Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมประนมสนอง จำจะต้องแต่งอำมาตย์ถือราชสาร
ไปงอนง้อขอสมาพญามาร ตามโบราณร่วมจังหวัดปัถพี
เผื่อจะหายคลายโกรธยกโทษให้ ก็จะได้พระธิดามารศรี
ข้าจะขออาสาฝ่าธุลี นำเสนีราชทูตไปพูดจา
แต่ทางเดินเกินกำลังเหล่ามนุษย์ สายสมุทรขวางทางกว้างนักหนา
จะต้องไปในทะเลด้วยเภตรา มรคาเคยสังเกตประเทศทาง
พระบิดาว่าเห็นดีทีจะได้ ตามแต่ใจเจ้าจะจัดไม่ขัดขวาง
ทั้งหน่อไทใจชื่นใคร่คืนนาง จึงว่าทางทะเลไปได้สบาย
ตั้งแต่ที่พี่พบกับน้องนั้น อีกเจ็ดวันหว่างศาลประมาณหมาย
พี่ไปถึงจงระวังฟังระคาย ถึงยักษ์ร้ายเคืองขัดจะตัดรอน
น้องจะทำคำสั่งเป็นหนังสือ พี่ลอบถือไปถวายสายสมร
แล้วให้แผ่แผ่นสุวรรณอันบวร เขียนอักษรสั่งความตามพระทัย
ทั้งทับทิมธำมรงค์ให้นงนุช กับวงบุษราคัมล้วนนํ้าใส
เจ้าพราหมณ์รับอภิวันท์แล้วครรไล มาจัดไพร่เจนทะเลลงเภตรา
ทั้งต้นหนคนงานทหารรบ เลือกให้ครบคนล่ามตามภาษา
ทั้งเสนีสี่ทูตช่างพูดจา เครื่องบรรณาการแล้วด้วยแก้วทอง
พวกอาลักษณ์นักปราชญ์แต่งราชสาร จดลงลานทองคำไม่ซํ้าหมอง
ใส่กล่องรัตน์ชัชวาลมีพานรอง ครบสิ่งของข้าวนํ้าเป็นลำเลียง
พอลมดีตีฆ้องฆาตกลองฤกษ์ เอิกเกริกแตรสังข์ประดังเสียง
ให้คลี่ใบใส่สายรอกรายเรียง หมายเฉลียงบูรพาในสาคร
ให้ตั้งเข็มเล็มแล่นแสนสันโดษ เห็นแต่โขดเขาเขินเนินสิงขร
ออกมหาสาคโรชโลธร หมายนครอสุราเมืองมารัน ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองยักษ์อัคเรศ วิสัยเพศพงศ์สุรางค์นางสวรรค์
ทุกคํ่าเช้าเศร้าหมองสู้ครองครรภ์ จบถึงวันทศมาสไม่คลาดคลา
พระอุทรคลอนเคลื่อนลมเลื่อนลด ระทวยทดท้อจิตขนิษฐา
ให้ป่วนปวดรวดเร้าเศร้าอุรา ยังอุตส่าห์ทรงแรงแข็งฤทัย
จนเหลือทนอ้นอั้นให้ปั่นป่วน กันแสงซวนเซองค์ทรงไม่ไหว
โอ้ครั้งนี้ชีวันจะบรรลัย นางรํ่าไรเรียกบุตรด้วยสุดทน
จะเกิดมาฆ่าแน่ให้แม่ม้วย ออกมาช่วยดับเข็ญให้เป็นผล
กันแสงพลางนางเกลือกเสือกสกนธ์ เหมือนจะด้นดำดินสิ้นชีวัน
เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมของเมียแก้ว วันนี้แล้วน้องจะลาพระอาสัญ
กุมารดิ้นนางสะดุ้งพยุงครรภ์ ให้ไหวหวั่นหวีดหวาดเพียงขาดใจ
ฝ่ายแสนสาวเถ้าแก่อยู่แซ่ซ้อง เสียงนางร้องวิ่งแร่เข้าแก้ไข
บ้างบอกกล่าวท้าวนางพวกข้างใน ทูลห้าวไทบิตุราชมาตุรงค์ ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวจัตุพักตร์เคยรักใคร่ เสด็จไปเยี่ยมประชวรนวลหง
เห็นลูกรักพักตร์สลดกำสรดทรง ให้แสนสงสารเสียดายสายสุดใจ
ออกจากห้องร้องเร่งให้เรียกหมอ วิ่งสอสอเซ็งแซ่เข้าแก้ไข
พระชี้นิ้วกริ้วอึงคะนึงไป ต่างหลงใหลเลอะเลือนเฟือนอารมณ์
เข้านวดฟั้นกันเองเสียงอึดอัด เป่ายานัตถุ์ให้สุรางค์นางสนม
หมอตำแยแก่กกคลานงกงม หลงนวดข่มขรัวยายงมงายงง
หลวงแม่เจ้าเถ้าแก่เรียกแตรสังข์ กรมวังวิ่งไขว่เหื่อไหลหลง
อรุณฤกษ์เบิกแสงพระสุริยง ประสูติองค์โอรสยศไกร
พนักงานพานทองประคองถนอม สรงนํ้าหอมหมดละอองผุดผ่องใส
นางโฉมยงสรงสนานสำราญใจ ยกเตียงไฟมาตั้งเป่าสังข์แตร
พญายักษ์รักใคร่เข้าใกล้หลาน ประคองพานเคียงข้างไม่ห่างแห
รูปละม้ายคล้ายพ่อจะกอแก เห็นเหมือนแม่เพียงหน้าตั้งตาชม
ฝ่ายพวกหมอขอสุราแทรกยาสด นวดประณตน้อมนบประคบประหงม
กรุงกระษัตริย์จัดพี่เลี้ยงเรียงนางนม ล้วนงามสมศักดิ์ประทานพระหลานชาย
กำชับเหล่าเถ้าแก่ดูแลเหวย แม้นละเลยหลานลูกจะถูกหวาย
เห็นนงเยาว์เข้าไฟพระทัยสบาย ค่อยนาดกรายเยื้องย่างไปปรางค์ทอง ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีมีโอรส ค่อยเปลื้องปลดทุกข์ทนกมลหมอง
พินิจดูกุมารในพานทอง ผิวผุดผ่องเพ่งพิศเพียงบิดา
คิดคะนึงถึงองค์พระทรงเดช ชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระไกลกลับลับพักตร์ลักขณา เห็นแต่หน้าหน่อนาถไม่คลาดคลาย
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าพระคุณทูลกระหม่อม ไหนจะพร้อมพักตร์ได้เหมือนใจหมาย
ยิ่งตรึกตรองหมองพระทัยไม่สบาย ชมลูกชายก็ค่อยชื่นทุกคืนวัน
เป็นนํ้านวลอ้วนอวบได้ขวบเศษ ดังดวงเนตรนอนหลับเฝ้ารับขวัญ
พาขึ้นเฝ้าเจ้าตากรุงมารัน ท้าวกุมภัณฑ์พิศวาสราชนัดดา
ประทานนามรามวงศ์ตามพงศ์ยักษ์ เฝ้าฟูมฟักรักเลี้ยงไม่เดียงสา
ค่อยสมบูรณ์พูนสวัสดิ์วัฒนา รู้เจรจาน่าเอ็นดูพระกุมาร
บรรทมอู่สุวรรณกำนัลเห่ ดังเสียงเรไรร้องซ้องประสาน
พวกเสนาข้าบาทราชการ แต่งลูกหลานมาถวายหมายพึ่งพา ฯ
๏ ฝ่ายสำเภาเจ้าพราหมณ์แล่นตามคลื่น เห็นแต่พื้นภูมิทะเลกับเวหา
ข้ามถิ่นฐานบ้านเมืองเนืองเนืองมา พบลูกค้าจีนจามสืบถามไป
ถึงปีเศษเขตมนุษย์ก็สุดสิ้น ล่วงเข้าถิ่นอสุราคงคาใส
เสียงครื้นครึกลึกสุดสมุทรไท สมอไม่ถึงดินสุดสิ้นทาง
ทั้งปลาร้ายสายสมุทรขึ้นผุดคลํ่า ดูโตดำดังหนึ่งเนินเชิงเทินขวาง
ต้องก้าวเฉียงเลี่ยงลำไปท่ามกลาง มันโบกหางเรือหันป่วนปั่นโคลง
ไปตามคลื่นขึ้นทางทิศอิสาน เข้าเขตมารมารันควันโขมง
มีหอคอยลอยเทิ่งก่อเพลิงโพลง ตีฆ้องโหม่งโหม่งห้ามเสียงสามที
ทอดสมอรอเรียงเข้าเคียงฝั่ง มาคับคั่งคึกคักล้วนยักษี
เห็นมนุษย์ทูตถามด้วยความดี มาแต่ที่ถิ่นฐานบ้านเมืองใด
พวกสำเภาเจ้าพราหมณ์ให้ล่ามพูด เราเป็นทูตถือสารมาขานไข
นี่เขตแคว้นแดนที่บูรีใด เราจะไปนัคราเมืองมารัน
ฝ่ายพวกยักษ์ซักถามได้ความแน่ จึงบอกแต่ความจริงทุกสิ่งสรรพ์
นี่เมืองด่านชานชลากรุงมารัน แล้วพร้อมกันรับทูตขึ้นพูดจา
ขออ่านคำสำเนาในเค้าสาร เห็นอ่อนหวานหวังประสงค์เป็นวงศา
จดหมายความตามมีแล้วตีตรา สั่งให้ม้าใช้ถือหนังสือไป
ตรงเข้าหาข้าเฝ้ารับเอาบอก ต่อยตราออกอ่านแจ้งแถลงไข
เวลาเฝ้าเข้าห้องพระโรงไชย กราบทูลให้ทราบเรื่องเมืองโกญจา
ใช้เสนีสี่ทูตจำทูลสาร บรรณาการกำหนดตามยศถา
มางอนง้อขอพระราชธิดา อสุรารู้เรื่องเคืองขบฟัน
กูแสนแค้นแม้นรู้ว่าอยู่ไหน จะตามไปเข่นฆ่าให้อาสัญ
มาขอสู่กูไม่เอาเป็นเผ่าพันธุ์ อย่าให้มันเข้ามาอยู่ในบูรี
ฝ่ายเสนากาลสูรจึงทูลทัด อันกระษัตริย์ทรงบำรุงซึ่งกรุงศรี
แม้นมีทูตถือสารามาธานี จะฆ่าตีขับไล่นั้นไม่ควร
ทุกแดนด้าวท้าวพระยาจะว่าผิด เสียจริตราชธรรม์หุนหันหวน
ที่ตื้นลึกตรึกตรัสตัดสำนวน จึงสมควรข้อความตามโบราณ
พนาสูรฟังทูลถูกระบอบ กลับเห็นชอบปัญญาปรีชาหาญ
สั่งข้าเฝ้าเหล่ายักษ์พนักงาน ให้เบิกด่านสารตรามาธานี
เสนารับกลับมาสั่งม้าใช้ ให้รีบไปเบิกด่านรับสารศรี
ม้าใช้รับกลับมาฝั่งวารี บอกเสนีโปรดให้นำไปวัง ฯ
๏ พราหมณ์ดีใจให้เตรียมราชรถ กรรฉิ่งกลดเกณฑ์แห่ทั้งแตรสังข์
พระราชสารพานสุวรรณทั้งบัลลังก์ จัดพร้อมพรั่งรถาบรรณาการ
แล้วเจ้าพราหมณ์สามอำมาตย์ตามราชรถ แต่งเต็มยศเสนาโยธาหาญ
ประโคมฆ้องกลองดังกังสดาล เดินแห่สารแซ่เสียงมาเวียงไชย
กลองชนะปะปึงปึงเปิงครึ่ม ก้องกระหึ่มเภรีปี่ไฉน
โห่สนั่นครั่นครึกพิลึกไป หมายจะให้แจ้งกิจถึงธิดา
พวกลูกเล็กเด็กยักษ์คึกคักวิ่ง ทั้งชายหญิงยืนรายอยู่ซ้ายขวา
ดูมนุษย์สุดสนุกเหมือนตุ๊กตา อสุราตรูกระทั่งในวังเวียง
ถึงประตูบูรีมนตรีรับ หยุดประทับที่พระลานชานเฉลียง
เหล่าเสนามาล้อมอยู่พร้อมเพรียง ตั้งหมากเมี่ยงเลี้ยงทูตนั่งพูดจา ฯ
๏ ฝ่ายนงนุชบุตรีนารีราช อยู่ปราสาททราบเหตุว่าเชษฐา
แต่งอำมาตย์ราชสารสมานมา แต่กรุงแก้วโกญจาเมืองสามี
เหมือนม้วยมอดรอดเป็นให้เห็นพักตร์ พระยอดรักร่วมชีวามารศรี
แม้นทรงฤทธิ์บิตุราชขาดไมตรี จะลอบหนีไปให้พบประสบองค์
ออกจากห้องร้องเรียกนางสาวใช้ ให้ลอบไปฟังความตามประสงค์
แล้วลีลามาปราสาทบิตุรงค์ ค่อยแฝงองค์แอบบังฟังกิจจา ฯ
๏ ปางพระองค์พงศ์บรมพรหมพักตร์ พญายักษ์โสรจสรงทรงภูษา
ทรงเครื่องเพชรเสร็จสรรพจับคทา ออกนั่งหน้าสิงหรัตน์ชัชวาล
พร้อมเสนาข้ารองละอองบาท อภิวาทดาษดาตรงหน้าฉาน
กาลสูรทูลเบิกบรรณาการ ทั้งราชสารเสนีสี่ทูตา
