Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
พระสอดสรรพสนับเพลาเพรากระหนก ภูษาปกปิดพระชงฆ์โจงกระหวัด
คาดปั้นเหน่งเปล่งเม็ดเพชรรัตน์ ประจงจัดประจำยามอร่ามเรือง
ฉลององค์ทรงสวมกรวมสลับ ผ้าทิพย์ทับเจียระบาดขลิบตาดเหลือง
ใส่เกราะเกล็ดเพชรล้วนค่าควรเมือง สลับเนื่องนพเก้าแวววาววับ
เกี่ยวกระหวัดรัดอกกระหนกกระหนาบ ทับทรวงทาบทับทรวงดุนดวงประดับ
พาหุรัดชัชวาลติดบานพับ ทองพระกรซ้อนซับสลับเพชร
ธำมรงค์วงวาวพลอยพราวพร่าง มงกุฎกระจ่างแจ่มจรัสดูตรัสเตร็จ
กรรเจียกจรซ้อนกุดั่นกัลเม็ด ครั้นสรรพเสร็จทรงมหาคทาธร
ขัดพระขรรค์บรรจงเหน็บวงจักร สอดสะพักสะพายแล่งพระแสงศร
ฝ่ายนงลักษณ์อัคเรศเกศกินร ไม่เห็นกรเกศาพญามาร
ไม่เคยเป็นเห็นว่าไปคงไม่รอด วิ่งเข้ากอดบาทบงสุ์ด้วยสงสาร
พลางทูลความตามนิมิตพิสดาร จงโปรดปรานเกศาอย่าคลาไคล
ทูลกระหม่อมจอมกระษัตริย์เหมือนฉัตรแก้ว ทำลายแล้วไม่มีที่อาศัย
นางทูลทัดภัสดาโศกาลัย กำนัลในใหญ่น้อยพลอยโศกี ฯ
๏ เจ้ากรุงยักษ์พักตร์สลดรันทดจิต ชำเลืองพิศพักตร์พระมเหสี
ทั้งห้ามแหนแสนสวาทราชบุตรี แม้นชีวีวอดวายเสียดายนัก
ระทวยทอดกอดกรถอนสะอื้น ตะลึงยืนเย็นทรวงเป็นห่วงหนัก
แล้วกลับจิตคิดสละมานะยักษ์ ตรัสปลอบอัครชายาธิดาดวง
อย่าโศกีพี่ไม่ครรไลลับ แล้วจะกลับคืนหลังมาวังหลวง
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์นางทั้งปวง อย่าเศร้าทรวงเสียใจพี่ไม่ทิ้ง
อยู่พาราผาสุกอย่าทุกข์ร้อน ร้องละครสักรวาประสาหญิง
อย่ากลัวตายหมายมาดหวาดประวิง ไม่ทอดทิ้งสุดสวาทไม่คลาดคลา
พี่ปราบแดนแผ่นดินสิ้นพิภพ อย่าปรารภร้อนจิตขนิษฐา
แล้วแกล้งเดินเมินเฉยมาเกยชลา ขึ้นรถแก้วแววฟ้าให้คลาไคล
ประโคมฆ้องกลองแตรแห่เสด็จ เหาะระเห็จโห่สนั่นเสียงหวั่นไหว
ทอดธงทิวปลิวระยับทั้งทัพชัย พลไกรเกลื่อนฟ้านภาดล
ที่ใส่ปีกหลีกเพื่อนเลื่อนลอยล่อง แกว่งกระบองบินคว้างมากลางหน
วิรุณพัฒนัดดานำหน้าพล ต่างเร่งร้นรีบตามกันหลามไป ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์องค์โอรส โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
ต้องจองจำตรำตรากลำบากใจ อยู่บนไม้ขาหย่าง[๔]ทนร่างกาย
ถึงเจ็ดวันนั้นต้องยองยองนั่ง เหลือกำลังดังอุระจะสลาย
แกล้งอัดอั้นกลั้นใจจะให้ตาย ก็ไม่วายชีวาให้อาดูร
เสียดายองค์หลงกลด้วยคนคด จึงเสียยศยากไร้เสียไอศูรย์
เสียอำมาตย์ญาติวงศ์พงศ์ประยูร เสียตระกูลเกิดกายเป็นชายชาญ
โอ้อาลัยอัยกีโมลีโลก จะแสนโศกเศร้าสร้อยคิดคอยหลาน
เมื่อทูลลาสารพัดจะทัดทาน กรรมบันดาลดลใจมิให้ฟัง
แสนสงสารมารดรบิตุเรศ จะตั้งเนตรคอยหายอยู่ภายหลัง
จะรีบไปให้ถึงเขตนิเวศน์วัง มาแคล้วคลาดพลาดพลั้งเสียครั้งนี้
จะสูญลับอับอายถึงวายวอด มิได้รอดไปประณตบทศรี
สงสารพระชนกชนนี ทั้งอัยกีมิได้เห็นใจแล้ว
เพราะหลงคำสำคัญว่ามันรัก จึงนับพักตร์แผ่เผื่อว่าเชื้อแถว
เปรียบเหมือนนกตกล่วงเข้าบ่วงแร้ว ไม่คลาดแคล้วชีวันจะบรรลัย
ยิ่งตรึกตราอาดูรพูนเทวษ นํ้าพระเนตรนองตกซกซกไหล
แสนระกำจำทนด้วยจนใจ สะอื้นอ้อนร้อนฤทัยดังไฟกาล
อันข้าวนํ้าพะทำมะรงให้ทรงยศ ก็สู้อดด้วยว่าจะอาสัญ
แต่ตั้งสัตย์อธิษฐานถึงเทวัญ ทุกช่องชั้นช่วยเห็นเป็นพยาน
อยู่ดีดีมิผิดมันคิดโกรธ มาทำโทษชีวังจะสังขาร
ให้แจ้งจิตบิตุรงค์ทั้งวงศ์วาน มาล้างผลาญกุมภัณฑ์ให้บรรลัย
แต่ครวญครํ่ารำลึกสะอึกสะอื้น สุดจะฝืนแรงดำรงองค์ไม่ไหว
ด้วยหิวโหยโดยอดสลดใจ สลบไปปิ้มชีวิตจะปลิดปลง ฯ
๏ จะกล่าวแก้วกินรีบุตรีนาฏ บิตุราชรักสงวนนวลระหง
เป็นปิ่นเกล้าเหล่าสุรางค์นางอนงค์ พอใจทรงฟังเรื่องเบื้องโบราณ
ที่ยากไร้ได้ฟังก็สังเวช นํ้าพระเนตรหยดลงด้วยสงสาร
สอนให้เหล่าสาวสรรค์พนักงาน ชำนาญอ่านอักขราทุกนารี
คืนวันนั้นบรรทมบนแท่นรัตน์ มิได้ตรัสเรียกเหล่านางสาวศรี
รัญจวนจิตธิดาในราตรี จนหลับไปในที่ศรีไสยา ฯ
๏ จะกลับกล่าวถึงท้าวสหัสเนตร เป็นปิ่นเกศดาวดึงส์ไตรตรึงษา
เคยไสยาสน์อาสน์อ่อนแต่ก่อนมา กลับกระด้างอย่างศิลาน่าอัศจรรย์
จึงเผยแกลแลเล็งเพ่งพระเนตร ทั่วประเทศทิศาสุธาสวรรค์
เห็นรามวงศ์พงศาเมืองมารัน ต้องโทษทัณฑ์แทบกายจะวายชนม์
กับโฉมแก้วกินรีบุตรียักษ์ เป็นคู่รักร่วมสร้างทางกุศล
จึงอาเพศเหตุการณ์บันดาลดล ถึงไพชยนต์ทิพรัตน์ด้วยสัจจา
จำจะช่วยด้วยผลาอานิสงส์ ให้สืบทรงศักราชศาสนา
จึงหยิบสังข์มารสิญจน์ของอินทรา เสด็จจากฟากฟ้าในราตรี ฯ
๏ ถึงเมืองมารอ่านเวทวิเศษสะกด พวกรากษสเฝ้าหลับเหมือนกับผี
ค่อยช้อนองค์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี ออกจากที่ทารกรรมพ้นจำจอง
แล้วพรมพรำนํ้าสังข์ให้ทั้งหลับ ให้เร่งกลับทรงสกนธ์หายหม่นหมอง
แล้วพามาสิงหาสน์ปราสาททอง เข้าในห้องธิดาพญามาร
ค่อยวางองค์ลงแอบแนบเขนย ยกกรเกยก่ายกอดสอดประสาน
แล้วยืนยิ้มพริ้มพักตร์มัฆวาน ไปวิมานเมืองฟ้าสุราลัย ฯ
๏ ฝ่ายนงนุชบุตรีนารีราช เมื่อหน่อนาถแนบประทับยังหลับใหล
ครั้นรู้สึกนึกอนาถประหลาดใจ จะถอยไปไม่พ้นด้วยมนตรา
จะพลิกผลักสักเท่าไรก็ไม่พ้น ให้อั้นอ้นจนจิตขนิษฐา
นึกจะร้องข้องขัดหัทยา ตกประหม่ามึนตึงตะลึงตะไล
ประทีปทองส่องสว่างกระจ่างพักตร์ ประหลาดนักหนุ่มนี้อยู่ที่ไหน
ยิ่งเพ่งพิศคิดประหวัดกำหนัดใน แกล้งผลักไสสั่นองค์ด้วยสงกา ฯ
๏ ฝ่ายพระหน่อวรนาถไสยาสน์หลับ สะดุ้งวับหวาดตื่นฟื้นผวา
ประทีปทองส่องสว่างกระจ่างตา เห็นนางหน้านวลแนบนอนแอบองค์
ลุกไม่ขึ้นมึนตึงตะลึงคิด ประหลาดจริงนิ่งพินิจพิศวง
เมื่อราตรีชีวิตจะปลิดปลง กลับดำรงแรงรื่นค่อยชื่นใจ
เครื่องกระสันพันธนาไม้ขาหย่าง คนรอบข้างไม่เห็นเป็นไฉน
หรือนารีนี้พาเรามาไว้ จึงผลักไสเซ้าซี้แกล้งยียวน
พอนางหยิกพลิกองค์แนบนงลักษณ์ จุมพิตพักตร์ซักถามทรามสงวน
เจ้างามขำลํ้านางสำอางนวล อย่าหยิกข่วนข้องขัดสลัดกร
แม่โฉมงามนามใดจะใคร่รู้ พี่จะอยู่ฝากกายสายสมร
ได้อิงแอบแนบชิดสนิทนอน ไม่จากจรจนชีวันจะบรรลัย
นางผลักพลิกหยิกข่วนว่ากวนจิต มาแนบชิดยังซํ้าทำไถล
ไม่ขอสู่อยู่หนตำบลใด ชื่ออย่างไรไยมาในราตรี
เข้าชิดเชื้อเหลือลามแล้วถามซัก ทำเยื้องยักสาหัสน่าบัดสี
มิบอกจริงยิ่งกวนทำยวนยี ประเดี๋ยวนี้จะร้องให้ก้องวัง
พระฟังคำรำพึงคะนึงคิด ประหลาดจิตผิดอย่างแต่ปางหลัง
มาอิงแอบแนบชิดเหมือนติดตัง ดูเหมือนดังเทพไทจะให้เมีย
จะบอกความตามเรื่องที่เคืองแค้น ก็สุดแสนขายหน้าประดาเสีย
ต้องจำจองหมองไหม้ดังไฟเลีย จึงไกล่เกลี่ยกลบความตามสำเนา
ใครจะพามาไว้ก็ไม่แจ้ง ใช่จะแกล้งกล่าวประโลมโฉมเฉลา
จึงถามไถ่ใคร่รู้ไม่ดูเบา ด้วยเดิมเราไม่พบประสบกัน
แต่บุญเคยเชยชมประสมสอง ได้แนบน้องเนื้อหอมถนอมขวัญ
อย่าขัดขวางห่างเหินให้เนิ่นวัน จงผินผันพักตรามาพาที
พลางอิงแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์ นางพลิกผลักพลางว่าน่าบัดสี
พระสวมสอดกอดกวนให้ยวนยี นางจะหนีให้พ้นก็จนใจ
พระสอดซ้อนกรกุมปทุมประทับ นางพลิกกลับผินพักตร์คอยผลักไส
พระก่ายกอดสอดคล้องทำนองใน นางจนใจจำเมินด้วยเกินกาย
อุประมา[๕]ราหูเข้าจู่จับ เหมือนเมฆทับกลับเกลื่อนดวงเดือนหาย
เคี้ยวขม้ำกลํ้ากลืนไม่คืนคาย ฝูงหญิงชายต่างตื่นเสียงครื้นเครง
เอาขันจอกออกเคาะกุกเกาะกริ่ง ปืนใหญ่ยิงยัดดินสิ้นเขนง[๖]
ประโคมฆ้องกลองระฆังเสียงวังเวง ดังเหง่งเหง่งเก่งก่างโหง่งหง่างดัง
ประเดี๋ยวดลฝนลั่นเสียงครั่นครึก ที่ลุ่มลึกแหล่งหล้าคงคาขัง
พอดาวเดือนเคลื่อนลดไม่บดบัง ต่างลุกนั่งขึ้นสบายไม่อายกัน
นางชื่นชอบนอบนบอภิวาท ขอรองบาทบาทาจนอาสัญ
จะทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน ไม่บากบั่นเบือนบ่ายทำอายใจ
ฉันชื่อแก้วกินรีบุตรีราช โปรดประภาษบอกความนามไฉน
จะจงรักภักดีแต่นี้ไป น้องมิได้ข้องขัดหัทยา
พระทราบเรื่องเคืองขัดให้อัดอั้น ไม่หวังพันผูกรักกับยักษา
