Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
อันรมจักรนัคราการะเวก ทหารเอกเมืองผลีกล้วนศึกเสือ
ซึ่งเกณฑ์ไปให้รับกองทัพเรือ คอยดูเมื่อลุงอาจะมารบ
ให้เรือใช้ไปทำรบแล้วหลบถอย ออกแล่นลอยคอยกันเข้าบรรจบ
จะเข้าด้วยช่วยระดมอย่าสมทบ ให้เขารบกันกับพระมังคลา
คอยดูทีพี่กับอาบิดาเจ้า รบชนะจะได้เข้าขอโทษา
แม้นเพลี่ยงเขาเข้าด้วยช่วยบิดา จะเห็นว่าสามิภักดิ์ประจักษ์ใจ
ประเพณีมีพ่อเหมือนคอแขน แขนถ้าแม้นขาดหักไม่ตักษัย
เสียแม่พ่อคอขาดสิ้นชาติไป จงตรึกไตรให้งามตามทำนอง
ทั้งสามองค์ทรงเห็นเหมือนเช่นว่า ท่านเมตตาปรานีไม่มีสอง
จะตามคำจำจารึกไว้ตรึกตรอง แล้วพี่น้องอำลากลับมาเรือ
ออกกำปั่นพันห้าโยธาทัพ ตามบังคับขึ้นไปรายอยู่ฝ่ายเหนือ
เข้ารวมรอมพร้อมจิตด้วยชิดเชื้อ เพราะปลงเชื่อคำครูให้อุบาย
แต่งหนังสือชื่อหน่อวรนาถ ใส่กระดาษเสร็จสมอารมณ์หมาย
ให้เรือใช้ใหญ่น้อยไปลอยราย คอยถวายจะได้เห็นเป็นสำคัญ ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาพาทหาร ตัดต้นตาลตั้งรายเป็นค่ายมั่น
ค่ายละหมื่นปืนรบมีครบครัน ค่ายปิลันหุ้มหนังระวังการ
ขุดเป็นรางทางเดินใต้เนินได้ ถึงปืนใหญ่ยิงลูกไม่ถูกทหาร
พวกคนแทงแรงเรี่ยวล้วนเชี่ยวชาญ คงทนทานพราะว่ามือถือเหล็กเป็น
อันเหล็กเราเข้าไปกรายก็พ่ายแพ้ เปรียบเหมือนแม่เหล็กล่อแต่พอเห็น
เข้ารบรับกับเหล็กเพชรเด็ดกระเด็น อ่อนเหมือนเช่นชิ้นตะกั่วมันกลัวกัน
จึงพวกเพชรกำพลทนอาวุธ ฤทธิรุทรเรี่ยวแรงเข้มแข็งขัน
ขึ้นตั้งค่ายรายรอบเป็นขอบคัน ตรวจตรากันตีฆ้องเกราะกลองดัง ฯ
ฝ่ายฝรั่งลังกาบนหน้าที่ เห็นคนสีแดงก่ำดั่งน้ำครั่ง
เรียกกันดูอยู่บนหน้าเสมาบัง บ้างยืนนั่งเดินไขว่ทั้งไพร่นาย
บ้างตั้งเตาเอาลูกปรายกรวดทรายคั่ว หลอมตะกั่วคอยสาดเหมือนมาดหมาย
ส่วนสามนางต่างแต่งแปลงเป็นชาย ขึ้นเดินกรายตรวจพลบนกำแพง
เห็นโยธาข้าศึกล้วนฮึกหาญ เที่ยวเดินพล่านยืนนั่งไม่บังแฝง
ยิงปืนใหญ่ใส่ลูกปรายนรายณ์แรง ถูกคนแดงตายตื่นนับหมื่นพัน
ด้วยค่ายทำต่ำกว่าเนินเชิงเทินป้อม ยิงค่ายล้อมแหลกทลายค่ายวิหลั่น
พวกฝรั่งทั้งปวงทะลวงฟัน พวกคนธรรม์กองทัพออกรับรบ
เหล็กฝรั่งทั้งสิ้นเหมือนชินอ่อน เข้าฟันฟอนยู่ยับกลับตลบ
ค่ายคนธรรม์พันฟาดขาดกระทบ ฝรั่งรบถอยหลังเข้าลังกา
เห็นอาวุธสุดสู้เหล็กยู่ยับ จะรบรับข้าศึกจึ่งปรึกษา
เอาทองแดงแท่งทองเหลืองเครื่องสาตรา ให้โยธาถือทั่วทุกตัวคน
ฝ่ายองค์พระมังคลาดึกห้าทุ่ม เห็นเมฆกลุ้มคลุมฟ้าเวหาหน
ให้ตั้งโห่โยธาสัญญาพล ขึ้นปีนปล้นบนกำแพงกวัดแกว่งคบ
พวกหน้าที่ตีรันแทงพันฟาด ตายดื่นดาดกลับมาอีกไม่หลีกหลบ
ทั้งสามนางต่างไล่ไพร่สมทบ พวกหอรบป้อมปืนยิงครื้นครึก
ปืนหลักรายค่ายป้อมยิงพร้อมพรั่ง ตูมตึงตังทั้งโห่ร้องเสียงก้องกึก
ดังสนั่นลั่นเลื่อนสะเทือนสะทึก เสียงคึกคึกคับคั่งประดังกัน
ฝ่ายองค์พระมังคลาทรงม้าที่นั่ง คอยไล่หลังเหล่าพหลพลขันธ์
ขึ้นปีนปล้นจนสว่างถึงกลางวัน ต่างเปลี่ยนกันรบรุดไม่หยุดยั้ง ฯ
จะกล่าวกลับทัพผลึกออกลึกแล่น เข้าเขตแดนลังกาพร้อมหน้าหลัง
ยินเสียงปืนครื้นครั่นสนั่นดัง ทัพเรือตั้งคั่งคับอยู่นับพัน
พอเรือใช้ไปถามบอกตามเรื่อง พระเจ้าเมืองลังกานราสวรรค์
ต่างแจงความตามจริงทุกสิ่งอัน เรือใช้นั้นให้หนังสือที่ถือไป
แล้วกลับมาพากันเข้าเฝ้าทั้งสาม กราบทูลความตามได้แจ้งแถลงไข
พระทรงฟังสั่งมหาเสนาใน ยิงปืนใหญ่ออกกำปั่นเหมือนสัญญา
ฝ่ายเรือนำกำปั่นลั่นปืนรับ เปิดทางทัพแยกย้ายทั้งซ้ายขวา
ฝ่ายเรือใช้ได้หนังสือรับถือมา ทูลสุดสาครอ่านสารสุนทร ฯ
ในเรื่องความสามพระหน่อวรนาถ กราบพระบาทบพิตรอดิศร
ด้วยเดิมได้ให้สารสามมารดร จะโอนอ่อนอัภิวาทบาทยุคล
พระมังคลามาถึงทั้งสังฆราช โกรธกริ้วกราดรบพุ่งกรุงสิงหล
ข้าทั้งสามห้ามไม่หยุดก็สุดจน จึงพาพลมาบรรจบสมทบกัน
เมื่อยังเยาว์เบาจิตทำผิดพลั้ง เพราะพระมังคลาได้ไอศวรรย์
เธอใช้สอยพลอยผิดเข้าติดพัน จึ่งคิคกันทั้งนี้แต่พี่น้อง
อุตสาหะจะมาสามิภักดิ์ ด้วยจงรักรู้คุณการุญสนอง
คิดแยบยลกลศึกยังตรึกตรอง มิให้ต้องรบพุ่งทั้งกรุงไกร
ด้วยองค์พระมังคลามีอาวุธ ประสิทธ์สุดที่จะต้านทานไม่ไหว
พระแสงขรรค์ฟันลงที่ตรงไร ลุกเป็นไฟเพลิงผลาญสังหารกาย
แต่วายุพัฒน์นัดดาสามิภักดิ์ จะใช้ยักษ์ลักให้ได้ดั่งใจหมาย
หัสกันนั้นกับข้าอาหลานชาย ขอขึ้นฝั่งตั้งค่ายฝ่ายอุดร
แม้นศึกหนักจักสมทบช่วยรบรับ เหมือนคำนับไว้ในลักษณ์ในอักษร
พอจบอ่านสารตราสุดสาคร เอาพับซ่อนเสียมิให้ผู้ใดฟัง
ทั้งเห็นจริงกริ่งใจสงสัยอยู่ คงจะรู้ดีร้ายเมื่อภายหลัง
แล้วเร่งทัพจับพลข้ามวนวัง เสียงครึกครื้นขึ้นฝั่งข้ามลังกา
ทั้งพระน้องกองการะเวกผลึก ล้วนเจนศึกเวทมนตร์ดลคาถา
ครั้งสำเร็จเสร็จสรรพจับสาตรา พระทรงมาที่นั่งนิลมังกร
ทั้งม้าทรงองค์พระกฤษณาน้อง ถือกระบองเนาวรัตน์ประภัสสร
ทั้งกระบวนล้วนทหารเคยราญรอน สุดสาครถือกระบองของอาจารย์
แต่นงเยาว์เสาวคนธ์ทรงครรภ์แก่ ไม่ท้อแท้ตามไล่ไพร่ทหาร
ขึ้นทรงนั่งหลังสิงห์วิ่งทะยาน ยกทัพมาหน้าทวารปราการกัน ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาทรงม้าต้น ไล่ต้อนพลขึ้นกำแพงแกว่งพระขรรค์
พระกฤษณาถาโถมเข้าโรมรัน ทรงกระบองป้องกันประจัญบาน
พระมังคลากล้ารบไม่หลบเลี่ยง ชักม้าเรียงรำร่าออกหน้าทหาร
ต่างตีรันฟันต้องกระบองทาน เป็นเพลิงผลาญพลุ่งโพลงโขมงควัน
พระกฤษณาม้าล้มลงสลบ สุดสาครรอนรบรับพระขรรค์
ข้างพี่ตีมิได้ต้องข้างน้องฟัน ไม้เท้ากันก็เป็นไฟไหม้เบาะอาน
สุดสาครร้อนรนขืนทนได้ เพลิงลามไหม้เสื้อหมวกพวกทหาร
นางเสาวคนธ์ขับสิงห์วิ่งทะยาน เข้ารอนราญรบกับพระมังคลา
แกว่งภุขรรค์อันที่ได้ไว้แต่เล็ก ด้วยเป็นเหล็กเพชรพลามวามเวหา
ทั้งฤทธิ์แก้วแคล้วคลาดเครื่องสาตรา พระมังคลาฟันฟาดก็พลาดแพลง
พวกทหารต่อทหารต้านต่อสู้ หอกดาบยู่แทงฟันเข้มขันแข็ง
กุมแต่ด้ำกำหมัดเหวี่ยงวัดแวง คนธรรพ์แทงฟันเข้าช่วยเจ้านาย
พวกโยธาการะเวกเอกระ ชกเตะตะต่อยปล้ำล้มคว่ำหงาย
แย่งอาวุธฉุดคร่าประสาชาย บ้างล้มตายตะลุมบอนแทงฟอนฟัน ฯ
ฝ่ายสามนางต่างเห็นทัพรบรับสู้ เปิดประตูช่วยพหลพลขันธ์
หอกดาบทวนล้วนทองแดงไล่แทงฟัน พวกคนธรรมพ์นั้นยังน้อยต้องถอยรบ
พระมังคลาม้าล้มแทบลมจับ เหงื่อโซมซับลับแลงสุดแรงสลบ
กลับเข้าค่ายชายน้ำพอค่ำพลบ ทหารรบรายุทธ์ด้วยสุดแรง
นางเสาวคนธ์ทนประทังพอยั้งพยุด จะคลอดบุตรสุดจะยืนจะขืนแข็ง
ระทวยองค์ลงริมทางที่กลางแปลง จนสิ้นแรงเรียกหาสุดสาคร
พอรำภามาพบมืดพลบค่ำ สังเกตจำสำเนียงเสียงสมร
ลงจากม้าค่อยตระกองประคองกร อุ้มบังอรขึ้นบนตักสะพักไว้
เสาวคนธ์อ้นอั้นป่วนปั่นปวด รำภานวดผันแปรรู้แก้ไข
พอยามปลอดคลอดโอรสยศไกร รำภาใส่หมวกประคองผ้ารององค์
แล้วอุ้มนางข้างขวาขึ้นม้าเครื่อง ควบเข้าเมืองได้สมอารมณ์ประสงค์
เรียกให้เปิดประตูรับขับม้าทรง อุ้มสององค์ตรงขึ้นบนมนเทียรรัตน์
สว่างแจ้งแสงชวาลากระจ่าง กำนัลนางเถ้าแก่มาแออัด
เรียกภูษาผ้าขาวโขมพัตถ์ เร่งให้จัดขันทองรองวารี
มาสระสรงองค์พระหน่อวรนาถ วางบนอาสน์อ่อนรองผุดผ่องศรี
ยาชะโลมโซมสุคนธ์พระชนนี ชื่นอารมณ์สมประดีค่อยมีมา
น้ำใบส้มต้มสรงอาบองค์อุ่น ท้าวนางหนุนปฤษฎางค์ข้างซ้ายขวา
หมอผู้หญิงวิ่งสอทั้งหมอยา เรียกสุราหาโอสถบดละลาย
ประทมไฟใส่ถ่านอยู่งานนวด ที่ป่วนปวดลมเลือดค่อยเหือดหาย
กุมารร้องก้องปรางค์ไม่วางวาย พระนมถวายนมเสวยต่างเชยชม
เจ้าพวกหมอห่อประคบยาครบอย่าง พวกท้าวนางนอบนบประคบผงม
ปรุงโอสถรสรื่นชื่นอารมณ์ ให้ทรงดมดูระวังอยู่พรั่งพร้อม
สุดสาครร้อนเริงด้วยเพลิงพิษ อุ้มพระกฤษณาน้องประคองถนอม
ทั้งเสนาข้าเฝ้าเป็นเหล่าล้อม ขึ้นบนป้อมปืนใหญ่แก้ไขกัน
หมอชะโลมโซมยาสุรามฤต ให้ดับร้อนถอนพิษฤทธิ์พระขรรค์
