Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
นภากาศดาดดำเป็นน้ำฝน ทั้งมืดมนท้องฟ้าเวหาหาว
เป็นหมอกมัวทั่ววิถีไม่มีดาว ฝนก็พราวพรำพร้อยปรอยปราย
เขาพระเมรุเอนเอียงเพียงจะทรุด พระยาครุฑโบกบินกระสินธุ์สาย
ฝูงเต่าปลาใหญ่น้อยเที่ยวลอยราย ที่ในสายสาคโรชโลธร
นาคราชผาดแผลงสำแดงฤทธิ์ ขึ้นเพ่นพิษที่ในกลางหว่างสิงขร
เป็นคลื่นคลั่งฝั่งฝาในสาคร ทั้งมังกรผุดพ่นในวนวัง ฯ
สองภิรมย์สมสวาทบนอาสน์รัตน์ หน่อกษัตริย์เสร็จสมอารมณ์หวัง
ไม่เหินห่างนั่งเสียดเข้าเบียดบัง แล้วก็ตั้งยั่วเย้าเฝ้าเคล้าคลึง
อัศจรรย์นั้นบ่อยอร่อยรส ถึงโอสถใดจะเปรียบไม่เทียบถึง
ดั่งได้เหาะเหินหาวดาวดึงส์ ชั้นไตรตรึงศ์จะมาเทียบไม่เปรียบปาน
จนรุ่งแจ้งแสงทองส่องสว่าง แจ่มกระจ่างเด่นดวงพระสุริย์ฉาน
พลางเล้าโลมโฉมเฉลาลำเพาพาล เยาวมาลย์แม่จงคิดทำบิดเบือน
ว่าป่วยไข้พี่จะไปทูลฉลอง ที่ตรึกตรองไว้อย่างไรทำให้เหมือน
แต่ทรงเครื่องบรรพชิตอย่าบิดเบือน ทำให้เหมือนก่อนเก่าแต่เยาว์มา
นางรับคำร่ำว่าอย่าปรารภ แล้วนอบนบทูลพลันด้วยหรรษา
พระสอนสั่งน้องจะฟังที่บัญชา อย่าทรงปรารภพระทัยจงไว้วาง ฯ
พระรับขวัญขวัญตานิจจาเอ๋ย ไม่ละเลยนุชน้องอย่าหมองหมาง
จนสิ้นแดนแผ่นฟ้านภาภางค์ พี่ไม่ร้างรักแม่จนแดดาล
จะถนอมกล่อมขวัญอย่ารันทด ไม่เปลื้องปลดความรักสมัครสมาน
พี่จะลาโฉมเฉลาเยาวมาลย์ ไปทูลสารทรงฤทธิ์พระปิตุลา
แล้วลุกออกนอกวังไม่ยั้งหยุด พระรีบรุดเร่งราชรถา
พอถึงกุฎิ์ทรงฤทธิ์พระปิตุลา สามสิทธาเสด็จออกนอกกุฎี ฯ
ฝ่ายนักสิทธ์พระอภัยวิไลลักษณ์ เห็นหลานรักมาประณตบทศรี
จึงปราศรัยไต่ถามตามคดี ในธานีเวียงวังเมืองลังกา
ยังอิ่มเอมเปรมปราเป็นผาสุก หรือมีทุกข์เป็นไฉนอย่างไรหนา
ทั้งศึกเสือเหนือใต้เมืองใดมา บอกให้ป้าลุงแจ้งแสดงความ ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระกฤษณา แจ้งกิจจาสารพัดดั่งตรัสถาม
พร้อมพระวงศ์พงศาพยายาม คอยปราบปรามข้าศึกช่วยตรึกตรอง
แต่โฉมยงองค์เทพินมุนินน้อย ให้เศร้าสร้อยป่วยไข้ฤทัยหมอง
หมอว่าเป็นไข้พิษผิดทำนอง จับแต่สองโมงไปให้ระทวย
ผลผลาอาหารทั้งหวานเปรี้ยว สักคำเดียวก็ไม่ได้ให้ระหวย
พอสร่างจับกลับร้อนอ่อนระทวย ตั้งแต่ป่วยผอมซูบผิดรูปทรง
ให้หม่อมฉันออกมาทูลมูลเหตุ ขอพระเดชช่วยระงับดับพิษสง
พอเสื่อมสร่างบางเบาบรรเทาลง ได้ดำรงชีวาที่อาดูร ฯ
พระอภัยได้สดับใจวับหาย เอะวุ่นวายไข้จับจะดับสูญ
หรือจะเป็นเทพเจ้าเข้าประมูล มาเพิ่มพูนแทรกซ้ำจึ่งจำเป็น
หรือทับลัคน์เล็งจันทร์เป็นวันเคราะห์ มาจำเพาะเป็นไข้พอได้เห็น
จำจะไปดับร้อนให้หย่อนเย็น จะได้เห็นหลานลูกวางหยูกยา
แม่วัณฬามาลีศรีสวัสดิ์ มาไปด้วยช่วยจัดหมอรักษา
แล้วตรัสสั่งข้าเฝ้าเหล่าเสนา แต่บรรดาแวดล้อมอยู่พร้อมเพรียง
แล้วให้เตรียมรถที่นั่งบัลลังก์รัตน์ นางกษัตริย์ห่มดองครองเฉวียง
โขมพัตถ์จัดจีบให้กลีบเรียง เข้านั่งเคียงข้างองค์พระทรงธรรม์ ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์อภัยมุนีนาถ ยุรยาตรอ่าองค์จากโรงฉัน
ชฎากลีบจีบจัดกระหวัดพัน สะพักผันเบื้องเฉวียงเรียบเรียงงาม
พระสวมกายสายธุหร่ำประคำถือ ประนมมือถือมั่นกันทั้งสาม
แล้วเดินสวดสิกขาภาษาพราหมณ์ ดำเนินตามกันออกนอกกุฎี
ขึ้นรถทรงพระที่นั่งบัลลังก์รัตน์ สามกษัตริย์สำรวมจิตกิจฤๅษี
ให้เร่งราชรถาเข้าธานี สารถีรับขับไปฉับพลัน
พระกฤษณานำหน้ารถที่นั่ง ถึงกระทั่งกรุงไกรไอศวรรย์
พระญาติวงศ์พงศาพร้อมหน้ากัน ถวายวันทาองค์พระทรงญาณ ฯ
ศรีสุวรรณอัญชลีพี่สะใภ้ นางปราศรัยด้วยสุนทรอันอ่อนหวาน
ฉันถวายส่วนกุศลผลทาน จงสำราญโรคาอย่ายายี ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ประสานหัตถ์มัสการเหนือเกศี
รับกุศลสองนางต่างยินดี เชิญพระพี่สามองค์ตรงเข้าวัง
พระอภัยมณีฤๅษีสิทธ์ สำรวมจิตพรหมจรรย์ทุกวันหวัง
แล้วถามถึงคนไข้ที่ในวัง ไปยับยั้งอยู่ที่ไหนจะไปเยือน
พระญาติวงศ์พงศาพาเสด็จ ไปพร้อมเสร็จที่สำนักตำหนักเขียน
นางสาวใช้หมอบกลาดดาษเดียร เป็นเวรเวียนปรนนิบัติจัดประจง
สามสิทธามาถึงแล้วจึ่งถาม แม้โฉมงามเจ้าประชวรหรือนวลหง
ที่เจ็บปวดรวดเร้าบรรเทาลง หรือโฉมยงยังรำคาญประการใด ฯ
นางนบนอบหมอบกรานประสานหัตถ์ ทูลกษัตริย์สามองค์ที่สงสัย
แต่ป่วยมาห้าวันแทบบรรลัย นึกจะไม่เห็นองค์พระทรงธรรม์
พระอภัยมณีฤๅษีสิทธ์ ประคองชิดโลมเล้าสาวสวรรค์
ดูร่างกายผ่ายผอมลงครันครัน อาหารนั้นน้อยนักมักเป็นลม
แม่สึกหาลาพรตเสียก่อนเถิด โรคจะเกิดมาปะทะเข้าประสม
เมื่อหายโรคโศกเศร้าเบาอารมณ์ จะถือพรหมจรรย์อีกก็ตามใจ ฯ
ฝ่ายเทพินยินคำพระร่ำปลอบ ให้ชื่นชอบในอุราอัชฌาสัย
เห็นสมนึกตรึกตรองที่ต้องใจ พระโปรดให้ลาพรตดาบสินี ฯ
ศรีสุวรรณนั้นชำนาญในการชู้ ก็ล่วงรู้กิริยามารศรี
ครั้นจะพูดเป็นผู้ใหญ่เห็นไม่ดี ประเวณีเขาจะล่วงไปท้วงติง
แต่แลดูลูกชายสายสวาท เห็นประหลาดไม่เคยเฝ้าเคล้าผู้หญิง
ทำเหมือนรู้ไม่เท่าเขาจริงจริง แล้วนั่งนิ่งเฉยไปมิได้แล ฯ
นางดาบสสององค์ก็สงสาร เหมือนวงศ์วานเคียงข้างไม่ห่างแห
สั่งให้แพทย์ผู้รู้มาดูแล จึ่งว่าแม่จะไปพักตำหนักจันทน์
แม้นเป็นไรใช้คนไปบอกด้วย จะมาช่วยรับรองประคองขวัญ
พอสั่งเสร็จนางเสด็จจรจรัล ทั้งทรงธรรม์เธอก็ไปที่ไสยา
เสด็จขึ้นมนเทียรวิเชียรรัตน์ พวกปรนนิบัติพร้อมกันก็หรรษา
สุลาลีรำภายุพาผกา มาพร้อมหน้าเฝ้าแหนแสนสบาย
พระทรงศีลผินพักตร์มาทักถาม อันสงครามไพรีแตกหนีหาย
ราษฎรได้สุขสนุกสบาย หรือวุ่นวายเคืองเข็ญเป็นอย่างไร ฯ
ทั้งสามนางทรงทูลพระนักสิทธ์ สำราญจิตซื่อตรงไม่สงสัย
ทั้งนครมิได้ร้อนด้วยสิ่งใด ทั้งนายไพร่เสนาประชาชน ฯ
พระฤๅษีทรงฟังสังรเสริญ จงเจริญสุขสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
ทั่วประเทศเขตแคว้นแดนมณฑล ขอกุศลช่วยสัตว์ให้วัฒนา ฯ
ฝ่ายนงเยาว์เสาวคนธ์วิมลโฉม ปลอบประโลมลูกน้อยเสน่หา
พาไปเฝ้าภูวไนยอัยกา ทั้งสุดสาครกษัตริย์ไปมัสการ
สามพระองค์ทรงพรตดาบสเห็น หน่อนัดดาน่าเล่นเจียวหนอหลาน
จึ่งตรัสว่าย่าปู่ไปอยู่นาน พึ่งเห็นหลานเดี๋ยวนี้พระปรีดิ์เปรม
พลางอุ้มองค์พระกุมารชาญสมร แล้วอวยพรอย่ามีทุกข์สุขเกษม
อายุยืนหมื่นปีจงปรีดิ์เปรม จงอิ่มเอมในสมบัติวัฒนา
ประทานนามตามวงศ์พงศ์กษัตริย์ นรินทร์รัตน์ขัตติยวงศ์ตามพงศา
เดโชชัยในสมบัติกษัตรา ให้นัดตาสืบวงศ์ดำรงวัง ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระกฤษณา นั่งรักษานุชนาฏสวาทหวัง