แล้วพาเฝ้าเข้ากลางขุนนางพร้อม ประณตน้อมจัตุพักตร์ทูลยักษา
บัดนี้ท้าวเจ้ากรุงแก้วโกญจา เจริญราชสาราบรรณาการ
ใช้ให้ข้ามาถวายด้วยหมายมาด จะร่วมราชสุริย์วงศ์ดำรงสถาน
เสร็จคำทูลขุนยักษ์พนักงาน จึงคลี่สารอ่านตามความกิจจา
ในลักษณ์ราชมาดสมานสารสวัสดิ์ จอมกระษัตริย์สุริย์วงศ์สืบพงศา
ถึงร้อยองค์พงศ์พันธุ์ถัดกันมา บำรุงราษฎร์ศาสนาให้ถาวร
ถวายนามตามวงศ์ดำรงราชย์ อินณุมาศทศมิตรอดิศร
เจริญรสพจมานสารสุนทร ด้วยอาวรณ์หวังจะได้เป็นไมตรี
ด้วยโอรสยศยงประสงค์สวาท ในองค์ราชธิดามารศรี
ได้ร่วมรักลักพาจากธานี ให้ภูมีเคืองขัดพระอัชฌา
ด้วยยังเยาว์เบาจิตได้ผิดพลั้ง โปรดประทังประทานโทษโอรสา
จะขอจัดนัดงานการวิวาห์ ให้สืบถาวรพิพัฒน์สวัสดี
ขอพระองค์พงศ์พรหมบรมนาถ ประทานราชธิดามารศรี
ให้เษกสองครองจังหวัดปัถพี สืบไมตรีตราบสวรรคครรไล
ทั้งสำเภาเหล่าพ่อค้าพวกพานิช จะไค้คิดขายค้ามาอาศัย
แม้นโปรดตรัสนัดงานการเมื่อไร ตามพระทัยไม่ขัดพระหัทยา
พอจบสารกรานกราบพระทราบเรื่อง ยิ่งแค้นเคืองขึงพักตร์ท้าวยักษา
เหวยอำมาตย์ราชทูตท้าวโกญจา แม้นเดิมมาขอสู่กูจะยอม
นี่ลอบเล่นเช่นชู้ทำดูถูก แล้วลักลูกกูไปจนไผ่ผอม[๓]
ครั้นตามพบรบรอญไม่อ่อนน้อม กูไม่ยอมยังไม่หายไม่คลายแค้น
มึงบอกท้าวเจ้าเมืองโกญจาว่า แม้นโยธาที่มันตายไปหลายแสน
ให้คืนเป็นมาได้ไม่ขาดแคลน จะหายแค้นคบอ้ายใจบัดซบ
ไม่คืนเป็นเช่นว่าแล้วอย่านึก จะทำศึกสู้อีกไม่หลีกหลบ
มึงบอกท้าวเจ้านครอย่ารอนรบ ส่งสิงหไกรภพมาเมืองมาร
ลักลูกกูผู้ร้ายไม่หายโกรธ จะทำโทษตามอำนาจที่อาจหาญ
ว่าดีดีมิส่งทั้งวงศ์วาน จะพลอยผลาญเสียให้ม้วยไปด้วยกัน ฯ
๏ อุปราชราชทูตทูลสนอง พระผู้ครองโกญจามหาศวรรย์
มีเมืองน้อยร้อยคำนับอัพภิวันท์ เหมือนฉัตรกั้นเกศาประชาชน
รักโอรสอตส่าห์สามิภักดิ์ พอสมศักดิ์สืบมหาสถาผล
พระกริ้วตรัสตัดรอนไม่ผ่อนปรน ใช่พวกพลม้วยมอดจะรอดมา
ยิ่งรบสู้หมู่ทหารมารทั้งหลาย จะซํ้าร้ายร้อนจิตทุกทิศา
ขอพระองค์ทรงธรรม์กรรุณา[๔] ให้ไพร่ฟ้าสองฝ่ายสบายบาน
อันองค์พระสิงหไกรภพผิด ก็กลับคิดสวามิภักดิ์สมัครสมาน
ควรจะให้อภัยโทษจงโปรดปราน ให้แต่งงานงามสง่าทั้งธาตรี
พระฟังทูตพูดขัดจึงตรัสขับ กูไม่รับบรรณาการทั้งสารศรี
แม้นมิให้อ้ายผู้ร้ายถึงปลายปี จะไปตีจับโจรเมืองโกญจา
จงจัดแจงแต่งทัพไว้รับรบ ไม่ขอคบขายพักตร์พวกยักษา
เป็นอันขาดราชทูตอย่าพูดจา แล้วลีลาจากบัลลังก์เข้าวังใน
ฝ่ายเจ้าพราหมณ์ความคิดติดลึกลํ้า ว่าจวนคํ่าจะขอรออาศัย
พรุ่งนี้เช้าเราจะลาท่านคลาไคล แล้วพาไพร่พลออกมานอกวัง ฯ
๏ ปางพระนุชบุตรีในนิเวศน์ คอยฟังเหตุเห็นไม่สมอารมณ์หวัง
มาปรางค์ทองห้องสุวรรณบนบัลลังก์ คะนึงนั่งกอดกรถอนฤทัย
โอ้สุดคิดบิตุรงค์ไม่ทรงโปรด ยิ่งกริ้วโกรธกรรมกรรมทำไฉน
แสนสงสารผ่านฟ้ายังอาลัย อุตส่าห์ให้ทูตถือหนังสือมา
แม้นรู้ข่าวท้าวซํ้าจะทำศึก เห็นจะนึกเศร้าสร้อยละห้อยหา
น่าใจหายหมายเหมือนจะเคลื่อนคลา ช่างเกิดมาอาภัพอัประมาณ
แล้วมิหนำซํ้าบุตรสุดที่รัก ไม่รู้จักบิตุรงค์น่าสงสาร
สิ้นตระกูลสูญพงศ์ทั้งวงศ์วาน กอดกุมารโศกาจนราตรี ฯ
๏ ฝ่ายเจ้าพราหมณ์ยามคํ่าพอย่ำทุ่ม เห็นเมฆคลุ้มคลํ้าฟ้าในราศี
เป็นลิงน้อยลอยแฝงแสงอัคคี มาลงที่ปรางค์ทองห้องบัญชร
ยังแย้มแกลแลเห็นนางนงลักษณ์ กับลูกรักร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
ลอบเข้าไปใกล้ก้มประนมกร ชูอักษรสารถวายสายสุดใจ ฯ
๏ นางเห็นลิงนิ่งตลึงแล้วจึงว่า นี่ท่านมาแต่ตำบลแห่งหนไหน
ลิงแถลงแจ้งจริงทุกสิ่งไป พระตรัสใช้มาเฝ้าเยาวมาลย์
แล้วหยิบเอาธำมรงค์สองวงถวาย นางน้อมกายก้มคำนับแล้วรับสาร
ธำมรงค์ทรงหัตถ์ชัชวาล แล้วทรงอ่านสารศรีที่มีมา ฯ
๏ เจริญลักษณ์อักษรบวรสวาท แรมนิราศห่างเหเสน่หา
มิได้ลืมปลื้มจิตวนิดา เหมือนเสียแก้วแววตาเหลืออาลัย
ถึงยามนั่งตั้งตรึกรำลึกถึง เหมือนศรตรึงตรมอุรานํ้าตาไหล
ถึงยามกินสิ้นรสสลดใจ ด้วยอาลัยกลอยสวาทจำคลาดคลา
ถึงยามนอนนอนเดียวเปล่าเปลี่ยวอก แสนวิตกแต่จะให้กลับไปหา
บิตุรงค์ทรงธรรม์กรรุณา ให้งอนง้อขอสมาพระยามาร
จึงสั่งความพราหมณ์พี่เลี้ยงมาเพียงนี้ แหวนมณีค่าเมืองกับเรื่องสาร
แม้นบุตรคลอดรอดตายไม่วายปราณ เยาวมาลย์สวมผูกให้ลูกยา
แม้นชาตินี้มิได้อยู่เป็นคู่ชื่น อันหญิงอื่นเป็นขาดไม่ปรารถนา
บิตุราชขาดเด็ดไม่เมตตา จะอุตส่าห์สงครามชิงทรามชม
ให้สาแค้นแม้นกายวายชีวิต ไม่ขอคิดสักซีกกระผีกผม
แม้นชนะพระบิดาเหมือนอารมณ์ จะได้ชมเชยชื่นทุกคืนวัน
จนม้วยดินสิ้นฟ้ามหาสมุทร ไม่สิ้นสุดเสน่หาจนอาสัญ
ถึงตัวไปใจคิดเป็นนิรันดร์ พี่รับขวัญเช้าเย็นไม่เว้นวาย ฯ
๏ พอจบคำนํ้าเนตรลงพรากพราก ด้วยจำจากจำไกลจิตใจหาย
เคลิ้มอารมณ์ลมจับแล้วกลับกลาย สู้ทรงกายกัลยาด้วยอาวรณ์
จึงจุดเทียนเขียนคำแล้วสำเร็จ กุลฑลเพชรเนาวรัตน์ประภัสสร
เอาห่อใส่สไบทรงองค์บังอร ฝากวานรถึงกระษัตริย์ภัสดา
แล้วบอกนามรามวงศ์องค์โอรส กราบประณตบทเรศพระเชษฐา
ตัวน้องเล่าเช้าคํ่ากินนํ้าตา จะรอใจไว้ท่าพระสามี ฯ
๏ พราหมณ์คำนับรับสั่งกับทั้งของ ออกจากห้องปรางค์มาศปราสาทศรี
เหาะข้ามหมู่อสุรินด้วยยินดี มาลงที่สำนักพักโยธา
พอรุ่งเช้าเจ้าพราหมณ์ให้หามของ พาพวกพ้องไพร่นายทั้งซ้ายขวา
มาเมืองด่านชานทะเลลงเภตรา ออกแล่นมาตามคลื่นทุกคืนวัน
กำหนดทางกลางนทีได้ปีเศษ ถึงนิเวศน์เวียงไชยไอศวรรย์
กราบทูลความตามจริงทุกสิ่งอัน ของนางนั้นถวายพระภูวไนย ฯ
๏ พระรับของทองทรงนางนงลักษณ์ กุณฑลปักบุษยรัตน์จรัสไข
เคยเห็นทรงองค์นางเก็บวางไว้ คิดสงสัยทรงอ่านสารสุดา
ได้ทราบความนามอนงค์องค์โอรส น้อมประณตกราบบาทนาถนาถา
เมื่อพลัดพรากจากองค์ในคงคา พระบิดาเคืองขัดผูกมัดไว้
แล้วเลิกทัพกลับหลังไปวังหลวง แม้นไม่ห่วงลูกรักจักตักษัย
แล้วปลดปลอดคลอดโอรสยศไกร ฝ่ายท้าวไทช่วยรักษาพยาบาล
จัดสุรางค์นางเคียงพี่เลี้ยงพร้อม รักถนอมมิให้ห่างเหมือนอย่างหลาน
อันน้องนี้มีแต่รับอัประมาณ พอทราบสารทรงธรรม์ที่กรรุณา
ไม่ทิ้งขว้างห่างเหเสน่ห์น้อง พระคุณของทรงศักดิ์นั้นหนักหนา
ถึงบิตุราชขาดเด็ดไม่เมตตา จะอุตส่าห์ทรงสัตย์สวัสดี
ไม่คิดครองสองชายด้วยหมายมาด จะรอบาทบงกชบทศรี
แม้นหน่อไทใหญ่หลวงได้ท่วงที จะพาหนีไปประณตบทมาลย์ ฯ
๏ พอจบคำรำลึกสะอึกสะอื้น อุตส่าห์กลืนชลนาน่าสงสาร
บิตุราชมาตุรงค์ทั้งวงศ์วาน คิดรำคาญด้วยยักษ์มันจักมา
จะลากปืนขึ้นป้อมให้พร้อมไว้ ตระเตรียมไพร่พลนิกายทั้งซ้ายขวา
คอยสมทบรบสู้อสุรา มันคงมาเหมือนสั่งด้วยคั่งแค้น ฯ
๏ พระหน่อไทได้สดับอภิวาท ถึงแม้นมาตรรากโษสมาโกฏิแสน
จะชิงชัยไว้ยศทำทดแทน คิดแก้แค้นฆ่าฟันให้บรรลัย
พราหมณ์จินดาว่าทัพมานับหมื่น คนจะตื่นแตกห้ามปรามไม่ไหว
รณรงค์องค์เดียวเห็นเปลี่ยวใจ จำจะไปหาผู้ความรู้มี
ผูกพยนต์พลรบสมทบทัพ ไปตั้งรับรบพุ่งนอกกรุงศรี
ข้าทราบความตามตำราในบาลี ว่าโยคีอยู่เขาเนาวรัตน์
ใกล้แว่นแคว้นแดนโรมวิสัยนั้น ทรงศีลธรรม์นับถือคนซื่อสัตย์
เชิญพระองค์ทรงศักดิ์จักรพรรดิ ไปนมัสการท่านโยคี
ขอวิชาผ้าพยนต์เวทมนตร์ไว้ จึงชิงชัยสังหารผลาญยักษี
แม้นละไว้ให้มาถึงธานี ชาวบูรีราษฎรจะร้อนใจ
หน่อกระษัตริย์ตรัสตอบว่าชอบอยู่ ท่านผู้รู้เวทมนตร์อยู่หนไหน
อย่าช้าทีพี่จงพาน้องคลาไคล จะได้ไปศึกษาวิชาการ
แล้วทูลลาพาพราหมณ์ตามลีลาศ ออกจากราชนิเวศน์เขตสถาน
เป็นปักษาถาโถมโพยมมาน ไปทางบ้านเดิมพราหมณ์ตามตำรา
ได้เดือนหนึ่งถึงเขาเนาวรัตน์ เรืองจรัสราวกับแก้วแววเวหา
เห็นอาศรมร่มบังครอบหลังคา ค่อยร่อนราลอยลงในพงพี
แล้วแปลงเป็นเช่นมนุษย์บุรุษราช ดูผุดผาดผิวผ่องทั้งสองศรี
ค่อยย่องเหยียบเลียบเดินเนินคีรี เห็นโยคีนั่งแท่นแผ่นศิลา
ชักประคำสำรวมร่ายพระเวท ทรงเศวตพัสตร์ขาวเกล้าเกศา
พาพี่เลี้ยงเมียงหมอบยอบกายา มาตรงหน้านั่งประนมก้มกราบกราน ฯ
๏ ปางโยคีปรีชาเห็นมาณพ มาเคารพรู้เหตุประเทศสถาน
