบกองค์พระอภัยเดินไปหน้า
นางเทพินยินดีมีศรัทธา กราบสุมาลีก้มประนมนิ้ว
ค่อยสอดกรช้อนพระองค์ให้ทรงนง ประคองทั้งสองพระเพลาแบกเบาหวิว
กัณฐีช้อนวัณฬาแบกพาปลิว ไปตามทิวไม้ร่มพนมเนิน ฯ
ภูเขานั้นอันคนอื่นจะขึ้นยาก เชิงชะวากวุ้งเวิ้งเป็นเพิงเผิน
ฤๅษีพับเพียบงามสามองค์เดิน ชมโตรกเตริ่นตรวยโตรกชะโงกชะง้ำ
บ้างงุ้มเงื้อมเลื่อมเหลือบเหมือนเคลือบขลับ บ้างวาบวับวามแสงดูแดงก่ำ
บ้างเหมือนแม้นแท่นแท่งดังแกล้งทำ มีธารล้ำน้ำพุโปรยปรุปรอย
ลางแห่งเห็นเย็นเยียบเงียบสงัด เป็นน้ำหยัดหยดเหยาะเผาะเผาะผอย
มีต้นไม้ใหญ่ยิ่งก้านกิ่งช้อย ฝักเหมือนนกหกห้อยย้อยระย้า
เป็นรอกแตแลเห็นเป็นต่างต่าง มีทุกอย่างสารพัดสัตว์ปักษา
โตสักร้อยอ้อมเศษสังเกตตา สูงสักห้าสิบเส้นพึ่งเห็นมี
ข้างโคนโตโปปุ่มเปลือกหุ้มอยู่ เหมือนเม่นหมูงูเนื้อเหมือนเสือหมี
เหมือนสิงโตโคถึกมฤคี พระมุนีพินิจพิจารณา
แต่ก้มเงยเลยดูเป็นครู่พัก มีแต่ฝักไม่มีใบใหญ่หนักหนา
จึงตรัสถามสามองค์ด้วยสงกา กุมารารู้บ้างหรือไม้ชื่อไร ฯ
นางเทพินนิลกัณฐีตรีพลำ ต่างตอบคำทูลแจ้งแถลงไข
แต่ก่อนกาลท่านบิดาบอกข้าไว้ ชื่อต้นไม้สัตบรรณบนบรรพต
ครั้นฝักแก่กระแตกระรอกก็ออกสิ้น แตกทุกฝักปักษิณบินไปหมด
ที่โคนตุ่มปุ่มโป่งตะโคงคด ถึงกำหนดสามปีจะมีตัว
ปุ่มเปลือกแตกแยกแยะแพะแกะกระโดด เขย่งโขยดโดนกันมันคันหัว
ทั้งสิงห์เสือเนื้อทรายแรดควายวัว เที่ยวไปทั่วเขตป่าพนาดร
แล้วพาเดินเนินโขดขึ้นโสดสุด ยืนยั้งหยุดยอดกิ่งบนสิงขร
ชมมหาสาคโรชโลธร ล้วนนาคีมีหงอนสลอนลอย
เป็นปล่องนาคมากมายขึ้นว่ายคล่ำ บางพ่นน้ำพลุ่งพลุ่งฟูฟุ้งฝอย
ล้วนยาวเฟื้อยเลื้อยลายเลื่อมพรายพรอย ทั้งใหญ่น้อยลอยเลี้ยวกอดเกี่ยวพัน
อินทรีฉาบถาบถาร่อนราปีก ฉวยโฉบฉีกนาคราชเผ่นผาดผัน
ครุฑก็ลากนาคจิกเหยียบหยิกยัน เวียระวันว้าว่อนราร่อนลอย
แลบนสูงฝูงคนทะเลเล่า เล็กเล็กเท่ามดไรไต่ร่อยร่อย
กำปั่นยาวเก้าเส้นเห็นน้อยน้อย เท่ากิ่งก้อยลอยอยู่ท่าหน้าคีรี
แล้วลงเนินเดินในดงไม้ร้อง เสียงแซ่ซ้องเอื้อยอ้อเหมือนซอสี
รู้หุบใบไกวกิ่งเป็นสิงคลี ดอกมันมีวันเดียวก็เหี่ยวโรย
ลูกพฤกษาหน้านั้นดูเหมือนผู้หญิง ใครหักกิ่งร้องกรีดหวาดหวีดโหวย
เถาวัลย์มีที่ในถิ่นร้องดิ้นโดย เรียกขานโวยเฮฮาภาษาไม้
มีพร้อมพรักผักหญ้าในป่านั้น ใครเด็ดฟันฉะเชือดเป็นเลือดไหล
เสียงกู่ก้องร้องเรียกกันเพรียกไพร ตามวิสัยไม้ผลักขอบจักรวาล ฯ
ครั้นเย็นพยับกลับมาหน้าสิงขร ประทับร้อนริมทะเลเทวฐาน
คนที่เขาเข้าเป็นศิษย์สิทธาจารย์ มากประมาณพันเศษหลายเพศพรรณ
พระฤๅษีดีใจปราศรัยถาม ถึงชื่อนามนัคเรศขอบเขตขัณฑ์
สามิภักดิ์จักได้ไปด้วยกัน แต่กำปั่นเล็กไปจะไม่สบาย
มีท่อนกัลปังหาที่ท่าน้ำ เจ้าตรีพลำว่าจะทำกำปั่นถวาย
เรียกไพร่พลคนทะเลมามากมาย มอบให้นายฝรั่งชาวลังกา
เครื่องมือเล่าเอาเหล็กดีตีทั้งนั้น ขุดถากทำกำปั่นกัลปังหา
กำลังกลางกว้างเส้นกับสิบวา โดยยาวห้าเส้นครึ่งอากึ่งทำ
ท้องลึกห้าสิบวาหนาสองศอก บ้างขุดตอกตึงตังไปยังค่ำ
ลากกิ่งกัลปังหานั้นมาทำ เสาประจำสามเสาทั้งเพลาใบ
แล้วสำเร็จเจ็ดเดือนเลื่อนออกอู่ ลอยลำฟูฟ่องดีจะมีไหน
ขัดเงาวาวราวกับแก้วดูแววไว ข้างหน้าใส่รูปครุฑยุดนาคา
กราบสองข้างช่างสลักรูปเงาะแขก ขัดดาบแบกหอกยืนถือปืนผา
มีลวดลายท้ายที่นั่งทำหลังคา ล้วนแต่กัลปังหามีฝาบัง ฯ
ถึงเดือนสี่มีลมพัดซัดขึ้นเหนือ กำปั่นใหญ่ให้เป็นเรือพระที่นั่ง
ลำที่ไปใส่ลำเลียงเสบียงกรัง กับคนทั้งตามมานั้นสักพันคน
ต่อเรือใช้ไม้ระกำลำละเส้น ทำเหมือนเช่นเรือสลักไม่ขัดสน
ยี่สิบลำสำหรับเมื่ออับจน เลือกเอาคนเหล่านั้นไปพันปลาย
ลมไม่มีตีกระเชียงเสบียงให้ จะได้ใช้ตักน้ำท่ามาถวาย
สามกุมารท่านฤๅษีอยู่ที่ท้าย แสนสบายบัลลังก์ที่นั่งนอน
จะออกลำกำปั่นกัลปังหา เป่าปี่ลาเทพเจ้าเขาสิงขร
สั่งสำเนียงเสียงเอกวิเวกวอน เจริญพรภูมิทะเลทุกเทวา
บริบูรณ์พูนสุขทุกทุกสิ่ง ทั้งมณฑลต้นกิ่งกัลปังหา
ได้ยินทุกรุกขเทพฉายา ยืนเยี่ยมหน้าให้เห็นเหมือนเช่นเคย
แล้วร้องช่วยอวยชัยไปเป็นสุข อย่ามีทุกข์ร่อนเร่ระเหระหน
พอลมมีดีใจใช้ใบบน หมายมณฑลทิศพายัพแล่นลับเลย ฯ
ทั้งสามองค์ทรงนั่งให้วังเวก เอกเขนกแหงนนิ่งอิงเขนย
ขอเดชะพระพายช่วยชายเชย มารำเพยพัดส่งให้ตรงไป
เป่าทุ้มปี่มิให้คนไพร่พลหลับ พอให้จับจำเรียงส่งเสียงใส
กำปั่นทรงหงส์บัลลังก์ทั้งเรือใช้ สำราญใจไปด้วยกันทุกวันคืน
พระคงคาสาธุพายุเงียบ คลื่นราบเรียบลมเรื่อยแล่นเฉื่อยชื่น
มาเดือนหนึ่งจึงค่อยสร่างนภางค์พื้น ในกลางคืนแลเขม้นพอเห็นดาว