จนดึกดื่นฟื้นองค์คงกระพัน ฉวีวรรณหวะหนองพุพองพัง
หมอรักษายาพอกเหมือนลอกคราบ น้ำมันฉาบแสบริ้วริ้วร้อนผิวหนัง
สุดสาครร้อนใจเข้าในวัง เห็นพร้อมพรั่งพระสนมกรมใน
ทราบว่าเจ้าเยาวยอดเคลื่อนคลอดบุตร ประคองสุดเสน่หาน้ำตาไหล
เข้าทูลห้ามทรามชมประทมไฟ พระลุกไปนั่งดูพระกุมาร
ประคองกรช้อนเบาะว่าเคราะห์พ่อ น้ำตาคลอหลั่งลงด้วยสงสาร
เวียนพิทักษ์รักษาพยาบาล ดูกุมารแล้วมาเฝ้าปลอบเสาวคนธ์ ฯ
ฝ่ายพระมังคลากลับมาค่าย ไม่สมหมายที่จะชิงเอาสิงหล
ด้วยพี่น้องสององค์อันคงทน เสียไพร่พลนับแสนยิ่งแค้นใจ
จนยามดึกตรึกตรองให้ข้องขัด ยิ่งกลุ้มกลัดพลิกกลับไม่หลับใหล
นางแม่เลี้ยงเคลียงคลอพระหน่อไท อย่าเสียใจไว้แม่จะแก้แค้น
คิดบอกข่าวราวเรื่องเมืองน้อยใหญ่ เกณฑ์พลไว้ใช้สอยสักร้อยแสน
อันหนึ่งท้าวเจ้าประเทศทุกเขตแดน เสมอแม้นมารยักษ์มีศักดา
ยังพวกพ้องของท้าวรามเดช หลายประเทศทั้งพระวงศ์เผ่าพงศา
มาสมทบรบพุ่งกรุงลังกา สักพริบตาก็จะได้ดั่งใจจง
พระฟังความยามทุกข์ลุกขึ้นนั่ง ด้วยสมหวังดั่งจิตคิดประสงค์
กอดแม่เลี้ยงเคียงแอบไว้แนบองค์ อุตส่าห์ทรงจุมพิตด้วยคิดรัก
มิเสียทีมีแม่ช่วยแก้แค้น ก็เหมือนแม้นแม่พยุงให้สูงศักดิ์
ได้เช่นนั้นฉันนี้ยินดีนัก เคยรู้จักเจ้าเมืองได้เลื่องลือ
อันเมืองออกนอกเพชรกำพลนั้น ทั้งพงศ์พันธุ์พวกผู้ตายมากมายหรือ
อยากจะใคร่ได้ที่มีฝีมือ จะได้รื้อรบพุ่งเอากรุงไกร ฯ
นางกฤษณาว่าเมื่อคราวผัวเก่าอยู่ พาไปดูแดนป่าชลาไหล
อันถิ่นฐานบ้านเมืองเนื่องกันไป ข้างทิศใต้ถึงยักษ์ขอบจักรวาล
แต่ที่ต่อหรดีนั่นมีเกาะ คนเหมือนเงาะงวงชดเหมือนคชสาร
ประเทศที่มีต้นแตนทำแทนตาล ขยำดินกินหวานสำราญใจ
ดูหัวกลมผมพริกหยุกหยิกยุ่ง เข้ารบพุ่งแทงฟันไม่หวั่นไหว
แต่คนเราเข้าไปหาภาษาไร ก็เข้าใจพูดจาภาษานั้น
เคยไปมาหาท้าวรามเดช หนทางสามเดือนเศษถึงเขตขัณฑ์
จะเชิญมาหาด้วยได้ช่วยกัน ชอบกับฉันชื่อพระเสาร์เป็นเจ้านาย
ที่เมืองอื่นขึ้นกับเพชรกำพลเล่า พวกผัวเก่าเหล่าสนิทมิตรสหาย
เชื้อคนธรรพ์มันขี้มักเป็นยักษ์กลาย ที่อยู่ปลายสุดถิ่นมันกินคน
มีต่างต่างร่างกายเหมือนชายหญิง มิใช่ลิงค่างชะนีแต่มีขน
จะให้หาตราเมืองเพชรกำพล ทุกตำบลมาบรรจบรบลังกา ฯ
พระทราบสิ้นยินดีเป็นที่ยิ่ง แม่เป็นหญิงยอดมนุษย์สุดจะหา
พลางกอดเกยเชยชมภิรมยา แนบอุรารัดรึงเข้าคลึงเคล้า
อัศจรรย์นั้นเหมือนนาคลงปากปล่อง เข้าหุบห้องเหวตลอดถึงยอดเขา
พระกล่าวแกล้งแคลงความถามเบาเบา เธอผัวเก่าเราผัวใหม่ใครจะดี
นางแม่เลี้ยงเพียงจะกลืนด้วยชื่นจิต ทำเบือนบิดบ่นว่าน่าบัดสี
ทั้งแว่นแคว้นแดนจังหวัดปฐพี ใครไม่มีเหมือนดั่งพระมังคลา
พระแช่มชื่นฝืนพักตร์ทำรักใคร่ ตามวิสัยที่ในเล่ห์เสน่หา
ครั้นอุทัยไขแสงแต่งสารา แล้วตีตราประจำเพชรกำพล
ให้เรือใช้ใหญ่น้อยไปร้อยเศษ หาประเทศเขตแขวงทุกแห่งหน
ฝ่ายตัวนายหมายจำที่ตำบล ต่างรีบร้นแล่นรายแยกย้ายไป ฯ
ฝ่ายนัดดาวายุพัฒน์ฝึกหัดยักษ์ ให้รู้จักพูดจาอัชฌาสัย
เห็นแน่นอนสอนตามเนื้อความใน แล้วพาไปเฝ้าพระมังคลา
อยู่พร้อมทั้งสังฆราชพระบาทหลวง เห็นผิดท่วงทีถามตามกังขา
เจ้าหัสกันนั้นกับพระวลายุดา ไม่เห็นมาด้วยกันเป็นฉันใด
ให้คอยรับทัพเรือเมื่อขากลับ ไม่รบรับรู้เห็นเป็นไฉน
เมื่อสมทบรบพุ่งที่กรุงไกร ทำไมไม่มาช่วยรบด้วยกัน
วายุพัฒน์ซัดเอาว่าอากับน้อง เขาทั้งสองเรรวนชักชวนฉัน
ให้กลับใจไปเข้าข้างเผ่าพันธุ์ ช่วยป้องทันนัคเรศนิเวศน์วัง
แต่ตัวข้าว่าขาดญาติเสียแล้ว สิ้นเชื้อแถวพ่อแม่มาแต่หลัง
เขาจองจำทำให้อายมาหลายครั้ง แต่พระมังคลาเธอการุญ
ได้ชุบเลี้ยงเคียงองค์ดำรงราชย์ นับเป็นญาติชาติเชื้อได้เกื้อหนุน
เหมือนชนกปกเกศพระเดชพระคุณ ได้ทำบุญข้างฝรั่งเมืองลังกา
จะกลับใจไปเข้าข้างเหล่าร้าย ก็เสียดายเชื้อชาติพระศาสนา
เขาไม่เชื่อเมื่อทัพยกกลับมา พระวลาอากับน้องไม่ป้องกัน
กลับหลีกทางต่างคนตามพลไพร่ ดูเหมือนในใจหมายทำร้ายฉัน
เข้าหุ้มห้อมล้อมรอบเป็นขอบคัน กักกำปั่นมิให้ออกมานอกวง
จึงช้าอยู่ดูทำนองนิ่งตรองตรึก พอยามดึกเกิดลมสมประสงค์
จึงหลบลี้หนีมาหาพระองค์ ด้วยซื่อตรงสัจจาสามิภักดิ์
พระมังคลาว่าทั้งสองมันปองร้าย เสียชาติชายกลายกลับอัปลักษณ์
เจ้ามาหาอานี้ยินดีนัก จะร่วมรักภักดีร่วมชีวา ฯ
บาทหลวงว่ามาแต่แรกก็แปลกจิต มันพูดผิดคิดขาดพระศาสนา
วายุพัฒน์สัตย์ซื่อมันถืออา จงอุตส่าห์สุจริตร่วมจิตใจ
แล้วสอนสั่งมังคลาว่าพระขรรค์ คิดฆ่าฟันมันแพ้คิดแก้ไข
ให้ตื่นแตกแหลกเหลวดั่งเปลวไฟ เราจะได้ยกเข้าตั้งในลังกา
ถ้าช้าอยู่รู้เรื่องเมืองผลึก จะเหิมฮึกคึกคักมาหนักหนา
แล้วลุกไปท้ายกำปั่นฉันน้ำชา สวดภาษาฝรั่งลำพังใจ ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาเชื่อวายุพัฒน์ ว่าซื่อสัตย์มั่นคงไม่สงสัย
ให้ตรวจตราว่าพหลพลไกร ให้อยู่ในค่ายตั้งหลังพลับพลา
แต่รอรั้งตั้งมั่นหลายวันนัก ไม่เห็นพักตร์เผ่าพงศ์พวกวงศา
จึงให้ไพร่ไปตะโกนโพนทนา ประกาศก้องร้องว่าหน้าประตู
ว่าตัวนายหายไปข้างไหนเสีย หรือกอดเมียคลอแคลแม่อีหนู
ไม่สู้รบหลบมุดนอนคุดคู้ ออกมาสู้ดูฝีมือให้ลือชา ฯ
สุดสาครร้อนจิตคิดมานะ บอกองค์พระมเหสีที่ปรึกษา
ยืมเอาแก้วแคล้วคลาดคาดกายา เหน็บสาตราชื่อภุขรรค์อันเป็นเพชร
ถือไม้ท้าวดาวบสสู้กรดได้ ไฟไม่ไหม้ลุกลามไม่ขามเข็ด
จะแก้ไขใช้ปัญญากาละเม็ด ครั้นสรรพเสร็จทรงพระยาม้ามังกร
กับโยธาการะเวกเมืองผลึก ชำนาญศึกถือดาบกำซาบศร
ล้วนทองแดงแต่งการจะราญรอน สุดสาครนำหน้าโยธาตาม
แล้วยกออกนอกวังคนคั่งคับ หยุดประทับที่กว้างกลางสนาม
ให้ปักธงตรงหน้าสง่างาม ตั้งโห่สามลาลั่นสนั่นดัง ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาทรงม้าผ่าน ยกทหารแห่ตามมาหลามหลัง
ถึงที่หยุดหยุดประทับยืนยับยั้ง ฝ่ายฝรั่งมังคลาร้องว่าไป
พวกตัวนายหายไปข้างไหนเสีย ไม่พาเมียมาช่วยรบหลบไปไหน
ยังน้องชายฝ่ายนางพวกข้างใน ทำไมไม่ออกมาช่วยราวี
สุดสาครย้อนว่าอุลามก สัตว์นรกยกกายไม่อายผี
สำแดงฤทธิ์ขวิดพ่อเหมือนทรพี หมายว่ามีรี้พลมาปล้นชิง
อันพวกเราเจ้าของยกกองทัพ ช่วยกันจับโจรร้ายทั้งชายหญิง
แนะฝรั่งมังคลาแม้นกล้าจริง จงมาชิงชัยลองกันสองคน
ตัวชนะจะสมอารมณ์แน่ ฆ่าพ่อแม่พี่น้องครองสิงหล
เราชนะจะผูกคอทรชน ลากไปขว้างกลางวนพ้นแผ่นดิน ฯ
พระมังคลาว่าพี่ชายไม่อายปาก พูดสำรากอุตริมาติฉิน
ทวีปวังลังกาในวาริน เป็นที่ถิ่นท้าวไทยอัยกา
แต่โบราณผ่านพิภพจบจังหวัด สืบกษัตริย์สุริย์วงศ์เผ่าพงศา
โดยลำดับนับกษัตริย์ถัดถัดมา จนเราราชาภิเษกเป็นเอกองค์
เพราะพวกพ้องของตัวไม่กลัวบาป เห็นแต่ลาภโลภจิตคิดประสงค์
มาช่วยชิงสิงหลรณรงค์ จึงได้ขาดญาติวงศ์ทำสงคราม
เดิมบิดาย่าปู่อยู่จังหวัด บุรีรัตนาภาษาสยาม
ก็เป็นญาติชาติเชื้อทำเหลือลาม คบคิดข้ามเขตฝั่งมาลังกา
ไม่มีจริงชิงเอาของเราเสีย ยกแต่ตัวผัวเมียมารักษา
ชะเจ้าของครองสมบัติกษัตรา ยังมีหน้าว่าได้ช่างไม่อาย
เลือกที่รักมักที่ชังทำดั่งนี้ มิใช่พี่น้องเนื้อในเชื้อสาย
ตัวก็รู้ดูถูกลูกผู้ชาย มากลับกลายหมายจะทำแต่ลำพัง ฯ
สุดสาครค่อนแค้นว่าแสนชาติ ไม่หมายมาดปรารถนาเป็นฝาหรั่ง
เดิมพระบาทมาตุรงค์ครองวงวัง ถวายลังกากับพระชิณกา
ครั้นเกิดมึงจึงสมเด็จพระบิตุเรศ คิดสมเพศเผ่าพงศ์พวกวงศา
มอบสมบัติพัสถานให้มารดา จึงแต่งตั้งมังคลาครองธานี
ไม่ซื่อต่อพ่อแม่กอแก่เกก ตีการะเวกรมจักรถือศักดิ์ศรี
จับพระน้องสองธิดาแม่มาลี พระอัยกีอัยกาเอามาไว้
จนชั้นแต่แม่วัณฬาลงมาห้าม ยังหยาบหยามฆ่าขอเฝ้าพวกบ่าวไพร่
กลับตลบรบพุ่งเผากรุงไกร ผิดวิสัยในแผ่นดินสิ้นทั้งปวง
เขาเห็นชั่วทั่วพิภพรบพ่อแม่ เว้นเสียแต่เอ็งบังอาจกับบาทหลวง
สั่งสอนมึงจึ่งมุทะลุทะลวง กระทำล่วงเกินผิดจริตบุราณ