ไม่จากห้องน้องน้อยคอยระวัง ก็สมดั่งใจนึกที่ตรึกตรอง
โรคมายาสาระบิดปกปิดไว้ นางคนไข้ค่อยสว่างที่หมางหมอง
ได้โอสถไว้สำหรับประคับประคอง อาการน้องก็ค่อยเบาบรรเทาลง
พระนักสิทธ์ทั้งสามค่อยถามไต่ โรคาไข้ที่ประชวรนวลหง
พระไปเยี่ยมมิได้ขาดหมือนญาติวงศ์ เห็นดำรงกายฟื้นค่อยชื่นบาน
แต่ดูพระกฤษณาเห็นหน้าจ๋อย หรือจะพลอยป่วยไข้ให้สงสาร
เฝ้าพิทักษ์รักษาพยาบาล เห็นอาการกับจริตผิดทำนอง
เหมือนอกเราเล่าเมื่อยังกำลังหนุ่ม ก็รึงรุมทุกข์ทนต้องหม่นหมอง
เพราะความรักหนักจิตที่คิดปอง ก็ทำนองเดียวกันเช่นนั้นเอง
จำจะต้องเสกสองให้ครองคู่ ฉวยให้อยู่ฟูมฟักมักโฉงเฉง
เหมือนเปลวไฟใกล้เชื้อก็เหลือเกรง จะครื้นเครงอายเขาเหล่าประชา
พระตรองตรึกนึกแล้วเสด็จกลับ มาประทับชานพักตำหนักขวา
รับสั่งเรียกศรีสุวรรณจำนรรจา อนุชาเจ้าจะเห็นเป็นอย่างไร
พี่จะเสกเทพินกับกฤษณา พระน้องยาเจ้าจะเห็นเป็นไฉน
เขาก็วงศ์เทวาสุราลัย ควรจะให้ปกครองกันสองรา
เป็นคู่เรียงเคียงสวาทราชโอรส ให้ปรากฏสืบวงศ์เผ่าพงศา
ตามเยี่ยงอย่างจักรพรรดิกษัตรา เหมือนพี่ว่าซื่อตรงเป็นวงศ์วาน ฯ
ศรีสุวรรณทูลตอบว่าชอบแล้ว ดั่งฉัตรแก้วฝังปลูกทั้งลูกหลาน
ไม่เสียศักดิ์สุริย์วงศ์เสียวงศ์วาน ตามบุราณขัตติยาทุกธานี
แล้วจะไปบำรุงกรุงรมจักร ให้สมศักดิ์จักรพรรดิกษัตริย์ศรี
จะได้เป็นเกือกทองรองธุลี ก็เป็นที่สรรเสริญเจริญคุณ
พระทรงฟังอนุชาปรีชาฉลาด เหมือนวงศ์ญาติขาดเหลือช่วยเกื้อหนุน
เป็นธุระน้องยาช่วยการุญ จะมีคุณมากมายหลายประการ
พ่อสั่งเครื่องอภิเษกเอกฉัตร ตามกษัตริย์อิศรามหาศาล
ศรีสุวรรณรับรสพจมาน มาสั่งการกับมหาเสนาใน
เร่งบาดหมายไปให้รู้ทุกหมู่หมวด ขุนตำรวจเรียกกันเสียงหวั่นไหว
ให้เสมียนเขียนหมายรายกันไป มหาดไทยกรมท่าศาลาเวร
ตามรับสั่งตั้งพิธีวันสี่ค่ำ ปลูกโรงรำช่องระทาเร่งทาเสน
หุ่นละครโขนหนังสั่งให้เกณฑ์ หกคะเมนต่ายลวดประกวดกัน
เครื่องภิเษกเอกฉัตรจัดให้พร้อม พวกเจ้าจอมที่ในวังสั่งกวดขัน
ให้ท้าวนางตั้งเลี้ยงพร้อมเพรียงกัน ทั้งเจ็ดวันกว่าจะเสร็จสำเร็จการ
ทุกหมู่หมวดตรวจตามความรับสั่ง มาพร้อมพรั่งที่ปราสาทราชฐาน
ถึงวันนัดสี่ค่ำจะทำการ พนักงานทูลท้าวเจ้าบุรินทร์ ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ สั่งให้จัดเครื่องทรงสรงกระสินธุ์
สำหรับสองกษัตราสรงวาริน ให้ครบสิ้นตามอย่างข้างบุราณ
ให้นงเยาว์เสาวคนธ์วิมลพักตร์ กับนางนักสนมนาฏในราชฐาน
ทั้งรำภาสุลาลีช่วยชี้การ ยุพาพาลจัดแจงแต่งข้างใน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์เทพินนารินนาฏ ภาณุมาศไตรตรัสจำรัสไข
พวกท้าวนางต่างเชิญเสด็จไป ให้เข้าในห้องสรงอลงกรณ์
ทั้งสี่นางต่างช่วยกันทรงเครื่อง อร่ามเรืองจำรัสประภัสสร
ทรงภูษาแย่งกระหนกยกละคร ซับในซ้อนกรองทองสีตองใน
ทองพระกรแก้วกุดั่นกัลเม็ด ประดับเพชรพลอยพร่างกระจ่างใส
สอดสังวาลบานพับมีซับใน ล้วนแก้วไพฑูรย์รัตน์ชัชวาล
นางสอดใส่ธำมรงค์อลงกต ทับทิมสดสีแดงสุกแสงฉาน
ทรงมงกุฎบุตรีแก้วประพาฬ ฉลองศอต่อก้านกระหนกเครือ
ตาบประดับทับทิมดูพริ้มพร้อย อุบะห้อยเพชรประไพวิไลเหลือ
สะอิ้งเพชรเม็ดใหญ่เป็นลายเครือ สลับเนื้อซับรองทองอุไร ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรกฤษณา ให้สรงวารีรดอันสดใส
ทรงภูษาแย่งยกกระหนกใน แล้วสอดใส่ฉลององค์อลงกรณ์
เจียระบาดตาดปักเป็นเครือรัตน์ คาดเข็มขัดเนาวรัตน์ประภัสสร
สนับเพลาเพริศพรายลายมังกร มีเชิงงอนพรรณรายดูพรายเพรา
ใส่ห้อยหน้าผ้าทิพย์สุวรรณปัก ลายสลักโปร่งปรุฉลุเฉลา
สังวาลเพชรเม็ดรายดูพรายเพรา ล้วนแก้วเก้าหลายหลากดูมากมี
ทรงมงกุฎบุษราจินดาประดับ กระจ่างจับพักตร์ผ่องละอองศรี
พระญาติวงศ์พงศาบรรดามี มาพร้อมที่ปราสาทราชวัง
เชิญพระหน่อนฤเบศร์เกศกษัตริย์ ขึ้นกองรัตน์ราชัยเหมือนใจหวัง
ให้เร่งบอกท้าวนางข้างในวัง มีรับสั่งเร่งนุชพระบุตรี
พวกเถ้าแก่หลวงแม่เจ้าเข้าไปบอก นางรีบออกมาประณตบทศรี
เสาวคนธ์จูงเทพินด้วยยินดี ไปนั่งที่กองสุวรรณพรรณราย
สามดาบสเสด็จมาในปราสาท พร้อมพระญาติวงศ์สิ้นทั้งหลาย
ศรีสุวรรณสินสมุทรสุดสบาย ช่วยโฉมฉายเทพินนิฤมล
สุดสาครกับวลาวายุพัฒน์ มาช่วยจัดการวิวาห์สถาผล
พอได้ฤกษ์โหรเฒ่าเข้ามณฑล เสกน้ำมนต์บัดพลีพลีกรรม
ประกาศไทเทวาในอากาศ เจ้าไกรลาสเชิญช่วยชุบอุปถัมภ์
แล้วจุดเทียนปากหม้อบริกรรม พราหมณ์ก็ทำตามภาษาบูชาเชิญ
ให้สององค์ทรงเกี่ยวก้อยกระหวัด ร่วมเอกฉัตรเดียวกันสรรเสริญ
แล้วเจิมพักตร์สององค์ทรงเจริญ ให้เพลิดเพลินในสมบัติกำจัดภัย
ให้พระชนม์ยาวยืนหมื่นพรรษา ตามตำราไสยเวทข้างเพทไสย
ฝ่ายดาบสยศยงองค์อภัย เสด็จไปเจิมพักตร์ลักขณา
ให้สองเจ้าเยาวเรศเกศกษัตริย์ ผ่านสมบัติครองกันให้หรรษา
ทั้งทุกข์โศกโรคภัยให้นิรา พระทรงสังข์ทักษิณารดวารี
เหล่าพระวงศ์พงศ์พันธุ์ช่วยกันเสก โหราเอกได้ฤกษ์เบิกบายศรี
พราหมณ์ก็จุดแว่นเวียนวิเชียรมี พวกดนตรีแตรสังข์กังสดาล
มโหรีปี่พาทย์ระนาดฆ้อง บ้างรับร้องจำเรียงเสียงประสาน
ทั้งบัณเฑาะว์เพราะดังเป็นกังวาน ทุกโรงงานเล่นสำเร็จครบเจ็ดวัน
อภิเษกสององค์พงศ์กษัตริย์ พระคิดจัดจะให้ไปครองไอศวรรย์
ประทานของต่างต่างเป็นรางวัล ทั้งกำนัลนักสนมพอสมควร ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรกฤษณา กับธิดาปรีดิ์เปรมเกษมสรวล
ไปเฝ้าทั้งลุงป้าเวลาจวน บังคมควรทูลลาฝ่าละออง
กับองค์พระบิตุเรศเกิดเกศเกล้า แล้วหมอบเฝ้าคอยฟังรับสั่งสนอง
ศรีสุวรรณสั่งความตามทำนอง เจ้าไปครองสวรรยาในธานี
อันบิดาช้าอยู่จะได้กลับ กำหนดนับยังมิได้ไปกรุงศรี
เจ้าจงไปให้พิพัฒน์สวัสดี ครองบุรีไอศวรรย์อย่าฉันทา
บิดาช่วยอวยสวัสดิ์พพิพัฒนผล ให้พระชนม์สองยืนหมื่นพรรษา
อรินทร์ราชไพรีอย่าบีฑา พระอัยกาอัยกีมีพระคุณ
เอาใจใส่อย่าให้เคืองในเบื้องบาท ทั้งวงศ์ญาติขาดเหลือช่วยเกื้อหนุน
ทั้งองค์แก้วเกษราช่วยการุญ เขามีคุณเหมือนกับแม่อย่าแชเชือน
รักแม่เจ้าเท่าไรก็ให้รัก จงฟูมฟักกรุณาเมตตาเหมือน
ดั่งบุตรร่วมครรภ์แท้อย่าแชเชือน รักให้เหมือนชนนีจะดีครัน ฯ
พระกฤษณาว่าอย่าทรงพระวิตก ลูกจะยกไว้เป็นเอกไม่เสกสรร
เหมือนมารดรเกิดเกล้าพงศ์เผ่าพันธุ์ พระคุณนั้นเหลือล้นคณนา
ลูกมิให้ขัดเคืองในเบื้องบาท ทั้งพระมาตุรงค์เผ่าพงศา
ไม่ขึ้งเคียดเกียดกันคิดฉันทา แล้วทูลลาลงกำปั่นด้วยทันใด ฯ