เดือนตะวันนั้นไม่เห็นเป็นแต่แสง แดดไม่แข็งคนทั้งหลายไม่หายหนาว
อีกเดือนครึ่งจึงเห็นจันทร์ตะวันวาว ถึงเกาะคังคาวโขดเขาสำเภาทลาย
ถนนขวางกลางสมุทรเสมอน้ำ ไปยังค่ำก็ไม่สิ้นเนินหินหาย
สำเภาเกยเลยค้างคนวางวาย คังคาวร้ายมันก็บินมากินคน
สำเภาเป็นเช่นกับหินสิ้นทั้งนั้น ดูเรียงรันไปตามแนวแถวถนน
เหมือนโขดเขาเสาสล้างอยู่กลางชล ไกลเขตคนเขานั้นอยู่ข้างบูรพา
เป็นถิ่นที่ปีศาจร้ายกาจสุด เห็นคนผุดล้อมรายทั้งซ้ายขวา
จะพลิกคว่ำลำทรงตรงเข้ามา กลับกลัวกัลปังหาสง่ามี
แต่พวกพลคนทะเลที่เรือใช้ ไม่ตกใจโจนลงน้ำลงปล้ำผี
ถือสาตราพร้ามีดทั้งกริชตรี ไล่ฆ่าผีปีศาจเที่ยวฟาดฟัน
พวกลำทรงหงส์ที่นั่งคนทั้งหลาย ช่วยรบรายยิงปืนเสียงครื้นครั่น
ปีศาจสางต่างมัวด้วยกลัวควัน ก็กลับอันตรธานหนีพล่านไป
แต่คังคาวราวกับพ้อมปีกกรอมกว้าง ดูเกลื่อนกลางเวหาถลาไถล
พวกกำปั่นฟันแทงแกว่งคบไฟ มันเฉี่ยวได้คนทะเลขึ้นเมฆา
บ้างอกฉีกปีกขาดตายกลาดเกลื่อน ยังพวกเพื่อนมาเป็นยืดมืดเวหา
เหลือสู้รบหลบลงไปในดาดฟ้า บ้างเข้าฝาท้ายบังนั่งประชุม
ทั้งพวกพลคนทะเลลงในน้ำ ป้างแอบกำปั่นไปไม้กระทุ่ม
ล่มเรือใช้ไม้ระกำลงคว่ำคลุม คนเข้าซุ้มเสียทั้งสิ้นมันบินคอย
คังคาวตามสามคืนนับหมื่นแสน จนสิ้นแดนเดือนดับจึงกลับถอย
คนทะเลนั้นก็หายไปหลายร้อย ยังเหลือน้อยกว่าพันตามกันมา ฯ
ถึงเจ็ดเดือนเฟือนแดนดูแผนที่ ก็ไม่มีที่จะหวังเห็นฝั่งฝา
ไม่มีเรือเหนือใต้ในคงคา ทุกเช้าเย็นเห็นแต่ฟ้าปลากับน้ำ
พระอภัยได้สามกุมารน้อย อยู่ใช้สอยค่อยชื่นทุกคืนค่ำ
สอนเทพินนิลกัณฐีตรีพลำ ให้รู้ธรรมทศพิธไม่ปิดบัง
สามพระองค์ทรงรักพระนักสิทธ์ อยู่ใกล้ชิดชื่นชมด้วยสมหวัง
เมื่อเข้าที่ศรีสุวรรณบัลลังก์ อุตส่าห์นั่งนวดฟั้นให้บรรทม
ทั้งวัณฬานารีบุตรีน้อย ให้ใช้สอยสุจริตสนิทสนม
ถึงดำนิลกลิ่นก็รื่นชื่นอารมณ์ ต่างเชยชมเหมือนพงศ์ในวงศ์วาน ฯ
จะกล่าวถึงสินสมุทรสุดสงสัย ตั้งแต่ใช้ให้อำมาตย์ถือราชสาร
ไปฟากฝั่งลังกาก็ช้านาน คอยประมาณสามเดือนไม่เคลื่อนคลา
จึงแต่งเรือเร็วใช้ไปไต่ถาม ก็ว่าสามพระองค์ทรงสิกขา
เสด็จจากฟากฝั่งเกาะลังกา ไม่รู้ว่าจะไปหนตำบลใด
สินสมุทรสุดสลดกำสรดเศร้า หาโหรเฒ่าเข้ามาถามตามสงสัย
หรือเรือซัดขัดขวางเป็นอย่างไร จะสูญไปหรือจะมาถึงธานี ฯ
โหรชำระพระเคราะห์เฉพาะร้าย แต่ข้างปลายลาภเลิศประเสริฐศรี
จะกราบทูลมูลความตามคดี พระตกที่พิเภกอสุรา
ต้องขับไล่ได้พระรามเป็นที่พึ่ง ยังไม่ถึงชีวังสิ้นสังขาร์
เมื่อปลายมือรื้อสำราญผ่านลังกา สามปีครึ่งจึ่งจะมาถึงธานี ฯ
สินสมุทรสุดเศร้าเปลี่ยวเปล่าจิต รำคาญคิดขุ่นข้องมัวหมองศรี
จึงตรัสสั่งเสนาอย่าช้าที จัดเรือยี่สิบลำที่กำลัง
ให้แยกย้ายรายไปทั้งใต้เหนือ เที่ยวถามเรือลูกค้าแขกฝาหรั่ง
ถึงการะเวกแวะเข้าเล่าให้ฟัง กราบทูลทั้งรมจักรนัครา ฯ
อำมาตย์รับอภิวาทหน่อกษัตริย์ บ้างเร่งจัดกองตระเวนเกณฑ์อาสา
ยี่สิบลำกำปั่นแต่บรรดา เที่ยวติดตามถามหาในวารี
สุดสาครอ่อนจิตคิดฉงน ทั้งเสาวคนธ์หม่นหมองทั้งสองศรี
คิดถึงพระชนกชนนี แต่งเรือยี่สิบให้เที่ยวไปตาม
พวกฝรั่งลังกาพาราผลึก ออกแล่นลึกแลเห็นใครก็ไต่ถาม
แขกฝรั่งอังกฤษมุหงิดพราหมณ์ ไม่ได้ความมาดูข้างบูรพา
อรอบหรุ่มรุมวิสัยไซร้สุหรัด โรมพัฒน์กาหลังมังกะหล่า
เมืองมัดชะกะละเงาะเกาะชวา บ้างไปการะเวกทูลมูลความ
ไปประเทศเขตระแงะต้องแวะเข้า กราบทูลท้าวรมจักรตรัสซักถาม
ครั้นรู้ชัดจัดเรือใช้ให้ไปตาม ถึงจีนจามจบจังหวัดปัถพี ฯ
จะกล่าวจีนถิ่นทะเลชื่อเจเจี๋ยว มีแรงเรี่ยวร้ายเหลือเหมือนเสือหมี
อยู่เรือใหญ่ไม้ชำฉาในวารี ยาวสักยี่สิบเส้นมันเป็นนาย
มีเรือตามสามร้อยเที่ยวลอยล่อง จับพวกพ้องเภตราเที่ยวค้าขาย
ได้ข้าวของทองนากมีมากมาย อยู่สุดปรายแดนจีนมีสินทรัพย์
พอเห็นเรือพระอภัยในสมุทร ทั้งเรือครุฑเรือหงส์ธงสำหรับ
เรือเล็กมียี่สิบลำสองสำรับ ให้หยุดยับยั้งอยู่จะดูเรือ
ทั้งเรือตามสามร้อยลอยสล้าง สะกัดทางที่จะไปทั้งใต้เหนือ
ถือทวนยาวง้าวขวานกระหง่านเงื้อ ล้วนใส่เสื้อเกราะทั่วทุกตัวคน ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงสวัสดิ์ถือสัตย์ศีล เห็นโจรจีนล้อมสกัดคิดขัดสน
จะหลบหลีกแล่นไปเห็นไม่พ้น จึงขึ้นบนครุฑาร้องพาที
ท่านทั้งหลายนายไพร่ผู้ใหญ่น้อย จงโปรดปล่อยเรานี้ถือเป็นฤๅษี
พวกเรือแตกแขกฝรั่งไม่มั่งมี มาทั้งนี้แต่ล้วนจนคนเข็ญใจ
จงเอาบุญคุณพระจะได้ลุ สืบอายุยืนยงอสงไขย
รูปบิณฑบาตญาติโยมทั้งปวงไป จงโปรดให้หนทางอย่าขวางเรือ
