Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
อันพระองค์ทรงมหาอานุภาพ จะปรามปราบราบเตียนที่เสี้ยนหนาม
ได้ที่รักลักขณะเหมือนพระราม เสร็จสงครามลงกามาธานี
อันพระหน่อวรนาถราชบุตร เสียพระนุชนงลักษณ์เพราะยักษี
จะเที่ยวเร่เตร่เตร็ดไปเจ็ดปี จึงตกที่พระอภัยได้ลังกา
แล้วจะได้ไอศูรย์ประยูรยักษ์ ได้ปรากฏยศศักดิ์ดีหนักหนา
จะสืบวงศ์พงศ์กระษัตริย์ขัตติยา ตามตำราต้นร้ายปลายสำราญ ฯ
๏ นางฟังคำทำนายค่อยคลายเศร้า คิดถึงเจ้ารามวงศ์สุดสงสาร
จึงรางวัลบรรดาโหราจารย์ ทั้งยักษ์มารผู้ถือหนังสือมา
ให้เลี้ยงดูอยู่ประทับที่รับแขก ตามแพนกไพร่นายทั้งซ้ายขวา
แล้วองค์พระมเหสีก็ลีลา ขึ้นมหาปรางค์ทองห้องบรรทม
คิดคะนึงถึงองค์พระทรงเดช ได้นิเวศน์เมืองยักษ์นักสนม
เชื้อกินนรฟ้อนรำทั้งขำคม จะเพลินชมโฉมนางหรืออย่างไร
จนแรมปีมิได้กลับกองทัพบ้าง หรือได้นางมเหสีดีไฉน
ยิ่งหวงหึงรึงรุมกลัดกลุ้มใจ จึงเรียกชัยสุริยามาว่าวอน
แม่รักเจ้าเท่าบุตรสุดสวาท แสนฉลาดแหลมหลักไม่พักสอน
จะวานให้ไปดูพระภูธร ช่วยโอนอ่อนผ่อนผันจำนรรจา
ว่าบุตรีมีโรคโศกสลด ทุกข์ระทดทั้งพระวงศ์เผ่าพงศา
ทั้งแม่นี้มีแต่พรํ่ากินนํ้าตา ด้วยลูกยาแยกย้ายสูญหายไป
พระไม่คิดติดตามทรามสวาท รักพารากาลวาศอยู่หรือไฉน
มิเลิกทัพกลับมาไม่อาลัย จะลาไปเที่ยวตามรามวงศ์
หรือเธอมีที่รักจึงหนักหน่วง ให้รู้ท่วงทีความตามประสงค์
แม้นขัดขวางอย่างไรในพระองค์ แต่เจ้าจงกลับมาอย่าช้าที
พระชัยสุริยารับอภิวาท เหลือบดูราชธิดามารศรี
แสนอาลัยในอารมณ์ไม่สมประดี มิรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
ให้หนักหน่วงทรวงสะทึกสะอึกสะอื้น นํ้าเนตรนั้นครั้นจะกลืนก็ขืนไหล
ทั้งเหมวรรณกลั้นแกล้งแข็งพระทัย ชลนัยน์คลอคลองเข้าห้องปรางค์
สร้อยสุดามารศรีรู้ทีรัก ทำเมินพักตร์ปราศรัยมิได้หมาง
เจ้าเคยได้ไปมารู้ท่าทาง ช่วยไปต่างมารดาเหมือนอารมณ์
เสร็จธุระจะสนองให้ต้องจิต ประสงค์คิดสิ่งไรจะให้สม
พระหน่อน้อยพลอยฟื้นกลับชื่นชม เหมือนนิยมยิ้มรับสั่งทั้งนํ้าตา
ไปสระสรงทรงเครื่องเรืองจรัส ตามกระษัตริย์สูงศักดิ์ข้างยักษา
แล้วสำเร็จเสร็จสรรพจับคทา ลีลามาเกยชัยพร้อมไพร่พล
ขึ้นทรงช้างพลางขับทัพทหาร เหาะทะยานลอยสล้างมากลางหน
กั้นกลิ้งกลดบดบังพระสุริยน กุมภัณฑ์พลห้อมล้อมไปพร้อมเพรียง
ประโคมฆ้องกลองแตรเกณฑ์แห่โห่ กึกก้องโกลาลั่นสนั่นเสียง
พระเปล่าเปลี่ยวเหลียวหลังดูวังเวียง พระทรวงเพียงผ่าวร้อนถอนฤทัย
เห็นปรางค์ทองน้องนางกลางนิเวศน์ ชลเนตรคลอคลองลงนองไหล
ยิ่งชะแง้แลพลางยิ่งห่างไกล ยิ่งไรไรเหลียวลับวับวิญญาณ์
ยิ่งอ้างว้างกลางเมฆวิเวกจิต เห็นแต่ทิศกลางทะเลแลเวหา
ยิ่งแลเหลียวเปลี่ยวใจนัยนา จนเวลาพลบค่ำยิ่งครํ่าครวญ
คลี่ผ้าทรงนงลักษณ์สะพักห่ม ยิ่งต้องลมหอมให้อาลัยหวน
เหมือนหอมเนื้อเจือจันทน์ให้รัญจวน ยิ่งอักอ่วนป่วนใจกระไรเลย
ยามรำลึกนึกเช่นเคยเห็นพักตร์ แม่ยอดรักเหมวรรณของฉันเอ๋ย
มาเหินห่างปางใดเมื่อไรเลย จะได้เชยชมชิดพระธิดา
จบดึกดื่นกลืนกลั้นกระสันสวาท ดูดาวดาษเกลื่อนสว่างกลางเวหา
พระจันทร์วงทรงกลดหมดเมฆา เหมือนนวลหน้านุชน้องผ่องโพยม
ชะยามนี้พี่ได้มาใกล้ชิด จะจุมพิตพักตร์หอมถนอมโฉม
จะอุ้มแอบแนบเคล้าประเล้าประโลม เหมือนกลิ่นโฉมแสนชื่นทุกคืนวัน
โอ้ดูเดือนเหมือนพระนุชสุดถนอม ดาราล้อมเหมือนหนึ่งเหล่าสาวสวรรค์
เคยนั่งเล่นเย็นลมชมพระจันทร์ ฝูงกำนัลแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
พระคะนึงถึงนางมากลางเมฆ การเวกร่อนร้องแซ่ซ้องเสียง
เหมือนขับกล่อมพร้อมเพราะเสนาะสำเนียง วิเวกเพียงพิณเพลงวังเวงใจ
เหมือนเสียงน้องร้องสักรวาแว่ว เสียงแจ้วแจ้วจับจิตพิสมัย
โอ้อกเอ๋ยเคยฟังอยู่วังใน มาจำไกลกลอยจิตวนิดา
หอมศรีนวลหวนให้จิตใจวาบ เหมือนกุหลาบดวงเนตรให้เชษฐา
จำปีสดรสสุคนธ์สุมณฑา มาโรยราเริศร้างเหินห่างกัน
เจ้าพี่เอ๋ยเคยนิมิตใจจิตหวัง จะเหมือนมั่งหรือไม่เมื่อไก่ขัน
พระครวญคร่ำรํ่าสะอื้นทุกคืนวัน จนถึงเมืองมารันดังพรรณนา
ไปเฝ้าพระบิตุราชมาตุรงค์ ทั้งสององค์รับขวัญด้วยหรรษา
ต่างลูบไล้ไถ่ถามพระลูกยา กุมาราเล่าตามเนื้อความมี
รับสั่งใช้ให้ไปเชิญเสด็จกลับ แวะกองทัพมาประณตบทศรี
พอหยุดพักสักเวลาในราตรี รุ่งพรุ่งนี้ก็จะลาพระคลาไคล ฯ
๏ ฝ่ายนางรัชฎาสูรประยูรยักษ์ เห็นลูกรักมัวหมองไม่ผ่องใส
จึงว่าเจ้าเศร้าโศกด้วยสิ่งใด ดูหม่นไหม้ไผ่ผอมเหมือนตรอมทรวง
หรืออยู่กรุงโกญจาไม่ผาสุก มีความทุกข์สิ่งไรที่ใหญ่หลวง
จงพรายแพร่งแจ้งตามความทั้งปวง เห็นเหงาง่วงท่วงทีไม่มีสบาย
กุมารชัยสุริยาก้มหน้านิ่ง ยิ่งคิดยิ่งอาลัยมิใคร่หาย
นํ้าตาคลอหล่อหลั่งลงพรั่งพราย สะอื้นอายวิญญาณ์ไม่พาที
บิตุรงค์สงสัยซักไซ้ถาม จงแจ้งความขุ่นข้องที่หมองศรี
หรือทุกข์โศกโรคภัยสิ่งใดมี หรือราคีขัดขวางเป็นอย่างไร
อันความทุกข์ลูกเต้าที่เศร้าหมอง เหมือนทุกข์ของพ่อแม่จะแก้ไข
หรือกริ้วโกรธโทษทัณฑ์มีฉันใด จงบอกให้แจ้งจิตในกิจจา
โอรสฟังบังคมก้มสิโรตม์ ประทานโทษที่คิดผิดหนักหนา
เหมือนกระต่ายหมายมั่นพระจันทรา ด้วยลูกยาหวังสวาทราชบุตรี
นางโฉมยงปลงจิตสนิทสนอม แต่เกรงบุญทูลกระหม่อมจอมกรุงศรี
พระโปรดด้วยช่วยทูลขอเทวี ให้เป็นที่พึ่งสมอารมณ์ปอง
พระบิตุราชมาตุรงค์ทรงพระสรวล เจ้าคิดควรแล้วที่เจ้าจะเศร้าหมอง
เหมือนต่อเรือเหลือลํ้ากว่าลำคลอง จึงขัดข้องค้างน้ำต้องตำรา
เหมือนหิ่งห้อยน้อยแสงจะแข่งแข จะมีแต่อัปภาคย์ยากหนักหนา
ถึงได้อยู่สู่สมภิรมยา เหมือนเป็นข้าเมียตัวย่อมกลัวเกรง
จริงจริงนะกระษัตรีถึงทีโกรธ จะให้โทษทับถมทำข่มเหง
แม้นร้างหย่าทารกรรมมิยำเยง เหมือนไม่เกรงบิตุราชมาตุรงค์
เราเหมือนฝูงยูงทองที่ครองศักดิ์ จะฟูมฟักใฝ่สูงกับฝูงหงส์
จงตรองตรึกนึกนิยมพอสมพงษ์ จะสืบทรงศรีสวัสดิ์กำจัดภัย ฯ
๏ โอรสฟังสั่งสอนถอนสะอื้น อุตส่าห์ขืนขัดความตามวิสัย
ทั้งนี้เพราะเคราะห์กรรมลูกทำไว้ เผอิญให้พบปะพระธิดา
ได้ตั้งสัตย์ปฏิญาณเป็นการขาด ไม่สมหวังดังมาดปรารถนา
ไม่มีคู่สู้ตายวายชีวา พลางก้มหน้านั่งสะท้อนถอนฤทัย
เจ้าพราหมณ์นิ่งอิงเอกเขนกนึก ให้ตรองตรึกเกรงผิดคิดไฉน
มีลูกเต้าเจ้ากรรมทำกระไร น้ำใจใหญ่เหลือล้นพ้นประมาณ
แม้นขืนขัดตัดความไม่ตามจิต จะม้วยมิดมั่นคงคิดสงสาร
จึงโอนอ่อนผ่อนตามความโบราณ เล่านิทานอิเหนาชาวชวา
เหมือนระตูจรกากับล่าสำ วิหยาสะกำขอลูกสาวท้าวดาหา
เพราะบุญน้อยพลอยพ่อมรณา อันลูกยาก็ย่อมรู้เรื่องบูราณ
จะให้พ่อขอสู่เหมือนดูถูก จะให้ลูกเทียมลูกเธอเสมอสมาน
แม้นพ่อผิดคิดเห็นไม่เป็นการ ถ้าลูกหลานผิดเห็นไม่เป็นไร
เห็นกับพ่อพอจะโปรดโทษให้พ่อ เจ้าทูลขอตามประสาอัชฌาสัย
ถึงมิโปรดโทษเจ้าที่เบาใจ ภูวไนยคงจะคิดถึงบิดร
โอรสฟังบังคมด้วยสมคิด ค่อยชื่นจิตจำคำที่รํ่าสอน
ทั้งชนนีดีใจช่วยให้พร จงผันผ่อนผิดพลั้งค่อยรั้งรอ
อย่าด่วนได้ไม่ถูกนะลูกนะ เห็นทรงพระอนุกูลจึงทูลขอ
หมั่นเคารพนบนอบให้ชอบพอ บุญของพ่อก็จะสมอารมณ์นึก
แล้วชวนให้ไสยาสน์บนอาสน์รัตน์ โสมนัสนิทราเวลาดึก
จนล่วงสามยามประโคมเสียงโครมครึก พระรู้สึกสรงชลสุคนธา
ประดับเครื่องเรืองงามอร่ามเพชร มงกุฎเก็จแก้วเก้าวาวเวหา
พอรุ่งแจ้งแสงสว่างกระจ่างตา จึงทูลลาบิตุราชมาตุรงค์ ฯ
๏ ต่างอวยชัยให้พรโอรสราช ให้สมมาดเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
โอรสรับอภิวาทบาทบงสุ์ มาขึ้นทรงช้างที่นั่งอลังการ
ทั้งหน้าหลังสังข์แตรแห่เสด็จ เหาะระเห็จห้อมล้อมพร้อมทหาร
พวกตัวนายซ้ายขวาเสนามาร เชิญเครื่องอานต่างต่างตามช้างทรง
ขึ้นสูงลิ่วปลิวเมฆวิเวกจิต สังเกตทิศที่ในไพรระหง
ครั้นเหนื่อยอ่อนร้อนแสงพระสุริยง ลงเดินดงรื่นร่มพนมเนิน
น่าสนุกรุกขชาติสะอาดสะอ้าน มีถํ้าธารลำเนาภูเขาเขิน
บ้างเวิ้งวุ้งสูงเทิ่งดังเชิงเทิน เป็นโตรกเตริ่นเนินผาโอฬารึก