เสียดายองค์นงลักษณ์ซบพักตรา พระชลนาคลอคลอท้อฤทัย
ระทวยจิตคิดคะนึงตะลึงนิ่ง สุดจะทิ้งมิ่งมิตรพิสมัย
สุดจะคิดชิดเชื้อเป็นเยื่อใย เศร้าพระทัยถอนสะอื้นกลืนนํ้าตา
นางเห็นนิ่งกริ่งจิตคิดประหลาด ชุลีบาทบทเรศพระเชษฐา
มิออกอรรถมธุรสพจนา หรือโกรธาขัดขวางเป็นอย่างไร
หรือน้องนี้มีโทษไม่โปรดตอบ หรือไม่ชอบกิริยาอัชฌาสัย
จงโปรดเกล้าเล่าแถลงให้แจ้งใจ น้องก็ไม่ขออยู่จะสู้ตาย
ต้องเสียตัวชั่วนักเพราะรักหลง หวังดำรงรองบาทเหมือนมาดหมาย
ไม่สมหวังทั้งกลับได้อับอาย พลางฟูมฟายชลนาด้วยอาดูร ฯ
๏ พระลูบโลมโฉมเฉลาเยาวลักษณ์ ที่ความรักสุดสวาทไม่ขาดสูญ
แม่เชื้อชาติราชหงส์ทรงตระกูล เหมือนไพฑูรย์เทียมเท่าเขาคีรี
จะหาไหนได้เหมือนแม่เพื่อนรัก ได้ชูพักตร์พี่ยาเป็นราศี
ได้เชยชมสมถวิลก็ยินดี แต่บุญพี่นี้น้อยนะกลอยใจ
เหมือนโกสุมภุมเรศประเวศถวิล ได้เสียกลิ่นเสาวรสที่สดใส
เสียดายดวงพวงผกาสุมาลัย มากรายใกล้แล้วจะกลับลิบลับตา
พระบิตุราชมาตุรงค์ของนงลักษณ์ ประเสริฐศักดิ์สุรชาติวาสนา
แม้นรู้เรื่องเคืองชัดพระอัชฌา จะเข่นฆ่าให้ขาดสวาทวาย
เหมือนได้แก้วแล้วมิได้อยู่ใกล้ชิด พี่คิดคิดแล้วให้จิตใจหาย
สงสารสุดนุชน้อยจะพลอยอาย แสนเสียดายดวงใจกระไรเลย
จึงไม่บอกออกนามด้วยความรัก จะเสียศักดิ์ภคินีเจ้าพี่เอ๋ย
ได้ชิดเชื้อเนื้อละมุนเพราะบุญเคย จะได้เชยเช่นนี้สักกี่วัน
ฟังพี่ว่าอย่าสลดกำสรดจิต พลางเชยชิดโฉมน้องประคองขวัญ
เพราะขัดขวางต่างประเทศต่างเขตคัน พี่อัดอั้นอกซํ้าระกำใจ
พระธิดาอาดูรพูนเทวษ ไม่แจ้งเหตุพระองค์ยิ่งสงสัย
สะอื้นอ้อนวอนว่าด้วยอาลัย ถึงอยู่ไปเป็นหม้ายก็อายนัก
วิสัยหญิงจริงจิตไม่คิดชั่ว มิให้มัวหมองซํ้าด้วยตํ่าศักดิ์
ประการหนึ่งถึงไพร่ถ้าได้รัก จะก้มพักตร์ปรนนิบัติด้วยสัจจัง
สู้ล้มตายวายวางไปข้างหน้า ตามประสาบุญน้อยไม่ถอยหลัง
เหมือนตัวน้องครองใจอยู่ในวัง บุรุษยังมิได้ต้องนัยนา
พระถูกต้องน้องแล้วจะแคล้วคลาด เหมือนเศียรขาดชีวังจะสังขาร์
มิขออยู่สู้ตายวายชีวา พลางโศกากำสรดสลดใจ
พระรามวงศ์สงสารรำคาญจิต ประคองชิดเช็ดนํ้าตาแล้วปราศรัย
แม่ยอดหญิงยิ่งลบทั้งภพไตร จะบอกให้แจ้งเจ้าเยาวมาลย์
พี่ทรงนามรามวงศ์พงศ์กระษัตริย์ ครองราชสมบัติมหาสถาน
มาถูกต้องจองจำทำประจาน เยาวมาลย์แม่ก็รู้อยู่ด้วยกัน
แม้นเครื่องทรงยงยุทธ์อาวุธพี่ ยังคงมีเหมือนก่อนพอผ่อนผัน
จะอุ้มแก้วแววตาวิลาวัณย์ จากนิเวศน์เขตขัณฑ์ไม่อันตราย
แต่ครั้งนี้พี่ยากลำบากจิต สุดจะคิดแก้ไขจิตใจหาย
ถึงปลดปลงคงกอดเจ้าวอดวาย ไม่ละสายสุดสวาทให้คลาดคลา
พลางอุ้มองค์นงลักษณ์อัคเรศ ชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
นางนอบนบอภิวาทว่าสาตรา พระบิดาเอาไว้ในไพชยนต์
จะแก้ไขให้มาอย่าปรารภ คงได้ครบสารพัดไม่ขัดสน
พระสมถวิลยินดีด้วยนิรมล เหมือนรอดพ้นภัยพาลสำราญใจ
ปลอบประโลมโฉมเฉลาว่าเจ้าพี่ ช่างปรานีเชษฐาจะหาไหน
แม้นชาตินี้ชีวันไม่บรรลัย ไม่จากไกลแก้วตาให้อาวรณ์
ทั้งสองข้างต่างสบายค่อยวายทุกข์ เกษมสุขบนสุวรรณบรรจถรณ์
ยิ่งชื่นชุ่มหนุ่มสาวไม่หาวนอน เผยบัญชรชมฟ้านภาลัย
จนรุ่งรางนางมิได้ไขวิสูตร แกล้งรวบรูดม่านทองทั้งสองไข
ให้บังองค์ทรงธรรม์อยู่ชั้นใน นางออกไปห้องกลางเหมือนอย่างเคย
แกล้งสั่งเหล่าสาวใช้ให้ผายผัน แต่งสุพรรณภาชน์ทองของเสวย
ทั้งคาวหวานพานขนมเครื่องนมเนย ตั้งเสวยที่ในห้องไสยา
แกล้งใช้เหล่าสาวใช้ไปเสียหมด น้อมประณตเชิญเสด็จพระเชษฐา
ถวายเครื่องเอมโอชโภชนา ทั้งสองราร่วมเสวยคุ้นเคยกัน
ครั้นเสร็จสรรพกับสุรางค์นางเล็กเล็ก สาวเด็กเด็กเดินรายตามผายผัน
ขึ้นปรางค์ทองห้องท้าวเจ้ากุมภัณฑ์ ใช้กำนัลไปสิ้นดังจินดา
หยิบเครื่องทรงมงกุฎอาวุธเพชร ได้สรรพเสร็จสมมาดปรารถนา
บังสไบให้ลับแล้วกลับมา ให้กระษัตริย์ภัสดาสารพัน
พระรามวงศ์ทรงเครื่องเรืองจรัส โสมนัสดังผ่านวิมานสวรรค์
ถนอมแนบแอบนางไม่ห่างกัน เกษมสันต์ซิกซี้ด้วยปรีดา ฯ
๏ ฝ่ายพวกพระนครบาลมารขุนหมื่น ครั้นเช้าตื่นฟื้นกายทั้งซ้ายขวา
มิได้เห็นรามวงศ์ยิ่งสงกา ดูขื่อคาสารพัดไม่คัดง้าง
ทีทำนองล่องหนด้วยมนตร์เวท ผิดสังเกตสารพัดจะขัดขวาง
เที่ยวสืบถามตามถนนทุกหนทาง ทั่วระวางตามไปมิได้พบ
พวกผู้คุมกุมภัณฑ์ต่างขวัญหาย ที่กลัวตายเต็มทีออกหนีหลบ
เหล่าทำมะรงกงกำต้องจำครบ บ้างอพยพยกครัวกลัวอาญา ฯ
๏ ฝ่ายเสนีที่เป็นใหญ่เข้าไปเฝ้า ทูลนงเยาว์ยอดรักท้าวยักษา
อันรามวงศ์ลงเหล็กไว้ตรึงตรา เมื่อเวลาคืนนี้หลบหนีไป
ให้ค้นคว้าหารอบทั้งขอบเขต ไม่แจ้งเหตุไปหนตำบลไหน
เอาทำมะรงกงกำนั้นจำไว้ จงทราบใต้บาทายุพาพาล
ฝ่ายเอกองค์นงลักษณ์อัคเรศ ได้ทราบเหตุเห็นศึกจะฮึกหาญ
จึงกำชับกับมหาเสนามาร จงเตรียมการป้องกันอันตราย
ให้นั่งยามตามไฟอย่าได้หลับ ตรวจกำชับอสุรินสิ้นทั้งหลาย
ต่างรับสั่งทั้งสี่เสนีนาย ไปบาดหมายหมู่หมวดเที่ยวตรวจตรา
นางโฉมยงสงสัยอยู่ในจิต ปัจจามิตรมีมนตร์ดลคาถา
จะทดแทนแค้นขัดหัทยา ให้โขลนจ่าขรัวนายรายระวัง
ตรวจประตูดูแลกุญแจใส่ ข้างนอกในซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
แล้วโฉมตรูยุรยาตรจากบัลลังก์ ขึ้นไปยังปรางค์รัตน์ภัสดา
ดูเครื่องทรงมงกุฎอาวุธหาย คงผู้ร้ายมาลักแน่หนักหนา
นางตรองตรึกนึกพรั่นหวั่นวิญญาณ์ เสด็จมาปราสาทราชบุตรี
ชำเลืองแลแกลหับหรือหลับอยู่ เลียบเดินดูไม่เห็นเหล่านางสาวศรี
คิดสงสัยในอุราไม่พาที ตรงเข้าที่แท่นทองห้องบรรทม
เห็นหนุ่มน้อยกลอยใจวิไลลักษณ์ กับลูกรักร่วมจิตสนิทสนม
นางถอยถดลดองค์ลงบังคม อายอารมณ์ก้มหน้าไม่พาที
พระรามวงศ์เอนเอกเขนกนึก ใคร่ทำศึกสู้รบไม่หลบหนี
นางกระษัตริย์ตรัสเรียกพระบุตรี มานั่งที่ห้องกลางว่าอย่างไร
ไม่ปรึกษาหารือทำสื่อรู้ มามีชู้เจ้าเห็นเป็นไฉน
เขาเผ่าพงศ์วงศ์วานประการใด ดูกรรมกรรมทำได้ช่างไม่อาย
แม้นเลิกทัพกลับมาบิดารู้ ว่ามีชู้ชีวาตม์จะขาดหาย
จะพาเราเผ่าพันธุ์เป็นอันตราย นางฟูมฟายชลนานั่งจาบัลย์ ฯ
๏ พระธิดาสารภาพกราบพระบาท ควรรับราชอาชญาถึงอาสัญ
แต่ความจริงสิ่งสัตย์อัศจรรย์ ไม่หมายมั่นจะเป็นถึงเช่นนี้
เมื่อเที่ยงคืนฟื้นกายเห็นชายชิด มิได้คิดจะคบจะหลบหนี
ลุกไม่ขึ้นมึนสิ้นทั้งอินทรีย์ เพราะถึงที่ชีวันจะบรรลัย
ได้หมองมัวชั่วแล้วไม่แคล้วผิด มิได้คิดกล่าวแกล้งแถลงไข
นางทูลความตามจริงทุกสิ่งไป พระหน่อไทนั้นนามรามวงศ์
พระชนนีตีอุระว่าชะลูก ช่างพันผูกแผ่เผื่อเห็นเหลือหลง
ก็เมื่อรู้อยู่ว่าผิดกับบิตุรงค์ สั่งให้ลงโทษจำทำประจาน
แกล้งหนีมาหาลูกเพราะผูกแค้น จะทดแทนทำฉาวให้ร้าวฉาน
พลอยอับอายขายหน้าพญามาร พวกไพร่บ้านพลเมืองจะเลื่องลือ
มารีบรักนักโทษเหมือนโหดไร้ นี่งามหน้าหาอะไรทำได้หรือ
จะลุกลามความใหญ่เหมือนไฟฮือ มันขืนถือที่ผิดจึงบิดบัง
ทำไม่เห็นเป็นไม่รู้ว่าผู้ร้าย จะได้รับอับอายเมื่อภายหลัง
ให้ข้าเฝ้าเขาลากไปจากวัง ใส่คุกขังให้ตายก็หายความ
พระธิดาว่ากรรมจะทำชั่ว จะฆ่าผัวกลัวบาปที่หยาบหยาม
แสนอดสูดูไปก็ไม่งาม จะตายตามเวรกรรมที่ทำมา
พระมารดรค้อนแค้นว่าแสนดื้อ ชะช่างถืออุณรุทนางอุษา
สู้ถนอมกล่อมเกลี้ยงอุ้มเลี้ยงมา จนใหญ่กล้าว่าไรก็ไม่ฟัง
ครั้นผิดมีมิชั่วแต่ตัวเจ้า พลอยให้เราวุ่นวายเมื่อภายหลัง
สอนไม่เอาเจ้าจะทำแต่ลำพัง ข้าไม่ฟังเจ้าดอกบอกให้รู้
จะแพร่งพรายขายหน้าพญายักษ์ ทั้งเสียศักดิ์เสียยศได้อดสู
อย่าขืนคิดพิศวาสชาติศัตรู มาไปอยู่กับข้าอย่าช้าที
พลางจูงหัตถ์ตรัสขู่ดูดู๋ดื้อ ยังแกะมือขืนขัดน่าบัดสี
ไม่ละวางนางฉุดพระบุตรี ทั้งหยิกตีเท่าไรไม่ไคลคลา ฯ
๏ พระรามวงศ์สงสารแหวกม่านกั้น ให้สาวสรรค์เห็นกายทั้งซ้ายขวา
เข้าขัดขวางกางกั้นจำนรรจา เมียของข้าข่มเหงไม่เกรงใจ
ขืนจุกจิกหยิกตีจะวิวาท ไม่ใช่ชาติทาสาอัชฌาสัย
พลางชิงนางขวางขัดกุมหัตถ์ไว้ จะเป็นไรเป็นไปเถิดไม่กลัว ฯ