เจเจี๋ยวอ้ายนายใหญ่ร้องไอย่า สั่งโยธาถือขวานทหารเสือ
ไม่มีทรัพย์จับเอาของข้าวเกลือ ต่างเงือดเงื้อง้าวขวานทะยานยืน ฯ
ฝ่ายฝรั่งลังกาล้วนกล้าศึก ทั้งพวกผลึกกรูมาจับฟ้าฝืน
เห็นโจรใกล้ไม่ถอยต่างปล่อยปืน บ้างออกยืนรบรับขยับคอย
พอเรือโดนโจรจีนปีนกำปั่น ถูกแทงฟันหันหกตกผอยผอย
ยิงปืนรายหลายตับตายนับร้อย ต่างราถอยหลีกทางออกห่างกัน
เรือครุฑทรงตรงเรียงเข้าเคียงชิด ผูกพวนติดแปดเปลาะชะเนาะขัน
เรือเล็กพร้อมล้อมรอบเป็นขอบคัน คอยช่วยกันรบรับสู้กับโจร ฯ
คนทะเลลงน้ำดำไม่ผุด ผ้าผ่อนหลุดยุดเรือจีนปีนเผ่นโผน
แย่งอาวุธฉุดชิงเหมือนลิงโลน ฆ่าพวกโจรจีนตายลงก่ายกัน
ที่ยังเหลือเรือตามมาหลามหลัง เสียงตึงตังตามปืนเสียงครื้นครั่น
ด้วยเดชะพระกุมารเชี่ยวชาญครัน เป่าลมกันปืนลูกไม่ถูกคน
ถึงสิบวันสิบคืนเกิดคลื่นกล้า พัดเภตรากลอกกลับอยู่สับสน
เรือโจรแตกแยกย้ายตามสายชล ทั้งเรือคนทะเลหายไปหลายลำ
แต่ลำทรงหงส์ทองฟูฟ่องคลื่น สิ้นเสียงปืนเงียบสงบพอพลบค่ำ
เป็นลมกล้ามาทางบูรพ์พัดหนุนน้ำ ทั้งคลื่นซ้ำส่งมาเจ็ดราตรี
ยิ่งเร็วรี่รีบแล่นเข้าแดนเทศ เป็นขอบเขตกะเลหวังรุ่งรังสี
เห็นเขาเอกเมฆพัดในนัทที ดูแผนที่มีแจ้งตำแหน่งทาง ฯ
พวกต้นหนคนท้ายสบายจิต สังเกตทิศทางสันทัดไปขัดขวาง
ไม่เข้าแดนแล่นร่ำมาท่ามกลาง พบขุนนางพวกตามสามพารา
ต่างปราศรัยไต่ถามไปตามเรื่อง ทั้งสามเมืองเศร้าสร้อยละห้อยหา
ต่างได้ความสามฤๅษีชุลีลา ไปพาราแจ้งข่าวทูลเจ้านาย
แต่ลำทรงตรงเข้าอ่าวผลึก อึกทึกชื่นชมด้วยสมหมาย
หน่อนรินทร์สินสมุทรสุดสบาย มาถวายบังคมก้มกราบกราน
ทางปราศรัยไต่ถามได้ความเสร็จ เชิญเสด็จขึ้นปราสาทราชฐาน
บรรดาเหล่าเผ่าพงศ์พระวงศ์วาน มากราบกรานพร้อมสิ้นด้วยยินดี ฯ
สามนักสิทธ์พิจารณาศพ สวดมนต์จบมาติกาชักผ้าผี
ปลงอนิจจังบังสุกุลตามมุนี ตรวจวารีแบ่งบุญกรุณา
ส่วนสุวรรณมาลีฤๅษีสินธิ์ ปลงอนิจทุกขังเห็นสังขาร์
ไม่เศร้าโศกโลกกรรมธรรมดา อันเกิดมาแล้วก็ตายสูญหายไป ฯ
พวกวงศาข้าเฝ้าสาวสนม ชวนกันชมพระพี่น้องผุดผ่องใส
ดำก็จริงพริ้งพร้อมละม่อมละไม ต่างกราบไหว้นับถือเลื่องลือชา
พวกชาวบ้านร้านถิ่นสิ้นทั้งนั้น มาชมรำกำปั่นกัลปังหา
เป็นแท่งเดียวเจียวดั่งนิลจินดา ต่างซ้องสาธุทั่วทุกตัวคน
บรรดาเหล่าชาวทะเลพลัดเผลไพล่ ต่างพลัดไปเขตแขวงทุกแห่งหน
ทั้งทิศใต้ชายน้ำทุกตำบล จึ่งมีคนทะเลอยู่ทุกบูรี ฯ
พระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ทั้งพระหัสไชยกับพระมเหสี
ทั้งเวียงวังลังกาสามธานี ต่างยินดีด้วยพระองค์คงพารา
ต่างจัดแจงแต่งสลุบเรือกำปั่น ของช่วยศพครบครันเลือกสรรค์หา
โหมดตาดต่วนล้วนแต่ดีมีราคา ใส่เรือห้าสิบงามทั้งสามเมือง
พระอนุชาพาบุตรกับนุชนาฏ ลงเรือราชสีห์ทรงปักธงเหลือง
ทหารแห่แซ่ซ้องมานองเนือง ออกจากเมืองแล่นมาในสาคร
พระหัสไชยไม่มีวงศ์เผ่าพงศา กับสร้อยสุวรรณจันทร์สุดาดวงสมร
ลงทรงเรือพระพี่นั่งลำมังกร ทหารแห่แลสลอนสล้างมา
หน่อนรินทร์ปิ่นเกล้าเจ้าสิงหล กับนงเยาว์เสาวคนธ์ขนิษฐา
ตั้งกระบวนล้วนฝรั่งเมืองลังกา ตั้งแห่แหนแน่นมาในวารี ฯ
ซึ่งกล่าวความสามเมืองมาช่วยศพ ต่างนอบนบนับถือพระฤๅษี
ต่างคำนับรับกันอัญชุลี ต่างน้องพี่เผ่าพงศ์พวกวงศ์วาน
ด้วยมากมายหลายองค์วงศ์กษัตริย์ สถิตรัตน์ปรางค์ปราสาทราชฐาน
หน่อนรินทร์สินสมุทรเป็นแม่งาน คิดทำเมรุเกณฑ์งานการระดม
หมายไปทั่วหัวเมืองมาเนืองแน่น นับหมื่นแสนสามพารามาประสม
บ้างฉุดลากถากเสากล่อมเกลากลม ทุกหมู่กรมสมทบทำครบครัน
เมื่ออยู่วังพรั่งพร้อมพงศ์กษัตริย์ ปรนนิบัติพระสิทธาเวลาฉัน
ต่างนบนอบหมอบเมียงเลี้ยงนักธรรม์ ศรีสุวรรณเอ็นดูสามกุมาร
จึงเรียกหามาให้นั่งใกล้ชิด แล้วเพ่งพิศผิวพรรณในสัณฐาน
พลางตรัสชมสมทรงสมวงศ์วาน ได้ลูกหลานเช่นนี้แล้วดีนัก
ตรีพลำนวลเนื้อเหลือหวนหอม พลางโอบอ้อมอุ้มขึ้นวางไว้กลางตัก
ประคองแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์ ล้วนน่ารักรูปโฉมประโลมใจ ฯ
สามกุมารกรานกราบล้วนราบเรียบ หมอบพับเพียบทูลว่าอัชฌาสัย
พระการุญคุณลบภพไตร จะรับใส่เศียรสิ้นด้วยยินดี
ฝ่ายพระกฤษณานุชารุ่น เกิดต่างท้องน้องอรุณรัศมี
ชื่อเทวัญชันษาสิบห้าปี น้องสาวมีคมขำชื่ออัมพวัน
ตามบิดามาเฝ้าพระดาวบส ทั้งโอรสบุตรีทรงศรีสรรพ์
กับสามองค์วงศ์เทวาพูดจากัน ดูผิวพรรณผ่องศรีมณีนิล
ล้วนรุ่นราวคราวเดียวเสียวเสียวจิต ให้หวิดหวิดไหวไหวฤทัยถวิล
ฝ่ายพี่ชายหมายเสน่ห์นางเทพิน น้องรักนิลกัณฐีด้วยปีเดียว