สองกษัตริย์ขัตติยวงศ์ทรงเห็น ไม่ควรเป็นปิ่นเกศประเทศฐาน
จึ่งถอดมึงซึ่งเป็นโทษโปรดประทาน ให้กูผ่านบ้านเมืองให้เลื่องลือ
พวกสิงหลคนดูก็รู้เห็น กูไม่เป็นเจ้าของครอบครองหรือ
มึงลูกเด็กเล็กจิ๋วเท่านิ้วมือ ทำดึงดื้อซื้อรู้ถือครูโกง
สาระยำทำวิบัติไอ้สัตว์บาป ไม่เข็ดหลาบหยาบคายจะตายโหง
มีเวทมนตร์ดลเอกเสกลำโพง พากันโกงกอแกด้วยแก่วัด
ไม่รู้คุณบุญบาปทำหยาบหยาม เสียชื่อนามหน่อเนื้อเชื้อกษัตริย์
กลับหยิบผิดบิดาสารพัด จะต้องมัดตัดศีรษะเสียบประจาน ฯ
มังคลาว่าเจ้าเข้าด้วยพ่อ พลอยสอพลอขอสมบัติพัสถาน
ติเตียนพระจะไปตกนรกนาน ยมบาลท่านจะคอยตบต่อยยับ
เมียของเจ้าเสาวคนธ์ขโมยเพชร เอาแก้วเก็จของเราไว้จึ่งไปจับ
ยายมาลีมิใช่การแต่งสารลับ มาพลอยรับสมอ้างเอากลางคัน
ข้างเราเป็นลูกเต้าไม่เข้าด้วย กลับไปช่วยการะเวกแกล้งเสกสรรค์
ทั้งรมจักรรักเขาพูดเข้ากัน ไม่เที่ยงธรรม์กลอกกลับจึ่งจับมา
ไม่รู้ตัวมัวเมาใจเบานัก ไม่รู้จักรักวงศ์เผ่าพงศา
ไปเลี้ยงไว้ในวังเมืองลังกา บิดามาก็ไม่ถามตามธรรมเนียม
เข้ากับเขาเฝ้าดูถูกแต่ลูกหลาน เหมือนบูราณท่านว่าเข้าพร้าเสียม
ความเจียมตัวกลัวมนุษย์ก็สุดเจียม ท่านเหี้ยมเกรียมกริ้วโกรธยกโทษเรา
ช่างกระไรไม่มีดีเท่าขี้เล็บ คอยแต่เก็บเจ็บแค้นเถียงแทนเขา
ไม่ยอมแพ้แม่พ่อกดคอเรา เอาปี่เป่าให้เราหลับแล้วจับตัว
ทำเช่นนี้ดีแท้ทั้งแม่พ่อ น่าหัวร่อพระกำเนิดบังเกิดหัว
สำทับถมข่มเหงเหลือเกรงกลัว ไม่มีชั่วตัวเอกโกกเกกโกง
ให้สำเร็จเสร็จสรรพแล้วกลับคืน จะเป็นฟืนเช่นเขาว่าผ่าโผงโผง
อันวิสัยใจเราเสากระโดง ใครคดโกงเขาก็รู้อยู่ทุกคน
ชาติสอพลอทรลักษณ์เพราะรักยศ มันเลี้ยวลดคดงอคิดฉ้อฉล
วิสัยช้างสร้างงามาจะชน ไม่ย่อย่นเยินยู่มาสู้กัน
ทั้งสองข้างทางขยับขับสินธพ ออกรับรบกลางแปลงด้วยแข็งขัน
มังคลาถาโถมโจมประจัญ ต่างตีรันฟันฟอนราญรอนรบ
ด้วยฤทธิ์แก้วแววตาทั้งตราแก้ว ต่างคลาดแคล้วพลาดเพลี่ยงหลีกเลี่ยงหลบ
ม้าต่อม้าสามารถชาติสินธพ ต่างดีดขบคางโขกกระโชกชิด
มังกรกัดฟัดม้ามังคลาโลด กลับกระโดดดิ้นสลัดมันกัดติด
นายต่อนายหมายสังหารผลาญชีวิต ต่างฟันฟาดพลาดผิดหวิดหวิดตัว
มังคลาม้าล้มลุกถลัน พระขรรค์ฟันม้าเป็นไฟโพลงไหม้หัว
มังคลาโดดโลดถลาด้วยตามัว ตัวต่อตัวนายพลัดตกอัสดร
มังคลาตาลายข้างฝ่ายพี่ ม้าก็หนีลงทะเลเที่ยวเร่ร่อน
ต่างออกห่างต่างพาพลากร เข้านครเข้าค่ายชายชลา ฯ
สุดสาครร้อนตัวกลัวพระขรรค์ จะแก้กันการศึกจึงปรึกษา
พวกอยู่ค่ายฝ่ายฝรั่งมังคลา ก็กลัวม้ามังกรหยุดรอนราญ
ข้างน้องชายหมายคอยเมืองน้อยใหญ่ มามากได้พร้อมพรักเข้าหักหาญ
ข้างพี่คอยพี่กับอานุชาชาญ ได้คิดการกลศึกหยุดตรึกตรา ฯ
จะกล่าวเรื่องเมืองผลึกฉลองศพ สมโภชครบเจ็ดวันต่างหรรษา
พอเรือใช้เข้าไปฟังข่าวลังกา รีบกลับมาทูลถึงทัพที่รับรบ
ฤทธิ์พระขรรค์ฟันใครเป็นไฟติด ต้องพระกฤษณาจนม้าสลบ
รบทีไรไพร่นายตายทับทบ ยังต้องรบสู้กันประจัญบาน
ศรีสุวรรณสินสมุทรสุดวิตก จะรีบยกทัพไปด้วยได้ช่วยหลาน
หัสไชยให้เสนาตรวจตราการ ขนข้าวสารเกลือเสบียงเลี้ยงโยธา ฯ
ฝ่ายเทพินนิลกัณฐีตรีพลำนั้น กับเทวัญอัมพวันใฝ่ฝันหา
เมื่อชักศพพบกันจำนรรจา ลาบวชหน้าศพสิ้นด้วยยินดี
เป็นดาบสงดงามตามรุ่นรุ่น ด้วยเคยคุ้นขอตามสามฤๅษี
พระอภัยวัณฬาสุมาลี ไม่พาทีไต่ถามถึงความทัพ
ศรีสุวรรณนั้นกับหลานจัดการรบ แต่งเรือครบเครื่องสำเร็จไว้เสร็จสรรพ
ลาสิทธามาพร้อมน้อมคำนับ แล้วยกทัพทั้งสามตามกันมา
พระอภัยได้พี่น้องทั้งสองหลาน สามกุมารมุนีประสีประสา
ลงเรือลำทำใหม่ค่อยไคลคลา ไปภูผาสิงคุตรอยู่กุฎี ฯ
ฝ่ายสามทัพนับแสนลอยแล่นเลื่อน ไปทางเดือนหนึ่งจึงถึงกรุงศรี
ขึ้นตั้งค่ายรายรักษาหน้าธานี ทุกราตรีตีฆ้องก่อกองไฟ
ศรีสุวรรณนั้นอยู่วังกับทั้งหลาน คิดอ่านการผันแปรจะแก้ไข
แต่สินสมุทรกับพระหัสไชย จะใคร่ไปรบฝรั่งมังคลา
จึงจัดแจงแต่งทหารชำนาญศึก พลผลึกล้วนฉกรรจ์ขันอาสา
ทองแดงทองเหลืองเครื่องอาวุธยุทธนา พวกโยธาการะเวกปลุกเสกมนต์
เคี้ยวขมิ้นกินอ่านเครื่องอานผูก ตะกรุดลูกสะกดร้อยสายสร้อยสน
ใส่แหวนพิรอดปรอทกลมอมทุกคน ล้วนคงทนแทงฟันไม่พรั่นใจ
ครั้นพร้อมพรั่งตั้งถ้วนกระบวนทัพ แลสลับธงทิวปลิวไสว
ฝ่ายสององค์สรงสนานสำราญใจ ต่างสอดใส่เกาะเก็จเพชรทั้งนั้น
ไม่ทรงเสื้อเผื่อไฟจะไหม้ติด พระสัมฤทธิ์สำหรับรับพระขรรค์
ครั้นเสร็จออกนอกวังคับคั่งกัน ฝ่ายศรีสุวรรณกฤษณาสุดสาคร
ขึ้นคอยดูอยู่บนป้อมพร้อมทหาร หน้าปราการกองทัพสลับสลอน
พร้อมพระวงศ์พงศานรากร เจริญพรหน่อนรินทร์ให้ภิญโญ
พวกทหารกรานกราบถือดาบดั้ง หอกปืนทั้งทวนหลาวแหลนง้าวโล่
พระพี่น้องสององค์ทรงสิงโต ทหารโห่แห่แหนเนื่องแน่นนันต์ ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลากับวายุพัฒน์ ต่างทรงเครื่องเรืองจำรัสล้วนจัดสรร
พระขรรค์ร้อยสร้อยกระหวัดผูกหัตถ์พัน ทรงม้าสีจันทน์ผูกเครื่องรุ่งเรืองรอง
วายุพัฒน์จัดองค์ทรงกระบี่ ขี่ม้าสีมรกตผยดผยอง
อ้ายยักษาหน้าหมีใส่หมวกทอง แบกกระบองเคียงม้าวายุพัฒน์
แล้วยกออกนอกค่ายหมายทหาร ตีฆ้องขานโห่แห่อยู่แออัด
พวกไพร่พลคนธรรพ์ล้วนสันทัด ต่างแกว่งกวัดหอกดาบแปลบปลาบตา
พอถึงทัพยับยั้งหยุดตั้งมั่น ดูแน่นนันต์นายทัพออกรับหน้า
วายุพัฒน์มัสการท่านบิดา พระมังคลาสาระวนดูคนกลอง
หน่อนรินทร์สินสมุทรเห็นบุตรไหว้ รู้วิสัยในกลคนทั้งสอง
จึงร้องเรียกมังคลาว่าพระน้อง เจ้ายกกองทัพมาจะราวี
พยาบาทมาดหมายไม่หายเหตุ พระบิตุเรศเล่าก็ถือเป็นฤๅษี
ไม่คุมแค้นแม้นว่ามาโดยดี ประสาพี่น้องเห็นจะเป็นการ
ต้องรบสู้ผู้คนพลไพร่ พลอยบรรลัยแหลกลงน่าสงสาร
แต่ล้วนเหล่าเผ่าพงศ์พวกวงศ์วาน มาล้างผลาญกันอย่างนี้ไม่ดีเลย ฯ
พระมังคลาว่าเป็นลูกก็ปลูกฝัง ครองเมืองทั้งสะใภ้ทั้งไขเขย
อันน้องนี้วิสัยบุญไม่คุ้นเคย เหมือนเชลยลับชื่อไม่ลือชา
อันที่จริงสิงหลมณฑลทวีป ได้ชูชีพชนชาติศาสนา
แต่ทวดเฒ่าเหล่ากอต่อต่อมา เมืองลังกาก็มากลับลอยลับลิบ
เหมือนพระพี่มีสุขลูกกษัตริย์ ผ่านสมบัติเมียน้อยนับร้อยสิบ
แต่ตัวน้องต้องอายผู้ร้ายริบ เที่ยวหักดิบฉิบหายไม่วายคิด
เสียที่ถิ่นสิ้นญาติสิ้นชาติเชื้อ เห็นแต่เสือซ่อนเล็บคนเหน็บกริช
ปากปราศรัยใจประสงค์ปลงชีวิต ทั้งโคตรคิดเข้าเป็นหมู่เราผู้เดียว ฯ
สินสมุทรหยุดฟังชังน้ำหน้า โมโหหน้าหมกมุ่นให้ฉุนเฉียว
อ้ายมังคลาพาทีเช่นนี้เจียว พลางเข่นเขี้ยวขับสิงห์วิ่งเข้ารบ
ขยับทวนสวนแทงพลิกแพลงพลาด พระน้องฟาดฟันเปรี้ยงหลีกเลี่ยงหลบ
คอยเขม้นเห็นได้ใกล้สินธพ โถมประจบจับน้องด้วยว่องไว
มังคลาง่าขยับพี่จับหัตถ์ เบือนสะบัดผัดผันฟันไม่ได้
พอเพลี่ยงพลาดฟาดฟันพระขรรค์ไฟ เพลิงโพลงไหม้ขนสิงห์วิ่งตะกาย
สินสมุทรสุดทนร่ายมนต์เป่า เพลิงที่เผาพิษร้อนค่อยผ่อนหาย
น้องเข้าขวางกางกั้นกันพี่ชาย เขม้นหมายมังคลาเข้าราวี ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาให้วายุพัฒน์ รับพระหัสไชยรบไม่หลบหนี
หัสไชยไล่รุกเข้าคลุกคลี อ้ายยักษ์หมีตีรันประจัญบาน
สินสมุทรสุดร้อนผ้าผ่อนไหม้ สู้แข็งใจยืนยันกันทหาร
เห็นยักษ์ใหญ่ไล่นุชาถาทะยาน เข้าต่อต้านตีรันประจัญรบ
เห็นเพลี่ยงพลั้งมังคลาขับม้าไล่ หัสไชยไสสิงห์วิ่งเข้าขบ
ตะกายกัดฟัดคว่ำปล้ำสินธพ ล้มสลบซบดิ้นสิ้นชีวี
สินสมุทรผลุดผลักจากยักษ์ใหญ่ ทะลึ่งไล่วายุพัฒน์เลี้ยวลัดหนี
พอโพล้เพล้เพลาจะราตรี เห็นรูปผีเสื้อสกัดกั้นนัดดา
สินสมุทรสุดเขม้นเห็นพระแม่ จำได้แน่นอบนบซบเกศา
แล้วคลับคล้ายหายไปกับนัยนา พอเพลามือเขม้นไม่เห็นกัน
มังคลาลาทัพกลับเข้าค่าย พวกพี่ชายกลับพหลพลขันธ์
เข้าค่ายตั้งวังนิเวศน์ขอบเขตคัน ต่างตั้งมั่นอั้นอ้นคิดกลการ ฯ
ฝ่ายเรือใช้ที่ไปแต่นางแม่เลี้ยง ต่างแล่นเลี่ยงไปถึงสิ้นทุกถิ่นฐาน