๏ พระมารดาว่าเจ้านี่อยู่ที่ไหน ใครยกให้เจ้ามาว่าเป็นผัว
มาชิงช่วงหวงกันทำพันพัว ทะนงตัวเต็มประดาชะล่าลาม
ลูกของข้าว่ายากก็ลากฉุด มาแย่งยุดข่มเหงไม่เกรงขาม
เหมือนแกล้งพาลราญทางทำขวางความ เจ้าหน่อนามนคเรศประเทศใด ฯ
๏ พระฟังคำทำว่าสมาบาป ทำก้มกราบตรัสแจ้งแถลงไข
เมื่อตะกี้นี้ไม่รู้ว่าผู้ใด เดี๋ยวนี้ได้รู้แน่ว่าแม่ยาย
ลูกนี้นามรามวงศ์ที่ลงโทษ คิดประโยชน์จะเป็นกระเส็นสาย
ต้องจองจำรํ่ารับแต่อับอาย จึงฝากกายธิดาพญามาร
หมายจะใคร่ให้สนิทกับบิตุราช ทั้งพระมาตุรงค์จงสงสาร
เมื่อตะกี้นี้ว่าไม่ได้ประทาน เยาวมาลย์มิใช่คู่ไม่รู้เลย
แต่ลอบลักรักใคร่ถึงได้เสีย มิใช่เมียหรือขอรับไม่นับเขย
เป็นคราวเคราะห์เพราะบุญไม่คุ้นเคย อย่าถือเลยลูกได้ยึดไม้มือ
ขอทูลความตามจนเป็นคนยาก พระจะพรากให้ใครที่ไหนหรือ
ลูกอาวรณ์ร้อนใจดังไฟฮือ โปรดอย่าถือโทษทัณฑ์หม่อมฉันเลย ฯ
๏ นางฟังคำซํ้าจิตยิ่งคิดแค้น ชะช่างแสนซื่อสุดเจ้าบุตรเขย
ทั้งก้าวเฉียงเลี่ยงเลียบพูดเปรียบเปรย ยั่วเยาะเย้ยตัดพ้อล้อแม่ยาย
จะแก้แค้นแทนทำให้หนำจิต หรือจะคิดพันผูกเจ้าลูกขาย
เพราะบุตรีนี้เยาว์เหมือนเต่าตาย จึงได้อ้ายศัตรูมาดูแคลน
ยิ่งกริ้วแก้วกินรีว่าอีดื้อ เห็นแล้วหรือรักเสือมันเหลือแสน
ยังหน่วงหนักชักช้าดูน่าแค้น จะขืนแค่นขายหน้าอยู่ว่าไร ฯ
๏ พระบุตรีพิลาปก้มกราบบาท ลูกเสียชาติชั่วนักควรตักษัย
พระมาตุรงค์จงระงับดับพระทัย เสด็จไปปรางค์มาสปราสาททอง
แล้วลูกรักจักไปตามเป็นความสัตย์ ขอผ่อนผัดผ่านเกล้าอย่าเศร้าหมอง
มีแสนสาวชาวแม่อยู่แซ่ซ้อง ออกจากห้องเขาจะดูอดสูใจ ฯ
๏ นางแค้นสุดฉุดคร่าประสาหญิง ลูกเขยชิงแย่งยุดฉุดไม่ไหว
ยิ่งโกรธาว้าวุ่นเป็นฟุนไฟ คงจะได้เห็นกันในวันนี้
แล้วโฉมยงลงมาหน้าปราสาท กลัวหน่อนาถจะพาธิดาหนี
ให้สาวใช้ไปสั่งขุนเสนี เตรียมโยธีไวไวมาในวัง
พวกสาวใช้ได้กำชับรับคำตรัส วิ่งตะปัดตะป่องไปเหมือนใจหวัง
พบเสนาข้าเฝ้าเล่าให้ฟัง ตามรับสั่งเสร็จสรรพแล้วกลับมา
ส่วนเสนีที่เป็นนายฝ่ายทหาร เร่งเรียกมารพลนิกายทั้งซ้ายขวา
ล้วนจัดเจนเกณฑ์หัดถือสาตรา ได้พลห้าร้อยถ้วนล้วนฉกรรจ์
เข้าในวังพรั่งพร้อมล้อมปราสาท ต่างมุ่งมาดจะมัดรัดกระสัน
นางกระษัตริย์ตรัสสั่งพวกกุมภัณฑ์ ให้พร้อมกันรอราฟังอาการ
แล้วตรัสเรียกบุตรีนารีราช อย่าหมายมาดจะพ้นพลทหาร
มิลงมาช้านักพวกยักษ์มาร จะพลอยผลาญชีวันให้บรรลัย ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์ธิดาพญายักษ์ เสียงคึกคักคิดพรั่นประหวั่นไหว
พระองค์สั่นขวัญหนีไม่มีใจ นางวิ่งไปปิดทวารบานบัญชร
ค่อยแย้มแกลแลดูอสุรยักษ์ เห็นคึกคักคั่งคับสลับสลอน
แลเห็นองค์ชนนีชุลีกร พระมารดรจงโปรดที่โทษทัณฑ์
ให้เลิกทัพกลับไปไว้ชีวิต อย่าเพิ่งคิดเข่นฆ่าให้อาสัญ
แล้วลูกกับภัสดาจะพากัน ไปคำนับอภิวันท์เหมือนสัญญา
นางกระษัตริย์ตรัสขู่ไม่รู้ด้วย แม้นกลัวม้วยแล้วจงลงมาหา
ถ้าดึงดื้อถือดีมิลงมา จะจับฆ่าให้ม้วยไปด้วยกัน ฯ
๏ พระรามวงศ์สงสารศรีสวัสดิ์ เห็นผ่อนผัดมารดรไม่ผ่อนผัน
เข้าเคียงชิดวนิดาวิลาวัณย์ กอดประทับรับขวัญจำนรรจา
ทำไมกับทัพยักษ์เหมือนหยากเยื่อ พี่เหมือนเชื้อเพลิงสว่างกลางเวหา
จะมุ่นไหม้หายฉิบไม่พริบตา แก้วกานดาดูเล่นให้เย็นใจ
แล้วแต่งองค์ทรงเครื่องพิชัยยุทธ์ ยกแย่งครุฑเครือทองผุดผ่องใส
ปั้นเหน่งเพชรเตร็จแก้ววาวแววไว แล้วสอดใส่ฉลององค์อลงการ
ใส่เกราะเพชรเตร็จตรัสเกี่ยวรัดอก ทับกระหนกกระหนาบลายสายประสาน
กรองศอสลับทับนวมสวมสังวาล แก้วประพาฬพาหุรัดจำรัสเรือง
ทองพระกรซ้อนทรงสวมมงกุฎ ประดับบุษราคัมล้วนนํ้าเหลือง
ธำมรงค์ลงยาล้วนค่าเมือง อร่ามเรืองรัศมีฉวีวรรณ
คทาธรศรแผลงพระแสงจักร สอดสะพักสะพายแล่งทรงแสงขรรค์
พลางร่ายมนตร์รณรงค์คงกระพัน ประกอบกันแคล้วคลาดทั้งสาตรา
แล้วหยุดยั้งนั่งแนบอิงแอบอุ้ม ประจงจุมพิตชิดขนิษฐา
พี่จะผลาญมารหมู่อสุรา ให้มารดาดูเล่นพอเห็นฤทธิ์
แม่ทรามเชยเผยแกลแลดูพี่ แต่พอมีแรงรื่นค่อยชื่นจิต
นางห้ามผัวกลัวจะตายวายชีวิต พระอย่าคิดรบสู้กับหมู่มาร
อันโยธีมีศักดาอานุภาพ เคยไปปราบธานินทุกถิ่นฐาน
รู้เหาะเหินเดินฟ้าลงบาดาล ทั้งเชี่ยวชาญใช้มนตร์กลวิชา
พระโฉมยงองค์เดียวดูเปลี่ยวนัก จะรบยักษ์มารมากยากหนักหนา
ค่อยนิ่งดูอยู่ในที่ไสยา มันรุกมาโจมจับจึงรับรอง
พอว่างศึกดึกดื่นคืนวันนี้ จึงลอบหนีจากวังไปทั้งสอง
พระทรงเกราะเหาะได้ดังใจปอง อันตัวน้องจะบินเหมือนกินรี
ตามแต่พระจะไปไหนขอไปด้วย จนมอดม้วยไม่อางขนางหนี
ถวายชีวิตสิทธิ์ขาดแล้วชาตินี้ พลางโศกีกอดบาทไม่คลาดคลา
พระสวมสอดกอดประทับแล้วรับขวัญ อย่าหวาดหวั่นไหวจิตขนิษฐา
ความรักเจ้าเท่าชีวีของพี่ยา เพราะแก้วตามีคุณการุญรัก
ได้เครื่องทรงยงยุทธ์อาวุธครบ จะรุกรบปราบได้ทั้งไตรจักร
จะซ่อนเร้นเป็นชายก็อายนัก ทั้งพวกยักษ์จะฮึกนึกทะนง
เวลานี้พี่จะขอไปต่อสู้ แม่คอยดูจงสงวนนวลระหง
พลางอิงแอบแนบน้องประคององค์ อุ้มมาตรงแกลสุวรรณพรรณราย ฯ
๏ พวกแสนสาวชาวแม่แลเห็นโฉม ควรประโลมแลเหมือนดังเดือนหงาย
สำอางเอี่ยมเยี่ยมยิ้มดูพริ้มพราย แต่แม่ยายอายใจกระไรเลย
เห็นลูกตัวผัวแอบอยู่แนบข้าง จะเรียกนางนึกสะเทิ้นทำเมินเฉย
พระหน่อไทไอกระแอมยิ้มแย้มเย้ย นางแค้นเขยขายหน้าไม่พาที
พระวางองค์นงลักษณ์ชักพระขรรค์ จรจรัลจากปรางค์ปราสาทศรี
พระยอบองค์ลงว่าพระชนนี จะฆ่าตีไม่คิดกับธิดา
ถึงดีชั่วตัวลูกได้ถูกต้อง จะเป็นสองนั้นไม่ถือหรือพุขา
นางไม่ตอบลอบสั่งขุนเสนา ให้โยธาจับกุมไปคุมไว้ ฯ
๏ อำมาตย์ยักษ์ขับยักษ์เข้าพรักพร้อม ต่างหุ้มห้อมโห่ลั่นเสียงหวั่นไหว
พระหน่อนาถฟาดฟันพระขรรค์ชัย เป็นเปลวไฟไหม้มารไม่ทานทน
ถูกเนื้อตัวหัวขาดเกลื่อนกลาดกลุ้ม ที่เหลือรุมรบรับกันสับสน
พระหวดหันผันโผนโจนประจญ สังหารพลยักษ์ตายลงก่ายกัน ฯ
๏ สี่อำมาตย์อาจองเข้ายงยุทธ์ อุตลุดเลี้ยวลัดสะพัดผัน
พระรบรับจับรุมกับกุมภัณฑ์ ขึ้นเหยียบยันฟันสี่เสนีตาย
ที่เหลือบ้างต่างวิ่งทิ้งอาวุธ ไม่ต่อยุทธ์โยธีแตกหนีหาย
สาวสุรางค์นางกระษัตริย์วิ่งพลัดพราย ต่างวุ่นวายแซ่ทั้งในวังเวียง
พระมาตุรงค์ตรงขึ้นบนปรางค์รัตน์ เข้าห้องขัดดาลเงียบไม่เกรียบเสียง
พวกล้อมวังนั่งป้อมไม่พร้อมเพรียง ต่างหลีกเลี่ยงหลบตัวด้วยกลัวตาย ฯ
๏ พระหน่อไทได้ชนะขึ้นปราสาท เข้าร่วมอาสน์แนบประโลมนางโฉมฉาย
ค่อยเชยพลางทางว่าชะแสนสบาย ค่อยเหือดหายหิวได้ชื่นใจจริง
เจ้าเห็นดีพี่แล้วหรือฝีมือรบ ไม่หลีกหลบทิ้งทอดแม่ยอดหญิง
นางสงสารมารดรรํ่าวอนวิง น้องนี้ยิ่งทุกข์ช้ำระกำใจ
แต่ผิดพลั้งดังนี้แล้วมิหนำ พระมาซํ้าฆ่ายักษ์ให้ตักษัย
ยิ่งซ้ำผิดติดพันทุกวันไป เหมือนแกล้งให้มารดรร้อนรำคาญ
เมื่อตะกี้นี้น้องแลตามแกลรัตน์ เห็นวิ่งพลัดไปแต่องค์น่าสงสาร
แม้นทรงฤทธิ์บิตุเรศรู้เหตุการณ์ จะเดือดดาลดังไฟประลัยกัลป์
เมื่อเลิกทัพกลับมาจะว้าวุ่น พระการุญน้องก่อนคิดผ่อนผัน
อย่ารบสู้หมู่มารรำคาญครัน รีบพากันไปให้พ้นไพรี ฯ
๏ พระเชยโฉมโลมปลอบให้ชอบชื่น ไม่ขัดขืนคำน้องอย่าหมองศรี
มิคิดแล้วแก้วตาของสามี อยู่ต่อตีลองฤทธิ์กับบิดา
หวังต่อกรรอนราญประหารยักษ์[๗] แต่คิดถึงน้องรักเป็นหนักหนา
ซึ่งสังหารผลาญหมู่อสุรา พระมารดายิ่งแค้นแสนรำคาญ
เมื่อตะกี้นี้วิ่งทิ้งสาวใช้ คิดจะใคร่ไล่ส่งก็สงสาร
พลางแย้มสรวลชวนชื่นรื่นสำราญ เยาวมาลย์แม่เหมือนเพื่อนชีวา
เอ็นดูพี่มีคุณเมื่อคราวยาก พี่หวังฝากชีวิตขนิษฐา
จะพานุชสุดสวาทราชธิดา ไปกรุงแก้วโกญจาเมืองมารัน
จงจัดแจงแต่งกายสายสวาท เที่ยวประพาสภูผาพนาสัณฑ์
ถึงยากเย็นเป็นไฉนไม่ไกลกัน จริงนะขวัญนัยนาอย่าอาวรณ์ ฯ
๏ ฝ่ายโฉมแก้วกินรีศรีสวัสดิ์ นางกระษัตริย์เศร้าทรวงดวงสมร
คิดพะวงสงสารพระมารดร จะจำจรจำใจจำไกลเมือง
อยู่ภายหลังตั้งแต่พระแม่เจ้า จะโศกเศร้าทุกข์ตรอมจนผอมเหลือง