เจ้าตรีพลำเห็นอัมพวาน้อย เนตรชม้อยช้อยดูประเดียวประเดี๋ยว
จนฉันแล้วแคล้วคลาดลีลาศเลี้ยว ต่างเหลียวเหลียวแลหาด้วยอาวรณ์ ฯ
จะกล่าวพระมังคลานราราช กับครูบาทหลวงฝรั่งอยู่สั่งสอน
ครองเมืองกำพลเพชรเขตนคร แต่งเรือจรเจ็ดลำเป็นกำลัง
ไปสืบเรื่องเมืองลังกากลับมาแจ้ง ทูลแถลงเล่าตามเนื้อความหลัง
พระปิตุราชมาตุรงค์ดำรงวัง ไปบวชทั้งสามองค์ทรงศรัทธา
สุดสาครนงเยาว์เสาวคนธ์ ภิเษกสองครองสิงหลภาษา
แล้วได้ข่าวเจ้าวลายุดานุชา หน่อนราครองบุรินทร์เมืองสินชัย
วายุพัฒน์นัดดานราราช เป็นอุปราชเมืองเซ็นเป็นเขยไข
พระหัสกันผ่านพาราสุลาลัย ฝรั่งใหญ่ไพร่พลคณนา
พระทราบสิ้นยินดีเป็นที่สุด ด้วยพระนุชน้องนาถมีวาสนา
บาทหลวงฉุนหุนหันด่าวัณฬา มันชั่วช้าโฉดเฉาช่างเมามัว
ทำเสียชาติศาสนาข้างฝาหรั่ง ไปบวชนั่งฉอเลาะปะเหลาะผัว
ไม่ฝังปลูกลูกหลานวงศ์วานตัว มันชาติชั่วจริงเจียววะอีละเวง
ให้ศัตรูดูถูกทำลูกเต้า ยอมให้เขาชาวผลึกฮึกข่มเหง
ส่วนพวกพ้องของผัวมันกลัวเกรง จริงนะเองอีวัณฬามันบ้ากาม
ให้เรือใช้ไปนัดน้องกับสองหลาน เกณฑ์ทหารพร้อมพรั่งมาทั้งสาม
จะกำจัดสัตว์บาปคิดปราบปราม ทำสงครามครั้งนี้ให้มีชัย
เอ็งต่อลำกำปั่นสักพันหนึ่ง เกณฑ์อากึ่งตั้งทำริมน้ำไหล
ยาวสามเส้นเช่นกันหมดกำหนดไว้ เกณฑ์พวกไพร่ลงประจำลำละพัน
เป็นทหารล้านถ้วนกระบวนทัพ เรือสำหรับใช้แต่งให้แข็งขัน
น้องนัดดามาพร้อมรวมรอมกัน แก้แค้นมันไม่ได้มิใช่ชาย
อี่แม่เลี้ยงเอี้ยงดูคนผู้เฒ่า เคยเป็นเจ้าชาวกำพลคนทั้งหลาย
ปลอมไปด้วยช่วยว่าเสนานาย ถือกฎหมายอาชญาเฆี่ยนฆ่าตี
พวกเสนาข้าเฝ้าคนเฒ่าแก่ ให้ดูแลอยู่บำรุงชาวกรุงศรี
เร่งคิดอ่านการใหญ่เห็นได้ที เคราะห์เองคลายหลายปีจะดีครัน ฯ
พระมังคลาฝาหรั่งฟังบาทหลวง สั่งกระทรวงเสนาปรีชาขยัน
ให้เร่งรัดจัดแจงบอกแบ่งปัน ต่อกำปั่นพันลำรีบทำการ
ด้วยเมืองเพชรกำพลผู้คนมาก บ้างฉุดลากถากฟันบ้างขันกว้าน
แต่เดือนห้ามาเดือนเจ็ดสำเร็จการ เกณฑ์ทหารลงประจำทุกลำเรือ
ทั้งปืนผาอาวุธเครื่องยุทธ์ครบ พลรบเริงราญทหารเสือ
หินสำหรับอับเฉาทั้งข้าวเกลือ แจกหมวกเสื้อไพร่ขุนนางต่างต่างกัน
ลำที่นั่งเหรายาวห้าเส้น สลักเป็นเกล็ดกระหนกแผ่นผกผัน
ล้วนหุ้มทองรองเรืองเครื่องสุบรรณ เป็นช่องชั้นบัลลังก์ล้วนฝังพลอย
เอาเข้มขาบทาบเป็นใบใส่สลับ ระยางระยับแย่งย้ายล้วนสายสร้อย
พร้อมสะพรั่งทั้งพันเป็นหลั่นลอย ต่างเตรียมคอยหน่อนาถจะยาตรา ฯ
พระมังคลาอ่าองค์สรงสนาน พนักงานคอยถวายเครื่องซ้ายขวา
ทรงสำอางอย่างฝรั่งเมืองลังกา นางพระยายิ้มย่องประคองเคียง
ฝูงนารีที่จะไปให้ใช้สอย ทั้งใหญ่น้อยสาวแก่เซ็งแซ่เสียง
เชิญเครื่องอ่านพานเครื่องหอมอยู่พร้อมเพรียง แล้วแม่เลี้ยงนำหน้ามังคลาตาม
เสด็จออกนอกวังขุนนางกราบ ถือหอกดาบตามเสด็จไม่เข็ดขาม
ลงที่นั่งเสนาสง่างาม ให้โห่สามลาลั่นสนั่นดัง
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องยกกองทัพ ดูคั่งคับโยธาทั้งหน้าหลัง
ออกมหาสาชลในวนวัง ต้นหนตั้งเข็มหมายฝ่ายอุดร
เดินกำปั่นพันลำในน้ำเขียว เป็นเกลียวเกลียวคลื่นกลิ้งเท่าสิงขร
ทุกคืนค่ำร่ำมาในสาคร หนทางจรเจ็ดเดือนไม่เคลื่อนคลา ฯ
จะกล่าวถึงพระวลายุดาน้อง แต่ตรึกตรองถึงสมเด็จพระเชษฐา
ถึงเดือนเจ็ดจะเสด็จยกพลมา จึงปรึกษาเจนธนูคู่ชีวี
พวกเรือใช้ไปลังกากลับมาเล่า ว่าพระเจ้าลุงถือเป็นฤๅษี
ป้าทั้งสองครองพรตดาวบสินี ประเดี๋ยวนี้พลัดพรายสูญหายไป
พระเชษฐาว่าให้ยกไปช่วย จะไปด้วยเขาหรือจิตคิดไฉน
เจนธนูรู้หัวร่อตอบหน่อไท ถึงพระอภัยไม่อยู่ในบูรี
รำภายุพานางสุลารักษาอยู่ จะรบสู้มารดาน่าบัดสี
แต่ครั้งนี้มิไปเห็นไม่ดี จะเสียพี่พวกพ้องจะต้องไป
แต่ตั้งทัพยับยั้งหยุดสังเกต ว่าพระเชษฐานั้นจะทำไฉน
เขาชนะจะบำรุงซึ่งกรุงไกร ถ้าแพ้ไปเราก็มาเสียธานี ฯ
พระวลายุดาฟังว่าชอบ จึงนบนอบสรรเสริญเจริญศรี
จะยกไปให้เขาเห็นพอเป็นที ท่านจงอยู่บูรีให้ปรีดา
แล้วตรัสสั่งทั้งสี่เสนีใหญ่ เกณฑ์นายไพร่ห้าสิบหมื่นพร้อมปืนผา
ทั้งข้าวน้ำลำเลียงเลี้ยงโยธา เรือรบห้าร้อยถ้วนกระบวนทัพ
แล้วแต่งองค์ลงที่นั่งนาคราช เรือพิฆาตคู่แข่งแซงสลับ
ได้ฤกษ์ดีดีห้องโห่ร้องรับ แล้วยกทัพเรือมาในวารี ฯ
ฝ่ายหน่อนาถนัดดาวายุพัฒน์ ตั้งกองหัดฝึกทหารชาญชัยศรี
พอพวกอามาแถลงแจ้งคดี ให้ไปด้วยช่วยตีเมืองลังกา
จึงบอกครูสุริยันว่าฉันนึก จะทำศึกสมมาดปรารถนา
จะเสี่ยงบุญทูลขอพลพ่อตา ไปลังกาแก้มือไว้ชื่อชาย ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ถือศีลซื่อสัตย์ จึ่งทานทัดหน่อนาถเหมือนมาดหมาย