จึ่งแจงความตามเรื่องเคืองรำคาญ ให้เชิญท่านท้าวพระยาทุกธานี ฯ
ฝ่ายไทท้าวเก้าองค์ล้วนวงศ์ญาติ ทั้งมิตรสหายร้ายกาจดั่งราชสีห์
กับเมืองน้อยร้อยเอ็ดเอกโทตรี เกณฑ์โยธีทุกทุกเมืองยกเนื่องมา
แต่พระเสาร์เจ้าเกาะเงาะงวนนั้น ใช้กำปั่นไม้แตนทำแน่นหนา
กำลังต้นทนคลื่นฝืนคงคา กับโยธามาก็น้อยสักร้อยเดียว
สานใบแตนแผ่นใหญ่ทำใบคลี่ ได้ลมดีแล่นลำออกน้ำเขียว
ไม่มีสาตราวุธยุทธ์ธงเทียว น้ำตาลเคี่ยวแช่กับดินกินทุกวัน ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช เมื่อไสยาสน์หวาดจิตนิมิตฝัน
ว่านัดดาวายุพัฒน์เคืองขัดกัน เอาดาบฟันกรบาทขาดกระเด็น
ตัวก็ตายยายแก่ผู้แม่เลี้ยง ประคองเคียงนวดฟั้นในฝันเห็น
ที่กลัดกลุ้มรุมร้อนค่อยหย่อนเย็น พอกลับเป็นขึ้นก็ตื่นพลิกฟื้นกาย
ยังจนใจในนิมิตคิดประหลาด พอสังฆราชขึ้นมาหาเวลาสาย
จึงเล่าตามความฝันบรรยาย จะดีร้ายโปรดแปลให้แน่นอน ฯ
บาทหลวงนั่งฟังที่เก้าอี้ตั้ง นับโฉลกโลกภวังค์วิสังหรณ์
แล้วจับยามตามตำราพยากรณ์ ราหูจรถึงจันทร์จะอันตราย
วายุพัฒน์ตัดบาทแขนขาดนั้น ระวังนะพระขรรค์จะพลันหาย
ที่หญิงแก่แก้รอดไม่วอดวาย คือท่านยายนั้นจะช่วยด้วยปัญญา
แล้วพาทีมิให้ดังสอนสั่งศิษย์ อย่าไว้จิตหลานรักนั้นนักหนา
จะเกิดเข็ญเป็นวิบัติเพราะนัดดา ฟังกูว่านะอย่าให้มาใกล้กราย
เฝ้าสั่งซ้ำกำชับแล้วกลับหลัง ฝ่ายพระมังคลานั้นมิ่งขวัญหาย
ให้หงุดหงิดจิตใจไม่สบาย เห็นหลานชายเฉยเชือนไม่เหมือนเคย
วายุพัฒน์นัดดาเข้ามาเฝ้า ทั้งเย็นเช้าเข้าไปหาเห็นอาเฉย
ดูท่วงทีมิได้ไว้พระทัยเลย ไม่เหมือนเคยคิดแค้นด้วยแสนอาย
เข้าในห้องตรองตรึกฝึกไอ้ยักษ์ มึงหาญหักลักให้ได้ดังใจหมาย
ฝ่ายยักษ์ใหญ่ไปแอบดูแยบคาย พอเบี่ยงบ่ายฝ่ายพระมังคลา
จึงจัดแจงแต่งองค์ทรงพระขรรค์ สายสร้อยพันผูกรัดกับหัตถา
ทรงฉลองรองบาทเยื้องยาตรา กับเสนามหาดเล็กเด็กน้อยน้อย
เที่ยวแลดูดูค่ายนายทหาร ทุกหน้าด้านเดินไขว่คนใช้สอย
ไอ้ยักษ์มองจ้องจะจับขยับคอย เห็นเดินคล้อยโถมกระหวัดรวบรัดกาย
กระชากฉุดยุดแย่งพระแสงขรรค์ หักสร้อยพันผูกขาดเหมือนมาดหมาย
ชูพระขรรค์ฟันไล่พวกไพร่นาย ต่างวุ่นวายพรูวิ่งเข้าชิงยักษ์
มันฟันไฟไหม้พลุ่งกระทุ้งถีบ จับตัวบีบบี้แบนขาแขนหัก
ต่างล้มตายนายไพร่ไส้ทะลัก แล้วไอ้ยักษ์วิ่งมาเข้าหานาย
ยื่นพระขรรค์นั้นให้ไหว้วายุพัฒน์ หน่อกษัตริย์เสร็จสมอารมณ์หมาย
พระมังคลามาตามสิ้นความอาย เรียกหลานชายว่าพ่อขอให้อา
วายุพัฒน์กวัดแกว่งพระแสงขยับ คนกลัวกลับล้มกลิ้งวิ่งถลา
แล้วร้องถามความหลังพระมังคลา ไม่ดูหน้าข้านั้นด้วยอันใด
เข้าไปเฝ้าเล่าก็เมินทำเดินเฉย ไม่เหมือนเคยแค้นน่าเลือดตาไหล
เขาทำมั่งยังจะมาว่ากระไร เป็นผู้ใหญ่ได้อยู่หรือทำถือตัว
พระมังคลาว่าวอนด้วยอ่อนหวาน ผิดแล้วหลานอนุกูลเถิดทูนหัว
ด้วยทำศึกตรึกตรองให้หมองมัว อานี้ชั่วเฉยเจ้าด้วยเบาใจ
เจ้าก็รู้อยู่ด้วยกันทุกวันนี้ ไม่มีที่พึ่งพาที่อาศัย
แม้นมิให้พระขรรค์เหมือนบรรลัย จงคืนให้ไว้กับอาได้ปรานี ฯ
วายุพัฒน์ตัดความจะห้ามมั่ง จะมาตั้งรบพุ่งเอากรุงศรี
ไปกราบไหว้อัยกาหาอัยกี รู้จักพี่เผ่าพงศ์พวกวงศ์วาน
จึงจะได้ให้คืนแม้นขืนดื้อ ก็ไม่ถือเธอแล้วว่าเป็นอาหลาน
มังคลาบ้าเลือดดุเดือดดาล เรียกทหารหุ้มห้อมเข้าล้อมไว้
แล้วว่ากูผู้เป็นอาได้มาขอ มึงขัดคอแค้นน่าเลือดตาไหล
หลานหัวร่อล้ออาจะลาไป เรียกยักษ์ใหญ่หน้าหมีขึ้นขี่คอ
แกว่งพระขรรค์ฟันฝ่ายทั้งซ้ายขวา คนถลาล้มกลิ้งลุกวิ่งสอ
พระมังคลามาข้างหลังต้องรั้งรอ อ้ายยักษ์บอแบกย่างง้างกระบอง
แล้วหวดซ้ายป่ายขวาโยธาหาญ วิ่งลนลานหลีกหลบสยบสยอง
เลยลงลำกำปั่นให้ลั่นฆ้อง ตั้งโห่ร้องรบกันสนั่นดัง
พระมังคลาอาลัยในพระขรรค์ ลงกำปั่นแล่นตามมาหลามหลัง
ยิงปืนใหญ่ไฟฟูมตูมตึงตัง เรือฝรั่งมังคลามาห้าร้อย
เรือนัดดาห้าสิบไม่รีบแล่น คอยตอบแทนรบล่อทำท้อถอย
พวกอาตามหลามทางสล้างลอย พวกหลานคอยใกล้ถึงยิงตึงตัง ฯ
ฝ่ายพระวลาอาหลานอยู่ด้านเหนือ ทอดทัพเรือเรียงสลับอยู่คับคั่ง
เสียงครื้นเครงเร่งเรือใช้ให้ไปฟัง รู้ว่ามังคลาไล่วายุพัฒน์
ออกกำปั่นพรั่งพร้อมเข้าล้อมหลัง ไม่หยุดยั้งแล่นลอยคอยสกัด
กำดัดดึกครึกครื้นทั้งคลื่นซัด ปืนใหญ่ยัดยิงลั่นเสียงครั่นครื้น
ฝ่ายฝรั่งมังคลาเหมือนบ้าเลือด กำดัดเดือดนัดดาสู้ฝ่าฝืน
เร่งเรือทัพคับคั้งประดังปืน เสียงพิลึกครึกครื้นทั้งคลื่นซัด
ฝ่ายฝรั่งลังกาพวกม้าใช้ ไปสืบได้ข่าวศึกดึกกำดัด
ว่าทัพพระมังคลาวายุพัฒน์ กับทั้งหัสกันรบสมทบกัน ฯ
ฝ่ายจอมพงศ์องค์อาอยู่หน้าป้อม เห็นพรั่งพร้อมไพร่พหลพลขันธ์
สั่งหน่อนาถราชนัดดาอยู่ช้าพลัน ออกช่วยกันทันเห็นจะเป็นการ
สินสมุทรสุดสาครออกต้อนไพร่ ทั้งหัสไชยกฤษณาล้วนกล้าหาญ
ต่างทรงสิงห์มิ่งม้าอาชาชาญ ตีฆ้องขานโห่ลั่นเสียงครั่นครึก
พวกโยธีสี่ทัพนั้นนับแสน ปืนหามแล่นลากล้อเข้าต่อศึก
เสียงสนั่นลั่นเลื่อนสะเทื้อนสะทึก กำดัดดึกเดือนสว่างในกลางคืน
พวกผลึกลังกาแขกฝาหรั่ง ถือแตะบังตัวตนคนละผืน
ไว้สำหรับทับขวากที่ฟากพื้น บ้างยิงปืนปีนค่ายทลายฟัน ฯ
พวกในค่ายไล่ทหารขึ้นราญรับ บ้างสวนทัพคอยแทงล้วนแข็งขัน
บ้างปล่อยตับทัพชนวนบ้างสวนควัน พวกคนธรรพ์แทงฟาดด้วยสาตรา
ถอนทลายค่ายพังฝรั่งแขก เข้าลุยแหลกแหกค่ายเข้าซ้ายขวา
ไล่คนธรรพ์กันลงในคงคา ฝ่ายพวกฝาหรั่งรุมตะลุมบอน
ด้วยพวกเพชรกำพลผู้คนน้อย บ้างลงลอยน้ำหนีบ้างขี่ขอน
พวกทัพเรือเหลือพหลพลนิกร ต่างรีบร้อนถอนสมอขันช่อใบ
เมื่อกลางคืนปืนฝรั่งยิงพังค่าย เสียงเหมือนสายฟ้าผ่าสุธาไหว
พระมังคลาให้พะว้าพะวังใจ ถอยทหารราญไล่รุกรบมา
พอเช้าตรู่ดูค่ายทลายแหลก ค่ายเรือแตกแยกย้ายไปซ้ายขวา
เรือผลึกรมจักรนัครา ทั้งเรือการะเวกพร้อมห้อมล้อมรบ
เหลือกำลังมังคลานั่งหน้าจ๋อย เที่ยวแล่นลอยหากันเข้าบรรจบ
ทั้งหลีกปืนคลื่นซ้ำจนค่ำพลบ ต้องถอยทบหลบไปข้างต้นทางมา
ฝ่ายเรือตามสามทัพก็กลับหลัง เช้าจอดฝั่งต่างก็ขึ้นเก็บปืนผา
ฝ่ายพวกพ้องกองทัพวลายุดา กับทั้งวายุพัฒน์หัสกัน
ต่างเข้าฝั่งลังกาปรึกษาพร้อม จะนอบน้อมบิตุเรศคืนเขตขัณฑ์
พระวลาวายุพัฒน์หัสกัน เข้าเฝ้าพระศรีสุวรรณจำนรรจา ฯ
ข้าทั้งสามความผิดได้คิดคด ทรยศโยโสขอโทษา
จะขอเป็นเกือกทองรองบาทา สนองคุณมุลิกาข้างหน้าไป
ศรีสุวรรณครั้นเห็นพระลูกหลาน แสนสงสารเสนหาตรัสปราศรัย
แต่หนหลังยังเยาว์คิดเบาใจ เดี๋ยวนี้ใหญ่อย่าให้เป็นเหมือนเช่นนั้น
แล้วแย้มเยื้อนเอื้อนอรรถดำรัสสอน สินสมุทรสุดสาครคิดผ่อนผัน
แล้วให้วลาวายุพัฒน์หัสกัน อภิวันท์สินสมุทรสุดสาคร
แล้วก็ให้ไหว้พระหัสไชยว่า เขาเป็นอานะจงฟังเธอสั่งสอน
สามรับสั่งบังคมประนมกร ต่างอวยพรภิญโญเดโชชัย ฯ
อันเรื่องราวกล่าวความสามหน่อนาถ ล้วนวงศ์ญาติชาติเชื้อในเนื้อไข
ครั้นเข้าหาพาทีก็ดีไป ตามวิสัยสุริย์วงศ์เผ่าพงศ์พันธุ์ ฯ
ฝ่ายฝรั่งมังคลาซึ่งล่าทัพ คอยรอรับเรือพหลพลขันธ์
ถึงเกาะใหญ่ใต้ลังกาทางห้าวัน จึงหยุดจอดทอดกำปั่นเป็นหลั่นลอย
ที่เรือแตกแยกคลาดตรึงกราดเหล็ก ทั้งเรือเล็กเรือใหญ่เรือใช้สอย
ให้นับเรือเหลือตามมาสามร้อย ตั้งรอคอยกองทัพหยุดยับยั้ง
คนทั้งหลายนายไพร่เจ็บไข้ผอม คิดรวมรอมพร้อมทัพจะกลับหลัง
สิ้นข้าวปลาพากันต้มขนมปัง องค์พระมังคลาอุราระกำ
เป็นไข้ใจไม่มีสุขด้วยทุกข์ร้อน จะนั่งนอนถอนสะอื้นทุกคืนค่ำ
ให้หิวโหยโรยราจนหน้าดำ บาทหลวงพร่ำนั่งสอนให้หย่อนคลาย
อย่าทุกข์นักหักจิตคิดมานะ อุตสาหะจะได้สมอารมณ์หมาย
เมื่อทัพแตกแรกหนีมีแต่กาย เที่ยวขวนขวายร่ายเร่พเนจร
จนได้ผ่านบ้านเมืองรุ่งเรืองเดช ทั่วประเทศเกรงจบสยบสยอน
อันวิสัยในการจะราญรอน ต้องผันผ่อนแพ้ชนะอย่าละเพียร
แต่องค์พระนารายณ์ยังพ่ายศึก จงตรองตรึกศึกษาตำราเขียน