อยู่พาราว้าวุ่นจะขุ่นเคือง สุดจะเปลื้องปลดผิดที่ติดพัน
เป็นห่วงหนึ่งถึงทรงฤทธิ์บิตุเรศ เคยโปรดเกศชุบย้อมถนอมขวัญ
จะพลัดพรายตายเป็นไม่เห็นกัน สะอื้นอั้นอารมณ์ระทมทวี
วิบากกรรมจำใจจำให้ผิด สุดจะคิดปิดป้องจึงต้องหนี
ค่อยแข็งขืนฝืนอารมณ์สมประดี ไปเข้าที่สรงชลสุคนธาร
ภูษาทิพย์จีบประจงทรงเข็มขัด สะอิ้งรัดพรรณรายสายประสาน
ทรงสร้อยทองรองนวมสวมสังวาล ทองกรบานพับพลอยแพรวพลอยพราย
พระธำมรงค์ทรงใส่ในนิ้วหัตถ์ ล้วนแก้วเก็จเพชรรัตน์จรัสฉาย
เรือนมณฑปนพเก้าดังดาวราย ทับทิมพรายไพฑูรย์จรูญเรือง
ทรงมงกุฎบุตรีสวมสิโรตน์ มณีโชติช่วงศรีฉวีเหลือง
ใส่ปีกทองสองข้างค่อยย่างเยื้อง แลชำเลืองดูห้องเห็นของรัก
เครื่องสำอางวางเรียงบนเตียงตั้ง จะจากวังเป็นห่วงให้หน่วงหนัก
ทุกคืนวันคันฉ่องเคยส่องพักตร์ เสียดายนักนึกสะอื้นกลืนนํ้าตา
โอ้เครื่องอานพานที่พระศรีเสวย จะขาดเคยเลยไปไพรพฤกษา
ทั้งเครื่องเล่นเห็นสนุกตุ๊กตา จะลับหน้านึกให้อาลัยลาญ
โอ้แท่นทองพระยี่ภู่ที่ปูลาด เคยไสยาสน์ยามยากจะจากสถาน
เสียดายสุดสมุดเรื่องเบื้องโบราณ เคยฟังอ่านอกเอ๋ยจะเลยไกล
ยิ่งกลืนกลํ้ากำสรดระทดเทวษ นํ้าพระเนตรคลอคลองลงนองไหล
สงสารเหล่าสาวสรรค์กำนัลใน เคยเคียงใกล้กล่อมขับให้หลับนอน
ตั้งแต่นี้มิได้เห็นจะเย็นเยียบ สงัดเงียบห้องสุวรรณบรรจถรณ์
นางยิ่งนึกตรึกตรายิ่งอาวรณ์ สะอื้นอ้อนอ่อนองค์ลงโศกา ฯ
๏ พระปลอบประโลมโฉมเฉลาเยาวเรศ แม่ดวงเนตรยาจิตขนิษฐา
เคยเชยชมสมบัติอยู่อัตรา ไปชมป่าบ้างเถิดเจ้าอย่าเศร้าใจ
จะเพลิดเพลินเนินพนมร่มระรื่น หวนหอมชื่นช่อดอกออกไสว
กลิ่นตรลบอบทางในกลางไพร ล้วนดอกไม้มาลีมีหลายพรรณ
ทั้งโตรกตรอกซอกหินวารินไหล ไปอาบเล่นเย็นใจเกษมสันต์
นางรับสั่งรั้งราปรึกษากัน พอแสงจันทร์แจ่มฟ้าดาราราย ฯ
๏ พระนำหน้าพานางจากปรางค์มาศ เหาะลีลาศลอยเลื่อนด้วยเดือนหงาย
ค่อยเคลื่อนคลอรอเรียงนางเอียงอาย พระพายชายพัดเชยรำเพยพา
พ้นนิเวศน์เขตวังพระตั้งจิต ไปทางทิศอาคเนย์ในเวหา
นางเคลื่อนคล้อยลอยบินเหมือนกินรา จนเวลาดึกเงียบเชียบสำเนียง
เสนาะด้วยสกุไณทั้งไก่แก้ว วิเวกแว่วขันขานประสานเสียง
ดังซอสีปี่แก้วแจ้วจำเรียง เสนาะเพียงพิณพาทย์ฆาตประโคม
จนเดือนคล้อยพลอยพร่างนํ้าค้างซัด วายุพัดรวยรื่นให้ชื่นโฉม
พระอุ้มแอบแนบนางกลางโพยม ลอยประโลมลืมหนาวไม่หาวนอน
พอสุริเยนทร์เผ่นเยี่ยมยุคุนธเรศ ถึงขอบเขตเขาเขินเนินสิงขร
พระคลอคล้อยลอยลงในดงดอน บทจรนำนางไปกลางไพร
เห็นพฤกษาน่าชมร่มระรื่น ล้วนชุ่มชื่นช่อดอกออกไสว
ขนุนสุกลูกเหลืองมะเฟืองมะไฟ ลูกลำไยดกห้อยย้อยระย้า
ทั้งจันทน์อินลิ้นจี่มีต่างต่าง มะม่วงปรางเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ลูกฝรั่งมังคุดละมุดสีดา ทั้งน้อยหน่าน่ากินก็ยินดี
เก็บเสวยเชยชมพวงส้มสูก มะพร้าวลูกแลดูล้วนหมูสี[๑]
ทั้งกล้วยกล้ายหลายอย่างต่างต่างมี บ้างออกปลีหวีเครือออกเรื่อเรือง
มะตูมตาดดาษดกรกระย้า ทั้งพุทราสุกห่ามอร่ามเหลือง
เหมือนสวนในอุทยานที่บ้านเมือง ค่อยย่างเยื้องชมเพลินเจริญใจ
ถึงหว่างเว้งเพิงผาตรงหน้าถํ้า มีธารนํ้าน่ากินกระสินธุ์ใส
มีบัลลังก์ดังแกล้งมาแต่งไว้ ต้นโศกใหญ่ยอดงํ้าข้างลำธาร ฯ
๏ พระชวนนุชหยุดนั่งบัลลังก์อาสน์ เอนไสยาสน์เย็นใจในไพรสาณฑ์
ระรื่นร่มลมเชยรำเพยพาน นางอยู่งานนวดฟั้นให้บรรทม
พระหยอกเย้าเล้าโลมโฉมสมร ค่อยวายร้อนร่วมจิตสนิทสนม
แนบถนอมหอมรื่นชื่นอารมณ์ เคลิ้มบรรทมหลับไปในไพรวัน ฯ
๏ ฝ่ายกาลีที่ประจำอยู่ถํ้าน้อย ชื่ออองออยผีป่าพนาสัณฑ์
มีรูปร่างอย่างหญิงทุกสิ่งอัน ศีรษะมันอย่างจระเข้เจ้าเล่ห์กล
ปลูกต้นไม้ไว้ในสวนล้วนนิมิต เสกประสิทธิ์ดอกดวงเป็นพวงผล
ใครดมกลิ่นกินลูกก็ถูกมนตร์ ให้วกวนเวียนหลงในพงพี
นางอองออยคอยทุบตะครุบจับ กินไตตับเลือดเนื้อตามเชื้อผี
เมื่อวันนั้นมันออกนอกคีรี เห็นเทวีปรนนิบัติภัสดา
ดูนั่งแนบแอบอิงเอนพิงพาด ไม่เคลื่อนคลาดห่างเหเสน่หา
ให้นึกรักอักอ่วนป่วนวิญญาณ์ ด้วยเหตุว่าผัวตายมาหลายปี
คิดจะใคร่ได้หนุ่มมาอุ้มแอบ สนิทแนบกายาเหมือนมารศรี
จะฆ่าเมียเสียให้ตายวายชีวี เอาสามีเป็นคู่ชื่นชูใจ
จึงแปลงกายกลายเป็นเหมือนเช่นสาว พึ่งรุ่นราวรูปแฉล้มดูแจ่มใส
ประดับเครื่องเรืองอร่ามงามวิไล เด็ดดอกไม้เมียงเมินดำเนินมา
แกล้งทำเป็นเห็นองค์อนงค์นุช ไปนั่งหยุดร่มแท่นที่แผ่นผา
พูดไถลไถ่ถามตามสงกา แม่นี้มาแต่หนตำบลใด
ฝ่ายโฉมแก้วกินรานารีราช เห็นนางนาฏนวลหงนึกสงสัย
จึงตอบว่าข้านี้มีที่ไป ยังกรุงไกรโกญจาเมืองสามี
ขอถามหน่อยกลอยใจอยู่ไหนเล่า หรือนงเยาว์อยู่ป่าพนาสี
พึ่งรุ่นสาวราวกันฉันปรานี เพื่อนไม่มีมาบ้างหรืออย่างไร ฯ
๏ อสุรีผีป่าว่าข้าเจ้า จะร่ำเล่าแล้วก็น่านํ้าตาไหล
ข้าเป็นสาวชาวกุเวรมาเล่นไพร ยักษ์มันไล่เลยหลงในพงพี
พวกเสนาสามนต์คนทั้งหลาย ใครจะตายหรือเป็นไม่เห็นผี
แม้นโปรดด้วยช่วยพาไปธานี เหมือนช่วยชีวีไว้อย่าให้ตาย
นางฟังคำรํ่าว่าประสาหญิง คิดว่าจริงนิ่งให้จิตใจหาย
จึงตอบว่าข้าก็ยากลำบากกาย ต้องพลัดพรายไพร่พลสกลไกร
แต่ตัวข้าสามีนี้นะเจ้า เธอพาเราเหาะเหินเดินไม่ไหว
ทางประเทศเขตแคว้นก็แสนไกล แม้นเหาะได้จะพาไปธานี ฯ
๏ นางผีทำสำออยละห้อยละเหี่ย แม่ละเสียก็เห็นจะเป็นผี
เอ็นดูด้วยช่วยว่ากับสามี จะปรานีได้บ้างหรืออย่างไร
นางนิ่งนั่งฟังวอนให้อ่อนจิต สุดจะคิดตอบคำทำไฉน
สารพัดขัดสนเป็นจนใจ พอหน่อไทฟื้นองค์คิดสงกา
เห็นนางงามทรามสวาทสะอาดพักตร์ หรือรู้จักกับมิตรขนิษฐา
จึงตรัสถามตามระแวงแคลงวิญญาณ์ นางนี้มาแต่หนตำบลใด
มเหสีอัญชลีสนองถ้อย เหมือนสาวน้อยเล่าแจ้งแถลงไข
พระยิ้มพลางทางถามว่าทรามวัย เจ้าชื่อไรรูปร่างสำอางองค์ ฯ
๏ อองออยว่าข้านี้ชื่อศรีฟ้า พระเมตตาอย่าให้เที่ยวลดเลี้ยวหลง
จะเป็นข้ากว่าชีวิตจะปลิดปลง ขอพระองค์อนุกูลอย่าสูญใจ ฯ
๏ พระฟังคำรํ่าวอนล้วนอ่อนหวาน แสนสงสารสุดจิตคิดไฉน
จะชิดชมสมเคราะห์[๒]อุ้มเหาะไป ก็เกรงใจยุพินกินรี
แม้นมีรถคชชานั้นมาด้วย จะรับช่วยไปบำรุงไว้กรุงศรี
นี่จนจริงสิ่งไรก็ไม่มี อยู่ที่นี่ก่อนเถิดเจ้าเยาวมาลย์
ด้วยป่านี้มีต้นผลไม้ พออาศัยผลผลาเป็นอาหาร
ทั้งคีรีมีนํ้าที่ลำธาร พอสำราญรอรั้งประทังกาย
พี่ไปถึงจึงจะพาโยธาทัพ กลับมารับเจ้าไปเหมือนใจหมาย
ไม่ลวงมิ่งทิ้งทอดให้วอดวาย จงครองกายอยู่เถิดเจ้าเราจะลา ฯ
๏ นางอองออยอ้อยอิ่งวิงวอนไหว้ ถ้าทิ้งไว้ชีวังจะสังขาร์
แม้นสององค์ทรงเดชเวทนา โปรดช่วยพาเดินทางไปกลางดง
อีกเจ็ดวันนั้นจะถึงธานีน้อง พบพวกพ้องเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
จะเป็นข้าฝ่าพระบาททั้งญาติวงศ์ แล้วสององค์จึงเสด็จไปเขตคัน
ทำฉะอ้อนวอนองค์อัคเรศ จงโปรดเกศชุบย้อมกระหม่อมฉัน
ช่วยนำเดินเชิญเสด็จสักเจ็ดวัน อย่าให้ฉันอันตรายถึงวายปราณ
นางฟังคำรํ่าไรพระทัยอ่อน จึงทูลวอนพระองค์ด้วยสงสาร
พระโปรดด้วยช่วยให้พ้นภัยพาล ถึงป่วยการก็จะได้เป็นไมตรี ฯ
๏ พระฟังคำจำตามด้วยความรัก จึงถามซักศรีฟ้ามารศรี
ทางทิศใดไปพาราของนารี เจ้าจงชี้มรรคาจะพาไป
นางอองออยค่อยสบายเหมือนหมายจิต แกล้งชี้ทิศทางเดินเนินไศล
พระรับคำนำหน้าพาเมียไป นางทรามวัยวันทาตามสามี
นางอองออยพลอยตามด้วยความรัก หมายจะหักคอพระมเหสี
พระนำนางย่างเดินเนินคีรี จรลีล่วงทางไปกลางไพร ฯ
๏ จะกล่าวเทพกินราอยู่ปราสาท เสียอำมาตย์เศร้าหมองไม่ผ่องใส
กลัวลูกเขยเลยนั่งระวังภัย นางมิได้นิทราในราตรี
ครั้นรุ่งเช้าใช้ให้นางน้อยน้อย ไปลอบคอยดูธิดามารศรี
นางสาวใช้ได้สั่งพลางจรลี ต่างหลบลี้ลอบแลดูแต่ไกล
เห็นเงียบเสียงเมียงมองเข้าห้องกั้น แหวกสุวรรณม่านทองทั้งสองไข
ไม่เห็นอยู่รู้ทีว่าหนีไป ต่างตกใจกลับมาวันทาทูล
พระบุตรีมิได้อยู่แล้วเพคะ ไม่พบปะทั้งผู้ชายก็หายสูญ
