Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
เมื่อสู้กันมันก็ข่วนแต่ล้วนเล็บ ยังคิดเจ็บใจอยู่ไม่รู้หาย
น้อยหรือชะสลบเสือกซบกาย ใช้อุบายหลายประการอีมารยา
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าพระคุณของเมียเอ๋ย กระไรเลยหลงรักเขาหนักหนา
เมียศัตรูงูเห่าไปเอามา มันเจ้ายาแฝดเสน่ห์ทั้งเล่ห์ลม
เมียดูพระจริตเห็นผิดนัก พระลืมรักห้ามแหนแสนสนม
จะต้องถูกหยูกยาต้องอาคม น้องปรารมภ์ร้อนใจมิได้วาย
ขอเชิญพระสะเดาะพระเคราะห์บ้าง ให้เสื่อมสร่างบางเบาบรรเทาหาย
ถึงต้องถูกหยูกยาบรรดาร้าย จะเคลื่อนคลายเคราะห์โศกสิ้นโรคภัย ฯ
๏ พระฟังคำกำลังเคลิ้มคลั่งอยู่ มิได้รู้สึกองค์ว่าหลงใหล
สำรวลพลางทางว่าช่างกระไร เจ้าช่างใส่ความคิดดูมิดเม้น
ข้ามันถูกหยูกยาประดาเสีย หลงด้วยเมียน้อยแน่เจ้าแลเห็น
แม้นสมสู่อยู่กับเจ้าทุกเช้าเย็น เห็นไม่เป็นอันตรายสบายดี
แล้วหลงเลี้ยวเสียวซาบให้ปลาบปลื้ม ตะลึงลืมสร้อยสุดามารศรี
คิดถึงเทพกินราไม่พาที กลับไปที่ตึกทองห้องบรรทม
ถนอมแนบแอบนางไม่ห่างพักตร์ ภิรมย์รักร่วมจิตสนิทสนม
ให้หอมหวนนวลเนื้อไม่เบื่อชม ด้วยอาคมลมแสลงแรงรังควาน ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์มิ่งมเหสี เห็นสามีลุ่มหลงน่าสงสาร
ห้ามไม่หยุดสุดจะขัดจะทัดทาน พระอาการฟั่นเฟือนไม่เหมือนเคย
ผิดจริตผิดพระรูปเศร้าซูบผอม เจ้าพระคุณทูลกระหม่อมของเมียเอ๋ย
จะผันแปรแก้ไขฉันใดเลย ยังไม่เคยพบเห็นเหมือนเช่นนี้
ดำริพลางนางให้หาโหราเฒ่า เข้ามาเฝ้าองค์พระมเหสี
ให้ชำระดวงชะตาพระสามี จะร้ายดีเป็นไฉนจะใคร่รู้ ฯ
๏ โหรพินิจคิดคูณทูลพระเคราะห์ จวบจำเพาะสุริยาถึงราหู
อังคารจันทร์นั้นวินาศราชครู ว่ามีผู้ใช้ฤทธิ์กฤตยา
ถูกกระทำอำนาจปีศาจสิง เหตุเพราะหญิงต่างประเทศเพศภาษา
ต่อปลายปีมีผู้รู้วิชา จะช่วยมาแก้ไขจึงได้คลาย
นางฟังคำกลํ้ากลืนสะอื้นอั้น เห็นแม่นมั่นเหมือนหนึ่งจิตที่คิดหมาย
ประทานทรัพย์กับบรรดาโหราทาย โหรถวายวันทาแล้วลาไป
นางกระษัตริย์อัดอั้นให้ตันจิต สุดจะคิดผันแปรสุดแก้ไข
ทุกเช้าคํ่ารำพึงตะลึงตะไล ร้อนฤทัยเทียมเพลิงละเลิงลาม
ละไว้นานบ้านเมืองจะเคืองขัด เกิดวิบัติเบียดเบียนเป็นเสี้ยนหนาม
จำจะลอบบอกข่าวเรื่องราวความ ไปถึงพราหมณ์จินดาเมืองมารัน
ให้มาช่วยด้วยเป็นเชื้อสายสนิท เขาศักดิ์สิทธิ์อิทธิเวทวิเศษขยัน
ดำริพลางนางทรงเขียนสารพลัน แล้วผูกพันผนึกพับประทับตรา
ให้ยักษีพิเรนเวนตำรวจ ตัวเร็วรวดร้ายกาจอาจอาสา
ขึ้นเหาะเหินเดินทางกลางเมฆา ได้เดือนหนึ่งถึงพาราลงธานี
ตรงไปเฝ้าเจ้าพราหมณ์ทูลความลับ น้อมคำนับกราบกรานส่งสารศรี
เจ้าพราหมณ์ถามตามโบราณการธานี เสร็จแล้วคลี่ศุภสารออกอ่านพลัน ฯ
๏ ในสารองค์นงลักษณ์อัคเรศ มงกุฎเกศโกญจามหาสวรรย์
มาแจ้งเหตุเชษฐากรุงมารัน ตามพงศ์พันธุ์ญาติมิตรสนิทใน
ด้วยเมียเก่าเจ้าพระยากาลวาศ ทำภูวนาถเคลิ้มองค์ลุ่มหลงใหล
ลืมว่าขานการบำรุงชาวกรุงไกร ให้คลั่งไคล้คลึงเคล้าทุกเช้าเย็น
ท้าวพระยาสามนต์คนทั้งหลาย ไม่สบายบ้านเมืองจะเคืองเข็ญ
มันหยาบช้าสารพัดวิบัติเป็น มิได้เว้นวันวิตกในอกตรอม
เดี๋ยวนี้พระจริตก็ผิดนัก วรลักษณ์ผิดรูปซีดซูบผอม
จะสิ้นบุญสูญปิ่นบดินทร์จอม จะเสียพร้อมทั้งตระกูลประยูรวงศ์
ขอเชิญพี่ที่สนิทมาคิดอ่าน ดำริการแก้ไขที่ใหลหลง
ให้เคลื่อนคลายหายคลั่งประทังองค์ ได้สืบวงศ์พงศ์จังหวัดปัถพี ฯ
๏ พอจบความพราหมณ์ตะลึงรำพึงคิด พระทรงฤทธิ์สังหารมารยักษี
มาเพลี่ยงแพ้แม่หม้ายเสียดายดี เพราะโลกีกรรมเอ๋ยไม่เคยเป็น
สงสารองค์ทรงสวัสดิ์ดังฉัตรแก้ว ทำร้ายแล้วไม่มีที่จะเห็น
จะไปรับดับร้อนให้ผ่อนเย็น จะได้เป็นความชอบประกอบการ
ดำริพลางทางสั่งเสนายักษ์ ให้อยู่รักษาเขตประเทศสถาน
ผูกพาหุรู้เหาะมีเบาะอาน เกณฑ์ทหารห้าสิบจะรีบไป
แล้วจัดแจงแต่งองค์ขึ้นทรงม้า เหาะลอยหลามข้ามมหาชลาไหล
ไม่หยุดยั้งรั้งรารีบคลาไคล ถึงกรุงไกรโกญจาลงธานี
เข้าหาเหล่าเถ้าแก่หลวงแม่เจ้า พาเข้าเฝ้าสร้อยสุดามารศรี
นางปราศรัยไถ่ถามความบูรี แล้วเล่าที่ทุกข์ร้อนแต่ก่อนการ
พระคลั่งไคล้ใหลหลงพะวงสวาท ไม่รักราชสมบัติพัสถาน
ไม่ตรัสถามความพารามาช้านาน ครั้นทัดทานทูลเตือนเฉยเชือนไป
ให้โหรเฒ่าเขาดูภูวนาถ ต้องปีศาจสิงองค์ให้หลงใหล
จะผันแปรแก้กันทำฉันใด จึงจะได้หายฤทธิ์กฤตยา ฯ
๏ พราหมณ์คำนับรับเสาวนีย์สนอง ถ้าถูกต้องกลเล่ห์เสน่หา
ข้าเรียนรู้ครูสอนแต่ก่อนมา จะอาสาเซ่นผีพลีกรรม
แก้ให้หายคลายเคลื่อนที่เฟือนคลั่ง ถอดถอนทั้งอาคมถมถนำ
แม้นรูปฝังบังรอยเด็กน้อยนำ ไปขุดจำเพาะที่ไม่มีแคลง
แล้วทูลลามายังท้องพระโรงหลวง พอดับดวงทินกรรอนรอนแสง
ตั้งบายศรีพลีบัตรให้จัดแจง พร้อมตำแหน่งจัตุสดมภ์กรมวัง
ให้ทารกหกขวบยืนทั้งแปดทิศ ลงยันต์ปิดกลางศีรษะปัถมัง
ถือเทียนไชยไว้ทุกคนบนบัลลังก์ เจ้าพราหมณ์นั่งกลางอ่านโองการมนตรี ฯ
๏ ร้องเรียกผีปีศาจมากลาดกลุ้ม เป็นเมฆคลุ้มคลํ้าฟ้าเวหาหน
กินเหล้าข้าวกราวเกรียวบัดเดี๋ยวดล ลูกเด็กคนยืนอยู่ข้างบูรพา
ถือเทียนไชยไฟสว่างออกทางหลวง คนทั้งปวงไพร่นายทั้งซ้ายขวา
เด็กเดินออกนอกกำแพงลัดแลงมา ถึงป่าช้าหลุมผีที่สำคัญ
ขุดลงไปได้ผ้าผูกตราสัง รูปคนทั้งสองสัมผัสรัดกระสัน
พวกขุนนางต่างเอาผ้ากลับมาพลัน อภิวันท์ทูลความพราหมณ์จินดา ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ทำนํ้ากรดรดชำระ ผ้าสละหลุดสลายคลายคาถา
เห็นหนังสือชื่อเทพกินรา กับภูษาชุบสรงของทรงธรรม์
พวกขุนนางต่างหมายเห็นคลายคลั่ง ด้วยมนตรีขลังเคลื่อนคลายสายกระสัน
ต่างชมฤทธิ์วิทยาเจ้ามารัน อยู่พร้อมกันคอยเฝ้าดูเจ้านาย ฯ
๏ ฝ่ายพระองค์ทรงมหาศักดาเดช ครั้นสิ้นเพศผีสางเสื่อมสร่างหาย
บรรทมตื่นฟื้นในพระทัยสบาย ให้กลับกลายเกลียดกลิ่นกินรา
ดำริความยามเฟือนดูเหมือนฝัน สุดสำคัญคิดหวังไม่กังขา
พิศพระรูปซูบทรงยิ่งสงกา ทัศนานิ่งอึ้งตะลึงตะไล
พอนางตื่นฟื้นองค์แอบทรงศักดิ์ พระผละผลักพลางถามตามสงสัย
ข้าอยู่นี่กี่เดือนแล้วเฟือนไป ช่วยบอกให้แน่นางอย่าพรางกัน
นางกินราคิดเห็นเป็นผิดนัก พระคลายรักรังเกียจดูเดียดฉันท์
จึงว่าพระจะมาถามความเช่นนั้น มิได้ทันสำคัญทำบัญชี
พระเคืองขัดตรัสว่าดูน่าเกลียด แกล้งกระเบียดกระเสียนราวกับสาวศรี
แล้วหมางเมินเดินมาเรียกนารี จุดอัคคีไฟสว่างส่องทางไป
ขึ้นปรางค์ทองห้องสร้อยสุดาสมร เห็นนางนอนนิ่งระงับยังหลับใหล
ดูผิดรูปซูบผอมด้วยตรอมใจ สะอื้นอ้อนถอนฤทัยทั้งไสยา
ค่อยเอนแอบแนบองค์นางนงลักษณ์ สงสารนักนิ่งพิศขนิษฐา
ระทวยทอดกอดแก้วกานดาพะงา อุ่นอุราเคลิ้มหลับระงับไป ฯ
๏ ฝ่ายนางเทพกินราประหม่าจิต เห็นทรงฤทธิ์ผิดสังเกตเหตุไฉน
เรียกยักขินีที่รักร่วมฤทัย มาเล่าให้แจ้งตามเนื้อความมี
พระหมองหมางจางจิตเห็นผิดประหลาด ไปปราสาทสร้อยสุดามารศรี
จะผันแปรแก้ไขอย่างไรดี ฝ่ายขินีตีอกนึกตกใจ
จะมีผู้รู้เวทวิเศษขลัง มาแก้คลั่งเคลื่อนคลายหายไฉน
จะไปดูคู่ที่ฝังเป็นอย่างไร แล้วลอบไปในป่าในราตรี
เห็นรอยขุดสูญสิ้นคุ้ยดินหา ไม่เห็นผ้าคว้าพบแต่ศพผี
เสียนํ้าใจในอารมณ์ไม่สมประดี กลับมาที่ตึกทองเข้าห้องใน
กระซิบเล่าเยาวมาลย์เสียการแล้ว ไม่คลาดแล้วความผิดคิดไฉน
อยู่พาราน่าที่จะมีภัย จะแก้ไขขัดสนไม่พ้นตัว
เมื่อผิดชอบลอบหนีเสียดีกว่า ไม่น้อยหน้าหญิงชายไม่อายผัว
เทพกินราฟังกำลังกลัว รีบแต่งตัวเทวีตะลีตะลาน
โจงรัดกระหวัดมั่นกระสันชัก สอดสะพักสไบทรงน่าสงสาร
ใส่ปีกทองสองข้างชวนนางมาร ออกข้างบานบัญชรรีบร่อนรา
ขึ้นลอยลิ่วปลิวสูงถึงสายเมฆ แลวิเวกอ้างว้างกลางเวหา
กับที่รักยักขินีตามลีลา เข้าเขตแคว้นแดนป่าในราตรี ฯ
๏ จะกล่าวองค์นงลักษณ์อัคราช เสียงฆ้องฆาตย่ำรุ่งก้องกรุงศรี
ตื่นไสยาสน์หวาดผวาเห็นสามี มาร่วมที่แท่นรัตน์ชัชวาล