ผู้มีบุญจุลจักรปราบยักษ์มาร จึงหยิบลานทองตำราผ้าพยนต์
ยื่นให้พระสิงหไกรภพรับ แล้วหายวับกับตาน่าฉงน
จะแนะนำกรรมหน่อยจะพลอยปน ไปสวดมนตร์ในถํ้าเสียสำราญ
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ อ่านจนจบใจความตามวิตถาร
รู้สันทัดลัทธิชำนิชำนาญ ไม่เห็นลานหายวับไปกับตา
ตกตะลึงจึงถามเจ้าพราหมณ์พี่ ท่านปรานีให้พระมนตร์ดลคาถา
เป็นไฉนไม่เห็นเจรจา หรือโกรธาขัดขวางเป็นอย่างไร ฯ
๏ เจ้าจินดาว่าครูผู้วิเศษ ทรงพระเวทวิทยาอัชฌาสัย
เรามาหาสามิภักดิ์รู้จักใจ จึงโปรดให้วิทยาด้วยปรานี
มิให้เห็นเป็นนิสัยมิให้อยู่ สอนให้รู้แล้วจะได้ไปกรุงศรี
กลัวรบกวนควรลาฝ่าธุลี อยู่ช้าทีการจวนต้องด่วนไป
พอฟังคำนํ้าใจมิใคร่จาก ด้วยคิดอยากไถ่ถามตามสงสัย
กลัวเคืองขัดวัจนาจำคลาไคล แสนอาลัยแลหาอยู่ช้านาน
แล้วยอกรอ่อนเกล้าคุกเข่ากราบ ด้วยเรียบราบรํ่าว่าน่าสงสาร
ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงญาณ โปรดประทานทิพมนตร์ดลวิชา
ขอประสิทธิ์ฤทธิไกรชัยชนะ ด้วยเดชะสุจริตเป็นศิษย์หา
ขอพระองค์ทรงสวัสดิ์วัฒนา อยู่ตราบสิ้นดินฟ้าทั้งสากล
มีธุระจะลาจากฝ่าเท้า แล้วก้มเกล้ากราบงามลงสามหน
ออกไปลับกลับกลายกายสกนธ์ เป็นปักษินบินบนโพยมมาน
ได้เดือนหนึ่งถึงพาราเป็นมนุษย์ เข้ายั้งหยุดอยู่ปราสาทราชฐาน
เกณฑ์ม้าใช้ให้ระวังฟังเหตุการณ์ อยู่ปลายด่านธานีทั้งสี่นาย ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองท้าวจัตุพักตร์ พญายักษ์พยาบาทไม่ขาดหาย
เห็นลูกหลานพานจะไม่สบาย เพราะรักชายชาติมนุษย์นึกสุดแค้น
ถึงเดือนอ้ายปลายปีจึงกรีทัพ เหลือจะนับรากโษสตั้งโกฏิแสน
เกณฑ์กุมภัณฑ์จันตประเทศทุกเขตแดน อเนกแน่นเนื่องมาในธานี
กองหน้าหลังคั่งคับนับสมุทร ฤทธิรุทรรบสู้ไม่รู้หนี
ทังเกียกกายซ้ายขวาเคยราวี ขุนเสนีนายทัพกำกับพล
แล้วผูกพระคชามหาเมฆ เป็นช้างเอกออกศึกเคยฝึกฝน
งารัดทองสองหูพู่จงกล รัตคนเครื่องมั่นกระสันรัด
ปกกระพองก่องแก้วพลอยแพรวพร่าง ใส่ช้องหางห่วงคล้องไม่ข้องขัด
ผูกชนักชักราสารพัด ปกหลังรัดคชาผ้ากัมพล
มาเรียงเรียบเทียบเกยเคยประทับ ดูคั่งคับโยธาโกลาหล
เหล่าทหารชาญชิดฤทธิรณ นิมิตตนโตใหญ่ทั้งไพร่นาย
ตัวเป็นยักษ์พักตร์เป็นสีห์เม่นหมีหมา ทั้งเหยี่ยวกาหน้ากากมีหลากหลาย
หน้าเป็นแพะแกะกวางบ้างเป็นควาย เป็นเสือลายลิงค่างต่างต่างกัน
ถอนภูเขาเอาต้นตาลมาต่อติด พันตะบิดตะบองแกว่งดูแข็งขัน
เอางูเงี้ยวเกี่ยวรัดกระหวัดพัน ผูกกระสันสรรพางค์ต่างสังวาล
บ้างคิดทำอำนาจประหลาดหลาก ล้วนพลกากภาษาโยธาหาญ
ดูคั่งคับนับสมุทรสุดประมาณ สะเทื้อนสะท้านธรณีด้วยกรีพล ฯ
๏ ปางองค์ท้าวเจ้าบูรินทร์ปิ่นกระษัตริย์ สรงสหัสธาราดังห่าฝน
นํ้าหอมฟุ้งปรุงประพระสุคนธ์ ทรงเครื่องต้นแต่งองค์อลงการ์
ภูษาโจมโจงกระหวัดเข็มขัดคาด ห้อยหน้าพาดเพราพรายทั้งซ้ายขวา
ฉลององค์ทรงเกราะเกล็ดนาคา อัดอุราหน้าหลังลายมังกร
ทองพระกรตรัสเตร็จเพชรสุหร่ง ธำมรงค์นพรัตน์ประภัสสร
มงกุฎแก้วแพรวพร่างกระจ่างจร ทั้งแปดกรกุมสาตรามาเกยชัย ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีนารีราช ใจจะขาดคิดพรั่นประหวั่นไหว
ทรงโศกาพาโอรสยศไกร มากราบไหว้วอนว่าพญามาร
พระปิ่นเกล้าเจ้าประคุณทูลกระหม่อม เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกหลาน
โปรดบิดาย่าปู่ของกุมาร อย่าไปผลาญชีวันให้บรรลัย
ด้วยต่างคนต่างอยู่เป็นผู้อื่น ใช่จะขืนเคืองขัดอัชฌาสัย
อย่าก่อกรรมทำเวรเวราไป นางพิไรรํ่าว่าแล้วจาบัลย์ ฯ
๏ พญายักษ์รักบุตรยืนหยุดยั้ง จึงรอรั้งรื้อฉุนคิดหุนหัน
ไม่ฆ่าเสียเมียผัวเคยพัวพัน หน่อยหนึ่งมันก็จะทำให้รำคาญ
คิดเคืองขัดตรัสขับแล้วจับขอ ขึ้นทรงคอช้างที่นั่งสั่งทหาร
ให้ยกทัพขับพหลพลมาร โห่สะท้านสะเทื้อนลั่นสนั่นดัง
เหาะเป็นทิวปลิวฟ้านภากาศ ดูเกลื่อนกลาดซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
พระสุริย์แสงแฝงรถก็บดบัง สะเทื้อนทั้งธรณินแผ่นดินแดน
เสียงฆ้องกลองก้องกึกพิลึกลั่น เสียงกุมภัณฑ์เซ็งแซ่โห่แห่แหน
เทพทั่วทุกรุกขมูลวิมานแมน ต่างโลดแล่นหลบยักษ์ไปจักรวาล
ทะเลลึกครึกครื้นเป็นคลื่นคลั่ง กระทบฝั่งฟูมฟาดเสียงฉาดฉาน
ไม่ยั้งหยุดรุดร้นพลมาร ได้เดือนครึ่งถึงด่านเมืองโกญจา
พวกม้าใช้ไม่ทันจะบอกแจ้ง ด้วยเรี่ยวแรงฤทธิ์ยักษ์เร็วหนักหนา
พวกกองทัพจับมนุษย์ตามรุดมา ถึงพารารอพลสกลไกร
ให้ล้อมรอบขอบเขตประเทศสถาน เหล่าทหารโห่สนั่นเสียงหวั่นไหว
พวกนายหมวดตรวจกำกับกองทัพชัย อย่าให้ใครหนีออกนอกพารา ฯ
๏ ฝ่ายชาวบ้านร้านตลาดต่างหวาดหวั่น เห็นกุมภัณฑ์พวกยักษ์มานักหนา
ร้องเว้ยว้ายตายจริงทิ้งข้าวปลา วิ่งถลาลุกล้มลงซมซาน[๑]
เห็นรกเลี้ยวเที่ยวซุกบุกแขมแฝก บ้างก็แบกหมอนฟูกอุ้มลูกหลาน
บ้างผ้าผ่อนล่อนโล่งโก้งโค้งคลาน อลหม่านแซ่เสียงทั้งเวียงไชย
ทั้งองค์ท้าวเจ้าพาราประหม่ายักษ์ ลุกขึ้นชักพระแสงทรงวิ่งหลงใหล
นางห้ามแหนแสนสนมกรมใน ต่างวิ่งไขว่คว้าเหนี่ยวกันเกลียวกลม
บ้างล้มกลิ้งวิ่งร้องเสียงซ้องแซ่ พวกเถ้าแก่กอดสุรางค์นางสนม
คิดว่ายักษ์ผลักไสไถลล้ม ผ้านุ่งห่มหายหาละล้าละลัง
พวกสาวสาวเหล่าที่ตระหนี่ของ ฉวยเงินทองมุดใต้ถุนกลบฝุ่นฝัง
บ้างห่อผ้าคว้าถุงพะรุงพะรัง นางชาววังวิ่งพัลวันไป ฯ
๏ ท้าวอินณุมาศมาปราสาทพระลูกรัก ร้องว่ายักษ์จะมาจับยังหลับใหล
พระฟื้นองค์ทรงทราบกราบท้าวไท ได้ยินไพร่พลโห่เป็นโกลา
จึงทูลว่าอย่าทรงปรารภร้อน จะราญรอนสังหารผลาญยักษา
แล้วอ่าองค์สรงชลสุคนธา ออกนั่งหน้าแท่นรัตน์ชัชวาล
เห็นเสนีพี่เลี้ยงพร้อมเพรียงหน้า จึงตรัสสั่งเสวกาปรีชาหาญ
ให้เอาทรายรายรอบขอบปราการ แล้วโอมอ่านอาคมเป่าลมไป
บรรดาทรายกลายเป็นเช่นมนุษย์ ถืออาวุธหอกปืนยืนไสว
อันพวกเหล่าชาวบูรีก็ดีใจ เห็นจะไม่แพ้ยักษ์ด้วยศักดา
ดูพยนต์พลทรายกายสิทธิ์ อักนิษฐ์นับแสนอยู่แน่นหนา
รู้โห่ร้องลองแรงแกว่งสาตรา พระบิดาดีใจกระไรเลย
พระร้องว่าข้าเฝ้าสาวสนม อย่าปรารมภ์กลัวยักษ์นักเลยเหวย
แล้วยืนดูหมู่พหลอยู่บนเกย ด้วยไม่เคยเห็นฤทธิ์วิทยา ฯ
๏ ฝ่ายเอกองค์ทรงยศโอรสราช ให้อุปราชกับเสนีมียศถา
อยู่กำกับทัพพยนต์บนเสมา รายรักษาป้อมปราการทวารบัง
แล้วพระองค์ทรงยนต์พลกระดาษ เสกด้วยศาสตร์ไสยเวทวิเศษขลัง
เป็นวิหคนกอินทรีมีกำลัง ให้พร้อมทั้งโยธาพลากร[๒]
ต่างแกว่งกลอกหอกดาบดูวาบวับ ทั้งหน้าหลังคั่งคับสลับสลอน
สมถวิลยินดีชุลีกร กราบบิดรทูลลาจะราวี
พระบิดาอาวรณ์อวยพรให้ จงมีชัยจัตุพักตร์พวกยักษี
ทั้งเวทมนตร์ดลประสิทธิ์เรืองฤทธี ปราบไพรีราพณ์ร้ายให้วายชนม์ ฯ
๏ พระสิงหไกรภพเคารพรับ ให้กองทัพขานโห่โกลาหล
ขึ้นทรงนั่งหลังวิหคนกพยนต์ แล้วเดินพลออกประตูบูรพา
ถึงที่กว้างทางเกวียนออกเตียนล่ง[๓] เห็นช้างทรงจัตุพักตร์ท้าวยักษา
ให้หยุดยั้งตั้งกองป้องปีกกา อยู่ตรงหน้ากุมภัณฑ์ประจัญบาน
พลางยิ้มย่องร้องว่าพญายักษ์ มาไกลนักเหนื่อยองค์น่าสงสาร
จงหยุดยั้งรั้งรอพอสำราญ พระลูกหลานอยู่ดีหรือมีภัย ฯ
๏ อสุรินทร์ยินคำซํ้าโทโส พระเสโทซึมโซมชโลมไหล
เหม่อ้ายโจรโกญจาชะล่าใจ หากหนีได้จึงรอดไม่วอดวาย
ยังกลับนึกฮึกฮักมาซักถาม มึงเหลือลามแล้วตระกูลจะสูญหาย
พลางเร่งทัพขับพหลพลนิกาย จับผู้ร้ายเร็ววะอย่าละมัน
โยธาทัพรับสั่งไม่ยั้งหยุด รำอาวุธกวัดแกว่งล้วนแข็งขัน
บ้างฮึกโหมโรมรุกไล่บุกบัน พระยาธรรอนรันประจัญรับ
อสุรากล้าหาญเงื้อขวานง้าว ทั้งแหลนหลาวฟันฟาดเสียงฉาดฉับ
ตีพยนต์พลรบสมทบทัพ แล้วรุกกลับแทรกซ้อนเข้ารอบราญ
ล้วนเรี่ยวแรงแทงฟันพระขรรค์ฟาด เผ่นพิฆาตฆ่ายักษ์ไล่หักหาญ
ทั้งไพร่นายตายล้มลงซมซาน เลือดดังธารท่วมนองท้องสุธา
ศพอสูรมูลกองเต็มท้องทุ่ง บ้างไส้พุงเรี่ยรายทั้งซ้ายขวา
ที่เหลือตายนายทัพกลับเข้ามา พยนต์พระยาธรทะยานผลาญชีวัน ฯ
