Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
กษัตริย์สุริโยไทยได้สดับ น้อมคำนับรับสุนทรด้วยอ่อนหวาน
ซึ่งทรงธรรม์กรุณาบัญชาการ กระหม่อมฉานมิได้ขัดพระอัชฌา
จะทำตามพระประสงค์จำนงสนอง ด้วยหวังสองทรงเดชเป็นเชษฐา
แม้ตามไปได้องค์ธิดามา จะวิวาห์เสกสองให้ครองกัน ฯ
สุดสาครถอนสะอื้นสู้ฝืนพักตร์ ทูลทรงศักดิ์ตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
อันหนังสือคืออีลาลีวัน กระหม่อมฉันมิได้ทราบที่หยาบคาย
เพราะเหตุนี้ศรีสวัสดิ์จึงขัดข้อง เป็นกรรมของลูกจึงช้ำระส่ำระสาย
แม้นงเยาว์เล่าแจ้งให้แพร่งพราย มันหยาบคายควรว่าจะฆ่าตี
นี่ทรามวัยไม่แถลงให้แจ้งเรื่อง มาขัดเคืองคิดอางขนางหนี
ด้วยสาราน่าแค้นแสนทวี เหตุทั้งนี้ก็เพราะลูกต้องถูกมนต์
พลอยพระน้องข้องขัดต้องพลัดพราก จะลำบากทางทะเลระเหระหน
ขอกราบบังคมลาฝ่ายุคล ไปตามจนจะได้พบประสบกัน
แล้วจะฆ่าลาลีเอาศีรษะ มาให้พระน้องหญิงเห็นจริงฉัน
ยิ่งฉุนแค้นแสนเสียดายทั้งอายครัน สะอื้นอั้นอ่อนซบสลบไป ฯ
พระบิตุราชมาตุรงค์พงศ์กษัตริย์ เห็นอั้นอัดนิ่งแน่เข้าแก้ไข
ค่อยฟื้นกายฝ่ายพระสุริโยไทย จึงเกลี่ยไกล่ตรัสว่าสุดสาคร
อย่าโกรธาฝรั่งทำหนังสือ ไม่รู้หรือกลศึกเขาฝึกสอน
น้องสาวเจ้าเฉาโฉดถือโทษกรณ์ ปัญญาอ่อนกว่าอีลาลีวัน
อย่าเพ่อคิดติดตามคอยถามข่าว ได้เรื่องราวมั่นหมายจึงผายผัน
อันฝรั่งลังกาอย่าฆ่าฟัน เสียสัตย์ธรรม์ทศพิธผิดโบราณ ฯ
สุดสาครร้อนอกวิตกนัก ด้วยน้องรักร้างเขตนิเวศน์สถาน
จึงทูลความตามใจอาลัยลาน ลูกสงสารแสนสุดด้วยนุชน้อง
แม้พบปะจะได้ให้ความสัตย์ ศรีสวัสดิ์จะสว่างที่หมางหมอง
ประการหนึ่งถึงมิอยู่เป็นคู่ครอง เป็นพี่น้องอยู่ด้วยกันจนวันตาย
ได้พบเห็นเย็นเช้าเคยเฝ้าแหน ลูกสุดแสนอาลัยจิตใจหาย
ขืนให้อยู่แล้วอุระจะทลาย พลางฟูมฟายชลนาร่ำพาที
โอ้น้องเอ๋ยเคยเห็นทุกเย็นเช้า จะเปลี่ยวเปล่าวิญญาณ์มารศรี
ทั้งเป็นหญิงทิ้งขว้างเสียอย่างนี้ จะรู้ที่ผินหน้าไปหาใคร ฯ
พระบิตุราชมาตุรงค์ต่างสงสาร ทั้งวงศ์วานเวทนาน้ำตาไหล
วิบากกรรมจำจะปละสละไป จึงสั่งให้โหรทายทำนายนาง
โหรชำระพระชาตาธิดาท้าว เห็นจวบคราวเคราะห์วิบัติจึงขัดขวาง
จึงทูลความตามดิถีต้องตรียางค์ ว่าไปทางทิศพายัพจะลับนาน
แม้ตามไปในตำราว่าจะพบ แต่เกลื่อนกลบกลับกลายหลายสถาน
ต่อสิบสี่ปีเศษสังเกตกาล เยาวมาลย์จึงจะมาอยู่ธานี ฯ
กรุงกษัตริย์ตรัสว่าถ้าเช่นนั้น แต่งกำปั่นไปเที่ยวหามารศรี
สุดสาครวอนว่าจะช้าที ลูกจะขี่แต่พระยาม้ามังกร
ไปตามนางกลางชลามหรณพ กว่าจะพบพุ่มพวงดวงสมร
เห็นท้าวนิ่งกริ่งใจมิให้จร ชลีกรกราบก้มบังคมลา
ไปแต่งองค์ทรงไม้ท้าวของดาบส น้อมประณตนึกพระคุณอุ่นเกศา
แล้วรีบออกนอกวังไม่รั้งรา ขึ้นทรงม้าที่นั่งนิลมังกร
หมายพายัพขับใหญ่วิ่งไวว่อง ระเริงร้องเร็วรีบโถมถีบถอน
ถึงหาดทรายชายชลาลงสาคร อัสดรโดดน้ำด้วยกำลัง
ประเดี๋ยวเดียวเหลียวกลับลับประเทศ ทุกข์เทวษหวั่นทรวงเป็นห่วงหลัง
เห็นแต่ปลาสาชลกับวนวัง อุส่าห์ตั้งตามสำเภาเสาวคนธ์ ฯ
หน่อนรินทร์สินสมุทรก็สุดเศร้า แต่หมอบเฝ้าฟังรหัสเห็นขัดสน
หมายว่าน้องสองสมรเข้าผ่อนปรน จะพลอยพ้นทุกข์ด้วยก็ป่วยการ
เขาซ้ำเป็นเช่นนี้แล้วที่ไหน เราจะได้ร่วมรักสมัครสมาน
จะดึงดื้อถือสัตย์ปฏิญาณ เหลือรำคาญคิดถนอมยิ่งตรอมตรม
ดูอรุณฉุนเฉียวเสียวสวาท ใจจะขาดเสียด้วยรักที่หมักหมม
กำเริบโรคโศกสะอื้นฝืนอารมณ์ จนเป็นลมจับนิ่งไม่ติงกาย ฯ
สามกษัตริย์อัศจรรย์ให้หวั่นหวาด เห็นหน่อนาถนิ่งไปก็ใจหาย
ช่วยแก้ไขพอค่อยทรงดำรงกาย แกล้งอุบายบ่นว่าเคยมาพบ
ผู้ที่นั่งทั้งปราสาทประหลาดนัก หมายว่ารักเสาวคนธ์จนสลบ
ทั้งหัสไชยในอุราให้ปรารภ กันแสงซบโศกีถึงพี่ยา
ทั้งอาลัยในลูกสาวเจ้าผลึก จวนสมนึกจะได้ชิดกนิษฐา
จะเหินห่างร้างรักไปนัครา ยิ่งโศกาตรอมจิตดังพิษปืน
ทั้งพงศ์เผ่าเศร้าหมองจนฆ้องย่ำ ต่างกลืนกล้ำกันแสงสู้แข็งขืน
หน่อกษัตริย์หัสไชยมิใคร่ฟื้น สะอึกสะอื้นอืดอืดยังยืดยาว
เพราะรักหญิงจริงจังคนทั้งนั้น ว่าโศกศัลย์โศกีถึงพี่สาว
ฝ่ายองค์พระอภัยทูลไทท้าว พรุ่งนี้เช้าฉันจะใช้ใบเภตรา
ขอพระองค์จงสำราญผ่านสมบัติ ไม่เคืองขัดคิดคงเป็นวงศา
สามกษัตริย์ตรัสไว้อาลัยลา แล้วลงมาที่ประทับหยุดยับยั้ง ฯ
กษัตริย์สุริโยไทยตามไปส่ง พร้อมพระวงศ์อวยไชยดังใจหวัง
จนดึกดื่นคืนเขตนิเวศน์วัง ยังรอรั้งอยู่แต่พระหัสไชย
ค่อยสั่งสองน้องน้อยละห้อยละเหี่ย ต่างสั่งเสียเศร้าหมองไม่ผ่องใส
นางให้ลูกตุ๊กตากับผ้าสไบ พระหัสไชยให้แหวนทดแทนกัน ฯ
ส่วนสุวรรณมาลีศรีสวัสดิ์ เห็นหน่อกษัตริย์สินสมุทรสุดโศกศัลย์
ต่อจะไม่ได้เขาเปล่าทั้งนั้น มาด้วยกันทีเดียวกรรมทำอย่างไร
เห็นท่าทางนางจะลวงแกล้งหน่วงเหนี่ยว ไม่รู้เกี้ยวก็ไม่ดื้อดอกหรือไฉน
ช่างโง่งงสงสารรำคาญใจ จำจะไปสอนสิกขาเป็นอาจารย์
จึงลงลำกำปั่นสินสมุทร เห็นอยู่สุดท้ายเภตราน่าสงสาร
เข้าห้องแนบแอบโอรสแล้วพจมาน พ่อรำคาญขัดขวางเป็นอย่างไร
หรือทุกข์โศกโรคร้อนมานอนนิ่ง บอกจริงจริงเถิดนะแม่จะแก้ไข
ความรักเจ้าเท่าชีวิตเป็นจิตใจ เห็นหม่นไหม้แม่นี้ไม่มีสบาย
ไม่อยู่ห้องน้องสาวหรือร้าวฉาน จงแจ้งการเถิดจะให้เหมือนใจหมาย
สินสมุทรทรุดคำนับแล้วกลับอาย แต่ก้มกายแกะเล็บนึกเจ็บใจ
จะมิทูลมูลความแต่ตามซื่อ ก็สุดมือมิได้ชิดพิสมัย
แต่ยิ้มเยื้อนเอื้อนอึ้งตะลึงตะไล อยากใคร่ได้แยบยลของชนนี
จึงทูลฟ้องน้องรักที่หนักหน่วง ว่าลามล่วงแล้วก็เห็นจะเป็นผี
อ้อนวอนเขาเท่าไรไม่ไยดี เหตุทั้งนี้วาสนาลูกอาภัพ
แต่กลางวันนั้นจะไปปราศรัยบ้าง ก็เมินหมางมัวหมองปิดห้องหับ
แรกลงเรืออยู่แต่สองในห้องลับ ฉวยมีดพับมาจะขอเชือดคอเอง
ถ้าขืนทำจำตายไปภายหน้า ก็จะว่าลูกรักหักข่มเหง
จึงหนีนอนซ่อนตัวด้วยกลัวเกรง เห็นสุดเพลงที่จะปลอบให้ชอบที ฯ
นางฟังคำรำพันกลั้นพระสรวล ทำเบือนบ้วนโอษฐ์เลยเสวยพระศรี
จะแนะให้ไม่ถนัดเป็นสตรี แกล้งพาทีชักทำเนียบมาเปรียบปราย
อันวิสัยใจจริงหญิงมนุษย์ รักบุรษสุดรักสมัครหมาย
ซึ่งมารยาพาทีเพราะมีอาย เขาไม่ตายจริงดอกบอกให้รู้
ด้วยรุ่นราวสาวแส้แล้วแต่แรก เปรียบเหมือนแขกคิดเดียดด้วยเกลียดหมู
ต่อเมื่อไรได้เป็นเหมือนเช่นชู้ จึงกลับรู้รักชายถวายตัว
อรุณเขาเจ้ากระบวนสำนวนมาก ทั้งฝีปากคารมจะข่มผัว
ถ้าทีหลังฟังแม่ว่าเถิดอย่ากลัว เข้าถึงตัวแล้วไม่ตายสบายใจ
ถ้าแม้น้องของพ่อม้วยลงด้วยรัก แม่นี้จักไปช่วยรับที่ปรับไหม
แล้วเสสรวลจวนเวลาจะคลาไคล นางกลับไปสู่พลับพลาพระสามี
เห็นกษัตริย์หัสไชยยังไม่กลับ นั่งพูดกับพี่น้องทั้งสองศรี
รักลูกเขยเลยมานั่งพาที ชนนีนี้จะลาพ่อคลาไคล
พระลูกน้อยค่อยอยู่อย่ารู้โรค จงดับโศกเศร้าหมองให้ผ่องใส
รำลึกถึงจึงทูลลาบิดาไป หาแม่ได้เล่นกับน้องทั้งสองรา
แต่เดี๋ยวนี้พี่นางไปกลางสมุทร มิได้หยุดยั้งจะตามเที่ยวถามหา
พลางลูบหลังสั่งสะอื้นกลืนน้ำตา พอเวลาย่ำสามยามประโคม ฯ
ได้ฤกษ์ดีศรีสุวรรณให้ลั่นฆ้อง เสียงแซ่ซ้องสังข์แตรพลแห่โหม
ทั้งโห่รับทัพผลึกเสียงครึกโครม พระชวนโฉมธิดาสุมาลี
ออกลำทรงหงส์บินฝ่ายสินสมุทร ออกเรือครุฑรีบล่องกลัวน้องหนี
ทั้งสองทัพรับโห่เสียงโยธี ปถพีเพียงคว่ำจะทำลาย
พอออกจากปากน้ำเกณฑ์กำปั่น ให้แยกกันไปทุกทิศเหมือนคิดหมาย
พระอนุชาลาแล่นแสนสบาย ไปฝั่งฝ่ายรมจักรนัครา
พระอภัยให้แล่นตามแผนนอก ต่างตัดออกลึกรายไปฝ่ายขวา
พระทรงส่องกล้องสว่างกลางคงคา เหมือนต่อตาช่วงโชติสามโยชน์ยาว
แลเขม้นเห็นรอบทั้งขอบเขต สาคเรศเรือใช้ใบขาวขาว
พบลูกค้ามาทุกเมืองถามเรื่องราว ไม่ได้ข่าวเลยมาในสาคร ฯ
ฝ่ายพระหน่อวรนาถราชบุตร สินสมุทรตั้งแต่พระแม่สอน
ค่อยคิดเห็นเล่นสนุกไม่ทุกข์ร้อน ร้องละครเมื่ออิเหนาเข้ามะละกา
พระอุ้มองค์นงลักษณ์ใส่ตักไว้ ชี้ขวนให้ศรีสวัสดิ์ชมมัจฉา