อุตส่าห์ดูที่ตำรับฉบับเรียน อย่าวนเวียนเพียรเอาเมืองให้เลื่องลือ
พระฟังเตือนเหมือนหนึ่งหยิบน้ำทิพรส เห็นดีหมดอตส่าห์นั่งดูหนังสือ
ที่ตื้นลึกปรึกษาได้หารือ จะชิงชัยไว้ชื่อให้ลือชา
ท่านยายแก่แม่เลี้ยงอยู่เคียงข้าง ไม่เริศร้างห่างเหเสนหา
ด้วยขัดขวางกลางชเลทุกเวลา จนนางพระยานารีนั้นมีท้อง
ด้วยระดูรู้ในน้ำใจหญิง จะบอกจริงกริ่งกลัวผัวจะหมอง
อยากเปรี้ยวเปรี้ยวให้เที่ยวหาผักมาดอง ให้ท้อแท้แพ้ท้องอยู่ห้องใน ฯ
ศรีสุวรรณครั้นเห็นศึกเว้นว่าง ค่อยเสื่อมสร่างเศร้าหมองผุดผ่องใส
พาหน่อนาถราชนัดดากับข้าไท เสด็จไปเขาสิงคุตรที่กุฎี
พากันเข้าเฝ้าองค์พระทรงพรต น้อมประณตทูลความสามฤๅษี
ว่านัดดาพากันมาอัญชลี ด้วยภักดีโดยจริงทุกสิ่งอัน
แล้วทูลความตามศึกที่ฮึกเหิม จะต่อเติมเพิ่มพหลพลขันธ์
เพราะยายเฒ่าเจ้าประเทศเขตคนธรรพ์ มาด้วยมันแม่เลี้ยงเคียงประคอง ฯ
ฝ่ายสามองค์ทรงพรตสู้อดจิต มิใช่กิจผิดระบอบไม่ตอบสนอง
แต่ปราศรัยไต่ถามตามทำนอง ถึงพวกพ้องญาติวงศ์เผ่าพงศ์พันธุ์
เสือกกระบะสลาออกมาตั้ง แล้วนิ่งนั่งหวังจะเลยเสวยสวรรค์
สอนวลาวายุพัฒน์หัสกัน อย่าดุดันหันหวนไม่ควรการ
อันกำเนิดเกิดตายทั้งชายหญิง ไม่มีสิ่งแน่นแฟ้นเป็นแก่นสาร
จงนึกในไตรลักษณ์มรรคญาณ พระนิพพานนั้นแหละนะแสนสบาย
อันวิสัยในโลกโสโครกครบ คืออาศพอสุภังสิ้นทั้งหลาย
จงคิดปลงลงให้เห็นที่เป็นตาย อันร่างกายกลายเป็นพระอนิจจัง
จึงลุงป้าย่าปู่นี้สู้อด เห็นปรากฏยศคือยุคะทุกขัง
ถึงจะห้ามปรามใครก็ไม่ฟัง เหลือจะสั่งสอนซ้ำให้รำคาญ
ด้วยลูกดื้อถือทิฐิติแม่พ่อ ผ่าเหล่ากอเกเรเดรฉาน
เพราะคบพาลพาหลงล้างวงศ์วาน ถ้าคบท่านชาญฉลาดเป็นปราชญ์ดี
เอ็งอุตส่าห์หาครูที่รู้หลัก อยู่สำนักจะได้เลิศประเสริฐศรี
ถึงยากเย็นเช่นกับกูเป็นมุนี อยู่กุฎีมีสุขทุกเวลา
บรรดาฟังทั้งพระอารับสาธุ ยังไม่ลุก็แต่พระกฤษณา
พอเทพินผินมาปะนัยนา ค่อยหลีกเลี่ยงเมียงมาหาห้ามุนี
ตรีพลำอัมพวันพระเทวัญ เทพเทพินนิลกัณฐีฤๅษี
ทำยิ้มพรายชายตาแล้วพาที พระอยู่ดีดอกหรือจ๋าทั้งห้าองค์
ขอส่วนบุญคุณช่วยฉันด้วยมั่ง ให้สมหวังดังจิตคิดประสงค์
ฉันรำลึกนึกในน้ำใจจง เสร็จณรงค์คงจะลารักษาพรต
มาอยู่ด้วยช่วยกันฉันลูกไม้ ก็จะได้ไปสวรรค์ด้วยกันหมด
หรือลืมหลังหวังสวรรค์ชั้นโสฬส พระดาบสบอกบ้างอย่างหมางเมิน ฯ
ฝ่ายฤๅษีสี่องค์ว่าทรงศีล ตรวจวารินรำพันสรรเสริญ
นึกอวยชัยให้พระองค์จงจำเริญ จึ่งจะเชิญเชษฐารักษาพรต
เทพินพี่ปรีชาว่ามาบวช ถือศีลสวดภาวนาตามดาบส
แบ่งผลาอานิสงส์ให้ทรงยศ ด้วยปรากฏทศทิศเป็นนิรันดร์
พระกฤษณาสาธุสะพระนักสิทธ์ ฉันนี้คิดเลื่อมใสเฝ้าใฝ่ฝัน
จะบวชบ้างสร้างสมพรหมจรรย์ ไปสวรรค์ชั้นเดียวกันเจียวจริง
พระฤๅษีสององค์ทรงพระสรวล พี่สาวม้วนเมินหน้าประสาหญิง
ต่างพูดจาปราศรัยไว้ประวิง ไม่สิ้นสิ่งเสนหาด้วยอาลัย
พระกฤษณาว่าพระตรีพลำจ๊ะ เจ้าคุณจะบวชตะบึงไปถึงไหน
มาอยู่ป่าช้านานสำราญใจ นิมนต์ไปชมมั่งเมืองลังกา
ฟังไกกลดนตรีมีต่างต่าง ดุริยางค์ช่างเสนาะเพราะหนักหนา
ฉันนิมนต์ปรนนิบัติด้วยศรัทธา ฉันในวังลังกาทังห้าองค์
พระฤๅษีตรีพลำรับคำจ๊ะ ต้องกิจพระจะไปตามความประสงค์
แล้วทูลความสามนักสิทธ์บิตุรงค์ ตามจำนงพระจะไปตามความประสงค์ ฯ
สามดาบสอดยิ้มพริ้มพระพักตร์ ด้วยเดิมรู้อยู่ว่ารักกันหนักหนา
ไม่ห้ามปรามตามคหัสถ์เขาศรัทธา ราธนาพากันไปเป็นไรมี
ศรีสุวรรณกลั้นสรวลพลอยชวนด้วย ฉันจะช่วยเข้าทำบุญคุณฤๅษี
พอจวนค่ำอำลาห้ามุนี ต่างเข้าที่อาศรมต่างห่มดอง
ชฎาทรงวงกระหวัดจีบจัดยอด ประคำสอดสวมพระหัตถ์ถือพัดป้อง
องค์พี่สาวก้าวจรจรัลเทวัญรอง ที่สามน้องนิลกัณฐีตรีพลำ
อัมพวันนั้นอยู่หลังพร้อมทั้งห้า เยื้องยาตราน่าชมล้วนคมขำ
ค่อยเรียงรอจรลีบริกรรม พี่ชายนำห้าองค์มาทรงรถ
สานุศิษย์กฤษณาเป็นสารถี ห้ามุนีนั่งบัลลังก์มาทั้งหมด
มาตามทางกลางอรัญริมบรรพต ข้างหลังรถศรีสุวรรณตามกันมา
ครั้นราตรีมีประทับที่ยับยั้ง เขาก่อตั้งตึกรายทั้งซ้ายขวา
ครั้นแจ่มแจ้งแสงอุทัยเคลื่อนไคลคลา ชมรุกขาเขียวชอุ่มเป็นพุ่มพวง
ที่บานแบ่งแมงภู่เวียนวู่ว่อน เชยเกสรเสาวคนธ์บ้างหล่นร่วง
พระตรัสใช้ไพร่พลคนทั้งปวง ให้เก็บดวงพวงผกาสุมาลี
ทั้งพุดจีบปีบจำปาแก้วกาหลง พะยอมประยงค์นางแย้มสอดแซมศรี
รสสุคนธ์มณฑาสารภี มะลุลีเลือกสรรค์ล้วนจันทน์อิน ฯ
พระกฤษณาหาดอกรักหักกิ่งโศก แซมดอกโมกกุหลาบอังกาบกระถิน
ถวายตรงองค์เทพเทพิน นางทราบสิ้นสาธุสะโมทนา
ส่วนมุนีสี่องค์ได้น้อยน้อย ชะโงกคอยจ้องหัตถ์ริมรัถา
ต่างฉวยชักหักกิ่งชิงผกา ลืมรักษากิจกรมพรหมจรรย์
ต่างสอดเสียบเรียบร้อยห้อยไว้รอบ ต่างชื่นชอบชมชวนกันสรวลสันต์
ได้ดอกดีตรีพลำให้อัมพวัน เทวัญนั้นให้กัณฐีต่างชี้ชวน
เจ้าอามาข้างหลังเห็นทั้งสิ้น ไม่ติฉันผินผันกลั้นพระสรวล
ทำไม่เห็นเล่นห้ามตามกระบวน ด้วยเด็กล้วนรุ่นราวคราวคะนอง
ถึงเวียงวังลังกาเชิญดาบส ทั้งห้าองค์ลงจากรถเดินจดจ้อง
ขึ้นอยู่บนมนเทียรที่เขียนทอง เหล่าพวกพ้องพงศ์พันธุ์มาวันทา
เห็นเทพินนิลกัณฐีตรีพลำ ล้วนน่าชมคมขำล้ำเลขา
ทั้งแก่สาวชาววังเมืองลังกา พากันมาเฝ้าแหนดูแน่นนันต์
บ้างค่อยว่าน่าชมสมกันสิ้น พระเทพินกฤษณาหน้าคมสัน
พระเทวัญกัณฐีพอดีกัน พระตรีพลำอัมพวันสมกันดี
พวกท้าวนางต่างห้ามอย่าหยามหยาบ ไม่กลัวบาปบ้างดอกหรือพระฤๅษี
ต่างได้ดวงพวงบุปผาสุมาลี ของใครมีมาบูชาทั้งห้าองค์
ครั้นรุ่งเช้าคาวหวานเครื่องอานเพียบ มาตั้งเรียบเรียงเรียงเหมือนเลี้ยงสงฆ์
พร้อมสุรางค์นางนาฏพระญาติวงศ์ กับทั้งองค์ศรีสุวรรณจำนรรจา
ประเคนขันสำรับด้วยนับถือ นิมนต์ฤๅษีฉันด้วยหรรษา
ของเติมเต็มเอมโอชโภชนา อิ่มพร้อมกันฉันน้ำชาประหม่าใจ
แล้วนั่งที่พี่น้องพัดป้องพักตร์ ด้วยหนุ่มนักนึกพรั่นประหวั่นไหว
แต่พี่สาวดาวบสสะกดใจ กระแอมไอให้กระดากอายปากคอ
ขึ้นยถาว่าจังหวะไม่จะแจ้ง เสียงสั่นแปร่งแห้งแหบเหมือนแสบคอ
น้องจะรับสัพพีแล้วรีรอ ต้องหัวร่อริกริกขิกขิกไป
พระญาติวงศ์องค์อาพากันสรวล ต่างสำรวลฤๅษีใช่วิสัย
แล้วตรวจน้ำอำลาต่างคลาไคล ครั้นเช้าไปนิมนต์ฉันทุกวันมา
ครั้นราตรีพี่ชายถวายหวาน น้ำชุบานท่านฉันต่างหรรษา
แล้วไขกลดนตรีปี่ชวา กลองฝรั่งบังกะหล่ามโหรี
ด้วยสามองค์ทรงศีลถวิลหวัง พอใจฟังสังคีตข้างดีดสี
บ้างขันไกไขกลดูดนตรี ล้วนแรกรุ่นมุนีต่างปรีดา ฯ
จะกลับกล่าวเจ้าประเทศทุกเขตแคว้น มาถึงแดนสิงหลภาษา
กระบวนเรือเหลือล้นคณนา นางพระยาปราศรัยเป็นไมตรี
ได้พลไพร่ใหญ่น้อยสักร้อยแสน จะแก้แค้นรบพุ่งเอากรุงศรี
ยกมาตั้งลังกาท้ายธานี เกณฑ์โยธีตั้งค่ายเรียงรายกัน
เมืองมะหิมสิมพลเมืองสลัด เมืองจักระหวัดเมืองมัชะเมืองสมัน
เมืองระตินเมืองจินตะเมืองประจันต์ ทั้งเก้าองค์พงศ์พันธุ์ผัวท่านยาย
อันเมืองน้อยร้อยเอ็ดประเทศท้าว ขี้เกียจกล่าวยาวเฟื้อยเหนื่อยใจหาย
ขึ้นบนฝั่งตั้งเคียงเรียงเรียงราย เป็นหลายค่ายข้างฝั่งเกาะลังกา
พวกอยู่เกาะเงาะงวงทั้งปวงนั้น พวกคนธรรพ์ทั้งสหายหลายภาษา
ฝ่ายพวกพ้องกองทัพพระมังคลา ตั้งริมท่าท้ายเมืองจัดเครื่องเลี้ยง
ปลูกโรงใหญ่ไว้สำหรับรับแขกนั้น เป็นหลั่นหลั่นชั้นรายชายเฉลียง
เที่ยวกวาดเอาข้าวน้ำเป็นลำเลียง จ่ายเสบียงเลี้ยงแขกแจกโยธา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณพงศ์พันธุ์พร้อม เห็นค่ายล้อมแว่นแคว้นไว้แน่นหนา
ทั้งเหนือใต้รายรอบขอบลังกา ละไว้ช้าน่าที่จะมีภัย
จึงเกณฑ์ไพร่ใหญ่น้อยได้ร้อยหมื่น ถือคบปืนหอกดาบกำซาบไสว
ให้สินสมุทรสุดสาครพระหัสไชย ฝ่ายข้างในนางสุลารำภาผกา
เสาวคนธ์มณฑายุพานั้น วายุพัฒน์หัสกันพระกฤษณา
สิบเอ็ดองค์จงกำกับทัพโยธา ถึงเวลาราตรีออกสี่ทิศ
เอาหยากเยื่อเชื้อไฟดินใส่เคล้า พากันเข้าเผาค่ายให้ไฟติด