๏ ฝ่ายท้าวจัตุพักตร์เห็นยักษ์ยับ กระทืบขับช้างที่นั่งดังกังหัน
เสียงฮูมแปร๋นแล่นทะลวงกำลังมัน หางหูชันชักแทงกวัดแกว่งงา
เหยียบพยนต์ป่นยับแล้วกลับฟื้น ทะลึ่งยืนต่อแย้งแทงยักษา
ท้าวกุมภัณฑ์ฟันฟาดด้วยสาตรา ถูกพระยาธรพยนต์ไม่ทนทาน ฯ
๏ พระสิงหไกรภพเข้ารบรับ กระโจนจับจัตุพักตร์ด้วยหักหาญ
ท้าวแปดกรรอนรันประจัญบาน นกทะยานเหยียบช้างไม่ห่างกัน
ทั้งปากจิกปีกตีขยี้เล็บ กุญชรเจ็บซวนเซซบเหหัน
ยักษ์ขยับรับพลาดพระฟาดฟัน ถูกกุมภัณฑ์ขาดกลางทั้งช้างพลาย
เป็นสองซีกฉีกดิ้นสิ้นชีวิต ดับดวงจิตไปสวรรค์เหมือนมั่นหมาย
พวกพหลพลไกรทั้งไพร่นาย เห็นเจ้าตายต่างราบก้มกราบกราน ฯ
๏ พระสิงหไกรภพเสร็จรบยักษ์ ค่อยผ่อนพักพาอำมาตย์มาราชฐาน
ขึ้นประทับพลับพลาบนปราการ พวกยักษ์มารกราบก้มบังคมคัล
บิตุราชมาตุรงค์องค์กระษัตริย์ มาเยียดยัดที่พลับพลาสุทธาสวรรย์
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์นางกำนัล ดูกุมภัณฑ์หัวร่อต่อกระซิก
บ้างผินหน้าว่าเจ้าเขี้ยวยาวโง้ง จมูกโด่งตาพองผมหยองหยิก
บ้างก็ว่าน่ากลัวพวกหัวพริก หัวเราะริกรูปร่างโคร่งคร่างครัน
พระบิตุรงค์โองการกับลูกรัก พญายักษ์หยาบช้าก็อาสัญ
อันรากโษสโกฏิแสนแน่นอนันต์ จะผ่อนผันคิดอ่านประการใด ฯ
๏ พระนบนอบตอบสนองว่ากองทัพ จะให้กลับไปบูรีตามวิสัย
ทั้งลูกรักจักลาพระคลาไคล เอาศพไปให้องค์นางนงคราญ
ตามพวกพ้องของเขาได้เผาศพ ตามขนบนัคเรศประเทศสถาน
จะให้พี่จินดาปรีชาชาญ ครองเมืองมารมารันกันไพรี
แล้วลูกรักจักพาบุตราราช กับนุชนาฏมาประณตบทศรี
สนองคุณมุลิกาฝ่าธุลี จนชีวีวอดวายเหมือนหมายใจ ฯ
๏ สองกระษัตริย์ตรัสตอบว่าชอบแล้ว ตามลูกแก้วจะคิดอ่านการไฉน
แล้วพานางนัดดามาเวียงไชย พ่อจะได้ชมชื่นทุกคืนวัน
แล้วชวนองค์นงลักษณ์อัคราช ยุรยาตรจากพลับพลาสุทธาสวรรย์
พร้อมห้ามแหนแสนสุรางค์นางกำนัล ไปสุวรรณปรางค์มาศปราสาทไชย ฯ
๏ หน่อกระษัตริย์ตรัสสั่งช่างมนุษย์ ให้เตรียมบุษบกรัตน์จรัสไข
มณฑปนพเก้าแก้วประไพ กับโกศใส่ศพตั้งบัลลังก์รัตน์
มีเครื่องสูงชุมสายรายสองแถว ทั้งฉัตรแก้วเกศแกมแจ่มจรัส
ทานตะวันกรรภิรุมราชวัติ เครื่องกระษัตริย์สู่สวรรคครรไล
ตั้งหน้าหลังสังข์แตรเกณฑ์แห่โหม กลองประโคมเภรีปี่ไฉน
พวกยักษีรี้พลสกลไกร ประนมมือถือดอกไม้ทั้งไพร่นาย
พวกพยนต์คนธรรพ์ทั้งคันธรรพ ให้สำหรับเจ้าพราหมณ์ตามผันผาย
พวกเทวาพระยาธรอยู่ตอนท้าย คอยเรียงรายรับเสด็จสำเร็จการ ฯ
๏ ปางพระองค์ทรงโฉมประโลมสวาท กับอุปราชอ่าองค์สรงสนาน
ประดับเครื่องเรืองจรัสชัชวาล แก้วประพาฬเพชรพรายกระจายวง
ครั้นเสร็จสรรพจับพระขรรค์กัลเม็ด สองเสด็จยุรยาตรดังราชหงส์
มาทูลลาบิตุราชมาตุรงค์ สองพระองค์อวยชัยแล้วไคลคลา
เคลื่อนพหลพลมารทหารแห่ เป่าสังข์แตรฆ้องกลองก้องเวหา
พยนต์หงส์ทรงมณฑปขึ้นนภา ค่อยร่อนราปีกกางไปกลางพล
แล้วทัพพราหมณ์สามแสนแน่นแห่โห่ ถือเขนโล่ลอยสล้างไปกลางหน
เจ้าพราหมณ์ขี่หัสดินบินโบกบน เป็นนายทัพขับพลสกลไกร
แล้วทัพพระสิงหไกรภพยก พระทรงนกอินทรีบินแผ่นดินไหว
พระยาธรเทวาสุราลัย เหาะแห่แหนแน่นในโพยมมาน
ทั้งสามทัพนับโกฏิอุโฆษศึก ประโคมครึกครื้นฟ้าสุธาสถาน
แต่พวกยักษ์พักตร์คลํ้าไม่สำราญ ต่างสงสารเจ้านายฟายนํ้าตา
เสียงแซ่ซ้องร้องไห้ในอากาศ โอ้พระคุณสูญญาติวาสนา
เคยปราบแดนแผ่นดินสิ้นสุธา ครั้งนี้มาสู่สวรรคครรไล
เคยดับเข็ญเย็นเกล้าทุกเช้าคํ่า เปรียบเหมือนนํ้าในมหาชลาไหล
จะแลลับนับปีแต่นี้ไป จะเปลี่ยวใจอสุราทั่วสากล
พลางครวญครํ่ารํ่าสะอื้นเสียงครื้นครั่น เหมือนฟ้าลั่นลมดังกำลังพหล
เสียงประโคมโครมครืนพื้นอำพน รีบเหาะกล่นเกลื่อนมาถึงธานี
ลงหยุดทัพยับยั้งอยู่ข้างหน้า แจ้งกิจจาถึงพระมเหสี
ทั้งโฉมยงนงนุชพระบุตรี วิ่งมาที่หน้าพระลานชานชลา
เห็นมณฑปศพใส่ในโกศแก้ว เปิดดูแล้วทอดกายทั้งซ้ายขวา
ทั้งสองนางต่างองค์ทรงโศกา ข้อนอุราเสือกซบสลบไป ฯ
๏ พวกท้าวนางต่างประคองสองกระษัตริย์ บ้างนวดพัดเซ็งแซ่เข้าแก้ไข
ค่อยฟื้นองค์ทรงแรงแข็งพระทัย ต่างรํ่าไรโศกาด้วยอาดูร
มเหสีตีทรวงเสียงฮักฮัก โอ้ปิ่นปักปัถพินมาสิ้นสูญ
จะเสียวงศ์พงศ์ยักษ์ศักดิ์ตระกูล จะตามทูลกระหม่อมม้วยเสียด้วยกัน
พระธิดาว่าโอ้พระบิตุเรศ เคยปกเกศชุบย้อมถนอมขวัญ
ให้ผาสุกทุกเวลาทิวาวัน ยังไม่ทันแทนพระคุณมาสูญลับ
พระวงศาว่าทูลกระหม่อมแก้ว นิพพานแล้วมืดเหมือนดังเดือนดับ
นางห้ามแหนแสนอาลัยว่าไปทัพ เคยคอยรับหรือมาร้างถึงวางวาย
นางพญาว่าพระคุณมาสูญเสีย เหมือนศอเมียขาดกระเด็นไม่เห็นหาย
จะโศกซํ้ารํ่ารับแต่อับอาย จะสู้ตายให้พ้นทนทรมาน
พระธิดาว่าพระคุณทูลกระหม่อม เคยถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงลูกหลาน
แต่ครั้งนี้มีโทษไม่โปรดปราน ไปรอนราญจนสวรรคครรไล
พระวงศาว่าแต่นี้ไม่มีสุข จะรับทุกข์ทุกเวลานํ้าตาไหล
สนมนางต่างว่านับจะลับไป จะมิได้เฝ้าองค์พระทรงยศ
ทั้งเสนาข้าเฝ้าเหล่าทหาร ให้สงสารแสนวิโยคโศกสลด
แต่สองนางอย่างจะม้วยระทวยทด ทรงกำสรดโศกาด้วยอาวรณ์ ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาวราฤทธิ์ เข้านั่งชิดโฉมฉายสายสมร
น้อมบังคมชนนีชุลีกร พระมารดรจงโปรดที่โทษทัณฑ์
อันธรรมดาฟ้าดินถิ่นทวีป ย่อมรักชีพชีวาจะอาสัญ
พระยกทัพนับแสนไปแน่นนันต์[๔] จะผลาญวงศ์พงศ์พันธุ์ให้บรรลัย
จึงต้องสู้ภูวนาถเธอพลาดพลั้ง มิทันยั้งอาวุธสุดแก้ไข
ซึ่งเดิมเหตุเภทพาลประการใด ย่อมทราบใต้บาทาสารพัน
นางฟังคำชำเลืองดูลูกเขย ช่างเฉลยลิ้นลมก็คมสัน
สมกับสร้อยสุดาวิลาวัณย์ ที่ผูกพันพยาบาทค่อยคลาดคลาย
จึงตรัสตอบขอบใจที่ได้ศพ มาพานพบพงศ์ประยูรไม่สูญหาย
อันองค์ท้าวเจ้าโทโสโมโหร้าย จึงได้อายอัปยศถึงปลดปลง
อันเมืองยักษ์นคเรศทุกเขตขอบ เจ้าจงครอบครองความตามประสงค์
ขอฝากเหล่าเผ่าตระกูลประยูรวงศ์ ฝูงอนงค์นักสนมกรมใน
ทั้งเสนาสามนต์พวกพลด้วย พ่อจงช่วยปกครองให้ผ่องใส
แม่จะขอพ่อเชิญพระศพไป บรรจุไว้ในถํ้าตามธรรมเนียม ฯ
๏ พระสิงหไกรภพอภิวาท ตามพระบาทมาตุรงค์เผ่าพงศา
อันสมบัติพัสถานการพารา ถวายฝ่ายุคลพระชนนี
จะอยู่ด้วยช่วยพระศพจนเสร็จสรรพ แล้วจะกลับไปบำรุงชาวกรุงศรี
ขอพระองค์จงสำราญผ่านบูรี อย่าราคีกินแหนงแคลงพระทัย ฯ
๏ นางทรงฟังสั่งสร้อยสุดาว่า เลือกสาวสรรค์กัลยาอัชฌาสัย
ไปจัดแจงแต่งห้องทองประไพ เชิญพระไปหยุดหย่อนผ่อนสำราญ
แล้วตรัสสั่งเสนาพวกข้าเฝ้า เชิญศพเข้าปราสาทราชฐาน
ได้ทำบุญมุนีอันมีญาณ อุทิศทานไปถึงท้าวเจ้าเวียงไชย ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์ มาปรางค์รัตน์รจนาที่อาศัย
สร้อยสุดาพาโอรสยศไกร เข้าเฝ้าในแท่นที่ศรีไสยา
พระอุ้มบุตรสุดสวาทขึ้นใส่ตัก พิศพักตร์มิได้ผิดขนิษฐา
กอดประทับรับขวัญจำนรรจา พระชลนาไหลหลั่งลงพร่างพราย
คิดถึงความยามยากเมื่อพรากพลัด จะเอื้อนอรรถมิได้พระทัยหาย
ทั้งอัคเรศชลเนตรลงฟูมฟาย พระลูกชายชวนพลอดฉอดฉอดไป
เห็นโศกาว่าตุ๊กแกแน่ขอรับ จะกินตับคอยมองอย่าร้องไห้
ทั้งสององค์ทรงพระสรวลทั้งชลนัยน์ พลางกอดจูบลูบไล้พระลูกยา
ครั้นสายัณห์ร่วมสุพรรณภาชน์เสวย แล้วชมเชยพระกุมารด้วยหรรษา
พอราตรีพี่เลี้ยงพระนมมา ประคองพาหน่อไทไปบรรทม ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร ร่วมบรรจถรณ์ทรงฤทธิ์สนิทสนม
พระอิงแอบแนบน้องประคองชม ชื่นอารมณ์รับขวัญจำนรรจา
เมื่อสงครามทรามสวาทเจ้าคลาดแคล้ว เหมือนเสียแก้วนัยเนตรของเชษฐา
ต้องจากนุชสุดรักไปนครา กินนํ้าตาต่างเข้าทุกเช้าเย็น
เป็นบุญช่วยด้วยไม่เคยจะเลยลับ จึงได้กลับทวนทบมาพบเห็น
ที่โศกเศร้าเร่าร้อนจะหย่อนเย็น เหมือนม้วยมอดรอดเป็นมาเห็นกัน
สงสารน้องหมองรูปด้วยซูบผอม แต่ไม่สิ้นกลิ่นหอมถนอมขวัญ
พลางจุมพิตชิดเชยเหมือนเคยกัน นางคำนับอภิวันท์จำนรรจา
ซึ่งตรัสบอกออกโอษฐ์ว่าโปรดน้อง พระคุณของทรงศักดิ์นั้นหนักหนา