ค่อยถอยถดลดองค์นางนงลักษณ์ ดูทรงศักดิ์ซูบทรงน่าสงสาร
เห็นจะหายคลายคลั่งสิ้นรังควาน จึงบันดาลดลใจให้ได้คิด
เสด็จมาปราสาทไสยาสน์หลับ ไม่ไหวติงนิ่งระงับหลับสนิท
หากพี่เลี้ยงเพียงพี่ช่วยชีวิต จึงทรงฤทธิ์รอดมาเห็นหน้าน้อง
นางนิ่งนึกแล้วสะอึกสะอื้นอั้น ค่อยกลืนกลั้นบรรเทาที่เศร้าหมอง
ดำรงองค์นงคราญเผยม่านทอง ออกจากห้องไสยาสั่งนารี
เตรียมเครื่องอานพานชำระสรงพระพักตร์ ให้พร้อมพรักพนักงานพานพระศรี
คอยสำรองกล้องชุดจุดอัคคี อยู่ข้างที่แท่นรัตน์ชัชวาล
พอแดดสายฝ่ายพระองค์ดำรงราชย์ ตื่นไสยาสน์ยามวิโยคโศกสงสาร
นางสาวสาวเหล่ากำนัลพนักงาน ถวายพานสรงพระพักตร์พระจักรา
ครั้นสรรพเสร็จเสด็จออกมานอกห้อง นั่งแท่นทองที่พระแกลเหลือบแลหา
มเหสีพี่น้องสองธิดา มาวันทาทรงศักดิ์ตรัสทักทาย
เมื่อคืนนี้พี่มาเวลาดึก ไม่รู้สึกทรามวัยหลับใจหาย
ไม่แกล้งว่าถ้าชู้ผู้อื่นกราย มันขยายหมดแล้วนะแก้วตา
นางนิ่งนั่งฟังองค์พระทรงเดช นํ้าพระเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
พระสงสัยไถ่ถามตามกิจจา เจ้าโศกาจาบัลย์ด้วยอันใด
หรือโกรธพี่ที่ไม่มาอยู่ปราสาท เหลือประหลาดลืมองค์ให้หลงใหล
โรคระทมลมจับวับหัวใจ แต่ก่อนไม่มีเลยไม่เคยเป็น
จะนอนนั่งคลั่งในนํ้าใจพี่ ให้ฟั่นเฟือนเหมือนชี้ที่ฝันเห็น
เดี๋ยวนี้หายคลายร้อนค่อยหย่อนเย็น แต่เป็นเช่นว่านี้สักกี่วัน
เจ้าจำได้ไหมเล่าเยาวลักษณ์ ช่วยประจักษ์แจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
นางฟังรสพจนายิ่งจาบัลย์ สุดกลืนกลั้นวันทาทูลสามี
พระลืมองค์หลงเสียด้วยเมียยักษ์ ไปฟูมฟักเฝ้าประคองเพราะต้องผี
แต่เดือนห้ามาเข้าเดือนเก้านี้ นี่หากพี่พราหมณ์จินดาเมืองมารัน
มาผันแปรแก้ไขจึงได้ฟื้น เสด็จคืนกลับมาหาหม่อมฉัน
ประเดี๋ยวนี้พี่ยาจินดานั้น อยู่พร้อมกันข้างหน้าแต่ราตรี
พระฟังคำรำพึงตะลึงจิต ให้ขุ่นคิดเคืองข้องมัวหมองศรี
น้อยหรือเทพกินราคิดว่าดี มิรู้อีผีเสื้อทำเหลือลาม
แล้วสั่งเหล่าท้าวนางไปข้างหน้า บอกเชษฐามาข้างในจะไถ่ถาม
ฝ่ายท้าวนางต่างไปเฝ้าทูลเจ้าพราหมณ์ เหมือนเรื่องความตรัสไว้เล่าให้ฟัง
เจ้าพารามารันสำคัญแจ้ง จึงจัดแจงผืนผ้าด้ายตราสัง
ชวนเสนีที่เป็นใหญ่เข้าในวัง ตรงขึ้นยังปรางค์รัตน์กระษัตรา
ค่อยก้มกรานคลานเข้าไปเคารพ ต่างนอบนบอภิวันท์ด้วยหรรษา
พระปราศรัยไถ่ถามพราหมณ์จินดา นั้นผืนผ้าริ้วทองของผู้ใด
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมบรมนาถ อัคราชเล่าแจ้งแถลงไข
ตั้งพิธีพี่พาเสนาไป ขุดผ้าในป่าช้านอกธานี
มีหนังลือชื่อนางนามพระบาท ด้ายดิบคาดรัดดังตราสังผี
พระฟังคำจำได้สไบนี้ เห็นอยู่ที่อีเทพกินรา
น้อยไปหรือชื่อกูเข้าอยู่ด้วย ให้งงงวยหลงรักเสียหนักหนา
เร็วเร็วเข้าเถ้าแก่เอาตัวมา มันจะว่าอย่างไรจะได้ฟัง
พวกแสนสาวชาวแม่วิ่งแซ่ซ้อง ขึ้นตึกทองมองหาเหลียวหน้าหลัง
ไม่พบปะชะเง้อละเล้อละลัง ไม่เห็นทั้งปีกทองที่ห้องใน
ทั้งที่รักยักขินีมิได้พบ พากันหลบเสียแล้วกรรมทำไฉน
พวกท้าวนางต่างคนต่างจนใจ ต่างกลับไปทูลแถลงแจ้งกิจจา ฯ
๏ จอมกระษัตริย์ตรัสกริ้วนิ่วพระพักตร์ มันคบยักษ์ยาแฝดแพศยา
เสนาในไปจัดอสุรา เที่ยวตามหามาสังหารผลาญชีวี
เจ้าพราหมณ์ฟังรั้งรอว่าข้อผิด ก็ควรคิดเคืองขัดตัดเกศี
สงสารหน่อวรนาถราชบุตรี ยังจะมีเชื้อวงศ์พงศ์ประยูร
ประทานโทษโปรดให้หนีไปเถิด อย่าให้เกิดการบาปให้สาบสูญ
สองพระองค์ทรงพระอนุกูล ให้เพิ่มพูนพงศ์กระษัตริย์สวัสดี
พระฟังพราหมณ์ห้ามเห็นเป็นประโยชน์ คลายความโกรธตรัสกับพระมเหสี
จริงหนอเจ้าเราอย่าทำเลยกรรมมี มันชาติอีคนชั่วช่างหัวมัน
พลางปราศรัยไถ่ถามความพี่เลี้ยง ถึงวังเวียงวงนิเวศน์ขอบเขตขัณฑ์
แล้วปลดเปลื้องเครื่องประทานสังวาลวัลย์ มงกุฎกรรเจียกแก้วพลอยแพรวพราย
ให้เจ้าพราหมณ์ตามมีที่ความชอบ ได้ประกอบก่อเกื้อเป็นเชื้อสาย
พราหมณ์เคารพนบนอบยุบยอบกาย กราบถวายบังคมพระภูวไนย
แล้วแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจรัส เพชรรัตน์รุ้งพร่างสว่างไสว
ทูลลามาพาพหลพลไกร รีบกลับไปพาราเมืองมารัน
ฝ่ายองค์พระสิงหไกรภพโลก ค่อยเคลื่อนคลายวายวิโยคที่โศกศัลย์
กับองค์พระมเหสีก็ดีกัน ทุกคืนวันเวลาไม่อาวรณ์
พระบำรุงกรุงไกรทั้งไอศูรย์ ยิ่งเพิ่มพูนภิญโญสโมสร
แสนเสนาพฤฒามาตย์ราษฎร ไม่เดือดร้อนรื่นเริงบันเทิงใจ ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์องค์โอรส รักษาพรตพรหมเมศตามเพศไสย
เที่ยวเหาะเหินเดินทางที่กลางไพร เห็นเขาใหญ่ใกล้ทะเลเหมือนเมฆา
เขียวชอุ่มพุ่มพฤกษ์ดูครึกครื้น พระลงยืนหยุดอยู่ยอดภูผา
มีร่มไม้ไทรครึ้มมหึมา สูงสักห้าสิบเส้นเยือกเย็นลม
แต่ลูกยาวราวกับมะพร้าวหอม ที่สุกงอมหอมชื่นไม่ขื่นขม
ดูกว้างขวางหว่างเวิ้งเพิงพนม เข้านั่งร่มไทรแท่นแผ่นศิลา
พระแลเล็งเพ่งพิศข้างทิศใต้ ล้วนคลื่นใหญ่ในทะเลกับเวหา
สายสมุทรสุดหมายสุดสายตา เห็นแต่ปลาลอยสล้างอยู่กลางชล
แล้วเพ่งพิศทิศอุดรสิงขรเขา ตระหง่านเงาเงื้อมฟ้าเวหาหน
ตะวันออกหมอกสลัวมืดมัวมน พยับฝนคลํ้าเมฆวิเวกใจ
ทอดพระเนตรเขตคันตะวันตก ล้วนนกหกเหินร่อนว่อนไสว
ยิ่งแลเหล็ยวเปลี่ยวเปล่าเศร้าฤทัย เห็นไรไรเรือทองลอยล่องมา
เข้าเสือกเสยเกยตื้นคลื่นกระแทก ราโท[๑]แยกแยะอยู่เชิงภูเขา
ดูเรือทองห้องหับประดับประดา ผู้ใดมาอยู่ในนั้นหรือฉันใด
ไม่เห็นออกนอกเรือเหลือประหลาด หรือปีศาจสาครหลอนไฉน
นิ่งพินิจคิดแคลงใคร่แจ้งใจ เหาะลงไปนาวามีฝาบัง
ล้วนลายทองป้องปิดผนิดแน่น ผิดเรือแล่นลูกค้าแขกฝาหรั่ง
ชักพระขรรค์ฟันบานทวารพัง เห็นนางนั้งเจ็ดองค์ทรงสำอาง
อนาถนิ่งอิงเขนยเลยสลบ เป็นซากศพกระษัตรีหรือผีสาง
เข้าห้องเก๋งเพ่งพิศพินิจนาง ล้วนโศกซูบรูปร่างละอย่างกัน
เหมือนเรียงปีพี่น้องผุดผ่องพักตร์ วิไลลักษณ์ล้ำสุรางค์นางสวรรค์
หรือบิดานารีสิ้นชีวัน แต่ผิวพรรณผุดผาดเลือดฝาดมี
หรือเหนื่อยอ่อนซ้อนซบสลบนิ่ง จะต้องหญิงกลัวจะผิดกิจฤๅษี
แต่ศีลห้ากาเมประเวณี ห้ามแต่ที่มีเจ้าของเขาป้องกัน
นี่รุ่นราวสาวแส้พอแก้ได้ ไม่มีใครช่วยรักษาจะอาสัญ
พลางต้องดูรู้มีดวงชีวัน เฝ้าปลุกสั่นสักเท่าไรก็ไม่ฟื้น
จึงเสกนํ้าพรำพรมเป่าลมธาตุ ไม่สิ้นชาติชีวาค่อยฝ่าฝืน
ที่ไฟธาตุขาดดับก็กลับคืน ต่างพลิกฟื้นลืมเนตรทั้งเจ็ดองค์
เห็นดาบสถดถอยชม้อยชม้าย จะทักทายอายจิตพิศวง
หน่อกระษัตริย์ตรัสประโลมนางโฉมยง ทั้งเจ็ดองค์ทรงสบายอย่าอายใจ
จะขอถามตามจริงมิ่งสมร เดิมบิดรมารดาอยู่หาไหน
นคเรศเขตแคว้นด้าวแดนใด จึงมาในนาวาล้วนนารี
เห็นนางนิ่งจริงนะกลัวจะม้วย จึงชุบช่วยชีวามารศรี
ยังสงสัยใคร่แจ้งแห่งคดี มาทั้งนี้มีกังวลไปหนใด
ฝ่ายเจ็ดนางต่างรู้ว่าชูช่วย ระทดระทวยทูลแจ้งแถลงไข
พระบิดาข้าบำรุงชาวกรุงไกร ทั้งโภไคไอศูรย์มากมูลมอง
บังเกิดกรรมนํ้าท่วมประเทศถิ่น คนตายสิ้นชายหญิงสูญสิ่งของ
พระชนกาปรานีข้าพี่น้อง ใส่เรือทองลอยมาในสาชล
ทุกคืนวันสัญจรเที่ยวร่อนเร่ มาอ้างว้างกลางทะเลระเหระหน
ข้างเหนือใต้ไม่แจ้งแห่งตำบล แต่เหลือทนจนชีวันจะบรรลัย
พระสิทธามาชุบอุปถัมภ์ พระคุณลํ้าดินฟ้าชลาไหล
ขอทูลความถามพระภูวไนย จะไปไหนไยจึงมาในสาคร
พระฟังคำร่ำเล่าเศร้าสังเวช เสียประเทศถิ่นฐานสงสารสมร
เป็นลูกสาวท้าวพระยาอนาทร พลอยทุกข์ร้อนรำพึงคิดถึงองค์
เหมือนอกเราเปล่าเปลี่ยวเสียวสะอื้น อุตส่าห์ฝืนเล่าความตามประสงค์
อันตัวพี่นี้นามชื่อรามวงศ์ จะไปปลงศพพระอัยกา
แล้วเล่าความตามเรื่องที่เคืองแค้น ต้องโศกแสนเสียวงศ์เผ่าพงศา
ตั้งแต่ต้นมาค้างกลางหิมวา จำจากเมียเสียสีกาแก้วกินรี
รู้ว่ากรรมทำไว้จึงได้บวช อุตส่าห์สวดมนต์ถือเป็นฤๅษี
สารพัดตัดขาดในชาตินี้ ไม่ขอมีเมียใหม่จนวายปราณ
แต่ตั้งจิตคิดประโยชน์จะโปรดญาติ กลับไปราชนิเวศน์ประเทศสถาน
เที่ยวเฟือนทางกลางป่าไปช้านาน พอพบพานภคินีพวกพี่น้อง