สามนักสิทธ์ลุงป้าลงมาส่ง ทั้งบิตุรงค์วงศ์เชื้อในเนื้อไข
เมื่อเทพินกฤษณาทูลลาไป ก็พอได้ฤกษ์ดีให้คลี่คลาย
ทหารโห่เอาชัยชักใบขึง ยิงปืนตึงพร้อมพหลพลทั้งหลาย
ถอนสมอแล่นเคียงกันเรียงราย พวกนายท้ายตั้งเข็มเต็มชำนาญ
ครั้นออกจากปากอ่าวลังกาเกาะ หมายจำเพราะแล่นไปทางหว่างอิสาน
ลมก็เรื่อยเฉื่อยฉ่ำไปสำราญ พระชวนมิ่งเยาวมาลย์ให้ชมปลา
ฉนากฉลามตามกันเป็นคู่คู่ ฝูงราหูเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ตะเพียนทองท่องท้องชโลธา ฝูงเหราพาพวกเหราจร
เหล่ากระโห่โลมาขึ้นคลาคล่ำ บ้างผุดดำกลอกกลับสลับสลอน
ฝูงพิมพาพากันเที่ยวสัญจร หมู่มังกรว่ายกลาดดาษดา
เหล่าปลาวาฬฟูฟ่องในท้องสมุทร มันโตสุดสาหัสกว่ามัจฉา
ทั้งเงือกน้ำเกลื่อนกลาดดาษดา พิศดูหน้าเหมือนกับนางแต่หางมี
ขนงเนตรเกศกายคล้ายมนุษย์ ดูผาดผุดนวลละอองเนื้อสองสี
ทั้งสองเต้าเต่งตั้งกำลังดี พระตรัสชี้ให้อนงค์แม่จงดู
อย่างนี้หรือปิตุลามิน่ารัก ไปฟูมฟักมาแต่ก่อนจนอ่อนหู
เพราะงามยิ่งจริงนะน้องจงมองดู แต่ตัวผู้หัวล้านรำคาญจริง ฯ
พระเทพินผินพักตร์มาซักถาม ตัวไหนงามโปรดเลือกเงือกผู้หญิง
จับมาเป็นหม่อมห้ามเห็นงามจริง เมื่อแอบอิงสมประโยชน์คงโปรดปราน
พระชื่นชอบตอบสนองว่าน้องแก้ว เห็นสุดแล้วจริงหนาเหมือนว่าขาน
คงต้องอย่างโฉมเฉลาเยาวมาลย์ ไปสำราญอยู่ในท่าชลาลัย
นางนบนอบตอบสนองว่าน้องนี้ เป็นแต่ที่พักพามาอาศัย
แม้นไปถึงถิ่นฐานสำราญใจ พระได้ใหม่คงเหมือนคำที่รำพัน
พระเชยปรางทางว่านิจจาน้อง ได้พบของชื่นใจในสวรรค์
ล้วนเครื่องทิพย์หยิบประทานทั้งหวานมัน พี่ไม่หันลงไปปองกินของคาว
พระแย้มสรวลชวนน้องให้ชมเกาะ เป็นละเมาะน่าชมเหมือนนมสาว
ที่เขียวแดงแสงช่วงดังดวงดาว เป็นสีพราวพรายตาดูน่ายล
มีพุ่มไม้ปลายเกรียนเหมือนเขียนวาด รุกขชาติงามงอกพึ่งออกผล
ที่ชายหาดปูหอยขึ้นลอยวน ในสาชลทะเลลมยมนา
พระสุริยงลงลับพยับฝน เป็นหมอกมนมืดมิดทุกทิศา
คลื่นก็คลั่งทั้งลมระดมมา ตีเภตราเลื่อนลั่นสนั่นดัง ฯ
จะกล่าวถึงโจรสุหรั่งเมืองตั้งเกี๋ย เป็นตั้วเฮียคุมไพร่ดังใจหวัง
ชื่อเตียวบู้อยู่คงทรงกำลัง เที่ยวแอบฝั่งชลธีคอยตีเรือ
มีเภตราห้าสิบเที่ยวรีบรัด คอยตีตัดเรือใบทั้งใต้เหนือ
มีปืนใหญ่ใส่ประจำทุกลำเรือ ทั้งข้าวเกลือประทุกไว้เลี้ยงไพร่พล
ทั้งอาวุธสำหรับสัประยุทธ์ ปืนคาบชุดสู้ศึกได้ฝึกฝน
มีโล่เขนดาบดั้งกำบังตน แต่แล้วคนจับได้ไว้หลายพัน
จัดให้คุมเรือแพเป็นแม่ทัพ ไว้สำหรับว่าพหลพลขันธ์
มีนายหมวดตรวจตราสารพัน แล่นตามกันขึ้นล่องท้องชลา ฯ
พอเห็นลำกำปั่นสุวรรณหงส์ ปักทวนธงเรียงรายทั้งซ้ายขวา
พวกโจรให้ตีฆ้องกลองสัญญา เรียกบรรดาเรือรบมาครบลำ
จะเข้าปล้นเรือใหญ่เหมือนใจนึก ออกแล่นลึกเรือใบล้วนไหหลำ
ประจุปืนใหญ่น้อยออกลอยลำ อาวุธประจำถ้วนทั่วทุกตัวคน
พอลมส่งตรงเข้ากำปั่นใหญ่ แกว่งคบไฟแล่นสล้างมากลางหน
เรือลังกากล้าหาญการประจญ ทั้งคงทนอาวุธยุทธนา
พอกำปั่นมาทันพร้อมกันหมด ร้องให้ลดใบเข้าเอาสิหวา
พวกโจรปล่อยปืนหลักยักกะตรา แล่นเข้ามาเหนือน้ำถึงลำทรง
พวกเรือโจรโยนโซ่เอาขอสับ ทหารรับบนกำปั่นสุวรรณหงส์
พวกฝรั่งเคยประจญรณรงค์ ให้ชักธงรบขึ้นปืนสัญญา
กำปั่นตามหลามล้อมเข้าห้อมหลัง ปืนประดับยิงรายทั้งซ้ายขวา
โห่สนั่นลั่นฆ้องกลองสัญญา ตีประดาพร้อมกันประจัญบาน
พวกโจรยิงทิ้งไฟติดใบผ้า พระกฤษณาไล่พหลพลทหาร
ออกรับรองป้องกันประจัญบาน เข้าต่อด้านกองทัพบ้างดับไฟ
ถือหลาวโล่โตมรกระบี่ง้าว พุ่งเหลนหลาวโห่ลั่นเสียงหวั่นไหว
ทิ้งหมอดินดำประจุจุดพลุไฟ ติดเพลาใบเรือโจรโยนประดัง ฯ
ฝ่ายเตียวบู้นายใหญ่ไล่เรือรบ มาสมทบดาษดาทั้งหน้าหลัง
ยิงปืนใหญ่ไฟฟูมเสียงตูมดัง ถูกฝรั่งล้มตายลงหลายคน ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรกฤษณา เห็นโยธากลอกกลับกันสับสน
ให้ยกค่ายเหล็กวิหลั่นขึ้นชั้นบน พอบังคนเข้าอีกชั้นกันลูกปืน
แล้วให้ปล่อยนกสับทั้งคาบชุด ฝรั่งจุดปืนผาไม่ฝ่าฝืน
ถูกเรือโจรแตกพังกำลังปืน ทหารยืนพุ่งหลาวเอาง้าวฟัน
เรือฝรั่งตั้งห้อมอ้อมสกัด บ้างยิงตัดหางเสือให้เรือหัน
พอบังเกิดลมกล้าสลาตัน ตีกำปั่นเข้าไปชิดติดเรือโจร
ทหารโดดโลดขึ้นไปไล่พิฆาต บ้างฟันฟาดเหมือนกับเช่นเขาเล่นโขน
ทหารใหญ่ไล่ฆ่าบรรดาโจร บ้างก็โยนขอกระชากสับปากเรือ
ลากเข้าไปใกล้กันทหารโดด บ้างวิ่งโลดเผ่นผยองทำนองเสือ
ตะครุบตะครับจับได้อ้ายนายเรือ เก็บเอาเสื้อหมวกผ้าบรรดามี
แล้วคุมตัวนายโจรเข้าไปเฝ้า พลางก้มกล้ากราบประณตบทศรี
พระให้ล่ามถามพลันไปทันที ว่าเอ็งนี้บ้านแขวงอยู่แห่งไร
เที่ยวตีเรือเหนือใต้เก็บได้ของ เอาเงินทองผู้คนไปหนไหน
จงบอกเล่าทุกสิ่งที่จริงใจ หรือใครใช้บอกกูให้รู้ความ ฯ
ฝ่ายนายโจรนิ่งนั่งได้ฟังตรัส จึงแจ้งอรรถตามตรงที่ทรงถาม
เมื่อเดิมทีข้านี้เป็นแขกจาม ไปเป็นความอยู่กับพี่ถึงสี่เดือน
ก็แพ้เขาเจ้าเมืองให้ปรับหมาย ซ้ำเมียตายเสียใจใครจะเหมือน
ต้องจากที่หนีหายขายเย้าเรือน ไปกับเพื่อนค้าขายก็หลายปี
ปะสลัดเรือซัดเข้าตั้งเกี๋ย พวกตั้วเหี่ยจับไว้มิให้หนี
ลงเก็บเอาสินค้าบรรดามี คิดจะหนีก็ไม่พ้นต้องจนใจ
แต่จำเป็นจำอยู่ไม่รู้เรื่อง ว่าบ้านเมืองหนแห่งตำแหน่งไหน
สู้กรากกรำลำบากด้วยยากใจ ให้เขาใช้สอยมาถึงห้าปี
คอยตีเรือเหนือใต้มิได้เว้น เที่ยวซ่อนเร้นตามทางหว่างวิถี
คอยกันเรือลูกค้าบรรดามี ให้ข้านี้จับจ่ายเป็นนายรอง
เมื่อปีกลายนายโจรสิ้นชีวิต เขาก็คิดให้ข้าเข้าเป็นเจ้าของ
มอบสมบัติพัสถานทั้งเงินทอง ให้ครอบครองบ่าวไพร่ได้ใช้การ
ไม่ทราบว่าเป็นองค์พงศ์กษัตริย์ โทษถึงตัดศีรษะควรประหาร
ขอพระองค์ยกโทษได้โปรดปราน จะทำการตรึกตรองฉลองคุณ ฯ
พระทรงฟังสั่งว่าถ้าเช่นนั้น ไปด้วยกันขาดเหลือจะเกื้อหนุน
เรายกโทษโทษาเพราะการุญ จะทำวุ่นวายไปทำไมมี ฯ
ฝ่ายเตียวบู้รู้คุณการุญรัก สามิภักดิ์ใต้เบื้องบทศรี
ขอเป็นข้ากว่าจะตายวายชีวี พระภูมีเสด็จไหนจะไปตาม ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงฤทธิ์กฤษณา สั่งบรรดาพวกทหารชาญสนาม
ให้ปล่อยเขาไปเป็นสุขอย่าคุกคาม เจ้าพวกล่ามพาไปส่งให้ลงเรือ
นายโจรกราบทราบสิ้นไม่กินแหนง ประจักษ์แจ้งภูมีอารีเหลือ
ก็พากันรีบตรงไปลงเรือ พวกที่เหลือแจ้งความมาถามนาย ฯ
ฝ่ายเตียวบู้ผู้ใหญ่เป็นนายทัพ ก็เล่ากับพวกทมิฬสิ้นทั้งหลาย
ว่าพวกเราคราวนี้ถึงที่ตาย แต่เจ้านายยกโทษโปรดประทาน
เราก็ควรจะเป็นข้าเหมือนว่ากล่าว บรรดาเหล่าพวกพหลพลทหาร