อันน้องนี้มิวายฟายนํ้าตา แต่ครองใจไว้ท่าฝ่ายุคล
ถึงสิบปี[๕]มีแต่เศร้าให้เหงาหงิม มิได้ยิ้มแย้มพักตร์แต่สักหน
จึงซูบผอมตรอมตรมระทมทน ประจวบจนวันนี้ค่อยดีใจ
พระไปอยู่บูรีถึงมีทุกข์ คงจะปลุกปลื้มจิตพิสมัย
ด้วยพร้อมพรักนักสนมกรมใน เห็นจะไม่เหมือนน้องนองน้ำตา ฯ
๏ พระแย้มยิ้มพริ้มเพราว่าเจ้าพี่ ถึงแม้นมีมิได้มาดปรารถนา
เคยถนอมกล่อมกลอกถึงดอกฟ้า เห็นดอกหญ้าไม่นิยมจะชมเชย
มิรู้ลืมปลื้มใจวิไลลักษณ์ พี่เคยรักเคยเรียงเคียงเขนย
พลางชิดชมสมสองตระกองเกย ถนอมเชยโฉมน้องประลองโลม
อัศจรรย์ชั้นเชิงเหมือนเพลิงดับ พอลมกลับพัดกระพือติดฮือโหม
เป็นควันคลุ้มกลุ้มพยับอับโพยม สะท้านสะทึกครึกโครมโพยมบน
สลาตันปั่นป่วนเมื่อจวนรุ่ง เป็นฝนฟุ้งฟ้าผ่าถึงห้าหน
ต่างแช่มชื่นรื่นสำราญบานกมล พระสุริยนเยี่ยมฟ้านภาลัย
อยู่เมืองมารนานนับได้เดือนเศษ กับอัคเรศร่วมจิตพิศมัย
ชื่นอารมณ์ชมโอรสยศไกร อันเภทภัยไม่มีมาบีฑา ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์เผ่าพงศ์ยักษ์ อยู่พร้อมพรักไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ทำบุญศพครบเดือนไม่เคลื่อนคลา จึงแต่งราชรัถาเทียมพาชี
เชิญมณฑปศพใส่พิไชยรถ พวกดาบสนำชักพวกยักษี
พอโพล้เพล้เวลาเช้าราตรี จุดอัคคีโคมสว่างตามทางไป
ทั้งหน้าหลังสังข์แตรเป่าแห่โหม กลองประโคมครื้นครั่นเสียงหวั่นไหว
ออกประตูบูรพาพนาลัย บรรจุไว้ภูผานอกธานี
แล้วสำเร็จเสร็จการปลูกศาลเจ้า บนเนินเขาที่กลบศพยักษี
อยู่เซ่นศพครบเสร็จเจ็ดราตรี ต่างกลับมาธานีไม่มีภัย
พระสิงหไกรภพส่งศพแล้ว ค่อยผ่องแผ้วพักตราตรัสปราศรัย
สั่งกุมภัณฑ์บรรดาเสนาใน เราจะไปอยู่บำรุงกรุงโกญจา
ต้องห่างบาทมาตุรงค์คิดสงสาร จึงมอบการนคเรศให้เชษฐา
อยู่แทนเราเอาธุระอสุรา ให้เพิ่มผาสุกสวัสดิ์กำจัดภัย
จงสัตย์ซื่อถือบทตามกฎหมาย อย่าคิดร้ายทุจริตผิดวิสัย
แม้นประมาทราชทัณฑ์จะบรรลัย ทำชอบได้เกียรติยศจะงดงาม
แม้นมีศึกฮึกสู้มาจู่จาบ คิดปรามปราบเสียให้เตียนซึ่งเสี้ยนหนาม
ได้เย็นเกล้าชาวบูรีแลชีพราหมณ์ เจริญความสุขสง่าแก่ธานี ฯ
๏ พราหมณ์ก้มราบกราบงามลงสามท่า ดูโฉมหน้าอิ่มเอมเกษมศรี
ทูลขอบคุณมุลิกาฝ่าธุลี แล้วภูมีหันเมินดำเนินมา
ตรัสชวนองค์นงลักษณ์อัคราช ทั้งหน่อนาถรามวงศ์เผ่าพงศา
ไปปราสาทราชฐานพระมารดา น้อมวันทาทูลแถลงให้แจ้งการ
ลูกให้พี่ที่รักอยู่รองบาท บำรุงราชนิเวศน์ประเทศสถาน
ให้เผ่าพงศ์วงศาเสนามาร สืบสำราญทั้งจังหวัดปัถพี
แต่ลูกรักอัคเรศโอรสราช ขอลาบาทบงกชบทศรี
ไปเฝ้าพระชนกชนนี แม้นอยู่ดีแล้วจะได้เวียนไปมา ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์แสนสงสาร ด้วยรักหลานลูกเลี้ยงไม่เดียงสา
เคยเฝ้าแหนแสนสวาทไม่คลาดคลา จะลับพักตร์ลักขณาเหลืออาลัย
จึงว่าแม่แก่เฒ่าอยู่เปล่าเปลี่ยว สุดจะเหลียวแลหาที่อาศัย
พระบิตุรงค์ทรงธรรม์ก็บรรลัย หมายจะได้ฝากชีวิตแก่ธิดา
จะจากไปไกลแม่จะแลลับ จะทุกข์ทับดังชีวังสิ้นสังขาร์
กอดกุมารหลานแอบแนบอุรา ทรงโศกากำสรดสลดใจ
แล้วว่าพระสิงหไกรภพเล่า แม้นใจเจ้าจะเป็นเชื้อนับเนื้อไข
แม่จะขอพ่อรามวงศ์ไว้ แต่พอได้ชื่นจิตเห็นธิดา ฯ
๏ พระฟังคำจำจนให้อ้นอั้น ชำเลืองผันพักตร์พิศขนิษฐา
เห็นโฉมยงทรงสะอื้นกลืนนํ้าตา กิริยายังกังวลถึงชนนี
จึงทูลว่าข้าบาทนี้คลาดแคล้ว พระลูกแก้วเกิดอุรามารศรี
สุดแต่องค์นงนุชพระบุตรี ลูกจนใจไม่รู้ที่จะเจรจา ฯ
๏ พระมารดรวอนประโลมโฉมเฉลา แม่รักเท่าชีวิตไม่อิจฉา
จะพลัดพรากจากไปต้องไกลตา เห็นนัดดาจะค่อยคลายสบายใจ
นางเคารพนบนอบตอบสนอง พระคุณของชนนีจะมีไหน
ซึ่งประสงค์องค์โอรสยศไกร ถวายไว้ใต้พระบาทมาตุรงค์
พระชนนีดีใจดังได้แก้ว อุ้มหลานแล้วเชยชมสมประสงค์
จอมกระษัตริย์ตรัสชวนนวลอนงค์ ทูลลาองค์อัยกีแล้วลีลา
มาสู่ปรางค์พลางสะท้อนถอนใจใหญ่[๖] ด้วยอาลัยลูกน้อยละห้อยหา
พระโศกเศร้าเข้าในที่ไสยา สร้อยสุดาจัดสรรกำนัลใน
ล้วนรุ่นราวสาวน้อยได้ร้อยถ้วน วิไลล้วนลักขณาอัชฌาสัย
นางมนุษย์บุตรท้าวเจ้ากรุงไกร บิดาไปพามาให้ช้านาน
กับทั้งสี่พี่เลี้ยงเคยเคียงชิด จะตามติดไปโกญจามหาสถาน
บรรดาเหล่าสาวสรรค์พนักงาน จัดพรมม่านมุ้งหมอนที่นอนน้อย
ทั้งเครื่องแต่งแป้งกระแจะกระจกหวี นํ้ามันตะนีแหนบตะไกรมีดไม้สอย
มารวบรวมพร้อมพรั่งอยู่ทั้งร้อย นั่งเตรียมคอยพระบุตรีจะลีลา ฯ
๏ ฝ่ายเจ้าพราหมณ์รามราชเรียบพหล ทัพพยนต์พลนิกายทั้งซ้ายขวา
บุษบกกระจกบังมีหลังคา เทียมปักษาหัสดินนกอินทรี
เทียบเกยข้างปรางค์มาศราชฐาน เหมือนวิมานเมืองฟ้าในราศี
โยธาทัพนับแสนแน่นธานี ในราตรีเตรียมเสร็จสำเร็จการ
ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์เผ่าพงศ์ยักษ์ อุ้มหลานรักจากปราสาทราชฐาน
ขึ้นปรางค์ทองห้องธิดายุพาพาล นางก้มกรานกราบยุคลชนนี
เชิญให้นั่งยังสุวรรณบรรจถรณ์ นางรํ่าสอนสร้อยสุดามารศรี
สายสุดใจไปอยู่ต่างบุรี อย่าให้มีผิดพลั้งระวังภัย
แม่โฉมยงจงอุตส่าห์สวามิภักดิ์ บำรุงรักภัสดาอัชฌาสัย
อันชายอื่นหมื่นแสนทั้งแดนไตร จะหาสู้ภูวไนยไม่ได้แล้ว
ทั้งสมพักตร์ศักดิ์ตระกูลประยูรหงส์ ได้สืบวงศ์ว่านเครือทั้งเชื้อแถว
กุศลสร้างปางก่อนบห่อนแคล้ว พระลูกแก้วจงอุตส่าห์พยายาม
อย่าดึงดื้อถือตัวให้ผัวง้อ จะเป็นข้อเข็ดหลาบด้วยหยาบหยาม
แม้นท้าวหวังสั่งสอนจงผ่อนตาม อย่าทูลความขวางขัดภัสดา
หนึ่งสนมกรมในผู้ใดโปรด ถึงจะโกรธอย่าให้ออกมานอกหน้า
เธอรักเขาเจ้าอย่าขัดพระอัชฌา เหมือนคงคาขึ้นคงกลับลงคลอง
จงทำชอบนอบน้อมค่อยออมอด บำรุงรสรักใคร่อย่าให้หมอง
แม่เนื้อเย็นเป็นที่พึ่งพี่น้อง จงตรึกตรองครององค์ให้จงดี
หนึ่งบิตุราชมาตุรงค์ของทรงฤทธิ์ อย่าควรคิดขัดข้องให้หมองศรี
จงฝากองค์วงศาสวามี ได้เป็นที่พึ่งพาให้ถาวร
ระวังตัวผัวรักแล้วมักหน่าย จะอับอายเร่งฟังแม่สั่งสอน
จะเดินทางกลางชลาพนาดร จงถาวรพูนสวัสดิ์กำจัดภัย ฯ
๏ นางรับสั่งบังคมประนมสนอง ลูกขอลาฝ่าละอองจงผ่องใส
แม้นชาตินี้ชีวันไม่บรรลัย ลูกมิได้ลืมพระคุณกรุณา
แม้นมารดรร้อนโรคทุกข์โศกเศร้า จะมาเฝ้าฟูมฟักอยู่รักษา
แล้วสั่งวงศ์พงศ์พันธุ์จำนรรจา พิไรรํ่าอำลาต่างอาลัย
จนดึกดื่นกลืนกลั้นที่รันทด โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
พระมาตุรงค์วงศาต่างลาไป นางเข้าในแท่นรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ ครั้นรุ่งแจ้งแสงสูรย์จรูญจรัส สองกระษัตริย์ฟื้นองค์สรงสนาน
ประดับเครื่องเรืององค์อลงการ สร้อยสังวาลอินทรธนูชมพูนุท
นางโฉมยงทรงมณีศิโรเพศ ภูวเรศสวมทรงพระมงกุฎ
ครั้นเสร็จสรรพกับองค์อนงค์นุช ไปทรงบุษบกรัตน์ชัชวาล
พี่เลี้ยงเหล่าสาวสรรค์อยู่ชั้นลด กั้นกลิ้งกลดบดบังพระสุริย์ฉาน
เคลื่อนวิหคนกพลพยนต์ทะยาน โห่สะท้านสะเทื้อนลั่นสนั่นดัง
หัสดินบินคว้างกลางอากาศ ดูเกลื่อนกลาดโยธาทั้งหน้าหลัง
สนั่นเสียงเพียงโพยมจะโทรมพัง ทั้งเสียงสังข์แตรกลองก้องโกลา
ค่อยลอยเลื่อนเคลื่อนคลายตามสายเมฆ แลวิเวกอ้างว้างกลางเวหา
งามพระองค์นงลักษณ์เคียงพักตรา ดังสุริยาเคียงกันกับจันทร
งามพี่เลี้ยงเมียงหมอบนบนอบน้อม ข้าหลวงล้อมดังสุรางค์นางอัปสร
บ้างเฝ้าเฟี้ยมเยี่ยมสุวรรณที่บัญชร ค่อยเลื่อนร่อนลอยลมชมสุธา
เป็นทุ่งแถวแนวนํ้าลำสมุทร ไม่สิ้นสุดเรียงรายทั้งซ้ายขวา
คีรีเรียงเคียงคั่นอรัญวา ดูไกลตาต่ำเตี้ยเรี่ยไรไร
จบสุดสิ้นดินแดนแผ่นพิภพ มหรณพแลละลิ่วหวิวหวิวไหว
ดูกว้างขวางว้างเวิ้งวิเวกใจ ไม่มีไม้หมอกมัวไปทั่วทิศ
ฝูงมัจฉาปลาร้ายขึ้นว่ายเกลื่อน สังเกตเหมือนซิวซ่าปลาสลิด
เหล่าละเมาะเกาะแก่งแกล้งพินิจ กระจิริดเรี่ยนํ้าขึ้นรำไร
ครั้นสุริยงลงลับเหลี่ยมสิงขร พระจันทรแจ่มกระจ่างสว่างไสว
ดารารอบขอบฟ้านภาลัย เห็นดวงใหญ่เท่ากระบุงดูรุ่งเรือง
ด้วยสูงสุดบุษบกกระจกกระจ่าง จับหน้านางนวลแก้มแฉล้มเหลือง