ผลาญแม่พ่อทรชนไม่พ้นอาย ถึงตัวตายแล้วชื่อคงลือชา
บาทหลวงเฒ่าเจ้าโมโหทำโอหัง สอนให้มังคลาคิดผิดหนักหนา
เจ้าก็จงสงสารกับมารดา เสียลังกาก็เหมือนสูญประยูรวงศ์
ถึงไปด้วยช่วยสมทบอย่ารบพุ่ง ถ้าได้กรุงสมจิตคิดประสงค์
อย่าสังหารผลาญเหล่าพวกเผ่าพงศ์ รับแต่องค์มารดามาธานี
ฝ่ายพ่อเจ้าเขาบำรุงกรุงผลึก จะทำศึกกันไปอีกจงหลีกหนี
ช่วยแม่พ่อต่อไปจะได้ดี อย่าถือที่ทรยศไม่งดงาม ฯ
วายุพัฒน์ตรัสตอบว่าชอบอยู่ เดิมไม่รู้บุญบาปจึ่งหยาบหยาม
เชิญไปด้วยช่วยแนะนำจะทำตาม ให้ได้ความชอบชิดข้างบิตุรงค์
แล้วเข้าเฝ้าท้าวทมิฬกบิลราช อภิวาททูลความตามประสงค์
เดี๋ยวนี้อาข้าพเจ้ากับเผ่าพงศ์ รณรงค์รบพุ่งซึ่งกรุงไกร
ขอทูลลาฝ่าพระบาทปิตุเรศ ไปดับเหตุห้ามปรามตามวิสัย
แม้นมิฟังยังวิวาทขาดอาลัย จะชิงชัยช่วยปราบที่หยาบคาย ฯ
ท้าวกบิลยินเล่าตบเพลาผาง เจ้าเป็นกลางอย่างนี้ดีใจหาย
มิพลไพร่ไปน้อยพ่อพลอยอาย ทังจะขายหน้าเมียจะเสียยศ
ในเมืองเราเล่าทหารนับล้านโกฏิ์ ทั้งคนโทษถอดเอาไปใช้ให้หมด
ไม่ห้ามปรามตามประสงค์องค์โอรส ให้ลือชาปรากฏยศไกร
พระนบนอบตอบรสพจนารถ คุณพระบาทบิดาจะหาไหน
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศไป คงมิให้ได้อายขายบาทา
แล้วลาออกนอกวังขึ้นนั่งอาสน์ สั่งอำมาตย์มุลนายทั้งซ้ายขวา
ให้เร่งรัดจัดแจงแต่งนาวา เรือสักห้าร้อยสำหรับอยู่กับโรง
เอาออกอู่ดูทำที่ชำรุด ให้ผ่องผุดยุทธนาเห็นอ่าโถง
ให้เปลี่ยนไม้ใบเพลาเสากระโดง สายระโยงระยางเสือกเชือกน้ำมัน
ปืนจังก้าหน้าท้ายปืนรายกราบ ศรกำซาบดาบหอกซัดล้วนจัดสรร
แล้วเกณฑ์พลคนประจำลำละพัน ล้วนฉกรรจ์เก่งกาจชาติทมิฬ
ที่นั่งทรงธงทองกั้นห้องท้าย ฝาพระฉายลายเลิศล้วนเฉิดฉิน
พระที่นั่งหลังคารูปพานรินทร์ ท้าวกบิลเคยทรงตามคงคา
เลือกต้นหนคนรู้ล้วนผู้ใหญ่ ที่ดีได้ให้เป็นนายหลายภาษา
ยี่สิบลำนำทางกลางคงคา อังกฤษฝาหรั่งพราหมณ์แขกจามเจ๊ก
อ้ายยักษาหน้าหมีลงที่นั่ง ใส่เสื้อทั้งหมวกทองกระบองเหล็ก
ให้หมอบเมียงเคียงอาสน์มหาดเล็ก หนุ่มหนุ่มเด็กเชิญพระแสงแต่งตัวงาม
ได้ฤกษ์ดีตีเมืองเสียงก้องกึก ทหารฮึกโห่แห่เล็งแลหลาม
เป็นคู่เรียงเคียงแข่งบ้างแซงตาม ออกอ่าวข้ามเข็มตั้งตรงลังกา ฯ
ฝ่ายกษัตริย์หัสกันครั้นได้แจ้ง ด้วยว่าแต่งเรือใช้ให้ไปหา
คิดจะใคร่ไปด้วยได้ช่วยอา จึงปรึกษาสุบันเขคะเนการ
จะเกณฑ์ไพร่ไปสมทบช่วยรบพุ่ง คืนเอากรุงลังกามหาสถาน
ได้แก้แค้นแทนที่จับให้อัประมาณ ฝ่ายอาจารย์จึ่งว่าคิดนั้นผิดนัก
เจ้าเป็นบุตรสุดสาครบิดรเจ้า เดี๋ยวนี้เล่าครองลังกาอาณาจักร
ชอบเขาด้วยช่วยบิดาสามิภักดิ์ จะคิดหักหาญพ่อเหมือนทรชน
พระมังคลาฝาหรั่งเชื่อสังฆราช จึ่งเสียญาติยากเย็นไม่เป็นผล
อันแม่พ่อก็รักลูกนั้นทุกคน เป็นกังวลบ่นบ้าพะว้าพะวัง
ถึงลูกเป็นใบ้บ้านัยน์ตาบอด ก็ไม่ทอดทิ้งลูกช่วยปลูกฝัง
แต่ลูกร้ายคล้ายกับเสือเหลือกำลัง ไม่ฟังสั่งสอนแสนแค้นรำคาญ
อันลูกดีที่สมัครรักแม่พ่อ จึ่งได้มรดกตกถึงเหลนหลาน
จงอุตส่าห์พยายามตามบุราณ อย่าคบพาลผ่าเหล่าเสียเผ่าพันธุ์ ฯ
พระฟังคำร่ำว่าสารภาพ กลัวเกรงกราบเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
แต่หลังคิดผิดพลั้งสิ้นทั้งนั้น พลางก้มกันแสงสะอื้นกลืนน้ำตา
แล้วตอบว่าข้านี้เสียทีเกิด หลงละเมิดเมามัวชั่วนักหนา
จะอยู่ไปไม่สิ้นคนนินทา จะขอฆ่าตัวตายด้วยอายใจ
สุบันเยเพทุบายภิปรายปลอบ อันผิดชอบชั่วดีเป็นวิสัย
ถึงทำผิดคิดเห็นจะเป็นไร ทำชอบให้หายผิดอย่าคิดตาย
ถึงม้วยแล้วแคล้วคลาดแต่ชาตินี้ อันชั่วดีมีอยู่ไม่รู้หาย
อันช้างงาสามารถเหมือนชาติชาย ถึงตัวตายไว้ชื่อให้ลือดี
ไม่ยกไปไม่งามเป็นความชั่ว ไปแก้ตัวเสียให้เลิศประเสริฐศรี
ให้เห็นว่ามากำราบปราบไพรี ได้พบพี่พบอาพูดจากัน
ช่วยห้ามปรามตามธรรมเนียมดูเหลี่ยมเล่ห์ แม่โว้เว้เนรคุณทำหุนหัน
จึงตัวเจ้าเข้าไปหามารดานั้น ตามพงศ์พันธุ์พวกบิดาให้ถาวร ฯ
พระหัสกันอัญชุลีเห็นดีพร้อม ประณตน้อมยอมฟังที่สั่งสอน
แล้วลามาหาพระน้องตระกองกร พลางอ้อนวอนเวชายันจำนรรจา
พี่ธุระจะไปห้ามปราบปรามญาติ เกิดวิวาทว้าวุ่นขุ่นหนักหนา
จะยืมพลคนของพ่อกับเภตรา ไปลังกาพระน้องสักสองปี
จะเชิญครูอยู่ด้วยช่วยพระน้อง จงปกป้องครองเมืองให้เรืองศรี
เสร็จธุระจะมาถึงธานี ไม่ช้าทีหนีน้องอย่าหมองใจ
เวชายันวันทาคารวะ ตามแต่พระจะประสงค์จำนงไฉน
น้องนึกหวังดั่งบิดาด้วยอาลัย จะขอไปตามเสด็จจนเสร็จการ
พระสวมสอดกอดตระกองพระน้องรัก ยังเยาว์นักเหนื่อยองค์น่าสงสาร