เร่งบอกกล่าวชาวไพร่ที่ใช้การ มีประมาณอยู่เท่าไรในบาญชี
จะยกตามข้ามทะลไปรมจักร สามิภักดิ์ใต้เบื้องบทศรี
ฉลองคุณมุลิกาฝ่าธุลี ไว้เป็นที่เจ้านายจนวายวาง ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรกฤษณา พอลมซาเมฆเคลื่อนเห็นเดือนสาง
จึงตรัสชวนโฉมยงอนงค์นาง เปิดหน้าต่างท้ายบาหลีพระชี้ชวน
ให้ชมดวงจันทราดารารัตน์ แจ่มจำรัสลอยฟ้าเวหาหวน
ลมก็เรื่อยเฉื่อยชูเรณูนวล เรือกระบวนแล่นมาในสาคร
ที่นั่งทรงหงส์ทองก็ล่องแล่น ไปตามแผนที่ทางหว่างสิงขร
พระคลึงเคล้าเยาวมิ่งนางวิงวอน พลางสอดกรกอดประทับไว้กับทรวง
ถนอมแนบแอบอุ้มแล้วจุมพิต นางชื่นจิตผ่อนตามไม่ห้ามหวง
เหมือนมาลีคลี่คลายขยายดวง ระรื่นร่วงเกสรขจรขจาย
อัศจรรย์ลั่นเลื่อนเดือนสว่าง แจ่มกระจ่างดาวเคลื่อนทั้งเดือนฉาย
น้ำค้างพรมลมเรื่อยเฉื่อยสบาย กระแสสายสาชลในวนวัง
ละลอกลั่นครั่นครื้นเป็นคลื่นซัด เรือสะบัดบิดลำเป็นน้ำขัง
ทะเลลมยมนาสาครัง กระทบฝั่งแทบจะจมเป็นลมแดง
สิงขรเขาเงาง้ำทุกถ้ำเหว เกิดเป็นเปลวไฟสว่างกระจ่างแสง
วิหคหงส์ลงกระสินธุ์แทบสิ้นแรง ลงฟุบแฝงกออุบลในชลธี ฯ
ฝ่ายพระหน่อนฤเบศร์เกศกษัตริย์ อยู่แท่นรัตน์แสนสบายท้ายบาหลี
กับโฉมเทพเทพินด้วยยินดี ร่วมฤดีเดือนหงายสบายใจ
พระเชยโฉมโลมเล้าว่าเจ้าพี่ จะหาดีไหนเทียบเปรียบไม่ไหว
ถึงเครื่องทิพย์หยิบมาล่อไม่พอใจ เห็นจะไม่ซาบซ่านที่หวานมัน
นางหมอบเมียงเคียงค้อนป้อนพระศรี พระเปรมปรีดิ์กอดประทับแล้วรับขวัญ
ไม่รู้อิ่มนิ่มเนื้อดั่งเจือจันทน์ เพราะหวานมันเหมือนหนึ่งปรุงฟุ้งขจร
พลางอิงแอบแนบชิดสนิทสนอม พี่จะกล่อมโฉมฉายสายสมร
ประทมเถิดแก้วตาอย่าอาวรณ์ บนบรรจถรณ์แท่นที่กับพี่ยา
หัตถ์ประทับกับทรวงดวงสมร พลางกล่าวกลอนกล่อมมิตรกนิษฐา
โอ้ดวงเดือนเหมือนกับพักตร์พลักขณา เห็นสุดหาเทียมเทียบไม่เปรียบปาน
มากำปั่นขวัญใจจงไสยาสน์ ที่บนอาสน์รจนามุกดาหาร
ลมพระพายชายช่อสุมามาลย์ เมื่อเบิกบานแย้มผกาสุมาลัย
ระเหยหวนชวนชื่นระรื่นรส เหลือจะอดออมจิตพิสมัย
แม่ยอดหญิงพริ้งพร้อมละม่อมละไม ขอเชิญไปนคเรศนิเวศน์วัง
เป็นจอมเจิมเฉลิมขวัญอย่าหวั่นหวาด นุชนาฏดวงจิตไม่ผิดหวัง
พี่รักเจ้าเท่าเทียบเปรียบชีวัง แม่จงฟังพี่กล่อมถนอมเอย ฯ
ฝ่ายเทพินยินขับให้จับจิต พระช่างคิดกล่าวกลอนสุนทรเฉลย
ฟังคารมคมคายภิปรายเปรย นางชื่นเชยชูจิตไม่บิดเบือน
แล้วทูลองค์ทรงเดชพระเชษฐา พระคุณหาแห่งใดเห็นไม่เหมือน
ถ้านานไปไม่แน่แม้นแชเชือน น้องจะเบือนพักตราไปหาใคร ฯ
หน่อกษัตริย์ตรัสปลอบตอบสนอง คำพี่พร้องแล้วอย่าแคลงแหนงไฉน
จะถือสัตย์ไว้ให้มั่นจนบรรลัย สุดาใดพี่ไม่ปองเป็นสองนาง
อันดวงเดือนนั้นก็เหมือนกับทรวงพี่ ที่จะมีเป็นสองอย่าหมองหมาง
พี่ให้สัตย์ปฏิญาณในย่านกลาง ทะเลกว้างรู้เห็นเป็นพยาน
สองเกษมเปรมปรีดิ์เป็นที่ชื่น สำราญรื่นรสรักสมัครสมาน
ตระกองกรช้อนพุ่มปทุมมาลย์ สองสำราญหลับไปในไสยา ฯ
เรือก็แล่นมาในทางกลางสมุทร ไม่ยั้งหยุดเร็วพลันด้วยหรรษา
ข้ามละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งมา จากลังกาเดือนครึ่งถึงบูรี ฯ
ขึ้นเฝ้าท้าวทศวงศ์ผู้ทรงศักดิ์ ในรมจักรนัคเรศบุรีศรี
พระเห็นราชนัดดากลับธานี ก็เปรมปรีดิ์ตรัสถามเนื้อความพลัน
ทั้งบิดาป้าลุงในกรุงศรี ยังอยู่ดีปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
การรบพุ่งยุ่งยิ่งช่วงชิงกัน เออหลานขวัญเล่าไปให้อัยกา
นางโฉมยงองค์นี้อยู่ที่ไหน ใครยกให้เป็นมิตรกนิษฐา
จงแถลงแจ้งไปให้อัยกา รู้กิจจาหนหลังเป็นอย่างไร ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระกฤษณา จึงพรรณาทูลแจ้งแถลงไข
พระบิตุลาป้าบวชผนวชใน แล้วก็ไปอยู่สิงคุตรที่กุฎี
ไกลกับวังลังกาสิบห้าโยชน์ พระประโยชน์นับถือเป็นฤๅษี
บำเพ็ญเพียรเรียนธรรมในคัมภีร์ ถือขันตีอดใจไม่อินัง
ศึกมาติดกรุงลังกาอาณาเขต ไปทูลเหตุพระไม่ตรัสประหวัดหวัง
ก็เพิกเฉยเลยไปไม่อินัง มีแต่ตั้งครัดเคร่งบำเพ็งเพียร
ได้พวกวงศ์ญาติกาปราบข้าศึก ช่วยตรองตรึกป้องกันคิดหันเหียน
ออกรบสู้หมู่ญาติดาษเดียร แต่พากเพียรรับรองถึงสองปี
อันโฉมยงองค์นางสำอางพักตร์ เป็นหน่อเทพารักษ์มีศักดิ์ศรี
ทั้งสามองค์จงรักด้วยภักดี ตามมุนีบิตุลามาด้วยกัน
พอเกิดศึกมังคลานราราช พระนุชนาฏรู้มนต์ดลขยัน
ช่วยระงับรับรองคอยป้องกัน ข้าศึกนั้นย่อยยับอัปรา
พอเสร็จทัพจับไข้เจียนจะม้วย หม่อมฉันช่วยฟูมฟักช่วยรักษา
พอโรคคลายหายพิษพระบิตุลา ให้ภิเษกกัลยากุมารี
เป็นคู่ครองสองรากับข้าบาท ในปรางค์มาศรจนาหลังคาสี
แล้วกำชับว่าให้กลับมาธานี เฝ้าธุลีบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
รับสั่งว่าปราบเตียนที่เสี้ยนหนาม สิ้นสงครามจึ่งจะไปไอศวรรย์
ให้กราบทูลบาทบงสุ์พระทรงธรรม์ เธอรำพันทูลแต่ต้นไปจนปลาย ฯ
ท้าวทศวงศ์ทรงฟังสังรเสริญ จงจำเริญสุขไปเหมือนใจหมาย
เสด็จจากแท่นสุวรรณพรรณวาย กับหลายชายสุณิสาพาเข้าวัง
พาไปเฝ้าอัยกีที่ปราสาท พวกวงศ์ญาติถามไต่เหมือนใจหวัง
ทั้งองค์แก้วเกษราก็มาฟัง พร้อมสะพรั่งตรัสถามความลังกา ฯ
อันเรื่องพระกฤษณาขอช้าไว้ จะกล่าวไปถึงพระองค์ทรงสิกขา
พระอภัยมณีศรีโสภา ทั้งวันฬาสุมาลีพวกชีไพร
ส่งนัดดาแล้วเสร็จเสด็จกลับ ไปประทับนคราที่อาศัย
ขึ้นทรงราชรถาให้คลาไคล เสด็จไปเนินสิงคุตรที่กุฎี
พร้อมพระวงศ์พงศาคณาญาติ ก็ตามราชรถไปในวิถี
ส่งเสด็จเสร็จไปถึงกุฎี เข้านั่งที่โรงฉันในศัลลา ฯ
พระอภัยมณีฤๅษีสิทธ์ สำรวมจิตแจ้งเหตุเทศนา
พระไตรลักษณ์ชักเรื่องเนื่องกันมา อนิจจาทุกขังไม่ยั่งยืน
เกิดแล้วตายว่ายวงในสงสาร ทางกันดารมรรคาไม่ฝ่าฝืน
คิดก็เป็นอนิจจังไม่ยั่งยืน เป็นแต่พื้นเน่าจมถมแผ่นดิน
เกิดมาแล้วก็คงตายวายชีวาตม์ อย่าหมายมาดรักใคร่ใฝ่ถวิล
เพราะกิเลสเจตนาจึ่งราคิน ให้สัตว์ดิ้นอยู่ในบ่วงคือห่วงมาร
ติดในธรรมกรรมฐานนิพพานเถิด จะประเสริฐหนักแน่นเป็นแก่นสาร
อันตัวเราเล่าประโยชน์โพธิญาณ หมายนิพพานภาคหน้าสถาวร
อันโลโภโทโสแลโมหะ จงสละเชื่อฟังเราสั่งสอน
เกิดมาในสงสารต้องราญรอน ชิงนครบ้านเมืองเรื่องอบาย
ให้เขาพลัดญาติวงศ์เผ่าพงศา อนิจจาอนิจจังสิ้นทั้งหลาย
ต้องรบราฆ่าฟันกันล้มตาย ตกอบายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้ายา
ได้แต่ความทุกขังเกิดสังเวช กองกิเลสผูกพันเพราะตัณหา
เราเบื่อหน่ายในจิตคิดศรัทธา บรรพชาเสียให้พ้นทนทรมาน