ได้ทราบสารมารดายิ่งอาดูร เสียตระกูลไปแล้วแก้วกินรี
ฝืนดำรงองค์นางจากปรางค์มาศ ไปห้องราชธิดามารศรี
ไม่เห็นนางอย่างจะดิ้นสิ้นชีวี เห็นแต่ที่ทอดองค์ลงโศกา
ประหลาดแล้วแก้วกินรีเอ๋ย กระไรเลยหลงรักมันนักหนา
เขาแค้นจิตบิตุรงค์ลงอาญา จึงลอบพาแก้วแม่ไปแก้แค้น
น่าน้อยจิตธิดาช่างพาซื่อ ขืนเชื่อถือรักมนุษย์นั้นสุดแสน
หน่อกระษัตริย์ทุกนิเวศน์ทั่วเขตแคว้น ถ้ามาตรแม้นรักใคร่ก็ไม่อาย
มาติดตามรามวงศ์ที่ลงโทษ เสียประโยชน์ญาติประยูรนั้นสูญหาย
โอ้อกแม่แต่จะช้ำระกำตาย นางฟูมฟายชลนาด้วยอาลัย
ยิ่งแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าให้เศร้าจิต สุดจะคิดผันแปรสุดแก้ไข
จะติดตามขามฤทธิ์จนจิตใจ สะอื้นไห้เสือกซบสลบลง ฯ
๏ พวกเถ้าแก่แซ่ซ้องประคองล้อม เอานํ้าหอมมาชโลมซึมโซมสรง
ค่อยริกริกพลิกฟื้นฝืนดำรง ระทวยองค์ทรงแรงแข็งฤทัย
จึงให้หาข้าเฝ้าเข้ามาสั่ง เร่งแต่งหนังสือแจ้งแถลงไข
เหมือนเรื่องความรามวงศ์เข้าวังใน ไปทูลให้ทราบความตามกิจจา ฯ
๏ อำมาตย์รับกลับมานั่งสั่งเสมียน ให้รีบเขียนพร้อมพรักด้วยยักษา
ครั้นเสร็จสรรพพับผนิดแล้วปิดตรา สั่งให้ม้าใช้รับคำนับนาย
มาเรียกเหล่าบ่าวไพร่มิได้หยุด ถืออาวุธหอกดาบกำซาบสาย
แล้วรีบออกนอกกำแพงจัดแจงกาย บ่าวตะพายย่ามตามแลหลามไป ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์ทรงรันทด โศกกำสรดถึงธิดานํ้าตาไหล
สั่งให้หาโหรามาข้างใน แล้วบอกให้ทำนายทายธิดา
ไปติดตามรามวงศ์ด้วยหลงรัก จะสูญศักดิ์สิ้นชาติวาสนา
หรือไฉนใคร่รู้ดูชะตา จะลอบพาไปหนตำบลใด ฯ
๏ โหรรับสั่งตั้งเลขลงเปกเปาะ จึงพิเคราะห์ฤกษ์ยามตามวิสัย
แล้วทูลองค์นงคราญว่านานไป คงจะได้กลับมายังธานี
ด้วยเศษห้าว่าพระบุตรสุดสวาท จนสิ้นชาติฝ่ายชายไม่หน่ายหนี
จะสืบวงศ์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี ในปีนี้เคราะห์ร้ายแทบวายชนม์
พระราหูจู่จับเข้าทับลัคน์ จะจากรักร่อนเร่ระเหระหน
เพราะสตรีผีป่าจลาจล ต้องทุกข์ทนแทบกายจะวายปราณ
จะมีผู้ชูช่วยไม่ม้วยมอด คงจะรอดมานิเวศน์ประเทศสถาน
ข้างต้นร้ายปลายมือรื้อสำราญ จะได้ผ่านสมบัติกับภัสดา
นางฟังคำทำนายค่อยคลายโศก ยามวิโยคยังไม่สิ้นถวิลหา
ประทานทรัพย์นับโถให้โหรา โหรก็ลากลับออกไปนอกวัง
แต่โฉมยงนงลักษณ์อัคเรศ ทุกข์เทวษมิได้สิ้นถวิลหวัง
สู้ทรงแรงแข็งพระทัยพอประทัง เหมือนจะคลั่งคลิ้มจิตถึงธิดา ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์กับนงลักษณ์ พานางยักษ์ไปในไพรพฤกษา
พอแดดร่มลมเชยรำเพยพา ขมคณานกไม้ในไพรวัน
ที่หว่างเขาเหล่าฝูงนกยูงฟ้อน เป็นคู่ร่อนปีกหางไม่ห่างหัน
บ้างกรีดกรายชม้ายเมียงเข้าเคียงกัน ดูเชิงชั้นสบายร่ายรำเรียง
บนเงื้อมเงาเขาสูงล้วนฝูงหงส์ ประสานส่งเสียงร้องกึกก้องเสียง
ฝูงนกเขาเคล้าคู่เข้าคูเคียง เค้าโมงเมียงฝูงหมายโมกไม้มอง
เหล่ากาลิงเสียบกิ่งกาหลงเล่น กระเต็นเต่นตามเต้นเผ่นผยอง
นกค้อนทองป๋องเปาะเหมือนเคาะทอง พระชวนสองนางงามเดินตามทาง
นางอองออยพลอยถามนามวิหค นั่นเสียงนกอะไรไซ้ปีกหาง
โน่นหรือเจ้าเปล้าลายอยู่ปลายยาง โน่นเรียกนางนวลแนบแอบนางนาน
กุลาโห่โกกิลขมิ้นอ่อน ที่มีหงอนนั้นเรียกนกหัวขวาน
โพระดกโฮกร้องก้องกังวาน กระทาขานขันรับกับกระทา
ฝูงนกแก้วจับแก้วแล้วร้องพลอด กระเรียนกะหรอดร้องเรียกเพรียกพฤกษา
ตระเวนดุเหว่าเขาไฟนกไก่ฟ้า ทึดทือถาบินนำสำบัณฑิตย์
ดูน่ารักปักษีมีต่างต่าง พระชวนนางชมเพลินเจริญจิต
โน่นแน่เจ้าเหล่านกต้อยตีวิด ต่างเพ่งพิศนกไม้ใจบันเทิง
แล้วชมสัตว์จัตุบาทเที่ยวกลาดเกลื่อน กระทิงเถื่อนหมู่มฤคถึกเถลิง
ฝูงเนื้อกวางต่างคะนองวิ่งลองเชิง บ้างยืนเบิ่งเบือนหน้าเที่ยวหากิน
กระต่ายกระแตแย้ตุ่นเที่ยววุ่นวิ่ง นรสิงห์อรหันโผนผันผิน
พวกคุลาแลดำดังนํ้านิล เที่ยวตามหินหาเปี้ยวลดเลี้ยวเดิน
พวกคนป่าพาฝูงจูงลูกหลาน แบกอ้อยตาลไต่เต้าเลียบเขาเขิน
สิงโตเต้นเล่นหางตามหว่างเนิน พระเพลิดเพลินพานางมากลางไพร
ตะวันรอนอ่อนอับพยับคํ่า ถึงห้วยนํ้าเหวธารละหานไหล
เห็นหว่างเวิ้งเพิงผาพฤกษาไทร มีหินใหญ่อย่างบัลลังก์น่านั่งนอน
พระชวนองค์นงนุชเข้าหยุดพัก ริมชะงักเงื้อมลานชานสิงขร
พอสิ้นแสงสุริยันพระจันทร กระจ่างจรแจ่มฟ้านภาลัย
เสียงน้ำลั่นครั่นครึกสะทึกสะท้าน กระฉอกฉานชลเชี่ยวเป็นเกลียวไหล
จิ้งหรีดร้องหริ่งหริ่งที่กิ่งไทร พระหน่อไทเอนองค์ลงบรรทม
นางแก้วกินรีเรียงนอนเคียงบาท ไม่คลาคลาดทรงฤทธิ์สนิทสนม
นางอองออยนึกกระหยิ่มอิ่มอารมณ์ นอนที่ร่มไทรบังข้างหลังนาง
ทำรักใคร่ใส่กลปรนนิบัติ เข้านวดพัดทรามวัยมิให้หมาง
ภาวนาอาคมเป่าลมพลาง สะกดนางหน่อไทไม่ไหวองค์
มองเขม้นเห็นหลับระงับเงียบ ไม่กริบเกรียบสมจิตคิดประสงค์
ฉุดกระชากลากนางไปกลางดง มาถึงตรงโตรกนํ้าริมถํ้าธาร
แก้ให้นางสร่างเวทจิกเกศไว้ นางกราบไหว้ศรีฟ้าน่าสงสาร
ไฉนมาทำโทษจงโปรดปราน อองออยพาลพาโลทำโกรธา
จงบอกความตามจริงอย่านิ่งไว้ ทำอย่างไรผัวจึงรักมึงหนักหนา
แม้นมิบอกออกอรรถตามสัจจา จะฉีกขาแขนเคี้ยวเสียเดี๋ยวนี้
นางโฉมยงองค์สั่นพระขวัญหาย เห็นแรงร้ายรู้ว่าเปรตเป็นเพศผี
ตะโกนก้องร้องหาพระสามี อองออยตีตบพัลวันไป
ถามไม่บอกหลอกกูกลับกู่ผัว มึงไม่กลัวผีมือหรือไฉน
สงสารนางอย่างชีวันจะบรรลัย ลงกราบไหว้แม่คุณกรุณา
ลูกจะบอกออกให้หมดไม่ปดแม่ จี้รักแร้แล้วเธอรักเป็นหนักหนา
แม้นโกรธขึ้งถึงโมโหจะโกรธา ทำแลบลิ้นปลิ้นตาคงปรานี
ลูกบอกความตามจริงไม่กริ่งจิต ขอชีวิตไว้เป็นข้ามารศรี
อองออยจำคำไว้ถือไม้ตี นางเทวีหวีดหวาดเพียงขาดใจ
ลงกลิ้งเกลือกเสือกซบสลบนิ่ง มันฟาดทิ้งเยาวมาลย์ลงธารไหล
เห็นจมหายหมายมั่นว่าบรรลัย ความดีใจวิ่งรุดไม่หยุดเลย
นางเห็นองค์ทรงฤทธิ์สนิทนิ่ง เข้าเอนอิงแอบอุ่นพ่อคุณเอ๋ย
พลางกอดจูบลูบต้องประคองเชย เอากรเกยกอดตัวด้วยมัวเมา
ยิ่งหมกมุ่นฉุนเฉียวเสียวแสยง เพลิงราคแรงร้อนใจดังไฟเผา
เสน่หาปรารภเห็นซบเซา ขยับเข้าเคียงข้างไม่ห่างกาย
จึงผันแปรแก้มนตร์ที่ดลจิต ให้ทรงฤทธิ์รู้สึกเหมือนนึกหมาย
ค่อยฟื้นองค์ทรงเดชพระเนตรพราย คิดว่าสายสวาทแอบแนบนิทรา
ประคองศอกอดชิดจุมพิตชื่น เหม็นเขียวชื่นคาวสาบซาบนาสา
สะดุ้งตื่นฟื้นองค์คิดสงกา เห็นศรีฟ้าแฝงชิดสนิทใน
เหลียวดูองค์นงลักษณ์อัคเรศ ไม่ปะเนตรเอะนางไปข้างไหน
ประหลาดจริงนิ่งอึ้งตะลึงตะไล จะลุกไปศรีฟ้ายุดผ้าทรง
พระทรุดนั่งคลั่งจิตพลางพิศพักตร์ สงสัยนักซักถามตามประสงค์
เจ้าเป็นหญิงนี่ทำไมไม่รักองค์ ไยอนงค์จึงมาชวนให้ยวนยี
เรานอนหลับเจ้ากับกินรีนั้น เสียงพูดกันกับน้องทั้งสองศรี
เห็นแต่เจ้าอยู่คนเดียวประเดี๋ยวนี้ นางเทวีไปหนตำบลใด
นางอองออยลอยหน้าว่าข้าเห็น เขาลอบเล่นชู้ชิดพิสมัย
นางโฉมงามตามชายสูญหายไป ข้าเปลี่ยวใจจึงแอบอยู่แนบองค์
จะจับต้องน้องก็ตามแต่ความรัก หรือทรงศักดิ์จะสละไม่ประสงค์
ไม่แกล้งว่าถ้าไม่เหมือนใจจง ไม่ปล่อยองค์ภูวไนยให้ไคลคลา
พระฟังคำรํ่าแถลงแหนงจิตกริ่ง เห็นผิดหญิงในมนุษย์พูดมุสา
ชะรอยมีรางควาน[๓]ทำมารยา แกล้งแปลงมาเหมือนมนุษย์ทำยุดยื้อ
เราหลงใหลไสยาสน์ประหลาดเหลือ มิกินเนื้อน้องแก้วเสียแล้วหรือ
ให้คิดแค้นแน่นใจดังไฟฮือ สะบัดมือนางเมินลุกเดินไป
ตะโกนแก้วกินรีเจ้าพี่เอ๋ย แม่ทรามเชยไปหนตำบลไหน
สงัดเงียบเยียบเย็นไม่เห็นใคร ทุกก้านกิ่งมิ่งไม้พระไทรครึ้ม
เที่ยวกู่นางกลางดงทุกพงพุ่ม เสียงแต่ภุมราร้องก้องกระหึ่ม
ที่หว่างเวิ้งเชิงเขาเป็นเงางึ้ม โขมดพึมผิวกู่เสียงวู่โวย
เสียงแว่วแว่วเอะแก้วพี่ร้องเรียก ผิดสำเนียกพระระทวยระหวยโหย
จนแสงทองส่องสว่างนํ้าค้างโปรย พระอิดโรยอารมณ์ตรมอุรา ฯ
๏ นางอองออยคอยตามด้วยความรัก พระอย่าพักลดเลี้ยวไปเที่ยวหา
เขามีชู้รู้แน่เห็นแก่ตา ขืนจะมาเรียกรํ่าเฝ้าครํ่าครวญ
ครั้นเห็นพระจะไม่เลี้ยงเป็นเที่ยงแท้ จี้รักแร้รามวงศ์ทรงพระสรวล