ต่างชื่นแช่มแย้มแกลแลชำเลือง ประจำเมืองเหมือนแก้วดูแวววาม
พระแนบนวลชวนชมแสงเดือนหงาย ดารารายเรียงจำรูญนางทูลถาม
พระพรายพริ้มยิ้มหยอกพลางบอกนาม นั่นดาวยามสามดวงช่วงอัมพร
ที่เรียงรายพรายพราวดาวลูกไก่ เห็นไรไรเรียงจรัสประภัสสร
โน่นดาวหงส์วงสว่างดูหางงอน ทิศอุดรจระเข้เล่ห์กุมภา
นั่นดาวนางอย่างผู้หญิงจริงนะเจ้า สำคัญเต้าเต่งกายทั้งซ้ายขวา
ดาวหามผีสีขาวโน่นดาวกา โน่นดาวม้าก็เหมือนม้าอาชาไนย
โน่นดาวเสือเหลือร้ายพลอยพรายพร่าง ที่อยู่กลางดาวเต่าถัดดาวไถ
โน่นดาวลำสำเภามีเสาใบ ที่อยู่ใต้สำเภานั่นดาวปลา
นางหมอบเมียงเคียงชิดเพ่งพิศพักตร์ ดูรู้จักแจ้งจิตทุกทิศา
พี่เลี้ยงเหล่าสาวศรีพลอยปรีดา นางท้าวแขนแหงนหน้าตั้งตาแล
จนล่วงสามยามสงัดกำดัดดึก ประกายพฤกษ์โชติช่วงดังดวงแข
สองกระษัตริย์ทัศนาตรงหน้าแกล ดูกระแสสายสมุทรสุดสายตา
จะแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าเป็นเงาเมฆ แสนวิเวกกลางทะเลในเวหา
นางทูลถามตามประสงค์ว่าคงคา กำหนดว่ากว้างขวางเป็นอย่างไร
พระเชยพลางทางเล่าว่าเจ้าพี่ ไม่มีที่สุดลงว่าตรงไหน
แต่โบราณท่านว่าครุฑวุฒิไกร กายาใหญ่ยิ่งคีรีมีศักดา
แต่บินหนักกวักละโยชน์เป็นโสดสุด ข้ามสมุทรหมายฝั่งด้วยกังขา
ออกบินโบยโดยกำลังอหังการ์ จนสุริยาเย็นรอนก็อ่อนใจ
ไม่เห็นแดนแผ่นดินจะสิ้นชีพ ลงจับครีบมัจฉาพออาศัย
แล้วถามปลาว่าฝั่งนั้นยังไกล หรือเกือบใกล้จงแสดงให้แจ้งความ
ฝ่ายมัจฉาปลาแขยงแถลงเล่า ว่าตัวเรากระจิริดให้คิดขาม
อยู่อาศัยใกล้สุธาพยายาม หากินตามชายฝั่งระวังภัย
จะออกลึกนึกกลัวเจียมตัวอยู่ มิได้รู้ข้างโน้นอยู่หนไหน
ครุฑสดับกลับหลังไม่หวังไป จึงมิได้แจ้งเหตุประเทศทาง
คำโบราณท่านเปรียบประเทียบว่า พระมหาสมุทรสุดกว้างขวาง
พลางแอบอุ้มจุมพิตกระชิดนาง นี่ค่าจ้างที่พี่เล่าให้เจ้าฟัง
นางอายเอียงเมียงหมอบพระชอบชื่น สำราญรื่นมิรู้สิ้นถวิลหวัง
ขอตัดความข้ามพ้นที่วนวัง ไม่รอรั้งรีบมาถึงธานี
หยุดประทับยับยั้งอยู่ข้างหน้า พระชวนอัครชายามารศรี
ทั้งสาวสรรค์บรรดาฝูงนารี ไปอัญชลีบิตุราชมาตุรงค์
แล้วทูลความตามเรื่องในเมืองยักษ์ ได้นงลักษณ์เหมือนจิตคิดประสงค์
แล้วแก้ไขใส่ความ[๗]รามวงศ์ อยู่ด้วยองค์อัยกีไม่ลีลา ฯ
๏ สองกระษัตริย์โสมนัสด้วยลูกรัก พลางพิศพักตร์บุตรีสุณิสา
สำอางเอี่ยมเทียมเทพธิดา ดูดวงหน้าเนตรขนงดังวงเดือน
ทั้งคมขำลํ้าอย่างนางมนุษย์ ประเสริฐสุดหมื่นสตรีไม่มีเหมือน
งามเสงี่ยมเอี่ยมอิ่มเมื่อยิ้มเยื้อน พินิจนางพลางเอื้อนโองการทัก
เป็นกุศลหนหลังเจ้าทั้งสอง ได้คู่ครองสมบูรณ์ประยูรศักดิ์
จงปกป้องครองกรุงบำรุงรัก เป็นปิ่นปักนักสนมกรมใน
จะรักเจ้าเท่าบุตรสุดสวาท อย่าหมายมาดเคลือบแคลงแหนงสงสัย
พระมารดาปรานีศรีสะใภ้ เฝ้าลูบไล้รับขวัญจำนรรจา
น่าเอ็นดูรู้ดีเป็นที่ยิ่ง เสงี่ยมหญิงสงวนนามงามนักหนา
จะรักเจ้าเท่ากันไม่ฉันทา แม่อุตส่าห์สงวนองค์เจ้าจงดี ฯ
๏ นางรับสั่งบังคมบรมนาถ ขอรองบาทบงกชบทศรี
ให้เหมือนองค์พระชนกชนนี จนชีวีวอดวายเหมือนหมายใจ
พระมารดาว่าสงสารพระหลานรัก ใคร่พบพักตร์มิได้เห็นเป็นไฉน
น่าเสียดายหมายจะเลี้ยงไว้เวียงไชย เผอิญให้ขัดขวางเสียอย่างนี้
แล้วว่าเจ้าเล่าก็มาเมื่อยล้านัก ไปหยุดพักปรางค์มาศปราสาทศรี
โอรสรับอภิวันท์อัญชลี พาเทวีเยื้องย่างไปปรางค์ทอง
ขึ้นแท่นรัตน์ชัชวาลสำราญรื่น ทุกวันคืนคํ่าเช้าไม่เศร้าหมอง
พี่เลี้ยงเหล่าชาววังที่นั่งรอง อยู่ในห้องฉากตั้งกำบังตา ฯ
๏ ฝ่ายห้ามแหนแสนงอนแต่ก่อนเก่า ที่เคยเฝ้าภูวนาถไม่ปรารถนา
นึกว่าพระมเหสีองค์นี้มา จะโสภาสักเพียงไหนจะใคร่ชม
จึงทรงศักดิ์รักเหลือไม่เบื่อหน่าย ถ้าแยบคายใช้ชิดสนิทสนม
หรือพริ้งเพริศเลิศลํ้าทั้งขำคม จะได้ชมโฉมเจ้าแล้วคราวนี้
ต่างแต่งกายหมายใจจะไปอวด ได้ประกวดกันกับพระมเหสี
บ้างอาบนํ้าซ้ำถูสบู่ดี ฉีกสำลีม้วนไม้กรีดไรรอย
บ้างผัดหน้าทากระแจะบ้างแกะสิว บ้างกันคิ้วค้อมงอนดังช้อนหอย
เปิดคันฉ่องมองพิศตะบิดตะบอย ชำเลืองลอยหน้าตาให้น่าชม
บ้างสีชี่[๘]ยาฟันเป็นมันขลับ ฝนหมึกจับต่างเขม่าหวีเผ้าผม
ขัดขมิ้นกลิ่นกลบบ้างอบรม ต่างนุ่งห่มสมหน้าทุกนารี
ถึงเวรเฝ้าเข้าไปให้ใช้สอย เห็นโฉมสร้อยสุดามารศรี
ดังเดือนเพ็งเปล่งฟ้าไม่ราคี ถึงทั้งมีลูกเต้ายังเพราพริ้ง
ประไพพักตร์ลักษณะพระวิลาส ดูผุดผาดลํ้าเลิศประเสริฐหญิง
ที่เหิมฮึกนึกไว้อายใจจริง เหลือจะชิงชมชิดทำบิดเบือน
แต่ลูกสาวท้าวพระยาพวกข้าหลวง ทุกกระทรวงห้ามแหนไม่แม้นเหมือน
ต่างเมินหมางห่างแหทำแชเชือน เที่ยวเล่นเพื่อนพิศวาสละราชการ
ฝ่ายองค์พระสิงหไกรภพนั้น พร้อมพงศ์พันธุ์ผ่านสมบัติพัสถาน
ทั่วประเทศเขตแคว้นแสนสำราญ เภทภัยพาลมิได้มีมาบีฑา ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์องค์โอรส พระอัยกีมียศเลี้ยงรักษา
ค่อยอยู่เย็นเป็นสุขทุกเวลา นางพญารักใคร่ไม่ไกลองค์
ครั้นเติบใหญ่ให้เรียนเขียนหนังสือ แล้วฝึกปรือสงครามตามประสงค์
ขี่ช้างม้ากล้าหาญชาญณรงค์ ได้เครื่องทรงท้าวไทอัยกา
ใส่เกือกเกราะเหาะได้ด้วยกายสิทธิ์ ไม่เพี้ยนผิดจัตุพักตร์ท้าวยักษา
คทาธรศรจักรทรงศักดา ได้ครบครันชันษาสิบห้าปี ฯ
๏ นางกระษัตริย์จัดตั้งวิรุณพัฒ เป็นพงศ์จัตุพักตร์มีศักดิ์ศรี
เฉลียวฉลาดอาจองทรงฤทธี ให้เป็นที่พี่เลี้ยงเคียงนัดดา
ลูกอำมาตย์มหาดเล็กเด็กห้าร้อย หนุ่มน้อยน้อยน่ารักล้วนยักษา
สำหรับตามรามวงศ์พงศ์นรา ออกทรงรถคชาหน้าพระลาน
เวลาเย็นเล่นคะนองแยกสองทัพ พี่เลี้ยงกับหน่อไทไล่ทหาร
เข้าหักโหมโรมรันประจัญบาน ต่างรอนราญรับรองด้วยว่องไว
ถือดาบหวายไม้ตะบองทั้งสองข้าง ต่างตีต่างแทงฟันเสียงหวั่นไหว
ชุลมุนวุ่นวิ่งเข้าชิงชัย ไพร่ต่อไพร่จับกุมเป็นกลุ่มกัน
นายต่อนายกรายทวนกระบวนรบ ขับสินธพโถมถลาม้าถลัน
พระโจมตีพี่เลี้ยงเลี่ยงไม่ทัน ถูกด้วยคันศรถลาตกพาชี
ทหารพลอยถอยทัพกลับชนะ เสียงเหะหะโห่แซ่พวกแพ้หนี
พี่เลี้ยงแตกแสกหน้าพอราตรี กลับไปที่เคหารักษากาย
พระหน่อไทได้ชนะยิ่งสนุก ไปปรางค์มุขมนเทียรวิเชียรฉาย
ทุกเช้าเย็นเป็นสุขสนุกสบาย ไม่อันตรายเริงรื่นทุกคืนวัน ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์พรหมบรมนาถ เสวยราชราไชมไหศวรรย์
เป็นปิ่นปักรักษาเมืองมารัน พร้อมกำนัลนักสนมกรมใน
กับนางรัชฎาสูรประยูรยักษ์ เป็นที่รักร่วมจิตพิสมัย
อสุรีมีโอรสยศไกร ให้ชื่อชัยสุริยาปรีชาชาญ
เกศาเศียรเวียนวงดังกงจักร ประไพพักตร์เพียงบิดาทั้งกล้าหาญ
เรียนไตรเพทเวทวิชาโหราจารย์ แต่อายุกุมารสิบสองปี
ให้ติดตามรามวงศ์ดำรงรัก สามิภักดิ์พูนเพิ่มเฉลิมศรี
ถึงหน้าแล้งแต่งสารมารมนตรี ไปโกญจาธานีทุกปีไป
ถึงปีกุนขุนมารถือสารตอบ มานบนอบอ่านแจ้งแถลงไข
ว่าสาราปรารภเจ้าภพไตร ให้ท้าวไทเชษฐาเมืองมารัน
ด้วยชนกชนนีโมลีโลก ประชวรชราวาตโรคให้โศกศัลย์
หมอพิทักษ์รักษาสิบห้าวัน ทั้งสององค์ทรงสวรรคครรไล
จะจัดแจงแต่งการงานพระศพ ตามขนบเมรุทองอันผ่องใส
ให้รามวงศ์องค์โอรสยศไกร ทูลลาอัยกีมายังธานี
แต่เมืองยักษ์นคเรศให้เชษฐา อยู่พาราว่าขานการกรุงศรี
พอจบความพราหมณ์จินดาพามนตรี ไปทูลพระอัยกีที่ปรางค์ทอง ฯ
๏ ฝ่ายนางนาฏมาตุรงค์ว่าสงสาร ช่างนิพพานพร้อมพรั่งกันทั้งสอง
แล้วซักไซ้ไต่ถามตามทำนอง จะแต่งของช่วยงานประการใด
ก็สุดแท้แต่พราหมณ์ให้งามพักตร์ จะเกณฑ์ยักษ์ไปช่วยด้วยก็ได้
ให้นัดดาพาพหลสกลไกร ไปช่วยให้เสร็จสรรพแล้วกลับมา ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมประนมสนอง ทำเมรุทองสูงเยี่ยมเทียมเวหา
ทั้งราชวัติฉัตรธงอลงการ์ พระเบญจาห้าชั้นสุวรรณรัตน์
ประดับเพชรเจ็ดสีมณีโชติ ตั้งพระโกศแก้วแกมแจ่มจรัส
แล้วมีงานการพาราสารพัด ตามกระษัตริย์สู่สวรรคครรไล
จะเกณฑ์ยักษ์สักหมื่นแต่พื้นทหาร ไปช่วยงานแบกหามตามวิสัย
ของช่วยศพจบพระหัตถ์จงจัดไป เป็นผ้าไตรเงินตราสารพัน