หมายประโยชน์โปรดสัตว์สันทัดเที่ยง จึ่งหลีกเลี่ยงจากห่วงบ่วงสงสาร
เป็นฤๅษีชีไพรใจสำราญ สมาทานยึดมั่นในขันตี ฯ
พอจบธรรมกรรมฐานการสิกขา พระยถาสำรวมจิตกิจฤๅษี
พวกเผ่าพงศ์วงศาบรรดามี อัญชลีกราบก้มประนมกร
แล้วทูลลากลับหลังยังนิเวศน์ ออกจากเขตเขาเขินเนินสิงขร
ชมวิหคเหมหงส์ในดงดอน ถึงนครเวลาพอสายัณห์
เสด็จเข้าวังลังกาอาณาจักร อยู่พร้อมพรักกันที่ในไอศวรรย์
วลายุดาวายุพัฒน์หัสกัน มาพร้อมกันทูลลาไปธานี ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ สั่งให้จัดแจงเหล่านางสาวศรี
ที่แรกรุ่นชันษาสิบห้าปี ลูกผู้ดีมิใช่คนพลเมือง
ทั้งเครื่องอานพานพระศรีสำหรับยศ กระบี่กรดฝักทองละอองเหลือง
ประดับเพชรเม็ดงามอร่ามเรือง กับทั้งเครื่องสร้อยสุวรรณพรรณราย
มงกุฎเก็จเพชรประดับสลับสี แกมมณีเนาวรัตน์จำรัสฉาย
ฉลององค์ตาดปักจำหลักลาย ประทานสายสุดาสวาทราชนัดดา
สินสมุทรสุดสาครบวรนาถ ก็พระราชทานของโอรสา
ทั้งเครื่องทรงมงกุฎบุษรา ทั้งอนุชาที่จะไปก็ให้ปัน ฯ
ทั้งสามองค์น้อมคำนับอัภิวาท แม้นมีราชการร้อนจงผ่อนผัน
จะมาเฝ้าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์ ให้พร้อมกันทั้งสามตามสัญญา
แล้วไปเฝ้าชนนีที่ปราสาท ทั้งสามนาฏรับขวัญด้วยหรรษา
แล้วสอนสั่งเจ้าจงฟังคำมารดา จงรักษาญาติวงศ์พงศ์ประยูร
อย่าทำให้ขัดเคืองในเบื้องบาท ชนกนาถที่เป็นปิ่นบดินทร์สูร
ศรีสวัสดิ์พัฒนาอย่าอาดูร จงเพิ่มพูนภิญโญเดโชชัย ฯ
สามกษัตริย์ขัตติยานราราช ฟังพระมาตุรงค์ว่าน้ำตาไหล
ลูกจะขอทูลลามารดาไป เพราะว่าได้มีคู่อยู่ด้วยกัน
แล้วก็ได้พาราราชาภิเษก ในเศวกระฉัตรชัยไอศวรรย์
ลูกจะขอเชิญให้ไปด้วยกัน จะได้วันทารองฉลองคุณ
ทั้งสามนางต่างว่ามารดานี้ ดาบสินีขาดเหลือได้เกื้อหนุน
แล้วก็มีท้องไส้ไม่เป็นคุณ จะไปวุ่นวายอยู่ดูไม่ดี
พ่อไปเถิดให้เป็นสุขอย่าทุกข์ร้อน ถึงมารดรเลยจงมุ่งไปกรุงศรี
นางจัดเครื่องสำอางที่อย่างดี ฝากให้ศรีสะใภ้ด้วยแม่อวยพร ฯ
สามกษัตริย์ทูลลามารดาแล้ว ค่อยผ่องแผ้วภิญโญสโมสร
เสร็จมาลงเรือที่นั่งลำมังกร สามนครแยกย้ายรายกันไป
แต่กษัตริย์หัสกันนั้นปั่นป่วน ให้เรรวนร้อนจิตพิสมัย
ออกกำปั่นแล่นล่องตีฆ้องชัย ให้ใช้ใบเลยมาในสาคร
พระนั่งแนบแอบวันชายาน้อง ค่อยประคองโฉมฉายสายสมร
นางอิงแอบแนบเคล้าเฝ้าวิงวอน บนบรรจถรณ์ท้ายบาหลีพระปรีดิ์เปรม
แต่ยังเยาว์เคยเคล้าคลึงพระพี่ เข้าเซ้าซี้ปล้ำปลุกสุขเกษม
สนิทสนมชมพี่ยิ่งปรีดิ์เปรม นางอิ่มเอมซื่อตรงเหมือนวงศ์วาน
แต่องค์พระหัสกันจิตรันทด เหลือจะอดออมรักสมัครสมาน
ค่อยอิงแอบแนบโฉมประโลมลาน ให้เสียวซ่านอยู่ในจิตแต่คิดอาย ฯ
พระสุริยงเย็นพยับลงลับฟ้า พระจันทราแจ่มกระจ่างสว่างฉาย
เผยพระแกลแลชมดาราราย พระพายชายเฉื่อยฉ่ำในอัมพร
พระปลอบนางทางอุ้มขึ้นใส่ตัก จุมพิตพักตร์ค่อยประโลมโฉมสมร
นางพาซื่อถือว่าพี่ชุลีกร พลางทูลวอนกล่อมฉันให้บรรทม
พระว่าแน่แม่วันชายาน้อง จะให้ต้องกล่อมอย่างป่างประถม
นี่ก็จนเป็นสาวคราวประทม จะให้ชมเชยถนอมทั้งกล่อมไกว
จะมิต้องผูกเปลขึ้นเห่ช้า ในเภตราจนจิตผิดวิสัย
มาเถิดมาแม่มาจะพาไป บรรทมในแท่นรัตน์ชัชวาล
พลางจูงกรกัลยาพาไปห้อง ขึ้นแท่นทองรจนามุกดาหาร
มียี่ภู่ปูลาดดาดเพดาน พระชวนมิ่งเยาวมาลย์ให้นิทรา
เผยพระแกลแขส่องมาต้องพักตร์ กำเริบรักรวนเรเสน่หา
พระอิงแอบแนบขวัญวันชายา ค่อยต้องเต้าเต่งอุราสุดาดวง
พึ่งครัดเคร่งเต่งตั้งกำลังรุ่น เพราะว่าคุ้นเคยตามไม่ห้ามหวง
พระสวมสอดกอดประทับไว้กับทรวง จนเลยล่วงม่อยหลับระงับไป ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์หัสกันพี่ ร้อนฤดีพลิกกลับไม่หลับใหล
พิศดูขวัญวันชายายิ่งอาลัย คิดจะใคร่ปลอบประโลมนางโฉมยง
แต่นางนั้นสัตย์ซื่อถือว่าพี่ ก็เป็นที่จนจิตพิศวง
ให้รุ่มร้อนถอนจิตคิดพะวง พิศดูทรงแล้วสะท้อนถอนฤทัย
นึกจะปลุกกัลยาสุดาโฉม ค่อยประโลมปลอบน้องให้ผ่องใส
ฉวยนางร้องวุ่นวายก็อายใจ ทำกระไรแสนวิตกโอ้อกรา
แล้วหุนหวนป่วนปั่นกระสันเสียว ชำเลืองเหลียวอกใจดั่งไฟเผา
แล้วหักจิตคิดความตามลำเนา ผิดก็เข้าปล้ำกันเท่านั้นเอง
พลางหวนฮึกนึกคิดจิตขยับ ฉวยตื่นกลับท้าคารมว่าข่มเหง
คิดยักย้ายหลายความไปตามเพลง ชาตินักเลงเจ้าชู้รู้กระบวน
ค่อยปลอบปลุกลุกเถิดสมรมิ่ง ประหลาดจริงหนาวอารมณ์เป็นลมหวน
เจียนจะเจ็บจับไข้ให้รัญจวน ขอเชิญนวลนุชเจ้าลำเพาพาล ฯ
ฝ่ายโฉมวันชายาผวาตื่น นางพลิกฟื้นวิงวอนด้วยอ่อนหวาน
พระประชวรเป็นไฉนให้รำคาญ เยาวมาลย์ทูลถามตามธรรมเนียม
พระปลอบพลางทางชวนสมัครสมาน เยาวมาลย์รู้อุบายนึกอายเหนียม
พระก็ค่อยสอดประคองทำลองเลียม นางฟุบเฟี้ยมเอียงอายภิปรายเปรย
แกล้งทูลพระหัสกันว่าฉันนี้ ดูพระพี่ชิงชังนิ่งนั่งเฉย
หรือขัดเคืองเรื่องอะไรพระไม่เคย ทำเฉยเมยมิใคร่ตรัสน่าอัศจรรย์
พระอุ้มนางวางเพลาว่าเจ้าพี่ อย่าพาทีขึ้งเคียดคิดเดียดฉันท์
พี่รักเจ้าเท่าเทียมกับชีวัน ขอเชิญขวัญนัยนาจงปรานี
พระจุมพิตกนิษฐายุพาพักตร์ ขอฝากรักแม่อย่าอางขนางหนี
พลางอิงแอบแนบทรวงดูท่วงที ประเวณีไม่ต้องสอนเหมือนกลอนเพลง
แต่พอมาตาหูรู้ว่ารัก ไม่ต้องชักชิดชมต้องข่มเหง
ถึงปากปิดมิดเม้นก็เป็นเอง กระบวนเพลงบทนี้ไม่มีครู
พระสวมสอดกอดมิ่งนางนิ่งเฉย ตระกองเกยวิงวอนแทบอ่อนหู
เหมือนอุบลเมื่อยังตูมกระพุ่มพู อันเรณูยังไม่เผยระเหยนวล
แมงภู่ผึ้งคลึงเคล้าจะเอากลิ่น เที่ยวโบกบินเวียนชมเมื่อลมหวน
เข้าเฟ้นฟอนในเกสรเรณูนวล ยังไม่ควรที่จะแย้มแกมผกา
เหมือนเรือน้อยถอยค้ำเมื่อน้ำแห้ง พลิกคะแคงเสือกกระทั่งเกยฝั่งฝา
พิรุณโรยโปรยปรายกระจายมา ในธารท่าห้วยเหวเป็นเปลวไฟ
สุนีบาตฟาดเปรี้ยงเสียงสนั่น พิลึกลั่นโกลาสุธาไหว
ทะเลลมยมนาคงคาลัย เป็นคลื่นใหญ่ครื้นเครงละเวงวน
อากาศกลุ้มคลุ้มมัวทั่ววิถี ในถิ่นที่ท้องฟ้าเวหาหน
ไม่เห็นดวงจันทราดารากล เป็นแต่ฝนตกพร่ำเป็นน้ำพราว
ฟ้าก็แลบแปลบปลาบวาบสว่าง พื้นนภางค์แดงจ้าเวหาหาว
เป็นหมอกมัวทั่ววิถีไม่มีดาว บังเกิดหนาวเย็นฉ่ำทั้งลำเรือ
พวกนายท้ายไต้ก๋งหลงประเทศ ไม่แจ้งเหตุว่าจะไปข้างใต้เหนือ
ชลธีท่วมนองในท้องเรือ ลงจานเจือชื่นชุ่มทุกพุ่มพวง
สองสนิทพิศวาสบนอาสน์อ่อน จนเกสรบานทั่วกลีบบัวหลวง
ชื่นอารมณ์สมรักประจักษ์ทรวง เปรียบดั่งดวงสุริยันกับจันทร
ไม่ห่างคู่อยู่ในท้ายบาหลี กับพระพี่หัสกันบนบรรจถรณ์
ปรนนิบัติกษัตราไม่อาวรณ์ ยิ่งกว่าก่อนหลายเท่าทั้งเคล้าคลึง
เมื่อแรกเริ่มเดิมยังไม่เดียงสา ครั้นวัฒนาหาเปรียบไม่เทียบถึง