จึงว่านางช่างกระไรตั้งใจกวน เฝ้ายียวนรํ่าไปไม่อายใจ
จะขอถามตามตรงแน่นงลักษณ์ เจ้ารู้จักอยู่หนตำบลไหน
ถ้าพบนางอย่างประสงค์จำนงใจ จะตามใจสารพัดไม่ขัดกัน
นางอองออยอ้อยอิ่งว่าจริงหรือ แล้วจะรื้อเคืองขุ่นทำหุนหัน
แม้นจริงจังอย่างว่าสารพัน ให้หม่อมฉันเห็นรักประจักษ์ใจ
จึงจะบอกออกอรรถกระจัดแจ้ง ที่ตำแหน่งมิ่งมิตรพิสมัย
แม้นห่างเหินเนิ่นช้าจะลาไป พระมิได้พบองค์นางนงคราญ
พระฟังคำรํ่าว่ายิ่งปรารภ จะใคร่พบวรนุชสุดสงสาร
ปลอบประโลมโฉมเฉลาเยาวมาลย์ แม้นพบพานภคินีของพี่ยา
จะรักเจ้าเยาวเรศเหมือนเนตรซ้าย จะรักฝ่ายอัคเรศเหมือนเนตรขวา
พลางหยุดยั้งนั่งแท่นแผ่นศิลา นางศรีฟ้าหมอบเมียงเข้าเคียงองค์
พระอิงแอบแนบเคล้าทั้งเศร้าสร้อย นางอองออยคล้อยตามความประสงค์
เหมือนคชสารควาญหมอขึ้นคอทรง จะไสลงท่านํ้าทำกระบวน
ขยั้นย่อรอรั้งถอยหลังกลับ กระดิกผลับขืนขัดฮึดฮัดหวน
ยิ่งไสสั่นหันเหซุนเซซวน กระหมวดม้วนงวงเงยเสยส่ายงา
ต้องเกี่ยวหูลู่ลากกระชากชัก กลับฮึกฮักฮูมแปร๋นแล่นถลา
ลงเล่นนํ้าดำกระเดือกเสือกสุธา กลับเป็นบ้าแทงกระทั่งถึงฝั่งชล
ถีบสะบัดวัดเหวี่ยงเสียงสนั่น ด้วยซึมมันมันย้อยดังฝอยฝน
คำรามร้องก้องกระหึ่มครึมคำรณ ทั้งผุดพ่นน้ำฟุ้งพอรุ่งราง
นางอองออยช้อยชดรู้รสชาติ จนเลือดฝาดขึ้นหน้าดังทาฝาง
พระสร้อยเศร้าเฝ้าถามถึงความนาง เจ้ารู้อย่างไรเล่าให้เข้าใจ
นางศรีฟ้าว่าชู้เขาอยู่ถํ้า ที่ธารนํ้าแรกมาอยู่อาศัย
ถ้าแม้นพระจะจับจงกลับไป เขาอยู่ในถํ้าทองทั้งสองรา
พระฟังคำอํ้าอึ้งตะลึงสลด เห็นจะปดอยากได้ต้องไปหา
ไม่เหมือนคำรำพันจำนรรจา จึงจะฆ่าเสียให้ตายวายชีวัน
จึงตรัสว่าถ้าจริงอย่านิ่งอยู่ นำไปดูชู้ชายเร่งผายผัน
อองออยรับกลับไปดีใจครัน จรจรัลจากเขาลำเนาเนิน
พระนำหน้าพานางกลับทางเก่า กำสรดเศร้าแสนวิตกระหกระเหิน
เห็นวิหคนกไม้ก็ไม่เพลิน พระรีบเดินดูนางไปกลางดง
นางอองออยลอยนวลแกล้งกวนถาม ถึงชื่อนามนกไม้ไพรระหง
พระห้ามว่าอย่าเพ่อชมเลยโฉมยง จวนเย็นลงแล้วจะค้างอยู่กลางไพร
นางอองออยค่อยย่างแล้วทางว่า ฉันเมื่อยขาขัดเข่าก้าวไม่ไหว
พระโปรดด้วยช่วยประคองอุ้มน้องไป พระขัดใจจูงลากกระชากมือ
มันแกล้งทำสำออยตะบอยว่า จะแกล้งฆ่าน้องแก้วเสียแล้วหรือ
ส่วนเมียเก่าเขาชัดเคยหัดปรือ จึงนับถือมีชู้ก็สู้ตาม
พระบอกว่าถ้าเหมือนเจ้าบอกเล่าไว้ จะทำให้เข็ดหลาบที่หยาบหยาม
ยิ่งคิดแคลงแกล้งงดอดเนื้อความ รีบเดินตามมรรคาพนาลัย
ถึงทิวถํ้าสำนักซักศรีฟ้า ไหนเขามามีชู้อยู่ที่ไหน
นางศรีฟ้าพาเที่ยวลดเลี้ยวไป แล้วเข้าในห้องถํ้าที่สำนัก
ชี้ที่นอนหมอนหินของกินอยู่ พระแลดูเถิดเป็นเห็นประจักษ์
ดีร้ายกลัวผัวพบแกล้งหลบพักตร์ พระคอยดักอยู่ที่นี่เถิดดีจริง
สองสามวันมันชะล่าคงมาอยู่ จะจับชู้ได้ง่ายทั้งชายหญิง
พระรู้เท่าเจ้าเล่ห์ประเวประวิง พินิจนิ่งอยู่ในห้องช่องคีรี
กระดูกหนังยังเห็นเหม็นตลบ ทั้งซากศพโสโครกกะโหลกผี
เห็นมั่นแม่นแสนกลอีคนนี้ ยักขินีผีเสื้อหลงเชื่อมัน
จักผูกมัดรัดไว้ได้ไถ่ถาม ให้ได้ความตามจริงทุกสิ่งสรรพ์
ชวนออกนอกคูหาพอสายัณห์ เงื้อพระขรรค์ขู่ถามไปตามแคลง
มึงว่าแก้วกินรีมามีชู้ แกล้งลวงกูกล่าวร้ายให้หน่ายแหนง
มึงใจบาปหยาบคายตัวร้ายแรง แกล้งปลอมแปลงหลอกหลอนแต่ก่อนมา
เมียของกูอยู่ไหนบอกให้แน่ ขืนตอแหลแล้วจะบั่นฟันเกศา
อองออยเห็นเป็นโมโหทั้งโกรธา ทำแลบลิ้นปลิ้นตาให้ปรานี
พระตัดเอาเถาวัลย์ที่พันไม้ มัดมือไพล่สองข้างกลัวนางหนี
ให้นึกแค้นแน่นใจฉวยไม้ตี อองออยผีพูดวอนให้อ่อนใจ
พระจะมาฆ่าเมียเสียแล้วหรือ น้องสัตย์ซื่อหรือพระองค์มาสงสัย
ทำแลบลิ้นปลิ้นตาให้อาลัย พระแค้นใจว่ามันหลอกไม่บอกจริง
พระหวดซํ้ารํ่าไปมิได้หยุด อองออยสุดเจ็บเสือกลงเกลือกกลิ้ง
เห็นไม่เชื่อเหลือจะอ้อนวอนประวิง กัดเชือกทิ้งทะลึ่งลุกคุกคำราม
รูปจำแลงแปลงกายก็หายเพศ สูงเหมือนเปรตโทงเทงไม่เกรงขาม
ขู่ตะคอกกลอกหน้าในตาวาม แลบลิ้นพลามแล้วว่าชะน่ากลัว
กูกินเมียเสียหมดอดตัวไว้ เพราะหมายใจจะเคล้าเอาเป็นผัว
จนรักใคร่ได้เป็นเมียเสียเนื้อตัว กลับว่าชั่วมัดคร่าทั้งด่าตี
ตัวกูหรือชื่ออองออยหนุ่มน้อยเอ๋ย ไม่พ้นเลยแล้วอย่าหมายจะหน่ายหนี
แม้นยอมอยู่กูจะเอาเป็นสามี ไม่ฆ่าตีเคี่ยวเข็ญยอมเป็นเมีย
แม้นไม่อยู่สู้รบขืนหลบหลีก จะจับฉีกเลือดเนื้อเป็นเหยื่อเสีย
พลางก้มตัวหัวร่อเฝ้าคลอเคลีย มาหาเมียเถิดพ่อคุณอย่าวุ่นวาย
พระรามวงศ์องอาจว่าชาติชั่ว เป็นบ้าผัวผีดิบอีฉิบหาย
หฤโหดโทษมึงจะถึงตาย หากเสียดายคมศัสตราฆ่าสตรี
พระแค้นนักชักกระบองร้องสำทับ กระทืบโถมโจมจับจิกเกศี
ตีผีดิบผึงล้มจมธุลี แล้วซํ้าตีจะให้ตายวายชีวา
มันร้องกรีดหวีดหวาดขยาดโขมด ลุกกระโดดโลดผึงทะลึ่งถลา
พระโกรธนางขว้างจักรอันศักดา ถูกขาขวาขาดสิ้นยังตีนเดียว
มันโดดโหยงโทงเทงโย่งเย่งสูง ข้ามยางยูงยืนเท่าภูเขาเขียว
ฝูงสัตว์อื่นตื่นฉาววิ่งกราวเกรียว พระลดเลี้ยวเหาะเหินดำเนินไป
พอมืดมัวทั่วถิ่นทั้งดินฟ้า ไม่รู้ว่ามันไปหนตำบลไหน
ลงเดินค้นวนวงในพงไพร ก็มิได้ร่องรอยอองออยเลย
คิดถึงเมียเสียดายตายเสียแล้ว มาเสียแก้วกินรีเจ้าพี่เอ๋ย
ติดตามพี่มิได้อยู่เป็นคู่เชย โอ้กรรมเอ๋ยเคยสร้างแต่ปางใด
เสียดายนุชสุดกลั้นทรงกันแสง จนสิ้นแรงดำรงองค์ไม่ไหว
พระเซล้มลมจับวับหัวใจ เสียพระทัยในอารมณ์ไม่สมประดี
ลุกไม่ขึ้นมึนมัวตัวระริก สะอื้นกระซิกโศกาถึงมารศรี
อ่อนอารมณ์ล้มแผ่แน่อินทรีย์ สลบที่กลางป่าพนาวัน
จนดึกดื่นชื่นฉํ่าด้วยนํ้าค้าง ลงพร้อยพร่างพรมไปในไพรสัณฑ์
เป็นเดือนแรมแจ่มแจ้งด้วยแสงจันทร์ เสียงไก่ขันเจื้อยแจ้วแว่ววิญญาณ์
ค่อยเย็นรื่นฟื้นองค์ดำรงนั่ง เหลียวหน้าหลังพลางแลชะแง้หา
ให้เงียบเหงาเปล่าใจในพนา ยะเยือกเย็นเส้นหญ้าพนาดร
จักระจั่นจอแจเสียงแซ่ซ้อง เรไรร้องหริ่งหริ่งริมสิงขร
ชะนีน้อยห้อยโหยผัวโวยวอน จิ้งจอกหอนหวนเสียงสำเนียงเย็น
โอ้ยามนี้พี่เคยได้เชยชิด มาเปลื้องปลิดเปล่าใจมิได้เห็น
ชลนัยน์ไหลซกตกระเซ็น โอ้จำเป็นเป็นกรรมให้จำไกล
จะกลับหลังยังเปนห่วงถึงดวงจิต จะหามิตรเหมือนอย่างนี้หาที่ไหน
ยิ่งนึกนึกตรึกตรายิ่งอาลัย ถึงกระไรให้พบแต่ศพน้อง
นิจจาเอ๋ยเลยขาดแล้วชาตินี้ โอ้อกพี่มีแต่ช้ำเป็นนํ้าหนอง
แม้นพบอีผีป่าจะผ่าท้อง เอาศพน้องไปไว้กอดจนวอดวาย
กรรมวิบากจากเจ้าให้เปล่าเปลี่ยว มาอยู่เดียวแดนไพรให้ใจหาย
จะคืนเข้าด้าวแดนก็แสนอาย จะสู้ตายเหมือนนางอยู่กลางไพร
พระโศกาอาดูรพูนเทวษ ชลเนตรแดงเดือดดังเลือดไหล
จนแสงทองส่องฟ้านภาลัย สะอื้นไห้ไม่วายฟายน้ำตา
จะไปค้นต้นไทรดูให้จบ พอให้พบศพมิตรขนิษฐา
แม้นหลอเหลือเนื้อหนังดังจินดา จะได้พาเอาไปปลงส่งสการ
พอรุ่งแจ้งแสงกระจ่างนภางค์พื้น อุตส่าห์ฝืนองค์มาน่าสงสาร
ค่อยทรงกายหมายจำเพาะเหาะทะยาน ตรงไปธารต้นไทรเคยไสยา ฯ
๏ จะกล่าวผีหนีองค์พระทรงยศ สู้นอนอดแอบอยู่ในคูหา
รักษากายหายขาดแผลสาตรา ยังแต่ขาข้างเดียวออกเที่ยวโทง
เที่ยวเขย่งเกงกอยไปร้อยทิศ ยังมีฤทธิ์ลุกกระโดดโขยดโหยง
เหนี่ยวยางยูงสูงสุดฉุดชโลง เดินโทงโทงเที่ยวหาสวามี
ครั้นได้คู่บุรุษเกิดบุตรน้อย เหมือนอองออยเป็นเปรตพงศ์เพศผี
จึงสืบเหล่าเผ่าพันธุ์ทุกวันนี้ เรียกว่าผีตีนเดียวเที่ยวกลางดง ฯ
๏ ฝ่ายพระหน่อวรนาถสะอาดโฉม ลอยโพยมเยือกจิตพิศวง
เคยเชยชื่นรื่นเรียงเคียงอนงค์ มาเปลี่ยวองค์อาทวาเอกาสกนธ์
โศกกำสรดอตส่าห์ฝืนสู้กลืนกลํ้า พระเนตรซ้ำพร่างพรายดังสายฝน
คิดถึงแก้วกินรีนิรมล เมื่อยามจนจากนุชสุดอาลัย
จะแลขวาฟ้าบดสลดจิต ให้มืดมิดมิ่งขวัญประหวั่นไหว
จะเหลียวซ้ายสายเมฆวิเวกใจ ไม่เห็นใครเปล่าเปลี่ยวอยู่เดียวดาย
จะเหลียวหลังหวังสวาทก็คลาดแคล้ว เห็นแต่แนวเนินไศลจิตใจหาย
ดูแถวทางข้างหน้าเอกากาย เห็นแต่สายเมฆกลุ้มคลุ้มนภา