ทั้งอาเขยเคยประจญเป็นคนพาล จะเกิดการโกลาที่ธานี
อยู่บำรุงกรุงไกรมไหสวรรย์ ฝากแม่วันชายามารศรี
อย่าข้องขัดหัทยาเป็นนารี จงปรานีพี่น้องปกครองกัน ฯ
พระน้องฟังบังคมประนมหัตถ์ สุดจะขัดตัดรอนต้องผ่อนผัน
จึงว่าพระจะเสด็จจรจรัล ข้าหมายมั่นนึกไว้จะไปตาม
ถึงยากเย็นเป็นไฉนก็ไม่คิด กว่าชีวิตจะวายวางกลางสนาม
ไม่ไกลองค์คงอุตส่าห์พยายาม นี่พระห้ามเสียแล้วน้องต้องจนใจ
การบำรุงกรุงไกรไว้ธุระ หม่อมฉันจะดูแลคิดแก้ไข
มิให้เกิดเภทพาลประการใด กว่าองค์พระภูวไนยจะกลับมา ฯ
พระว่าพ่อหน่อเนื้อเป็นเชื้อชาติ ประชาราษฎร์นั้นก็รักพ่อหนักหนา
เป็นเจ้าของครองสมบัติขัตติยา อยู่รักษาธานีไม่มีภัย
พระปลอบโยนโอนอ่อนสั่งสอนน้อง แล้วออกท้องพระโรงรัตน์จำรัสไข
เห็นพร้อมพรั่งสั่งมหาเสนาใน เราจะไปลังกาอย่าช้าการ
จัดเภตราห้าร้อยลำสำหรับรบ บรรทุกครบเครื่องสาตรากระยาหาร
คนประจำลำละพันประจัญบาน เร่งจัดการให้สำเร็จในเจ็ดวัน
ครั้นสั่งเสร็จเสด็จกลับผู้รับสั่ง ไม่รอรั้งรีบรัดเร่งจัดสรร
เรือสำหรับทัพรบมีครบครัน โซมน้ำมันใหม่เอี่ยมตระเตรียมการ
ลำที่นั่งหลังคาฝากระจก กระหนาบกระหนกนกคาบเขียนภาพหาญ
คชสีห์ที่เหมือนเป็นเผ่นทะยาน เกณฑ์ทหารลงประจำลำละพัน
ครั้นพร้อมพรั่งตั้งกระบวนพยุหทัพ สลอนสลับสล้างลำล้วนกำปั่น
นาคกระหนาบสามเกลียวเลี้ยวเกี่ยวกัน ครูสุบันเยเทียบให้เรียบร้อย ฯ
ฝ่ายพระหน่อวรนาถสวาทหวัง จะจากวังสุลาลัยให้ละห้อย
เหมือนอาลัยในสองพี่น้องน้อย ประคองค่อยรับขวัญวันชายา
แม่อยู่วังฟังคำพี่ร่ำสอน จงผันผ่อนพึ่งเดชพระเชษฐา
อย่าดึ้อดึงขึงขัดพระอัชฌา แม่อุตส่าห์ขึ้นเฝ้าทุกเช้าเย็น
อันคนอื่นหมื่นแสนไม่เแม้นเหมือน พระพี่เพื่อนเจ็บไข้จะได้เห็น
อย่าละเมินเหินห่างอย่าว่างเว้น อย่าหลงเล่นตุ๊กตาเลยหนาน้อง
พลางอุ้มแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์ นางนั่งตักหน่อนาถฉลาดฉลอง
พระสอนใครให้อยู่วังหรือสั่งลอง ชะน้อยน้องน่าอยู่ในบูรี
พระไปไหนไปด้วยจนม้วยมอด จะเกาะกอดองค์ไว้มิให้หนี
ถ้าแม้นพระไม่ให้ไปดีดี ให้ฟ้าผี่เถิดไม่ให้ลงไปเรือ
หรือไปวังลังกาจะหาคู่ พระไม่รู้จักหรือฉันชื่อเสือ
ถึงนางฟ้ามาสนิทมาชิดเชื้อ มิฉีกเนื้อเสียก็ดูเถิดพูคะ
พระเป็นพี่ดีฉันน้องของเจ้าพี่ มเหสีก็กล้ามาเถิดหนะ
ไม่ว่าเล่นเห็นนิ่งนิ่งจริงจริงจ๊ะ ที่จะละเชิงลานั่นอย่าแคลง
แม้นไม่ให้ไปจริงจะทิ้งน้อง ฉันจะต้องเชิญพระองค์ทรงพระแสง
ตัดศีรษะฉะเชือดให้เลือดแดง สิ้นเรี่ยวแรงแล้วเมื่อไรจึ่งไคลคลา ฯ
พระหัวร่ออ่อเช่นนี้ดอกขี้หึง พี่ก็พึ่งรู้ฤทธิ์กนิษฐา
เออนี่แน่แม่วันชายา ฉันจะว่าให้แม่เห็นแม่เป็นน้อง
จะหึงพี่มิให้เชยไม่เคยเห็น มิใช่เช่นกับเขาเป็นเจ้าของ
หากว่าพี่มีชู้มีคู่ครอง แม่มิต้องไหว้เขาหรือถืออย่างไร
นางทูลถามห้ามหรือไม่ให้หึงพี่ เยี่ยงอย่างห้ามปรามนี้อยู่ที่ไหน
หรือบาปกรรมธรรมดาใครว่าไว้ น้องไม่ให้หึงพี่ช่วยชี้มา ฯ
หัสกันตันใจเห็นไม่ปล่อย ประคองค่อยเชยชิดกนิษฐา
จะขืนไปในทะเลลงเภตรา เวทนาพระน้องจะหมองมอม
ทั้งลมแดงแสงแดดจะแผดเผา จะโศกเศร้าเสียรูปซีดซูบผอม
ยุงก็กินริ้นก็ไต่ไรก็ตอม จะหายหอมมอมแมมทั้งแก้มคาง
หนทางไปไกลนักประดักประเดิด ขืนไปเถิดแก้มจะก่ำดั่งน้ำฝาง
แม่เอาไพลไปด้วยนะอย่าละวาง ไปทาคางข้างนอกแก้ชอกช้ำ
นางว่าจ๊ะจะถวายไม่วายเสวย เชิญชิดเชยชมชิมให้อิ่มหนำ
เพราะเป็นน้องต้องยากลำบากกรรม ถึงชอกช้ำช่างเถิดจ๊ะฉันจะไป ฯ
พระยิ้มพลางทางว่าเวลาฤกษ์ เสียงเอิกเกริกอยู่แล้วห้ามปรามไม่ไหว
วางเถิดจ๊ะจะพาให้สาใจ แล้วออกไปสั่งสุรางค์นางน้อยน้อย
กับทั้งสี่พี่เลี้ยงตามเยี่ยงอย่าง ไปกับนางทางไกลได้ใช้สอย
จวนเวลาข้าเฝ้าเขาจะคอย ชวนน้องน้อยสรงชลสุคนธา
พระทรงเครื่องเรืองรองส่องพระฉาย สุดสบายสำอางสางเกศา
กนิษฐ์น้อยช้อยพระหัตถ์ผัดพักตรา สั่งเทวานางสวรรค์ชั้นโสฬส
แล้วโฉมงามตามเต้นเชิญพระแสง เถ้าแก่แซงสองฝ่ายถวายพระกลด
นางเกณฑ์หามตามส่องสองทรงยศ เสด็จบทจรมายืนหน้าแพ
แล้วลงลำกำปั่นสุวรรณฉาย ดาริ้วรายเรียงสล้างกลางกระแส
ประโคมฆ้องกลองดังเป่าสังข์แตร ทหารแห่โห่ครื้นยิงปืนตึง
เสียงตูมตามสามหนยกพลออก ปากอ่าวนอกน้อยใหญ่คลี่ใบขึง
บ้างโบกธงส่งฉาวเกรียวกราวอึง พอลมตึงคลี่ใบเคลื่อนไคลคลา
ทั้งสามเมืองเนื่องไปค่อยใกล้เขต สามเดือนเศษถึงสิงหลภาษา
เข้าทิศใต้ฝ่ายฝั่งข้างลังกา ทั้งวลาวายุพัฒน์หัสกัน
ต่างเปรมปรีดิ์ดีใจปราศรัยถาม ต่างเล่าความตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