เห็นนิ่งแน่แก้ไขพอไม่ม้วย สงสารด้วยโฉมเฉลาจะเศร้าหมอง
เมื่อเดิมทีศรีสวัสดิ์มีสัดจอง ได้ลอยล่องท้องทะเลตามเวรา
นี่เรือแตกแยกยับอยู่กับฝั่ง เหลือกำลังทั้งเจ็ดของเชษฐา
ขอไถ่ถามความคิดวนิดา เจ้าจะพากันไปหนตำบลใด
เจ็ดธิดานารีชุลีหัตถ์ เห็นเคร่งครัดตัดมิตรพิสมัย
จึงว่าพระจะเสด็จไปแห่งใด จะขอไปเป็นข้าฝ่าธุลี
ฉลองคุณมุลิกาพระดาบส อย่าเปลื้องปลดปลิดปละสละหนี
มิโปรดด้วยช่วยพาไปธานี ก็น่าที่ชีวันจะบรรลัย
พระฟังวอนอ่อนหวานสงสารสมร พลางกอดกรว่ากรรมทำไฉน
ถ้ารู้เหาะก็จะพาเจ้าคลาไคล นี่จนใจจะต้องเดินเห็นเกินการ
กำลังกายหมายมาตรสิ้นชาติหนึ่ง ก็ไม่ถึงซึ่งนิเวศน์ประเทศสถาน
จะทิ้งนุชสุดเสียดายจะวายปราณ แสนสงสารทรามวัยกระไรเลย
ทั้งเจ็ดนางจงอาศัยอยู่ไพรสูง พอพ้นฝูงเสือสีห์เจ้าพี่เอ๋ย
ลูกไทรหวานปานขนมนํ้านมเนย เก็บเสวยให้ทุกวันไม่บรรลัย
แม้นตัวพี่นี้ไปพบพาราแล้ว ไม่ลืมแก้วกลอยจิตพิสมัย
จะรีบจัดรถาเสนาใน มารับไปไว้เหมือนน้องร่วมท้องกัน
กระษัตรามาขอก็จะเษก ให้เปนเอกอัคเรศเจ้าเขตขัณฑ์
แล้วตัวพี่นี้จะลาอยู่อารัญ บวชตะบันน้ำกินจนสิ้นชนม์
นางฟังคำรํ่าว่านํ้าตาตก สะอื้นอกอ้างว้างอยู่กลางหน
จะห้ามปรามตามติดก็คิดจน ให้อั้นอ้นชลนัยน์ไหลรินริน
ต่างรํ่าว่าข้าน้อยจะคอยท่า จนชีวาม้วยมุดสุดถวิล
มาพบปะจะขอบุญพระมุนนิน ขอรับศีลทรงพรตดาบสนี ฯ
๏ พระชื่นชอบตอบว่าสาธุสะ ดีแล้วจ๊ะจะได้ถือเป็นฤๅษี
แล้วนำนางย่างเดินเนินคีรี ขึ้นนั่งที่แท่นใต้ต้นไทรทอง
ส่วนเจ็ดนางต่างองค์ประจงจีบ ชฎากลีบเสริมเกล้าทั้งเศร้าหมอง
สไบทองรองเรืองเป็นเครื่องทอง แล้วพี่น้องตั้งประณตบทมาลย์
พระสอนสั่งทั้งศีลแปดแลศีลห้า ให้รักษาอารมณ์พรหมวิหาร
ทั้งเจ็ดนางต่างราบก้มกราบกราน สมาทานศีลห้าตามบาลี
พระเลือกเก็บลูกไทรมาให้ฉัน ประชุมกันตามจริตกิจฤๅษี
ส่วนเจ็ดนางทรงพรตดาบสนี ปรนนิบัติพัดวีพระพี่ยา
ด้วยเป็นศิษย์คิดคุณบอกบุญบวช ต่างนั่งนวดกรกายทั้งซ้ายขวา
พระรามวงศ์สงสารแก้วกานดา นึกจะลาแล้วสะท้อนถอนฤทัย
เสียดายพักตร์ลักขณาพระนลาฏ สมเป็นราชธิดาจะหาไหน
แต่ละองค์ทรงโฉมประโลมใจ งามวิไลแลเปล่งดังเพ็งจันทร์
แต่จนใจได้รักษาสิกขาบท รู้อดรสรูปกลิ่นถวิลกลั้น
ชำเลืองดูสุริยาเย็นสายัณห์ สะอื้นอั้นกลั้นรักหักอารมณ์
จึงว่าพี่นี้จะลาแล้วหนาน้อง แม่อยู่ห้องคูหาต่างอาศรม
ทรงสิกขาอย่าให้ผิดในกิจกรม จะได้พรหมนิพพานสำราญใจ
ทั้งเจ็ดนางต่างฟังพระสั่งสอน สะอื้นอ้อนอกสั่นประหวั่นไหว
อยู่หว่างเขาเช้าเย็นจะเห็นใคร ต่างรํ่าไรไห้สะอื้นกลืนนํ้าตา
นางราศีพี่สาวคราวดาบส น้อมประณตนอบนบซบเกศา
พบพระพี่มีคุณกรุณา ช่วยชีวาไว้แล้วกลับแคล้วกัน
ในชาตินี้มิได้รองละอองบาท จะสิ้นชาติชีวาม้วยอาสัญ
จะเกิดไหนให้ปะองค์พระทรงธรรม์ ให้ผูกพันพิศวาสอย่าคลาดคลาย
นางมณีที่สองรํ่าร้องไห้ พระจะไปไกลหม่อมฉันมิ่งขวัญหาย
เห็นแน่ใจไม่รอดคงวอดวาย จะจำตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
อยากจะใคร่ให้พระพี่เห็นที่รัก จะขอควักนัยเนตรให้เชษฐา
แทนคุณพี่มีคุณกรุณา ช่วยรับแก้วแววตาตามอาวรณ์
นางเสาวนีที่สามว่ายามยาก หมายจะฝากชีวิตอดิศร
ทรงพระคุณอุ่นจิตดังบิดร ถึงทุกข์ร้อนดับสิ้นชื่นวิญญาณ์
พระจากไปใจน้องจะต้องขาด ไปตามบาทบทเรศพระเชษฐา
แต่ศพของน้องนี้สิ้นชีวา จะคอยท่าฝ่ายุคลอยู่ต้นไทร
นางอำพันนั้นเป็นน้องรองที่สี่ ทรงโศกีมิใคร่ฟื้นสะอื้นไห้
โอ้ชาตินี้มีกรรมทำกระไร จะได้ไปเป็นข้าฝ่ายุคล
สนองคุณมุลิกาอุตสาหะ กวาดขยะหญ้าฟางกลางถนน
อยู่ที่นี่มิได้หายวายกังวล ถึงบรรลัยไม่พ้นทนทรมาน
นางละอองรองพี่เป็นที่ห้า สะอื้นอ้อนวอนว่าน่าสงสาร
นางมอดม้วยช่วยรักษาพยาบาล ให้หม่อมฉานชื่นใจว่าไม่ตาย
จะตามติดคิดรักพระจักรแก้ว มิโปรดแล้วแสนให้อาลัยหาย
อยู่ที่นี่มิรอดคงวอดวาย โปรดให้ตายเสียสักหน่อยจึงค่อยไป
นางสารานารีน้องที่หก นํ้าตาตกซกโซมชโลมไหล
ชุลีกรวอนว่าด้วยอาลัย พระไปไหนน้องจะตามเป็นความจริง
ถึงแม้นพระจะเสด็จระเห็จเหิน น้องจะเดินทางสุธาประสาหญิง
ถึงจะไปไม่ตลอดพระทอดทิ้ง สู้ตายกลิ้งกลางป่าดีกว่าคอย
นางสมุทรสุดท้องนั่งร้องไห้ พระเมตตาพาไปไว้ใช้สอย
ไม่สงสารฉันเป็นเด็กลูกเล็กน้อย มิอยากปล่อยภูวไนยให้ไคลคลา
พลางสวมสอดกอดองค์ทรงกันแสง โอ้เสียแรงน้องรักพระหนักหนา
ทั้งเจ็ดนางต่างสะอื้นกลืนนํ้าตา ต่างทุกข์ร้อนวอนว่าด้วยอาลัย
พระรามวงศ์ทรงฟังนึกสังเวช นํ้าพระเนตรคลอคลอหลั่งหล่อไหล
เสียดายรักหนักหน่วงเป็นห่วงใย ด้วยเคียงใกล้ได้กลิ่นรวยรินรส
แรกรุ่นราวสาวหนุ่มนึกกลุ้มกลัด เสียวสัมผัสผิวเนื้อแทบเหลืออด
แต่อายจิตกิจกรมพรหมพรต สู้สะกดอดใจอาลัยลาญ
เสียดายรูปลูบหลังนางทั้งเจ็ด ช่วยชุบเช็ดชลนาน่าสงสาร
ปลอบประโลมโฉมเฉลาเยาวมาลย์ มาพบพานพี่ก็รักภคินี
นึกจะไปได้กลับมารับน้อง แม่มัวหมองนึกจะสละหนี
จะหาไหนได้เหมือนนุชพระบุตรี จะรู้ที่ทิ้งขว้างเสียอย่างไร
อย่ากันแสงแหนงจิตขนิษฐ์น้อง จะอยู่ด้วยช่วยประคองให้ผ่องใส
รุ่งพรุ่งนี้พี่จะลาเจ้าคลาไคล พลางลูบไล้รับขวัญเจ็ดกัลยา
นางฟังปลอบชอบชื่นค่อยฝืนพักตร์ ยิ่งเพิ่มรักภูวเรศเหมือนเชษฐา
เที่ยวกรีดเล็บเก็บได้ดอกไม้มา โรยที่แท่นแผ่นผาเมื่อราตรี
เดือนกระจ่างกลางโพยมดังโคมช่วง ประดับดวงดาวจรัสรัศมี
พระนั่งแท่นแผ่นผาเจ็ดนารี ปรนนิบัติพัดวีพระพี่ยา
เย็นระเรื่อยเฉื่อยฉํ่าด้วยน้ำค้าง พรอยพรอยพร่างพรมไม้ไทรสาขา
ยามพระพายชายเชยรำเพยพา หอมบุปผารวยรื่นชื่นอารมณ์
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกนิ่ง เจ็ดนางอิงแอบชิดสนิทสนม
พระแกล้งกล่อมจอมขวัญให้บรรทม ล่วงปฐมยามแล้วแก้วกลอยใจ
เจ้าพี่เอ๋ยเคยนอนบรรจถรณ์แท่น มาพิงแผ่นผารองไม่ผ่องใส
สิ้นสุรางค์นางเห่แต่เรไร จะเห่ให้ไสยาในราตรี
เคยฟังขับศัพท์เสียงสำเนียงร้อง มาแซ่ซ้องเสียงจิ้งหรีดดังดีดสี
เคยบรรทมโสมนัสนางพัดวี โอ้ยามนี้หนอนํ้าค้างพร่างโพยม
เคยได้ยินพิณพาทย์ระนาดฆ้อง ประโคมกลองกลางคืนให้ชื่นโฉม
อยู่ชายฝั่งฟังคลื่นเสียครื้นโครม เหมือนประโคมค่อนรุ่งในกรุงไกร
เชิญพระนุชบุตรีฟังพี่กล่อม งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
ถึงหนาวลมห่มแพรพอแก้ได้ แต่หนาวในทรวงสะอื้นทุกคืนวัน
วิเวกเสียงเที่ยงคืนระรื่นเรื่อย เจ็ดนางเหนื่อยนอนหลับแล้วรับขวัญ
นั่งพินิจพิศน้องผ่องผิวพรรณ แสงพระจันทร์แจ่มส่องละอองนวล
ล้วนน่ารักพักตร์ผิวคิ้วขนง แต่ละองค์ทรงงามทรามสงวน
แนบถนอมหอมให้ใจรัญจวน ฤดีป่วนรวนเรเสน่ห์ใน
นึกสนิทชิดชื่นระรื่นกลิ่น กลัวขาดศีลเสียกิจผิดวิสัย
เสียดายพรตอดกลั้นอ้นอั้นใจ ลุกขึ้นไปห่างนางข้างคีรี
ดำริธรรมกรรมฐานสังหารรัก ด้วยไตรลักษณ์หักธุระพระฤๅษี
อันรูปทรงหลงเห็นว่าเป็นดี คือซากผีพองเน่าเสียเปล่าดาย
ได้สติตริตรึกจนดึกดื่น จะกลับคืนเขตคันลอบผันผาย
พวกเจ็ดนางช่างเถิดเกิดแล้วตาย อันร่างกายไม่น่าจะอาวรณ์
ปลงสังเวชเจตนานิรารัก ทรงสะพักตะพายแล่งพระแสงศร
จากไทรทองย่องจดบทจร พระจันทรเที่ยงตรงเปล่งโปร่งดวง
เดินจงกรมพรหมพักตร์ประทักษิณ รอบคิรินร่มไทรทั้งใหญ่หลวง
ระลึกบุญพูนสวัสดิ์สัตว์ทั้งปวง จงลุล่วงโลกพ้นทนทรมาน
พอนางไม้ไทรทองคะนองหยอก เป็นหญิงออกอ้อนวอนเสียงอ่อนหวาน
ฉันไหว้จ๊ะพระมหาสิทธาจารย์ โปรดประทานบุญบ้างอย่าหมางเมิน
พระเหลือบเห็นเช่นพระมเหสี แก้วกินรีริมเงาภูเขาเขิน
ให้เคลิ้มจิตคิดว่าน้องตรัสร้องเชิญ กลับห่างเหินหายวับไปกับตา
ตะลึงนึกตรึกตรองโอ้น้องแก้ว บรรลัยแล้วลับเนตรของเชษฐา
ยังตามพี่มีบุญกรุณา กรวดนํ้าไปให้สีกาแก้วกินรี
นิจจาเอ๋ยเคยนอนสิงขรเขา จำจากเจ้าเยาวลักษณ์เพราะยักษี
ยิ่งตรึกตราอารมณ์ไม่สมประดี ถือขันตีแตกกระเทาะก็เพราะเมีย