หนุ่มน้อยน้อยคอยรับทับรำมะนา ค่อยช้าช้าเฉื่อยเสียงสำเนียงนวล
แล้วลืมองค์หลงร้องว่าน้องเอ๋ย อยากใคร่เชยชื่นอารมณ์เมื่อลมหวน
ได้นั่งตักสักทีจะชี้ชวน ชมแต่ล้วนเหล่าปลาในวาริน
แล้วรู้สึกนึกอายแปลงปลายบท เป็นพระรถชมสวนหวนถวิล
พลางตีทับขับเพลงบรรเลงพิณ จนพลบสิ้นสุริยงลับคงคา
ดาวสว่างกลางคืนทั้งคลื่นเงียบ ดูเรือเลียบแล่นรายทั้งซ้ายขวา
พระแต่งองค์สรงชลสุคนธา ลีลามาเข้าห้องพระน้องนาง
ขึ้นนั่งเตียงเคียงองค์นางนงลักษณ์ ยิ้มพยักคนสนิทไม่กีดขวาง
รับขวัญน้องลองลูบพระปฤษฎางค์ นางข่วนพลางผลักพลิกซ้ำหยิกตี
แล้วว่าเบื่อเมื่อสัญญาว่าเป็นแน่ สุดแล้วแต่นุชน้องทั้งสองศรี
เขายอมกันฉันจะได้รับไมตรี นี่เขาหนีไปเสียแล้วเป็นแคล้วกัน
ยังกลับมาหาสู่ทำจู้จี้ ประเดี๋ยวนี้ก็ได้วุ่นจะหุนหัน
มาทำเทียมเลียมเล่นเหมือนเช่นนั้น ผิดก็ฉันเชือดคอให้มรณา ฯ
พระยิ้มเยาะเคราะห์กรรมก็จำดื้อ ไม่รู้หรือว่าพี่รักนั้นหนักหนา
ถึงพระน้องสองศรีหนีวิวาห์ เจ้าสัญญาว่าจะยอมให้พร้อมใจ
จริงไหมเล่าเจ้าว่าต่อหน้าพี่ พยานมีแม่นแท้อย่าแก้ไข
จะคอยน้องสองราอยู่ว่าไร เมื่อพี่ได้แต่งงานประทานน้อง
มิเคียงคู่อยู่ตามความรับสั่ง เหมือนชิงชังจึงไม่ชมประสมสอง
จะเคืองขัดอัธยาฝ่าละออง จึงจำต้องตามรับสั่งไม่ฟังกัน ฯ
นางนิ่งนั่งฟังพระพี่ตีฝีปาก ดีขึ้นมากกว่าแต่ก่อนรู้ผ่อนผัน
หรือใครสอนวอนว่าสารพัน อัศจรรย์จำจะลวงดูท่วงที
ซึ่งโปรดให้ใช่จะสั่งให้สังวาส ให้รับราชกิจการผ่านกรุงศรี
จึงต้องตามความรับสั่งมาดังนี้ หมายพระพี่คงจะไม่ทำไมน้อง
ถ้าขืนคิดชิดเชื้อเหนือรับสั่ง ห้ามไม่ฟังแล้วก็จะทูลฉลอง
อย่าเลียมล่อคลอเคลียใช่เมียรอง ฉันเป็นน้องไม่ใช่อย่างนางยุพา ฯ
สินสมุทรพูดคล่องว่าน้องแก้ว พี่ทิ้งแล้วลูกฝรั่งชังน้ำหน้า
จะเชยชมสมสองกับน้องยา อย่าขืนว่ารักฝรั่งเหมือนอย่างนี้
จะใคร่ให้ประจักษ์ว่ารักสุด ตรงพระนุชคู่เสน่ห์มเหสี
มีรับสั่งทั้งชนกชนนี พระอัยกีอัยกาส่งมาเรือ
ให้จูบกอดยอดหญิงจริงนะน้อง พี่ก็ต้องตามคำไม่ล้ำเหลือ
พลางอิงแอบแนบสนิททำชิดเชื้อ แม่ไม่เชื่อทูลถามเถิดทรามวัย
จงโอนอ่อนผ่อนตามความรับสั่ง พลางลูบหลังนงลักษณ์นางผลักไส
เออพระพี่นี้ข่มเหงไม่เกรงใจ มาลูบไล้เลียมทำให้ช้ำมือ
หมายว่าพี่ที่พึ่งเหมือนหนึ่งพี่ ไม่ปรานีน้องแก้วแน่แล้วหรือ
จะสู้ตายวายชนม์ให้คนลือ ทำเอื้อมมือหยิบมีดจะกรีดคอ
สินสมุทรยุดแย่งแล้วแกล้งลูบ แต่ถูกจูบนิดก็เดือดจะเชือดศอ
ไว้ค่อยตายภายหลังจงรั้งรอ เดี๋ยวนี้ข้อความผิดยังติดพัน
ไม่อ่อนน้อมยอมตามความรับสั่ง พี่ก็ยังมิให้เจ้าไปสวรรค์
แม้จะใคร่ได้ตายง่ายง่ายนั้น จงผ่อนผันพอได้หว่านเป็นว่านเครือ
ให้สำเร็จเสร็จสรรพข้อรับสั่ง แล้วทีหลังจึงค่อยตายสบายเหลือ
แล้วพาดพิงอิงแอบอุ้มแนบเนื้อ นางว่าเบื่อเบือนหยิกทำพลิกแพลง
ทั้งข่วนผลักสักเท่าไรก็ไม่เจ็บ จนเสียเล็บหักหมดกำสรดกันแสง
พระสวมสอดกอดกระหวัดนางวัดแวง จนสิ้นแรงอ่อนพับนิ่งหลับตา
พระกอดเกยเชยปรางถึงอย่างยอด เสียงฟอดฟอดเฟ้นซ้ายแล้วย้ายขวา
ถนอมแนบแอบอรุณอุ่นอุรา เหมือนสายฟ้าแลบรอบขอบทะเล
สลาตันลั่นพิลึกเสียงครึกครื้น โคลงเคลงคลื่นโดนดันกำปั่นเห
กลับท้ายหกผกโผนดังโยนเปล ปลิงทะเลลอยเกลือกทั้งเงือกงู
ข้างในน้ำดำด้นไล่ชนเงือก ลงงาเกลือกเสยกลอกกระบอกหู
นาคราชผาดผยองพ่นฟองฟู เสียงซู่ซู่สายฝนปนน้ำเค็ม
สำเภาโยงโคลงเคลงเขย่งโขยด ทะลึ่งโลดเลี้ยวท้ายตามปลายเข็ม
ถูกคลื่นสาดดาดฟ้าคงคาเต็ม ต้องและเล็มแล่นกระดืดด้วยมืดมัว
เมื่อเดิมทีพี่น้องร่วมห้องหับ แล้วก็กลับได้เสียเป็นเมียผัว
นางน้องสาวคราวอ่อนวอนฝากตัว ฉันได้ชั่วดีด้วยช่วยเอ็นดู
อย่าทิ้งขว้างร้างเสียมีเมียอื่น ทั้งอย่าคืนไปที่เคยเสวยหมู
สินสมุทรสุดอุ่นคิดคุณครู คราวนี้รู้ฤทธิ์ผู้หญิงไม่วิงวอน
แม้พบปะแล้วประเดี๋ยวเกี้ยวสำเร็จ กัลเม็ดมีอยู่เหมือนครูสอน
ถ้าพบปะอนุชาสุดสาคร จะบอกหล่อนเสียให้รู้เชิงชู้เชย
แล้วชมโฉมโลมลูบเฝ้าจูบกอด พี่ไม่ทอดทิ้งแล้วน้องแก้วเอ๋ย
เนื้อละมุนอุ่นใจกระไรเลย ต่างชื่นเชยชิดเสียดเบียดกระแซะ
นาสิกสูดพูดหยอกว่าดอกไม้ ไม่ชื่นใจเหมือนหนึ่งเนื้อเจือกระแจะ
พระแนบเน้นเคล้นไคล้เฝ้าไค้แคะ ปะเหลาะปะแหละโลมเล้าคลึงเคล้ากัน ฯ
อันหว่างทางถ้ากล่าวจะยาวเรื่อง ไปถึงเมืองเสียเถิดท่านอ่านขยัน
อันองค์พระอภัยมณีศรีสุวรรณ เกณฑ์กำปั่นไปทุกทิศเที่ยวติดตาม ฯ
ฝ่ายนงเยาว์เสาวคนธ์วิมลมิ่ง เป็นยอดหญิงเจนศึกไม่นึกขาม
นางแปลงองค์ทรงสำอางเหมือนอย่างพราหมณ์ กับคนตามพันร้อยแล่นลอยไป
ถึงน้ำเขียวเดี่ยวโดดโขยดคลื่น เสียงครืนครืนโตเท่าภูเขาใหญ่
ทุกเช้าเย็นเห็นแต่เมฆวิเวกใจ นางอยู่ในฉากฉายท้ายเภตรา
เผยพระแกลแลเหลียวให้เปลี่ยวจิต ดูทั่วทิศล้วนทะเลกับเวหา
หวนรำลึกตรึกตรองถึงน้องยา พระบิดามารดรจะร้อนทรวง
ต้องเสียงานการวิวาห์จะว้าวุ่น คงเคืองขุ่นไปทั้งในวังหลวง
อีกไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินสิ้นทั้งปวง จะเหงาง่วงเงียบเชียบยะเยียบเย็น
โอ้ยามนี้มีแต่จะแลลับ มิได้กลับพานพบประสบเห็น
วิบากกรรมจำพรากกระดากกระเด็น จะบวชเป็นดาบสสู้อดออม
นางโศกาอาดูรพูนเทวษ ได้เดือนเศษโศกซูบจนรูปผอม
พวกพี่เลี้ยงเคียงบัลลังก์อยู่พรั่งพร้อม บดยาหอมให้เสวยเชยชโลม
แล้วชวนตีปี่พาทย์ระนาดฆ้อง บ้างรับร้องรวยรื่นให้ชื่นโฉม
จนเข้าเขตพาราวาหุโลม ทางขึ้นโรมวิสัยเมืองใหญ่พราหมณ์
เห็นเกาะเพลิงเริงแรงแสงสว่าง ลุกอยู่กลางเกาะเองน่าเกรงขาม
ตีนสิงขรล่อนโล่งพลุ่งโพลงพลาม ยาวสักสามสิบเส้นล้วนเป็นไฟ
จึงดูแดนแผนที่มีหนังสือ ว่าเกาะชื่อชุมเพลิงเชิงไศล
มีเรื่องราวกล่าวแถลงให้แจ้งใจ ว่าเกาะใหญ่พระยานาคมีมากมาย
ขึ้นพ่นพิษฤทธิ์เริงดังเพลิงพลุ่ง เป็นควันฟุ้งฟ้าดินสิ้นทั้งหลาย
ถูกเทวาสารพัดสิงสัตว์ตาย พระนาราย์รู้เรื่องเปลื้องอาดูร
มาปิดปล่องช่องชะวากที่นาคผุด ถอนพิษภุชงค์ร้ายให้หายสูญ
เหลือเปลวปล่งตรงปล่องเหมือนกองกูณฑ์ เป็นไฟฟูนสักเท่าเขาคิริน ฯ
นางอ่านดูรู้โฉลกโลกเชษฐ์ ที่เขาเขตขวางแควกระแสสินธุ์
ว่าไหลมาแต่สวรรค์ชั้นพระอินทร์ ผู้ใดกินแก้บาปอาบก็ดี
ตายจะได้ไปกำเนิดเกิดสวรรค์ ลำน้ำนั้นมาแต่หน้าพาราณสี
พวกถือไสยในจังหวัดปถพี เอาซากผีนั้นมาทิ้งทั้งหญิงชาย
ด้วยเชื่อฟังหนังสือตามถือไสย จะให้ไปเกิดสวรรค์เหมือนมั่นหมาย
นางอ่านดูรู้เรื่องว่าเมืองร้าย จะเข้าฝ่ายฝั่งชลาขึ้นธานี
จึงแปลงองค์ทรงหนังเฉียงอังสา มุ่นชฎาจุณเจิมเฉลิมศรี
สมาทานถือศีลครองอินทรีย์ เป็นฤๅษีทรงพรตดูงดงาม
เปลี่ยนชื่อพระอัคนีมีสง่า นำพวกข้าโดยเสด็จไม่เข็ดขาม
ทั้งหญิงชายแปลงกายเป็นชีพราหมณ์ ต่างเปลี่ยนนามบวชทั่วทุกตัวมี
ให้บอกกล่าวว่าเราชาวกบิลพัสดุ์ เที่ยวโปรดสัตว์ตามจริตกิจฤๅษี
แล้วนางนึกตรึกตราถึงธานี แม้พระพี่รู้ความจะตามทัน
จึงทำตามความรู้ของครูเฒ่า เขียนสำเภาอักขราเป็นอาถรรพณ์
บริกรรมซ้ำเสกปลุกเลขยันต์ เอาเรือนั้นลอยลงในคงคา
ใครตามเห็นเป็นสำเภาที่เราขี่ ให้พระพี่ลดเลี้ยวเที่ยวหลงหา
แล้วสั่งให้นายท้ายบ่ายเภตรา เข้าอ่าววาหุโลมแล่นดูแดนไตร
เห็นปากน้ำทำป้อมคร่อมภูเขา จำเพาะเข้าออกเดินเนินไศล
แลพิลึกตึกกว้านสำราญใจ เข้าจอดใกล้เมืองด่านชานบุรี
สังเกตดูผู้คนบนตลิ่ง ทั้งชายหญิงโพกผมนุ่งห่มสี
ส่วนเครื่องขาวเจ้านายฝ่ายผู้ดี พวกเสนีทุกตำแหน่งแต่งทั้งนั้น
แต่ไพร่นายฝ่ายทหารชาญกำแหง ใส่เสื้อแสงสีดำล้วนล่ำสัน
ด้วยห้ามปรามตามแพนกให้แปลกกัน สีหมอกนั้นเป็นของคนพลเรือน
ล้วนเสื้อกลีบจีบนุ่งคาดพุงทับ ไม่สลับสีไหนก็ให้เหมือน
เห็นเรือจอดทอดท่าลงมาเยือน ดูเดินเกลื่อนตามตลิ่งทั้งหญิงชาย
นายด่านใหญ่ให้ล่ามถามไปว่า เรือนี้มารบหรือมาซื้อขาย