เห็นศึกเสือเหลือหลามหนักความคิด อย่าให้ปิดทางรอบขอบเขตคัน
วายุพัฒน์นัดดาอาสาสนอง จะขอลองฤทธิ์แรงพระแสงขรรค์
ข้างทิศใต้ค่ายข้าจะฝ่าฟัน ไปด้วยกันกับไอัยักษ์มีศักดา
ไม่เอาคนพลไพร่ไปเป็นห่วง ให้ทั้งปวงไปสงครามตามภาษา
ศรีสุวรรณนั้นเป็นพระอัยกา ชอบอัชฌาชื่นช่วยอำนวยพร
พอราตรีตีฆ้องยามสองถ้วน แบ่งกระบวนทัพทหารชาญสมร
หัสกันกับบิดาสุดสาคร ออกประตูอุดรคอยรอนราญ
สินสมุทรมีฤทธิ์กับกฤษณา ออกประตูบูรพานำหน้าทหาร
พระหัสไชยกับวลานุชาชาญ ออกทางด้านตะวันตกยกโยธา
ทั้งสี่นางต่างรักษาบนหน้าที่ คอยช่วยสี่กองทัพรับอาสา
วายุพัฒน์ถือพระขรรค์อันศักดา ขึ้นขี่บ่ายักษ์แรงแกว่งกระบอง
ออกทิศใต้ใกล้ค่ายเห็นนายหมวด ออกเดินตรวจพลขันธ์ผันผยอง
อ้ายยักษ์หมีตีตายลงก่ายกอง ที่เหลือร้องเรียกกันสนั่นไป
พวกนายทัพขับพลอลหม่าน ออกต่อต้านตายยับรับไม่ไหว
ฝ่ายหน่อนาถฟาดฟันพระขรรค์ชัย ติดค่ายไหม้วู่วามพลุ่งพลามโพลง
เข้าค่ายไหนไฟลุกขึ้นทุกค่าย ทั้งนายไพร่หลบโลดโขยดโขยง
กระท่อมทับพลับพลาหลังคาโรง ไหม้โขมงโพลงสว่างดั่งกลางวัน
สินสมุทรจุดไฟไหม้ทุกค่าย ฆ่าตัวนายหลายคนทั้งพลขันธ์
ตะวันตกยกเข้าเผาพร้อมกัน ข้างเหนือนั้นควันโขมงพลุ่งโพลงเพลิง
พวกนายทัพดับไฟก็ไม่หยุด ทิ้งอาวุธวิ่งระเหิดเตลิดเหลิง
รอดดั้งแตกแยกผ่าหลังคาเปิง ด้วยเปลวเพลิงโพลงกระพือฮือฮืออึง
เหล่าพวกพลคนธรรพ์ป่วนปั่นวิ่ง เพลิงก็ยิ่งพลุ่งโพลงเสียงโผงผึง
ดินที่ใส่ในตุ่มร้อนรุมรึง แตกตูมตึงกึงกังประดังกัน
ทัพลังกาฆ่าคนอยู่จนรุ่ง เต็มท้องทุ่งที่ประเทศรอบเขตขัณฑ์
กลับเข้าวังทั้งหลายฝ่ายคนธรรพ์ สมทบกันตั้งค่ายท้ายพารา ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าเมืองต่างเคืองแค้น จะตอบแทนทำศึกจึงปรึกษา
บาทหลวงแม่เลี้ยงทั้งมังคลา พูดโลมเล้าท้าวพระยาทุกธานี
พระมังคลาว่าฝรั่งสิ้นทั้งหลาย เห็นล้มตายหมายว่าจะล่าหนี
เรารวมรอมพร้อมกันในวันนี้ ยกเข้าตีทีก็เห็นจะเป็นการ
แล้วเลี้ยงเหล่าชาวเมืองล้วนเรืองเดช อาวุธวิเศษเวทวิชาล้วนกล้าหาญ
เสวยแพนงแกงไก่กับชัยบาน เมาสำราญรับว่าอย่าปรารภ
เผามันมั่งพังเข้าเอาให้ได้ ช่วยกันไล่ให้เหมือนกับไล่จับกบ
ใส่ดินดำกำมะถันให้ครันครบ มัดเป็นคบขว้างเข้าไปให้ไหม้ฮือ
คงฉิบหายชายหญิงทั้งสิงหล มันเป็นคนทนไฟได้อยู่หรือ
ยิ่งเติมซ้ำพร่ำเพ้อคะเอออือ เสียงอึงอื้ออัดแอจะแก้แค้น
พวกนายหมวดตรวจพหลพลรบ ทัพสมทบครบเสร็จได้เจ็ดแสน
ถือเครื่องรบครบทั้งโล่ดั้งแพน มีแผงแผ่นแตะตับสำหรับกัน
แล้วเลี้ยงเหล้าเมาทั่วตัวทหาร ต่างเริงราญเรี่ยวแรงเข้มแข็งขัน
เสกสุราอาพัดบ้างกัดฟัน พวกคนธรรพ์บันเทิงร่าเริงใจ ฯ
พอมืดค่ำย่ำฆ้องยกกองทัพ ออกคั่งคับเข้าประชิดข้างทิศใต้
บ้างโห่เร้าเข้ารบพุ่งคบไฟ พาดบันไดไต่ตีนปีนกำแพง
พวกหน้าที่ตีรันแทงฟัดฟาด ข้าศึกสาดปืนลั่นเกาทัณฑ์แผลง
พุ่งแหลนหลาวง้าวทวนต่างสวนแทง ชาวเมืองแย่งยิงปืนเสียงครืนครึก
นายกองทัพขับพลอลหม่าน เข้าหักหาญโห่ร้องเสียงก้องกึก
บ้างรอนรันฟันทวารสะท้านสะทึก เสียงคึกคึกคนวิ่งเป็นสิงคลี
ศรีสุวรรณนั้นขึ้นยืนป้อมปืนใหญ่ ลูกหลานไล่ไพร่ขึ้นรบไม่หลบหนี
สะเทื้อนทั้งลังกาทั่วธานี ฝ่ายเทพินนิลกัณฐีตรีพลำ
วิ่งมาดูอยู่กับอายืนหน้าป้อม เห็นศึกล้อมลังกาอยู่คลาคล่ำ
ได้วิชามาแต่พ่อบริกรรม นึกในน้ำจิตกำจัดโบกปัดไป
พวกไพร่พลคนธรรพ์คิดหวั่นหวาด ที่ปีนพลาดรากจุกลุกไม่ไหว
ต่างเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าระอาใจ จนอุทัยใสสว่างต่างรวนเร
แต่พวกเกาะเงาะงวงเหมือนหลวงเถร ไม่โจงกระเบนลอยชายเดินร่ายเร่
ฤๅษีดูรู้ในใจคะเน ว่าเชื้อเทพารักษ์ทรงศักดา ฯ
ฝ่ายเงาะดูมุนีเห็นสีสัน รู้เล่ห์ว่าเทวัญกัลปังหา
แต่เงาะเป็นเหลนหลานท่านเทวา สามสิทธาเธอเป็นหน่อเกิดต่อเดียว
ดูหน้าตาสารพางค์เป็นข้างเงาะ ต่างหัวเราะเรียกว่ามาประเดี๋ยว
ฝ่ายพระเสาร์เข่าคุกขนลุกเกรียว กราบแล้วเลี้ยวหลีกมาหามุนี
ฝ่ายพวกพ้องกองทัพถอยกลับหลัง ฝรั่งนั่งฟังความสามฤๅษี
พระเรียกเงาะงวงว่ามาบัดนี้ เงาะก็ไปได้ถึงที่เพราะวิชา
ฤๅษีสามถามว่าท่านอยู่บ้านไหน เงาะงวงไหว้บอกความตามภาษา
อยู่เกาะแตนแดนใต้ในคงคา นางกฤษณาเมียสหายที่วายชนม์
ว่าพี่น้องของเขาเจ้าพิภพ ผู้ร้ายรบช่วงชิงเอาสิงหล
เชิญให้ข้ามาด้วยช่วยประจญ จับตัวคนศัตรูพวกผู้ร้าย
ฤๅษีฟังนั่งหัวเราะเงาะพระเสาร์ แล้วตรัสเล่าความหลังสิ้นทั้งหลาย
ให้เงาะฟังตั้งแต่ต้นมาจนปลาย เขากลับกลายแกล้งว่าเป็นราคิน
แล้วถามว่าอาหารท่านไฉน จึงผ่องใสอินทรีย์ไม่มีกลิ่น
เงาะงวงว่าอาหารน้ำตาลริน คลุกกับดินกินเท่านั้นทุกวันมา
แล้วก็ว่าข้านี้ถือสัตย์ซื่อสุด มาเสียทีอีมนุษย์มันมุสา
ถึงรบรับดับโมโหไม่โกรธา เครื่องสาตราข้ามิได้ไว้กับกาย
ต่อเมื่อรันฟันแทงจึงแย่งยุด เอาอาวุธที่ผู้นั้นเหมือนมั่นหมาย
ของของมันกลับฟันคนนั้นตาย ไม่คิดร้ายใครก่อนไม่รอนราญ ฯ
สามสิทธาสาธุท่านสุภาพ ไม่ทำบาปหยาบช้าแกล้วกล้าหาญ
แล้วสั่งเหล่าสาวสรรค์พนักงาน แต่งน้ำตาลโต๊ะใหญ่รินใส่มา
ได้พร้อมพรั่งตั้งเรียงเลี้ยงพระเสาร์ อยู่พร้อมเหล่าเผ่าพงศ์พระวงศา
เงาะคำนับรับโถของโอชา หยิบดินมาเคล้าขยำกับน้ำตาล
ไม่มากนักสักเท่าไรฟองไข่เป็ด กินสำเร็จอิ่มเอมเกษมศานต์
นั่งพูดเล่นเจรจาอยู่ช้านาน แล้วว่าท่านใจบุญกรุณา
จงอยู่ดีมีสุขอย่าทุกข์โศก อย่ามีโรคโรคันให้หรรษา
ไม่อยู่ด้วยช่วยรบไม่คบค้า จะด่าทอต่อว่าจะลาไป
แล้วลุกออกนอกเชิงเทินเนินถนน ไม่มีคนใดเห็นว่าเป็นไฉน
ถึงทัพขึ้นยืนบนหน้าพลับพลาไชย ร้องเรียกให้นางพระยามาหาเรา
แม่เลี้ยงทั้งมังคลาออกมาพร้อม ต่างนอบน้อมนั่งคำนับรับพระเสาร์
เงาะว่ายายได้ผัวรักมัวเมา ล่อลวงเราเอาความชั่วมาพัวพัน
เดี๋ยวนี้กูรู้แน่เป็นแท้เที่ยง เล่นลูกเลี้ยงลืมผัวตัวขยัน
ลูกสู้พ่อชนะโกงปะกัน จนพระขรรค์นั้นก็เขาชิงเอาไป
เพราะสมทบรบพ่อโกงต่อผัว เข้าพันพัวปัวเปียเสียวิสัย
พลอยพวกพลคนธรรพ์มาบรรลัย แต่แรกรู้กูก็ไม่พอใจมา ฯ
ฝ่ายยายแก่แม่เลี้ยงเถียงทะเลาะ ดูดู๋เงาะช่างมาพูดพื้นมุสา
ใครบอกเล่าเฝ้าตะโกนโพนทนา เชื่อฝรั่งลังกาอุลามก
น้อยหรือชะพระเสาร์เจ้าโมโห พูดหยาบช้าพาโลเหลือโกหก
ฟังคำเขาเฉาโฉดมาโกรธงก จะตกหลุ่มขุมนรกอเวจี ฯ
ฝ่ายเงาะงวงล่วงรู้พวกผู้หญิง ถ้าไม่จริงกูก็ไม่เสกใส่สี
อันมนุษย์มุสาถึงพาที ตัวกูนี้มิใช่เชื้อด้วยเหลือคด
นี่พระเจ้าเผ่าพันธุ์กัลปังหา ไม่มุสาว่าทุกสิ่งเห็นจริงหมด
มึงตอแหลแก้เกี้ยวพูดเลี้ยวลด มันเหลือคดขึ้นเสียงเถียงทะเลาะ
จะพนันกันหรือเอามือชี้ ประเดี๋ยวนี้มีท้องกระป่องเหยาะ
กลัวคนรู้ดูแลห่มแพรเพลาะ น่าหัวเราะเพราะว่าถูกลูกเกเร ฯ
ท่านยายเฒ่าเจ้าความคิดพูดปิดปก อ้ายโกหกกล่าวแกล้งมาแสร้งเส
พูดโสโครกโหยกเหยกเกกเกเร มึงชาติเงาะเกาะทะเลถือเทวา
โรคของกูรู้สิ้นทุกถิ่นฐาน เป็นท้องมารเหมือนมีท้องต้องรักษา
ว่ามีท้องมองทางไหนไวนัยน์ตา มาพูดพาโลลูกแสนซุกซน ฯ
พระเสาร์ซ้ำร่ำด่าอีหน้าด้าน มึงท้องมารมีตัวมารหัวขน
ลูกอีเฒ่าเจ้าเมืองเพชรกำพล เจ้าเล่ห์กลแก่แรดร้อยแปดเพลง
ลืมคุณผัวมัวเมาเคล้าลูกเลี้ยง ยังขึ้นเสียงเถียงทะเลาะชะเหมาะเหมง
ได้ผัวหนุ่มคลุมโปงนมโตงเตง อีนักเลงลูกเลี้ยงแลกเวียงชัย
มิกลัวกรรมรำมะก้าจ้าจองหอง กูจะถองโครงจมูกให้ลูกไหล
เกลียดฝีปากขากเสลดเปรตจัญไร แล้วกลับไปลงเรือเหงื่อไหลย้อย
ลงอาบน้ำชำระแล้วพระเสาร์ ร้องเรียกเหล่าบ่าวไพร่ที่ใช้สอย
ออกเรือใหญ่ใบแตนค่อยแล่นลอย ไปตามรอยร่องทางหว่างวารี
ต่างรู้ทั่วหัวเมืองลือเลื่องเล่า โกรธยายเฒ่าเจ้าเล่ห์มเหสี
ต่างเลิกทัพกลับล่าไปธานี เหลือแต่ที่ทัพพระมังคลา ฯ
ฝ่ายบาทหลวงง่วงเหงากอดเข่าคิด อยู่พร้อมพรั่งทั้งลูกศิษย์นางกฤษณา
มีผู้รู้อยู่ที่วังเมืองลังกา จะต้องล่าเลิกทัพถอยกลับไป