มาดูที่พี่น้องผุดผ่องพักตร์ เสียดายนักน้องหญิงจะทิ้งเสีย
เข้าเคียงโฉมโลมเล้าคลอเคล้าเคลีย ละห้อยละเหี่ยห่วงใยอาลัยลาญ
สามิภักดิ์รักพี่เป็นที่ยิ่ง จะทอดทิ้งโฉมยงก็สงสาร
จะอุ้มเหาะก็หลายองค์นางนงคราญ ดำริการเกินกำลังนั่งตะลึง
แล้วคิดได้ใส่ปีกเสียให้สิ้น สอนให้บินไปถึงไหนก็ไปถึง
ดีพระทัยได้สมอารมณ์รำพึง พรุ่งนี้จึงจะไปเหมือนใจจง
พอแจ่มแจ้งแสงสว่างเจ็ดนางตื่น พระแช่มชื่นชิดชวนนวลหง
พี่จะทำปีกประดับสำหรับองค์ ให้โฉมยงรู้บินเหมือนกินรี
แล้วลดเลี้ยวเที่ยวค้นเดินวนวก เก็บขนนกมาประดับสลับลึ
เป็นปีกใส่สายยนต์ไกกลมี ให้บุตรีเจ็ดองค์สวมทรงกร
ให้โผผินบินลองก็ข้องขัด หน่อกระษัตริย์จับมือกระพือสอน
ยุพาพินบินเป็นเผ่นอัมพร แฉลบร่อนราปีกเลี่ยงหลีกลม
พระนำหน้าว่านางไปทางนี้ เจ็ดนารีเรียงตามดูงามสม
ข้ามสำเนาเขาเขินเนินพนม ลิ่วลอยลมชมเมฆวิเวกใจ
จบแสงแดดแผดร้อนสมรมิ่ง ให้เวียนวิงหวาดพรั่นประหวั่นไหว
พระเวทนาพานางลงกลางไพร ดำเนินในแถวทางหว่างคีรี
ร่มระรื่นพื้นผาศิลาลาด รุกขชาติช้อยชดสลดสี
ส่วนเจ็ดองค์นงนุชพระบุตรี เก็บมาลีหลายอย่างต่างต่างกัน
แก้วกาหลงชงโคยี่โถกระถิน อินทนิลน่าชมดอกนมสวรรค์
พระรามวงศ์ทรงศรกรกุมขรรค์ สอยลูกจันแจกอนงค์องค์ละใบ
ทั้งเจ็ดนางต่างถวายดอกไม้ป่า พระถามว่ารสสุคนธ์เก็บต้นไหน
นางนิ่งเดินเมินชะม้อยร้อยมาลัย สอดสวมใส่ศรพระขรรค์ค่อยบรรจง
พระยิ้มแย้มแช่มชื่นระรื่นร่ม ชวนนางชมนกไม้ไพรระหง
เห็นสระศรีมีโกมุทบุษบง ชวนกันลงสรงนํ้าเล่นสำราญ
เจ็ดนารีปรีดิ์เปรมเกษมสนุก ต่างลืมทุกข์อาบกินกระสินธุ์สนาน
พระรามวงศ์หลงปลื้มลืมรำคาญ เลือกหักก้านโกมุทบุษบัน
ได้บัวตูมพุ่มพวงแซมทรวงเล่น แกล้งเข้าใกล้ให้นางเห็นเหมือนเช่นถัน
นางหลีกเลี่ยงเอียงอายยิ้มพรายกัน เลียงสรวลสันต์ซิกซี้เปรมปรีดา
เที่ยวเลือกหักฝักปทุมกระทุ่มนํ้า ถือใบทำร่มกั้นด้วยหรรษา
นางสุดท้องร้องดอกสร้อยสักรวา พวกพี่ยารับน้องทำนองดี
พระรามวงศ์ทรงว่ายถอนสายติ่ง ทำปลิงทิ้งพระธิดามารศรี
นางร้องกรีดหวีดผวาว่ายวารี หนีพระพี่โผไล่เลี้ยวไปมา
จึงฉวยฉุดยุดยื้อไม่ถือผิด ด้วยเป็นศิษย์สังเกตเหมือนเชษฐา
พระเสสรวลชวนชิดเล่นปิดตา ให้พวกพ้องน้องยาอยู่โยงยืน
แล้วลดเลี้ยวเที่ยวซ่อนสมรมิ่ง แฝงบัวนิ่งบังหน้าค่อยฝ่าฝืน
นางสรวลสันต์กันเองเสียงเครงครืน ค่อยย่องยืนแยกหาเป็นช้านาน
นางราศีพี่ใหญ่ย่องไปปะ โถมกอดพระพระก็กอดสอดประสาน
นาสิกเสียดเฉียดชื่นรื่นสำราญ นางทัดทานทูลตามเป็นความใน
พระสวมสอดกอดจูบรักรูปกลิ่น ไม่ขาดศีลหรือพุคะนี่ไฉน
พระเบือนบอกหยอกเล่นจะเป็นไร แล้วแฝงใบบัวหนีไปลี้ลับ
นางมณีที่สองเมียงมองพบ พระหลีกหลบไล่ลัดสกัดจับ
กระโจมกอดสอดกรพระช้อนรับ นางหลีกกลับแกล้งหนีพระพี่ยา
นางสมุทรสุดท้องเป็นน้องน้อย เข้าแฝงคอยช้อยเนตรดูเชษฐา
เห็นจวนใกล้ได้ช่องค่อยย่องมา กอดพี่ยายุดพระบาทไม่คลาดคลาย
พระโอบอุ้มจุมพิตสนิทสนอม นางยินยอมยิ้มแย้มยื่นแก้มถวาย
ด้วยพาซื่อถือว่ารักไม่ยักอาย พระอุ้มว่ายวารีด้วยปรีดา
แล้วชวนนุชสุดสวาทเล่นสาดนํ้า ต่างซัดซํ้าสู้กันด้วยหรรษา
พระสาดแรงแกล้งให้ถูกจมูกตา นางหลบหน้าหนีกระจายพลัดพรายไป
พระเพลินเล่นเย็นจวนจึงชวนน้อง ขึ้นบกครองเครื่องฤๅษีตามวิสัย
นางจัดกลีบจีบชฎาอังสาสไบ แล้วสวมใส่ปีกป้องทั้งสองกร
พระนำหน้าพานางขึ้นกลางเมฆ แลวิเวกหวาดทรวงดวงสมร
ดูมืดมนฝนคลํ้าที่อัมพร ทินกรเกือบจะดับพยับโพยม
เย็นระรื่นชื่นฉํ่าด้วยนํ้าค้าง เข้าเคียงนางหนาวเบียดชิดเฉียดโฉม
พอคํ่าเดือนเลื่อนสว่างเหมือนอย่างโคม ส่องโพยมแจ่มแจ้งแสงพระจันทร์
ดาวกระจายรายเรียงเรืองอร่าม ดูแวววามงามกระจ่างสว่างสวรรค์
นางบินเบียดเฉียดชิดตามติดพัน ชมพระจันทร์ชั้นฟ้าดาราเรือง
อยากใคร่ดูรู้จักทูลซักถาม พระบอกนามโรหิณีสุกสีเหลือง
โน่นดวงแดงแสงกํ่าประจำเมือง แม้นขึ้นเบื้องบูรพาเป็นการะพฤกษ์[๒]
นั่นดาวหางต่างสีที่สังเกต ขึ้นประเทศไหนเห็นจะเป็นศึก
นางฟังคำจำได้ดังใจนึก จนยามดึกดาวเคลื่อนทั้งเดือนคล้อย
พระเคียงคลอรอนางกลางอากาศ นํ้าค้างสาดซาบสกนธ์ดังฝนฝอย
ฝูงปักษาการเวกแฝงเมฆลอย ตัวน้อยน้อยนํ้าเสียงสำเนียงเย็น
เหมือนสังคีตดีดสีเป่าปี่แก้ว เสียงแว่วแว่วไวไวแลไม่เห็น
พระเหาะหาว้าว่อนมันซ่อนเร้น ชวนน้องเล่นล้อมนกเวียนวกวน
เวลารุ่งมุ่งหมายตามสายเมฆ สูงวิเวกว่ายฟ้าเวหาหน
เที่ยวผันแปรแลหาทั้งสากล ไม่เห็นคนเขตแคว้นแดนบูริน ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองวิเรนริมเมรุมาศ เป็นเชื้อชาติเทวดารักษาคีล
เกษมสันต์หรรษาทั้งธานินทร์ ชาวเมืองกินทิพรสถือทศธรรม์
ทั้งถิ่นฐานบ้านเมืองล้วนเครื่องแก้ว เป็นเลิศแล้วรุ่งเรืองดังเมืองสวรรค์
แต่ต้นไม้ในประเทศขอบเขตคัน ล้วนจวงจันทน์กฤษณาสุมามาลย์
พวกนักปราชญ์ราชครูผู้วิเศษ ย่อมอาศัยอยู่ในเขตประเทศสถาน
รู้เหาะเหินเดินฟ้าปรีชาชาญ แสนสำราญรื่นรอบขอบนคร
ท่านท้าวเทพมาลีผ่านพิภพ เลิศลบลือฤทธิ์อดิศร
กับนางทิพกัลยาพะงางอน ปิ่นนิกรเกศสุรางค์สำอางนวล
นางเทวีมีพระหน่อวรนาถ ชื่อเทวราชรูปงามทรามสงวน
สิบห้าปีสีอินทนิลนวล เหมือนจะชวนชาววังให้คลั่งใจ
รู้เดินนํ้าดำดินศิลปศาสตร์ เฉลียวฉลาดเล่นพิณดีดดิ้นไหว
แสนสาตราฆ่าฟันไม่บรรลัย รู้ถอดใจจุติสิทธิมนตร์
ไปเที่ยวออกนอกวังเคยนั่งเล่น ที่นั่งเย็นเยี่ยมฟ้าเวหาหน
เมื่อวันหนึ่งจึงทรงเล่นหงส์ยนต์ ชักปีกบนอัมพรเผยร่อนรา
กับพี่เลี้ยงเคียงองค์ชักหงส์เหิน พระเพลิดเพลินสรวลสันต์ด้วยหรรษา
ขึ้นสูงลิ่วปลิวลมชมชลา ถิ่นสุธาทุ่งแถวแนวนที
พอพายุประจุบันเป็นควันกลุ้ม มืดชอุ่มคลํ้าฟ้าทุกราศี
ไม่เห็นสิ้นถิ่นสุธาเหมือนราตรี พายุตีตึงตังกำลังแรง
ที่นั่งหงส์ทรงปลิวลิ่วลิ่วลิบ ลับทวีปหว่างสุเมรุไม่เห็นแสง
ถึงเนินทรายฝ่ายอสูรกองกูณฑ์จำแลง บังเกิดแสงรัศมีเหมือนสีรุ้ง
แม้นพิธีที่ทำนั้นสำเร็จ กายเป็นเพชรถึงจะเอาเผาถลุง
ไม่ล้มตายร่ายมนตร์บ่นบำรุง เป็นเพลิงพลุ่งโพลงสว่างนั่งกลางเพลิง
เห็นพยนต์หงส์องค์พระเทวราช มาตรงหาดเหาะปลิวละลิ่วเหลิง
ข้ามพิธีที่มันแกล้งเชื่อแรงเริง จนเปลวเพลิงกลับดับจะจับกิน
ยืนทะลึ่งถึงพระเทวราช รวบจับฟาดฟัดแขนกับแผ่นหิน
พระถอดใจไว้บนที่สีขริน ยักษ์ก็กินกายกลืนเริงรื่นแรง
พอเสื่อมมนต์อนธการบันดาลหาย สุริย์ฉายสายสว่างกระจ่างแสง
มารทะมึนยืนขวางอยู่กลางแปลง สองตาแดงดังหนึ่งไฟประลัยลาม
แลเขม้นเห็นคนมาบนเมฆ เดินโยกเยกโย่งเย่งน่าเกรงขาม
คอยขวางหน้าตาปลิ้นแลบลิ้นพลาม ฝ่ายพระรามวงศ์มาข้างหน้านาง
แลเขม้นเห็นทะมึนยืนแยกเขี้ยว จะเลี่ยงเลี้ยวหลีกลัดก็ขัดขวาง
มันไล่คว้ามาจะจับพระรับพลาง จับจักรขว้างราพณ์ร้ายตัดกายกร
ทั้งเศียรบาทขาดกระเด็นกลับเป็นอีก พระหลบหลีกลัดแลงทรงแผลงศร
เป็นแสนลูกถูกทะลุปรุอุทร เป็นสี่กรแปดหน้ารุกราวี
พระระวังทั้งเจ็ดเหนื่อยเหน็ดนัก ยื่นศรจักรขรรค์คทาให้มารศรี
แล้วพระองค์ทรงแกว่งพระแสงตรี คอยต่อตีหนีพลางกลางโพยม
ยักษ์อสูรฉุนแค้นกางแขนรวบ ตะครุบรวบฉวยคว้าไล่ถาโถม
นางขว้างจักรยักษ์ขาดเลือดสาดโซม อสูรโอมอ่านเวทวิเศษมนตร์
ต่อไม่ติดคิดรู้ว่าผู้หญิง เลียใจจริงจำวิบัติปัฏิสนธิ์
ซวนเซทรุดสุดกำลังประทังทน ทุ่มทอดตนตึงตังดิ้นพังครืน
กระเดือกดิ้นสิ้นชีพทวีปไหว กายาใหญ่เสือกยืดมืดทะมึน
พระรามวงศ์นงนุชลงหยุดยืน อยู่เหนือพื้นแผ่นผาพอสายัณห์
พอได้ยินพิณพาทย์ระนาดฆ้อง ประสานซ้องเสียงบรรเลงเพลงสวรรค์
สาวสุรางค์นางฟ้าฝูงเทวัญ มาพร้อมกันสรรเสริญแน่นเนินทราย
ต่างภิญโญโมทนาที่ฆ่ายักษ์ มันจักคิดผลาญทวีปให้ฉิบหาย
มาตั้งกิจพิธีจะหนีตาย ให้กายกลายเป็นเพชรเกือบเสร็จการ
ถึงกระนั้นอันผู้ชายทำลายล้าง ไม่วายวางตราบกาลปาวสาน
สตรีปราบราพณ์ร้ายจึงวายปราณ ขอประทานแทนคุณพระมุนี
ด้วยยักษ์ตายภายหน้าจะผาสุก บรรเทาทุกข์เทวาในราสื