แต่มังคลามาไกลยังไม่ทัน พระหัสกันนั้นจึงว่าด้วยอาลัย
จะทำศึกนึกดูอดสูสุด เหมือนมนุษย์ทุจริตผิดวิสัย
แม้นจะทำตามจิตที่คิดไว้ เสียผู้ใหญ่ญาติวงศ์พงศ์ประยูร
เหมือนต่อสู้ปู่ย่าฆ่าพ่อแม่ จะมีแต่ติฉินไม่สิ้นสูญ
ทั้งสององค์ทรงพระอนุกูล ช่วยเพ็ดทูลทัดทั้งพระมังคลา
ให้ทรงคิดผิดชอบด้วยรอบรู้ จะรบสู้สุริย์วงศ์เผ่าพงศา
พวกไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินจะนินทา หรือเชษฐาอาจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
ฝ่ายวลาวายุพัฒน์ต่างตรัสตอบ พ่อว่าชอบเชิงความตามวิสัย
แต่ก่อนเราเบาจิตทำผิดไป เสียผู้ใหญ่ญาติวงศ์เสียพงศ์พันธุ์
เพราะพระมังคลาพาให้ยาก ต้องพลัดพรากพาราแทบอาสัญ
เธอมาถึงจึงค่อยห้ามปรามด้วยกัน คิดผ่อนผันพูดจาดูท่าทาง
กลัวแต่พระสังฆราชจะกราดกริ้ว ว่าบิดพลิ้วทานทัดเป็นขัดขวาง
ไม่เห็นรักจักระแวงแคลงระคาง จะทำอย่างไรเราอย่าเบาความ ฯ
วายุพัฒน์ตัดสินเหมือนสินสมุทร แม้นไม่หยุดยับยั้งเราทั้งสาม
จะขืดขาดญาติวงศ์ทำสงคราม ก็อย่าตามเธอจะทำกระไรใคร
แต่ก่อนมาพาชั่วให้มัวหมอง ต้องจำจองเจียนจักถึงตักษัย
หากหลบลี้หนีทันไม่บรรลัย เธอก็ไม่ช่วยแก้มาแต่เธอ
เพราะคิดถึงจึงจะห้ามปรามทั้งนี้ ด้วยจงรักภักดีไม่มีเสมอ
แม้นเคืองขุ่นหุนหันสมันเกลอ เธอก็เธอเราก็เราจะเอากัน ฯ
ทั้งสององค์ทรงพระสรวลว่าควรอยู่ คอยฟังเธอดูก่อนค่อยผ่อนผัน
แต่เรามาถ้ารู้เหตุถึงเขตคัน คนทั้งนั้นมันจะตื่นกันครื้นครึก
พระแม่เราเฝ้ารักษาลังกาอยู่ ย่ากับปู่ป้าลุงไปกรุงผลึก
จะเลื่องลืออื้ออึงอึกทึก ว่าข้าศึกยกมารบธานี
คิดจะใคร่ให้คนถือหนังสือลับ ไปคำนับพระยุพาสุลาศรี
ให้ทราบความสามพระชนนี ว่ามาดีมิได้หมายทำร้ายแรง
ต่างเห็นชอบลอบทำคำหนังสือ จัดคนถือสาราปากกล้าแข็ง
แต่ล้วนพราหมณ์สามนายแต่งกายแปลง ลงเรือน้อยค่อยแฝงลัดแลงมา ฯ
ฝ่ายพวกพ้องกองตระเวนเห็นเรือรบ มาสมทบทอดอยู่ดูหนักหนา
จึงร้องถามตามแคลงแจ้งกิจจา ว่าพระวลายุพัฒน์หัสกัน
จึงแล่นรีบสิบคืนลมคลื่นส่ง ถึงกรุงตรงขึ้นลังกามหาสวรรย์
ทูลรำพายุพาสุลาลีวัน วลายุพัฒน์หัสกันกำปั่นมา
พอผู้ถือหนังสือลับเขาจับได้ มาส่งให้ไต่ถามตามภาษา
ทั้งสามนายถวายสารอ่านสารา ว่าพระวลาเจ้าบุรินทร์เมืองสินชัย
วายุพัฒน์นัดดาวราราช เป็นอุปราชเมืองเซ็นได้เป็นใหญ่
พระหัสกันผ่านพาราสุลาลัย สามกรุงไกรกราบประณตบทมาลย์
ได้ทราบความสามพระองค์ซึ่งทรงพรต เป็นดาบสสร้างสมพรหมวิหาร
พระปิตุราชมาตุรงค์พระวงศ์วาน อยู่สำราญทั่วทั้งเมืองลังกา
คิดคะนึงถึงพระคุณการุญรัก ให้ยศศักดิ์สืบวงศ์เผ่าพงศา
เพราะเบาความตามพระมังคลา ให้บิดามารดาร้อนรำคาญ
จึงหลบลี้หนีตัวกลัวพระเดช ไปอยู่ประเทศธานินทร์เป็นถิ่นฐาน
อันองค์พระมังคลาปรีชาชาญ ไปสำราญผ่านประเทศเพชรกำพล
ให้เรือใช้ไปสัญญาว่าเดือนเจ็ด จะเสด็จมาประเทศเขตสิงหล
ข้าทั้งสามตามมาในสาชล ยังพักพลคอยฟังพระมังคลา
เมื่อมาถึงจึ่งจะเชิญให้พระศพ มาภักดีด้วยพระบาทนาถนาถา
แม้นมิฟังทั้งพระน้องสองนัดดา จะอาสารบพุ่งกันกรุงไกร ฯ
ฝ่ายสามนางต่างฟังจบหนังสือ ไม่เชื่อถือทุจริตผิดวิสัย
มันลวงล่อพ่อแม่ทำแต่ใจ เอาบ่าวไปตัดหัวแทนตัวมัน
ฝ่ายผู้ถือหนังสือฟังสั่งให้ฆ่า ทำมารยายิ้มหัวเราะเย้ยเยาะหยัน
ไม่ถามไต่ไล่เลียงให้เที่ยงธรรม์ เอาไปฟันเสียเถิดไม่พอใจดู ฯ
ส่วนสามนางต่างคิดผิดประหลาด มันองอาจทายทายอายอดสู
จึงเรียกมาหน้าที่นั่งตั้งกระทู้ มึงร่วมรู้ผู้ถือหนังสือมา
ล่อลวงกูรู้เท่าอ้ายเจ้าเล่ห์ ทำโว้เว้วิปริตผิดหนักหนา
จึงสั่งให้ไปประหารผลาญชีวา มึงกลับท้าทายนั้นด้วยอันใด ฯ
ฝ่ายสามนายชายฉลาดองอาจถาม ท่านเห็นความลวงล่อด้วยข้อไหน
ไม่ไล่เลียงเที่ยงแท้ให้แน่ใจ เห็นทำได้แล้วก็ทำแต่ลำพัง
จึ่งหัวเราะเยาะนายเป็นชายเฉา ใช้ให้เขามาหาที่บ้าหลัง
แม้นถามทักจับได้บอกออกให้ฟัง นี่สิสั่งให้ไปฆ่าเข้าตาจน ฯ
ทั้งสามนางต่างว่ากูเป็นผู้หญิง ได้เคยชิงชังชายมาหลายหน
รู้อุบายถ่ายเทด้วยเล่ห์กล ทำแยบยลอย่างมึงถือหนังสือมา
แม้นจริงจังหวังสมัครรักแม่พ่อ จะผันผ่อนงอนง้อขอโทษา
ไม่ควรใช้ให้ทูตมาพูดจา จะต้องมาพรั่งพร้อมนอบน้อมนบ
นี่โกหกยกทัพมานับแสน เพราะคุมแค้นคิดกันเข้าบรรจบ
ทั้งปืนผาอาวุธเครื่องยุทธ์ครบ แม้นไม่รบเอาสาตรามาทำไม ฯ
ฝ่ายสามทูตพูดแก้ว่าแม่เจ้า เนื้อความเท่านี้พระองค์มาสงสัย
นี่แน่แม่แต่ขุนนางเดินทางไกล ยังเกณฑ์ไพร่คนตามให้งามยศ
อันเจ้าบ้านผ่านเมืองมีเครื่องรบ ตามขนบธรรมเนียมเตรียมมาหมด