เพราะความรักผูกจิตดั่งกริชตรึง เปรียบเหมือนหนึ่งน้ำตาลที่หวานมัน
ได้เชยชิมลิ้มลองที่ของสด โอชารสซาบเนื้อเหลือขยัน
ไม่ห่างองค์พงศ์กษัตริย์หัสกัน อยู่บนบรรรถรณ์สบายท้ายเภตรา ฯ
จะกล่าวถึงวลายุดากับวายุพัฒน์ ออกแล่นลัดเร็วพลันด้วยหรรษา
แต่ออกจากฟากฝั่งเมืองลังกา นับทิวาเดือนครึ่งถึงบุรี
เมืองของใครเล่าก็ไปอยู่เป็นสุข ไม่มีทุกข์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี
พระหัสกันวันชายากุมารี มาถึงที่บ้านเมืองเนื่องกันไป ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช กับนุชนาฏนางแขกแปลกวิสัย
แต่ลอบลักรักกันทุกวันไป กำหนดได้สิบเดือนไม่เคลื่อนคลา
จนโฉมยงทรงครรภ์ขึ้นอ่อนอ่อน พระบิดรรู้เรื่องเคืองนักหนา
เสด็จเข้าห้องในที่ไสยา แล้วให้หามเหสีมาชี้แจง
จะคิดอ่านอย่างไรน้ำใจเจ้า มีลูกเต้าเกิดอางขนางแหนง
เขาย่อมว่าปลูกผักคือฟักแฟง ก็เสียแรงรดน้ำทุกค่ำคืน
เมื่อแตกกิ่งแตกก้านขึ้นร้านเขา บุราณเล่าเป็นตำราไม่ฝ่าฝืน
อันความอายหลายซ้ำต้องกล้ำกลืน จำจะขืนใจทำไปตามเกิน
คิดจะเสกสองราให้ปรากฏ ไว้เกียรติยศอย่าให้อายระคายเขิน
เหมือนปลาเน่าเถ้าใส่เพราะได้เกิน ครั้นจะเมินทำไม่รู้อดสูคน
จะระบือลือเล่าทั้งขอบเขต ทั่วประเทศรู้แจ้งทุกแห่งหน
อายกับฝูงไพร่ฟ้าประชาชน ตามกุศลเยาวมาลย์พอกันอาย
เจ้าจงไปไกล่เกลี่ยสองเมียผัว อย่าให้มัวหมองช้ำระส่ำระสาย
เอาความดีเข้าประจบพอกลบอาย แม้นวุ่นวายพากันหนีมิเป็นการ ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มิ่งมเหสี โอนเมาลีคำนับรับบรรหาร
เพราะพาซื่อถือตรงเหมือนวงศ์วาน จึงเกิดการชู้สาวเพราะท้าวไท
จำจะต้องผูกสมัครไม่หักหาญ ดูอาการกิริยาอัชฌาสัย
แล้วออกจากปรางค์มาศปราสาทชัย กำนัลในแวดล้อมมาพร้อมเพรียง
เข้าในห้องปรางค์ปราธิดาราช กำนัลนาฏอยู่ข้างท้ายชายเฉลียง
นางมารดาปราศรัยแล้วไล่เลียง แม่จะเบี่ยงบ่ายทูลมูลความ ฯ
พระธิดาอาดูรทูลฉลอง โดยทำนองสารภาพไม่หยาบหยาม
ลูกได้ชั่วมัวเมาเพราะเบาความ ทั้งนี้ตามแต่จะโปรดซึ่งโทษทัณฑ์ ฯ
นางพระยาว่าเจ้าเล่าก็ชั่ว ไปบอกผัวทุกข์ร้อนคิดผ่อนผัน
มาหาแม่พูดจาปรึกษากัน ได้ผ่อนผันตามเล่ห์ประเวณี
นางตามนาฏมาตุรงค์ทรงคำนับ แล้วตรัสกับพวกเหล่านางสาวศรี
ให้ไปเชิญมังคลาอย่าช้าที พระชนนีให้หามาในวัง
นางสาวใช้รีบไปเชิญเสด็จ มาด้วยเสร็จสมความตามรับสั่ง
พระมังคลาเข้าปราสาทราชวัง ถวายบังคมคัลพระมารดา ฯ
นางจึงมีสุนทรด้วยอ่อนหวาน พ่อทำการอย่างนี้ดีหรือหนา
ให้เสียศักดิ์จักรพรรดิกษัตรา พระบิดากริ้วโกรธพิโรธแรง
จะคิดอ่านอย่างไรจะใคร่รู้ พ่อเอ็นดูแล้วอย่าอางขนางแหนง
จงบอกแม่จะได้แก้คดีแสดง เจ้าจงแจ้งให้กระจ่างอย่างพรางกัน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มังคลาราช เชิงฉลาดตัดรอนทูลผ่อนผัน
ทั้งนี้ล่วงพระอาญาสารพัน ซึ่งโทษทัณฑ์หลาบเข็ดจงเมตตา ฯ
นางฟังคำร่ำตอบก็ชอบชื่น ที่แข็งขืนอ่อนลงทรงปรึกษา
ละเมิดจิตผิดพลั้งแต่หลังมา พ่อตรึกตราตรองความให้งามดี
อันท้าวไทกริ้วโกรธพิโรธนัก ว่าจะลักธิดาพากันหนี
แม่แก้ไขเพ็ดทูลมูลคดี ที่ราคีมิได้เคืองในเรื่องราว
นางพูดจาปราศรัยอาลัยเขย กลัวจะเลยยุ่งยิ่งทิ้งลูกสาว
แล้วปราศรัยมิให้เคืองในเรื่องราว กลัวลูกสาวจะเป็นม่ายอายเขาจริง
แล้วว่าแม่ก็จะลาเจ้าอย่าวุ่น เดชะบุญคงได้ครองกับน้องหญิง
จะเพ็ดทูลดับร้อนช่วยวอนวิง แต่ความจริงพ่ออย่าแจ้งให้แพร่งพราย
แล้วกลับมาปราสาทค่อยยาตรเยื้อง ไปแจ้งเรื่องเค้ามูลทูลถวาย
ท้าวรายาฟังเล่าบรรเทาคลาย ค่อยเหือดหายโกรธาจึ่งว่าพลาง
นี่แน่เจ้าเราจะช่วยคิดอ่าน ทำการงานปัดป้องที่หมองหมาง
อย่าให้ทันคนผู้รู้ระคาง ท้าวตรัสพลางเสด็จออกไปนอกวัง
ออกพระโรงรจนาพร้อมข้าบาท ท้าวประกาศเสนาฝ่ายหน้าหลัง
ให้ตกแต่งปรางค์มาศราชวัง จะแต่งตั้งมังคลาธิดาเรา
ให้สองราว่าที่อุปราช หมายประกาศฤกษ์เอกจะเสกเขา
มีการเล่นเต้นรำตามลำเนา ให้พวกเราจัดแจงเร่งแต่งการ
ตามเยี่ยงอย่างขัตติยามหากษัตริย์ มอบสมบัติราชัยอันไพศาล
ขุนโหราหาฤกษ์มงคลการ ตามบุราณซื่อตรงพงศ์ประยูร ฯ
โหรารับนับยามตามโฉลก วันศุกร์โชคข้างไสยมไหสูรย์
ขึ้นสิบค่ำเดือนเก้าเป็นเค้ามูล แล้วกราบทูลไทท้าวเจ้านคร ฯ
ฝ่ายทรงฤทธิ์อิศราพระยาแขก สั่งให้แจกหมายการทุกด่านขนอน
ครั้นสั่งเสร็จแล้วเสด็จบทจร สู่แท่นรัตน์ปัจถรณ์พอสายัณห์
พวกทำงานการระดมมาสมทบ จัดเครื่องครบพร้อมไว้แต่ไก่ขัน
ขึ้นสิบค่ำทำวิวาห์สารพัน ให้เชิญท่านโต๊ะหะยีสี่สิบคน
มาพร้อมมูลทูลท้าวชวาราช พระสั่งนาฏศรีสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
ให้แต่งองค์โฉมศรีนีฤมล เข้ามณฑลตามอย่างทางบุราณ
แล้วตรัสสั่งให้มังคลาราช ขึ้นนั่งอาสน์รจนามุกดาหาร
กับบุตรศรีสวัสดิ์ท้าวจัดการ ให้เยาวมาลย์นั่งหน้าพระสามี
ตามธรรมเนียมเมืองชวาอาณาจักร จะได้รักกันไปไม่หน่ายหนี
โต๊ะก็สวดตำราบรรดามี พร้อมกันที่โรงรัตน์ชัชวาล
สวดภาษามลายูผู้วิเศษ ตามสังเกตยักย้ายหลายสถาน
จบสำเร็จเสร็จสวดพิธีการ พนักงานผู้เลี้ยงมาเรียงราย
ยกสำรับกับข้าวเอามาตั้ง ล้วนมังสังแพะแกะชำแหละถวาย
มัสมั่นไก่ปิ้งกระทิงควาย มาตั้งรายเรียงเรียบเทียบประจำ
โต๊ะก็กินอาหารสำราญรส มั่วกันหมดฉันชิมครั้นอิ่มหนำ
พวกโรงงานการเล่นทั้งเต้นรำ เวลาค่ำมีหนังให้ตั้งจอ
คนที่มาดูแลเสียงแซ่ซ้อง ทั้งพี่น้องเดินหลามตามกันสอ
พวกเจ้าชู้เห็นผู้หญิงเที่ยววิ่งกรอ เข้าเคลียคลอเกี้ยวพานเดินพล่านไป ฯ
งานภิเษกครบเสร็จสำเร็จหวัง ฝ่ายพระมังคลาแจ้งแถลงไข
พระบาทหลวงก็ค่อยคลายสบายใจ อยู่ที่ในเมืองชวามาช้านาน
ทั้งอ้วนพีปรีดิ์เปรมเกษมสุข บรรเทาทุกข์ที่ในใจหลายสถาน
ทั้งศิษย์เป็นอุปราชว่าราชการ ค่อยคิดอ่านเอาใจพวกไพร่พล
เลี้ยงคนดีมีวิชาที่กล้าแข็ง คิดจัดแจงเกลี้ยกล่อมพร้อมพหล
กับเหล่าพวกผู้วิเศษข้างเวทมนตร์ ทั้งคงทนอาวุธยุทธนา
ต่อกำปั่นพันลำทำด้วยเหล็ก จ้างพวกเจ๊กตีพื้นแต่ปืนผา
ทั้งเสน่าหลาวโล่โตมรา เครื่องสาตรารวมรอมไว้พร้อมเพรียง
คิดจะไปรบราวายุพัฒน์ ไปกำจัดพวกกระบิลให้สิ้นเสียง
จะตีเอาเมืองเซ็นเป็นเสบียง ได้พร้อมเพรียงแล้วจะได้ไปลังกา
คิดแล้วแสนแค้นเคืองเรื่องพระขรรค์ ไม่ควรมันที่จะคิดริษยา
ใช่คนอื่นคนไกลหาไหนมา นี่บรรดาน้ำเนื้อในเชื้อวงศ์
เพราะเสียทีที่ประมาทจึงพลาดพลั้ง ไม่ระวังตัวไว้เพราะใหลหลง