แล้วต่างจับทับโทนตะโพนตี มโหรีรับเพลงวังเวงใจ
บ้างร้องขับจับระบำรำถวาย ทอดกรกรายปรายหัตถ์กระหวัดไหว
ฝูงเทวัญกั้นหน้านางฟ้าไว้ ต่างล่อไล่หลีกองค์ตีวงเวียน
ไว้จังหวะประปรายชม้ายชม้อย ดูอ่อนช้อยชดหัตถ์ฉวัดเฉวียน
ระทวยระทดบทแบบล้วนแนบเนียน ต่างผลัดเปลี่ยนซ้ายขวาหลายท่าทาง
ทำเลี้ยวล่อคลอเคล้าเพริศเพราพริ้ง รำท่าสิงโตเต้นเที่ยวเล่นหาง
รำลงสรงหงส์ร่อนทอดกรกาง ย้ายทำนองย่องย่างกวางเดินดง
แล้วรำท่าม้าคลีต่างหนีไล่ แทงวิสัยไว้จังหวะดูระหง
แล้วรำอย่างนางกินรราร่อนลง อ่อนเอี้ยวองค์อายเอียงม่ายเมียงกัน
พวกเทวาคว้ากรอัปสรสะบัด เกี่ยวกระหวัดรัดเปลี่ยนวงเวียนหัน
รำมังกรช้อนฟองตระกองกัน ฝูงเทวัญเวียนเคล้าหยอกเย้านาง
แล้วรำท่านารายณ์ลั่นสายศิลป์ มังกรกินหางกระหวัดสะบัดหาง
แล้วย่องทำรำพระรามรีบตามกวาง ซัดชาตรีที่นางมโนรา
รำพระรถยศยงยอดสงสาร สร้อยสังวาลเวียนซ้ายสอดฝ่ายขวา
เทพบุตรฉุดสไบไล่ไขว่คว้า เฉวียนฉวัดมัจฉาชมสาคร
สาวสุรางค์นางสวรรค์ป้องกันกาย รำถวายเอี้ยวองค์ท่าโก่งศร
เกษมสันต์หรรษาสถาวร ถวายพรภูวไนยแล้วไคลคลา
พอได้ยินหินพลอดอยู่ยอดเขา ผู้เป็นเจ้าแปดองค์ทรงสิกขา
ขอโปรดด้วยช่วยอศุภชุบชีวา จะเป็นสานุศิษย์ไปติดตาม ฯ
๏ พระรามวงศ์ทรงฟังระวังหวาด ว่าปีศาจสิงสู่กระทู้ถาม
ใหัโปรดด้วยช่วยไฉนสงสัยความ จงบอกตามจริงแจ้งอย่าแฝงบัง
ฝ่ายดวงจิตติดหินไม่สิ้นเสียง ฟังไล่เลียงเล่าตามเนื้อความหลัง
เมื่อลมพัดพลัดเขตนิเวศน์วัง ด้วยมืดทั้งดินฟ้าเหมือนราตรี
ยักษ์กระโจมโถมจับฟัดกับหิน แล้วกลืนกินไว้ในท้องของยักษี
จึงดวงใจได้ค้างอยู่อย่างนี้ ด้วยเป็นที่ท้องทับลี้ลับลม
แม้นศพออกนอกไส้ใจเข้าติด จะกลับฟื้นคืนชีวิตสนิทสนม
ขอพระองค์ทรงยศสร้างพรตพรหม ให้เสร็จสมปรารถนาสถาวร
พระรับคำนำหน้าพาน้องรัก เยี่ยมศพยักษ์ใหญ่กลิ้งกลางสิงขร
แกว่งพระขรรค์ฟันทะลุแล่อุทร เห็นศพนอนอยู่ในไส้ยังไม่โทรม
ช่วยอุ้มออกนอกไส้ดวงใจเห็น กลับฟื้นเป็นรูปร่างสำอางโฉม
ผิวผ่องเหมือนเดือนเพ็งเปล่งโพยม มานั่งโน้มน้อมหัตถ์นมัสการ
ขอเป็นศิษย์คิดคุณการุญรัก ด้วยศรัทธาสามิภักดิ์สมัครสมาน
ขอทูลถามนามวงศ์พระทรงญาณ อยู่ดินดานแดนใดไปไหนมา
พระรามวงศ์ทรงพรตพจนารถ บอกนามราชสุริยวงศ์เผ่าพงศา
ตั้งแต่ต้นจนปะอสุรา ช่วยน้องแก้วแล้วจะลาแรมป่าไป
ฝ่ายหน่อนาถราธนาพระดาบส อย่าเปลื้องปลดโปรดน้องให้ผ่องใส
ไปประทับยับยั้งอยู่วังใน พอน้องได้อภิวาทบาทบงสุ์
ให้บิดรมารดาวงศาสิ้น ได้รับศีลจินตนาเป็นอานิสงส์
ข้าจะได้ไปด้วยช่วยพระองค์ รณรงค์รบพุ่งไปกรุงไกร
พระฟังน้องตรองตรึกก็นึกรู้ กตัญญูยอดดีจะมีไหน
เพราะคุณติดคิดสนองจึงต้องไป ตามวิสัยสุริย์พงศ์วงศ์เทวา
แล้วศึกนางขว้างจักรให้ยักษ์ม้วย ไม่ต้องด้วยโอวาทขาดสิกขา
ให้บวชใหม่ให้ศีลดังจินดา แล้วตามพระอนุชาไปธานี
ฝ่ายหน่อไทไปทูลสองกระษัตริย์ โสมนัสนับถือพระฤๅษี
ราธนามาทั้งสิ้นด้วยยินดี ให้นั่งที่แท่นแก้วพรอยแพรวพราย
พระหน่อนาถราชวงศ์บรรจงจัด พานเภสัชเพลานํ้าชาถวาย
ปรนนิบัติพัดวีฤๅษีสบาย แต่เจ็ดนางต่างอายซังตายดำรง
จอมกระษัตริย์ทัศนาพระดาบส รักษาพรตงดงามตามประสงค์
ล้วนหนุ่มสาวคราวสนุกทุกทุกองค์ อุตส่าห์ทรงศีลธรรมได้จำเริญ
เหมือนเปลวไฟใกล้ฝอยน้อยหรือนะ อุตส่าห์ห้ามหยุดสุดสรรเสริญ
ทรงศีลธรรม์อันประเสริฐจึงเพลิดเพลิน พลอยเจริญหฤทัยอาลัยลาญ
จึงเอื้อนอรรถตรัสว่าพระดาบส รู้ออมอดอารมณ์พรหมวิหาร
อันลูกยาข้าพเจ้าไม่เอาการ จนยักษ์มารมันทำลายแทบวายวาง
ถวายไปใช้สอยให้ค่อยรู้ ที่รบสู้สารพัดยังขัดขวาง
ค่ำวันนี้นิมนต์อยู่บนปรางค์ ต่อสว่างเวลาจึงคลาไคล
แล้วจัดแจงแต่งปราสาทอาสนะ ให้แปดพระสิทธาเธออาศัย
เสร็จธุระกระษัตราลาครรไล ไปห้องไพชยนต์รัตน์ชัชวาล
ฝ่ายองค์พระเทวราชหน่อนาถน้อย นึกเศร้าสร้อยแสนวิโยคโศกสงสาร
ครั้นพลบคํ่าอำลาพระอาจารย์ ไปกราบกรานบิตุราชมาตุรงค์
ลูกมีกรรมจำลาฝ่าพระบาท เพราะบังอาจอ่อนเชิงละเลิงหลง
ขอบุญญาฝ่าละอองสองพระองค์ ดำรงทรงยศยืนอยู่หมื่นปี
จอมกระษัตริย์ตรัสสอนอวยพรให้ จงเลื่อมใสสัตย์ซื่อถือฤๅษี
แต่โฉมยงองค์พระชนนี ทรงโศกีกอดบุตรสุดเสียดาย
โอ้ลูกเอ๋ยเคยสุขไม่ทุกข์ยาก จะพลัดพรากจากไปแม่ใจหาย
เคยเห็นเจ้าเช้าเย็นไม่เว้นวาย สงสารสายสุดสวาทจำคลาดคลา ฯ
๏ จะคลาดเคลื่อนเดือนปีไปลี้ลับ แม่จะนับวันคอยละห้อยหา
จะแลเหลียวเปลี่ยวใจนัยนา นี่เวราสร้างไว้ฉันใดเลย
มีลูกเต้าเล่าก็พรากไปจากอก เหมือนพรากนกพรากกานิจจาเอ๋ย
จะออกป่าคาไม้พอไม่เคย โอ้ใครเลยเขาจะมาพยาบาล
เวลาคํ่านํ้าค้างกลางอากาศ จะซัดสาดโซมองค์น่าสงสาร
เคยนอนที่ยี่ภู่นางอยู่งาน ลมจะพานพัดต้องให้หมองมอม
เคยสรงชลปนปรุงจรุงกลิ่น จะสูญสิ้นกลิ่นอายจะหายหอม
ไปเป็นข้าดาบสต้องอดออม จะซูบผอมพ่อเอ๋ยไม่เคยเป็น
สิบห้าปีนี้แล้วลูกแก้วแม่ จะเริศร้างห่างแหไม่แลเห็น
จะละห้อยคอยเจ้าทุกเช้าเย็น ไหนจะเว้นเวลาที่อาลัย
แล้วกอดลูกผูกจิตคิดสังเวช พระชลเนตรนองตกซกซกไหล
กรุงกระษัตริย์ตรัสว่านี่อะไร เฝ้าร้องไห้ไปเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
ลูกจะดีมีครูไปอยู่วัด หรือมาพลัดพลอยหลงว่าสงสาร
ไม่ฝึกหัดลัทธิชำนิชำนาญ จึงรำคาญเคืองเข็ญถึงเช่นนี้ ฯ
๏ นางฟังตรัสอัดอั้นกลั้นสะอื้น จนดึกดื่นยามสองยิ่งหมองศรี
บังคมลาพาพระหน่อจรลี ไปแท่นที่ไสยาสน์อาสน์โอรส
ให้นอนหลับรับขวัญสู้กลั้นโศก ยามวิโยคแยกบุตรสุดสลด
พระวงศานารีที่มียศ ต่างกำสรดเศร้าใจอาลัยลาญ
ครั้นรุ่งรางนางให้พระเทวราช สำอางอาสน์อ่าองค์สรงสนาน
นํ้าหอมฟุ้งปรุงปนสุคนธาร พระวงศ์วานขัดสีฉวีวรรณ
แล้วนางนาฏมาตุรงค์ช่วยทรงเครื่อง อร่ามเรืองรัศมีสอดสีสัน
มงกุฎเพชรเตร็จแก้วพลอยแพรวพรรณ กุณฑลกรรเจียกกระจ่างแพรวพร่างพราย
แล้วทรงพิณจินดาดังอาวุธ ประเสริฐสุดเสียงดังฟ้าผ่าสลาย
ให้ศัตรูหูแตกแหลกทำลาย สวมตะพายสะพักไว้ไม่ไกลองค์
ครั้นเสร็จสรรพจับพระขรรค์กัลเม็ด แล้วเสด็จลีลาศดังราชหงส์
พร้อมสุรางค์นางนาฏพวกญาติวงศ์ พระบิตุรงค์นำมาหามุนี
ประณตนั่งพรั่งพร้อมจอมกระษัตริย์ โองการตรัสฝากฝังสั่งฤๅษี
ช่วยฝึกสอนหล่อนให้รักรู้จักดี จะได้มีเกียรติยศปรากฏไป
พระรามวงศ์ทรงสดับก็รับสั่ง จะนึกหวังดังหนึ่งน้องอันผ่องใส
ประสาชายหมายสนิทร่วมจิตใจ จะรักใคร่ไปกว่าชีวาวาย
ขอพระองค์ทรงเดชเกศกระษัตริย์ ผ่านสมบัติอยู่คู่สุริย์ฉาย
ที่ทุกข์โศกโรคภัยอย่าใกล้กราย ขอถวายพระพรลาไปอารัญ ฯ
๏ สองกระษัตริย์ตรัสช่วยอำนวยสวัสดิ์ ให้พ้นสัตว์ส่งไปถึงไอศวรรย์
ฝ่ายสาวสาวเหล่าสุรางค์นางกำนัล ที่ผูกพันพิศวาสราชโอรส
ต่างร้องไห้ใจหายจะวายเห็น มิได้เป็นห้ามแหนแสนสลด
พระสิทธาลาองค์พระทรงยศ ชวนดาบสบุตราเจ้าธานี
ออกนอกวังเคลื่อนคล้อยลอยลิบลิ่ว[๓] เป็นแถวทิวปลิวฟ้าในราศี
หน่อกระษัตริย์พลัดพรากจากบูรี ทุกข์ทวีเทวษให้อาลัยแล
ดูเวียงวังดังหนึ่งในใจจะขาด จำนิราศเริศร้างเหินห่างแห
เหาะเหลียวหลังรั้งรอคิดท้อแท้ สงสารแม่เมื่อจะมาเหลืออาลัย
ลูกมีกรรมจำลาฝ่าพระบาท โอ้อนาถนึกน่าน้ำตาไหล
ยิ่งตรึกตราอาวรณ์ร้อนฤทัย ตัวต้องไปใจจะกลับจนลับตา
สะอึกสอื้นกลืนกลั้นอัดอั้นอก นํ้าเนตรตกพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
ฝ่ายนางสมุทรสุดท้องเป็นน้องยา บินนำหน้าหน่อกระษัตริย์เหาะถัดนาง
เห็นกันแสงแกล้งยิ้มทำพริ้มพักตร์ พระอายนักสะเทิ้นทำเมินหมาง
พอเย็นยํ่าคํ่าพลบในนภางค์ ลอยมากลางกลีบเมฆวิเวกใจ
พระรามวงศ์สงสารพระเทวราช ชวนประภาษพูดจาอัชฌาสัย
จะหยุดพักสักคืนให้ชื่นใจ ลงเขาใหญ่ไม้ร่มรื่นลมเย็น
จันทร์กระจ่างกลางดงด้วยทรงกลด ถึงแม้นมดจะไต่ไปก็เห็น
นํ้าค้างพร่างกลางอากาศสาดกระเซ็น นอนนั่งเล่นล้อมพระที่พาทีกัน