ฝ่ายขอเฝ้าเหล่าข้าบรรดาชาย จึงอุบายบอกเหล่าชาวบุรี
อันพวกเราชาวบุรินทร์กบิลพัสดุ์ รักษาสัตย์ศีลถือเป็นฤๅษี
เที่ยวประโยชน์โปรดสัตว์ในปถพี ไม่คิดที่รบสู้กับผู้ใด
ซึ่งมานี้มีกิจคิดประสงค์ จะธุดงค์เที่ยวไปชมโรมวิสัย
แล้วถามล่ามตามประสงค์จำนงใน นี่เมืองใดใครเป็นเจ้าชาวพารา ฯ
ฝ่ายล่ามบอกออกอรรถกระจัดแจ้ง อันเขตแขวงโรมวิสัยไกลหนักหนา
ไปแต่นี้ปีเศษเขตอาณา ถึงเมืองวาหุโลมนี้สิ้นที่แดน
อันเมืองกลางทางไปทั้งใหญ่น้อย ก็นับร้อยพลโจษนับโกฏิแสน
นับถือผู้รู้ไตรเพททุกเขตแคว้น บูชาแทนเทวดาเป็นอาจารย์
ทั้งถือพระอาทิตย์อิศเรศ เป็นดวงเนตรในแผ่นดินทุกถิ่นฐาน
ทรงสัตย์ธรรม์กรุณาเวลากาล มาโปรดปรานส่องแสงให้แรงมี
ครั้นพระกลับหลับสบายทั้งชายหญิง พระคุณยิ่งได้พำนักเป็นศักดิ์ศรี
หนึ่งผู้รู้ไตรเพทวิเศษดี เรียนบาลีโลกสิ้นทั้งดินฟ้า
ใครเจ็บป่วยช่วยระงับให้ดับโรค ถึงเคราะห์โศกสิ่งไรก็ไปหา
ท่านดูแลแน่เหมือนเช่นเห็นแก่ตา ให้รู้ว่าเป็นตายร้ายหรือดี
ทั้งฤกษ์พาฟ้าฝนบนสวรรค์ มีสูรย์จันทร์แจ้งสิ้นถิ่นวิถี
เป็นที่พึ่งจึงว่าครูความรู้ดี ก็ฤๅษีเชี่ยวชาญประการใด
ซึ่งเที่ยวมาว่าประโยชน์จะโปรดสัตว์ ให้แก้วเก้าเนาวรัตน์หรือไฉน
หรือจะรับดับโศกดับโรคภัย ซึ่งจะให้เป็นประโยชน์เที่ยวโปรดปราน ฯ
ฝ่ายฤๅษีพี่เลี้ยงออกเถียงล่าม ซึ่งคนความรู้ตำราเหมือนว่าขาน
ไม่ควรหลงสรรเสริญให้เกินการ เป็นเดรฉานวิชาเที่ยวหากิน
อันเราถือฤๅษีนั้นดีสุด เป็นภูมิพุทธวิชารักษาศิล
อันแก้วแหวนแสนทรัพย์นับเหมือนดิน มีแล้วสิ้นเสียเปล่าไม่เข้าการ
อันกุศลผลผลาอานิสงส์ จะช่วยส่งเป็นสมบัติพัสถาน
ใครถือธรรมจำศิลอภิญญาณ ถึงนิพพานพูนสวัสดิ์อยู่อัตรา
แม้จะใคร่ได้สดับรับโอวาท ทำธรรมาสน์พุทธเพทเทศนา
จะให้ศิลภิญโญในโลกา ที่คิดสารพัดได้ดังใจปอง ฯ
ฝ่ายล่ามว่าถ้ากระนั้นขยันยิ่ง ใคร่ฟังสิ่งซึ่งว่าดีไม่มีสอง
แล้วกลับมาหน้าค่ายบอกนายกอง ทั้งพวกพ้องพูดจาปรึกษากัน
อันฤๅษีดีอย่างไรเราไม่รู้ จะลองดูให้เห็นจริงเป็นทุกสิ่งสรรพ์
จึงจัดแจงแต่งธรรมาสน์อาสน์สุวรรณ แล้วชวนกันหามมาหน้าประตู
ทั้งเทียนธูปบุปผาสารพัด มาตั้งจัดแจงไว้ทั้งไก่หมู
ที่พวกพ้องของใครบอกให้รู้ ไปฟังผู้วิเศษท่านเทศน์ธรรม์
ศีลฤๅษีที่จะให้ผู้ใดรับ ดีกว่าทรัพย์สินยิ่งทุกสิ่งสรรพ์
บรรดาเหล่าชาวบ้านเมืองด่านนั้น ต่างสำคัญว่าเป็นของที่ต้องการ
บ้างแบกกระบุงถุงไถ้ไปใส่ศิล มาพร้อมสิ้นซ้ายขวาแน่นหน้าฉาน
แล้วล่ามตรงลงเภตราว่าอาจารย์ นิมนต์ท่านเทศน์ธรรม์เหมือนสัญญา ฯ
ฝ่ายนงลักษณ์อัคนีฤๅษีเอก อดิเรกรู้ธรรมคำสิกขา
คิดประโยชน์โปรดทมิฬดังจินดา จึงครองผ้าผูกคาดราดประคต
ชฎากลีบจีบเวียนกระเสียนพระศก พัดขนนกป้องหน้าอย่างดาบส
พวกฤๅษีพี่เลี้ยงเคียงประณต ขึ้นเดินทางกางพระกลดไปบดบัง
เณรพี่น้องสองกะเทยที่เคยใช้ ต่างถือไม้เท้าย่ามเดินตามหลัง
ถึงหน้าป้อมพร้อมกันที่บัลลังก์ นางขึ้นนั่งเหนือธรรมาสน์อาสน์โอฬาร์
พวกข้าเฝ้าเหล่าฤๅษีพระพี่เลี้ยง อยู่ข้างเคียงเรียงรายทั้งซ้ายขวา
พระอัคนีมีพัดป้องพักตรา สำรวมท่ารักษาพรตดาบสนี ฯ
ฝ่ายพวกฟังทั้งสิ้นทมิฬหมด ไม่ประณตนับถือพระฤๅษี
ต่างดูของมองเขม้นไม่เห็นมี บ้างพาทีไต่ถามตามสงกา
ศีลฤๅษีที่เอามาว่าจะให้ อยู่ที่ไหนไม่เห็นเขม้นหา
ต่างเข้าไปใกล้ธรรมาสน์ดาษดา จะดูหน้าว่าฤๅษีมีสิ่งใด
ศิษย์ฤๅษีพี่เลี้ยงเคียงธรรมาสน์ ต่างตวาดว่าห้ามปรามไม่ไหว
จึงบอกความตามภาษาว่าผู้ใด จะใคร่ได้ศีลมั่งก็นั่งลง
แล้วองค์พระอัคนีผู้มีพรต บอกกำหนดศีลห้าอานิสงส์
ผู้ใดฟังทั้งหมดเมื่อปลดปลง บุญจะส่งไปสวรรค์ชั้นวิมาน
ไม่มีโรคโศกทุกข์กินสุกดิบ เสวยทิพย์โอชากระยาหาร
อุส่าห์สร้างทางกุศลผลทาน ถึงนิพพานผาสุกไปทุกวัน
พอจบคำสำเร็จเป็นเสร็จสิ้น พวกทมิฬหัวเราะเยาะเย้ยหยัน
ว่าศีลมีขี้ปดหมดทั้งนั้น ลวงให้กันเอากระบุงถุงย่ามมา
เมื่อเทศน์ไปไม่เห็นเหมือนเช่นเทศน์ ถือผิดเพศฤๅษีนี่มุสา
เที่ยวลวงล่อพอได้กินสินบูชา หรือหมายมาเมืองนี้จะตีชิง
บ้างว่าดูผู้สำแดงจะแปลงเพศ เสียงสังเกตรูปร่างเหมือนอย่างหญิง
เข้าเหยียบย่านบ้านไหนจัญไรจริง ขุดดินทิ้งเสียในวนชลธาร
ไม่นับถือฤๅษีพวกชีป่า ไม่ขายค้าขอกินทุกถิ่นฐาน
เราขับไล่ไปเสียอย่าให้ช้าการ เสียกบาลให้เสียเจียวประเดี๋ยวนี้ ฯ
ฝ่ายดาบสอดจิตด้วยคิดบาป มันหยามหยาบก็ทำเมินลุกเดินหนี
ชาวด่านเตรียมเสียมพร้าตะกร้ามี คอยขุดที่รอยเท้าทุกก้าวไป
พวกศิษย์หาดาบสเหลืออดกลั้น มันกระชั้นชิดนักต่างผลักไส
แกล้งแยกย้ายรายเที่ยวลดเลี้ยวไป หมายจะให้ตามขุดจนสุดแรง ฯ
ฝ่ายนายด่านพาลจะดุมุโมโห ว่าคนโซเที่ยวเล่นจะเป็นแขนง
ให้บ่าวไพร่ไล่ลัดสกัดแสกง ใครขัดแข็งฆ่าฟันให้บรรลัย
พวกทมิฬยินนายทั้งชายหญิง พากันวิ่งคึกคักไล่ผลักไส
ฝ่ายฤๅษีที่ไม่เคร่งเก่งสุดใจ ตีด้วยไม้เท้ามันรุมฟันแทง
พวกโยธาสานุศิษย์ไม่คิดบาป ชิงหอกดาบโดดฟันด้วยขันแข็ง
ทมิฬตายวายวางลงกลางแปลง ต่างพลัดแพลงวุ่นวิ่งเป็นสิงคลี
ขุนด่านไล่ไพร่พลที่บนป้อม ลงพรักพร้อมนายไพร่ไล่ฤๅษี
ฝ่ายโฉมยงนงลักษณ์พระอัคนี เห็นเสียทีถอยมาริมสาชล ฯ
ฝ่ายนายไพร่ในสำเภาเห็นชาวด่าน ไล่รอนราญรบรับกันสับสน
ฉวยศัสตราสำหรับตัวทั่วทุกคน วิ่งขึ้นบนบกมาช่วยราวี
ต่างแกว่งกลอกหอกดาบกำซาบศร เข้าราญรอนรับมือทั้งฤๅษี
ฝ่ายทหารด่านสมุทรก็สุดดี ปะทะตีแทงฟันกระชั้นชิด
บ้างพุ่งซัดศัสตราพวกการะเวก ล้วนตัวเอกหลบเลี่ยงพลาดเพลี่ยงผิด
กลับไล่เหล่าชาวด่านผลาญชีวิต ต่อไม่ติดแตกพลัดกระจัดกระจาย
พวกชีพราหมณ์ตามฆ่าโยธาหาญ เข้าในด่านได้สมอารมณ์หมาย
โห่สนั่นฟันทมิฬลงดิ้นตาย แต่ตัวนายคงกระพันประจัญรบ
รุมแทงฟันมันไม่ไหวจึงใช้หญิง เอาศรยิงปากปุทะลุสลบ
จับนายได้ไพร่หมอบลงนอบนบ ไม่สู้รบรับแพ้ขอแต่ตัว
พวกฤๅษีชีพราหมณ์คุกคามขู่ ใครรบสู้ขืนขัดจะตัดหัว
แม้ไม่สู้กูไม่ฆ่าดอกอย่ากลัว แล้วหามตัวนายด่านขึ้นศาลกลาง ฯ
ฝ่ายองค์พระอัคนีกับพี่เลี้ยง เข้าอยู่เพียงตึกโถงที่โรงขวาง
พวกเหลือตายนายมุลหมื่นขุนนาง บ้างหลบบ้างเข้าหาเป็นข้าไท
พอจวนเย็นเห็นแต่คนแก่เฒ่า ถือไม้เท้าจดจ้องเดินร้องไห้
พวกชีพราหมณ์ถามว่าท่านมาไย ต่างกราบไหว้ว่าจะมาหาเจ้านาย
จะห้ามปรามตามอย่างแต่ปางก่อน ราษฎรจะได้พึ่งเหมือนหนึ่งหมาย
แม้มิโปรดโทษปากผิดมากมาย ก็ยอมตายแต่จะห้ามดูตามบุญ ฯ
ฝ่ายองค์พระอัคนีรู้ทีศึก ฉลาดลึกหน่วงเหนี่ยวไม่เฉียวฉุน
เห็นคนแก่แซ่มาก็การุญ จะเอาบุญบทจรไปต้อนรับ
เชิญผู้เฒ่าเก้าคนขึ้นบนศาล นั่งสำราญเรียงกันเป็นอันดับ
แล้วตรัสห้ามปรามว่าอย่าคำนับ จะพูดกับดีฉานประการใด ฯ
ฝ่ายผู้เฒ่าเหล่าทมิฬได้ยินตรัส โสมมัสนึกว่าดีจะมีไหน
แต่รูปร่างอย่างหญิงนึกกริ่งใจ พวกผู้ใหญ่ยิ่งรักพระอัคนี
ต่างทูลว่าข้าพเจ้าคนเฒ่าแก่ ยังก็แต่จะตายกลายเป็นผี
เห็นทหารท่านมาไล่ฆ่าตี ชาวบุรีใหญ่น้อยก็พลอยตาย
จึงอุส่าห์มาห้ามตามขนบ ธรรมเนียมรบเมืองได้เหมือนใจหมาย
แม้ครองแคว้นแดนด้าวเป็นเจ้านาย คนทั้งหลายก็จะมาเป็นข้าไท
ถ้าจะเอาข้าวของเงินทองนาก ก็ได้มากเหมือนจินดาอัชฌาสัย
จะฆ่าตีชีวันให้บรรลัย นั้นเห็นไม่เป็นประโยชน์จงโปรดปราน
ซึ่งปรารถนามาห้ามปรามทั้งนี้ เพราะปรานีหนุ่มสาวชาวลูกหลาน
แม้จะเอาข้าวของที่ต้องการ กระหม่อมฉานจะไปป่าวชาวพารา ฯ
พระอัคนีดีใจปราศรัยสนอง อันเงินทองถือขาดไม่ปรารถนา
เมื่อเดิมทีมีธรรมาสน์ไปราธนา จึงขึ้นมาเทศน์ธรรม์ให้มันฟัง
ไม่นับถือฤๅษีแล้วมิหนำ ขับไล่ซ้ำว่าคนโซทำโอหัง
ให้ขุดรอยน้อยหรือทำแต่ลำพัง ลูกศิษย์ทั้งปวงแค้นจึงแทนทด
ให้เห็นมือฤๅษีที่มีศิล พวกทมิฬมาดหมายกลับตายหมด
อันถิ่นฐานบ้านเมืองแลเครื่องยศ เราสร้างพรตมิได้ปองเอาของใคร
ท่านมาห้ามปรามนี้ก็ดีนัก จงประจักษ์จริงแจ้งแถลงไข