ทั้งสามหน่อวรนาถราชโอรส ทรงพระยศยกมาในสาคร
เรือรบมาห้าร้อยก็น้อยนัก ไม่สมศักดิ์ทรงฤทธิ์อดิศร
ผู้ใดเห็นเป็นสง่านรากร หรือมารดรมาระแวงว่าแต่งทัพ
แต่องค์พระมังคลานราราช ยังกริ้วกราดโกรธเกรี้ยวจะเคี่ยวขับ
สามพระหน่อก็เป็นน้อยมาคอยรับ หวังจะดับศึกพระมังคลา
แม้นพระจะมิฟังกำลังห้าม จะสงครามสามพระองค์คงอาสา
จึ่งแจ้งความตามหนังสือให้ถือมา กลับมาฆ่าคนสมัครที่ภักดี
จึงหัวเราะเพราะคิดนั้นผิดนัก ไม่สมศักดิ์จักบำรุงซึ่งกรุงศรี
ใครอาสาฆ่าตายวายชีวี ก็จะมีใครเข้ามาสามิภักดิ์ ฯ
ทั้งสามนางต่างฟังคนทั้งสาม เห็นต้องความตามกระทรวงคิดหน่วงหนัก
มันผันแปรแก้หลุดสุดจะซัก จึงสั่งอัครมหาเสนาใน
จงบอกกล่าวข่าวเข็ญที่เป็นศึก ไปเมืองผลึกทูลแจ้งแถลงไข
ให้คุมตัวผู้ถือหนังสือไว้ ถ้าแม้นไม่เหมือนว่าจะฆ่าฟัน
แล้วเกณฑ์ฝรั่งทั้งหลายนายทหาร ขึ้นปราการกำแพงล้วนแข็งขัน
ใส่ปืนป้อมล้อมรอบเขตขอบคัน กะเกณฑ์กันเตรียมการจะราญรอน ฯ
ฝ่ายเรือใช้ไปเมืองผลึกแล่น ถึงเขตแดนเดือนหนึ่งเดินเชิญอักษร
ตรงเข้าเฝ้าเจ้าพาราสุดสาคร เป็นการร้อนรู้เรื่องเคืองพระทัย
จึงทูลกล่าวสามพระองค์ซึ่งทรงพรต พระดาบสมิได้ว่าบัญชาไฉน
แต่ศรีสุวรรณนั้นว่าจะช้าใย รีบกลับไปลังกาตรวจตราการ
อาจะรอพอสำเร็จเสร็จพระศพ จะสมทบไปด้วยช่วยพระหลาน
แล้วให้พระกฤษณาปรีชาชาญ คุมทหารไปด้วยได้ช่วยกัน
หน่อนรินทร์สินสมุทรสั่งนุชน้อง เจ้าทั้งสองไปก่อนได้ผ่อนผัน
พอสำเร็จเสร็จศพสักสองวัน จะไปด้วยช่วยกันให้ทันการ
แล้วสั่งเวรเกณฑ์คนพลผลึก ที่เคยศึกสามารถองอาจหาญ
ไปด้วยสุดสาครช่วยรอนราญ แล้วประทานเสื้อหมวกพวกโยธา
พระหัสไชยใช้เสนาการะเวก ทหารเอกไปด้วยช่วยเชษฐา
สุดสาครเสาวคนธ์สุมณฑา ไปทูลลาพระมุนีที่บัลลังก์
แล้วลาอามาลงทรงกำปั่น เรือทั้งนั้นติดตามมาหลามหลัง
แต่องค์พระกฤษณาพะว้าพะวัง แวะไปสั่งสามองค์วงศ์เทวา
พระพูดพลอดกอดตรีพลำน้อย เนตรชม้อยเพ่งพิศกนิษฐา
พอเทพินผินผันจำนรรจา ฉันจะลาน้องแก้วไปแล้วจ๊ะ
จะเหินห่างว่างเว้นทุกเย็นเช้า ให้น้องเอาใจช่วยฉันด้วยหนะ
นางยอบองค์ลงคำนับรับพุคะ แต่ฝ่ายพระกฤษณาเหลืออาลัย
น้ำตาคลอหน่อกษัตริย์สู้อัดอั้น ยิ่งกลั้นกลั้นกลืนกลืนยิ่งขืนไหล
จนเสนามาเชิญลุกเดินไป เอาชายสไบเช็ดพระชลนา
มาลงลำกำปั่นไม่ทันเพื่อน ค่อยลอยเลื่อนเหลียวแลชะแง้หา
ลับเวียงวังทั้งที่รักลับพักตรา พระกฤษณาอาลัยเสียใจจริง
จนออกลึกนึกสะท้อนถอนใจใหญ่ ตัวจะไปใจจะอยู่ที่ผู้หญิง
จนเป็นลมดมพิมเสนต้องเอนอิง ให้สวิงสวายวุ่นวายใจ ฯ
จะกล่าวพระมังคลามาในน้ำ ทุกคืนค่ำข้ามมหาชลาไหล
ได้เจ็ดเดือนเหมือนกำหนดไม่ลดใบ ถึงทิศใต้ฟากฝั่งข้างลังกา
พบพระน้องสองหลานสำราญจิต แล้วทรงคิดการศึกนั่งปรึกษา
บาทหลวงถามสามองค์ด้วยสงกา เจ้ามาลอยคอยท่าอยู่ช้านาน
ได้สืบข่าวชาวเมืองรู้เรื่องมั่น อยู่พร้อมพรั่งหรือว่าไปไกลสถาน
พระวลาว่าพระองค์กับวงศ์วาน ไปทำการศพพระอัยกี
แต่อำมาตย์มาตุรงค์สามองค์นั้น ตั้งป้องกันเกณฑ์โยธาขึ้นหน้าที่
จะหักหาญราญรุกเข้าคลุกคลี เห็นไม่ดีด้วยท่านเป็นมารดา
ถึงชนะจะเป็นข้อทรยศ จงเงือดงดการศึกไว้ปรึกษา
บาทหลวงเอ๊ะเกะกะเจ้าวลา แต่แรกมาว่ากระไรจึ่งไม่คิด
ทำซุกซนจนจะขาดจากญาติ เดี๋ยวนี้สิออกตัวว่ากลัวผิด
เหมือนหินแตกแหลกระยำใช้สำริด ต่อไม่ติดจึ่งต้องใส่สุมไฟแรง
เหลวแล้วหล่อก่อสร้างรูปร่างใหม่ เห็นจะได้ด้วยกำลังฆ้อนทั่งแข็ง
ด้วยขัดข้องหมองหมางระคางแคลง จะช้อมแปลงเห็นไม่หายรอยร้ายราน
แม้นชิงชัยไว้ชื่อให้ลือเลื่อง ได้บ้านเมืองหมดสิ้นที่ถิ่นฐาน
เหมือนหลอมหล่อก็พอเห็นจะเป็นการ ด้วยคิดอ่านหว่านล้อมให้พร้อมเพรียง ฯ
พระวลาอาหลานเห็นการวุ่น กลัวเจ้าคุณสังฆราชไม่อาจเถียง
บาทหลวงสั่งตั้งพระน้องกองลำเลียง สองหลานเรียงรายรับข้างทัพเรือ
พระมังคลาพาพลขึ้นบนฝั่ง เกณฑ์กันตั้งค่ายรายข้างฝ่ายเหนือ
ละไว้ช้าถ้าเราขาดข้าวเกลือ จะเหมือนเสือสิ้นฤทธิ์เร่งคิดการ
อีกสามวันนั้นหละเราจะเข้ารบ ให้ทำคบไว้ให้ทั่วตัวทหาร
กำดัดดึกฮึกโหมเข้าโรมราญ ปืนปราการรบพุ่งเอากรุงไกร ฯ
พระมังคลาสานุศิษย์เห็นคิดชอบ ประณตนอบนึกชนะเห็นจะได้
แต่พระน้องสองหลานรำคาญใจ พากันไปหาท่านครูสุริยัน
คำนับน้อมพร้อมพรั่งกันทั้งสาม ต่างเล่าความตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
พระสังฆราชคาดว่าสิบห้าวัน จะโรมรันรบพุ่งเข้ากรุงไกร ฯ
ฝ่ายท่านครูรู้รอบเขตขอบแคว้น ว่าสิบแสนก็จะหักไม่ยักไหว
ด้วยขลุบคลีมีกลห้ามฝนไฟ ใครเข้าไปใกล้กรายตายเป็นเบือ