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกตรัส กับหน่อกระษัตรีย์แกล้งชวนทำสรวลสันต์
คิดจะใคร่ได้ยินพิณสำคัญ จึงว่าวันนี้สบายเดือนหงายงาม
พ่อดีดพิณจินดาว่าบวงสรวง ขับชมดวงเดือนเจริญอย่าเขินขาม
พระน้องรับจับพิณถวิลความ แล้วดีดสามสายดังก้องกังวาน
เหมือนดนตรีปี่พาทย์ระนาดฆ้อง ประสานซ้องซ้อนเสียงสำเนียงหวาน
แว่วกระแสงแปลงสายหลายประการ เหมือนขับขานหวานแว่วแจ้วจำเรียง
ไว้จังหวะประปรายกรีดกรายหัตถ์ แสนสันทัดทุ้มเอกวิเวกเสียง
ดังฟ้ารัองก้องกระหึ่มครึมสำเนียง เสียงเปรี้ยงเปรี้ยงเพียงฟ้าผ่าโพยม
แล้วย้อนเสียงเสียงซอแต่พอเพราะ ขับเสนาะน่าชมเสียงชมโฉม
ยามดึกเดือนเคลื่อนคล้อยลอยประโลม ดังดวงโคมแสงสว่างกระจ่างตา
กระต่ายแต้มแจ่มรูปเฝ้าฟุบแฝง กระจ่างแจ้งจรเร่ในเวหา
มีดาวห้อมล้อมเดือนคล้อยเคลื่อนคลา ดูดาราเรียงตามอร่ามดวง
เทวดาอารักษ์ซึ่งศักดิ์สิทธิ์ สิงสถิตพุ่มไม้ไศลหลวง
ทุกแหล่งหล้าฟ้าดินสิ้นทั้งปวง ฟังบวงสรวงเสียงพิณดังจินดา
ดีดถวายหลายเพลงวังเวงจิต ให้หลับสนิทนานเพลินบนเนินผา
แสงเดือนผ่องส่องพักตร์ลักขณา ดูนวลหน้านางสมุทรแสนสุดงาม
เห็นหงิมหงิมยิ้มเยื้อนเหมือนจะทัก จะรับรักหรือระคางกีดขวางขาม
จะดีดให้ตื่นฟื้นฟังรับสั่งความ ฝ่ายพระรามวงศ์ว่าเหลืออาวุธ
วิเวกวับจับจิตดังกริชกรีด ประดิษฐ์ดีดดีเลิศประเสริฐสุด
แล้วเสแสร้งแกล้งว่าลองพระน้องนุช นางสมุทรคิดขับพอรับพิณ
นางรับสั่งซังตายถวายเสียง หวนสำเนียงน่าฟังหวังถวิล
บังคมคัลวันทาเจ้าฟ้าดิน สมเด็จอินทร์ศวรสยมบรมญาณ
ช่วยย่นย่อมรคานภากาศ ให้ถึงราชนิเวศน์ประเทศสถาน
สถิตแท่นแสนมหาโอฬาฬาร ชัชวาลชวาลาระย้าย้อย
โอ้ยามยากจากจรมานอนป่า นึกน้ำตาตกเหยาะเผาะเผาะผอย
เคยห้ามแหนแสนสุรางค์นางน้อยน้อย ประคองคอยข้างที่ศรีไสยา
มาเย็นเยียบเงียบเหงาเศร้าสะอื้น โอ้ดึกดื่นเดือนคล้อยละห้อยหา
เห็นอื่นอื่นกลืนกลํ้าแต่นํ้าตา ไม่เหมือนหน้าน้องแก้วที่แคล้วกัน
แล้วส่งลำอำมรินทร์รับพิณแก้ว วิเวกแว่ววังเวงเพลงสวรรค์
ต่างรับส่งลงจังหวะพัลวัน ทั้งโอดพันเพลินเพลงวังเวงใจ
พระรามวงศ์ทรงฟังทั้งสองน้อง ต่างยิ้มย่องยวนจิตพิสมัย
ต่างชื่นชอบตอบต้องทำนองใน จนอุทัยไขแสงต่างแต่งองค์
ขึ้นเหาะเหินเดินฟ้าเป็นหน้าหลัง พร้อมสะพรั่งดังนกยูงแลฝูงหงส์
ไปหลายเดือนเพื่อนทางที่กลางดง พอเย็นลงแลเพลินเนินพนม
เห็นเขาเขียวเดี่ยวโดดดังโขดเมฆ สูงวิเวกเทียมฟ้ามีอาศรม
ปักเสาหงส์ธงปลิวริ้วริ้วลม ระรื่นร่มรังเรียงเคียงเคียงกัน
ทั้งเก้าองค์ลงเดินเนินบรรพต เห็นดาบสบวชบำเพ็ญเบญจขันธ์
เข้าฌานนิ่งพิงผาบูชายัญ ดูผิวพรรณเพศพักตร์เป็นยักษ์มาร
เหมือนจะแก่แต่กายเส้นสายสะพรั่ง หน้าเหมือนดังไกรสรซ้อนประสาน
อยู่แดนดงองค์เดียวจะเชี่ยวชาญ ต่างก้มกรานตรงจิตพระสิทธา
กระแอมไอให้เสียงนั่งเรียงเรียบ ก้มพับเพียบประนมกรอ่อนเกศา
ฝ่ายองค์อนุโรธโคตรอสุรา นั่งรักษาศีลเพ่งบำเพ็งญาณ
มิได้ฉันพรรณผลอยู่บนเขา ทุกเย็นเช้าฉันแต่วาตะอาหาร
อายุยืนหมื่นเศษมีเหตุการณ์ พระอาจารย์แจ้งจบทั้งภพไตร
เสียงกระแอมแย้มเยื้อนเหมือนจะรู้ ลืมเนตรดูขู่ถามตามสงสัย
พวกหนุ่มสาวดาวบสบวชอดใจ มีธุระอะไรไปไหนมา ฯ
๏ พระรามวงศ์ทรงพรตประณตสนอง ข้าเที่ยวท่องถือบวชสวดสิกขา
เดินจงกรมพรหมจรรย์อรัญญา ไม่รู้ว่าแว่นแคว้นด้าวแดนใด
ได้พบปะพระคุณค่อยอุ่นจิต ขอเป็นศิษย์ซักถามตามสงสัย
พระพรรษาฝ่าเท้าสักเท่าไร อยู่เขาใหญ่ยอดสุดสร้างกุฎี
ได้นํ้าท่าอาศัยที่ไหนหนอ มันเผือกพอฉันหรือพระฤๅษี
หนึ่งประเทศเขตแขวงตำแหน่งนี้ จะเป็นที่ถิ่นท้าวด้านแดนใด ฯ
๏ พระอนุโรธโชติช่วงในดวงจิต ฟังนักสิทธ์สนทนาอัชฌาสัย
จึงแจ้งความตามประสงค์จำนงใน เราบวชได้หมื่นปีกับสี่พัน
รักษาศีลกินลมบรมสุข ไม่มีทุกข์ที่จะต้องหาของฉัน
อันคีรีที่อาศรมพรหมจรรย์ ชื่อสัตภัณฑ์ประเทศพ้นเขตมนุษย์
นี่อยู่ต่อบริเวณสุเมรุมาศ อโนดาตแดนคงคามหาสมุทร
เป็นราวริมหิมพานต์พิมานครุฑ นิมนต์หยุดอยู่ด้วยกันเชิญฉันลม ฯ
๏ พระรามวงศ์ทรงฟังสังระเสริญ[๔] แสนเจริญพรรษาอยู่อาศรม
ซึ่งชวนฉันบรรพชาสมาคม จะกินลมเหลือศรัทธาสมาทาน
มาท่องเที่ยวเดี๋ยวนี้มีธุระ อุตสาหะหาเขตประเทศสถาน
ขอพึ่งบุญมุลิกาพระอาจารย์ โปรดประทานทางให้ดังใจจง ฯ
๏ ฝ่ายองค์พระมหาสิทธาเฒ่า เห็นย่อมเยาว์สาวหนุ่มล้วนลุ่มหลง
ช่วยสอนสั่งทั้งเก้าว่าเจ้าปลง ให้เห็นตรงลงในพระไตรลักษณ์
อันรูปเหมือนเรือนโรคโสโครกครบ เครื่องอาศภ[๕]สูญกลับอัปลักษณ์
ล้วนเปื่อยเน่าเก่าลงอย่าหลงนัก ไม่น่ารักรูปนี้เกลียดรังเกียจใจ
ถึงตัวเราเล่าก็เบื่อมีเนื้อหนัง ไม่จีรังรักษาพออาศัย
แต่ก่อนอยู่บำรุงชาวกรุงไกร เป็นเมืองใหญ่ยักษ์มารแน่นบ้านเมือง
เมียก็มีอีสาวรุ่นราวแสน นั่งท้าวแขนขัดขมิ้นไม่สิ้นเหลือง
ล้วนคุณหม่อมหอมฟุ้งเห็นรุ่งเรือง ทำยักเยื้องยิ้มยั่วให้มัวเมา
เหมือนหนุ่มหนุ่มลุ่มหลงพะวงสวาท เหลือร้ายกาจกอดจูบรักรูปเขา
ครั้นวอดวายตายไปเหม็นไม่เบา เป็นหนอนหนองพองเน่าเสียเปล่าดาย
กูได้คิดปลิดปลงเปลื้องสงสาร หวังนิพพานเพิ่มพูนเพียงสูญหาย
ชาติมนุษย์สุดสับปลับย่อมกลับกลาย ประดักประเดิดเกิดตายไม่วายเว้น
มิฟังว่าถ้าจะไปก็ได้ทุกข์ กุลียุคยากแค้นสุดแสนเข็ญ
จงคิดกันผันผ่อนให้หย่อนเย็น อยู่บวชเป็นประชาชีไม่มีภัย ฯ
๏ พระรามวงศ์ลงกราบซับซาบโสต ซึ่งทรงโปรดปรานีจะมีไหน
แต่ว่ายังลังเลคะเนใจ เห็นไม่ได้ดังพระคุณกรุณา
ยังเหนี่ยวหน่วงห่วงใยตัดไม่ขาด คิดถึงญาติใหญ่น้อยจะคอยหา
พระเห็นเหตุเขตขัณฑ์สวรรยา ช่วยบัญชาชี้แจงให้แจ้งใจ ฯ
๏ ฝ่ายองค์พระอนุโรธโปรดประภาษ ให้โอวาทอย่าเสื่อมทางเลื่อมใส
ซึ่งเวียนวงหลงมาไกลกว่าไกล แม้นตรงไปปีครึ่งจึงถึงเมือง
ล้วนยักษีผีเสื้อมันเหลือร้าย ถึงไม่ตายกลางทางก็คางเหลือง
มรคาสารพัดจะขัดเคือง อยู่ข้างเบื้องบูรพาจงคลาไคล
แล้วแอบอิงนิ่งนั่งตั้งสติ ตามลัทธิธรรมขันธ์ไม่หวั่นไหว
พระรามวงศ์ปลงเชื่อเห็นเหลือไกล หยุดอาศัยในศาลาพอราตรี
ครั้นรุ่งรางต่างลากราบดาบส น้อมประณตนับถือพระฤๅษี
สามิภักดิ์ทักษิณด้วยยินดี ออกจากที่วงวัดเขาสัตภัณฑ์
พาพระน้องล่องลิ่วลอยปลิวฟ้า หมายไปสู่บูรพาพนาสัณฑ์
ค่อยเคลื่อนคลอรอเรียงมาเคียงกัน แล้วสรวลสันต์ผันผินด้วยยินดี ฯ
๏ จะกล่าวนางกลางป่าหน้าเป็นยักษ์ มีน้องรักร่วมท้องกันสองศรี
น้องสิบสี่พี่สาวสิบเก้าปี ผิวพรรณพี่สีเสนเหมือนเช่นครุฑ
แต่ผิวน้องผ่องเขียวมีเขี้ยวเพชร รู้ระเห็จเหาะเหินเดินสมุทร
ต่างแคล้วคลาดสาตราเครื่องอาวุธ นิ้วเหมือนครุฑครีบแขนแม้นบิดา
ครั้นพ่อแม่แก่ตายฝ่ายลูกสาว พึ่งรุ่นราวรู้เล่ห์เสน่หา
ใคร่มีคู่สู่สมภิรมยา เที่ยวเหาะเหินเดินฟ้าหาสามี
เมื่อวันนั้นมันมาบนอากาศ ลอยลีลาศแลเขม้นเห็นฤๅษี
พระรามวงศ์นงนุชเจ็ดบุตรี ที่สุดท้ายชายสีอินทนิล
ต่างพิศเพ่งเปล่งปลั่งอยู่ทั้งสอง นางพี่น้องต้องอารมณ์สมถวิล
ลอยขวางหน้าว่าเจ้าคุณพระมุนิน จะไปถิ่นฐานตำบลแห่งหนใด ฯ
๏ พระรามวงศ์นงนุชหยุดพินิจ ต่างนิ่งคิดพิศวงนึกสงสัย
มือตีนนางอย่างครุฑวุฒิไกร เหตุไฉนหนอพักตร์เหมือนยักษ์มาร
มีเขี้ยวแก้วแววไวอยู่ในปาก ดูแรงราครูปสาวเห็นห้าวหาญ
ประดับเครื่องเรืองจรัสชัชวาล พัดใบตาลต่างจักรป้องพักตรา
เห็นท่วงทีมีฤทธิ์รูปผิดเพศ รู้พระเวทเหาะเหินเดินเวหา
เห็นผู้ชายหมายเขม้นแลเล่นตา ดูท่วงทีกิริยาจะบ้ากาม
จึงเอื้อนอรรถตรัสว่ามาแต่ไหน เจ้าชื่อไรไม่รู้จักมาทักถาม
อันเราหรือฤๅษีเป็นชีพราหมณ์ เที่ยวมาตามกิจกรมพรหมจรรย์
เจ้าทั้งสองน้องพี่หรือมิใช่ อยู่เมืองไหนนารีต่างสีสัน
ฝ่ายนางยักษ์รับเคารพอภิวันท์ ตัวหม่อมฉันชื่อปักษีเป็นพี่ยา
นางคนนี้เป็นน้องของหม่อมฉัน แม่เป็นพันธุ์พวกยักษ์พ่อปักษา
ทั้งพ่อแม่แก่ตายวายชีวา เป็นกำพร้าพี่น้องอยู่สองคน
พวกนักสิทธ์วิทยาเขามาขอ ฉันไม่พอใจเห็นไม่เป็นผล