ช่วยบอกเล่าให้เขารู้ว่าผู้ใด ไม่สู้ไม่ฆ่าฟันทำอันตราย
จงกลับมาหากินตามถิ่นฐาน ให้สำราญไร่นาที่ค้าขาย
เราจะยั้งรั้งรออยู่พอสบาย ให้เหือดหายเมื่อยล้าจะลาไป
ประการหนึ่งซึ่งเราถือเป็นฤๅษี ใครเห็นดีโดยจริงจงทิ้งไสย
มาถือพุทธสุดดีไม่มีภัย อาวุธไม่ต้องตนเป็นมลทิน
ใครรักมีฝีมือเหมือนฤๅษี มาที่นี่เราจะได้ช่วยให้ศิล
นางแกล้งสั่งหวังจะให้ใจทมิฬ นิยมยินยอมสมัครมาภักดี ฯ
ฝ่ายผู้เฒ่าเก้าคนทุพพลภาพ ต่างก้มกราบนับถือพระฤๅษี
แล้วลามาว่ากล่าวชาวบุรี ให้ภักดีดาบสถือพรตธรรม์ ฯ
พอเวลาราตรียังมีเด็ก ลูกเล็กเล็กชายหญิงวิ่งถลัน
มาศาลกลางทางว่าพ่อข้านั่น ใครแทงฟันสักเท่าไรก็ไม่ตาย
พวกฤๅษีมีฤทธิ์คิดไฉน จึงฆ่าได้ให้ตระกูลเราสูญหาย
เราพี่น้องสองบุตรนี้สุดอาย จะตามตายแต่ขอพบศพบิดา ฯ
พระอัคนีมีจิตคิดสงสาร ด้วยกุมารพูดความตามประสา
ดูพี่น้องผ่องพักตร์ลักขณา เห็นแปลกตากว่าทมิฬสิ้นทั้งนั้น
จึงเรียกหามาใกล้ซักไซ้ถาม ได้ข้อความตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
บุตรหญิงชายนายด่านชาญฉกรรจ์ พี่สาวนั้นได้สิบเอ็ดน้องเจ็ดปี
ให้นึกเห็นเช่นกับองค์ของนงลักษณ์ เคยเคียงพักตร์กับพระน้องทั้งสองศรี
คิดจะใคร่ได้เป็นลูกผูกไมตรี จึงพาทีทำเป็นว่าน่าเสียดาย
มาตามศพพบพ่อจะขอม้วย เราจะช่วยชุบชีวิตเหมือนคิดหมาย
ให้พ่อฟื้นคืนรอดไม่วอดวาย จะถือฝ่ายพุทธหรืออย่าดื้อดึง ฯ
สองเด็กว่าถ้าแม้เป็นให้เห็นแน่ ท่านดีแท้ใครจะเปรียบประเทียบถึง
ถึงเลือดเนื้อเมื่อจะเอาข้าเจ้าจึง จะเถือทึ้งแทนคุณกรุณา
จะนับถือฤๅษีผู้วิเศษ จะฟังเทศน์ถือพุทธไม่มุสา
ถ้าชุบขึ้นคืนชีวิตให้บิดา จะเป็นข้าพระฤๅษีทั้งพี่น้อง ฯ
พระอัคนีดีใจจะได้ลูก เปรียบเหมือนผูกพ่อไว้มิให้หมอง
เป็นแยบยลกลศึกนางตรึกตรอง นายด่านต้องศรซบสลบไป
จะเสกทำน้ำมนต์ให้คนเห็น ว่าชุบเป็นมั่นคงไม่สงสัย
จะลือชาปรากฏยศไกร จึงสั่งให้สานุศิษย์ตั้งพิธี
ชุมนุมนั่งบังศพจะกลบเหตุ ให้ลับเนตรพี่น้องทั้งสองศรี
แล้วโฉมยงนงลักษณ์พระอัคนี เสกวารีพรมพรำนั้นร่ำไป
ฤๅษีหมอขอเฝ้าแฝงเข้านวด ที่เจ็บปวดบาดแผลปิดแก้ไข
พิมเสนรอพอชื่นมื่นฤทัย นายด่านได้สมประดีค่อยมีแรง
เห็นลูกยามานั่งอยู่ทั้งสอง ให้พวกพ้องข้าศึกให้นึกแหนง
เรียกมาใกล้ไต่ถามดูตามแคลง ครั้นรู้แจ้งใจจิตให้คิดคุณ
หมอบคำนับกลับถือพระฤๅษี น้ำใจดีจริงเจียวไม่เฉียวฉุน
ชุบให้มีชีวาเพราะการุญ ขอบพระคุณควรเชื่อเห็นเหลือดี
จะทิ้งชาติศาสนาข้างวาหุ ขอสาธุถือศิลพระชินศรี
อันพี่น้องสองราบุตรข้านี้ แม่ไม่มีอุปถัมภ์เป็นกำพร้า
ถวายไว้ในพระองค์จงช่วยบวช ให้รู้สวดศักราชพระศาสนา
ทั้งข้านี้มิได้ขัดอัธยา พระสิทธาสั่งสอนจะผ่อนตาม ฯ
พระอัคนีปรีชาว่าสาธุ เห็นจะลุละบาปที่หยาบหยาม
จึงปราศรัยให้พรสั่งสอนความ แล้วไต่ถามถึงประเทศของเขตคัน ฯ
นายด่านเล่าว่าเจ้าวาหุโลมราช กษัตริย์ชาติเชื้อยักษ์มักกะสัน
เลี้ยงนกไก่ไว้กินสิ้นทั้งนั้น สารพันสัตว์ที่มีปีกบิน
อันกุ้งปลาสาครเรียกหนอนน้ำ ไม่กรายกล้ำเกลียดคิดพินิจสถิล
ทั้งสัตว์อื่นหมื่นแสนในแดนดิน ก็ไม่กินกินแต่ไข่เป็ดไก่นก
เอาขนไว้ใส่ประดับสำหรับแต่ง หมวกเสื้อแสงสวมตนขนวิหค
แต่องค์ท้าวเจ้าเมืองมีเครื่องยก เหมือนรูปนกสวมองค์ออกสงคราม
บินไปได้ไกลเป็นร้อยเส้นเศษ ปราบประเทศร้อยเอ็ดย่อมเข็ดขาม
ชนบทจรดเขตประเทศพราหมณ์ นิคมคามรายรอบเป็นขอบคัน
ข้าอยู่ด่านชานสมุทรเป็นสุดถิ่น คุมทมิฬหมื่นเศษเฝ้าเขตขัณฑ์
ขึ้นไปนี้มีเมืองเนื่องเนื่องกัน ยี่สิบวันถึงพาราวาหุโลม
เจ้าบุรีมีบุตรสุดวิเศษ รู้พระเวทวิทยาชื่อวาโหม
บิดาใช้ให้ไปยอมอ่อนน้อมโน้ม ถึงเมืองโรมวิสัยได้วิชา
เข้าสิบสี่ปีถ้วนอ้วนเป็นพ้อม จะเป็นจอมสุริย์วงศ์สืบพงศา
ซึ่งธุระพระฤๅษีจะลีลา ไปพาราโรมวิสัยทางไกลครัน
จะบอกกล่าวราวเรื่องไปเมืองหลวง ตามกระทรวงทูลเหตุเจ้าเขตขัณฑ์
ขอเบิกด่านท่านให้เสร็จทั้งเจ็ดชั้น ได้ผายผันไปตามความสบาย ฯ
พระอัคนีชี้ชอบว่าขอบจิต ท่านช่วยคิดให้เราสมอารมณ์หมาย
ได้เบิกทางอย่างว่าจะลานาย พลางภิปรายปราศรัยเป็นไมตรี
ดึกหนักหนาพาบุตรไปหยุดยั้ง แล้วตรัสสั่งพี่น้องทั้งสองศรี
เมื่อคิดถึงจึงลาจรลี ลงไปที่เภตราพูดจากัน ฯ
นายด่านว่าข้านิมนต์อยู่บนศาล ให้สำราญรับครองเครื่องของฉัน
จะว่ากล่าวเหล่าทมิฬสิ้นทั้งนั้น มาฟังธรรม์เทศนาตามบาลี
แล้วจัดแจงแต่งศาลเพดานดาด ปูเสื่อสาดอาสนะพระฤๅษี
จุดโคมเวียนเทียนประทีปให้ดิบดี ลาไปที่หลับนอนผ่อนสบาย
ครั้นรุ่งเช้าป่าวร้องทำของเลี้ยง มาพร้อมเพรียงชาวบ้านคาวหวานถวาย
ชมฤๅษีดีจริงทั้งหญิงชาย ด้วยคนตายชุบเป็นเห็นแก่ตา
ต่างถือธรรมจำศิลทั้งกินบวช อุส่าห์สวดศักราชศาสนา
บุตรหญิงชายนายด่านพานศรัทธา ถือศีลห้าอยู่กับพระอัคนี ฯ
ฝ่ายทหารด่านแตกเมื่อแรกรบ ที่หลีกหลบเหล่าชายพลัดพรายหนี
เที่ยวบอกเล่าเจ้าเมืองเอกโทตรี ว่าโจรตีด่านได้นายใหญ่ตาย
ต่างบอกข่าวราวเรื่องไปเมืองหลวง ด่านทั้งปวงเกณฑ์ตรวจทุกหมวดหมาย
จะยกไปหลายทัพจับโจรร้าย พอพวกนายด่านถือหนังสือมา
ผิดสำเหนียกเรียกเอาสำเนาอ่าน ขอเบิกด่านว่าฤๅษีดีหนักหนา
เนื้อความกลับทัพยั้งหยุดรั้งรา รีบส่งม้าใช้ถือหนังสือไป
ถึงพาราวาหุโลมขึ้นกรมท่า หาเสนาตามตำแหน่งแถลงไข
พวกขุนนางต่างซักประจักษ์ใจ พาเข้าไปเตรียมเฝ้าเจ้าบุรี ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าวาหุโลมราช กษัตริย์ชาติเชื้อยักษ์กินปักษี
พระชันษาห้าสิบพอดิบพอดี ทั้งพ่วงพีผิวดำดังน้ำรัก
พระเนตรแดงแสงปลั่งเหมือนดังชาด บรมนาถหนวดรกลงปรกตัก
มีเขี้ยวงอกออกพอเห็นว่าเป็นยักษ์ ยี่สิบนักขาดำดังน้ำนิล
เกศานั้นพันกลุ่มเป็นปุ่มเปาะ เหมือนผมเงาะเหลืองหงอกดอกกระถิน
ผ่านประเทศเขตเขาชาวบุรินทร์ อยู่ตึกหินทำผนังและหลังคา
ให้เวียงวังตั้งตึกพิลึกสลับ ล้วนปรุงปรับแน่นแฟ้นด้วยแผ่นผา
ปราสาทศรีที่สถิตอิศรา ล้วนศิลาเลื่อมลายพรายโพยม
อยู่ด้วยพระมเหสีมีโอรส เฉลิมยศฝ่ายหน้าชื่อวาโหม
กษัตริย์สองครองพาราวาหุโลม เป็นสุขโสมนัสาทั้งธานี
ครั้งรุ่งเช้าเจ้าเมืองทรงเครื่องต้น ใส่เสื้อขนนกประดับสลับสี
ใส่หมวกหงอนวิหคนกอินทรี แล้วหน็บตรีคทาธรถือศรทรง
ครั้นสรรพเสร็จเสด็จออกมานอกห้อง สอดฉลองบาทอย่างงอนหางหงส์
นางเชิญเครื่องเยื้องย่องจ้องประจง ตามพระองค์ออกอำมาตย์นั่งอาสน์ทอง ฯ
โอรสาข้าเฝ้าก้มเกล้ากราบ ศิโรราบตรับฟังรับสั่งสนอง
เสนาทูลมูลความตามทำนอง หนังสือสองฉบับบอกกลอกกลับกลาย
แล้วอ่านความตามเรื่องเจ้าเมืองด่าน ส่งทหารมาให้ถามความทั้งหลาย
ว่าฤๅษีตีด่านสังหารนาย ให้ล้มตายตัวจึงหนีรอดชีวา
หัวเมืองรายฝ่ายใต้จะไปจับ เกณฑ์กองทัพเมืองละหมื่นล้วนปืนผา
ประเดี๋ยวนี้มีผู้ถือหนังสือมา เนื้อความว่านายด่านชานชลธี
บอกธุระพระนักธรรม์สักพันเศษ ทั่วประเทศนับถือเรียกฤๅษี
ทรงเวทมนตร์คนตายวายชีวี ช่วยชุบชีวิตรอดไม่วอดวาย
จะไปโรมวิสัยให้หม่อมฉาน ขอเบิกด่านเดินไปดังใจหมาย
แม้ฤๅษีมีพรตประทษร้าย ขอถวายชีวิตข้าฝ่าธุลี ฯ
พระทราบเรื่องเคืองขัดตรัสประภาษ มันสามารถมีหนังสือรับฤๅษี
สรรเสริญเกินสังเกตอันเหตุนี้ เห็นท่วงทีถ่ายเททำเล่ห์กล
ที่รบราฆ่าฟันมันไม่บอก ทำย้อนยอกแยบคายเป็นสายสน
มันเชื่อถือฤๅษีว่ามีมนต์ จะปลอมปล้นเมืองเราเป็นเจ้านาย
จึงตรัสขู่ผู้ถือหนังสือถาม ได้ข้อความว่าทมิฬสิ้นทั้งหลาย
ถือฤๅษีผีสิงทั้งหญิงชาย จึ่งสั่งฝ่ายกรมท่าเสนาใน
จงบอกเรื่องเมืองตะวันด่านชั้นสาม ไปปราบปรามด่านมหาชลาไหล
อ้ายนายด่านมารยาสองหน้าไป ฆ่าเสียให้สิ้นโคตรตามโทษทัณฑ์
ทั้งฤๅษีชีไพรอย่าให้เหลือ จะเป็นเชื้อช่วยกันฆ่าให้อาสัญ
ครั้นสั่งเสร็จเสด็จจากอาสน์สุวรรณ เข้าสู่บรรทมแท่นแสนสบาย ฯ