เขาว่าหนอนบ่อนเจาะเพราะทะนง มันไม่ตรงต่อญาติก็ขาดกัน ฯ
พระมังคลาว่าจริงเขาทิ้งสัตย์ ก็ต้องตัดญาติกาจนอาสัญ
ไม่ขอเป็นพวกพ้องพี่น้องมัน แล้วขอท่านเจ้าคุณกรุณา
บาทหลวงว่าถ้าชีวิตกูยังอยู่ อ้ายพวกหมู่ประจามิตรที่ริษยา
คงได้เล่นเห็นกันในทันตา เองจะปรารมภ์ไปทำไมมี
คิดอุบายถ่ายเทด้วยเล่ห์หลอก คิดย้อนยอกด้วยอุบายให้หน่ายหนี
แม้นหนามยอกหนามบ่งไปตามที คิดให้มีชัยชนะจึ่งจะควร
แต่เดี๋ยวนี้ไม่สนัดยังขัดข้อง เพราะเมียท้องอย่าเพ่อวุ่นทำหุนหวน
จะคิดการทัพค่ายยังไม่ควร ฤดูจวนฟ้าฝนไปหนทาง
ทะเลลมยมนาสาคเรศ แม้นเกิดเหตุสารพัดจะขัดขวาง
ต่อตกแล้งแต่งเรือไปสืบทาง ทุกด่านขวางขอบเขตประเทศเมือง
ให้รู้แจ้งจะได้แต่งกระบวนทัพ ไปรบรับยุทธนาจนตาเหลือง
คิดลอบลักหักหาญเอาบ้านเมือง แก้แค้นเคืองแล้วจะได้ไปลังกา ฯ
บาทหลวงนั่งสั่งสอนสานุศิษย์ ก็เพราะจิตมิได้ยั้งตั้งอิจฉา
ตะแกอยากที่จะได้ไปลังกา ด้วยเคยผาสุกสบายเป็นใหญ่โต
มาตกยากกรากกรำระยำยับ ให้คั่งคับในอุราอนาโถ
ไม่ปราดเปรื่องเหมือนแต่ก่อนต้องนอนโซ เกิดโทโสไม่รู้สิ้นถวิลวาย
คิดสอนสั่งมังคลานราราช พยาบาทเกิดอยู่ไม่รู้หาย
ทุกเช้าค่ำผูกจิตคิดไม่วาย หมายทำลายสุริย์วงศ์พงศ์ประยูร
จะได้ตั้งมังคลาสานุศิษย์ ให้เป็นอิศราในมไหสูรย์
ทั้งบ้านเมืองศาสนาที่อาดูร ให้เพิ่มพูนภิญโญมโหฬาร
เมืองฝรั่งลังกาอาณาเขต จะกลับเพศขัตติยามหาศาล
ทั้งเสียศักดิ์เผ่าพงศ์เสียวงศ์วาน แม้นเนิ่นนานจะเป็นไทยเพราะไพรี
เร่งคิดอ่านการร้อนอย่านอนเปล่า ให้พวกเราไปบำรุงจัดกรุงศรี
กำพลเพชรเขตแคว้นแดนบุรี ไว้เป็นที่ยับยั้งฟังเนื้อความ
แล้วให้หาข้าเก่าเหล่าทหาร มาคิดการที่จะไปเร่งไต่ถาม
พวกพหลพลเชลยเคยสงคราม เอาสักสามสี่พันให้ทันการ
จัดกำปั่นบรรทุกเสบียงไว้ เร่งจัดใส่ข้าวปลากระยาหาร
ทั้งล้าต้าต้นหนล้วนคนงาน เร่งจัดการให้สำเร็จในเจ็ดวัน ฯ
เสนารับอัภิวาทมาบาดหมาย ทั้งบ่าวนายเร่งรัดมาจัดสรร
เปลี่ยนเชือกเสาเพลาผ้าทาน้ำมัน ร้องเรียกกันจัดแจงแต่งเภตรา ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช กับครูบาทหลวงนั่งตั้งปรึกษา
ทุกเช้าเย็นมิได้เว้นสักเวลา จนเภตราพร้อมถ้วนจวนจะไป
บาทหลวงดูฤกษ์ยามตามสังเกต วันศุกร์เศษโชคดีคัมภีร์ไสย
จึงสั่งพวกโยธาเสนาใน เร่งใส่ใบเถิดอย่าช้าเพลาดี
พวกพหลพลไพร่ทั้งนายบ่าว ออกเล่นก้าวหมายมุ่งไปกรุงศรี
เอาเข็มตั้งวางทิศหรดี ตามแผนที่เคยสังเกตขอบเขตคัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายนางงามทรามสงวน ครั้นครรภ์ถ้วนยามวิโยคให้โศกศัลย์
จะใกล้คลอดโอรสกำหนดวัน ให้ป่วนปั่นไม่เคยสุขทุกทิวา
กำนัลนางพลางไปเชิญเสด็จท้าว มาพร้อมเหล่าญาติวงศ์เผ่าพงศา
ทั้งนางนาฏมาตุรงค์เสร็จตรงมา ขึ้นปรางค์ปราเขยขวัญมิทันนาน
พลางอิงแอบแนบนุชสุดสวาท พจนารถด้วยสุนทรอันอ่อนหวาน
จงแข็งขืนกลืนกลั้นในสันดาน ความรำคาญมีทั่วทุกตัวคน
อย่าท้อแท้แม่จะช่วยที่ป่วยไข้ แล้วเรียกให้หมอมาเอายาฝน
ทาอุทรแต่พอเบาบรรเทาทน ค่อยผ่อนปรนแก้ไขพอให้คลาย
ถึงยามปลอดคลอคองค์นางนงลักษณ์ ประไพพักตร์งามเหมือนดั่งเดือนฉาย
คล้ายบิดาสามารถไม่คลาดคลาย ทั้งกรกายพริ้งพร้อมละม่อมละไม
ท้าวรายาปราโมทย์ในหลานขวัญ จัดกำนัลให้นัดดาอัชฌาสัย
ทั้งพี่เลี้ยงนางนมสนมใน ประทานให้พระธิดากุมารี
แล้วให้นามตามวงศ์ข้างพงศ์เพศ ชื่อระเด่นกินเรศรัศมี
แล้วอวยพรให้พิพัฒน์สวัสดี จงเป็นศรีเมืองชวาอย่าอาดูร ฯ
อันเรื่องราวกล่าวมาที่ทารก ขอหยิบยกยั้งไว้ที่ไอศูรย์
ค่อยเจริญสุขใสอันไพบูลย์ ตามตระกูลเจ้านายฝ่ายชวา
จะว่าด้วยสังฆราชพระบาทหลวง แกนั่งง่วงก็เพราะจิตริษยา
ทุกเช้าค่ำร่ำเตือนพระมังคลา จะให้ว่าวอนท้าวผู้เจ้าเมือง
ขอพหลพลไกรกลับไปถิ่น มิได้สิ้นทุกข์ตรอมจนผอมเหลือง
คิดจะเอาถิ่นฐานทั้งบ้านเมือง ให้ลือเลื่องชื่อไว้ในแผ่นดิน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช คอยโอกาสประวิงไว้ดั่งใจถวิล
ทุกเย็นเช้าเฝ้าพ่อตาเป็นอาจิณ ท้าวทมิฬรักใคร่ดังใจปอง
ให้สิทธิ์ขาดราชการทั้งขอบเขต ทั่วประเทศเกรงหมดสยดสยอง
เมื่อวันนั้นสมจิตที่คิดปอง จึงสนองทูลท้าวเจ้าบุรินทร์
มาอยู่ในกรุงชวาก็ผาสุก แต่ความทุกข์ยังไม่หายวายถวิล
จะทูลลาไปกำราบปราบไพริน เสียให้สิ้นเสี้ยนหนามตามบุราณ
ด้วยเมืองเพชรกำพลคนทั้งหลาย ยังวุ่นวายย้ายแยกเที่ยวแตกฉาน
จะไปปราบทรชนพวกคนพาล ไม่ช้านานก็จะกลับมารับนาง ฯ
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าชวาอาณาจักร ด้วยแสนรักเขยแต่ไรมิได้หมาง
พ่อจะจัดพวกทหารชำนาญทาง ไปในกลางสาคโรชโลธร
เกณฑ์กำปั่นพันลำประจำครบ มีเครื่องรบทุกหมู่ธนูศร
เหวยเสนาเร่งรัดจัดนิกร เป็นการร้อนอย่าช้าในห้าวัน ฯ
ฝ่ายตำมะหงงรับสั่งมาตั้งหมาย เรียกไพร่นายทุกหมวดมากวดขัน
เกณฑ์พหลพลรบสมทบกัน ลงกำปั่นพร้อมเสร็จทั้งเจ็ดเวร ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช กับครูบาทหลวงชวาหน้าดั่งเสน
บอกวิชาสารพัดจนจัดเจน ทั้งดั้งเขนกระบวนรบได้ครบครัน ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลากลับมาห้อง เคียงประคองน้องแก้วแล้วรับขวัญ
พี่จะลาไปลังกาสิบห้าวัน จะปราบบรรดาหมู่ศัตรูปอง
ไม่ช้านักจักมาพาราเจ้า โฉมเฉลาเนื้อละมุนอย่าขุ่นหมอง
พอเสร็จสรรพพี่จะกลับมาประคอง นุชน้องเจ้าอย่าหมางจงวางใจ
อุตส่าห์เลี้ยงบุตรีศรีสวัสดิ์ อยู่ปรัศว์ปรางค์ทองให้ผ่องใส
แม้นเสร็จสรรพพี่จะกลับมารับไป อยู่เวียงชัยครองสมบัติกษัตรา ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมเหสี อัญชลีเศร้าสร้อยละห้อยหา
กันแสงพลางทางตอบพจนา พระเมตตาไปไหนจะไปตาม
มิขออยู่สู้ตายวายชีวาตม์ จะรองบาทอันชีวิตไม่คิดขาม
พระอยู่ไหนน้องจะได้พยายาม อย่าห้ามปรามเลยจงโปรดที่โทษทัณฑ์ ฯ
ฝ่ายบาทหลวงคอยศิษย์เห็นผิดนัก นางเมียรักเห็นจะไม่ให้ผายผัน
จำจะไปว่ากล่าวฟังข่าวมัน ตะแกนั้นงุ่นง่านรำคาญจริง
แล้วลุกออกนอกห้องย่องไปหา เห็นมังคลาอิงแอบแนบผู้หญิง
แกเดือดด่าว่าฉะอ้อนมาวอนวิง เฝ้าอ้อยอิ่งไม่รู้สิ้นเจ้าลิ้นทอง
ที่ทุกข์ร้อนอยู่ทุกวันไม่พันผูก ทำแต่ลูกเล่นสบายเหมือนขายของ
คิดต้นทุนกำไรไว้สำรอง จะทำท้องอีกหรือเองเจ้าเพลงดี
ที่บ้านเมืองเคืองเข็ญไม่เป็นทุกข์ เล่นสนุกปรีดิ์เปรมเกษมศรี
ถูกนางเมียอ่อนคอใช่พอดี เล่นเอาตีเพลงช้าพะว้าพะวัง
หรือไม่ไปก็ให้ว่าอย่าช้าอยู่ พลอยให้กูวุ่นวายเมื่อภายหลัง