มาพบพระจะถวายกายสกนธ์ ตามไปปรนนิบัตินวดพัดวี
จะไปไหนไปด้วยจนม้วยมอด มิได้ทอดทิ้งธุระพระฤๅษี
แล้วสองนางต่างไปหาสุมาลี นางผู้พี่ถวายพระรามวงศ์
น้องสาวให้กับพระเทวราช ด้วยหวังสวาทมาดจิตคิดประสงค์
เธอไม่รับจับต้องทั้งสององค์ พระรามวงศ์ว่าสีกาอย่ามากวน
จะจับต้องของเจ้าเข้าก็บาป บอกให้ทราบสาวรุ่นอย่าหุนหวน
เป็นสีกาพาไปก็ไม่ควร เวลาจวนอย่าขวางหนทางจร
จงอยู่ดีพี่น้องทั้งสองยักษ์ อย่าริรักฤๅษีฟังพี่สอน
แล้วหลีกไปให้ห่างกลางอัมพร นางตามวอนว่าพระคุณพระมุนี
นางทั้งเจ็ดเหตุไฉนจึงให้อยู่ มิใช่ผู้หญิงหรือเป็นฤๅษี
ส่วนตัวน้องข้องขัดตัดไมตรี รูปไม่ดีหรือไม่รักเป็นยักษ์มาร
แต่มีมนตร์ดลศักดาอานุภาพ ทูลให้ทราบแสนหอมเนื้อหม่อมฉาน[๖]
ขอไปด้วยช่วยรักษาพยาบาล อย่าทัดทานทิ้งไว้ให้ได้อาย ฯ
๏ พระตอบว่านารีเหล่าพี่น้อง เป็นพวกพ้องพรหมจรรย์ควรผันผาย
เจ้าเป็นยักษ์มักโทโสโมโหร้าย จะใกล้กรายกลัวผิดกิจสิทธา
ทั้งสองยักษ์รักงามเหาะตามหลัง ขอบวชมั่งเหมือนพระองค์ทรงสิกขา
ช่วยบอกให้ได้สำเร็จจงเมตตา ต่างตามอ้อนวอนว่าด้วยอาลัย
พระรามวงศ์สงสารรำคาญจิต สุดจะคิดผันแปรสุดแก้ไข
มันขืนเฝ้าเซ้าซี้พิรี้พิไร จะหลีกไปไม่พ้นจำจนจริง
จะฆ่าตีชีวิตให้ปลิดปลด จะขาดพรตอดสูฆ่าผู้หญิง
แกล้งหยุดหย่อนร่อนเร่ประเวประวิง ยิ่งเย็นยิ่งกริ่งที่จะมีภัย
พาพระน้องล่องลอยลงเหลี่ยมเขา เข้าบังเงาเงื้อมผาหยุดอาศัย
ส่วนพี่น้องสองนางไม่ห่างไกล เด็ดดอกไม้ไปถวายธิบายวอน
น้องหวังรักหนักหนาอุตส่าห์ง้อ มาตามขอบวชด้วยพระช่วยสอน
รํ่าว่ากล่าวท้าวแขนแสนแสงอน ชะอ้อนอ่อนคอเอียงเข้าเคียงชิด ฯ
๏ พระอดสูขู่ขับจับพระแสง ทำเสียงแข็งขืนเบียดเกลียดจริต
มิหลบลี้หนีไปกูไม่คิด ประเดี๋ยวนี้ชีวิตไม่ติดตัว
ส่วนสองนางต่างสัญญาว่าเช่นนั้น แม้นพระฟันฉันให้ตายถวายหัว
แม้นไม่ม้วยช่วยประคองอย่าหมองมัว ยอมเป็นผัวฉันนะจ๊ะจงฉะฟัน
พระเคืองคำทำใบ้ให้พระน้อง ต่างจะลองฤทธิ์ยักษ์ชักพระขรรค์
นางยักษ์ยืนยื่นคอหัวร่อกัน สององค์ฟันหันฟาดพลัดพลาดแพลง
พระรามวงศ์ทรงจักรขว้างยักษ์ผิด ยิ่งเคืองคิดแค้นค้อนลั่นศรแผลง
ไม่ถูกต้องสองนางคิดคลางแคลง จนอ่อนแรงรู้ว่าดีมีศักดา
เอาดีต่อขอโทษอย่าโกรธหยอก พี่ฟันหลอกลองจิตขนิษฐา
ทั้งสองนางต่างว่าฉันได้สัญญา จะขอพาไปเป็นผัวทูนหัวเมีย
น้องรักใคร่ไม่คิดชีวิตม้วย จงเอออวยอนุกูลอย่าสูญเสีย
แล้วสองนางต่างเฝ้าคลอเคล้าเคลีย อย่าปดเมียไม่ได้นะเล่นพนัน ฯ
๏ พระรามวงศ์องค์พระเทวราช เชิงฉลาดหลอกหลอนพูดผ่อนผัน
ไม่กลัวบาปหยาบช้าเช่นว่านั้น จะโกรธกันเสียเปล่าไม่เข้ายา
แม้นอยากใคร่ไปด้วยจะช่วยบวช ให้รู้สวดศักราชศาสนา
ฝึกสอนเจ้าเล่า ก ข แล ก กา ได้เห็นหน้าเหมือนหนึ่งน้องทั้งสองนาง
อสุรีดีใจจะได้ผัว ต่างฝากตัวตามแต่ตรัสไม่ขัดขวาง
พระสอนสองครองผ้าสารพางค์ ให้ศีลนางพลางแปลแต่ปาณา
อย่าฆ่าสัตว์ตัดชีวิตคิดฉ้อฉล อย่าแปดปนกาเมเสน่หา
อย่าปดโป้โว้เว้ถือเอกา อย่าพูดจาสัพยอกอย่าหยอกเอิน
ให้โอวาทมาดหมายไม่กรายใกล้ แต่พอให้สองนางเจ้าห่างเหิน
ครั้นเสร็จบวชกรวดนํ้าให้จำเริญ ต่างเพลิดเพลินพลอยรักษาศีลห้าตัว
ทั้งสองนางต่างคนปรนนิบัติ หน่อกระษัตริย์สัญญานึกว่าผัว
เชื่อฟังคำยำเยงทั้งเกรงกลัว รักษาตัวตามพรตดาบสนี
นอนค้างคืนตื่นเช้าจากเขาเขิน ขึ้นเหาะเหินเดินฟ้าในราศี
ที่บวชเก่าเคล้าคลอกันจรลี อสุรีรั้งหลังระวังองค์ ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองยักษ์นคเรศ ท้าวกาลเนตรหน่อไทครรไลหงส์
เป็นเมืองใหญ่ไพร่พลรณรงค์ ล้วนทนงสงครามไม่ขามใคร
อันองค์ท้าวเจ้าพารากาลเนตร ศักดาเดชดังพระเจ้าเขาไศล
ลืมจักษุดุดูเห็นผู้ใด เป็นเพลิงไหม้หมดกายวอดวายปราณ
มีลูกสาวราวกับหุ่นละมุนละม่อม เลี้ยงถนอมในปราสาทราชฐาน
เจริญรื่นชื่นโฉมประโลมลาญ ลางดลดาลดินไหวดังไกวเปล
ทุกถิ่นฐานบ้านช่องเสียงซ้องแซ่ ทั้งหนุ่มแก่แลดูกันวิ่งหันเห
ถึงสามวันปั่นป่วนต้องรวนเร เดินซวนเซซานซมล้มระเนน
ไมเห็นพระอาทิตย์คิดประหลาด นภากาศกํ่าแดงดังแสงเสน
ศิลาปักหลักนครก็อ่อนเอน อำมาตย์เกณฑ์กันขุดบ้างฉุดชัก
ยกไม่ไหวไพร่พลเกลื่อนกล่นกลุ้ม ฉุดประชุมเชือกขาดประหลาดหนัก
จะยกหินสิ้นปัญญาบรรดายักษ์ ศิลาหลักมิได้ตรงคิดสงกา
ใหัตีฆ้องร้องป่าวบอกราวเรื่อง เจ้าบ้านเมืองมีฤทธิ์ทุกทิศา
ใครยกหลักปักตรงองค์ธิดา จะวิวาห์ให้เป็นคู่กับผู้นั้น
ต่างลือเลื่องเมืองอื่นนับหมื่นแสน มาเนืองแน่นในประเทศทุกเขตขัณฑ์
อยากจะใคร่ได้ผู้หญิงต่างชิงกัน ยกทุกวันก็ไม่ไหวบ้างไปมา ฯ
๏ จะกล่าวความรามวงศ์หมายตรงทิศ นำพวกศิษย์สาวน้อยน้อยลอยเวหา
เห็นเมืองใหญ่ไพร่พลคณนา ตามมรคาคึกคักล้วนยักษ์มาร
แม้นหยาบหยามข้ามเมืองจะเคืองแค้น ขึ้นทดแทนทำศึกด้วยฮึกหาญ
ต้องรบพุ่งรุ่งคํ่าจะรำคาญ พ้นเมืองมารจึงค่อยเหาะเถิดหนอน้อง
แล้วลงเดินเนินทางให้นางยักษ์ นำทรงศักดิ์ส่งภาษาสนอง
เขาเล่าลืออื้อฉาวตามป่าวร้อง เสียงแซ่ซ้องสืบถามฟังความมา
ตลาดแลแต่ล้วนคึกคักคั่ง แม่ค้านั่งเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ขายเนื้อเบื้อเสือกวางเชือดช้างม้า เต่าจระเข้เหราทั้งปลาวาฬ
พวกหญิงชายขายซื้อบ้างถือกัด กินเนื้อสัตว์สดสดว่ารสหวาน
ดูเวียงไชยใหญ่โตมโหฬาร ตั้งตึกกว้านบ้านถิ่นล้วนศิลา
บรรดาเหล่าชาวเมืองเดินเนืองแน่น นับหมื่นแสนสาวแก่แซ่ซ้ายขวา
เห็นนักสิทธ์พิศวาสเพียงบาดตา น้อยน้อยน่ารักเรียงเดินเคียงกัน
บ้างเรียกรักทักเธอไม่เก้อเขิน บ้างหยอกเอินเอาลูกไม้ไปให้ฉัน
บ้างแลเห็นเป็นผู้หญิงวิ่งชิงกัน ดูรูปโฉมโนมพรรณเพียงขวัญตา
ทั้งสาวแกแม่หม้ายไม่อายเหนียม ตามและเลียมเลียบชายแซงซ้ายขวา
พระแกล้งเมินเดินเฉยหลีกเลยมา เห็นศิลาล้มอยู่กลางบูรี
พระรามวงศ์ตรงเข้ายกเสาหิน ขึ้นจากดินได้ด้วยมือพระฤๅษี
แล้วกลับปักหลักคงตั้งตรงดี ชาวบูรีร้องบอกกันออกอึง
บรรดาเหล่าท้าวพระยาที่มาเก้อ อายกับเธอทั้งปวงคิดหวงหึง
จะชิงนางต่างตรึกไว้ลึกซึ้ง จนทราบถึงองค์ท้าวเจ้าบูรี
ให้อำมาตย์ราธนาพวกดาบส มาพร้อมหมดแต่ว่าไม่ไหว้ฤๅษี
ด้วยถือไสยไหว้แต่พระศุลี จึงพาทีถามนามพระรามวงศ์
เราว่าไว้ใครมาอาสาปัก ศิลาหลักได้สมอารมณ์ประสงค์
กับลูกสาวเราจะเษก[๑]เป็นเอกองค์ ให้สืบทรงเศวตฉัตรสวัสดี
เดี๋ยวนี้เล่าเจ้าปักหลักขึ้นได้ เราจะให้ธิดามารศรี
อย่าเที่ยวเร่เฉโกเป็นโยคี สึกมาอยู่บูรีแต่งวิวาห์ ฯ
๏ พระฟังยักษ์ทักถามทีหยามหยาบ ไม่ไหว้กราบตรัสฮึกให้สึกหา
จึงว่าเราเข้ามาปักหลักศิลา ให้เป็นค่าของทางเดินกลางเมือง
จะมีเมียเสียพรตทิ้งยศศักดิ์ เราไม่รักเหมือนดังหนังเสือเหลือง
จงไพบูลย์พูนสวัสดิ์อย่าขัดเคือง ขอคืนเมืองมอบลูกสาวให้ท้าวไท
จะสู้ถือฤๅษีหนีสงสาร หวังนิพพานพ้นพิภพสบสมัย
พอขาดคำอำลาจะคลาไคล เจ้ากรุงไกรกริ้วโกรธคาดโทษทัณฑ์
ให้หยุดยั้งนั่งอยู่กระทู้ถาม จะหยิบความข้อผิดพูดบิดผัน
มายกเสาขึ้นได้ให้รางวัล ไม่รับนั้นขัดเราเป็นเจ้านาย
แต่หนุ่มเยาว์เฉาโฉดยกโทษไว้ จะทำให้สมรับสั่งสิ้นทั้งหลาย
แม้นขัดอีกฉีกปากให้ครากตาย ตามกฎหมายข้อขัดกระษัตรา ฯ
๏ พระดาบสอดโกรธโปรดประภาษ เราถือสัตย์ตัดขาดทรงศาสนา
ถึงแก้วแหวนแผ่นดินไม่จินตนา แล้วชวนพระอนุชาลุกคลาไคล
เจ้ากรุงยักษ์พักตร์นิ่วโกรธกริ้วกราด กระทืบบาทบนบัลลังก์เวียงวังไหว
เหวยเสนาอย่าให้หนีพวกชีไพร จับเป็นไปใส่คุกให้ทุกคน
ขุนหมื่นยักษ์คักคึกสะอึกไล่ เรียกบ่าวไพร่พรูตามหลามถนน
พวกม้าช้างต่างไล่ต้อนไพร่พล มาเกลื่อนกล่นกลุ้มจับพระรับรบ
นางอสุรีพี่น้องทั้งสองยักษ์ ถือพัดจักรกรดสับซ้อนซับศพ
หน่อกระษัตริย์ตัดศีรษะถีบกระทบ เลี้ยวตลบไล่ฆ่าโยธามาร
ที่ม้วยมอดวอดวายตัวนายต้อน เข้าราญรอนรำหอกแกว่งกลอกขวาน
บ้างฉวยคว้าพร้าโต้โย้ทะยาน ถอนต้นตาลตีรุมตะลุมบอน