ฝ่ายเสนามานั่งสั่งเสมียน ให้เร่งเขียนข้อรับสั่งสิ้นทั้งหลาย
ฝ่ายม้าใช้ได้ตรากราบลานาย ขึ้นม้ารายไปทุกเมืองแจ้งเรื่องความ ฯ
ฝ่ายเสนาราหูคนผู้เฒ่า ซึ่งเป็นเจ้าเมืองตะวันด่านชั้นสาม
รู้เวทมนตร์ทนคงเคยสงคราม ครั้นทราบความตามรับสั่งไม่รั้งรา
เกณฑ์ทหารบาญชีสิบสี่หมื่น ถือหอกปืนปีกซ้ายทั้งฝ่ายขวา
บ้างถือทวนล้วนแต่ดีขี่อูฐลา แต่ตัวราหูขี่สัตว์กิเลน
สูงกว่าม้าลางามสักสามศอก แม้ขับออกควบวิ่งเหมือนจิ้งเหลน
หน้าเหมือนคนกลศึกได้ฝึกเจน แล้วกะเกณฑ์เกวียนลำเลียงเสบียงพล
ครั้นเสร็จสรรพทัพบกยกทหาร จากเมืองด่านออกเดินตามเนินถนน
ค่ำที่ไหนให้ชาวบ้านย่านตำบล เลี้ยงไพร่พลพวกทหารทุกย่านมา ฯ
ฝ่ายองค์พระอัคนีอยู่ที่ด่าน พวกชาวบ้านปรนนิบัติหัดภาษา
จนพูดเป็นเช่นทมิฬเหมือนจินดา คอยรอท่าผู้ถือหนังสือไป
ขอเบิกด่านท่านจะให้หรือไม่หนอ จะได้ต่อขึ้นไปชมโรมวิสัย
ทุกเช้าค่ำรำพึงคะนึงใน ตั้งพระทัยแต่จะหนีพระพี่ยา
บุตรนายกองสองคนอยู่ปรนนิบัติ คอยนวดพัดวีถวายทั้งซ้ายขวา
นางให้นามตามสนิทชื่อธิดา น้องชื่อว่าโอรสยศไกร
พวกศิษย์หาพากันเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง ต่างพาดพิงผูกมิตรพิสมัย
บ้างลวงหลอกบอกสิกขาประสาใจ ที่บวชใหม่กินแต่งาถั่วสาคู
พวกบวชเก่าเข้ากระดูกรู้ผูกศิล ตามจะกินเป็ดไก่นกไข่หมู
พวกชาวด่านพานซื่อเชื่อถือครู ขอเรียนรู้รักฤๅษีผู้ปรีชา
แต่ยับยั้งฟังข่าวเจ้าประเทศ สองเดือนเศษจนสนิทกับศิษยหา
พอเบี่ยงบ่ายนายด่านลนลานมา บอกว่าม้าใช้ถือหนังสือไป
ขอเบิกด่านท่านว่าเป็นขบถ แกล้งเลี้ยวลดลวงพระองค์คิดสงสัย
ให้ทัพบกยกมาคนม้าใช้ ลอบหนีได้มาแถลงแจ้งคดี
ว่าราหูผู้เฒ่าจะเอาโทษ ให้สิ้นโคตรคนที่ถือพระฤๅษี
เป็นเคราะห์กรรมจำตายวายชีวี พระมุนีจะคิดอ่านประการใด ฯ
ฝ่ายนงเยาว์เสาวคนธ์รู้กลศึก ฉลาดลึกแหลมปัญญาอัชฌาสัย
จึงเสแสร้งแกล้งตอบว่าขอบใจ ที่รักใคร่เจ้านายสู้วายปราณ
แต่ตัวดีมิได้ผิดเขาคิดโกรธ จะฆ่าโคตรพลอยถูกทั้งลูกหลาน
ไม่ไต่ถามความสัตย์ปฏิญาณ ผิดโบราณเรื่องราวท้าวพระยา
อนึ่งเล่าเราก็ถือเป็นฤๅษี ไม่ฆ่าตีชีวิตริษยา
จะต่อสู้ดูฝีมือให้ลือชา คิดรักษาครอบครัวอย่ากลัวมัน
ทำไมกับทัพทมิฬเหมือนริ้นล่อง มาเข้ากองไฟฟ้าจะอาสัญ
นายด่านนั่งฟังยุพลอยดุดัน จริงกระนั้นคุณว่าไม่น่าตาย
ไม่ไต่ถามความจริงมากริ่งโกรธ จะลงโทษถึงขบถผิดกฎหมาย
น่าน้อยใจไม่เอาเป็นเจ้านาย ขอสู้ตายอยู่กับเท้าของเจ้าคุณ
ทหารเราชาวบุรีก็มีอยู่ จะรบสู้กันจนสิ้นดินกระสุน
ด้วยสัตย์ซื่อถือพระเดชะบุญ ข้าคิดอุ่นใจตัวไม่กลัวมัน
แล้วกราบลามาเที่ยวตรวจหมวดทหาร ป้อมปราการกำกับกันขับขัน
ชุดไฟฟืนปืนผาสารพัน ตระเตรียมกันพร้อมพรั่งระวังภัย ฯ
ฝ่ายราหูแม่ทัพกับทหาร มาถึงด่านแดนมหาชลาไหล
ให้ตั้งค่ายรายเรียงเคียงกันไป ปักธงไชยเมืองตะวันเป็นสัญญา
แล้วตัวขี่กิเลนไม่เกณฑ์แห่ ให้ตามแต่สี่นายเคียงซ้ายขวา
จากกองทัพขับกิเลนเผ่นโผนมา ถึงตรงหน้าป้อมปืนหยุดยืนดู
ให้พวกพ้องร้องเรียกนายด่านใหญ่ เยี่ยมออกไปพูดจากับราหู
จึงแจ้งความตามรับสั่งตั้งกระทู้ ตัวเป็นผู้รั้งเมืองย่อมเลื่องลือ
ท่านชุบเลี้ยงเพียงนี้มีเครื่องยศ เป็นขบถเจ้านายไม่อายหรือ
เหมือนแมลงเม่าเข้าในกองไฟฮือ เราผู้ถือรับสั่งมาครั้งนี้
จะไกล่เกลี่ยเสียให้นายค่อยหายผิด อย่าควรคิดนับถือพวกฤๅษี
เร่งเปิดรับทัพเราเข้าบุรี จะพ้นที่โทษทัณฑ์ไม่บรรลัย ฯ
ฝ่ายนายด่านหาญศึกไม่นึกพรั่น จึงผ่อนผันพูดจาอัชฌาสัย
เรานับถือฤๅษีเพียงนี้ไซร้ ผิดอย่างไรหนักหนาจะฆ่าฟัน
ท่านผู้รู้ผู้วิเศษเที่ยวเทศน์โปรด เป็นประโยชน์ที่จะได้ไปสวรรค์
ไม่ถามไต่ไล่เลียงให้เที่ยงธรรม์ ต้องจำกันตัวไว้มิให้ตาย
ถ้าท่านจะอนุกูลช่วยทูลเรื่อง ที่ขัดเคืองแค้นเดือดให้เหือดหาย
เราจะได้ไปเฝ้าถึงเจ้านาย อย่าทำร้ายกันเลยกลับกองทัพไป ฯ
ฝ่ายเสนาราหูคนผู้เฒ่า จึงว่าเจ้านี้คิดผิดวิสัย
ตัวเป็นข้าถ้าไม่สู้กับภูวไนย ควรขึ้นไปทูลความแต่ตามตรง
จะนิ่งอยู่ดูเหมือนเช่นเป็นขบถ จะตายหมดเหมือนอย่างเบื่อไม่เหลือหลง
ฟังเราว่าถ้าจะเข้าเฝ้าพระองค์ จะช่วยส่งไปให้สมอารมณ์ปอง ฯ
ฝ่ายนายด่านพาลจะซื่อด้วยถือสัตย์ กลัวเคืองขัดคิดชอบตอบสนอง
ท่านร่ำว่าปรานีเหมือนพี่น้อง ขอตรึกตรองสักเวลาปรึกษากัน
แล้วไปหาดาบสประณตนั่ง เล่าให้ฟังตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
ท่านราหูผู้เฒ่าเจ้าเมืองตะวัน เป็นมิตรกันมาแต่ก่อนช่วยผ่อนปรน
ข้าจะใคร่ไปเฝ้าเจ้าเมืองหลวง เห็นได้ท่วงทีถวายฝ่ายกุศล
ถึงฆ่าตีชีวิตให้ปลิดชนม์ ก็ตายคนเดียวได้เป็นไรมี
อันลูกหลานว่านเครือในเชื้อสาย ขอถวายไว้ธุระพระฤๅษี
ช่วยรักษาอย่าให้ตายวายชีวี วันพรุ่งนี้ข้าจะลาพระคลาไคล ฯ
พระอัคนีปรีชาเห็นอาเพศ สมสังเกตยินดีจะมีไหน
พลางจับยามความก็เห็นไม่เป็นไร จึงเกลี่ยไกล่แกล้งว่าเจ้ากล้าดี
เป็นคนซื่อถือสัตย์จะขัดไว้ ก็มิใช่เป็นจริตกิจฤๅษี
จะไปเฝ้าเราไม่ห้ามดอกตามที แต่ให้มีแยบคายคิดรายคน
เข้าปลอมอยู่บุรีละยี่สิบ ค่อยซุบซิบสังเกตดูเหตุผล
แล้วบอกให้นายด่านรู้การกล ถึงอับจนก็จะได้แก้ไขกัน
ลูกศิษย์เราเล่าจะให้ปลอมไปด้วย จะได้ช่วยสั่งสอนคิดผ่อนผัน
ท่านไปเฝ้าหากมิโปรดต้องโทษทัณฑ์ จงคิดกันกับคนใช้ที่ไปตาม
นายด่านว่าสาธุสะคุณพระช่วย จะรอดด้วยกลเม็ดไม่เข็ดขาม
แล้วเรียกบ่าวเหล่าสนิทมาคิดความ ให้ปลอมตามขึ้นไปอยู่ทุกบูรี ฯ
จัดสำเร็จเสร็จสรรพกลับไปสั่ง ให้คนทั้งปวงถือพระฤๅษี
ฝ่ายโฉมยงนงลักษณ์พระอัคนี เขียนบาลีให้กะเทยที่เคยใช้
ปลอมไปด้วยฉวยฉุกมีทุกข์ร้อน เอาอักษรดูแลคิดแก้ไข
ทหารดีที่สำหรับกำกับไป นางสอนให้รู้ทั่วทุกตัวคน
ต่างจัดแจงแปลงกายตามนายด่าน พวกทหารร้อยเศษรู้เหตุผล
พอรุ่งสายนายใหญ่นำไพร่พล ต่างแบกขนของออกนอกประตู
ตรงไปค่ายนายทัพผู้รับสั่ง คำนับนั่งพูดจากับราหู
ข้าคนซื่อถือมั่นกตัญญู ไม่รบสู้จะไปเฝ้าเจ้าชีวิต
ทูลให้ทราบบาปบุญที่คุณโทษ ท่านช่วยโปรดผ่อนปรนให้พ้นผิด
แม้ปลดปลอดรอดตายไม่วายคิด พระคุณติดก็จะต้องสนองคุณ ฯ
ฝ่ายราหูผู้เฒ่าคนเจ้าเล่ห์ สมคะเนหน่วงเหนี่ยวไม่เฉียวฉุน
จะยกไว้ไม่ฆ่าด้วยการุญ ช่วยทำคุณขังกรงบอกส่งไป
เป็นขบถลดละก็จะผิด อย่าน้อยจิตเจ้าเลยกรรมจะทำไฉน
จะกริ้วโกรธโปรดปรานประการใด เราจะได้รอทัพอยู่ตรับฟัง
แล้วสั่งให้ไพร่จำตัวนายด่าน ห้าประการมั่นคงใส่กรงขัง
ทหารตามสามร้อยคอยระวัง ทั้งบอกหนังสือสำหรับกำกับไป
พวกทหารด่านสมุทรเดินสุดท้าย ทำตามนายหาบหามตามวิสัย
เขาส่งตัวหัวเมืองเนื่องเนื่องไป พวกบ่าวไพร่ปลอมเข้าอยู่ทุกบูรี
ยี่สิบวันบรรลุถึงเมืองหลวง ส่งกระทรวงกรมท่าเจ้าภาษี
กราบทูลท้าวเจ้าจังหวัดปถพี เหมือนคำที่นายด่านให้การมา
ซึ่งนับถือฤๅษีผู้วิเศษ ทรงไตรเพทเวทมนตร์ดลคาถา
ซากอสุภชุบเป็นเห็นแก่ตา จึงอุส่าห์นอบน้อมเกลี้ยกล่อมไว้
เป็นอาจารย์บ้านเมืองเรืองพระยศ จะขบถมุลิกานั้นหาไม่
กราบทูลความตามจริงทุกสิ่งไป หวังจะให้เป็นประโยชน์ช่วยโปรดปราน ฯ
จอมกษัตริย์ตรัสว่าข้านอกเจ้า ชาติโฉดเฉาชาวทะเลเดรฉาน
ช่างเชื่อถือฤๅษีพวกชีพาล มาให้การสรรเสริญจนเกินดี
ใช้อุบายหมายว่ากูไม่รู้เท่า จะให้เข้ารีตถือพวกฤๅษี
อันวิสัยในจังหวัดปถพี จะชุบชีวีเป็นไม่เห็นใคร
อันฤๅษีมีแต่พระสยมภุ์ ตระกูลพรหมวาโหมโรมวิสัย
รู้ชุบคนสนชีวิตถอดจิตใจ อายุได้อยู่ยืนนับหมื่นพัน
นี่แกล้งบอกหลอกเจ้าข้าวนอกหม้อ กูไม่ขอคบฆ่าให้อาสัญ
ตระเวนไปให้รอบขอบเขตคัน อย่าให้มันดูเยี่ยงทั้งเวียงชัย
ให้ราหูผู้เป็นนายฝ่ายทหาร จับชาวด่านแดนมหาชลาไหล
ที่นับถือฤๅษีมีเท่าไร ฆ่าเสียให้สิ้นเสร็จสำเร็จการ ฯ
มนตรีรับอภิวาทมาบาดหมาย ตำแหน่งนายเพชฌฆาตอันอาจหาญ
ถือดาบแดงแซงสลอนนครบาล เอานายด่านปากน้ำมาจำจอง