ดูจังหวัดปัถพีทวีเทวษ ล้วนขอบเขตเขาไม้ไพรพฤกษา
จะแลแหงนแสนไกลสุดสายตา เห็นแต่ฟ้าฝนคลุ้มชอุ่มบัง
โอ้เจ้าแก้วกินรีของพี่เอ๋ย บรรลัยเลยลิบลับไม่กลับหลัง
เสียสมบัติพลัดเขตนิเวศน์วัง มาเสียทั้งสามีแลชีวา
พระครวญครํ่ารํ่าไรมาในเมฆ แสนวิเวกอ้างว้างกลางเวหา
ถึงตำบลต้นไทรที่ไสยา ค่อยรอราร่อนลงในดงดอน
ดูเย็นเยียบเงียบสงัดลมพัดเฉื่อย เรไรเรื่อยร้องหริ่งบนสิงขร
ถึงหินขวางต่างเขนยที่เคยนอน สะอื้นอ่อนอาลัยใจรันทด
ระทวยองค์ลงที่แท่นด้วยแสนโศก ยามวิโยคแรมรักพักตร์สลด
สุดจะขืนฝืนองค์พระทรงยศ โศกกำสรดเสือกซบสลบไป
ในป่าสูงฝูงสัตว์สงัดง่วง ใบไม้ร่วงทรวงพลิกริกริกไหว
วายุพัดซัดรื่นค่อยชื่นใจ พระกลับได้สมประดีค่อยมีแรง
พอแดดร่มลมตกเสียงนกร้อง สุริย์ส่องสีสายออกฉายแสง
พระค้นคว้าหานางด้วยคลางแคลง ไม่เห็นแห่งเทวีสิ้นชีวา
เขม้นมองร่องรอยคอยสังเกต มุ่งพระเนตรสอดส่ายทั้งซ้ายขวา
ถึงเขาขวางทางตาลธารธารา เห็นหย่อมหญ้ายับย่อยเป็นรอยราย
ที่นางเสือกเกลือกกลิ้งนิ่งพินิจ โลหิตติดกิ่งไม้น่าใจหาย
ที่นี่แล้วแก้วตาชีวาวาย เก็บได้ชายสไบฉีกขนปีกนาง
คิดถึงองค์นงนุชสุดสังเวช ชลเนตรแนวนองยิ่งหมองหมาง
ขุกคิดแค้นแสนเสียดายเพียงวายวาง กระดูกนางหนังเนื้อไม่เหลือเลย
แม่ร่วมจิตติดตามเมื่อยามไร้ มาบรรลัยตรงนี้เจ้าพี่เอ๋ย
สุดจะคิดติดตามเจ้าทรามเชย ทุกสิ่งเคยคํ่าเช้าจะเปล่าดาย
แม้นดวงเนตรเจ้าประเวศทางทวีป จะเร็วรีบตามติดเหมือนจิตหมาย
ไปป่าช้าสุดจะตามเจ้างามตาย ไม่พบสายสวาทแล้วต้องแคล้วกัน
อย่าห่วงหลังกังวลจงพ้นทุกข์ เสวยสุขในสถานวิมานสวรรค์
จนม้วยดินสิ้นฟ้าในสามัญ ไม่พบขวัญเนตรแล้วแก้วกินรี
เจ้ารักผัวตัวตายข้างฝ่ายผัว จะบวชตัวตั้งถือเป็นฤๅษี
รักษาสัตย์ตัดขาดแล้วชาตินี้ ไม่ขอมีเมียแล้วแก้วกลอยใจ
เจ้ามีคุณบุญพี่ที่ได้บวช จะรํ่ากรวดนํ้าสนองให้ผ่องใส
ในชาตินี้มีกรรมต้องจำไกล จะเกิดไหนให้พบประสบกับ
แต่รุ่นราวสาวหนุ่มได้ชุ่มชื่น สำราญรื่นอยู่จนสิ้นดินสวรรค์
เสวยสุขทุกเวลาทิวาวัน จนล่วงลับกัปกัลป์พุทธันดร
สไบฉีกปีกขนที่หล่นอยู่ จะไว้ดูต่างกายสายสมร
พระครวญครํ่ารํ่าว่าด้วยอาวรณ์ สะอื้นอ่อนอารมณ์ให้ตรมตรอม
จนราตรีมิได้จากซึ่งซากศพ กันแสงซบโศกรูปจนซูบผอม
พระพักตร์เผือดเลือดสลดด้วยอดออม จนมัวมอมหมองสิ้นทั้งอินทรีย์
สุดกำลังตั้งจิตอธิษฐาน ขอพึ่งท่านเทวาทุกราศี
ข้าจะใคร่ได้บุญเป็นมุนี แต่ไม่มีหนังเหลืองเครื่องสิทธา
เดชะตามทรามสวาทอย่าคลาดเคลื่อน ให้สมเหมือนหมายมาดปรารถนา
นึกนิยมลมจับวับวิญญาณ์ ให้มืดหน้าแน่นิ่งไม่ติงองค์
เดชะสัตย์อธิษฐานการกุศล เทพอยู่ต้นไทรใหญ่ไพรระหง
เอาหนังเหลืองเครื่องที่ฤๅษีทรง มาวางตรงพักตราในราตรี
พระรู้สึกนึกสมอารมณ์หวัง ทรงนุ่งหนังเสือถือเป็นฤๅษี
ชฎากลีบจีบเกล้าเป็นเมาลี เครื่องมุนนีครองครบอภิวันท์
ประนมนั่งหวังถวิลถือศีลห้า ทรงสมาทานกรรมธรรมขันธ์
สำรวมจิตกิจกรมพรหมจรรย์ จนตะวันส่องสว่างกระจ่างตา
คิดตัดห่วงบ่วงใยของในโลก ค่อยสร่างโศกด้วยสังวาสศาสนา
แบ่งบุญบวชสวดศีลจินตนา ส่งบุญไปให้สีกากินรี
เจ้าสิ้นชาติอาตมาขอลาแล้ว จงผ่องแผ้วพ้นทุกข์เป็นสุขี
รูปจะไปให้ชนกชนนี ทั้งอัยกีภิญโญโมทนา
เสร็จธุระสันโดษเที่ยวโปรดสัตว์ ตามบัญญัติโยคีมีสิกขา
แล้วสวมย่ามตามกิจพระสิทธา ใส่สาตราเครื่องทรงอลงการ
ถือประคำอำลาสุรารักษ์ ซึ่งสำนักเนินผาพฤกษาสาณฑ์
พระทักษิณจินตนาสมาทาน สิทธาจารย์เคลื่อนคล้อยเหาะลอยไป
สังเกตจำตำแหน่งคลางแคลงจิต ตะลึงคิดพิศวงให้สงสัย
ที่เมืองอยู่ดูแลไม่แน่ใจ พระตรงไปหรดีวิถีทาง ฯ
๏ จะกล่าวแก้วกินรีเมื่อปีศาจ มันตีฟาดจับฟัดนางขัดขวาง
เสือกสลบซบกายไม่วายวาง มันจับขว้างลงในนํ้าที่ลำธาร
กระแสส่งตรงโตรกกระโชกเชี่ยว ไหลลดเลี้ยวลอยคว้างกลางละหาน
แต่ปีกอยู่ชูองค์นางนงคราญ ไปในธารธาราได้ห้าวัน
ถึงหาดน้อยลอยเลยเข้าเกยตื้น ยังชุ่มชื่นชีวาไม่อาสัญ
แต่เอวองค์นงลักษณ์นั้นหักรัน ให้หวาดหวั่นไหวติงแน่นิ่งนอน ฯ
๏ จะกล่าวคุณมุนนีพระอิสิง[๔] ทรงฌานยิ่งอยู่เวิ้งเชิงสิงขร
สำเร็จกิจวิทยาใช้วานร เที่ยวซอกซอนเสาะเสือกหาเผือกมัน
นํ้าผึ้งรวงพวงหว้าผลาหาร ล้วนอ้อยตาลตามแต่ได้มาให้ฉัน
เป็นผาสุกทุกเวลาทิวาวัน เมื่อวันนั้นนึกจะใคร่ไปจงกรม
จึงห่มดองครองไตรถือไม้เท้า ผู้เป็นเจ้าจากศาลาที่อาศรม
ค่อยย่างเหยียบเลียบเดินเนินพนม ปลงอารมณ์รํ่าภาวนาไป
ครั้นเหนื่อยพักจักลงสรงสนาน ไปสู่ธารริมเวิ้งเชิงไคล
แลเห็นนางกลางหาดประหลาดใจ หรือบรรลัยลอยมาตามสาคร
ยืนป้องหน้าตาเขม้นอยู่เป็นครู่ ยังสดอยู่ดูเห็นไม่เป็นหนอน
มีปีกใส่ไม่เห็นหางอย่างกินร นุ่งผ้าผ่อนเหมือนมนุษย์สุดสงกา
จึงเล็งญาณฌานกิจแจ้งจิตจบ นางสลบลูกยักษ์เชื้อปักษา
พึ่งตั้งครรภ์วันเดียวเจียวสีกา จะจำมามอดม้วยต้องช่วยไว้
จึงวักนํ้าพรำพรมประนมหัตถ์ ช่วยโบกปัดเป่าพระเวทตามเพทไสย
ที่หักรันนั้นก็ติดสนิทใน นางทรามวัยพลิกฟื้นเหมือนตื่นนอน
ลุกขึ้นนั่งตั้งตาเห็นดาบส กราบประณตน้อมกายสายสมร
พระสิทธาว่ากูช่วยไม่ม้วยมรณ์ ไฉนนอนลอยมาในวารี ฯ
๏ นางก้มเกล้าเล่าแถลงให้แจ้งเรื่อง เมื่อจากเมืองมาในป่าพนาศรี
หยุดนอนค้างนางยักษ์พาเอาข้านี้ มาทุบตีชีวันถึงบรรลัย
ได้พบปะพระคุณการุญช่วย เมื่อมอดม้วยมิได้แจ้งตำแหน่งไหน
ยังเมื่อยเจ็บเหน็บช้ำระกำใจ ขออาศัยพระสิทธารักษากาย ฯ
๏ พระอิสิงนิ่งฟังนึกสังเกต ก็แจ้งเหตุหนหลังสิ้นทั้งหลาย
นางมีกรรมจำเพาะคราวเคราะห์ร้าย ต้องพลัดพรายเพราะโทโสกับโลกีย์
กูเข็ดรักหนักหนาสีกาเอ๋ย จึงละเลยเลิกถือเป็นฤๅษี
จะอาศัยไปหยุดอยู่กุฎี ก็ตามทีเถิดหนูตามกูไป
แล้วนำมาอาศรมพนมมาศ อนุญาตศาลาให้อาศัย
ใข้วานรคอนขนผลไม้ มาแบ่งให้กันอยู่ช่วยดูแล
ทั้งเย็นเช้าดาวบส[๕]ช่วยรดนํ้า ที่ชอกช้ำทำยาให้ทาแผล
นางเจ็บไข้ใจคอยังท้อแท้ กับทั้งแพ้อุทรอ่อนวิญญาณ์ ฯ
๏ จะกลับกล่าวท้าวเทพาสุรานั้น ยกกุมภัณฑ์พลนิกายทั้งซ้ายขวา
วิรุณพัฒนำทัพขับโยธา สามเดือนครึ่งถึงพาราเมืองมารัน
ลงหยุดยั้งตั้งรายริมชายทุ่ง พอฤกษ์รุ่งรอพหลพลขันธ์
ให้ขานโห่โยธาตรวจตรากัน พลกุมภัณฑ์เพียบจังหวัดปัถพี
แล้วท้าวสั่งตั้งคำให้ทำสาร ไปนัดการรบพุ่งในกรุงศรี
จัดอำมาตย์ราชทูตที่พูดดี ไปพาทีกับท้าวเจ้าพารา
อำมาตย์รับอภิวาทเชิญราชสาร ใส่บนพานมรกตขึ้นรถถา[๑]
ประโคมฆ้องกลองแตรแห่สารตรา รีบตรงมาที่ประตูพระบูรี
แล้วรอรั้งสั่งความไปตามเรื่อง ให้เจ้าเมืองมาคำนับรับสารศรี
กรมวังฟังแถลงแจ้งคดี ไปพร้อมที่ทิมดาบเตรียมกราบทูล ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์พรหมครองสมบัติ กับโฉมยงองค์รัชฎาสูร
บำรุงใจไพร่ฟ้าไม่อาดูร พร้อมประยูรญาติวงศ์พงศ์กุมภัณฑ์
พวกเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร เริงสำราญรักใคร่ทั้งไอศวรรย์
เวลาสายกรายกรจรจรัล ออกนั่งบัลลังก์รัตน์ชัชวาล
อำมาตย์หมอบนอบน้อมกราบพร้อมพรั่ง กรมวังก้มเกล้าทูลข่าวสาร
ด้วยท้าวเทพาสูรตระกูลมาร ยกทหารมาประชิดติดธานี
ใช้อำมาตย์ราชทูตถือรับสั่ง มารอรั้งอยู่ประตูบูรีศรี
ให้พระองค์ทรงธรรม์ไปอัญชลี ขุนมนตรีจึงอ่านเรื่องสารตรา
เจ้าพราหมณ์ฟังคั่งแค้นด้วยแสนหยาบ จะใคร่ทราบถามซักพวกยักษา
อันเมืองเราเจ้านครแต่ก่อนมา ขึ้นเทพาสูรบ้างหรืออย่างไร
ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์ อภิวาททูลแจ้งแถลงไข
อันสองพระนครแต่ก่อนไร เคยมาไปเป็นแต่ฝ่ายสหายรัก
เจ้าพราหมณ์แจ้งแถลงว่ากับข้าเฝ้า อันตัวเรามารักษาอาณาจักร
บำรุงวงศ์พงศาพญายักษ์ ให้พร้อมพรักอยู่ทั้งพระอัยกี
ทั้งกรุงแก้วโกญจาธิดาราช ก็เป็นญาติยังบำรุงสองกรุงศรี
เทพาสูรขุนมารพาลพาที เหมือนเมืองนี้เป็นเชลยเคยวันทา
พวกเสนาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์ ทั้งพระญาติวงศ์เผ่าพงศา