นางพระยาว่าคนกำพลเพชร เมืองร้อยเอ็ดเห็นหาเข้ากับเราไม่
ทั้งองค์ท้าวเจ้าเมืองต่างเคืองใจ แม้นกลับไปไพรีจะบีฑา
ด้วยพระขรรค์นั้นก็หายรู้พรายแพร่ง มันจะแข็งเมืองคิดริษยา
จะลามล่วงจ้วงจาบทำหยาบช้า จะเงยหน้าดูมนุษย์ก็สุดอาย ฯ
บาทหลวงว่าถ้าไม่ไปให้ไกลเล่า พวกพลเราเหล่านี้จะหนีหาย
ขัดเสบียงเลี้ยงพหลพลนิกาย จะไปฝ่ายหรดีวิถีทาง
มีข้าวปลานาเกลือทั้งเหนือใต้ จะอาศัยได้ถนัดไม่ขัดขวาง
ต่างยินยอมพร้อมพรั่งกันทั้งนาง เวลากลางคืนจะล่าโยธาไป ฯ
ฝ่ายศรีสุวรรณครั้นรู้ว่าศึกล่าทัพ ปรึกษากับนัดดาเสนาใหญ่
ทัพสมทบรบพุ่งกับกรุงไกร ก็เพราะไอ้มังคลากับอาจารย์
เหมือนต้นไม้ไม่กำจัดตัดต้นราก จะเป็นมากมายยิ่งแตกกิ่งก้าน
ออกสกัดจัดทัพจับตัวการ เหมือนตัดถ่านเถ้าเรื้อสิ้นเชื้อไฟ ฯ
ฝ่ายพงศ์เผ่าเฝ้าฟังรับสั่งสิ้น สมถวิลยินดีจะมีไหน
ต่างเร่งรัดจัดพลสกลไกร ทั้งนายไพร่พร้อมเสร็จทั้งเจ็ดทัพ
มีปืนผาอาวุธเครื่องยุทธ์ครบ ถ้วนเรือรบใหญ่น้อยลอยสลัย
ทั้งซ้ายขวาหน้าหลังออกคั่งคับ พอพวกทัพมังคลาเลิกล่าพล
พวกเรือตามหลามไล่เล่นใบสล้าง สกัดทางขวางทัพอยู่สับสน
ต่างรบรับคับคั่งในวังวน พวกไพร่พลพุ่งฟาดด้วยสาตรา
พอเรือห่างวางปืนเสียงครืนครั่น ถูกคนธรรพ์ทั้งฝรั่งสิ้นสังขาร์
เสียงตูมตึงกึงกังไม่รั้งรา พวกมังคลาล่าหลบหลีกรบรับ
บ้างเรือแตกแยกย้ายลงว่ายน้ำ บ้างแทงซ้ำขว้างเขวี้ยงด้วยเสียงลับ
พวกพี่น้องร้องตะโกนเชือกโยนรับ ดูกลอกกลับกลางคืนทั้งคลื่นโคลง
วายุพัฒน์รัดเร่งเรือเร็วไล่ เที่ยวฟันไฟไหม้กำปั่นควันโขมง
ลามไปไหม้ใบเพลาเสากระโดง เปลวพลุ่งโพลงพลามไหม้เรือใกล้เคียง
จนสว่างบ้างก็หลบบ้างรบไล่ ดูขวักไขว่ใบขาวแล่นก้าวเฉียง
บ้างหลบปืนยืนยอบบ้างหมอบเมียง เรือไล่เลี่ยงเลี้ยวลัดสกัดกัน
แต่เรือล่มจมตายเสียหลายร้อย พวกหนีน้อยลอยเร่ระเหหัน
รบรุ่งค่ำร่ำมาถึงห้าวัน สลาตันตั้งแดงดั่งแสงเพลิง
พายุพัดพลัดพรายกระจายออก ตามละลอกมาลิบลิบรีบล่องเหลิง
จนดึกดื่นคลื่นซัดกระจัดกระเจิง แล่นเตลิดเปิดเปิงเซอะเซิงไป
ถึงสามเดือนเคลื่อนคลายฝ่ายฝรั่ง แล่นเข้าลังกาตรงไม่หลงใหล
ได้พวกพลคนธรรพ์เหลือบรรลัย ที่ช่วยได้ไม่ตายเหลือหลายพัน
กราบทูลพระอนุชานราราช โปรดประภาษชมทหารท่านหลานขวัญ
เงินเหรียญให้ไพร่พลคนละพัน ตัวนายนั้นคนละหมื่นต่างชื่นบาน
ทั้งเสื้อผ้าสารพัดมาจัดแจก ตามแผนกไพร่นายฝ่ายทหาร
ให้ทำป้อมซ่อมแปลงแต่งปราการ ที่รอยขวานคนธรรพ์ฟันเป็นรอย ฯ
ฝ่ายบาทหลวงมังคลาพระยาแม่ เสียทีแพ้ศึกเศร้าง่วงเหงาหงอย
ไม่หลอเหลือเรือใช้เรื่องใหญ่น้อย เที่ยวแล่นลอยลำเดียวเปล่าเปลี่ยวใจ
คนในเรือเหลือน้อยสักร้อยเศษ ไม่รู้เหตุเขตแขวงตำแหน่งไหน
จะนั่งนอนถอนสะอื้นฝืนฤทัย เป็นไข้ใจไม่มีสุขทุกข์รันทด
มาทำศึกนึกว่าสมอารมณ์หมาย ก็ซ้ำร้ายกลายกลับอัปยศ
เสียประยูรสูญบุรินทร์สิ้นพระยศ ยิ่งง่วงเหงาเศร้ากำสรดสลดทรวง
โอ้ครั้งนี้วิบัติมาขัดขวาง มาอ้างว้างกลางท้องทะเลหลวง
โอ้อกใครในแผ่นดินสิ้นทั้งปวง ไม่เหมือนทรวงเราที่รับแต่อับปาง
จนชั้นแต่แม่พ่อก็วิบัติ แม่ก็ขัดเคืองข้องพ่อหมองหมาง
เฝ้าทำทุกข์ขุกเข็ญไม่เป็นกลาง ต้องเริศร้างพ่อแม่มาแต่ตัว
ได้แม่เลี้ยงเอี้ยงดูเป็นผู้เฒ่า แม่เลี้ยงเล่าเฝ้าแต่ใช้ให้เป็นผัว
ว่าแก่เฒ่าเล่ามาท้องให้หมองมัว ไม่มีดีมีแต่ชั่วเข้าพัวพัน
จึ่งปรึกษาฝรั่งสังฆราช เหลือประหลาดหลากในน้ำใจฉัน
จนแก่ออกนอกบาญชียังมีครรภ์ จะซุ่มซ่อนผ่อนผันประการใด
ครูหัวเราะเพราะว่าเองมันเร่งนัก ไม่รั้งรักรอราอัชฌาสัย
กำลังหนุ่มสุ่มตรังลำพังใจ จนมีท้องต้องไส้ไม่ไว้มือ
จนครรภ์แก่แลเห็นมันเป็นโป่ง เหมือนควันโขมงแล้วจะปิดมันมิดหรือ
ไม่ช้ำชอกดอกที่คำเขาร่ำลือ อย่าไปถือดีชั่วช่างหัวมัน
อันติฉินนินทาพระอาทิตย์ ซึ่งศักดิ์สิทธิ์ส่องสิ้นดินสวรรค์
ยังไม่พ้นคนนินทาสารพัน เปรียบเหมือนควันมันก็หายละลายไป
เหมือนต่อตีมิชนะถึงจะแพ้ อย่าย่นย่อท้อแท้คิดแก้ไข
ค่อยว่ากล่าวน้าวโน้มประโลมใจ ตามวิสัยสั่งสอนแต่ก่อนมา ฯ
ฝ่ายยายแก่แม่เฒ่าโศกเศร้าหมอง อยู่ในห้องท้ายกำปั่นที่กั้นฝา
ครั้นกำหนดทศมาสไม่คลาดคลา ในอุราร้อนรุ่มดั่งสุมไฟ
อุทรเคลื่อนเลื่อนลดระทดท้อ ไม่มีหมอตำแยจะแก้ไข
ให้เร้ารวดปวดป่วนรำจวนใจ เรียกสาวใช้ช่วยด้วยจะม้วยมรณ์
ล้วนชาววังยังไม่เคยมีลูกเต้า ต่างเคียงเข้านวดฟั้นบนบรรจถรณ์
กำลังคลื่นครื้นเครงโคลงเคลงคลอน พะงับพะง่อนอ่อนองค์ไม่ทรงกาย
กุมารดิ้นผินสะดุ้งพยุงท้อง ปากก็ร้องกรีดกรีดหวีดหวีดหวาย
ให้ตึงเศียรเวียนหน้าแก้วตาพราย ร้องไม่วายเสียงนางครางฮือฮือ
พระมังคลาว่ากับครูอดสูสุด ร้องไม่หยุดเจ็บไข้น้อยไปหรือ
จะทำให้ไพร่เมืองมันเลื่องลือ เสียงอึงอื้อคือจะพาขายหน้าเรา
คุณโปรดด้วยช่วยห้ามปรามเสียมั่ง อย่าให้ดังวุ่นวายจะอายเขา
ช่วยแก้ไขให้นางค่อยบางเบา จะปัดเป่าป้องกันทำฉันใด ฯ
บาทหลวงฟังนั่งหัวร่อพ่ออีหนู กูไม่รู้ดูแลเหลือแก้ไข
จะวิบัติขัดขวางเป็นอย่างไร ไม่เข้าใจไม่ได้เคยเลยสักที
เองก็ไม่ไปช่วยเขาด้วยมั่ง เข้าไปนั่งอยู่กับยายท้ายบาหลี
ถึงคราวออกบอกเพื่อนบ้านการเช่นนี้ กูหน่ายหนีขี้เกียจทั้งเกลียดชัง
แต่พวกพ้องของเองเห็นเปนสนุก กูนี้เห็นเป็นว่ายุคทุกขัง
พระมังคลาหน้าเก้อกะเบ้อกะบัง ตะลึงนั่งฟังนางร้องครางครวญ
เมื่อคลอดลูกถูกคลื่นเสียงครื้นครึก สะท้านสะทึกสินธุพยุหวน
พอแสงทองส่องฟ้าเวลาจวน ให้ปวดป่วนเหมือนชีวิตจะปลิดปลง
เผอิญให้ไปออกที่นอกฝา ที่ดาดฟ้ากว้างขวางอย่างประสงค์
ถึงยามปลอดคลอดตามกันสามองค์ ออกก่อนตรงวิ่งไปอยู่บูรพา
ออกที่สองน้องชายไปฝ่ายใต้ ที่สามไปปัศจิมทิศา
ล้วนชายเฉิดเลิดลักษณ์ผ่องพักตรา เหมือนมังคลารูปงามทั้งสามองค์
พวกพ้องนางต่างประคองพระหน่อนาถ วางบนถาดทองคำหลั่งน้ำสรง
มีเบาะทองรองรับสำหรับทรง ทั้งนางนาฏมาตุรงค์สรงน้ำร้อน
นางค่อมเค้าเถ้าแก่มาแซ่ซ้อง เคียงประคองขึ้นสุวรรณบรรจถรณ์
ถาดถ่านไฟให้ท่านยายผิงกายกร กินยาร้อนผ่อนสบายคลายอินทรีย์
ครั้นโศกสร่างนางพระยาเห็นหน้าบุตร บริสุทธิ์ผุดผ่องละอองศรี
ผิวเนื้อน้ำกัมพลเหมือนชนนี ทรงอินทรีย์ผิวผิดกับบิดา
กันแสงพลางนางร่ำว่ากรรมแล้ว เกิดลูกแล้วแคล้วคลาดวาสนา
พ่อเจ้าอายฝ่ายแม่แก่ชรา จะรักษาสามบุตรเห็นสุดจน ฯ
ชนนีมีเต้าแต่สองเต้า น้ำนมเล่าก็ไม่คัดติดขัดสน
พ่ออ้าปากอยากกินเฝ้าดิ้นรน เจ้าสามคนเช่นนี้มีแต่ตัว
เมื่อสาวแส้แม่จะใคร่ให้กำเนิด พ่อไม่เกิดสืบตระกูลพ่อทูนหัว
เมื่อแก่เฒ่าเข้าท้องให้หมองมัว จะครองตัวอยู่ก็อายจะวายปราณ ฯ
เจ้าอยู่ไปใครจะเลี้ยงเจ้าเพียงแม่ จะร้องแซ่แลหาน่าสงสาร
ไม่มีเหล่าเผ่าพงศ์ไร้วงศ์วาน จะทรมานนานช้าอยู่ว่าไร
เจ้ามอดม้วยด้วยกับแม่อย่าแหห่าง ตายเสียกลางพระมหาชลาไหล
พลางสวมสอดกอดลูกผูกอาลัย สะอื้นไห้ฮักฮักซบพักตรา ฯ
แล้วกลับฟื้นขึ้นนั่งหยุดยั้งคิด เพ่งพินิจลูกน้อยละห้อยหา
ลูกดูแม่แม่ก็แลดูลูกยา โอ้นึกน่าใจหายเสียดายนัก
ไม่ทันถึงครึ่งเดือนเหมือนจะรู้ เห็นหน้าแม่แลดูเหมือนรู้จัก
เขม้นหมายพรายพริ้มยิ้มพะยัก ทำมือขวักไขว่หาคว้าตะกาย
อนิจจาอ้าปากอยากนมแม่ นางแลแลแล้วร้องไห้จิตใจหาย
โอ้ไหนไหนไม่รอดคงวอดวาย พากันตายเสียรู้แล้วเถิดแก้วตา ฯ
สงสารลูกผูกเรียงส่งเสียงร้อง นางเผยช่องแกลชายดูซ้ายขวา
จะอุ้มลูกโจนลงในคงคา แลเขม้นเห็นหน้านึกอาลัย
แต่โศกาอาดูรพูนเทวษ ชลเนตรแดงเดือดดังเลือดไหล
ประคองบุตรสุดสวาทเพียงขาดใจ สลบไปแล้วก็คืนกลับฟื้นกาย
จนดึกดื่นคลื่นเรียบเงียบสงัด น้ำค้างหยัดย้อยเย็นเดือนเด่นหงาย
ค่อยสอดกรช้อนฟูกอุ้มลูกชาย ไม่ห่างกายกอดแอบแนบอุรา ฯ
แล้วเดินออกนอกห้องค่อยย่องย่าง พวกท้าวนางตามออกมานอกฝา