บ้างเงื้อมงํ้านํ้าพุโปรยปรุปริ่ม ย้อยหยิมหยิมเยือกเย็นแข็งเป็นปึก
ที่นํ้าโผนโจนลั่นเสียงครั่นครึก สะเทื้อนสะทึกทุ่มโถมเสียงโครมครึม
ตะวันเที่ยงเสียงหมู่แมงภู่[๑]ผึ้ง ดังหึ่งหึ่งเหมือนหนึ่งฆ้องก้องกระหึม
ที่หุบห้องปล่องหินกระสินธุ์ซึม สงัดงึมเงื้อมผาดูน่ากลัว
บนยอดเขาเหล่าชะนีผีโขมด เสียงวิโรธร้องเพรียกร่ำเรียกผัว
ลิงลมน้อยห้อยโหนหิ้วโยนตัว ฝูงค่างยั้วเยี้ยวิ่งไต่กิ่งรัง
คณานกผกโผนตะโกนก้อง บ้างเริงร้องซ้องแซ่ดังแตรสังข์
พระเดินทางหว่างเนินเพลิดเพลินฟัง วิเวกวังเวงใจในไพรวัน
พญาลอท้อเสียงสำเนียงเฉื่อย โกญจาเจื้อยแจ้วแจ้วไก่แก้วขัน
ขมิ้นอ่อนนอนเรียงเคียงเคียงกัน เบญจวรรณไก่ฟ้าสุวาที
ดูน่ารักปักษาในป่าสูง เป็นฝูงฝูงหลายอย่างต่างต่างสี
คิดถึงองค์นงนุชพระบุตรี แม้นมาเห็นเช่นนี้จะดีใจ
จะชมเพลินเนินผาคณานก พฤกษาตกดอกดวงพวงไสว
จะกรีดเล็บเก็บผกาสุมาลัย จะสอดใส่แซมผมจะชมเชย
จะชี้ถามนามไม้จะได้บอก จะเย้าหยอกยินดีเจ้าพี่เอ๋ย
จะอุ้มแอบแนบนางไม่ห่างเลย ประคองเชยโฉมหอมถนอมนวล
เจ้าชมอื่นพี่จะชื่นด้วยชมน้อง จะยิ้มย่องปรีดิ์เปรมเกษมสรวล
ถึงผลักไสไม่พลอดจะกอดกวน ให้หยิกข่วนค้อนคมได้ชมเชย
จนเคลิ้มเคล้นเห็นหมอขี่คอช้าง นึกว่านางนิ่งสะเทิ้นทำเมินเฉย
เฝ้างอนง้อขอโทษอย่าโกรธเลย มานั่งเชยชมนกแก้วแจ้วเจรจา
แล้วลดองค์ลงประคองทั้งสองหัตถ์ กอดกระหวัดรัดกายจูบซ้ายขวา
หมอช้างกลัวตัวงอย่อกายา ไม่พูดจาห้ามปรามตามทำนอง
พระกลับเห็นเป็นยักษ์ผลักหมอช้าง ทำเทียมนางนิ่งฟุบเธอทุบถอง
กลับขึ้นนั่งบนบัลลังก์จำลองทอง ให้ตีฆ้องขานโห่เป็นโกลา
ขึ้นเหาะเหินเดินทางกลางอากาศ พร้อมอำมาตย์มูลนายทั้งซ้ายขวา
ไม่รอรั้งยั้งหยุดรีบรุดมา ถึงพารากาลวาศแจ้งราชการ
ขุนจิตรามารับไม่ยับยั้ง คอยเฝ้าทั้งเสนาแน่นหน้าฉาน
พอเสด็จออกข้างหน้าพากุมาร เข้ากราบกรานตรงพักตร์เธอทักทาย
ร้องเรียกชัยสุริยาให้มานั่ง ริมบัลลังก์เนาวรัตน์จรัสฉาย
แล้วตรัสถามความเมืองเคืองระคาย หรือสบายอยู่ด้วยกันเป็นฉันใด
กุมารหมอบนอบนบอภิวาท เชิงฉลาดทูลแจ้งแถลงไข
อันเสนีรี้พลสกลไกร ไม่มีภัยพูนสวัสดิ์อยู่อัตรา
แต่องค์พระมเหสีไม่มีสุข ระทมทุกข์ถึงพระองค์ทั้งวงศา
เป็นปีหนึ่งจึงได้อ่านเรื่องสารตรา จึงทราบว่าบาทบงสุ์มาสงคราม
พระมาตุรงค์วงศาจะมาช่วย วิตกด้วยยังไม่เตียนที่เสี้ยนหนาม
ทั้งพระองค์ทรงคิดจะติดตาม หาพระรามวงศ์องค์โอรส
พอพระนุชบุตรีทวีโศก ประชวรโรคร้อนรํ่าแต่กำสรด
จึงตรัสใช้ให้ข้ามาประณต ให้พระองค์ทรงยศทราบบทมาลย์
ถ้าแม้นพระจะรักษากาลวาศ ไม่คืนราชนิเวศน์ประเทศสถาน
จะทูลลาพาพงศ์พวกวงศ์วาน ยกทหารไปเที่ยวตามรามวงศ์ ฯ
๏ พระรู้เท่าเยาวลักษณ์เห็นจักกริ่ง ว่ารักหญิงแล้วก็ใจมักใหลหลง
จึงว่ามาช้านานการณรงค์ ไม่เสร็จสงครามยังหยุดฟังการ
เจ้ามานี่ดีนักจักให้เจ้า อยู่แทนเรารักษาโยธาหาญ
พลางหยิบกระบองของประลัยกัลป์มาร ยื่นประทานไว้ให้ชัยสุริยา
อยู่ปกป้องครองกรุงบำรุงราชย์ ใครองอาจข้องขัดตัดเกศา
ตั้งเสนีที่สนิทชื่อจิตรา เป็นฝ่ายหน้าว่าขานการนคร
สั่งเสนากาลวาศอำมาตย์ใหญ่ เร่งเตรียมไพร่พลมารชาญสมร
ขึ้นสามคํ่ากำหนดบทจร ไปนครโกญจาอย่าช้าการ
แล้วชวนชัยสุริยาขึ้นปราสาท ตรัสมอบราชนิเวศน์ประเทศสถาน
เลือกสุรางค์นางระบำที่ชำนาญ กับอยู่งานงามงามให้ตามไป
แล้วถามเทพกินราว่าข้านี้ จะไปบุรีแล้วเจ้าจะคิดไฉน
จะขอถามตามประสงค์จำนงใน จะตามไปหรือจะอยู่ให้รู้ความ
๏ นางฟังตรัสอัดอั้นให้ตันจิต รำคาญคิดขัดขวางระคางขาม
เป็นสตรีมิไปก็ไม่งาม จึงทูลความตามแต่พระจะเมตตา
รู้สึกตัวกลัวแกล้งระแวงผิด ด้วยชีวิตนี้ยังรักอยู่หนักหนา
ในชาตินี้มิได้ขัดพระอัชฌา ให้ช่วงใช้ไปกว่าชีวาวาย ฯ
๏ พระว่าพี่นี้ก็ถามด้วยความรัก เหตุเพราะหักอาลัยมิใคร่หาย
ด้วยไหนไหนได้เป็นเมียคิดเสียดาย จะเป็นหม้ายอยู่เปล่าเปล่าไม่เข้าการ
จะพาไปไว้บูรีเป็นที่ชื่น สำราญรื่นร่วมเขตนิเวศน์สถาน
ได้ใกล้ไกลไปมาไม่ช้านาน หรือเป็นการกีดขวางหรืออย่างไร ฯ
๏ นางรับสั่งบังคมก้มสิโรตม์ ซึ่งทรงโปรดปรานีจะมีไหน
ไม่ข้องขัดสัจจังด้วยหวังใจ จะใคร่ไปรองบาทไม่คลาดคลาย
ทุกข์ก็มีที่จะต้องเป็นสองเจ้า ไม่เคยเข้าใจการประมาณหมาย
เหมือนเขาว่าข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย ได้อับอายยากแค้นแสนทวี
ก็ตามกรรมทำไว้จะใช้ชาติ ขอพึ่งบาทบงกชบทศรี
จะยากเย็นเป็นตายร้ายหรือดี ก็ตามทีเถิดสู้ทนไปจนตาย
พระยิ้มพลางทางว่าอันมนุษย์ บริสุทธิ์ศีลทานประมาณหมาย
ถึงวิสัยใจบาปที่หยาบคาย ก็ไม่ร้ายแรงนักเหมือนยักษ์มาร
พี่ขอบใจไมตรีศรีสวัสดิ์ ที่ซื่อสัตย์สามิภักดิ์สมัครสมาน
จงเตรียมเหล่าสาวสรรค์พนักงาน ได้ฤกษ์พานพรุ่งนี้จะลีลา
นางรับสั่งบังคมบรมนาถ มาปราสาทสั่งขรัวนายทั้งซ้ายขวา
กำชับเหล่าสาวสรรค์ฝูงกัลยา ดูตรวจตราเครื่องอานเตรียมการไว้ ฯ
๏ ฝ่ายเสนากาลวาศต่างบาดหมาย ทั้งไพร่นายเตรียมกันเสียงหวั่นไหว
ถือปืนผาอาวุธทั้งชุดไฟ แต่ล้วนใส่ปีกบินสิ้นทั้งนั้น
สมทบกับทัพพยนต์ทั้งพลยักษ์ ได้พร้อมพรักพลไพร่พอไก่ขัน
บุษบกนกเทียมตระเตรียมกัน รับกำนัลนักสนมกรมใน
นกอินทรีที่นั่งบัลลังก์อาสน์ มีสิงหาสน์ห้องทองม่านสองไข
มาเทียบเกยเคยรับประทับไว้ พออุทัยไตรตรัสชัชวาล ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงโฉมประโลมสวาท ตื่นไสยาสน์อ่าองค์ทรงสนาน
ประดับเครื่องเรืององค์อลงการ แก้วประพาฬเพชรพลอยแพรวพราวพราย
ครั้นเสร็จสรรพกับองค์อนงค์นาฏ จากปราสาทมนเทียรวิเชียรฉาย
นางเชิญเครื่องเยื้องย่างสำอางกาย ต่างนาดกรายตามเสด็จกรีดเล็บยาว
พระขึ้นนั่งเหนือบัลลังก์อลงกต ที่ชั้นลดห้ามแหนพวกแสนสาว
ล้วนรูปร่างอย่างหุ่นพึงรุ่นราว พับเพียบท้าวแขนช้อยชม้อยเมียง
ได้ฤกษ์ดีตีฆ้องเลื่อนกองทัพ ต่างโห่รับเลื่อนลั่นสนั่นเสียง
กลองชนะมลายูเป็นคู่เคียง ขึ้นเหาะเรียงรายสล้างกลางอัมพร
อสุรินบินแห่เป่าแตรสังข์ ทั้งหน้าหลังคั่งคับสลับสลอน
ค่อยลอยเลื่อนเคลื่อนคลาพลากร อินทรีร่อนลอยคว้างไปกลางพล
สงสารองค์นงลักษณ์อัคเรศ แหวกม่านทองส่องเนตรในเวหน
เห็นปราสาทราชวังเป็นกังวล โอ้จำจนจำพรากจำจากจร
นิจจาเอ๋ยเคยเห็นจะเว้นว่าง ไปเหินห่างห้องสุวรรณที่บรรจถรณ์
เคยผาสุกทุกเวลาเมื่อหน้าร้อน เผยบัญชรชมจันทร์เมื่อวันเพ็ง
เสียดายสวนล้วนบุปผาระย้าย้อย เคยนั่งสอยมาลีอยู่ที่เก๋ง
จะเริศร้างห่างแหสุดแลเล็ง ยิ่งพิศเพ่งพารายิ่งอาลัย
ยิ่งลิบลับวับจิตคิดสังเวช พระชลเนตรคลอคลอหลั่งหล่อไหล
อุตส่าห์ฝืนกลืนกลํ้าระกำใจ ชายสไบนงลักษณ์ซับพักตรา
คิดคะนึงถึงตัวที่มัวหมอง มีผัวสองเสียชาติวาสนา
ต้องจำใจไปเป็นน้อยสร้อยสุดา จะหยาบช้าฉันใดก็ไม่รู้
เมื่อพบปะจะต้องหมอบต้องนอบนบ ยิ่งปรารภร้อนจิตคิดอดสู
มิห่วงลูกผูกจิตคิดคิดดู ไม่ขออยู่สู้ตายวายชีวา ฯ
๏ นางครวญครํ่ารํ่าสะอึกสะอื้นไห้ พระชลนัยน์พร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระเห็นนางห่างเหินเมินพักตรา ก็รู้ทีกิริยาที่อาลัย
แกล้งโลมเล้าเซ้าซี้จี้รักแร้ โน่นแน่แลดูมหาชลาศัย
เฝ้าผินหลังนั่งตะลึงคิดถึงใคร สิ้นอาลัยพี่แล้วหรือแก้วตา
จะจัดแจงแปลงตัวเหมือนผัวเก่า จะให้เจ้าจงรักให้หนักหนา
ให้เขี้ยวงอกออกมายาวสักเก้าวา จงผินหน้ามาเถิดเจ้าอย่าเศร้าใจ ฯ
๏ นางเจ็บจิตคิดแค้นว่าแสนเข็ญ เฝ้าล้อเล่นเช่นนี้น่าน้ำตาไหล
เพราะแปลงเป็นเช่นผัวแทนตัวไป จึงรักใคร่มาเป็นถึงเช่นนี้
ถ้าหาไม่ใจหมายจะตายเสีย ไม่เป็นเมียน้อยมนุษย์สุดบัดสี
เคยปลอมยักษ์รักใคร่เคยได้ที แต่เพียงนี้อกน้องจะพองพัง
คิดถึงตัวกลัวอายเสียดายชื่อ ไปเบื้องหน้าฟังจะครือเคืองสันหลัง
อย่าเยาะยักษ์นักเลยได้เคยฟัง แม้นยักษ์ยังอยู่ที่ไหนจะได้มา
พระว่าพี่นี้ก็รู้อยู่ดอกน้อง ได้ตามร่องรอยรักเพราะยักษา
เหมือนละครอ่อนหัตถ์ช่องสัทธา พึ่งจะมาพบพานงานประชัน