พระรามวงศ์ทรงจักรขว้างยักษ์ร้าย แตกกระจายตายกลิ้งดังสิงขร
ฝ่ายทัพท้าวเจ้าประเทศเขตนคร รุมราญรอนรบประดังเข้าคั่งคับ
หมายจะชิงหญิงสาวพวกดาวบส ต่างเลี้ยวลดไล่ลัดสกัดจับ
พระเทวราชฟาดฟันรอนรันรับ ผลาญยักษ์ยับย่นแยกตื่นแตกแตน
แต่ยักษีพี่น้องสองกระษัตริย์ ไล่ฟาดฟัดฟันตายลงหลายแสน
ฆ่าเท่าไรไม่หมดมาทดแทน อเนกแน่นหน้าหลังประดังกัน
เจ็ดธิดาหน้าซีดร้องกรีดกราด สะดุ้งหวาดวิ่งหนีไม่มีขวัญ
พระรามวงศ์ทรงศรไล่รอนรัน ยักษ์ขยั้นหยุดยั้งคับคั่งคอย
พระหยุดยืนมึนเมื่อยนึกเหนื่อยเหน็ด สงสารเจ็ดพระธิดาดูหน้าจ๋อย
ด้วยรุ่นสาวชาววังกำลังน้อย นางจะพลอยพลัดพรายวอดวายวาง
ปรึกษาน้องสองยักษ์จำจักหนี รบที่นี่ไม่ถนัดจะขัดขวาง
เจ้ารั้งหลังทั้งสองกับน้องนาง ไปเขาสูงทุ่งกว้างหนทางมา
ให้พระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ นางกระษัตริย์ซ่อนอยู่ในคูหา
แต่น้องรักยักษีกับพี่ยา คิดเข่นฆ่าโคตรมันให้บรรลัย
แล้วแต่งองค์ทรงกระบองนำน้องรัก เหาะตามยักษ์ไล่สกัดตีตัดษัย
จนจวนพลบรบพุ่งพ้นกรุงไกร ถึงเขาใหญ่ได้ที่สีหนาม
ลงหยุดนั่งพรั่งพร้อมบนจอมเขา ค่อยบรรเทาทั้งสิบเอ็ดไม่เข็ดขาม
คอยดูยักษ์จักขับกองทัพตาม จะปราบปรามปรึกษาพูดจากัน ฯ
๏ ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าพารากาลเนตร คิดสมเพชพวกโยธาที่อาสัญ
จึงสั่งท้าวเจ้าประเทศทุกเขตคัน ใครแข็งขันติดตามจับรามวงศ์
มาเชือดชิ้นกินดิบทั้งสิบเอ็ด ให้สิ้นเสร็จสงครามตามประสงค์
กับลูกรักจักภิเษกเป็นเอกองค์ ให้ดำรงราไชยเพิ่มไพบูลย์ ฯ
๏ ฝ่ายพวกยักษ์นคเรศประเทศราช ล้วนหยาบคายร้ายกาจชาติอสูร
ต่างอยากได้ผู้หญิงชิงกันทูล จะขอพูนเพิ่มพระยศให้งดงาม
ไปมัดมือฤๅษีสตรีสาว มาเฝ้าท้าวทั้งสิบเอ็ดไม่เข็ดขาม
แล้วทูลลาพาทหารชาญสงคราม รีบเหาะตามรามวงศ์เหมือนจงใจ
จนเย็นยํ่าคํ่าพลบจุดคบส่อง ต่างโห่ร้องรับกันเสียงหวั่นไหว
ล้วนทัพท้าวเจ้าเมืองหนุนเนื่องไป จุดคบไต้ไฟสว่างดังกลางวัน
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกเหนื่อย ลมเรื่อยเรื่อยรื่นแรงค่อยแข็งขัน
กับหน่อนาถราชธิดาพร้อมหน้ากัน ดูกุมภัณฑ์พวกยักษ์คึกคักตาม
จุดไต้คบครบมือเที่ยวถือส่อง ดูเนืองนองนับแสนแน่นสนาม
นั่งสำรวลสรวลสันต์ไม่ครั่นคร้าม จะสงครามรบพุ่งต่อรุ่งราง
พระนึกรักปักษีชะนีน้อย เรียกใช้สอยปรนนิบัติไม่ขัดขวาง
ให้นวดฟั้นบัญชาพูดจาพลาง ทั้งสองนางนั่งยิ้มอิ่มอารมณ์
เจ็ดบุตรีมีศึกให้นึกรัก กับนางยักษ์ชักชิดสนิทสนม
ฝ่ายพี่น้องตรองตรึกนึกนิยม อยากใคร่สมปรารถนาอาสารบ
ข้าขอรับจับท้าวเจ้าประเทศ ร่ายพระเวทให้ระงับหลับสลบ
ตัดเกศมาให้องค์พระทรงภพ อย่าปรารภรับปราบให้ราบไป
พระลูบหลังทั้งสองว่าน้องรัก สามิภักดิ์รักพี่จะมีไหน
ช่วยรบสู้คู่ชีวิตร่วมจิตใจ จะรักใครให้เหมือนน้องทั้งสองรา
เราร้องขับรับพิณให้ยินเสียง ว่าพร้อมเพรียงกันอยู่ยอดภูผา
พวกกุมภัณฑ์มันขับกองทัพมา จึงแก้วตาตัดหัวพวกตัวนาย
นางปักษีดีใจดังได้แก้ว หัวเราะแล้วน้อมคำนับขับถวาย
ขอบังคมสมเด็จนเรศนรายณ์[๒] เสด็จวายยุกูลปราบราพณ์อาธรรม์
ถึงปางเคราะห์เหมือนอย่างปางราเมศร์ เที่ยวทุเรศแรมป่าพนาสัณฑ์
เครื่องพระแสงแบ่งภาคจากเทวัญ พิณพระขรรค์นั้นเป็นพระอนุชา
เทพรำกำลังศิลป์สังข์จักร เป็นหญิงยักษ์อยู่สำหรับรับอาสา
สาวสุรางค์ข้างที่ศรีไสยา แบ่งภาคมาตามเสด็จทั้งเจ็ดองค์
ด้วยเดชะพระมหาเทพาวุธ จะสิ้นสุดเสี้ยนหนามตามประสงค์
สงสารพระหริรักษ์ศักดิ์สุริย์วงศ์ เคยณรงค์ยงยุทธ์ทรงครุฑบิน
นาคราชอาสน์ทิพย์สามสิบเศียร ประหวั่นเวียนวงกลมประทมสินธุ์
เสียงรื่นเรื่อยเฉื่อยฉํ่าด้วยอำรินทร์ คอยดีดพิณเพลงสวรรค์กล่อมบรรทม
โอ้ถึงปางร้างรักปราบยักษ์ร้าย พระนารายณ์ไร้สุรางค์นางสนม
รักษาพรตอตส่าห์ทรงศีลจงกรม แรมประทมร่มรังไร้วังเวียง
แล้วหวนลงส่งลำบทคำหวาน พิณประสานสายเอกวิเวกเสียง
ดังดนตรีปี่แก้วแจ้วจำเรียง ซ้อนสำเนียงนิ้วกรีดเดาะดีดดัง
อสุรินทร์ยินขับกลับทหาร อลหม่านมืดมากลุ้มหน้าหลัง
จะเข้าจับกลับพรั่นขยั้นยั้ง ต่างเพลินฟังดังจะหลับเจื้อยจับใจ
พระดีดดังวังเวงเป็นเพลงกล่อม พวกยักษ์ล้อมหลายทัพเลยหลับใหล
นางพี่น้องสองอสุรีก็ดีใจ ทูลลาไปทัพท้าวเจ้านคร
เห็นนั่งหลับจับศีรษะฉะด้วยพัด ขาดเหมือนตัดหยวกทิ้งรอบสิงขร
ทิ้งไพร่นายตายยับซบซับซ้อน ทั้งเศียรกรกายขาดดื่นดาษดิน
ครั้นรุ่งแลแต่ล้วนศพตายทบทับ ดูซ้อนซับนับโกฏิดังโขดหิน
โลหิตนองท้องสุธาดังวาริน แลไม่สิ้นศพตายสุดสายตา
เหลือจะดอดลอดเล็ดระเห็จเหิน แตกตะเพิ่นโผนร่อนว่อนเวหา
แล้วยักษีพี่น้องทั้งสองมา กราบบาทาทูลความพระรามวงศ์ ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีเห็นผียักษ์ อนาถนักพินิจพิศวง
ให้หวิวไหวใจป่วนเซซวนทรง ต่างซบลงลมจับนั่งหลับตา
นางพี่น้องสองยักษ์หักดอกไม้ มารอให้หอมรื่นชื่นนาสา
ต่างรู้สึกนึกกลืนฝืนวิญญาณ์ อาเจียนลมก้มหน้าไม่พาที
พระรามวงศ์ลงเอกเขนกนึก แล้วตรัสปรึกษาน้องนางสองศรี
พวกรากโษสโกฏิแสนทบแทนทวี เรารบสี่คนน้อยคอยระวัง
ด้วยองค์ท้าวเจ้าประเทศเนตรเป็นกรด หัวเมืองหมดจะโมโหด้วยโอหัง
คงยกมาอย่าประมาทจะพลาดพลั้ง สงครามครั้งนี้รบหลีกหลบกาย
นางปักษีดีใจกราบไหว้ว่า ขออาสาตัดศีรษะมาถวาย
ถึงเสียเชิงเพลิงกรดไหม้หมดกาย รูปทรงหายสูญแล้วเขี้ยวแก้วยัง
ได้พรมพรำนํ้าอบตรลบกลิ่น กลับเป็นอินทรีย์สมอารมณ์หวัง
ด้วยข้าบาทธาตุลมสมกำลัง ระคนทั้งกลิ่นอายเป็นกายมา
จะขอรับจับท้าวเจ้าประเทศ ควักดวงเนตรมาถวายทั้งซ้ายขวา
พระทรงฟังนั่งนึกนิ่งตรึกตรา จึงตรัสว่าอย่าประมาทองอาจใจ
ถึงมิตายกายสูญจะพูนเกิด ประดักประเดิดด้วยไม่เห็นเป็นไฉน
ต้องผ่อนปรนกลศึกตรองตรึกไตร ให้ได้ชัยชนะจึงจะดี
พระเทวราชอาจหาญในการศึก นึกตรองตรึกกราบประณตบทศรี
ให้พี่น้องสองสุดาออกราวี ทั้งข้านี้จะไปด้วยได้ช่วยกัน
ถึงพี่น้องต้องกรดม้วยหมดสิ้น จะดีดพิณผลาญชีวาให้อาสัญ
เหมือนสายฟ้าผ่าต้องทั้งสองกรรณ ทำลายลั่นบรรลัยดังใจจง
พระชื่นชอบตอบว่าปัญญาน้อง ช่างตรึกตรองต้องจิตคิดประสงค์
เห็นจะได้ชัยชนะในณรงค์ มันก็คงยกมาคอยราวี
แล้วหยุดหย่อนผ่อนพักสำนักนั่ง ใต้ร่มรังตั้งพักตร์ดูยักษี
ฝ่ายเจ็ดองค์นงนุชพระบุตรี ปรนนิบัติพัดวีให้ปรีดา ฯ
๏ ฝ่ายพวกยักษ์นคเรศสืบเหตุทัพ เห็นยักษ์ยับแยกย้ายตายหนักหนา
ต่างตกใจไปเฝ้าเจ้าพารา ทูลกิจจาข้าศึกเห็นฮึกครัน
เจ้ากรุงยักษ์พักตร์ตึงทะลึ่งลุก เล่นสนุกสักหน่อยวะเหะหะหัน
โมโหมาหาอะไรก็ไม่ทัน ฉวยฉุดคันกล้องแกว่งแผลงศักดา
พอดังเปรี้ยงเสียงตรงที่มงกุฎ กระเด็นหลุดจากศีรษะเซถลา
หกล้มผลุงฝูงสุรางค์นางพญา พยุงมาแท่นรัตน์นวดพัดวี
นางนงลักษณ์อัคเรศก้มเกศกราบ พระเคยปราบดิบฟ้าทุกราศี
ไม่เคยเห็นเป็นลางถึงอย่างนี้ ฤกษ์ไม่ดีเดินทัพจะอับปาง
พระเคืองขัดตรัสกระโชกอย่าโหยกเหยก ชะโหรเอกออกมาทัดพูดขัดขวาง
เหวยเสนาข้าเฝ้าเหล่าขุนนาง เร่งผูกช้างชัยณรงค์เคยสงคราม
กับโล่เขนเกณฑ์แห่แต่เท่านั้น ไปมากมันมาสิบเอ็ดเหมือนเข็ดขาม
เสนาน้อมพร้อมพรั่งรับสั่งความ มาแต่งตามบัญชาพญามาร ฯ
๏ พระแต่งองค์ทรงขอขึ้นคอช้าง ทหารข้างพระคชาล้วนกล้าหาญ
เป่าแตรสังข์หลังหน้าคชาชาญ จากพระลานลอยฟ้าเคลื่อนคลาไคล
แต่พอออกนอกกำแพงสิ้นแรงเรี่ยว เห็นกาเหยี่ยวแร้งร่อนว่อนไสว
เสียงโห่ทั้งสังข์แตรปรวนแปรไป เหมือนร้องไห้แซ่ซ้องสยองเย็น
เป็นสายรุ้งพุ่งลงที่ตรงพักตร์ เสื้อเมืองยักษ์หญิงแก่ให้แลเห็น
ร้องห้ามว่าอย่าไปนะศีรษะกระเด็น แล้วกลับเป็นลมลับวับวิญญาณ์
เจ้ากรุงยักษ์หนักใจเห็นไม่รอด หยุดช้างกอดกรสยองพองเกศา
เสียดายวงศ์พงศ์พันธุ์สวรรยา กลับเหลียวหลังตั้งตาดูธานี
นิจจาเอ๋ยเคยอยู่แม้นกูม้วย ใครจะช่วยสร้างเสริมเฉลิมศรี
จะเยือกเย็นเป็นป่าพนาลี เขตบูรีรั้ววังเป็นรังกา