แล้วทูลถามตามระแคงแคลงวิญญาณ์ แม่อุ้มโอรสามาว่าไร
นางเหลียวหลังยั้งยืนสะอื้นอั้น สุดจะกลั้นกันแสงแถลงไข
เราถึงที่ชีวันจะบรรลัย เหมือนอกใจนี้จะแตกแหลกทำลาย
ไม่มีนมสมเพชสังเวชบุตร ร้องจนสุดสิ้นสำเนียงจนเสียงหาย
ได้ทำชั่วตัวข้าขอลาตาย เจ้าขรัวนายอยู่จงดีอย่ามีภัย ฯ
ขอฝากเหล่าสาวสรรค์ทั้งนั้นด้วย เอ็นดูด้วยช่วยปกครองให้ผ่องใส
แล้วอัดอั้นกลั้นสะอื้นฝืนพระทัย ท้าวนางใจหายวาบกราบบาทา
แม่เจ้าคุณอุ่นเกล้าทุกเช้าค่ำ เปรียบเหมือนน้ำในสมุทรสุดจะหา
ซึ่งยากจนผลกรรมได้ทำมา แม่อุตส่าห์ฝ่าฝืนขืนพระทัย
อันชั่วดีที่มนุษย์ไม่ยุติ จงดำริตริความตามวิสัย
จะตัดชาติขาดชีวิตนั้นผิดไป พ่อหน่อไทน้อยน้อยจะพลอยตาย
นางว่าเราเฒ่าแก่แต่จะม้วย สุดจะช่วยปลูกฝังท่านทั้งหลาย
เป็นมนุษย์สุดจะรับที่อับอาย แม้นตัวตายแล้วก็พ้นทรมาน ฯ
แต่วอนว่าอาลัยจนใกล้สว่าง เห็นท้าวนางก้มหน้าร่ำว่าขาน
ค่อยดำรงองค์นางย่างทะยาน กอดกุมารโจรลงในคงคา
ท้าวนางเห็นเผ่นโผนตะโกนก้อง ตีอกร้องเรียกช่วยด้วยเจ้าขา
พระแม่โจนน้ำตายวายชีวา ร้องโวยวายฟายน้ำตาต่างอาลัย ฯ
พอสว่างต่างตื่นยืนสะพรั่ง ทั้งพระมังคลาถามตามสงสัย
ทราบว่านางโจนลงคงคาลัย ตกพระทัยไห้สะอื้นกลืนน้ำตา
ต่างแลรอบขอบเรือเผื่อจะผุด หมายว่าสุดสิ้นชีวังดับสังขาร์
พอหน่อนาถราชบุตรผุดขึ้นมา หัวเราะร่าเรียงตามกันสามคน
กระทุ่มน้ำดำเล่นไม่เห็นแม่ ตะลึงแลหลากจิตพิศวง
หรือตัวตายพรายน้ำขึ้นดำรง สิงรูปทรงสรวลสันต์จำนรรจา
เกิดไม่ถึงกึ่งเดือนเหมือนผู้ใหญ่ ต่างสงสัยให้สยองพองเกศา
ว่ายตรงมาหน้าที่นั่งพระมังคลา ภิปรายปราศรัยถามสามกุมาร
นี่แม่เจ้าเขาไปข้างไหนเล่า จึงตัวเจ้าขึ้นมาว่ายสายสนาน
ฝ่ายหน่อน้อยลอยน้ำแสนสำราญ ถามว่าท่านหรือชื่อพระมังคลา
เป็นบิตุรงค์ทรงลำเรือกำปั่น มารับขวัญฉันจะได้ขึ้นไปหา
พระมารดรจรจากไปฟากฟ้า หรือบิดาว่าไม่รับจะกลับไป ฯ
พระฟังบุตรสุดสวาทประหลาดจิต กระจิหริดรู้ถามตามสงสัย
เพ่งพิศพักตร์ลักขณานึกอาลัย จึงลงไปในล่องบดพจนา
เจ้าจงมาหาพ่ออย่าท้อถอย พ่อจะคอยรับขวัญให้หรรษา
ได้ฟังความสามองค์ว่ายตรงมา พระมังคลาค่อยค่อยช้อนกรประคอง
อุ้มสามองค์ตรงขึ้นลำเรือกำปั่น แล้วรับขวัญขวัญเจ้าอย่าเศร้าหมอง
พวกแก่สาวชาวแม่มาแซ่ซ้อง พาเข้าห้องท้ายที่นั่งบัลลังก์รัตน์
จึ่งแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองอร่าม ให้ทั้งสามตามองค์พงศ์กษัตริย์
พลางกอดจูบลูบชมโสมนัส แล้วเอื้อนอรรถตรัสถามทั้งสามองค์
แม่ของเจ้าเขาจะมาหรือหาไม่ จงเล่าให้แจ้งความตามประสงค์
กุมาราว่าพระบาทมาตุรงค์ ไปกับองค์อัยกีอยู่วิมาน
ท่านสั่งว่าข้านี้ชื่อเทวสินธุ์ เทพจินดาน้องรองหม่อมฉาน
พระอนุชาราเมศมีเหตุการณ์ ให้เรียกท่านมารดานาควรรณ
พระทราบความนามนาคนางฝากบุตร มิเป็นภุชงค์ก็ได้ไปสวรรค์
จึงถอดธำมรงค์ร้อยสายสร้อยพัน ผูกทำขวัญให้ทั้งสามตามโบราณ ฯ
อันพระหน่อวรนาถธาตุกระสินธุ์ มิได้กินโภชนากระยาหาร
ในเรื่องราวกล่าวความตามนิทาน สามกุมารกินแต่น้ำเป็นกำลัง ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาอุตส่าห์สอน พ่อลูกอ่อนเลี้ยงลูกจะปลูกฝัง
ประคองคลอหน่อน้อยคอยระวัง จะนอนนั่งแนบข้างไม่ห่างกาย
อยู่กำปั่นนั้นก็ลอยคลาดคล้อยเคลื่อน ไปสามเดือนเฟื่อนถิ่นกระสินธุ์สาย
สิ้นเสบียงเลี้ยงคนกระวนกระวาย ทั้งไพร่นายนิ่งนอนทอดถอนใจ
พระเทวสินธุ์ยินเขาว่าอดอาหาร คิดสงสารชายหญิงนิ่งไม่ได้
ตักน้ำเค็มเต็มถังมาตั้งไว้ บอกนายไพร่ให้ไปกินสิ้นด้วยกัน
เดิมไม่เชื่อเมื่อแสบท้องลองกินน้ำ ค่อยมีกำลังแรงเข้มแข็งขัน
ใครปรารถนาอาหารเปรี้ยวหวานมัน กินน้ำนั้นนึกได้ดั่งใจจง
เห็นดีจริงหญิงชายทั้งนายไพร่ ต่างกราบไหว้ชื่นชมสมประสงค์
ต่างอวยชัยให้กุมารสำราญองค์ ได้สืบวงศ์พงศ์กษัตริย์สวัสดี ฯ
พอจวนเย็นเห็นเขตประเทศฐาน แต่โบราณเรียกว่าเกาะกาหวี
อันผู้คนพลไพร่นั้นไม่มี เหตุด้วยผีห่ากินสิ้นทั้งเมือง
แต่ตึกกว้านบ้านเรือนดูเกลื่อนกลาด ปรางค์ปราสาทสูงเงื้อมดูเลื่อมเหลือง
รัศมีสีทองสุกรองเรือง ใครเข้าเมืองนั้นตายสูญหายไป
แต่ลำที่นั่งพระมังคลาข้าวปลาสิ้น เห็นบ้านถิ่นยินดีจะมีไหน
จะเข้าฝั่งหยั่งน้ำร่ำเข้าไป พอจอดได้ใกล้สุธารุ่งราตรี
ด้วยเดชะพระหน่อไม่ต่อฤทธิ์ กายสิทธิ์สิงหนาทปีศาจหนี
คนที่ไปในเภตราขึ้นธานี จึ่งไม่มีเภทภัยสิ่งใดพาล ฯ
พระมังคลาพาพลขึ้นบนฝั่ง พวกหญิงทั้งชายสิ้นชมถิ่นฐาน
พร้อมไพร่นายฝ่ายอำมาตย์ราชการ แบกกุมารทั้งสามตามบิดา
แลพิลึกตึกกว้านทั้งบ้านถิ่น ทำด้วยหินสิ้นทั้งเมืองเป็นเฝืองฝา
สะพรั่งต้นผลไม้ที่ไร่นา ต้นข้าวกล้าสาลียังมีพรรณ
ด้วยออกรวงร่วงหล่นครั้นฝนแล้ง ก็เหี่ยวแห้งไปจนฝนวสันต์
กลับแตกกอต่อใบต้นไม้นั้น ก็เหมือนกันพรรณพืชจึงยืดยาว
ทุกบ้านช่องทองเงินเพชรนิลนาก ยังมีมากเสียแต่เครื่องทองเหลืองขาว
เหมือนดินดิบหยิบเข้าเป็นเถ้าพราว ด้วยเรื่องราวคราวปฐมบุรมบุราณ
กำแพงหินศิลาดูหนาแน่น ติดเป็นแผ่นเดียวสิ้นทุกถิ่นฐาน
นิเวศน์วังดั่งสวรรค์ชั้นวิมาน ล้วนตึกกระดานลานเลี่ยนเตียนสบาย
เดิมเป็นหินศิลานานมาแล้ว ดูเป็นแก้วแววเวียนวิเชียรฉาย
ปราสาททองช่องชั้นพรรณราย จำหลักลายพรายพร่างกระจ่างตา
ทั้งคลังเงินคลังทองมูลนองมาก เพชรนิลนากเนาวรัตน์เครื่องวัตถา
ทั้งแก้วแหวนแสนสมบัติกษัตรา พระมังคลาแลเพลินเที่ยวเดินชม
มีรูปทองห้องกลางในปรางค์รัตน์ รูปกษัตริย์สืบสร้างในปางปฐม
พระพักตร์เหมือนเยื้อนยิ้มอิ่มอุดม รูปสุรางค์นางสนมประนมกร
ฝาผนังทั้งแท่นหินแผ่นใหญ่ จารึกไว้ลายลักษณ์พระอักษร
ว่าองค์ท้าวเจ้าประเทศเขตนคร นรินทรทรงนามพระรามวงศ์
ลงมาจากฟากฟ้าสุธาวาส ดนัยนาถหน่อไทครรไลหงส์
แผ่นสุธากาหวีนี้พระองค์ ก็ได้ทรงสร้างศีลขันธ์ในสันดาน
ให้มนุษย์ปุถุชนคนทั้งหลาย ทั้งหญิงชายสุขสิ้นทุกถิ่นฐาน
ที่ยากเย็นเข็ญใจพระให้ทาน ให้สำราญราษฎรไม่ร้อนรน
เกิดบ่อเงินบ่อทองของวิเศษ ทั่วประเทศเขตแขวงทุกแห่งหน
ทั้งข้าวปลานาเกลือก็เหลือล้น มิได้มีที่ว่าจนคนเข็ญใจ
เหล่าลูกค้าพาณิชทิศประเทศ ทุกขอบเขตภาษามาอาศัย
เราอุปถัมภ์บำรุงชาวกรุงไกร ทั้งน้อยใหญ่ได้เป็นสุขทั่วทุกทิศ
ถือขันตีวิจารณาอุตสาหะ เสียสละรักษาวาจาจิต
ศีลสัจจะการุญสูญชีวิต ขาดนิมิตเสมอทิพสิบประการ
จึงเขียนคำกำจัดพวกสัตว์บาป ประสิทธิ์สาปตราบกลาปาวสาน
ใครครองเมืองเปลื้องพันธุ์เป็นอันธพาล ให้ตรธานกาลสัตอปะรา
คือทุกข์โศกโรคภัยลมไฟน้ำ โปรดประจำกำราบที่บาปหนา
ผู้ใดถือซื่อสัตย์ให้วัฒนา พระมังคลาทราบสิ้นก็ยินดี
จึ่งปรึกษาสังฆราชพระบาทหลวง พระคุณล่วงรู้ความตามวิถี
อันในเมืองเรื่องราวเขากล่าวมี เป็นถิ่นที่จอมกษัตริย์ถือสัตย์ธรรม์
พระคุณเห็นเป็นกระไรไฉนหนอ จงแจ้งข้อความจริงทุกสิ่งสรรพ์
ขอทราบเรื่องเมืองนี้ที่สำคัญ จะผ่อนผันอยู่ได้หรือภัยมี ฯ
บาทหลวงนับจับยามตามโฉลก ชัยโชคล้ำเลิศประเสริฐศรี
ควรจะอยู่ปกป้องครองบูรี อันถิ่นที่กูก็เห็นจะเป็นการ
ทั้งข้าวกล้าสาลีมีภักษ์ผล พอเลี้ยงพลไพร่นายฝ่ายทหาร
แล้วก็มีเหล็กเพชรเจ็ดประการ เกิดกับธารท้องทุ่งนอกกรุงไกร
ทั้งอู่อ่าวเราจะได้ไว้กำปั่น สักห้าพันก็มิอาจจะหวาดไหว
ทั้งไม้แก่นแน่นหนาเต็มป่าไม้ ต่อเรือไฟไว้สำหรับแก้อับจน
อันลูกเองเล่าก็ดีผีขยาด กลัวอำนาจเรี่ยวแรงทุกแห่งหน
ควรจะอยู่มั่วสุมประชุมพล ทำไกกลแล้วจะได้ไปลังกา
ตีเอาเมืองให้จงได้ไล่พิฆาต จับหมู่ญาติแก้แค้นให้แสนสา
คิดอุบายถ่ายถอนผ่อนปัญญา พระมังคลากราบก้มประนมกร
เห็นความจริงสิ่งที่ท่านอาจารย์ว่า คุณเมตตาการุณังช่วยสั่งสอน
สมถวิลยินดีชุลีกร ค่อยวายร้อนที่วิตกในอกใจ
แล้วเชิญชวนสังฆราชขึ้นอาสน์รัตน์ ปรนนิบัติตามประสาอัชฌาสัย
เข้าพักผ่อนนอนนั่งอยู่วังใน ตามวิสัยขัดสนเหมือนคนโซ