ฝ่ายเจ้างานท่านจึงเมินไม่เพลินจิต เพราะรำผิดเพลงจังหวะไม่ขยัน
จะฝึกใหม่ย้ายอย่างเอารางวัล ให้เทียมทันท่าทางเหมือนอย่างยักษ์
เจ้าไม่อยากฝากตัวผัวมนุษย์ จึงโศกสุดเศร้าทรวงคิดหน่วงหนัก
แม้นชุบได้มิให้น้องมัวหมองพักตร์ จะให้พรักพร้อมหน้าสิ้นอาลัย ฯ
๏ นางแสนแค้นแสนอายตะกายอก น้ำตาตกซึมโซมชโลมไหล
เหมือนเสี้ยนยอกชอกช้ำในน้ำใจ สะอื้นไห้ฮักฮักซบพักตรา
พระเลียนล้อตอแยนี่แน่น้อง นึกว่าร้องดอกสร้อยลอยเวหา
พลางฉวยมือหรือจะรักเล่นสักรวา เพลงไก่ป่ากันเถิดนะเห็นจะเพราะ
เห็นนางนิ่งยิ่งเตือนยิ่งเบือนบิด กระแซะกระชิดชวนชอบปลอบประเหลาะ
แกล้งยุดเย้าเซ้าซี้จี้จำเพาะ นางหัวเราะทั้งน้ำตาว่าน่าแค้น
พระค่อนว่าสาหัสทั้งตัดพ้อ ยังเวียนล้อน่าเบื่อเห็นเหลือแสน
พระว่าใครใช้ให้หมอบไม่ตอบแทน ไม่หายแค้นข้าไม่ฟังจะนั่งกวน
พลางหยิบแก้มแนมหนีบบีบนาสิก นางผลักพลิกผินผันกระสันสรวล
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์ต่างสำรวล พระชี้ชวนชมนกวิหคบิน
เห็นฝูงครุฑยุดนาคกระชากฉีก บ้างบินหลีกหลบหันโผผันผิน
พวกปักษาวายุภัศ[๒]หัสดิน เที่ยวโบกบินบนอากาศดาษดา
บ้างโฉบฉาบคาบช้างคาบกวางเสือ ขยอกเหยื่อร่อนเร่บนเวหา
ครั้นพลบคํ่ายํ่าฆ้องกลองสัญญา ดูมืดคลุ้มกลุ้มฟ้านภาลัย ฯ
๏ พวกพยนต์พลรบจุดคบแห่ เสียงเซ็งแซ่ช่วงทางสว่างไสว
นายทหารขานฆ้องป๋องป๋องไป สนั่นในฟากฟ้านภาโพยม
พระเอนเอกเขนกนั่งบัลลังก์อาสน์ เผยสิงหาสน์ลมเรื่อยชื่นเฉื่อยโฉม
ดูดาวช่วงดวงเด่นเหมือนเช่นโคม นํ้าค้างโทรมสาดเชยรำเพยพาน
นิ่งบรรทมชมจันทร์บนบรรจถรณ์ พร้อมกินนรนางสำหรับกล่อมขับขาน
ตีโทนทับรับเพลงบรรเลงลาญ บ้างอยู่งานโบกปัดนั่งพัดวี ฯ
๏ จะกล่าวชัยสุริยาอยู่กาลวาศ ใจจะขาดขุ่นข้องให้หมองศรี
คิดถึงองค์นงนุชพระบุตรี มิรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
จะขอตัวกลัวว่าอาญาศึก เป็นโทษลึกเหลือหนักถึงตักษัย
ถึงได้เมืองเรืองยศสลดใจ ไม่เหมือนได้พระธิดาในอารมณ์
สาวสุรางค์นางบำเรอเสนอหน้า ไม่ปรารถนานึกคิดสนิทสนม
ใครแต่งแง่แสนงอนทำค้อนคม แกล้งขากถ่มทุดให้ไม่ไยดี
พวกท้าวนางต่างหาบรรดาสาว ที่รุ่นราวรูปร่างสำอางศรี
เป็นเวรเวียนเปลี่ยนผลัดเข้าพัดวี ไม่ไยดีด้วยเธอคิดถึงธิดา
ยามเสวยเลยอิ่มให้หงิมง่วง ไม่หายห่วงเหมวรรณเฝ้าฝันหา
ทุกเช้าคํ่ารำพึงถึงเวลา ออกนั่งว่าราชการงานทั้งปวง
ครั้นเสร็จสรรพกลับเข้าไปที่ไสยาสน์ แต่งนิราศรํ่าเรื่องจากเมืองหลวง
ถึงย่านไหนให้สลดกำสรดทรวง คิดถึงดวงเนตรนุชพระบุตรี
แม้นปางใดได้สมอารมณ์รัก เหมือนผัดพักตร์พี่ยาเป็นราศี
ถึงตัวร้างต่างมาจากธานี แต่ใจพี่นี้เข้าไปอยู่ในวัง
เปรียบเหมือนพระอภัยพระทัยเศร้า เมื่อลูกเจ้ากรุงลังกาจับมาขัง
ต้องเปลี่ยวเปล่าเหงาง่วงเพียงทรวงพัง ไม่อินังนั่งเฉยละเลยเมิน
เหมือนพี่ยาสามิภักดิ์เพราะรักน้อง มีแต่ต้องหมองหมางระคางเขิน
ไม่ยืดยาวคราวเคราะห์จำเพาะเผอิญ จะห่างเหินเนิ่นนานไม่พานพบ
พระประดิษฐ์คิดแต่งแจ้งประจักษ์ ล้วนเรื่องรักรํ่าไรมิใคร่จบ
จนยามสามตามเทียนเขียนแล้วลบ ให้ปรารภร้อนฤทัยอาลัยลาญ
ถึงยามนอนกรพาดนลาฏนิ่ง ยิ่งคิดยิ่งให้วิโยคโศกสงสาร
เป็นทุกข์ตรอมผอมเหลืองอยู่เมืองมาร รํ่าแต่อ่านเรื่องนิราศไม่ขาดวัน ฯ
๏ ฝ่ายทัพพระสิงหไกรภพระเห็จ รีบเสด็จด้วยพหลพลขันธ์
ได้เดือนครึ่งถึงพาราเมืองมารัน พอสายัณห์หยุดประทับพลับพลาไชย
เจ้าพราหมณ์พาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์ เฝ้าพระบาทบัญชาตรัสปราศรัย
ถึงถิ่นฐานบำรุงซึ่งกรุงไกร พราหมณ์ทูลให้ทราบอุบลแต่ต้นมา
ทั้งองค์พระอัยกียินดีนัก พาวงศ์ยักษ์หญิงชายทั้งซ้ายขวา
ไปเยี่ยมถามความเมืองเรื่องนัดดา พระวันทาทูลแถลงให้แจ้งความ
เมื่อรบรับกับเทพาสูรานั้น ประลัยกัลป์วายวางกลางสนาม
ตั้งแต่ต้นจนสำเร็จเสร็จสงคราม แต่เจ้ารามวงศ์พาธิดาไป
ให้ติดตามถามรอบทุกขอบเขต ไม่แจ้งเหตุว่าไปหนตำบลไหน
จะแยกย้ายรายพลสกลไกร เที่ยวตามหากว่าจะได้ดังใจจง
พระอัยกีตีทรวงเป็นห่วงหลาน แสนสงสารหลานเอ๋ยจะเลยหลง
พลางสั่งว่าถ้าไปปะรามวงศ์ พ่อจงส่งตัวมาให้อัยกี
แล้วดูเหล่าสาวสุรางค์นางห้ามแหน ให้หึงแทนสร้อยสุดามารศรี
ว่าพ่อพามาทำไมมันไม่ดี แต่ล้วนอีเจ้าเสน่ห์เจ้าเล่ห์กล
เชื้อกินรงอนแง่ทั้งแก่สาว จะมีคาวเคืองเข็ญไม่เป็นผล
ฟังแม่ว่าอย่านะอย่าปะปน ใช้เป็นคนขนขยะจึงจะควร
พลางค้อนควักพยักหน้าประสาแก่ พระยอบแต่องค์ลงทรงพระสรวล
นางพูดพร่ำรํ่าว่าเวลาจวน จึงลาชวนวงศาเข้าธานี ฯ
๏ จอมกระษัตริย์ตรัสสั่งพราหมณ์พี่เลี้ยง รักษาเยี่ยงอย่างบำรุงชาวกรุงศรี
ตรวจตระเวนเกณฑ์พหลพลโยธี ไปทั้งสี่ทิศตามรามวงศ์
แม้นรู้เรื่องเคืองเข็ญเป็นไฉน จงบอกให้แจ้งความตามประสงค์
แล้วยกทัพขับทหารชาญณรงค์ รีบนกทรงตรงมาถึงธานี
เข้าในวังพรั่งพร้อมประยูรญาติ ที่ปราสาทสร้อยสุดามารศรี
พวกห้ามแหนแสนสุรางค์ต่างยินดี มาเฝ้าที่ชานพักพร้อมพรักกัน
พระเล่าความตามเรื่องรบเมืองยักษ์ ถึงสองพักเข่นฆ่าไม่อาสัญ
พระลูกรักลักธิดาไปอารัญ ถามกุมภัณฑ์มิได้แจ้งแห่งกิจจา
ได้แต่ตัวแม่ยายลูกชายเจ้า ทั้งพงศ์เผ่าที่รักของยักษา
ล้วนเชื้อสายฝ่ายกินรกวาดต้อนมา ไว้ใช้เล่นเป็นสง่าในธานี
เป็นเกี่ยวดองของเจ้าเยาวลักษณ์ เห็นแก่พักตร์ธิดามารศรี
จัดตึกใหญ่ให้อยู่ตามผู้ดี พอเป็นที่อาศัยอยู่ในวัง
สร้อยสุดาพาซื่อไม่ถือโกรธ รับพระโอษฐ์ภูวไนยเหมือนใจหวัง
ให้จัดแจงแต่งตึกเตียงบัลลังก์ อยู่ทั่วทั้งสาวสรรค์กำนัลนาง
ครั้นสายัณห์เรียกสุพรรณภาชน์เสวย เหมือนอย่างเคยปรนนิบัติไม่ขัดขวาง
ครั้นผ่านเกล้าเข้าที่ศรีสำอาง พระนุชนางนวดฟั้นให้บรรทม
พระเชยชื่นรื่นเรียงเคียงเขนย เหมือนอย่างเคยเชยชิดสนิทสนม
นางทูลถามตามระแวงแคลงอารมณ์ พระไปชมสมบัติอสุรา
อันนารีที่บำรุงเจ้ากรุงยักษ์ ที่งามทรงวงพักตร์มีหนักหนา
ไม่มีคนปรนนิบัติชอบอัชฌา เลยหรือว่ามีบ้างเป็นอย่างไร ฯ
๏ พระฟังคำทำเฉยแกล้งเลยหลับ นางยิ่งจับพิรุธสุดสงสัย
ยิ่งเซ้าซี้มิได้ตรัสยิ่งขัดใจ นางพิไรรํ่าว่าพระสามี
นี่หรือพระอนุกูลพระทูลเกล้า ไปหลงเฝ้าฟูมฟักเมืองยักษี
จึงเพลิดเพลินเนิ่นช้าอยู่กว่าปี เพราะมีที่พิศวาสไม่คลาดคลาย
คิดว่ายังตั้งสงครามปราบปรามยักษ์ มิรู้รักรัดมั่นกระสันสาย
ให้เศร้าสร้อยคอยหาระอาอาย นึกเสียดายนํ้าตาหนักหนานัก
ยังมิหนำซํ้าพาเอามาเย้ย โอ้อกเอ๋ยอาภัพอัปลักษณ์
พระลืมตามรามวงศ์เพราะหลงรัก เห็นประจักษ์แล้วว่าวาสนาน้อย
ตั้งแต่นี้มีแต่จะแหห่าง เปรียบเหมือนอย่างนํ้าลดต้องถดถอย
นางกินรหล่อนจะปลิวขึ้นลิ่วลอย จะต้องน้อยหน้ารับแต่อับอาย
พระมาถึงจึงไม่ตรัสดูอัดอั้น เพราะผูกพันพิศวาสที่มาดหมาย
เหมือนหนึ่งน้องรองรังเป็นซังตาย เปรียบเหมือนปลายอ้อยจืดออกชืดชื้อ ฯ
๏ พระยิ้มพลางทางว่าน่าหัวร่อ นั่งเทศน์จ้อแต่พลบจบแล้วหรือ
ทำหงุดหงิดจิตใจเหมือนไฟฮือ ขืนจะรื้อเรื่องตายให้กลายเป็น
ประเวณีมีศักดิ์อัคเรศ จะก่อเหตุหึงเชลยไม่เคยเห็น
แม้นไม่บอกยอกย้อนคิดซ่อนเร้น ก็จำเป็นจำถามตามสงกา
นี่ก็พามาให้ทั้งใหญ่น้อย ให้ใช้สอยสุดแต่จิตขนิษฐา
จะซักถามความพิสูจน์เหลือพูดจา พี่จะอ้าโอษฐ์บอกไม่ออกเลย ฯ
๏ นางฟังตรัสตัดบทว่าอดสู ใครจะรู้เท่าเล่าแม่เจ้าเอ๋ย
จะปิดควันกันความเหมือนหนามเตย มิให้เผยปากได้จนใจจริง
น้องทูลถามตามตรงพระทรงยศ แกล้งเลี้ยวลดว่าให้เจ็บใจหญิง
จะให้เป็นเช่นไม้ขอนเขาทอนทิ้ง ไม่ไหวติงนิ่งอยู่หลับหูตา
นั่นแหละพระจะไม่อายให้หายเงียบ ถ้ากริบเกรียบก็กระดากยากนักหนา
จะหาเข็มเล่มใหญ่กับไหมมา เย็บปากไว้ไม่ว่าไม่พาที ฯ
๏ พระสรวลสันต์กลั้นยิ้มว่าหงิมแท้ เดี๋ยวนี้แง่งอกแหลมสอดแซมศรี
จะเย็บปากยากอยู่ไม่สู้ดี ไม่เหมือนที่ฝึกหัดให้ชัดเจน
แม้นเจ้าจะให้ผัวกลัวอำนาจ เอาผ้าคาดเคียนอกถกเขมร
ทะเลาะล้อต่อเถียงให้เสียงเกน ใครชิงผัวกลัวระเนนแล้วน้องรัก