ติดคาคอข้อมือใส่ขื่อเล็ก สายโซ่เหล็กล่ามรั้งไว้ทั้งสอง
พวกตรวจตรัดพัศดีเดินตีฆ้อง สอนให้ร้องโทษทัณฑ์ที่พันพัว
ใครอย่าดูเยี่ยงข้าคนขบถ คิดเลี้ยวลดลวงกษัตริย์ให้ตัดหัว
นายด่านหมายตายแท้สุดแก้ตัว ถึงนึกกลัวก็ต้องเฉยไม่เวยวาย ฯ
ฝ่ายมาลามาลัยไพร่ชาวด่าน เห็นเกินการแก้ไขก็ใจหาย
ฉีกหนังสือฤๅษีออกคลี่คลาย ได้แยบคายเข้าไปอยู่แทรกผู้คุม
บอกอุบายนายด่านเป็นการลับ นายด่านกลับกล้าใจเหมือนไฟสุม
เห็นชายหญิงวิ่งพรูมาดูชุม พอผู้คุมตีฆ้องแกล้งร้องอึง
เดิมให้หามาเฝ้ากลับเอาโทษ ไม่มีโจทก์จับจะฆ่าใส่คาขึง
รู้กระนี้มิมาเป็นข้ามึง จะดื้อดึงชิงเอาทั้งด้าวแดน
แม้รบสู้กูจะต่อให้พ่อลูก จับไปผูกพันธนาตัดขาแขน
ถึงกูตายฝ่ายลูกจะผูกแค้น มาทดแทนทารกรรมให้หนำใจ
จงบอกกล่าวเจ้ามึงให้พึงรู้ แม้กูสู้หรือน้ำหน้าจะฆ่าได้
แม้ฤๅษีตีบ้านด่านวันใด เจ้าเมืองใหญ่ญาติวงศ์เป็นผงคลี
ว่าจริงจริงหญิงชายอยู่ภายหลัง จงเชื่อฟังนับถือพระฤๅษี
แล้วร้องว่าฆ่าเสียเจียวประเดี๋ยวนี้ พวกกูมีจะได้มาคอยฆ่ามึง
พวกผู้คุมรุมตีมิให้ว่า แกล้งเหวี่ยงคาตบปากแล้วลากขึง
แต่ชายหญิงวิ่งฮือเสียงอื้ออึง จนทราบถึงองค์ท้าวเจ้านคร ฯ
เจ้าพาราวาหุโลมเหงื่อโซมหน้า มันหยาบช้าแค้นจิตดังพิษศร
แม้ฆ่าตายฝ่ายอำมาตย์ราษฎร จะขอดค่อนว่ามันมาแล้วฆ่าฟัน
จะปล่อยไปให้มันสู้ดูสักพัก ให้เห็นศักดาเดชทุกเขตขัณฑ์
จึงจับมาฆ่าเสียลูกเมียมัน ให้พร้อมกันกับฤๅษีพวกชีไพร
ดำริพลางทางหาเข้ามาขู่ มึงจะสู้ฝีมือกูหรือไฉน
ยังไม่ฆ่าถ้ากูจะปล่อยไป กลัวจะไม่ต่อตีจะหนีกู ฯ
นายด่านเห็นเป็นต่อหัวร่อร่า ให้เหมือนว่าแต่สักหนจะบนหมู
อย่าพักเย้ยเลยถ้าปล่อยจงคอยดู แม้ไม่สู้ภูวไนยมิใช่ชาย
กลัวแต่พระจะไม่แน่พูดแต่ปาก หรือจะอยากให้เราริบให้ฉิบหาย
สิบห้าวันนั้นจะมาฆ่าให้ตาย แกล้งท้าทายจะให้ถอดรอดชีวี ฯ
ท้าวเคืองขัดตรัสว่าแม้ฆ่าเสีย พวกลูกเมียมันจะอพยพหนี
จะปล่อยไปให้มันสู้จะดูดี แล้วให้มีธงหนังสือให้ถือไป
ว่าโปรดให้นายด่านคิดการขบถ ไม่ห้ามหมดเมืองแขวงตำแหน่งไหน
จะเข้าด้วยนายด่านประการใด ให้ตามไปเป็นขบถหมดทั้งนั้น
แล้วเอาตรามาประทับคำรับสั่ง อย่ากักขังเข่นฆ่าให้อาสัญ
แล้วปลดเปลื้องเครื่องพิฆาตราชทัณฑ์ ธงสำคัญส่งไปให้รีบไคลคลา ฯ
นายด่านรับจับธงเดินตรงออก แกล้งโบกบอกหญิงชายทั้งซ้ายขวา
เราจะไปให้ผู้รู้วิชา มาเข่นฆ่าโคตรท้าวเจ้าบุรี
ใครเจ็บแค้นแม้นจะเข้ากับเราด้วย จงชูช่วยรบพุ่งในกรุงศรี
จะสิ้นสูญบุญท้าวแล้วคราวนี้ ใครต่อตีตายเปล่าไม่เข้าการ
แล้วโบกธงตรงออกนอกเมืองหลวง คนทั้งปวงรู้สิ้นทุกถิ่นฐาน
ฝ่ายมาลามาลัยใจสำราญ คุมทหารปลอมอยู่ในบูรี ฯ
จะกลับกล่าวชาวบ้านด่านสมุทร เป็นที่สุดนับถือพระฤๅษี
นางโฉมยงนงลักษณ์อัคนี ขึ้นอยู่ที่ป้อมปืนทุกคืนวัน
ทั้งพี่เลี้ยงเคียงอาสน์ต่างคาดว่า นายด่านกล้าขึ้นไปถึงไอศวรรย์
เห็นทีท้าวเจ้าพาราจะฆ่าฟัน เมื่อวันนั้นนึกจะห้ามก็ขามใจ
แม่ก็รู้อยู่ทำไมจึงไม่ห้าม หรือต้องตามกลศึกนึกไฉน
นางยิ้มพลางทางว่าเห็นไม่เป็นไร ปล่อยขึ้นไปได้ทีดีข้างเรา
ถึงเจ้าเมืองเคืองขัดจะตัดหัว ตายแต่ตัวนายกองกรรมของเขา
ฝ่ายพวกพ้องต้องโทษทั้งโคตรเค้า จะช่วยเรารบรุดจนสุดมือ
ได้รายทางวางคนทำกลศึก ฉันตรองตรึกเห็นกระนี้ไม่ดีหรือ
แม้รบเราเผาเมืองให้เลื่องลือ ทั้งฝีมือความคิดวิทยา
อันนายด่านฉันให้ไปมิได้ห้าม ด้วยจับยามเห็นว่ายังไม่สังขาร์
ให้หนังสือถือไปมาลัยมาลา ใช้ปัญญาดูสักครั้งจะอย่างไร
พี่เลี้ยงฟังบังคมชมฉลาด แม่คิดคาดเหลือดีจะมีไหน
ต่างจับยามตามตำราประสาใจ เห็นจะได้คืนกลับไม่อับจน
ต่างเตรียมศึกฝึกเหล่าพวกชาวบ้าน ให้รอนราญรุกรบถึงหลบฝน
ฝ่ายโฉมยงนงเยาว์เสาวคนธ์ ขึ้นอยู่บนป้อมชั้นเชิงบรรพต ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านถึงบ้านไหน เกลี้ยกล่อมได้เพื่อนสนิทคิดขบถ
เป็นหลายร้อยพลอยสมัครด้วยรักยศ ล้วนคนคดเขาไม่เอาเข้าบาญชี
ไปตามทางกลางถนนคนทั้งหลาย ไม่ใกล้กรายเกลียดกลัวเอาตัวหนี
พวกนายด่านพาลทะนงด้วยธงมี ทำท่วงทีเป็นสุภาตุลาการ
ถึงบ้านไหนได้คำนับธงรับสั่ง เรียกเอาทั้งเหล้าข้าวของคาวหวาน
ข่มเหงเล่นเป็นโสดด้วยโปรดปราน จะไปด่านคิดสู้กับภูมินทร์
ชาวบ้านเมืองเคืองแค้นแสนสาหัส โกรธกษัตริย์กระซิบว่านินทาสิ้น
ทำธงให้อ้ายขบถคดแผ่นดิน มาขู่กินเล่นสนุกปรับทุกข์กัน
นายด่านได้ไพร่พลมาอลหม่าน เข้าถึงด่านดังหนึ่งมาถึงสวรรค์
พวกลูกเต้าบ่าวไพร่ดีใจครัน มาพร้อมกันอยู่ที่พระอัคนี
นายด่านกราบราบเรียบพับเพียบพลอด ครั้งนี้รอดเพราะหนังสือพระฤๅษี
แล้วเล่าความตามท้าวเจ้าบูรี ให้ฆ่าตีตอบโต้โมโหฮึก
กำลังโกรธโปรดปรานประทานยศ ให้เป็นขบถคิดอ่านทำการศึก
ตีตราธงส่งให้เหมือนใจนึก เหลือรำลึกถึงคุณพระมุนี
ช่างฉลาดคาดแน่เหมือนแลเห็น หรือพระเป็นเทวดาในราศี
โปรดประหารผลาญท้าวเจ้าบุรี ขึ้นนั่งที่แทนกษัตริย์ขัตติยา ฯ
พระดาบสอดยิ้มพริ้มพระโอษฐ์ ภิปรายโปรดว่าเราขาดปรารถนา
ไม่นิยมสมบัติกษัตรา หมายโสดาแดนสวรรค์ชั้นวิมาน
แต่เมื่อเป็นเช่นนี้จะมิช่วย สงสารด้วยศิษย์หาโยธาหาญ
ถ้าเขารบเราก่อนจึงรอนราญ อันเมืองด่านแดนเดินเนินบรรพต
จงหัดให้ไพร่พลรู้กลรบ ที่หลีกหลบไล่ล้อมพร้อมกันหมด
เดินกระบวนส่วนเดียวไม่เลี้ยวลด ชื่อว่าทศโยธาแสนยากร
เป็นสิบกองต้องหัดให้ผลัดเปลี่ยน กระหวัดเวียนวกหลังเหมือนสั่งสอน
สำคัญกลองฆ้องขานเข้าราญรอน ให้พลผ่อนผลัดรบบรรจบกัน ฯ
นายด่านฟังดังหนึ่งได้ชัยชนะ สาธุสะศึกเสือเหลือขยัน
ไม่กลัวใครได้ครูจะสู้กัน ไล่ห้ำหั่นกินดิบในพริบตา
แล้วสั่งให้ไปจัดหัดทหาร ให้ชำนาญหนีไล่เลี้ยวซ้ายขวา
ได้หลายหมื่นล้วนทมิฬสิ้นโยธา ทั้งพลการะเวกนั้นด้วยพันร้อย
แบ่งพวกหญิงชาญธนูอยู่กำกับ ทั้งสิบทัพคุมไพร่คอยใช้สอย
เห็นแทงฟันมันไม่ม้วยจึงช่วยพลอย ยิงให้ลอยข้ามทัพพออัปรีย์
เป็นสิบหมู่รู้กันสำคัญฆ้อง ให้ตีกลองว่องไวทีไล่หนี
สงบให้เขามารบราวี จึงตามตีติดพันเหมือนสัญญา ฯ
ฝ่ายราหูผู้รับสั่งที่ตั้งทัพ มิได้กลับด้วยยังไม่ได้ให้หา
พอรู้ข่าวท้าวปล่อยคนโทษมา ทั้งมีตราสั่งกำชับให้จับเป็น
เห็นวิปริตผิดอย่างแต่ปางก่อน ราษฎรจะได้ทุกข์เกิดยุคเข็ญ
มิควรทำลำบากให้ยากเย็น แต่จำเป็นก็จะต้องฉลองคุณ
จึงสั่งฝ่ายนายรองทั้งกองทัพ ให้กำกับกันแต่พื้นพวกหมื่นขุน
จะปีนเข้าเผาเมืองให้ชุลมุน ทั้งทัพหนุนหน้าหลังประดังกัน
นายกองรับกลับออกมาบอกไพร่ เตรียมเชื้อไฟดินดำกำมะถัน
ทั้งสายโซ่โยทะกาผ้าน้ำมัน บ้างทำบันไดปีนตีนกำแพง
ส่วนราหูผู้ชำนาญในการรบ แต่งตัวครบเครื่องยุทธ์อาวุธแฝง
ถือโลหะจรีเหมือนตรีแทง คันทองแดงสี่ศอกเม็ดดอกบัว
กิเลนขี่มีเกราะโลหะหุ้ม หมวกโหม่งครุ่มครอบสวมใส่กรวมหัว
มันยักคิ้วหลิ่วตาดูน่ากลัว ตัวเหมือนตัวพยัคฆาหน้าเหมือนคน
แล้วตีฆ้องกลองศึกพิลึกลั่น ธงสำคัญโบกคว้างมากลางหน
ต่างโห่ร้องซ้องเสียงสำเนียงพล ขับกันกล่นเกลื่อนมาล้อมป้อมปราการ
แล้วหยุดทัพยับยั้งสั่งให้บ่าว ร้องว่าชาวทะเลเดรฉาน
เป็นขบถคดโกงพระโองการ จะรอนราญเร่งออกมาอย่าช้าที
แม้นิ่งอยู่กูจะเข้าไปเอาโทษ ให้สิ้นโคตรคนถือพระฤๅษี
ใครนับถือซื่อต่อเจ้าธรณี มาภักดีจะโปรดที่โทษกรณ์ ฯ
ฝ่ายพวกพลบนเชิงเทินเนินหอรบ ไม่หลีกหลบต้านศึกเหมือนฝึกสอน
เหวยราหูผู้เฒ่าเจ้านคร เมื่อคราวก่อนก็อุบายปดนายกู
ให้ออกไปใส่กรงส่งเมืองหลวง ทำล่อลวงเลี้ยวลดไม่อดสู
ยังมีหน้ามาอีกเล่าเฒ่าหัวงู แล้วนายกูจะไปจับมาสับฟัน ฯ
ราหูฟังคั่งแค้นขับทหาร เข้าหักด่านเข่นฆ่าให้อาสัญ
พลางตีฆ้องกลองรบสมทบกัน โห่สนั่นครั่นครื้นยิงปืนไฟ
บ้างโยนโซ่โยถกาขาเกี่ยวติด ไต่ประชิดแทงฟันเสียงหวั่นไหว
ชาวด่านเอาเสาทิ้งกลิ้งลงไป ถูกนายไพร่เจ็บป่วยบ้างม้วยมรณ์