ย่อมรู้รอบชอบผิดในกิจจา อยู่พร้อมหน้าใครจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
๏ ฝ่ายข้าเฝ้าเผ่าพงศ์วงศ์กระษัตริย์ พลอยคิดขัดเคืองข้องสนองไข
เจ้าพารากาลวาศบังอาจใจ ไม่มาไปเหมือนแต่หลังอหังการ์
มิควรรับนับถือหนังสือสาร จับประหารชีวังให้สังขาร์
ข้าพเจ้าเหล่าอำมาตย์มาตยา จะอาสาสงครามไม่ขามใจ
เจ้าพราหมณ์ตอบขอบจิตอย่าคิดพรั่น จะผ่อนผันปราบปรามตามวิสัย
แม้นรบรับสับสนพลไกร สงสารไพร่ใหญ่น้อยจะพลอยตาย
พวกเสนาพาทหารคิดการลับ ไปเข้ากับข้าศึกเหมือนนึกหมาย
แล้วบอกเหตุเภทผลกลอุบาย ชื่อกระต่ายลวงเสือคงเชื่อฟัง ฯ
๏ ฝ่ายเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร ต่างกราบกรานชื่นชมเห็นสมหวัง
แล้วลาออกนอกเขตนิเวศน์วัง ต่างลอบสั่งบ่าวไพร่พร้อมใจกัน
เป็นหมวดกองสองร้อยสามร้อยบ้าง ตามขุนนางตัวนายพาผายผัน
ไปกองทัพรับเข้าเฝ้ากุมภัณฑ์ อภิวันท์ทูลความตามอุบาย
ทราบว่าพระเสด็จมาบรรดายักษ์ สามิภักดิ์ภูวนาถเหมือนมาดหมาย
ด้วยเป็นข้ามนุษย์ก็สุดอาย ขอถวายชีวาเป็นข้าไท ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพารากาลวาศ คิดประมาทมิได้แคลงแหนงไฉน
ชาวพารามาคำนับก็รับไว้ ให้อยู่ในกองทัพนั้นนับพัน ฯ
๏ ฝ่ายพราหมณ์สั่งทั้งสี่เสนีใหญ่ ให้คุมไพร่พวกพหลพลขันธ์
กองละหมื่นพื้นทหารชาญฉกรรจ์ ไฟนํ้ามันมีสำหรับอยู่กับกาย
พวกไพร่ที่มีปีกจะหลีกลัด เอาสาดซัดเข้าให้ไหม้เหมือนใจหมาย
ต่างรับสั่งทั้งสี่เสนีนาย ต่างแยกย้ายไปตั้งหลังไพรี
แล้วเกณฑ์กองสองหมื่นพื้นทหาร เคยรอนราญรบศึกไม่นึกหนี
ช้างที่นั่งดั้งกันล้วนมั่นดี ให้มนตรีเตรียมท่าอยู่หน้าวัง
ครั้นเสร็จสรรพกลับหลังเข้าวังราช ไปปราสาทมาตุรงค์เหมือนจงหวัง
เห็นเทวีที่สุวรรณนั่งบัลลังก์ ถวายบังคมทูลตามมูลความ
บัดนี้ท้าวเจ้าพารากาลวาศ มารุกราษฎร์เบียดเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
ข้าพระบาทญาติวงศ์จะสงคราม แล้วทูลตามคำทูตพูดหยาบคาย
นางพญาว่าท้าวเทพาสูร เหมือนประยูรญาติสนิทมิตรสหาย
อย่ารบราฆ่าฟันกันวุ่นวาย จะล้มตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
เราจะไปให้ถึงองค์พระทรงเดช ได้ทูลเหตุมิให้ท้าวเธอร้าวฉาน
พลางเรียกเหล่าสาวศรีตะลีตะลาน ขึ้นทรงยานุมาศออกไปนอกวัง
ตรงไปเฝ้าท้าวเทพาสุราราช เรียกร่วมอาสน์อำไพเหมือนใจหวัง
นางนบนอบหมอบเมียงเคียงบัลลังก์ คิดถึงครั้งก่อนมาโศกาลัย ฯ
๏ เทพาสูรฉุนรำพึงถึงสหาย สุชลพรายพลอยพรั่งหล่อหลั่งไหล
แล้วถามซักอัคเรศว่าเหตุไร เสียกรุงไกรไม่รู้ถึงหูเรา
วิรุณพัฒนัดดาไม่ว่าขาน ว่ารักหลานล้นเหลือหลงเชื่อเขา
ผิดสังเกตเหตุไฉนจึงใจเบา รักศัตรูงูเห่าสืบเผ่าพงศ์
จึงมาช่วยด้วยเสียดายสหายรัก จะเสียศักดิ์ท้าวไทครรไลหงส์
ให้จับหลานท่านยายอ้ายรามวงศ์ เอาจำลงเหล็กตรึงแล้วจึงมา
จะจับอ้ายไกรภพรบมนุษย์ ฆ่าให้สุดสิ้นวงศ์เผ่าพงศา
ทั้งบุตรีอีถ่อยสร้อยสุดา ก็จะฆ่าเสียด้วยกันแลท่านยาย
นางทราบความรามวงศ์ต้องลงโทษ ให้ฉุนโกรธหักใจมิใคร่หาย
จึงว่าท้าวเล่าไม่ถามความต้นปลาย เอาหลานชายฉันไปทำแต่ลำพัง
พระเชื่อใจอ้ายวิรุณพัฒนั้น จะพากันฉิบหายเมื่อภายหลัง
มันยุยงลงโทษให้โกรธชัง พระไม่ยั้งหยุดคิดเห็นผิดที
ไปเอาหลานฉันมาอย่าเอาไว้ พระกลับไปบำรุงอยู่กรุงศรี
เมืองโกญจามารันทุกวันนี้ ก็เป็นที่พึ่งกันไม่ฉันทา ฯ
๏ เทพาสูรฉุนแค้นว่าแสนร้าย ทุดอียายแก่แรดแพศยา
เขาฆ่าผัวตัวตายวายชีวา ยังด้านหน้ารักใคร่กูไม่เคย
คิดว่าดีอีเฒ่ามันเจ้าเล่ห์ ทำโว้เว้พันผูกกับลูกเขย
ตัวก็แก่แต่นํ้าใจกระไรเลย ช่างเฉยเมยลืมผัวด้วยมัวเมา
แม้นมิคิดนิดหนึ่งถึงสหาย จะต้องตายตามโทษที่โฉดเขลา
วิรุณพัฒนัดดาไปหาเรา เขาบอกเล่าล้วนจริงทุกสิ่งอัน
ตัวออกมาว่ากล่าวพูดก้าวเฉียง[๒] รักลูกเลี้ยงหลานเอกแกล้งเสกสรร
ไม่ขอพบคบค้าคนอาธรรม์ เมืองมารันของสหายที่วายปราณ
ไปบอกให้อ้ายจินดาออกมารบ แม้นหลีกหลบจะเข้าไปไล่ประหาร
ใครต่อสู้กูจะจับสับประจาน แล้วจะได้ให้หลานผ่านพารา ฯ
๏ นางลุกยืนขึ้นเสียงเถียงทะเลาะ มันเหลือเพราะพระช่างพูดว่ามุสา
เป็นเพื่อนรักจักได้พึ่งจึงออกมา พกโมโหโกรธารํ่าด่าทอ
ที่เท็จจริงสิ่งไรไม่ไถ่ถาม เชื่อฟังความข้างเดียวไปเจียวหนอ
เห็นได้ทีแล้วกระไรไม่รั้งรอ มาค่อนว่าน่าหัวร่อไม่พอแรง
มาพันผูกลูกเขยเพราะเคยเห็น หรือซ่อนเร้นรู้แยบมาแอบแฝง
หรือในนอกชอกช้ำเห็นดำแดง หรือจะแกล้งถมทับให้อับอาย
คิดว่าพระจะมาเยือนเป็นเพื่อนผัว กลับเป็นชั่วเช่นเขาว่าเกลอพร้าหาย
จะฆ่าตีชีวิตให้วอดวาย ก็ยอมตายแล้วไม่ง้อไม่ขอตัว ฯ
๏ พญามารดาลเดือดด่าแม่รัก ทุดอียักษ์เจ้าคารมเคยข่มผัว
รักลูกเขยเคยเข้ากันเมามัว ก็ไสหัวไปเสียอย่ามาว่ากู
จนแก่เฒ่าเจ้าโมโหโทโสสุด โย้ไม่หยุดพูดทะลวกเขาหนวกหู
เคยขึ้นเสียงเถียงผัวอีหัวงู จะข่มขู่กูขี้เกียจเกลียดคารม
ไม่รับแพ้แก่แรดมาแผดร้อง ชอบแต่ถองนั่นแหละวะจึงจะสม
นางสุดแสนแค้นคั่งไม่บังคม ฝืนอารมณ์กลับหลังเข้าวังใน
จึงบอกพราหมณ์ตามจิตที่คิดโกรธ มันทำโทษหลานรักเพียงตักษัย
เจ้าพราหมณ์ฟังดังชีวันจะบรรลัย จึงลาไปรีบรัดจัดโยธา
จึงสั่งน้องของนางรัชฎาสูร พงศ์ประยูรจัตุพักตร์พวกยักษา
อันตัวพี่นี้จะแกล้งแปลงกายา เป็นนาคาให้สำหรับอยู่กับกาย
เข้ารบรับกับเทพาสุรานั้น เห็นใกล้กันแล้วจึงขว้างเหมือนอย่างหมาย
จะรวบรัดมัดไว้มิให้คลาย จึงทำลายล้างมันให้บรรลัย
แล้วเป็นงูอยู่ที่ผ้าเจียระบาด ยักษ์อังกาศยินดีจะมีไหน
ถือหอกแก้วแววฟ้าแล้วคลาไคล มาตรวจไพร่พลรบได้ครบครัน
ให้กองทัพจับทูตที่ถือสาร สังหารผลาญชีวาให้อาสัญ
ขึ้นช้างพลายส่ายงาเป็นบ้ามัน ได้ฤกษ์ลั่นฆ้องโห่เป็นโกลา
ให้เดินทัพนับหมื่นล้วนดื่นดาษ ช้างอำมาตย์สี่นายทั้งซ้ายขวา
ถึงหน้าทัพยับยั้งสั่งโยธา ให้สรวลเสเฮฮาร้องท้าทาย ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพารากาลวาศ เห็นพลกลาดกลางทุ่งเหมือนมุ่งหมาย
นึกทะนงทรงพระแสงจัดแจงกาย ขึ้นทรงพลายพระที่นั่งสั่งเสนี
ให้เดินทัพขับพหลพลทหาร เข้ารุกราญรบพุ่งพวกกรุงศรี
ทั้งสองข้างต่างกล้าเข้าราวี ต่างต้านตีต่อแย้งต่างแทงฟัน
ชาวกรุงไกรไส้ศึกโดดคึกคัก ไล่ฆ่ายักษ์โยธาลงอาสัญ
ฝ่ายอังกาศอาจองทรงช้างมัน ไล่ถลันลุยไล่แทงไพร่พล
พวกพารากาลวาศตายกลาดเกลื่อน ต่างฟั่นเฟือนทั้งทัพวิ่งสับสน
เทพาสูรหมุนคว้างไสช้างชน ไล่แทงพลมารันบั่นบุกมา
ช้างที่นั่งอังกาศองอาจศึก ไสสะอึกฮูมแปร๋นแล่นถลา
ช้างต่อช้างต่างปะทะพอประงา ขว้างนาคารวบรัดมัดกุมภัณฑ์
กระหวัดวงองค์เอวเสียงอึดอัด ปากก็กัดกายเลี้ยวเกี่ยวกระสัน
จนอาวุธหลุดหัตถ์รัดพัลวัน อังกาศฟันถูกศีรษะอสุรี
พลัดตกช้างพลางสะบัดสลัดหลุด ทิ้งอาวุธไว้ทั้งเกราะแล้วเหาะหนี
พวกกรุงไกรไล่โถมกระโจมตี ทั้งโยธีแตกตายพลัดพรายกัน ฯ
๏ ฝ่ายเสนีสี่นายที่รายตั้ง โอบหน้าหลังล้อมทัพไว้ขับขัน
สกัดทางกลางอากาศสาดนํ้ามัน ถูกกุมภัณฑ์ปีกไหม้เป็นไฟโพลง
แต่เพลิงผลาญมารตายเสียหลายหมื่น นภางค์พื้นควันกลุ้มคลุ้มโขมง
บ้างพลัดตกอกฉีกถึงซีกโครง บ้างวิ่งโทงทัพแตกต่างแยกไป
พวกพารามารันไล่ฟันฟาด จนเลือดสาดตามทางเป็นรางไหล
งูก็กลายเป็นพราหมณ์งามวิไล กลับเข้าในนัคเรศนิเวศน์วัง
แต่พวกพราหมณ์ตามฆ่าพลกาลวาศ จับอำมาตย์ไพร่นายมัดไพล่หลัง
จนแลเห็นเย็นรอนอ่อนกำลัง กลับมายังเวียงไชยทั้งไพร่นาย
ต่างเข้าเฝ้าเจ้าพราหมณ์รามราช เจ้าอังกาศเก็บศัสตราวันทาถวาย
คทาธรศรพระขรรค์พรรณราย ไปแต่กายกุมภัณฑ์ไม่บรรลัย ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ดูรู้ว่าเทพาวุธ สำหรับยุทธ์ยินดีจะมีไหน
ให้รางวัลตามบรรดาเสนาใน ทั้งนายไพร่พลรบได้ครบครัน
ให้พระแสงแต่งตั้งเจ้าอังกาศ เป็นอุปราชราชวังนรังสรรค์
แล้วปรึกษาข้าเฝ้าเหล่ากุมภัณท์ เราคิดพรั่นไพรีที่หนีไป