จงเรียนรํ่าจำตำราแม่ค้าปลด รู้ประชดประชันขยันหนัก
นางยิ้มพลางทางว่าพระชนะยักษ์ ได้เอกอัครชายาเจ้าคารม
หรือจึงจำตำราเอามาสอน หรือจะค่อนแคะว่าให้สาสม
พระแย้มสรวลชวนสนิทแนบชิดชม จนบรรทมหลับไปในไสยา
ครั้นรุ่งแจ้งแต่งองค์สรงเสวย เหมือนอย่างเคยสรวลสันต์ด้วยหรรษา
ให้สาวใช้ไปที่เทพกินรา บอกให้มาทั้งสุรางค์นางกำนัล ฯ
๏ สาวใช้รับอภิวาทแล้วยาตรเยื้อง ไปแจ้งเรื่องรับสั่งนรังสรรค์
พระภูวไนยให้หาจงพากัน ไปสุวรรณปรางค์มาศปราสาททอง ฯ
๏ ฝ่ายโฉมเทพกินราประหม่าจิต สุดจะคิดขัดขวางให้หมางหมอง
ต้องรับคำจำใจจะไปลอง เข้าในห้องไห้สะอื้นกลืนนํ้าตา
ไม่แต่งองค์ทรงประดับสำรับเก่า กำสรดเศร้าโศกสยายปลายเกศา
ชวนที่รักยักขินีแล้วลีลา พร้อมสาวสรรค์กัลยาฝูงนารี
ไปปรางค์รัตน์ชัชวาลขึ้นชานพัก เห็นทรงศักดิ์สร้อยสุดามารศรี
ค่อยก้มกรานคลานมากราบสามี แล้วอัญชลีนงลักษณ์ก้มพักตรา ฯ
๏ นางรับหัตถ์ตรัสเรียกมาริมอาสน์ พระนุชนาฏโปรดประทานพานสลา
แล้วถามความรามวงศ์องค์ธิดา จะลอบพากันไปหนตำบลใด
นางนบนอบตอบความตามสุภาพ สืบไม่ทราบว่าไปหนตำบลไหน
สร้อยสุดาปรานีศรีสะใภ้ จึงปราศรัยซื่อตรงเหมือนพงศ์พันธุ์
จงนึกว่าข้านี้เหมือนพี่น้อง ไม่ขัดข้องขึ้งเคียดคิดเดียดฉันท์
ด้วยถูกเต้าเล่าก็ได้รักใคร่กัน จะสืบพันธุ์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี
แม้นขัดขวางอย่างไรจงให้รู้ จะคํ้าชูช่วยรักษามารศรี
นางคำนับรับพระเสาวนีย์ ต่างเปรมปรีดิ์ปรองดองกันสองรา ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาศักดาเดช เห็นอัคเรศรักกันก็หรรษา
ครั้นสุริย์ฉายบ่ายคะเนได้เวลา ออกนั่งหน้าพระโรงรัตน์ชัชวาล
พร้อมพระวงศ์พงศาพฤฒามาตย์ อภิวาทดาษดาแน่นหน้าฉาน
พระตรัสถามความเมรุที่เกณฑ์การ ต้องงดงานการค้างเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายขุนนางช่างทำทุกตำแหน่ง เอาแผนที่ชี้แจงแถลงไข
ได้ปรุงปรับสรรพเสร็จสำเร็จไว้ ตัดหัวไม้เกลากล่อมมีพร้อมกัน
ทั้งเมรุซิกเมรุแซ๊กแผนกนอก ระทาดอกไม้ฉัตรได้จัดสรร
แม้นจะตั้งนั่งร้านทำการนั้น สักสิบวันก็จะเสร็จสำเร็จการ ฯ
๏ พระทรงฟังสั่งให้ทำทุกตำแหน่ง แล้วให้แต่งคำประกาศราชสาร
ไปแจ้งทั่วหัวเมืองตามเรื่องงาน ให้พวกมารม้าใช้ถือไคลคลา
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จขึ้นปราสาท พวกอำมาตย์บาดหมายตามซ้ายขวา
บ้างเขียนบอกลอกฉบับประทับตรา สั่งให้ม้าใช้ถือหนังสือไป
พวกทำเมรุเกณฑ์พลอลหม่าน ถือพร้าขวานถากฟันเสียงหวั่นไหว
ตั้งนั่งร้านกว้านรอกทั้งนอกใน ยกเสาใหญ่ใส่ประดับปรับเครื่องบน
พวกเมรุทิศติดยอดตลอดสล้าง ยกสามสร้างส่งรับกันสับสน
สี่ตำรวจตรวจไล่พวกไพร่พล บ้างแบกขนอลหม่านทำการเมรุ
บ้างผูกแผงแบ่งบวกฝ่ายพวกเขียน ประจงเจียนรูปวาดแต้มชาดเสน
ประกวดกันสันทัดล้วนจัดเจน ทุกกองเกณฑ์จัดระดมเข้าสมทบ
สถลมารถราชวัติยกฉัตรปัก รูปสัตว์ชักผ้าไตรใส่มรฑป
ทั้งโรงเล่นเต้นรำรีบทำครบ ช่างสมทบทำเบญจาเสร็จสารพัน ฯ
๏ ฝ่ายเสนาม้าใช้ไปทุกแห่ง วางบอกแจ้งเจ้าประเทศทุกเขตขัณฑ์
กุมารชัยสุริยามามารัน สมทบกันกับบิดารีบคลาไคล
ถึงกรุงแก้วโกญจาพากันเข้า ไปคอยเฝ้าริมพระโรงจรัสไข
กับเมืองน้อยร้อยประเทศเขตกรุงไกร ทั้งนายไพร่พร้อมหน้าแน่นธานี ฯ
๏ จะกล่าวองค์ทรงฤทธิ์อดิศร สถาวรภิญโญดังโกสีย์
สถิตแท่นแว่นฟ้าฝูงนารี คอยพัดวีแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
สาวสุรางค์นางสำหรับร้องขับกล่อม ประสานซ้อมซอเรื่อยฉํ่าเฉื่อยเสียง
บ้างดีดสีปี่แก้วแจ้วจำเรียง วิเวกเวียงวังราชไม่ขาดวัน
ครั้นเวลานาทีสี่โมงเศษ พระปิ่นเกศโกญจามหาสวรรย์
เข้าที่สรงทรงสุคนธ์ปนอำพัน กระแจะจันทน์หอมฟุ้งจรุงใจ
แล้วทรงเครื่องเรืองจรัสไตรตรัสเตร็จ ล้วนพลอยเพชรแพรวพร่างสว่างไสว
ครั้นเสร็จสรรพจับพระแสงสวมมาลัย กำนัลในนางห้ามตามลีลา
ออกแท่นทองห้องโถงพระโรงราช พร้อมอำมาตย์เฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
พระเอื้อนอรรถตรัสเรียกพราหมณ์จินดา กับชัยสุริยามาหน้าบัลลังก์
แล้วตรัสถามความเมืองขัดเคืองเข็ญ หรือค่อยเป็นสุขสบายเมื่อภายหลัง
ต่างทูลพระหริวงศ์ดำรงวัง เป็นสุขทั้งสองนครไม่ร้อนรน
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศช่วย อุดมด้วยไร่นาได้ฟ้าฝน
ทั้งเหนือใต้ไพร่ฟ้าประชาชน ทุกตำบลบันเทิงเริงสำราญ
พระทรงฟังสรรเสริญเจริญสวัสดิ์ โองการตรัสถามสิ้นทุกถิ่นฐาน
พวกผู้รั้งต่างประณตบทมาลย์ ทูลถึงบ้านเมืองเป็นสุขทุกตำบล
พระชื่นชมโสมนัสดำรัสสั่ง ให้โหรตั้งฤกษ์มหาสถาผล
จะมีงานการพระศพสมทบพล ให้ปลอดพ้นไพรีที่บีฑา
โหรรับสั่งตั้งวิธียี่สิบเจ็ด ได้ฤกษ์เสร็จทิพตรีดีหนักหนา
จึงกราบทูลมูลความตามตำรา ขึ้นสิบห้าคํ่านั้นไม่อันตราย ฯ
๏ พระทรงฟังสั่งขุนนางต่างตำแหน่ง ให้จัดแจงเตรียมประกาศแจกบาดหมาย
แล้วคืนเข้ามนเทียรวิเชียรพราย สั่งขรัวยายท้าวนางเตรียมข้างใน ฯ
๏ ฝ่ายเวียงวังคลังนามาข้างนอก ต่างหมายบอกตามตำแหน่งแถลงไข
ถึงวันฤกษ์เบิกอรุณวิ่งวุ่นไป ต่างสอดใส่เสื้อแดงตกแต่งกาย
พวกเกณฑ์แห่แตรสังข์หน้าหลังรถ ถือกลิ้งกลดอภิรุมกั้นชุมสาย
ทั้งจามรชอนตะวันเป็นหลั่นราย ข้างหน้าฝ่ายซ้ายขวาเทวาเรียง
ทั้งรูปสัตว์จัตุบาทประหลาดหลาก มีคนลากล้อแห่เซ็งแซ่เสียง
กลองชนะมลายูเป็นคู่เคียง ได้พร้อมเพรียงเชิญพระโกศขึ้นรถทอง
สารถีตีม้าชักคลาเคลื่อน ดูงามเหมือนเวชยันต์ผันผยอง
ทั้งหน้าหลังสังข์แตรเสียงแซ่ซ้อง ปี่พาทย์ฆ้องกลองประโคมครื้นโครมดัง
พวกพระวงศ์พงศาทรงม้าเครื่อง เสด็จเนื่องแน่นทางไปข้างหลัง
ถึงเมรุรัตน์จัตุสดมภ์กรมวัง เชิญพระโกศแก้วตั้งบนเบญจา ฯ
๏ พวกโยคีชีพราหมณ์ขึ้นสามสร้าง หนังสือกางต่างประกวดสวดคาถา
เหล่าฤๅษีชีไพรใส่ชฎา นิมนต์มาบังสุกุลทำบุญทาน
ถวายร่มพรมหนังเครื่องสังเค็ด ครั้นสรรพเสร็จสวดสิกขาฉันอาหาร
ฝ่ายชาวคลังบังคมก้มกราบกราน ขึ้นทิ้งทานกำมพฤกษ์[๑]เสียงคึกคัก
พวกชายหญิงชิงมะนาวทั้งสาวหนุ่ม เป็นกลุ่มกลุ่มกลุ้มกลัดพลิกพลัดผลัก
บ้างแกะมือยื้อลากกระชากชัก เสียงอึกอักอุตลุดฉวยฉุดชิง
พวกชายเบียดเสียดสาวพลาดเท้าล้ม แกล้งเกลียวกลมกอดปลํ้าขยำหญิง
เสียงฮาเฮเซซวนป่วนประวิง บ้างล้มกลิ้งวิ่งโจนลุยโคลนเลน ฯ
๏ ฝ่ายพวกเล่นเต้นรำโรงหุ่นโขน ตีตะโพนกลองฉาวเชิดกราวเขน
พวกไม้สูงสันทัดล้วนจัดเจน หกคะเมนไต่ลวดประกวดกัน
บ้างรำแพนแอ่นอกหางนกถือ กระหวัดมือแกว่งกวัดสะพัดผัน
คนดูเพลินเดินดื่นนับหมื่นพัน เที่ยวดูงานการประชันเบียดกันเอง
พวกผู้หญิงชิงที่ดูอีเหนา[๒] ที่เป็นเจ้าคารมรุกข่มเหง
พวกขี้เมาเหล่าชายฝ่ายนักเลง เที่ยวโฉงเฉงฉวยคว้าหยอกนารี ฯ
๏ ฝ่ายสาวสาวชาวป่าชาวนาสวน แต่ล้วนอ้วนจํ้ามํ่าดำมิดหมี
ดัดปีกเชิดเปิดปั้นนํ้ามันตานี ห่มสองสีซัดสอดขอดเงินเฟื้อง
ตะวันบ่ายไขอัฐออกซื้อของ ชวนพี่น้องนั่งเคี้ยวข้าวเหนียวเหลือง
ส่วนชาววังนางสาวสาวนางชาวเมือง ชำลักชำเลืองเยื้องกรายชม้ายเมียง
เห็นหนุ่มหนุ่มกลุ้มกลัดดัดจริต ใครเดินเชิดเฉียดนิดก็หวีดเสียง
เที่ยวดูเล่นเต้นรำแซ่สำเนียง มาพร้อมเพรียงไพร่ฟ้าทั้งธานี
พอเบี่ยงบ่ายฝ่ายองค์พระทรงเดช ออกทอดพระเนตรนั่งหน้าพลับพลาสี
พวกข้าเฝ้าเจ้าเมืองเอกโทตรี อัญชลีเฝ้าแหนอยู่แน่นนันต์
ให้เปรียบคู่ผู้หญิงชกมวยปลํ้า ข้างหนึ่งดำข้างหนึ่งขาวสาวขยัน
กางเกงลายสายถักเสื้อกั๊กกัน ต่างตั้งมั่นเหม่นเหม่คนเฮฮา
เข้าทุบทอยต่อยตะกายป่ายปุบปับ เสียงตุบดับเตะผางถูกหว่างขา
กางเกงแยกแตกควากเป็นปากกา ผู้ชายฮาเฮลั่นสนั่นดัง
ต่างเหนื่อยหอบหมอบทรุดให้หยุดอยู่ จูงมือคู่ปลํ้าเข้ามาหน้าที่นั่ง
ต่างประหม่าหน้าตื่นยืนเก้งกัง เขาทุบหลังให้บังคมประพรมนํ้า
แล้วลุกขึ้นยืนประจัญขยั้นขยับ เข้ายุดจับขาแข้งแย่งขยำ