ที่เหลือตายนายขับขึ้นรับรบ จุดเพลิงคบขว้างทิ้งบ้างยิงศร
ชาวด่านแทงแพลงพลาดสาดน้ำร้อน ต่างแทรกซ่อนรอนรันประจัญบาน ฯ
ฝ่ายนงลักษณ์อัคนีอยู่ที่ป้อม เห็นทัพล้อมพร้อมพรักเข้าหักหาญ
ได้ท่วงทีตีฆ้องก้องกังวาน ทหารขานโห่รับทั้งทัพชัย
เปิดประตูตรูตรงออกยงยุทธ์ อุตลุดไล่ฟันเสียงหวั่นไหว
ทั้งสิบทัพนับหมื่นยิงปืนไฟ ถูกนายไพร่ตายล้มไม่สมประดี
พวกราหูสู้รบบ้างหลบเลี่ยง ไม่พร้อมเพรียงพลัดพรายกระจายหนี
พวกชาวด่านรานรุกเข้าคลุกคลี ผลาญโยธีกองทัพลงนับพัน
แต่เสนาราหูยังสู้รบ เลี้ยวตลบหลีกลัดสกัดกั้น
ขับกิเลนเผ่นโผนโจนประจัญ ไล่แทงฟันหันคว้างอยู่กลางพล
พวกด่านห้อมล้อมรุมกลุ้มสกัด ต่างพุ่งซัดศัสตราดังห่าฝน
ถูกราหูสู้ดำรงด้วยคงทน ถึงอับจนคนเดียวสิ้นเรี่ยวแรง ฯ
ฝ่ายนายด่านชาญสมุทรขี่อูฐรบ เลี้ยวตลบไล่ทหารชาญกำแหง
เห็นราหูจู่โจมโถมเข้าแทง ราหูแรงน้อยรบหลบไม่ทัน
ถูกหอกหกตกกิเลนลุกเผ่นโผน นายด่านโจนจับมัดรัดกระสัน
ทหารแตกแยกย้ายพลัดพรายกัน นายด่านฟันไพร่นายล้มตายยับ
พวกโยธาราหูไม่สู้รบ ลงนอบนบนั่งไหว้ยอมให้จับ
พระอัคนีตีกลองเรียกกองทัพ ต่างคืนกลับเกลื่อนมาหน้าปราการ ฯ
นายด่านพาราหูคนผู้เฒ่า มาหมอบเฝ้าที่ตรงป้อมพร้อมทหาร
นางเห็นหน้าราหูคนบุราณ คิดสงสารคนแก่ให้แก้มัด
เห็นเหน็ดเหนื่อยเมื่อยเหน็บยังเจ็บปวด ให้หมอนวดหลายคนปรนนิบัติ
ทั้งเอมโอชโภชนาสารพัด มาตั้งจัดแจงให้เป็นไมตรี
แล้วตรัสว่าราหูเป็นผู้เฒ่า อันตัวเรานี้ถือเป็นฤๅษี
คิดประโยชน์โปรดสัตว์ในปถพี ไม่ฆ่าตีหญิงชายให้วายชนม์
เราหมายมาว่าจะชมโรมวิสัย ด้วยจงใจเจตนาสถาผล
เจ้าเมืองใหญ่ใช้ท่านมาไล่ฆ่าคน จึงจำจนจำสู้ให้รู้ฤทธิ์
เราจับได้ให้สงสารท่านราหู อย่าไปอยู่แปดปนกับคนผิด
จะยกโทษโปรดให้ไว้ชีวิต จะสัตย์ซื่อหรือจะคิดเบือนบิดไป ฯ
ราหูฟังสั่งสอนสุนทรปลอบ พลอยเห็นชอบเชิงความตามวิสัย
สารภาพกราบฤๅษีด้วยดีใจ พระคุณใครไม่เหมือนคุณพระมุนี
มารบรับจับได้ไว้ชีวิต จะขอคิดนับถือพระฤๅษี
อยู่เป็นข้ากว่าจะตายวายชีวี พระมุนีอย่าได้แหนงแคลงพระทัย
อันองค์ท้าวเจ้าวาหุโลมราช จะสิ้นวาสนาคิดผิดวิสัย
ให้ธานีมีศึกไม่ตรึกไตร จะพาไพร่พลตายวายชีวัน ฯ
พระอัคนีปรีชาว่าราหู ท่านย่อมรู้ความจริงทุกสิ่งสรรพ์
อันชิงชัยได้ชนะจะละกัน ชื่อว่าจับไม่มั่นคั้นไม่ตาย
ท่านไปด้วยช่วยกำกับเป็นทัพหน้า ปราบบรรดาเมืองทมิฬสิ้นทั้งหลาย
พวกกองทัพจับได้ทั้งไพร่นาย ยังมากมายมอบให้ท่านใช้การ ฯ
ราหูฟังบังคมประนมสนอง จะเป็นกองทัพหน้าไปว่าขาน
แม้เมืองไหนไม่อ่อนจะรอนราญ สังหารผลาญชีวันให้บรรลัย
แล้วทูลลาพาบ่าวมาเข้าค่าย ทั้งไพร่นายยินดีจะมีไหน
ทุกหมู่หมวดตรวจพลสกลไกร ยังอยู่ได้ห้าหมื่นพื้นฉกรรจ์
ทั้งเกวียนม้าลาที่เคยขี่ขับ เตรียมสำหรับรับนายจะผายผัน
พอฤกษ์ดีตีฆ้องกลองสำคัญ โห่สนั่นลั่นเลื่อนยกเคลื่อนคลา ฯ
ฝ่ายองค์พระอัคนีกับพี่เลี้ยง จัดพร้อมเพรียงไพร่นายทั้งซ้ายขวา
คอยอยู่หลังนั่งคะเนดูเวลา ให้ทัพหน้าเดินไปก่อนได้ค่อนวัน
พอแดดร่มลมตกยกทหาร ออกจากด่านเดินพหลพลขันธ์
ต่างขานฆ้องกองทัพรับโห่กัน นายด่านนั้นนำหน้าพลากร
นางโฉมยงทรงสิงห์กั้นกลิ้งกลด เผ่นพยศเยื้องไหล่เยี่ยงไกรสร
ประโคมฆ้องกลองแห่ทั้งแตรงอน อ้อมสิงขรขึ้นทางไปหว่างเนิน
พวกขอเฝ้าเหล่าสี่พระพี่เลี้ยง ประคองเคียงข้างนางไม่ห่างเหิน
ต้นยางยูงสูงสล้างริมทางเดิน ต่างมุ่งเมินเดินชมพนมไพร
พฤกษาออกดอกดวงเป็นพวงห้อย ระย้าย้อยช้อยชดสดไสว
พวกผู้หญิงชิงช่วงพวงดอกไม้ ต่างเด็ดได้ไปถวายพระอัคนี
ริมเชิงเขาสาวหยุดพุทธชาด เดียรดาษดอกประดับสลับสี
รสสุคนธ์มณฑาสารภี มะลุลีลั่นทมน่าชมเชย
สองข้างทางนางแย้มแกมกุหลาบ แก้วอังกาบพุดพะยอมหอมระเหย
นางชมชื่นรื่นร่มลมรำเพย คิดถึงเคยคราวครั้งไปลังกา
เคยพร้อมพรั่งทั้งสองพระน้องพี่ ได้ชวนชี้ชมไม้ไพรพฤกษา
มาห่างแหแต่นี้พระพี่ยา ไม่เห็นหน้าน้องแล้วจะแคล้วกัน
ยิ่งตรึกตราอาลัยจะใคร่กลับ แต่ล่าทัพอับอายจำผายผัน
พระพักตร์เศร้าเปล่าใจในไพรวัน สู้อัดอั้นกลั้นสะอื้นฝืนฤทัย
รีบเดินทางกลางวันได้พันเส้น ครั้นจวนเย็นทำพลับพลาหยุดอาศัย
ครั้นเช้าตามทัพหน้าเคลื่อนคลาไคล ตลอดไปตามทางหว่างคีรี ฯ
ฝ่ายราหูผู้เฒ่าเข้าแดนด่าน ห้ามชาวบ้านน้อยใหญ่มิให้หนี
เที่ยวบอกเล่าเจ้าเมืองเอกโทตรี ว่ามุนีมีบุญกรุณา
เมืองเล็กน้อยพลอยเห็นเช่นราหู ไม่รบสู้สาพิภักดิ์ด้วยหนักหนา
คอยรับทัพคับคั่งตั้งบูชา ล่วงด่านมาห้าชั้นไม่อันตราย ฯ
จะกล่าวเรื่องเมืองด่านทหารเอก ชื่อตรีเมฆคุมทมิฬสิ้นทั้งหลาย
ครั้นรู้ว่าราหูคบผู้ร้าย ชวนหญิงชายภักดีด้วยชีไพร
จะยกมาชวนเราให้เข้าด้วย จำต้องช่วยเจ้าปราบราบให้ได้
จึงรีบรัดจัดพลสกลไกร ทั้งนายไพร่พร้อมหน้าถืออาวุธ
แล้วยกออกนอกด่านด้วยหาญฮึก จะปราบศึกเสี้ยนแผ่นดินให้สิ้นสุด
ทั้งสี่หมื่นพื้นทหารชำนาญยุทธ์ ไม่ยั้งหยุดยกเดินขึ้นเนินทราย
พอพบกับทัพหน้าพวกราหู ต่างรอดูท่วงทีไม่หนีหาย
บ้างแกว่งกลอกหอกดาบปลาบประกาย นายต่อนายออกหน้าร้องพาที
ตรีเมฆว่าราหูเป็นผู้เฒ่า ไยไปเข้านับถือพระฤๅษี
เสียแรงท้าวเจ้าจังหวัดปถพี ประทานที่บ้านเมืองแลเครื่องยศ
ให้ยกทัพนับแสนไปแดนด่าน สังหารผลาญผู้ผิดคิดขบถ
เหตุไฉนใจจิตจึงคิดคด ทรยศยกมาจะราวี ฯ
ฝ่ายราหูผู้เฒ่าจึงเล่าเรื่อง เดิมคิดเคืองคนนับถือพระฤๅษี
เรายกไปให้ทหารเข้าต้านตี จนเสียทีชีวันจะบรรลัย
พระฤๅษีมีคุณการุญโปรด ไม่ถือโทษเมตตาอัชฌาสัย
ให้กลับมาว่ากล่าวทูลท้าวไท มิให้ไพร่พลเมืองเคืองรำคาญ
ด้วยฤๅษีประโยชน์จะโปรดสัตว์ ไม่นิยมสมบัติพัสถาน
เรานำหน้ามาแถลงให้แจ้งการณ์ จะรุกรานท่านผู้ใดก็ไม่มี
ท่านเลิกทัพขับไพร่ไปเสียเถิด อย่าให้เกิดรบพุ่งเอากรุงศรี
ช่วยทูลท้าวเจ้าจังหวัดปถพี ให้ภักดีดาบสทรงพรตธรรม์
จะก่อศึกฮึกหาญเป็นการชั่ว จะร้อนทั่วทุกประเทศทั้งเขตขัณฑ์
ท่านกับเราเล่าก็มีไมตรีกัน จงผ่อนผันพอให้ควรอย่าลวนลาม ฯ
ตรีเมฆว่าราหูคบผู้ร้าย คิดอุบายเบียดเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
เป็นข้าครอกนอกเจ้าข้าวนอกชาม ช่วยติดตามรบราญด่านเข้ามา
ตัวเองนี้เราเห็นเป็นคนคด ทรยศต่อแผ่นดินสิ้นขายหน้า
ไม่คิดคุณทูลกระหม่อมชุบย้อมมา ซ้ำอาสานำขบถมาปดเรา
เร่งถอยทัพกลับไปเสียให้พ้น ไม่คบคนหือรือโหดพวกโฉดเฉา
มิฟังว่าราหูอย่าดูเบา จะตัดเอาศีรษะเสียบประจาน ฯ
ราหูว่าฉาฉีอ้ายตรีเมฆ กลับโหยกเหยกก่อศึกพูดฮึกหาญ
จะทำให้ไพร่เมืองเคืองรำคาญ กูจะผลาญเสียให้ตายวายชีวี
ขับกิเลนเผ่นโผนกระโจนจับ ตรีเมฆขับแรดรบไม่หลบหนี
ต่างรับรองป้องกันประจัญตี ปะทะทีฟันแทงต่อแย้งยุทธ์
เหล่าทหารต่อทหารรุกราญรบ ไม่หลีกหลบกลอกกลับสัประยุทธ์
ต่างพุ่งซัดศัสตราแกว่งอาวุธ อุตลุดตะลุมบอนไล่ฟอนฟัน
ทั้งสองฝ่ายนายไพร่ต่างไวว่อง ต่างรับรองเรี่ยวแรงล้วนแข็งขัน
พอนายด่านชานชลายกมาทัน โห่สนั่นหนุนกลุ้มเข้ารุมรบ
บ้างโอบอ้อมล้อมหลังไล่สังหาร พวกพลด่านตายยับซ้อนซับศพ
ทั้งสองทัพขับโยธีตีสมทบ ตรีเมฆหลบหลีกล่าเข้าป่ารัง
ราหูไล่นายด่านเข้าต้านหน้า พวกโยธาหุ้มห้อมล้อมหน้าหลัง
ตรีเมฆรับสัประยุทธ์สุดกำลัง ตกจากหลังแรดล้มไม่สมประดี
ทหารรุมกลุ้มกลัดจับมัดมั่น ไล่ฆ่าฟันไพร่นายพลัดพรายหนี
พอทัพหลังทั้งองค์พระอัคนี มาถึงที่รบทัพตั้งพลับพลา ฯ
ฝ่ายสองทัพจับได้ไพร่ชาวด่าน มาประมาณสามหมื่นล้วนปืนผา
ราหูให้ไพร่มัดตรีเมฆมา หมอบตรงหน้าเฝ้าพระอัคนี
แล้วทูลความตามพบได้รบสู้ นี่ตัวผู้รั้งด่านชานกรุงศรี
นางทรงฟังสั่งว่าอย่าฆ่าตี ให้แก้ตรีเมฆออกแล้วบอกความ
เราถือศิลจินตนารักษากิจ มิได้คิดการบาปที่หยาบหยาม
เจ้าของท่านไม่ควรทำลวนลาม นายด่านห้ามก็ไม่ฟังอหังการ์
ไม่ทำบุญฉุนเฉียวซ้ำเกรี้ยวโกรธ จะฆ่าโคตรญาติวงศ์เผ่าพงศา