แล้วทูลลามายังพระโรงนอก ให้หมายบอกเกณฑ์พหลพลขันธ์
เลือกล้วนช่างทั้งหมื่นพื้นฉกรรจ์ อีกเจ็ดวันจะเสด็จให้เสร็จการ
เสนายักษ์พรักพร้อมน้อมประณต ไปเตรียมรถราเชนทร์เกณฑ์ทหาร
ทั้งจะใส่ไตรผ้าคชาธาร พวกยักษ์มารหมื่นขุนวิ่งวุ่นวาย ฯ
๏ ฝ่ายยักษีพี่เลี้ยงพระหน่อนาถ เป็นแผลหน้าพยาบาทไม่ขาดหาย
พ่อของมันนั้นก็ฆ่าเจ้าตาตาย อ้ายลูกชายยังซ้ำแกล้งทำกู
จะทำบ้างยั้งมือถือว่าเจ้า มันทำเราไม่ลดให้อดสู
พระอัยกีอีเฒ่าเอาศัตรู มาเชิดชูชุบเลี้ยงเพียงนัดดา
ให้เครื่องทรงยงยุทธ์อาวุธเพชร รู้ระเห็จเหาะเหินเดินเวหา
จะฆ่าฟันมันไม่ตายวายชีวา แต่นิ่งนึกตรึกตราอยู่ช้านาน
พอคิดได้อัยกาเทพาสูร จอมตระกูลกินราศักดาหาญ
กับท้าวไทอัยกาได้สาบาน จะคิดอ่านไปถึงได้พึ่งพา
อันกรุงไกรไปทางทิศพายัพ จะลวงจับรามวงศ์ส่งยักษา
อีกเจ็ดวันมันจะไปกรุงโกญจา จะคิดพาแยกเยื้องไปเมืองมาร
คิดอุบายหมายมุ่งจนรุ่งเช้า เข้าไปเฝ้าหน่อนาถในราชฐาน
ทำทูลถามตามเรื่องเคืองรำคาญ พระกุมารเล่าแถลงให้แจ้งใจ
อีกหกวันฉันจะต้องยกกองทัพ จะไปกับน้องหรือจิตคิดไฉน
พระอัยกีอัยกานิคาลัย จะต้องไปช่วยปลงตามวงศ์วาน
พี่เลี้ยงแจ้งแกล้งว่าแม้นช้านัก เหมือนไม่รักพระบิดาจะว่าขาน
รู้เมื่อไรไปเมื่อนั้นให้ทันการ พระวงศ์วานจะเห็นว่าเป็นดี
กับเสนาห้าร้อยยกถอยก่อน ข้าเคยจรแจ้งทางหว่างวิถี
ไปถึงพระชนกชนนี จะยินดีดังประสงค์จำนงใน
อันสิ่งของกองทัพต่อสรรพเสร็จ ตามเสด็จตามประสาอัชฌาสัย
หน่อกระษัตริย์ตรัสตอบว่าขอบใจ กระนั้นไปพรุ่งนี้เถิดดีครัน
พี่บอกกล่าวบ่าวไพร่เสียให้รู้ แต่เช้าตรู่เตรียมกายจะผายผัน
พี่เลี้ยงรับกลับมาตรวจตรากัน ผูกช้างมั่นม้าพยศรถวิมาน
พวกโยธีขี่ม้าทั้งห้าร้อย มาเตรียมคอยหน่อนาถราชฐาน
สักสามยามรามวงศ์องค์กุมาร มากราบกรานทูลพระอัยกี
ฉันรู้ข่าวผ่าวร้อนนอนไม่หลับ จะรีบไปได้กลับมากรุงศรี
ยังหลายวันครั้นจะรอก็ช้าที รุ่งพรุ่งนี้นัดดาขอลาไป ฯ
๏ นางพญาว่าหนทางต่างประเทศ ต้องข้ามเขตเขาป่าชลาไหล
เป็นลูกเจ้าท้าวพระยาจะคลาไคล มีบ่าวไพร่พร้อมพรั่งจึงบังควร
พวกพลน้อยพลอยนายนี้ขายหน้า ฟังยายว่าพ่อคุณอย่าหุนหวน
ค่อยยกไปให้งามตามกระบวน อย่าโดยด่วนไม่ได้ภัยจะมี ฯ
๏ พระนัดดาว่าทหารหม่อมฉันหัด รู้สันทัดทำศึกไม่นึกหนี
ถึงโกฏิแสนแม้นมาจะราวี สังหารชีวีให้บรรลัยลง
จงโปรดเกล้าคราวเดียวอย่าเหนี่ยวหน่วง ให้ได้ล่วงเหมือนจิตคิดประสงค์
ถึงน้อยไปไม่อายขายบาทบงสุ์ ด้วยเผ่าพงศ์พวกพ้องของบิดา ฯ
๏ นางฟังคำรํ่าบ่นว่าล้นเหลือ ว่ากระไรไม่เชื่อเบื่อหนักหนา
ช่างไม่คิดจิตใจเหมือนอัยกา ไม่รักหน้ารักนามก็ตามที ฯ
๏ พระชื่นชอบนอบนบอภิวาท ทูลลาบาทบงกชบทศรี
นางตรัสช่วยอวยชัยไปจงดี อย่าให้มีเภทภัยสิ่งใดพาน
แม้นไปปะปัจจามิตรอย่าคิดรบ จงหลีกหลบมาประเทศเขตสถาน
อย่าอาจองจงจำคำโบราณ ชลธารน้อยนักแพ้อัคคี
พระรามวงศ์ทรงฟังตรัสสั่งสอน ชุลีกรกราบประณตบทศรี
พอแจ่มแจ้งแสงทองหอกลองตี มาเข้าที่สรงชลสุคนธา
สนับเพลาเนากระหนกนุ่งยกแย่ง รีบจัดแจงโจงสะพักเหมือนยักษา
ใส่เสื้อทองฉลององค์อลงการ์ กันสาตราเกราะเพชรเกล็ดมังกร
เกี่ยวกระหวัดรัดอกปกอุหลัด ปั้นเหน่งเนาว์นพรัตน์ประภัสสร
สวมมงกุฎบุษย์สว่างกระจ่างจร ทองพระกรแก้วจินดาพาหุรัด
ธำมรงค์วงวาวพลอยพราวเพชร แต่ละเม็ดค่าเมืองเรืองจำรัส
ห้อยอุบะมะลิลาจำปาทัด พระแสงขัดซ้ายขวาคทาธร
พระบาทบงสุ์ทรงเกือกแก้วกระจ่าง ลงจากปรางค์มาศไชยดังไกรสร
ท้าววรจันทร์กั้นกลดบทจร มาหยุดหย่อนยืนดูหมู่โยธี
ขึ้นทรงอาสน์ราชรถกลิ้งกลดกั้น ยักษ์โลทันนั่งหน้าเป็นสารถี
พลนิกายซ้ายขวาขี่พาชี พี่เลี้ยงขี่ไอยรานำหน้าพล
ให้ตั้งโห่โยธาทั้งห้าร้อย ต่างเหาะลอยเลื่อนสล้างกลางเวหน
เสียงพิลึกครึกโครมโพยมบน ดูเกลื่อนกล่นกลาดฟ้านภาลัย
อภิรุมชุมสายรายระยับ ข้างหน้าทัพธงทิวปลิวไสว
ลับประเทศเขตแคว้นเข้าแดนไพร พอจวนใกล้สุริยนสนธยา ฯ
๏ บังเกิดลางกลางโพยมครึกโครมครื้น เมฆทะมึนมืดมิดทุกทิศา
เป็นเปลวปลาบวาบพรายพร่างสายตา พอฟ้าผ่าเปรี้ยงลงถูกกงรถ
เรือนปะแหรกแตกกระจายข้างท้ายหัก อาชาชักฉีกตลอดม้วยมอดหมด
พระรามวงศ์ทรงยืนยอดบรรพต ให้องค์สั่นรันทดสลดใจ
ทั้งโยธาห้าร้อยลอยลงป่า ด้วยลมกล้าเหลือจะต้านทานไมไหว
แต่พี่เลี้ยงเคียงคลอพระหน่อไท ร้องเรียกไพร่พลมาพร้อมหน้ากัน ฯ
๏ หน่อกระษัตริย์ตรัสถามตามวิตก เรารีบยกพลนิกายจะผายผัน
มาถึงนี่วิบัติอัศจรรย์ จะป้องกันคิดอ่านประการใด
พี่เลี้ยงว่าฟ้าฟาดแต่ราชรถ คนทั้งหมดมิได้เห็นเป็นไฉน
ทั้งนี้เพราะเคราะห์ม้าจึงพาไป ซึ่งจะให้พาชีถึงที่ตาย
จะเลิกทัพกลับคืนเข้าเมืองเล่า อดสูชาวเวียงวังสิ้นทั้งหลาย
เหมือนพวกเราเขลาขลาดใช่ชาติชาย แต่ต้องสายฟ้าผ่าก็ล่าพล
คำโบราณท่านเปรียบประเทียบว่า อยู่ใต้ฟ้าแล้วตัวอย่ากลัวฝน
ถึงรถแตกแยกยับไม่อับจน ทรงช้างต้นตัดทางไปกลางไพร
ข้าจะนำตำแหน่งรู้แห่งชัด หนทางลัดหลีกมหาชลาไหล
ข้ามลำเนาเขาเขินเหาะเหินไป กำหนดในสามเดือนถึงเหมือนกัน ฯ
๏ รามวงศ์หลงเล่ห์พี่เลี้ยงยักษ์ พลอยฮึกฮักเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
ขึ้นทรงช้างข้างท้ายนายโลทัน พี่เลี้ยงนั้นขี่ม้านำหน้าทัพ
ยกโยธาห้าร้อยเหาะลอยเลื่อน ข้ามโขดเขื่อนเขาเคียงเรียงสลับ
แสงเดือนหงายหมายจิตทิศพายัพ หวังจะจับพระกุมารผลาญชีวัน ฯ
๏ จะกลับกล่าวเจ้าพราหมณ์รามราช เมื่อหน่อนาถเสด็จไปแต่ไก่ขัน
จะทูลความห้ามไว้ก็ไม่ทัน คิดพรั่นพรั่นไพรีจะบีฑา
จึงรีบรัดจัดของเกณฑ์กองทัพ ได้เสร็จสรรพไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้ลูกน้อยกลอยใจชัยสุริยา คุมโยธาขุนนางไปต่างกาย
ให้รีบตามรามวงศ์คงจะพบ จึงสมทบพลขันธ์พาผันผาย
ทุกหมวดกองป้องกันอันตราย ลูกเจ้านายนะอย่าให้มีภัยพาล ฯ
๏ ขุนนางยักษ์พรักพร้อมน้อมคำนับ แล้วยกทัพทุ่มกลองตีฆ้องขาน
เคลื่อนรถรัตน์อัสดรกุญชรชาญ เหาะทะยานลอยละลิ่วเป็นทิวไป
ทั้งธงเทียวเขียวแดงแสงสลับ โห่ร้องรับพร้อมกันเสียงหวั่นไหว
พวกเสนีขี่ม้าเคลื่อนคลาไคล ล้อมช้างชัยสุริยาลอยมากลาง
รีบตามหน่อวรนาถก็คลาดแคล้ว ข้ามทุ่งแถวแนวเนาภูเขาขวาง
ไม่เห็นหายหมายไปได้ไกลทาง รีบขับช้างตามเสด็จได้เจ็ดวัน
ถึงวังวนชลธารไม่พานพบ ยิ่งปรารภเร่งพหลพลขันธ์
รีบเหาะตามข้ามไปก็ไม่ทัน จนกุมภัณฑ์พลนิกรออกอ่อนใจ
ได้เดือนหนึ่งถึงฝั่งมหรณพ ไม่พานพบรามวงศ์ยิ่งสงสัย
ไม่หยุดยั้งรั้งรอตามหน่อไท ถึงกรุงไกรโกญจาพอราตรี
หยุดประทับยับยั้งอยู่พรั่งพร้อม ที่ริมป้อมนอกประตูบูรีศรี
ครั้นเช้าชัยสุริยาพาเสนี ไปพร้อมที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ จะกล่าวถึงทรงศักดิ์กับอัคเรศ เป็นปิ่นเกศกระษัตรามหาศาล
ไม่โศกเศร้าเช้าค่ำแสนสำราญ เยาวมาลย์ทรงครรภ์ไม่คั่นปี
อันนางน้องรองรามวงศ์นั้น ชื่อเหมวรรณน้องถัดชื่อรัศมี
เป็นสององค์นงนุชพระบุตรี ยังน้องที่แท้งบ้างทั้งวางวาย
สิบสี่องค์คงสองพี่น้องนาฏ อยู่ปรางค์มาศมนเทียรวิเชียรฉาย
ทุกเช้าเย็นเป็นสุขสนุกสบาย เจ้าขรัวยายพระพี่เลี้ยงเคียงประคอง
แต่องค์พระสิงหไกรภพนั้น สองทรงธรรม์สิ้นชนม์ให้หม่นหมอง
ออกอำมาตย์อาสน์โถงพระโรงทอง คิดตรึกตรองตรัสงานการนคร ฯ
๏ กุมารชัยสุริยาพาอำมาตย์ เข้าเฝ้าบาทบพิตรอดิศร
ดอกไม้ทองของสำหรับสดับปกรณ์ ของมารดรช่วยศพทูลครบครัน
แล้วทูลว่ารามวงศ์องค์โอรส พระทรงยศยกพหลพลขันธ์
จากนครก่อนมาได้ห้าวัน ตามไม่ทันจนถึงเขตนิเวศน์วัง
๏ พระสิงหไกรภพฟังจบแจ้ง อนาถแหนงนึกในพระทัยหวัง
เมื่อไม่ให้ใครนำมาลำพัง หรือข้ามฝั่งเฟือนหลงในคงคา
แม้นพบใครไถ่ถามตามสังเกต ได้แจ้งเหตุแล้วคงตรงมาหา
พระตรัสพลางทางชวนชัยสุริยา ขึ้นสู่ปราสาททองห้องสุวรรณ
ตรัสเล่าความรามวงศ์กับนงลักษณ์ มานานนักยังไม่ถึงไอศวรรย์
นี่บุตรพี่ที่บำรุงกรุงมารัน ดูผิวพรรณมิได้ผิดกับบิดา