ต่างกอดเกี้ยวเกลียวกลมล้มคะมำ คนหนึ่งควํ่าคนหนึ่งหงายผู้ชายฮา
ขึ้นอยู่บนคนควํ่าขยำขยิก คนล่างพลิกผลักแพลงไขว้แข้งขา
กอดประกับกลับไพล่พลิกไปมา คนดูฮาเฮสนั่นครื้นครั่นไป
ครั้นเย็นยํ่าคํ่าพลบจุดคบรอบ ทังโคมขอบเมรุกระจ่างสว่างไสว
พวกขุนหมื่นขึ้นบนหน้าระทาไฟ จุดดอกไม้ช้างร้องก้องโกลา
ทั้งกรวดใหญ่ไฟพราวดังดาวหาง นกบินพร่างพรายร่อนว่อนเวหา
เสียงพลุกึงตึงสว่างกลางเมฆา หน้าพลับพลาไม้กระถางต่างต่างกัน
โคมมังกรเหมือนมังกรเป็นตอนต่อ มีแก้วล่อไล่เวียนวงเหียนหัน
สิงโตเต้นเล่นถวายดูหลายพรรค์ หนังประชันเรียงโรงเกราะโกร่งดัง
พวกคนดูอยู่จนดึกเสียงครึกครื้น บ้างนั่งยืนมุ่งเขม้นดูเล่นหนัง
จนปิ่นปักนัคเรศเข้าเขตวัง ชายหญิงยังนั่งแน่นแสนสำราญ
เป็นทุกข์แท้แต่นางช่างร้องไห้ พิรี้พิไรร่ำว่าน่าสงสาร
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมจอมศฤงคาร ร่มโพธิ์ทองของดิฉานนิพพานไป
นํ้าตาไม่ใคร่จะมีขยี้แกล้ง ให้ตาแดงดังหนึ่งว่านํ้าตาไหล
สะอึกสะอื้นครื้นเครงวังเวงใจ สนั่นในเมรุสุวรรณพรรณราย
อันเรื่องราวกล่าวงานการพระศพ สมโภชครบเจ็ดวันเหมือนมั่นหมาย
พอเวลาสายันห์ตะวันชาย จึงถวายพระเพลิงโพลงส่งสการ
เป็นเสร็จสรรพจับเรื่องเมืองน้อยใหญ่ ทูลลาไปนคเรศประเทศสถาน
พราหมณ์จินดาพาพหลพลมาร กลับไปผ่านพารากรุงมารัน
แต่ชัยสุริยายังอยู่วังหน้า เป็นไข้สาระบิดให้โศกศัลย์
แกล้งรั้งรอจะขอพระเหมวรรณ ด้วยผูกพันพิศวาสไม่คลาดคลา
วันถวายเพลิงพระศพได้พบพักตร์ ชำเลืองลักเหลือบเนตรดูเชษฐา
เห็นเหงาง่วงท่วงทีไม่ปรีดา กิริยาเหมือนจะมิทจิตใจ
เจ้าพี่เอ๋ยเคยมาเห็นมาเว้นว่าง ต้องเริศร้างห่างมิตรพิสมัย
จะทูลขอต่อพระภูวไนย ถ้าโปรดให้จะได้น้องไปครองชม
แม้นมิโปรดโทษพี่ถึงชีวิต ถึงม้วยมิดไม่เสียดายเท่าปลายผม
อยู่เป็นคนทนทุกข์ระทมตรม จะสู้ก้มหน้าตายให้หายรัก
แม้นชีวีมีอยู่เป็นบุรุษ ไม่สิ้นสุดโศกทรวงสุดหน่วงหนัก
จะน้อมโน้มโลมปลอบคิดลอบลัก พาน้องรักไปอยู่ถํ้าด้วยจำเป็น
จะทำไร่ไถนาปลูกงาถั่ว พออิ่มผัวเมียมิให้ใครเขาเห็น
ถึงทุกข์โศกโรคร้อนจะหย่อนเย็น ไม่รักเป็นเจ้านายให้อายใจ
แต่นิ่งนึกตรึกตราจะว่ากล่าว ทำเรื่องราวทูลแจ้งแถลงไข
เขียนสำเร็จเสร็จสรรพแล้วพับไว้ พอวันได้ฤกษ์ดีก็ปรีดา
จึงจัดแจงแต่งองค์ไปทรงเสลี่ยง พร้อมพี่เลี้ยงไพร่นายทั้งซ้ายขวา
เข้าในวังรั้งรอพอเวลา พระออกว่าราชการงานบูรี
ไม่เข้าเฝ้าเข้าไปในวังราช ขึ้นปราสาทสร้อยสุดามารศรี
ค่อยก้มกรานคลานเข้าเฝ้าพระเสาวนีย์ นางเปรมปรีดิ์ปราศรัยชัยสุริยา
แม่รำลึกนึกถึงพระลูกรัก มานานนักแล้วเป็นไรไม่มาหา
ดูเผือดผิวหิวโหยร่วงโรยรา หรือโรคารำคาญประการใด
พระชัยสุริยาก้มบังคมกราบ แสนสุภาพพจนาอัชฌาสัย
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศไป อันโรคภัยมิได้มีมาบีฑา
ซึ่งซูบผอมตรอมจิตเพราะผิดพลั้ง เหมือนถึงที่ชีวังจะสังขาร์
เหลือจะปิดผิดไว้ในอุรา จึงต้องมาสารภาพที่หยาบคาย
ขอบุญญาฝ่าละอองสองกระษัตริย์ เป็นชั้นฉัตรแก้วกั้นเหมือนมั่นหมาย
แล้วกราบกรานคลานหมอบยุบยอบกาย ทูลถวายเรื่องสารนางอ่านพลัน
กราบบังคมสมเด็จบดินทร์สูรย์ วายุกูลเกิดเกศทุกเขตขัณฑ์
เสมอเหมือนเดือนดวงพระสุริยัน สว่างชั้นดินฟ้าทั้งธาตรี
เลี้ยงบิดรมารดาข้าพระบาท ได้ผุดผาดพักตราเป็นราศี
พระเดชพระคุณทูลกระหม่อมจอมโมลี มิได้มีเหมือนแม้นทั้งแดนไตร
ประทานโทษโปรดข้าฝ่าพระบาท เหมือนกระต่ายหมายมาดดวงแขไข
ก็ทราบสิ้นดินฟ้าสุราลัย ย่อมเหินห่างต่างวิสัยด้วยไกลกัน
แต่จะห้ามความรักให้หนักจิต ก็ขืนคิดรักใคร่เฝ้าใฝ่ฝัน
นึกจำนงองค์พระเหมวรรณ ให้ผูกพันพิศวาสไม่คลาดคลาย
มิกราบทูลมูลความตามวิตก ก็ร้อนอกดังจะแยกแตกสลาย
แม้นมิโปรดโทษทัณฑ์ถึงวันตาย ขอถวายชีวาไม่อาลัย
พอจบคำรํ่าว่าน่าสงสาร ช่างอ่อนหวานวาจาอัชฌาสัย
นางนึกยิ้มพริ้มพรายละอายใจ จึงปลอบชัยสุริยาด้วยปรานี
อันแม่นี้มิได้โกรธถือโทษเจ้า ความรักเท่ากับธิดามารศรี
แต่เกรงราชอาชญาฝ่าธุลี มิรู้ที่ผ่อนผันทำฉันใด
จงรั้งรอพอให้แม่ได้ช่อง จะฉลองแล้วแต่จะโปรดไฉน
แม้นเคยคู่กุศลดลพระทัย ก็จะได้ปกครองกันสองรา
พระฟังตรัสมธุรสพจนารถ สมหมายมาดเหมือนได้ชิดขนิษฐา
ศิโรราบกราบก้มบังคมลา ไปอยู่ยังวังหน้านึกปรารมภ์
ถึงยามคํ่ารํ่าบวงสรวงพระแท่น อมรแมนมีฤทธิ์พระอิศยม
จะแต่งตั้งสังเวยเครื่องเนยนม ขอได้ชมโฉมพระนุชราชบุตรี ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์อัปสรศรีสวัสดิ์ นางกระษัตริย์สร้อยสุดามารศรี
ครั้นปิ่นปักนัคราพระสามี เข้าสู่ที่แท่นรัตน์ชัชวาล
นางนบนอบหมอบเมียงอยู่เคียงใกล้ ทูลเรื่องชัยสุริยาหล่อนว่าขาน
ทำเรื่องราวกล่าวรสพจมาน พระรับอ่านข้อคำที่รำพัน ฯ
๏ กราบบังคมสมเด็จบดินทร์สูรย์ วายุกูลเกิดเกศทุกเขตขัณฑ์
เสมอเหมือนเดือนดวงพระสุริยัน สว่างชั้นดินฟ้าทั้งธาตรี
ประทานโทษโปรดข้าฝ่าพระบาท เหมือนกระต่ายหมายมาดดวงแขไข
ก็ทราบสิ้นดินฟ้าสุราลัย ย่อมเหินห่างต่างวิสัยแสนไกลกัน
มิกราบทูลมูลความตามวิตก ก็ร้อนอกเหมือนจะแยกแตกสลาย
แม้นมิโปรดโทษทัณฑ์ถึงวันตาย ขอถวายชีวาฝ่าธุลี ฯ
๏ พอจบลงทรงพระสรวลเสียงคักคัก ตรัสถามอัครชายามารศรี
เขาวิงวอนงอนง้อขอบุตรี เจ้าเห็นดีหรือจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ นางนบนอบตอบรสพจนารถ ตามแต่ราชปัญญาอัชฌาสัย
แม้นออกโอษฐ์โปรดปรานประการใด น้องมิได้ข้องขัดพระอัชฌา ฯ
๏ พระว่าพี่นี้ก็จะอนุญาต เสียดายฉลาดแหลมหลักนั้นหนักหนา
ช่วยเลี้ยงไว้ใช้สอยค่อยอัชฌา ตามประสาซื่อตรงเป็นวงศ์วาน
แต่รั้งรอพอได้รามวงศ์พี่ มาเษกสองครองบุรีราชฐาน
จึงเษกน้องต้องตามความโบราณ เยาวมาลย์เจ้าจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ นางนบนอบตอบรสพจนารถ โปรดประภาษควรความตามวิสัย
พระแย้มสรวลชวนชิดสนิทใน จนระงับหลับไปในไสยา
ครั้นสว่างต่างองค์สรงเสวย เหมือนอย่างเคยสรวลสันต์ด้วยหรรษา
ครั้นสายแสงแต่งองค์ทรงสาตรา ออกนั่งหน้าพระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ กุมารชัยสุริยาออกมาเฝ้า พร้อมด้วยเหล่าเสนาแน่นหน้าฉาน
พระเอื้อนอรรถตรัสประภาษราชการ ด้วยทหารพลเรือนเหมือนทุกที
แล้วเรียกชัยสุริยาเข้ามาใกล้ ตรัสถามไถ่ถึงบำรุงชาวกรุงศรี
แล้วปรึกษาข้าเฝ้าเหล่าเสนี ทุกวันนี้เราได้ใช้ชัยสุริยา
อยู่ต่างใจนัยเนตรครองเขตขอบ มีความชอบสามิภักดิ์นั้นหนักหนา
ยังไร้คู่สู่สมภิรมยา กับธิดารุ่นราวคราวคราวกัน
จะเษกสองครองพารากาลวาศ บำรุงราษฎร์ราไชยมไหศวรรย์
ตามกระษัตริย์ขัตติยวงศ์สืบพงศ์พันธุ์ เห็นด้วยกันหรือใครเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายขุนนางต่างเห็นเหมือนเช่นตรัส ไม่ข้องขัดควรความตามวิสัย
พระชื่นชมโสมนัสในหทัย จึงสั่งชัยสุริยาปรีชาชาญ
จงกลับไปพารากาลวาศ บำรุงราชนิเวศน์ประเทศสถาน
ให้สืบตามรามวงศ์ในดงดาน แม้นพบพานพามาอย่าช้าที
จะจัดแจงแต่งวิวาห์เชษฐาก่อน ให้ถาวรพูนเพิ่มเฉลิมศรี
จึงแต่งน้องต้องตามประเพณี จะเห็นดีด้วยกันหรือฉันใด
กุมารหมอบนอบนบอภิวาท ขอรองบาทบริรักษ์จนตักษัย
ซึ่งโปรดเลี้ยงเพียงโอรสยศไกร พระคุณใหญ่เหลือล้นพ้นประมาณ
จะไพบูลย์พูนเพิ่มเฉลิมยศ ได้ปรากฏตราบกัลปาวสาน
บิตุราชมาตุรงค์ทั้งวงศ์วาน จะสำราญเริงรื่นทุกคืนวัน
พระชื่นชมโสมนัสดำรัสสั่ง ให้กรมวังคลังสมบัติเลือกจัดสรร
พระกลดทองรองเรืองเครื่องกกุธภัณฑ์ มงกุฎกรรเจียกแก้วพลอยแพรวพราย
ทั้งเครื่องอานพานพระศรีที่ลูกหลวง ตามกระทรวงโอรสแจกกฎหมาย
แล้วสั่งให้ไปบูรีตามพี่ชาย พระผันผายจากบัลลังก์เข้าวังใน ฯ
๏ ฝ่ายองค์ชัยสุริยาได้ปรากฏ ทรงเครื่องยศยินดีจะมีไหน
กลับมาวังสั่งบรรดาเสนาใน ให้เตรียมไพร่พร้อมพหลพลกุมภัณฑ์
พอจวนแจ้งแสงทองขึ้นผ่องแผ้ว จากกรุงแก้วโกญจามหาสวรรย์
ไปเดือนครึ่งถึงพารากรุงมารัน ไปอภิวันท์บิตุราชมาตุรงค์