จึงจำช่วยด้วยสมเพชเวทนา หมายจะมาว่ากล่าวกับท้าวไท
ให้ถือธรรมจำศิลสิ้นมานะ แล้วเราจะขึ้นไปชมโรมวิสัย
ท่านซื่อตรงจงบำรุงเจ้ากรุงไกร ให้อยู่ในศีลสัตย์สวัสดี ฯ
ตรีเมฆนั่งฟังตรัสมธุรส น้อมประณตนับถือพระฤๅษี
ท่านคิดชอบขอบคุณพระมุนี ขอเป็นที่พึ่งให้พ้นภัยพาล
จะไปด้วยช่วยส่งถึงเมืองหลวง คนทั้งปวงปะข้าจะว่าขาน
ให้เปิดด่านชั้นเจ็ดสำเร็จการ ได้พบพานพูดกับท้าวเจ้าแผ่นดิน
ให้ท้าวหายร้ายดุด้วยสุภาพ ไม่ทำบาปหยาบช้ารักษาศิล
ได้เย็นใจไพร่ฟ้าเห็นอาจิณ จะเพิ่มภิญโญยศปรากฏไป
ขอพระองค์จงพาโยธาหาญ เข้าในด่านอย่าแคลงแหนงไฉน
แล้วนำหน้าพาพลสกลไกร เข้าอยู่ในด่านสิ้นดังจินดา
แล้วเร่งใช้ให้บ่าวไปป่าวร้อง ชาวบ้านช่องหญิงชายทั้งซ้ายขวา
แต่งสำรับกับข้าวทั้งเหล้ายา เลี้ยงบรรดาพลพรรคพระอัคนี
แล้วบอกเล่าเหล่าทมิฬสิ้นทั้งนั้น ให้พร้อมกันนับถือพระฤๅษี
ครั้นรุ่งเช้าเข้ามาว่าข้านี้ ขอเป็นที่ทัพหน้าล่วงคลาไคล
ไปบอกเล่าเจ้านครเขื่อนเพลิงนั้น ให้ด่านชั้นเจ็ดแจ้งแถลงไข
เปิดทางทัพรับพระองค์ให้ตรงไป เห็นจะได้ด้วยเป็นมิตรสนิทกัน ฯ
พระอัคนีดีใจมิได้ห้าม สุดแต่ความคิดนายเร่งผายผัน
ตรีเมฆลาพาทหารขาวด่านนั้น หมื่นห้าพันเข้าประจำนำลีลา
ตรีเมฆนั่งหลังแรดผาดแผดร้อง พาพวกพ้องพลเดินบนเนินผา
แล้วองค์พระอัคนีผู้ปรีชา ตรัสสั่งราหูให้ยกไปตาม
ตะวันบ่ายนายทหารด่านปากน้ำ ยกทัพนำหน้าเสด็จไม่เข็ดขาม
ทั้งทัพหลังทัพหลวงล่วงสามยาม จึงยกตามสามทัพกำกับไป ฯ
จะกล่าวความนามพระกาลชาญสมร เจ้านครเขื่อนเพลิงเชิงไศล
คุมทหารด่านสำคัญอยู่ชั้นใน ให้ม้าใช้สืบเรื่องหัวเมืองราย
รู้ข่าวว่าราหูกับตรีเมฆ คิดโหยกเหยกคบขบถจึงจดหมาย
เป็นความเมืองเรื่องราวทูลเจ้านาย แล้วแจกจ่ายเสื้อหมวกให้พวกพล
ทั้งปืนผาอาวุธเครื่องยุทธ์ครบ จะคอยรบทัพศึกเตรียมฝึกฝน
ตระเวนระวังนั่งทางทุกตำบล แล้วขับพลขึ้นประจำป้อมกำแพง
ให้ลงขวากลากปืนเข้าจุกช่อง ทุกหมวดกองเกณฑ์กันล้วนขันแข็ง
หอรบรายค่ายป้อมให้ซ่อมแปลง รีบจัดแจงอาวุธยุทธนา ฯ
ฝ่ายตรีเมฆเสนีที่ไปก่อน ถึงนครเขื่อนเพลิงริมเชิงผา
เห็นพวกพลล้นหลามตามเสมา เดินตรวจตราเตรียมการจะราญรอน
จึงรอรั้งตั้งค่ายอยู่ชายทุ่ง พอย่ำรุ่งเรียกเสมียนเขียนอักษร
ให้บ่าวไปในเมืองแจ้งเรื่องร้อน เจ้านครรับอ่านดูสารพลัน ฯ
หนังสือนี้ตรีเมฆเจ้าเมืองด่าน ขอแจ้งการณ์เวียงชัยไอศวรรย์
อย่าโมโหโกรธาคิดฆ่าฟัน จงอดกลั้นตรองความให้งามดี
เร่งถือธรรมจำศิลสิ้นโทโส ได้ภิญโญยศบำรุงชาวกรุงศรี
เดิมราหูผู้เฒ่ากับเรานี้ ออกต้านตีแตกทัพได้อับอาย
เธอจับได้ไม่สังหารผลาญชีวิต จึงเห็นฤทธิ์ว่าฤๅษีดีใจหาย
ใครรบสู้ผู้นั้นจะอันตราย คนทั้งหลายเลื่อมใสพร้อมใจกัน
จงรู้เถิดเปิดด่านให้ท่านด้วย จะได้ช่วยโปรดให้ไปสวรรค์
เราบอกความตามจริงทุกสิ่งอัน แม้ป้องกันกีดฤๅษีจะมีภัย ฯ
พระกาลฟังคั่งแค้นแสนพิโรธ สู้อดโกรธรักษาอัชฌาสัย
จึงเสแสร้งแกล้งตอบว่าขอบใจ ที่ชวนชักรักใคร่จะให้ดี
ทั้งบอกกล่าวราวเรื่องให้รู้เหตุ ผู้วิเศษจะบำรุงเจ้ากรุงศรี
แม้จริงจังดังว่าอย่าช้าที บอกให้ตรีเมฆมาพูดจากัน ฯ
ฝ่ายผู้ถือหนังสือลับกลับมาค่าย บอกความนายตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
ตรีเมฆฟังนั่งรำพึงอยู่ครึ่งวัน คิดพรั่นพรั่นเพื่อนเราจะเผาเรือน
แม้มิไปไม่ดีเหมือนขี้ขลาด ไม่องอาจอายใจใครจะเหมือน
พอพระกาลให้ม้าใช้ออกไปเตือน ไม่บิดเบือนบอกว่าเราจะเข้าไป
เรียกบ่าวตามสามคนเข้าเมืองด่าน ฝ่ายพระกาลยินดีจะมีไหน
จับเสนีตรีเมฆลงเหล็กไว้ แล้วคุกคามถามไต่จงให้การ
ตัวเป็นข้าฝ่าพระบาทบดินทร์สูร ได้เพิ่มพูนยศศักดิ์อัครฐาน
เคยถือน้ำทำสัตย์ปฏิญาณ กินเมืองด่านแดนประเทศเขตนคร
เหตุไฉนใจคอจึงทรยศ เป็นขบถบพิตรอดิสร
มาชวนเราเข้าด้วยให้ม้วยมรณ์ ทำยอกย้อนอย่างนั้นด้วยอันใด
เคยเป็นมิตรคิดว่าดีดูตรีเมฆ มาโหยกเหยกอย่างนี้ผิดวิสัย
จะต้องเอาเข้ากรงบอกส่งไป จะว่าไรเร่งว่าอย่าช้าที ฯ
ตรีเมฆฟังคั่งแค้นแหงนหัวร่อ กูไม่ง้อขอชีวิตไม่คิดหนี
นึกว่าเพื่อนเหมือนเขาว่าเพราะปรานี มึงกลับตีเอาเรือไม่เชื่อฟัง
ถึงกูตายภายหน้ากรรมมาถึง พวกของมึงจึงจะตายเมื่อภายหลัง
กูซื่อตรงหลงประมาทจึงพลาดพลั้ง มึงระวังหัวเถิดวะอ้ายพระกาล ฯ
เจ้าเมืองฟังสั่งให้ใส่กรงไว้ แต่บ่าวไพร่ปล่อยออกไปบอกทหาร
ว่านายผิดคิดร้ายจะวายปราณ พวกชาวด่านเป็นแต่ไพร่มิได้คิด
พากันมาหาเราไม่เอาโทษ จะช่วยโปรดผ่อนปรนให้พ้นผิด
ให้จงรักภักดีเจ้าชีวิต อย่าควรคิดขัดขวางเหมือนอย่างนาย ฯ
ฝ่ายโยธีตรีเมฆสักหมื่นเศษ ครั้นรู้เหตุย่อท้อใจคอหาย
แต่นายกองร้องห้ามตามอุบาย เขาลวงนายเราเข้าไปจับใส่กรง
เราเข้าหาน่าที่จะมีผิด มันคงคิดจับกุมอย่าลุ่มหลง
รักษาค่ายไว้ด้วยกันให้มั่นคง เมื่อมันส่งเมืองหลวงจึงช่วงชิง
ช่วยแก้แค้นแทนนายเหมือนหมายมาด เราล้วนชาติชายใช่น้ำใจหญิง
ทั้งพวกไพร่ใหญ่น้อยพลอยเห็นจริง หวังจะชิงนายด่านคอยราญรอน ฯ
ฝ่ายราหูผู้กำกับอยู่ทัพหน้า ยกโยธามาตามทางหว่างสิงขร
พอแดดลบหลบสิ้นแสงทินกร ใกล้นครเขื่อนเพลิงเชิงคิรี
จึงหยุดทัพยับยั้งอยู่หลังเขา คอยจับชาวเมืองข้างทางวิถี
ให้ม้าใช้ไปที่ค่ายฟังร้ายดี พอพวกตรีเมฆมาบอกว่านาย
เขาจับได้ใส่กรงเหล็กขังไว้ จะส่งไปให้เสมียนเขียนจดหมาย
ราหูฟังสั่งความตามอุบาย ไปอยู่ค่ายคอยดูชาวบูรี
แม้พระกาลเกณฑ์ทหารออกห้อมล้อม อุส่าห์พร้อมใจรบอย่าหลบหนี
แล้วพวกพ้องกองเราจะเข้าตี ชิงบุรีเห็นจะเสร็จสำเร็จการ
ปลัดทัพรับลากลับมาค่าย บอกอุบายถ้วนทั่วตัวทหาร
ต่างดีใจไม่นอนจะรอนราญ แม้ชาวด่านมาจับจะรับรบ ฯ
ฝ่ายพระกาลหาญศึกนั่งปรึกษา กับบรรดาขุนนางผู้รู้ขนบ
พวกโยธีตรีเมฆไม่นอบนบ เห็นจะรบรอราอยู่ท่าทัพ
ถ้าพวกพ้องของมันนั้นมามาก จะทำยากจริงเจียวต้องเคี่ยวขับ
อยู่แต่ไพร่ไม่ยอมน้อมคำนับ ไปล้อมจับตัวมันเสียวันนี้
พวกนายรองกองทะลวงหลวงปลัด จงรีบรัดเรียกกันขมันขมี
พอคุมคนพรักพร้อมออกล้อมตี เป็นพลสี่กองรบสมทบกัน ฯ
ฝ่ายนายรองกองทะลวงหลวงปลัด รับคำจัดพวกพหลพลขันธ์
ถืออาวุธจุดคบมีครบครัน แล้วชวนกันยกออกนอกกำแพง
เข้าโอบอ้อมล้อมรอบริมขอบค่าย จุดคบรายเรียงสว่างกระจ่างแสง
บ้างถอนขวากลากเหนี่ยวด้วยเรี่ยวแรง ชาวด่านแย้งยิงปืนเสียงครื้นครึก
ทั้งสี่ทัพขับระดมเข้าสมทบ เร่งให้รบตีกลองเสียงก้องกึก
โห่สนั่นลั่นเลื่อนสะเทื้อนสะทึก กำดัดดึกครึกครื้นด้วยปืนรบ ฯ
ฝ่ายราหูรู้ว่าคนออกปล้นค่าย ขับไพร่นายหนุนกันแล้วบรรจบ
เข้าล้อมหลังชาวบุรีตีกระทบ ฟันจนศพซ้อนซับลงทับกัน
พวกนายรองกองทะลวงหลวงปลัด แตกกระจัดกระจายเวียนวิ่งเหียนหัน
พวกโยธีตรีเมฆหมื่นสี่พัน ออกไล่ฟันไพร่นายวอดวายวาง
พลบุรีสี่หมื่นตายดื่นดาษ กลิ้งเกลื่อนกลาดกลางทุ่งจนรุ่งสาง
บ้างหลบลี้หนีจนวนอยู่กลาง บ้างเจ็บบ้างตายล้มไม่สมประดี ฯ
ฝ่ายพระกาลหาญเหี้ยมยืนเยี่ยมป้อม เห็นศึกล้อมเหล่าทหารลนลานหนี
เร่งยกทัพขับออกนอกบุรี ตัวขึ้นขี่โลโตไล่โยธา
รุมระดมสมทบรบราหู เป็นหมวดหมู่มากมายทั้งซ้ายขวา
พอแดดสายนายด่านชานชลา ยกโยธามาสำทับช่วยรับรบ
ทัพราหูอยู่กลางข้างนายด่าน ล้อมพระกาลไว้อีกไม่หลีกหลบ
เป็นห้าทัพขับโยธีตีกระทบ ต่างรุกรบรับกันประจัญบาน
พอทัพพระอัคนีกับพี่เลี้ยง ได้ยินเสียงแซ่เซงเร่งทหาร
แซงสกัดลัดทางข้างพระกาล ผลาญชาวด่านตายกลาดดาษดา ฯ
ฝ่ายพวกพ้องของฤๅษีทั้งยี่สิบ คอยซุบซิบอยู่ในด่านนานหนักหนา
ขึ้นปลอมดูผู้คนบนเสมา เห็นโยธาทัพพระอัคนี
จึงช่วยกันฟันคนอลหม่าน เปิดทวารออกไปรับทัพฤๅษี
พวกพลล้อมพร้อมพรูเข้าบูรี ไล่ฆ่าตีรี้พลบนกำแพง
พวกอยู่ป้อมล้อมวงโดดลงวิ่ง ตกใจจริงทิ้งอาวุธลงมุดแฝง
ฝ่ายพระกาลราญรอนจนอ่อนแรง เห็นทัพแซงเกรียวกรูเข้าบูรี