พระสอนให้ไหว้องค์นางนงลักษณ์ นางนึกรักรับขวัญด้วยหรรษา
ถามถึงวงศ์พงศ์พันธุ์จำนรรจา พระมารดาอยู่ดีหรือมีภัย ฯ
๏ กุมารหมอบนอบนบอภิวาท เชิงฉลาดทูลแจ้งแถลงไข
ด้วยเดชะพระเดชปกเกศไป อันเภทภัยไม่มีมาบีฑา
แต่องค์พระอัยกีมีรับสั่ง ให้ทูลทั้งสององค์ทรงยศถา
พระศพงานการใหญ่มิได้มา ด้วยชราท่าทางก็ห่างกัน
ให้นัดดามาแทนแม้นสำเร็จ พระศพเสร็จสั่งไว้ให้หม่อมฉัน
กราบทูลขอหน่อนราไปมารัน ให้ทรงธรรม์คิดถึงพระอัยกี
ทั้งสององค์ทรงพระสรวลสำรวลร่า กลัวนัดดาจะไม่กลับไปกรุงศรี
เสร็จธุระจะให้ไปเป็นไรมี แล้วจัดที่แท่นให้ชัยสุริยา
อยู่ปรางค์ทองห้องกั้นชั้นเฉลียง บำรุงเลี้ยงเพียงองค์โอรสา
แล้วสั่งให้จ่ายเสบียงเลี้ยงโยธา ยังรอท่าพระโอรสต้องงดงาน ฯ
๏ จะจับกล่าวท้าวเทพาสุราราช ครองพารากาลวาศราชฐาน
คีรีรอบขอบเขื่อนเหมือนปราการ พลมารมากพ้นคณนา
อยู่ไพชยนต์มนเทียรวิเชียรรัตน์ แจ่มจรัสราวกับดาววาวเวหา
มเหสีที่รักร่วมชีวา ชื่อนางเทพกินราปิ่นนารี
งามประโลมโฉมวิไลชาวไกรลาศ มีองค์ราชธิดามารศรี
ดังนางสวรรค์ชันษาสิบห้าปี ชื่อโฉมแก้วกินรีศรีโสภา
จะไปไหนใส่ปีกกินเรศ รู้ประเวศเหาะเหินเดินเวหา
นางห้ามแหนแสนสุรางค์สำอางตา อสุราเริงรื่นทุกคืนวัน
ถึงเวลาราตรีเข้าที่ลับ ให้เคลิ้มหลับคล้ายจริตนิมิตฝัน
ว่าองค์ท้าวเจ้าพาราเมืองมารัน ยื่นพระขรรค์ให้พระองค์ทั้งธงชัย
ประเดี๋ยวหนึ่งพระอาทิตย์ฤทธิรุทร ตามมาฉุดชิงกันเสียงหวั่นไหว
พญามารราญรอนพออ่อนใจ ธงพระขรรค์นั้นเป็นไฟไหม้กายา
เหลือจะทนรนร้อนพระกรบาท กระเด็นขาดจากกายทั้งซ้ายขวา
สะดุ้งตื่นฟื้นองค์คิดสงกา พอเวลารุ่งรางสว่างวัน
นึกสงสัยให้หาโหราเฒ่า เข้ามาเฝ้าเล่าตามเนื้อความฝัน
โหรคำนับรับสั่งตั้งเลขจันทร์ เอาฤกษ์วันบวกคูณแล้วทูลทาย
ซึ่งกระษัตริย์จัตุพักตร์ที่รักใคร่ ให้ธงชัยกับพระขรรค์เหมือนมั่นหมาย
พวกพารามารันอันเป็นชาย จะถวายเกียรติยศให้งดงาม
ด้วยยามจันทร์วันศุกร์เป็นทุกขลาภ จะได้ปราบปัจจามิตรจะคิดขาม
ซึ่งว่าองค์อาทิตย์มาติดตาม จะเกิดความขุ่นเคืองถึงเมืองมาร
คือผู้ที่มีบุญจุลจักร จะหาญหักชิงสมบัติพัสถาน
ธงพระขรรค์อันเป็นไฟประลัยลาญ คือพวกพาลไพรีจะบีฑา
ซึ่งภูธรกรบาทเด็ดขาดนั้น จะโศกศัลย์เสียวงศ์เผ่าพงศา
ขอพระองค์ทรงฤทธิ์อิศรา จงบูชาราหูพระสุรกาล
พระฟังคำทำนายหมายประมาท เราชายชาติช้างงาปรีชาหาญ
ถ้าแม้นผิดพระสยมทั้งพรหมมาร ไม่มัสการ[๑]ผู้ใดทั้งไตรภพ
สักโกฏิแสนแม้นมาเป็นข้าศึก กูก็นึกสนุกอีกไม่หลีกหลบ
ถึงราหูสุริยามาสมทบ กูจะรบรับสู้ไม่บูชา
พลางแต่งองค์ทรงเครื่องแล้วเยื้องย่าง ออกขุนนางเฝ้าฝ่ายทั้งซ้ายขวา
ตรัสประภาษราชการงานพารา อสุราราษฎรไม่ร้อนรน ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์พงศ์กระษัตริย์ วิรุณพัฒนำทางมากลางหน
ครั้นพลบคํ่าสำนักหยุดพักพล พอสุริยนเยี่ยมทวีปก็รีบไป
ถึงแดนด่านชานพารากาลวาศ พบพวกลาดตระเวนถามตามสงสัย
พี่เลี้ยงว่ามาเฝ้าสองท้าวไท ข้างม้าใช้ทราบว่าชาวมารัน
ไม่ห้ามปรามตามใจให้ไปเฝ้า เหมือนร่วมเจ้าสองฝ่ายต่างผายผัน
พี่เลี้ยงพามาถึงชานปราการพลัน พอสายันต์หยุดอยู่นอกบูรี
ได้กูบช้างต่างอาสน์ไสยาสน์หลับ ให้วาบวับหวาดหวั่นมิ่งขวัญหนี
ฝันว่าไฟไหม้จังหวัดปัถพี เปลวอัคคีหุ้มห้อมเข้าล้อมองค์
ให้อัดอั้นควันคลุ้มกลุ้มตรลบ พระเสือกซบลงกับที่ธุลีผง
จะม้วยมรณ์ร้อนสุดพอภุชงค์ คาบพระองค์จากที่อัคคีควัน
ต้องสายฝนชุ่มชื่นระรื่นจิต แต่ปวดพิษนาคาเพียงอาสัญ
พอรู้สึกนึกวิบัติอัศจรรย์ แสงตะวันส่องสว่างกระจ่างตา
ดูยักษีพี่เลี้ยงเคยเคียงใกล้ คิดจะใคร่แก้ฝันผินผันหา
เห็นแต่ไพร่ไม่แถลงแจ้งกิจจา แต่ตรึกตรากริ่งใจเกรงภัยพาล ฯ
๏ ฝ่ายพี่เลี้ยงเลี่ยงไปแต่ใกล้รุ่ง เช้าในกรุงกาลวาศราชฐาน
เวลาเฝ้าเข้าประณตบทมาลย์ พระเห็นหลานจัตุพักตร์ตรัสทักทาย
เอ๊ะนัดดามาใดจะใคร่รู้ เที่ยวเกี้ยวชู้หรือมาเที่ยวค้าขาย
หรือขัดข้องท่องเที่ยวอยู่เดียวดาย พระสหายอยู่ดีหรือมีภัย ฯ
๏ วิรุณพัฒกลัดกลั้นอั้นสะอื้น อุตส่าห์ฝืนทูลแจ้งแถลงไข
อันองค์พระอัยกานิคาลัย เสียกรุงไกรกับมนุษย์เพราะบุตรี
แล้วทูลตามความหลังตั้งแต่ต้น ตลอดจนมาประณตบทศรี
ขอพระคุณบุญญาฝ่าธุลี โปรดเป็นที่พึ่งให้พ้นภัยพาล
เทพาสูรฉุนแค้นแน่นแสนสุด เหม่มนุษย์ประมาททำอาจหาญ
น้อยหรือมาฆ่าสหายกูวายปราณ กูจะผลาญทั้งโคตรตามโทษทัณฑ์
จงจับอ้ายรามวงศ์ลงเหล็กไว้ อย่าเพิ่งให้ชีวามันอาสัญ
จับพ่อแม่แก่เฒ่าพวกเผ่าพันธุ์ มาพร้อมกันจึงทำให้หนำใจ
จะเชือดเนื้อเอาเกลือทาให้สาหัส แล้วผูกมัดแผ่ตะรางกลางน้ำไหล
ใส่พวกพ้องของมนุษย์แล้วจุดไฟ คลอกเสียให้ตายสิ้นด้วยดินปืน ฯ
๏ วิรุณพัฒทัดทานกุมารนี้ อาวุธมีแม้นมัดจะขัดขืน
ข้าจะรับจับเองไม่เครงครื้น ขอขุนหมื่นไปด้วยได้ช่วยกัน
แล้วทูลลาพาพวกผู้คุมยักษ์ มาที่พักพวกพหลพลขันธ์
จึงบอกความรามวงศ์ว่าทรงธรรม์ ให้กุมภัณฑ์มาเชิญอย่าเนิ่นนาน
จงจัดแจงแต่งองค์สระสรงนํ้า พระเชื่อคำลุ่มหลงน่าสงสาร
จึงปลดเปลื้องเครื่องทรงอลงการ วางบนพานเพชรพาดทั้งสาตรา
พวกผู้คุมกุมภัณฑ์รุมกันจับ เอาเชือกพับผูกมัดพระหัตถา
พระตะลึงตึงองค์ด้วยสงกา เขาใส่คาขื่อซํ้าแล้วจำตรวน
ทั้งโซ่สวมกรวมคอไม่ต่อเถียง ฝ่ายพี่เลี้ยงสมคะเนแกล้งเสสรวล
พระแสนแค้นแน่นในใจรัญจวน จนองค์ซวนเซล้มไม่สมประดี
พวกผู้คุมรุมฉุดไม่หยุดยั้ง ล้อมหน้าหลังลากจูงเข้ากรุงศรี
พระกลืนกลํ้านํ้าตาไม่พาที จนถึงที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ ท้าวกุมภัณฑ์ครั้นเห็นยังเป็นเด็ก เหม่ลูกเล็กหัวพองจองหองหาญ
ไม่หมอบนั่งบังคมไม่ก้มกราน อ้ายพวกพาลพงศ์พันธุ์จะบรรลัย ฯ
๏ พระรามวงศ์องอาจชาติกระษัตริย์ ว่าแค้นขัดเคืองเข็ญเป็นไฉน
ถ้าแม้นว่ากล้าจริงไปชิงชัย นี่ลวงให้หลงมาน่าไม่อาย
เราสัตย์ซื่อถือญาติชาติโกหก ใครจะยกยอมึงอย่าพึงหมาย
จงเร่งมาฆ่ากูจะสู้ตาย ไม่เสียดายชีวิตสักนิดเดียว
อสุรินทร์ยินคำยิ่งซํ้าแค้น กระทืบแท่นขึงสง่านัยน์ตาเขียว
น้อยไปหรือดื้อดีเช่นนี้เจียว มันคนเดียวฆ่าตายจะหายความ
ประจานไว้ให้ระยำสมนํ้าหน้า เอาขึ้นขาหยั่งถ่างไว้กลางสนาม
พวกผู้คุมรุมฉุดว่าพูดลาม ฉวยโซ่ล่ามลากถูพระสู้ทน
เดินไม่ตรงองค์ซวนด้วยตรวนโซ่ อุตส่าห์โซเซย่างกลางถนน
ถึงประตูผู้คุมพวกกุมภณฑ์[๒] ยกขึ้นบนขาหยั่งนั่งยองยอง
ติดคาคองอมือใส่ขื่อเหล็ก สายโซ่เหล็กล่ามรั้งไว้ทั้งสอง
พวกตรวจตรัสพัศดีนั่งตีฆ้อง เสียงจองหง่องจองหง่องป่องป่องดัง ฯ
๏ พวกหญิงชายฝ่ายประชาบรรดายักษ์ มาดูนักโทษหนุ่มต้องคุมขัง
ทั้งยักษีที่สาวเป็นชาววัง มาคับคั่งพรั่งพรูดังดูงาน
เห็นรูปงามยามเศร้าเธอเหงาง่วง นางข้าหลวงต่างว่าน่าสงสาร
ซื้อส้มสูกลูกไม้มาให้ทาน พระกุมารมิได้รับด้วยอับอาย ฯ
๏ วิรุณพัฒจึงจัดเครื่องประดับ ซึ่งสำหรับรามวงศ์ส่งถวาย
พญายักษ์รักมิตรคิดเสียดาย ของสหายเก็บไว้ในไพชยนต์
แล้วตรัสสั่งเสนีให้กรีทัพ ที่สำหรับรบศึกได้ฝึกฝน
ทั้งม้ารถคชสารชาญผจญ จะยกพลไปสังหารผลาญไพรี
วรุณพัฒนัดดาพลห้าร้อย ล้วนหนุ่มน้อยนำทางกลางวิถี
ครั้นสั่งเสร็จเสด็จจากแท่นมณี ขึ้นสู่ที่ปรางค์มาศปราสาทไชย
ฝ่ายอำมาตย์บาดหมายให้นายหมวด จึงเกณฑ์ตรวจเตรียมกันเสียงหวั่นไหว
แจกเสื้อหมวกพวกพลสกลไกร อสูรใส่ปีกบินเหมือนกินรา
ทั้งหน้าหลังตั้งถ้วนกระบวนทัพ เกณฑ์กำกับเกียกกายทั้งซ้ายขวา
มีปีกป้องกองแซงแต่งโยธา เป็นเสือป่าแมวเซา[๓]เป็นเหล่ากัน
ถือเขนโล่โตมรศรกำซาบ ทั้งดั้งดาบปืนแต่งล้วนแข็งขัน
คทาธรศรเสน่าทั้งเกาทัณฑ์ พลกุมภัณฑ์เพียบจังหวัดปัถพี
รถที่นั่งตั้งเวไชยันต์รัตน์ เทียมกัณฐัศว์ซ้ายขวามีสารถี
เทียบประทับกับเกยแก้วมณี แต่ราตรีเตรียมถ้วนกระบวนมาร ฯ
๏ ครั้งรุ่งเช้าท้าวเทพาสุราราช ตื่นไสยาสน์อ่าองค์สรงสนาน
นํ้าหอมฟุ้งปรุงปนสุคนธาร นางอยู่งานที่สรงประจงพัด