แล้วทูลความตามองค์พระทรงฤทธิ์ ประทานองค์ธิดาตามความประสงค์
จะไปคิดติดตามพระรามวงศ์ ได้เชิญองค์กลับมาวิวาห์การ ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์พึงสรรเสริญเจริญสวัสดิ์ จงไพบูลย์พูนสมบัติพัสถาน
โอรสลาพาพหลพลมาร เหาะทะยานรีบร้อนไม่นอนใจ
ถึงพารากาลวาศเข้าวังหลวง พร้อมกระทรวงเสนาอัชฌาสัย
ตรัสประภาษราชการผ่านกรุงไกร ไม่มีภัยผาสุกทุกเวลา
จึงจัดแจงแต่งอสูรไปสิบหมู่ แต่ล้วนรู้เหาะเหินเดินเวหา
ไปติดตามรามวงศ์ทรงศักดา ทุกเขตแคว้นแดนป่าพนาลี ฯ
๏ จะกล่าวกลับจับความตามสังเขป ถึงนางเทพกินรามารศรี
อยู่กรุงแก้วโกญจามากว่าปี พระสามีเริศร้างจืดจางใจ
แสนระกำจำจนให้อ้นอั้น จนผิวพรรณพักตร์หมองไม่ผ่องใส
ทุกเช้าคํ่ารำพึงตะลึงตะไล มิได้ไปเฝ้าแหนด้วยแสนอาย
แกล้งบอกป่วยด้วยจะใคร่ให้มาปลอบ หมอประกอบยาอย่างไรก็ไม่หาย
จะนั่งนอนร้อนรนกระวนกระวาย คิดเสียดายผัวเก่าเศร้าโศกา
เมื่อยามอยู่คู่เคียงเคยเลี้ยงน้อง ไม่จากห้องห่างเหเสน่หา
มาสิ้นบุญสูญลับอัปรา ต้องน้อยหน้าสารพัดจะขัดเคือง
อันโรคอื่นขืนประทังจะยังชั่ว อันโรคผัวเริศร้างผอมคางเหลือง
เคยเคียงคู่อยู่สำราญที่บ้านเมือง นางปลดเปลื้องเปล่าอุราคิดอาวรณ์ ฯ
๏ ฝ่ายนางยักขินีที่สนิท อยู่ใช้ชิดข้างสุวรรณบรรจถรณ์
พลอยง่วงเหงาเจ่าจุกเป็นทุกข์ร้อน ไม่หลับนอนนั่งรักษาพยาบาล
ครั้นเห็นนางครางครวญให้ป่วนปั่น เข้านวดฟั้นโฉมยงด้วยสงสาร
ค่อยปลอบถามความว่าพระอาการ ร้อนรำคาญขัดขวางเป็นอย่างไร
อันยาหยูกลูกก็รู้ตามผู้หญิง ไม่ทอดทิ้งมิ่งแม่จะแก้ไข
นางฟังปลอบตอบตามเนื้อความใน ถึงได้ยาอย่างไรก็ไม่คลาย
อันโรคของน้องนี้เป็นที่สุด แม้นม้วยมุดเกิดใหม่จะได้หาย
เป็นมนุษย์สุดจะรับที่อับอาย แม้นเป็นหม้ายดีกว่ามีสามี
เพราะโฉดเขลาเบาจิตคิดว่าผัว จึงเสียตัวตามมาเหมือนทาสี
ต้องตํ่าต้อยน้อยหน้าทั้งตาปี นางขินีก็ย่อมรู้อยู่ด้วยกัน
แม้นข้าตายฝ่ายเจ้าเอาตัวรอด คิดเล็ดลอดหลีกไปอยู่ไพรสัณฑ์
นางครวญครํ่ารํ่าว่าแล้วจาบัลย์ สะอื้นอั้นอารมณ์ไม่สมประดี
นางยักษ์ฟังนั่งนึกรำลึกได้ จึงกราบไหว้วอนว่ามารศรี
ซึ่งเศร้าสร้อยน้อยหน้าพระสามี ตัวข้านี้จะช่วยรับแก้อับอาย
อันเสน่ห์เล่ห์ลมถมถนำ ข้าเคยทำพญายักษ์รักใจหาย
ให้ผูกจิตพิศวาสไม่คลาดคลาย จะช่วยแม่แก้อายอย่าวายปราณ
จะแก้ไขให้พระองค์ลุ่มหลงรัก มาชวนชอบปลอบปลักสมัครสมาน
ในสามวันสัญญาไม่ช้าการ เยาวมาลย์แม่อย่ารํ่าจาบัลย์ ฯ
๏ นางฟังคำรํ่าว่าดังยาทิพย์ มายกหยิบหายโรคที่โศกศัลย์
กระซิบถามตามผู้หญิงจริงกระนั้น หรือช่วยกันแก้อายให้คลายใจ
นางยักษ์รับกลับว่าอย่าปรารภ กลัวจะหลบหลีกห้ามปรามไม่ไหว
เอาผ้าทรงองค์พระภูวไนย กับสไบที่แม่ห่มประสมกัน
จะติดต่อบริกรรมทำให้ผัว มาพันพัวพิสมัยเฝ้าใฝ่ฝัน
ไปฝังป่าช้าที่หลุมผีนั้น ถึงเจ็ดวันกลับไปเซ่นคงเป็นการ
นางยินดีที่ได้สมอารมณ์คิด ให้ทรงฤทธิ์หลงรักสมัครสมาน
ถอดแหวนเพชรเจ็ดกะรัตชัชวาล ยื่นประทานทั้งภูษาผ้าสไบ
กับผืนผ้าชุบสรงของทรงศักดิ์ ให้นางยักษ์ยินดีจะมีไหน
จัดเครื่องเซ่นเป็นกระทงลงเทียนไชย แล้วเหาะไปป่าช้าในราตรี
เอาผ้านั้นพันติดตะบิดรัด ด้ายดิบมัดเหมือนดังตราสังผี
แล้วเสกปลุกผูกจิตตามพิธี เอาฝังที่หลุมศพดินกลบไว้
ครั้นรุ่งเช้าเข้ามาวังอยู่ยังตึก ถึงยามดึกลอบไปทำตามวิสัย
สามราตรีผีพยนต์เข้าดลใจ ภูวไนยไสยาสน์หวาดวิญญาณ์
พอล่วงสามยามประโคมเสียงโครมครื้น สะดุ้งตื่นฟื้นพระองค์หลงแลหา
หวนรำลึกตรึกถึงเทพกินรา สงสารแก้วแววตาจะอาลัย
ลงจากอาสน์ยาตรเยื้องชำเลืองเหลียว ไปองค์เดียวแต่พระองค์ด้วยหลงใหล
ขึ้นตึกทองห้องนางสว่างไฟ เห็นสาวใช้นั่งยามถามถึงนาง
เขาทูลความทรามชมบรรทมหลับ ประตูหับหัตถ์ผลักสลักขวาง
ทำเกาะเกาะเคาะพระหัตถ์ตรัสเรียกพลาง ข้าหลวงนางเปิดบานทวารรับ
แล้วหลีกออกนอกห้องพระย่องย่าง แสงชวาลาสว่างเห็นนางหลับ
ขึ้นร่วมเตียงเอียงแอบแนบประทับ นางตกใจไหววับขยับองค์
ชำเลืองดูรู้ว่าต้องเสน่ห์ สมคะเนเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
แกล้งทำครางพลางขืนฝืนดำรง ระทวยองค์อภิวันท์จำนรรจา
หม่อมฉันป่วยด้วยเป็นโรคให้โศกเศร้า มิได้เฝ้าทรงศักดิ์นานหนักหนา
นี่ดึกสามยามเศษเสด็จมา จะบัญชาใช้งานประการใด
พระชื่นแช่มแย้มยิ้มอะลิ้มอะเหลี่ย มาหาเมียจะให้มาเวลาไหน
ตำแหน่งพระมเหสีที่จะใช้ ไม่เข้าใจดอกหรือเจ้าเยาวมาลย์
มาถึงนี่พี่จะบอกอย่าออกห่าง เปรียบเหมือนอย่างชายเช่นเป็นทหาร
ครั้นศึกมีสิจะมาบอกอาการ มิเสียบ้านเมืองหรืออย่าดื้อดึง
เจ้าเจ็บไข้ใจพี่ไม่มีชื่น จนดึกดื่นจึงอุตส่าห์มาให้ถึง
พลางเลียมโลมโฉมเฉลาเคียงเคล้าคลึง ด้วยรุมรึงร้อนรนเพราะมนตรา
ประคองชมสมสนิทพิศวาส ไม่เคลื่อนคลาดห่างเหเสน่หา
ให้ป่วนปลื้มลืมนางสร้อยสุดา จนเวลารุ่งรางไม่ห่างไกล
แนบถนอมหอมกลิ่นระรินรื่น เหมือนจะกลืนกลอยจิตพิสมัย
ยิ่งพิศยิ่งพริ้งพร้อมละม่อมละไม จะพิศไหนงามนั่นเพียงขวัญตา ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์มิ่งมเหสี ครั้นรวีวรรณสว่างกลางเวหา
ไม่เห็นองค์พงศ์กระษัตริย์ภัสดา ถามคณานักสนมกรมใน
ไม่มีผู้รู้แจ้งยิ่งแคลงจิต พระทรงฤทธิ์จรดลไปหนไหน
หรือเกิดเหตุเภทพาลประการใด ยิ่งตกใจให้ไปหาโหราจารย์
เขาทำนายทายว่าพระภูวนาถ อยู่ในราชนิเวศน์เขตสถาน
ให้เที่ยวถามห้ามแหนแสนรำคาญ อลหม่านวุ่นวิ่งเป็นสิงคลี
พวกสาวใช้ไปเที่ยวดูจึงรู้ว่า อยู่ห้องเทพกินรามารศรี
นางสงสัยใคร่คิดเห็นผิดที อยู่ดีดีเสด็จไปมิได้มา
นึกจะใคร่ไปตามก็ขามจิต หน่อยหนึ่งพระจะว่าคิดริษยา
เครื่องเสวยเคยเชิญเกินเวลา จะคอยท่าเที่ยงสายเบี่ยงบ่ายไป
จึงตรัสเรียกบุตรีทั้งพี่น้อง ให้นำสุพรรณภาชน์ทองอันผ่องใส
ไปเรียงเรียบเทียบถวายภูวไนย ตามพระทัยอย่าให้ขัดพระอัธยา ฯ
๏ บุตรีรับอภิวาทแล้วยาตรเยื้อง นางเชิญเครื่องเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ไปตึกทองห้องเทพกินรา เห็นผ่านฟ้าพึ่งจะฟื้นตื่นบรรทม
ทั้งเมียท้าวเจ้าพระยากาลวาศ อยู่ร่วมอาสน์แนบชิดสนิทสนม
นางตั้งเครื่องเคืองแค้นแน่นอารมณ์ น้อมบังคมก้มหน้าแล้วพาที
พระหลงปลื้มลืมเสวยเฝ้าเชยชิด เห็นเครื่องคิดได้ว่ากับมารศรี
จะแสบท้องของเสวยเนยนมมี กินกับพี่เถิดนะเจ้าเยาวมาลย์
นางถอยถดลดองค์ลงจากอาสน์ อภิวาทวันทาแล้วว่าขาน
ขอบพระคุณทูลกระหม่อมซึ่งโปรดปราน ขอประทานโทษที่ขัดพระอัธยา
มิควรเคียงเรียงร่วมสุพรรณภาชน์ ให้ขวยเขินเกินอำนาจวาสนา
พลางแอบองค์นงลักษณ์ก้มพักตรา พระพลอยว่าพี่ก็ไม่พอใจกิน
แล้วตรัสขับบุตรีทั้งพี่น้อง เอาข้าวของคืนไปเสียให้สิ้น
ตั้งเกะกะจะเอาขว้างเสียกลางดิน ให้ขุ่นคิ่นขัดข้องด้วยต้องมนตร์
พระบุตรีหนีออกไปนอกม่าน พนักงานยกกลับวิ่งสับสน
สองธิดาคลาไคลขึ้นไพชยนต์ ทูลยุบลมารดาโศกาลัย
ลูกหลากจิตบิตุรงค์ลุ่มหลงรัก ดูผิวพักตร์หม่นหมองไม่ผ่องใส
แล้วทูลความตามที่พระภูวไนย ตรัสขับไล่ไม่เสวยไม่เคยเป็น ฯ
๏ นางฟังคำรำพันให้อั้นอัด เกิดวิบัติบ้านเมืองจะเคืองเข็ญ
ยิ่งแค้นคั่งดังจะพาเลือดตากระเด็น มันกลับเป็นสิทธิ์ขาดไม่คลาดคลา
น้อยหรือพระจะให้ร่วมสุพรรณภาชน์ เหลือประหลาดหลงรักมันหนักหนา
ให้เคียงนั่งตั้งปึ่งขึงหน้าตา อีกิ้งก่าได้ทองจองหองจริง
จะไปดูภูวไนยจะได้รู้ ไปหลงอยู่อย่างนี้หรือผีสิง
หรือต้องมนตร์ดลเสน่ห์ประเหว่ประวิง จึงทอดทิ้งเวียงวังไม่กังวล
จึงชวนเหล่าท้าวนางจากปรางค์มาศ ข้าหลวงกลาดเกลื่อนตามหลามถนน
ครั้นถึงพระมเหสีนิรมล ตรงขึ้นบนตึกทองเข้าห้องใน
เห็นนางเรียงเคียงองค์พระทรงฤทธิ์ ให้แค้นจิตเจียนจะพาเลือดตาไหล
ค่อยยอบย่องมองดูพระภูวไนย ยังหลับไม่ตื่นบรรทมสมประดี ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินราทำหน้าเก้อ ออกจากเธอมาวันทามารศรี
สร้อยสุดาว่านางทำอย่างนี้ เจ้าเห็นดีแล้วหรือเจ้าเยาวมาลย์
ไม่จงรักตักเตือนทำเชือนเฉย มิให้เสวยโภชนากระยาหาร
ไม่เชิญไปข้างหน้าว่าราชการ พวกไพร่บ้านพลเมืองจะเลื่องลือ
จริงหนาเจ้าเราก็รู้เป็นผู้ใหญ่ เอาภูวไนยไว้อย่างนี้เห็นดีหรือ
ใช่หวงหึงซึ่งลงมาจะหารือ หรือจะถือโปรดปรานประการใด ฯ
๏ นางเทพกินราฟังคิดคั่งแค้น ช่างหวงแหนหึงสาทำปราศรัย
ยิ่งสู้นิ่งยิ่งเฉยยิ่งเคยใจ สะบัดสไบเบือนหน้าแล้วพาที
เหตุเพราะพระเสด็จมาเวลาหนึ่ง จึงอื้ออึงถึงพระมเหสี
ถึงโปรดปรานท่านก็เลี้ยงแต่เพียงนี้ มิรู้ที่ทูลเชิญให้เกินตัว
เป็นแต่ข้าฝ่าละอองฉลองบาท ฉวยกริ้วกราดเคืองขัดจะตัดหัว
จะว่ากล่าวเจ้าชีวิตก็คิดกลัว ต้องเจียมตัวตามประสาเป็นข้าไท ฯ
๏ นางฟังคำซํ้าแค้นว่าแสนแง่ ชะนางแม่ปลาช่อนย้อนไถล
ว่าดีดีนี่มาเหน็บให้เจ็บใจ เจ้ามันไก่สองขนชนชำนาญ
ถึงคราวขึ้นมึนตึงทำปึ่งปั้น ประชดประชันจะให้ฉาวให้ร้าวฉาน
หมายชนะจะเป็นโสดได้โปรดปราน ออกตั้งต้านตีเสมออย่าเพ่อฮึก
ทำยศอย่างนางพญากาลวาศ ขึ้นร่วมอาสน์แอบเอียงบนเตียงตึก
แม้นมิกีดนิดหนึ่งอย่าพึงนึก จะรู้สึกตัวดอกบอกให้รู้ ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินนรว่าหม่อมฉัน กลัวลนลานเหลือกลัวตัวเป็นหนู
จริงจริงนะพระมานั่งตั้งกระทู้ หม่อมฉันรู้แล้วพุคะเป็นเชลย
ไม่ปิดป้องของหลวงไม่หวงห้าม ต้องเกิดความเพราะพระไม่เสวย
จะขืนครํ่าน้ำพระทัยก็ไม่เคย ครั้นนิ่งเฉยอยู่อย่างนี้ก็มีคาว
เพราะสองขนคนแก่เป็นแม่หม้าย ไม่แยบคายลึกซึ้งเหมือนหนึ่งสาว
เสียพารากาลวาศจึงขาดคราว เหมือนมะนาวโตงเตงต้องเกรงใจ
สร้อยสุดาว่าน้อยหรือช้อยลิ้น ประมาทหมิ่นหมายชนะหรือไฉน
เจ้าคารมลมเติบกำเริบใจ ประชดประชันหมั่นไส้คันไม้มือ
ชวนทะเลาะเพราะพระพิศวาส จะให้ขาดเด็ดเดี่ยวไปเจียวหรือ
ยิ่งหย่อนตามลามไหม้เหมือนไฟฮือ เห็นอยู่มือแล้วกระมังในครั้งนี้
เชื่อว่าวิทยามนตร์นางคนโปรด คงเป็นโสดสมคะเนมเหสี
อย่าเพ่อนึกฮึกไปเป็นไรมี ได้ดูดีกันสินะไม่ละกัน
เทพกินราว่านิจจาเอ๋ย กระไรเลยเฉียวฉุนทำหุนหัน
ทั้งเผ็ดร้อนค่อนว่าสารพัน จะฆ่าฟันเสียก็ได้เป็นไรมี
ถึงตบต่อยย่อยยับจะรับแพ้ กลัวแล้วแม่แม่เป็นพระมเหสี
ถวายชีวิตสิทธิ์ขาดแล้วชาตินี้ เหมือนไม่มีมือมาเป็นข้าไท
อย่าหักดิบหยิบผิดประดิษฐ์ต่อ โปรดแต่ข้อจริงจังพอฟังได้
ที่เหลือหูสู้ตายด้วยอายใจ ไม่อาลัยแล้วชีวิตนิดเท่านี้
แต่เกิดมาตาหูพึงรู้เห็น ช่างยากเย็นย่อยยับกว่าสับสี
ถึงมีปากยากไร้เหมือนไม่มี จะตายดีตายร้ายตายเหมือนกัน ฯ
๏ สร้อยสุดาว่าชิชะไม่ละลด เหลือจะอดอีเชลยกลับเย้ยหยัน
ช่างยอกย้อนซ้อนเสริมฮึกเหิมครัน ตบให้ฟันร่วงหลุดพลางยุดยื้อ
นางเทพกินราปัดเหวี่ยงวัดว่า ข้าเป็นข้าครอกเค้าของเจ้าหรือ
สร้อยสุดาคว้าไขว่ยุดไม้มือ ทะยานยื้อไล่ขยิกข่วนหยิกตี
เทพกินราร้องเรียกก้องตึก พระรู้สึกว่าอุเหม่มเหสี
ไม่ยำเยงเกรงผัวถือตัวดี มาทุบตีเมียข้าว่ากระไร
สร้อยสุดารารั้งนั่งประณต เหลือจะอดตามแต่จะโปรดไฉน
มันจองหองต้องทำให้หนำใจ ขอตบให้สมน้ำหน้าปากกล้าดี
เทพกินราก้มบังคมบาท พระนางนาฏรํ่าด่าดังทาสี
จะผิดพลั้งอย่างไรก็ไม่มี เข้าทุบตีตบต่อยจบย่อยยับ
ว่าพระองค์หลงมาอยู่ช้านัก ไม่เชิญองค์ทรงศักดิ์เสด็จกลับ
ครั้นว่ากลัวพระอาชญาด่าสำทับ จะต้องรับอับอายไม่วายวัน
ขืนเคี่ยวเข็ญเช่นนี้เฝ้าตีด่า ก็น่าที่ชีวาจะอาสัญ
พิไรรํ่าพรํ่าว่าแล้วจาบัลย์ อภิวันท์วอนว่าพระสามี
ประทานโทษโปรดข้าฝ่าพระบาท ไม่พ้นราชอาชญามารศรี
จะขอบังคมลาฝ่าธุลี ไปอยู่ที่บิตุราชมาตุรงค์ ฯ
๏ พระฟังคำรํ่าปลอบให้ชอบจิต อย่าเพ่อคิดหุนหวนนวลหง
ว่าน้อยหรือสร้อยสุดาคิดว่าตรง ทำทะนงนํ้าใจดังไฟฮือ
มาทับถมข่มเหงคะเนงร้าย ข้ามอบหมายให้ใช้มิใช่หรือ
ทำเกะกะชะดีอวดฝีมือ ขืนดึงดื้อจะพาเลือดตาย้อย
แล้วปลอบเทพกินราอย่ากำสรด อยู่กับพี่มิให้ยศเจ้าถดถอย
จะปราบปรามตามทำเนียบให้เรียบร้อย มิให้น้อยหน้าใครอย่าได้นึก
จะจัดแจงแต่งตั้งเสียครั้งนี้ ให้เป็นพระมเหสีอยู่ที่ตึก
ใครรุกราญหาญหักมาฮักฮึก จะรู้สึกโทษหมดไม่ลดละ
แล้วขับพระมเหสีไปทีเจ้า ตึกของเขาขึ้นมานั่งไม่ฟังหนะ
อย่าบิดเบือนเชือนเฉยอยู่เลยละ เดี๋ยวนี้จะเจ็บอายวุ่นวายกัน ฯ
๏ นางฟังคำนํ้าพระเนตรลงพรากพราก น้อยหรือชะพระพิพากษาขยัน
ไม่ซักไซ้ไล่เลียงให้เที่ยงธรรม์ ทำให้มันปั้นปึ่งกระบึงกระบอน
น้อยหรือพระมเหสีอภิเษก เป็นองค์เอกแอบสุวรรณบรรจถรณ์
แสนสำออยร้อยอย่างช่างชะอ้อน งอนกว่าศรงอนโง้งเหมือนโก่งแร้ว
นางรูปงามทรามสงวนนวลระหง จะสืบวงศ์ว่านเครือเป็นเชื้อแถว
ถือรับสั่งตั้งแต่งตำแหน่งแล้ว คงลอยแก้วเกือบถึงชั้นตรึงส์ไตร
ชะคราวขึ้นมึนตึงทำปึงปั้น ให้นึกกลัวตัวสั่นหวาดหวั่นไหว
ลองทะเลาะเยาะเล่นก็เป็นไร เลือดมิไหลโซมหน้าค่อยว่ากู ฯ
๏ นางเทพกินราแกล้งกันแสงว่า เหลือระอาอัปยศอายอดสู
มารํ่าด่าหน้าที่นั่งตั้งกระทู้ ล้วนมึงกูกรรมเอ๋ยไม่เคยฟัง
จะฆ่าฟันฉันใดก็ไม่ห้าม สู้ตายตามเวรสร้างไว้ปางหลัง
กลัวจริงจริงยิ่งกว่าเสือเหลือกำลัง พระทรงฟังเถิดพุคะตามสบาย
จะตบต่อยย่อยยับสำทับถม ค่อนขู่ข่มแค้นเดือดไม่เหือดหาย
ขืนอยู่ไปไม่รอดจะวอดวาย ขอถวายบังคมลาฝ่าละออง
เหมือนปล่อยเต่าเอาบุญทูลกระหม่อม เหลืออดออมอกช้ำเป็นนํ้าหนอง
จะไปอยู่บูรีกับพี่น้อง อย่าให้ต้องทุบตีสิ้นชีวา ฯ
๏ พระฟังความยามคลั่งกำลังหลง ให้แสนสงสารมิตรขนิษฐา
สู้กับเขาเอาเถิดเทพกินรา พี่ไม่ว่าฟ้าผี่เอาซีนาง
ลุกขึ้นน้องลองแรงจะแต่งให้ ชักสไบเหน็บกระหวัดไม่ขัดขวาง
พยุงยืนขึ้นตรงหน้าแล้วว่าพลาง นี่แน่นางสร้อยสุดาเจ้ากล้าดี
เอาซีเจ้าเขาจะสู้จะดูเล่น ใครชนะจะได้เป็นมเหสี
นางฟังตรัสขัดแค้นแสนทวี ด้วยสามีลำเอียงไม่เที่ยงตรง
จริงหรือพระจะให้แพ้อีแก่แรด ถูกยาแฝดฟั่นเฟือนละเลือนหลง
ช่วยชูชุบอุปภิเษกเป็นเอกองค์ ทั้งยุส่งเสริมซํ้าให้ยํ่ายี
พระจะช่วยด้วยก็จงส่งพระขรรค์ ค่อยหํ้าหั่นบั่นเกล้าเอาเกศี
หุนโมโหโศกาแค้นสามี เข้าตบตีมิได้ละกินรา
นางเมียน้อยคอยรับจับพระหัตถ์ ต่างป้องปัดป่ายตะกายข่วนซ้ายขวา
พระไกรภพตบพระหัตถ์ทัศนา สำรวลร่าร้องเออเสมอกัน
ทั้งสองนางต่างปลํ้าขยำยุด สไบหลุดหยุดกระหวัดรัดกระสัน
แล้วหมุนเข้าเอาอีกข่วนหยิกกัน พัลวันเหวี่ยงวัดด้วยขัดใจ
ทั้งสองข้างต่างเจ็บต่างเล็บหัก ต่างหอบฮักเหงื่อโซมชโลมไหล
ฝ่ายค่อมเค้าสาวสนมกรมใน บ้างวิ่งไปปรางค์ปราสาทราชบุตรี
ทูลฉลองสองธิดาวิ่งมาตึก เสียงอึกทึกที่ในห้องทั้งสองศรี
ต่างเข้าด้วยช่วยพระชนนี ต่างหยิกตีกินราโศกาพลาง ฯ
๏ จอมกระษัตริย์ตรัสว่าอย่ามาช่วย พระเข้าด้วยช่วยป้องปัดไม่ขัดขวาง
สร้อยสุดามานะไม่ละวาง กันแสงพลางทางว่ากับสามี
น้อยหรือชะพระองค์ดำรงราชย์ ช่างตัดขาดหลงรักเมียยักษี
เสียแรงน้องครองสัตย์สวัสดี ไม่ปรานีนํ้าพระทัยช่างไม่คิด
ให้มันสู้ดูถูกลืมลูกเต้า น้อยหรือเข้าประคองช่วยป้องปิด
ไม่ละมันวันนี้สิ้นชีวิต พลางเข้าชิดข่วนหยิกผลักพลิกแพลง ฯ
๏ พระบุตรีพี่น้องร้องกรีดกราด ห้ามพระมาตุรงค์พลางทางกันแสง
พระว่าน้อยสร้อยสุดาหน้าตาแดง ยังจะแผลงฤทธิ์รามาสำทับ
สั่งธิดาว่าแน่แม่ของเจ้า โมโหเต่าต่อยตุบตะกุบตะกับ
ถ้าขืนสู่อยู่จะถูกจมูกยับ พากันกลับไปหนาอย่าช้าที ฯ
๏ ฝ่ายพี่น้องร้องไห้ห้ามพระแม่ ทั้งเถ้าแก่ช่วยว่ามารศรี
นางแสนแค้นแสนสุดรักบุตรี ทรงโศกีชี้หน้าด่าเมียน้อย
มึงมาสู้กูจะทำให้หนำจิต ถึงชีวิตมรณาไม่ราถอย
พลอยหยาบหยามตามผัวอีหัวพลอย ช่างสำออยออดแอดยาแฝดดี
มึงลืมยักษ์รักผัวมัวมนุษย์ ซากถุยทุดทรลักษณ์เสียศักดิ์ศรี
รํ่าด่าพลางนางพญาพาบุตรี กลับไปที่ปรางค์มาศปราสาททอง
ระทวยองค์ลงบนแท่นแสนรันทด โศกกำสรดเสียผัวให้มัวหมอง
พวกแสนสาวชาวแม่มาแซ่ซ้อง เคียงประคองนวดฟั้นให้บรรทม
บ้างฝนไพลใส่สุราแทรกม่าเหมี่ยว ไหนช้ำเขียวทากลบประคบประหงม
สร้อยสุดาอาวรณ์ร้อนอารมณ์ เมื่อบรรทมตรมเจ็บรอยเล็บราย
ยิ่งเห็นแผลแลดูอดสูสะอื้น ดังพิษปืนปักอุระโทรมสลาย
มิหนักหน่วงห่วงบุตรสุดเสียดาย จะสู้ตายเสียให้ลับที่อัประมาณ
ไม่ทรงเสวยเลยอิ่มง่วงหงิมเหงา กำสรดเศร้าแสนวิโยคโศกสงสาร
ทั้งมดหมอก็มาพยาบาล เยาวมาลย์มิได้ออกนอกไสยา ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์หลงรักเมียยักษ์ร้าย ไม่เหือดหายห่างเหเสน่หา
อยู่ตึกทองห้องเทพกินรา ด้วยมนตราตรึงจิตสนิทใน
เห็นนางเหนื่อยเมื่อยขบประคบประหงม ถนอมชมเชยชิดพิสมัย
ที่ถูกเล็บเจ็บแก้มช่วยแต้มไพล คิดแค้นใจสร้อยสุดาดูน่าชัง
มารบกวนข่วนเมียเราเสียแก้ม ทำพลอมแพลมเหลือระอาเหมือนบ้าหลัง
เฝ้าคลอเคลียเมียน้อยคอยระวัง ด้วยคลุ้มคลั่งเคลิ้มลืมปลื้มอารมณ์ ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินรานั้นหน้าชื่น ทุกวันคืนเคียงชิดสนิทสนม
เห็นพระองค์หลงเลยแต่เชยชม คิดปรารมภ์ร้อนตัวด้วยกลัวภัย
พระไม่ออกนอกบ้างอยู่อย่างนี้ พวกเสนีเขาคงจะสงสัย
จำจะเชิญเสด็จพระภูวไนย ให้ออกไปตรัสประภาษราชการ
ครั้นรุ่งแจ้งแต่งองค์สรงเสวย เหมือนอย่างเคยเคียงพักตร์สมัครสมาน
จึงว่าพระเสด็จมาอยู่ช้านาน จะเกิดการโกลาทั้งธานี
จงโปรดเกล้าเหล่าอาณาประชาราษฎร์ เชิญพระบาทออกบำรุงชาวกรุงศรี
ตามวิสัยในจังหวัดปัถพี ให้เป็นที่พึ่งอำมาตย์มาตยา ฯ
๏ พระตรัสชมสมควรนวลระหง เป็นเอกองค์อัคเรศของเชษฐา
รู้ระเบียบเรียบร้อยกว่าสร้อยสุดา เช่นนี้น่ากลํ้ากลืนให้ชื่นใจ
พลางแอบอุ้มจุมพิตสนิทสนอม ให้หวนหอมยวบจิตพิสมัย
มาเตือนซํ้าจำสลัดตัดอาลัย เสด็จไปพระโรงรัตน์ชัชวาล
ลดพระองค์ลงนั่งบัลลังก์อาสน์ พร้อมอำมาตย์หมอบเมียงเคียงขนาน
พระหลงลืมปลื้มใจอาลัยลาญ จะตรัสการอื่นอื่นไม่ชื่นใจ
ถามอำมาตย์มาตยาว่าหน้าหนาว แก่กับสาวเหล่าขุนนางรักข้างไหน
เขาทูลตอบชอบที่รุ่นอุ่นฤทัย พระว่าไม่ถูกต้องทำนองความ
ว่าที่จริงหญิงแก่กับแม่หม้าย ค่อยแยบคายเหมือนทุเรียนมีเสี้ยนหนาม
สมคะเนเสนาพวกบ้ากาม ต้องทูลตามโต้ตอบชอบพระทัย ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร เป็นทุกข์ร้อนด้วยพระองค์ลุ่มหลงใหล
ทั้งเมียน้อยพลอยทำให้ช้ำใจ จะแก้ไขขัดข้องคิดหมองมัว
มันลบหลู่ดูถูกลูกผู้หญิง มาช่วงชิงผัวเราเป็นเจ้าผัว
หนึ่งเดี๋ยวนี้อีเชลยจะเคยตัว หมายว่ากลัวก็จะกลับทับทวี
จะแก้แค้นแทนทดไม่ลดละ ต่อยศีรษะเสียให้ยับเป็นสับสี
คอยรั้งรอพอให้มาพ้นสามี จะรุมตีตบให้สาใจมัน
ถึงแม้นพระจะไม่เลี้ยงจะเสี่ยงสับ จะสู้รับอาชญาถึงอาสัญ
พยาบาทมาดหมายมาหลายวัน ให้กำนัลข้าหลวงคอยท่วงที
รู้ว่าองค์ทรงเดชเสด็จออก พระโรงนอกสมคะเนมเหสี
เรียกสาวสรรค์บรรดาฝูงนารี มาพร้อมที่หน้าพระลานชานชลา
แล้วจัดแจงแต่งองค์นางนงลักษณ์ ทรงสะพักสไบบังพระอังสา
ไปตึกทองห้องเทพกินรา เห็นผัดหน้านั่งแท่นยิ่งแค้นใจ
เข้าชี้หน้าว่าแน่อีแก่แรด ทำยาแฝด[๑]ให้พระองค์ลุ่มหลงใหล
เชื่อมนตร์ขลังตั้งตัวไม่กลัวใคร จะเป็นใหญ่ยอดอย่างนางพญา
น้อยหรือพระมเหสีตีเสมอ ทำปั้นเจ๋อเย่อหยิ่งอีกิ้งก่า
หมายสู้มือถือยศไม่ลดลา เมื่อแรกมาเมืองกูไม่รู้ฤทธิ์
เห็นแก่ลูกปลูกฝังเหมือนอย่างญาติ กลับวิวาทวัดรอยจะคอยขวิด
ทรยศคดคู้เหมือนงูพิษ หมายจะปิดประตูค้าเชื่อคารม
ทั้งคิดทำสำออยได้ร้อยอย่าง เอาเลือดล้างบาทาให้สาสม
นิ่งอยู่ใยไม่ออกมาค้าคารม อีแสนคมคางจะเบี้ยวประเดี๋ยวนี้ ฯ
๏ นางเทพกินราฟังคิดคั่งแค้น จึงว่าแสนสาหัสแสนบัดสี
เห็นยิ่งนิ่งยิ่งซ้ำจะยํ่ายี ช่วยมากี่มากน้อยสร้อยสุดา
แกล้งโกหกยกว่าทำยาแฝด ให้ติดแปดเป็นผิดริษยา
น้อยหรือชะจะเอาเลือดล้างบาทา ไม่คิดบ้างนางพญาเมืองมารัน
เป็นลูกสาวท้าวจัตุพักตร์ สหายรักภัสดาที่อาสัญ
เคยเรียกแม่แต่แรกหรือแปลกกัน เดี๋ยวนี้มันมึงกูนางผู้ดี
เฝ้าด่าร่ำซ้ำเติมทำเหิมฮึก อย่าเพ่อนึกว่าจะอพยพหนี
จะตบต่อยน้อยหรือมือไม่มี วานซืนนี้ลืมมือไปหรือไร
สร้อยสุดาคว้าตบนางหลบเลี่ยง สู้กันเสียงอึกอักพลิกผลักไส
ต่างยับย่อยสร้อยสุดาเรียกข้าไท พวกสาวใช้เข้ามาฉุดแย่งยุดยื้อ
ยักขินีตีด่าพวกข้าหลวง มึงทั้งปวงทำเช่นนี้ดีแล้วหรือ
เข้าผลักไสไม่หาญต่อต้านมือ เรียกกันอื้ออึงมาพวกข้าไท
ต่างเข้าด้วยช่วยเจ้าทั้งสาวแก่ เสียงเซ็งแซ่สู้กันสนั่นไหว
เจ้าต่อเจ้าสาวใช้ต่อสาวใช้ ต่างผลักไสสู้กันประจัญรับ
ที่ผ้าผ่อนล่อนหลุดลงทรุดซบ บ้างก็ตบตีทุบเสียงตุบตับ
บ้างข่วนคางหางคิ้วเป็นริ้วยับ เสียงปุบปับปัดป่ายตะกายกัน
ยักขินีมีแรงวัดแว้งเหวี่ยง ใครใกล้เคียงโดดชกหัวหกหัน
บ้างผลักพลิกหยิกขยำที่สำคัญ พัลวันวิ่งร้องก้องโกลา ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์ ครั้นเสร็จตรัสความแผ่นดินถวิลหา
ขึ้นจากห้องท้องพระโรงลีลามา เข้าตึกเทพกินราเห็นนารี
ปลํ้ากันจมล้มกลิ้งวิ่งปะทะ ที่ในห้องสองพระมเหสี
ยิ่งสุดแสนแค้นขัดฉวยพัชนี ไล่หวดตีเตะพัลวันไป
ถูกค่อมเค้าเถ้าแก่เสียงแซ่ซ้อง ต่างวิ่งร้องกรีดกราดหวีดหวาดไหว
มเหสีหนีพระภูวไนย เสด็จไปสู่ที่มิทันนาน ฯ
๏ เทพกินราแกล้งกันแสงซบ ทำสลบหลับตาน่าสงสาร
พระอุ้มนางวางบนที่ตะลีตะลาน เอ๊ะเยาวมาลย์ขัดขวางเป็นอย่างไร
เห็นเลือดซับยับย่อยเป็นรอยชํ้า โอ้กรรมกรรมเอ๋ยกรรมจะทำไฉน
พลางนวดเน้นเส้นศออรไท เห็นหายใจริกริกพลิกกายา
ประคองกอดสอดกรค่อยซ้อนเกศ พี่มาแล้วแก้วเนตรของเชษฐา
อย่าท้อแท้แม่เทพกินรา สร้อยสุดามาทำไมเล่าให้ฟัง ฯ
๏ นางยินปลอบชอบชื่นค่อยฝืนพักตร์ ซบกับตักภูวไนยเหมือนใจหวัง
แล้วแสร้งทำดำรงทรงกำลัง ทูลว่าครั้งนี้เห็นไม่เป็นตัว
สร้อยสุดาข้าไททั้งใหญ่น้อย มาตบต่อยตีหยิกทั้งจิกหัว
ช่วยกันรุมคุมเหงไม่เกรงกลัว ความเจ็บทั่วสารพางค์จะวางวาย
พระโปรดด้วยช่วยบอกหนทางให้ จะได้ไปสู่สวรรค์เหมือนมั่นหมาย
แล้วทำชักพักตร์ผงับไม่อับอาย แกล้งเงยหงายงอแขนด้วยแสนเพลง
พระหลงกลชลนัยน์ไหลพร่างพร่าง บอกหนทางเฟือนว่าอาระเหง
ทั้งข้าไทไห้สะอื้นเสียงครื้นเครง พระกริ่งเกรงจะสลบนิ่งซบเซา
จึงเรียกน้ำอำมฤตมารินรด แทรกโอสถทรงชโลมโฉมเฉลา
ค่อยหอมชื่นฟื้นองค์นางนงเยาว์ กำสรดเศร้าสำออยตะบอยวอน
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมชุบย้อมเลี้ยง ได้พึ่งเพียงพุ่มโพธิ์สโมสร
แสนอาลัยใจคิดถึงบิดร สุดจะจรจากพระคุณกรุณา
อยู่ในวังครั้งนี้เหมือนชีวิต จะมอดม้วยด้วยเขาคิดริษยา
ต้องบอบช้ำจำตายวายชีวา จะกินยาพิษให้บรรลัยลาญ
ให้เห็นว่าสามิภักดิ์รักพระบาท จนสิ้นชาติชีวังสิ้นสังขาร
แต่หนหลังพลั้งผิดกิจการ โปรดประทานโทษาให้ข้าน้อย
แล้วนอบนบซบสะอื้นทำฝืนหน้า บีบน้ำตาตกเหยาะเผาะเผาะผอย
พระทรงฟังสังเวชนํ้าเนตรย้อย ให้แค้นสร้อยสุดาที่มากวน
จึงปลอบพลางทางว่าเจ้าอย่าม้วย พี่จะช่วยปกป้องครองสงวน
แม่น้องหญิงมิ่งขวัญอย่ารัญจวน เจ้าสมควรเป็นใหญ่อยู่ในวัง
สร้อยสุดาหน้าเคอะดูเซอะซะ ทำเกะกะกิริยาเหมือนบ้าหลัง
โมโหมากปากกล้านึกน่าชัง จะไล่ออกนอกวังเสียครั้งนี้
พลางฉวยได้ไม้เรียวโกรธเกรี้ยวกราด ไปปราสาทสร้อยสุดามารศรี
เห็นโฉมยงนงนุชกับบุตรี กลับปรานีนิ่งขึงตะลึงแล
ดูนงเยาว์เศร้าสร้อยเป็นรอยเล็บ ที่แผลเจ็บย่อยยับไม่นับแผล
แล้วหวนหุนฉุนชังด้วยรังแก จึงว่าแน่งามน้อยสร้อยสุดา
เป็นผู้ดีมีศักดิ์อัคราช ไม่รักพักตร์รักชาติวาสนา
ไปรบราญพาลเทพกินรา ทั้งตีด่ากระไรเลยไม่เคยพบ
เป็นผู้หญิงจริงนะจะหึงผัว ไม่ควรตัวตีคนจนสลบ
เขาเจียมตัวกลัวอยู่ไม่สู้รบ ชะช่างตบช่างต่อยอร่อยมือ
จะให้ตายหมายจะให้ลากไปทิ้ง เป็นผู้หญิงอย่างนี้เห็นดีหรือ
ทั่วถิ่นฐานบ้านเมืองจะเลื่องลือ ออกอึงอื้อเอออะไรช่างไม่อาย
ไม่เกรงผัวกลัวบาปทำหยาบช้า ชอบแต่เป็นแม่ค้าทุบปลาขาย
ปะสามีที่มุเขาดุร้าย หลังจะลายเลอะแล้วไม่แคล้วเลย ฯ
๏ มเหสีตีทรวงสะอื้นรํ่า ค่อนด่าว่าสารยำแล้วกรรมเอ๋ย
แต่ปางก่อนร่อนชะไรพระไม่เคย อีเชลยแล้วซิทูลออกวุ่นวาย