จะคลึงเคล้าเฝ้าคู่อยู่กับรัง จะขอฟังลิ้นลมคารมเอง ฯ
พระมังคลาว่าเจ้าคุณอย่าหุนหัน จะผ่อนผันตามตรงอย่าโฉงเฉง
มิใช่จะขัดขืนอย่าครื้นเครง จะไปเองดอกเจ้าคุณอย่าวุ่นวาย
บาทหลวงว่าท่ากระนั้นจะคอยท่า เร็วเร็วหวากลางวันจะผันผาย
พลางลุกออกนอกปรางค์ค่อยย่างกราย รีบผันผายกลับมาอยู่หน้าวัง ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช สั่งนุชนาฏมิได้สิ้นถวิลหวัง
เป็นจำเป็นจำพรากออกจากวัง เหลียวหน้าหลังแลนุชทั้งบุตรี
แต่จนใจกลัวอาจารย์จะพาลโกรธ จะลงโทษบาปหนักเสียศักดิ์ศรี
รีบดำเนินลงมาไม่ช้าที กับเสนีรีบมาถึงหน้าวัง
ไปทูลท้าวเจ้าชวาอาณาจักร ที่ตำหนักข้างในดังใจหวัง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าประเทศนิเวศน์วัง เสด็จนั่งพร้อมวงศ์พงศ์ประยูร
พอเห็นหน้าพระมังคลานราราช มาอภิวาทจะลาไปจากไอศูรย์
ความอาลัยในอุราให้อาดูร ยิ่งเพิ่มพูนเศร้าหมองนองสุชล
แต่จนใจไม่รู้ที่จะห้ามไว้ แข็งพระทัยอวยสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
เจริญสุขทุกทิวาในสาชล อย่าร้อนรนขอให้ได้ดั่งใจจง
พระมังคลาเคารพอภิวาท ขอสมมาดเหมือนหนึ่งจิตคิดประสงค์
แล้วก้มเกล้าน้อมประณตบทบงสุ์ บังคมองค์ไทท้าวเจ้าพ่อตา
ลงจากปรางค์ย่างเยื้องชำเลืองเนตร แสนเทวษอยู่ด้วยมิตรกนิษฐา
ฝ่ายองค์ท้าวเจ้าประเทศเขตชวา เสด็จมาทรงรถบทจร
รถข้างหลังมังคลานราราช พวกอำมาตย์เกณฑ์แห่แลสลอน
สารถีเร่งรัดอัสดร เคลื่อนนิกรมาถึงท่าชลาลัย ฯ
ฝ่ายบาทหลวงคอยท่าสานุศิษย์ ประหลาดจิตยังไม่มาน่าสงสัย
เวลานี้จวนจะค่ำยังร่ำไร มันไม่ไปดอกกระมังให้นั่งคอย
หรือจะถูกอีเมียมันเขี่ยแคะ สะกิดแกะร่ำพิไรมิใคร่ถอย
อ้ายนี่หลงเต็มประดาเห็นตาลอย ให้กูพลอยเหนื่อยยากลำบากกาย
พอได้ยินเสียงพหลพลเแห่ มาเซ็งแซ่สมตรึกที่นึกหมาย
เห็นรถาขับเคียงมาเรียงราย มาหยุดชายชลธาริมสาคร
แกลุกเดินมาถึงท่าร้องด่าพลุ่ง คอยแทบรุ่งแล้วนะมึงพึ่งจะถอน
อ้ายพ่อตาว่ากระไรมิใคร่จร เมื่อการร้อนอยู่ในอกจะยกไป
ไม่ตักเตือนลูกเขยเลยหรือหวา ให้ลอยหน้าอยู่จนค่ำทำไฉน
สั่งแม่รักซักนิทานสำราญใจ แกร่ำไรด่าทอเล่นพอแรง ฯ
ท้าวรายาว่าเจ้าคุณอย่าหุนหัน ไม่เช่นนั้นดอกอย่าอางขนางแหนง
เที่ยวลาญาติเอาคดีออกชี้แจง ใช่จะแกล้งเหนี่ยวหน่วงไม่หวงกัน ฯ
บาทหลวงว่าชะอุแหม่แก้ลูกเขย อย่าช้าเลยไวไวรีบผายผัน
แกลุกเดินลงมาเภตราพลัน วันนี้วันฤกษ์พาเวลาดี
พระมังคลาท้าวเจ้าพิภพ ให้ปรารถถึงมิ่งมเหสี
แต่แข็งใจไปกำปั่นด้วยทันที สถิตบัลลังก์ใหญ่ท้ายเภตรา
บาทหลวงว่าฤกษ์ดีให้ตีฆ้อง ทหารร้องเร่งกันลงส่งภาษา
ถอนสมรช่อใบใช้เภตรา ล่องออกมาปากน้ำแต่ค่ำคืน
ยิงปืนใหญ่ให้ต้นหนพลรบ จุดเพลิงคบแล่นมาไม่ฝ่าฝืน
กำปั่นรีบถีบทะยานทหารปืน ยิงครั่นครื้นลำละโหลโห่ประดัง ฯ
ท้าวรายากลับเข้าเขตประเทศถิ่น คิดถวิลทรวงร้อนอาวรณ์หวัง
ถึงเขยขวัญแต่วันพรากไปจากวัง จะนอนนั่งไม่เป็นสุขทุกทิวา ฯ
ฝ่ายบาทหลวงล่วงเขตประเทศถิ่น ไม่รู้สิ้นพยาบาทปรารถนา
แกตรองตรึกนึกมุ่งกรุงลังกา พิฆาตฆ่าสุริย์วงศ์องค์อภัย
เรือก็แล่นล่องมาในสาคเรศ ล่วงประเทศเมืองท่าชลาไหล
ได้เดือนครึ่งถึงกำพลสกลไกร ทั้งเรือใหญ่เรือรบประจบกัน
ทอดสมอรอราท่าปากน้ำ จอดเรียงลำเหล่าพหลพลขันธ์
รู้ไปถึงเสนาลงมาพลัน อภิวันท์เชิญเจ้าเข้านคร ฯ
บาทหลวงว่าอย่าขึ้นเลยนะหวา การจะช้าเจ็บจิตดังพิษศร
เองจงรีบเข้าไปในนคร เป็นการร้อนขอเสบียงไปเลี้ยงพล
ทั้งลูกปืนดินดำนำมาส่ง โดยจำนงสารพัดจะขัดสน
บอกกันไปให้ทั่วทุกตัวคน ให้เร่งขนมาส่งลงเภตรา
ในสองวันมาให้ทันตามกูสั่ง ให้ได้ดั่งมุ่งมาดปรารถนา
ถ้าแม้นช้าวันไปไม่ได้มา จะเข่นฆ่าพวกนายให้วายชนม์ ฯ
ฝ่ายเสนีได้ฟังสังฆราช มาเร่งบาดหมายไปให้ไพร่ขน
เครื่องเสบียงลูกดินสิ้นทุกคน เร่งกันขนเอาไปส่งลงในเรือ ฯ
บาทหลวงสั่งต้นหนพลฝรั่ง ให้เร่งตั้งเข็มไปข้างฝ่ายเหนือ
การของใครรีบทำทุกลำเรือ ทั้งหมวกเสื้อเตรียมใส่ไว้ทุกนาย
พอสุริยงลงลับพยับฟ้า พระจันทราแจ่มกระจ่างสว่างฉาย
ดารากรเปล่งสีมณีพราย พระพายชายพัดเฉื่อยระเรื่อยริน ฯ
บาทหลวงหยิบแผนที่มาคลี่อ่าน ดูถิ่นฐานชื่นชมสมถวิล
แหงนดูดาวเจ้าลังกาตรงธานินทร์ แสงไม่สิ้นแต่ดูเศร้าไม่เวาวาม
จึงเรียกพระมังคลาสานุศิษย์ ออกมาคิดที่จะไปแล้วไต่ถาม
กำปั่นท้าวรายาที่มาตาม ทหารสามสิบหมื่นพื้นฉกรรจ์
ให้ตำมะหงงกำกับเป็นทัพหน้า แขกชวาการรบเห็นขบขัน
นายทหารให้ประจำลำละพัน ตั้งวิหลั่นไว้ระวังบังลูกปืน
พระมังคลาว่าเขาจัดมาเสร็จสรรพ เราบังคับสารพัดไม่ขัดขืน
บาทหลวงว่าจะยกไปในกลางคืน ให้ครึกครื้นฤกษ์ยามตามเวลา
แล้วสั่งให้ถอนสมออย่ารอรั้ง พวกฝรั่งไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้เป่าแตรสองคันตามสัญญา พอลมกล้าฤกษ์ดีให้คลี่ใบ
ทหารปืนยืนยิงสิบสองนัด ลมก็พัดแล่มหลามตามไสว
ออกจากเมืองลมจัดสะบัดใบ ตามกันไปหมายมุ่งกรุงลังกา
ชมละเมาะเกาะเกียนเหมือนเขียนวาด ระดาดาษเรียงรายทั้งซ้ายขวา
เรือก็แล่นลมเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยมา ชมฝูงปลาว่ายฟ่องบ้างล่องลอย
ฝูงฉลามล้วนฉลามว่ายตามคลื่น สำราญรื่นเคียงคู่กินปูหอย
ฝูงพิมพาพ่นฟองขึ้นล่องลอย ตัวน้อยน้อยว่ายตามกันหลามไป
ฝูงฉนากล้วนฉนากปากเหมือนเลื่อย ดูยาวเฟื้อยมิใช่น้อยลอยไสว
ตะเพียนทองท่องท้องสมุทรไท ขึ้นลอยไล่เคียงคู่อยู่ในชล
ฝูงโลมาน่ากลัวหัวเหมือนบาตร ผุดแล้วฟาดหางกลับอยู่สับสน
เหล่าราหูเคล้าคู่อยู่ในวน แล้วดำด้นโดดดิ้นในสินธู ฯ
จะพรรณนาฝูงสัตว์แลมัจฉา ในชลาสาครก็อ่อนหู
มากกว่ามากมิใช่น้อยทั้งหอยปู ยากจะรู้จักพันธุ์ดั่งพรรณนา
เรือก็แล่นใบสล้างมากลางหน ข้ามวังวนเกาะวลำสำปันหนา
บ่ายหัวเรือตรงเข้าอ่าวลังกา แต่แล่นมาเดือนครึ่งถึงบุรินทร์
เร่งให้จอดทอดสมอลงหน้าด่าน พร้อมทหารแขกฝรั่งดั่งถวิล
บาทหลวงให้ตรวจพหลพลทมิฬ ทั้งลูกดินปืนผาสารพัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านเมืองปากน้ำ ทุกคืนค่ำดั่งนายหมวดไว้กวดขัน
เป็นเวรเวียนเปลี่ยนผลัดจัดทุกวัน ลงกำปั่นใช้ใบไปตระเวน
พอเห็นเรือมากมายมีหลายร้อย ปืนใหญ่น้อยแลสะพรั่งทั้งดั้งเขน
จึงปรึกษากับปลัดหัสเกน ให้บ่ายเบนเรือเข้าอ่าวบุรี
รีบไปแจ้งกับพระยารักษาด่าน ว่าเกิดการศึกประชิดติดกรุงศรี
ล้วนกำปั่นหลายหลากดูมากมี ประมาณสี่ห้าร้อยลอยประดัง ฯ
ฝ่ายตาเฒ่าเจ้าพระยารักษาด่าน ให้เขียนสารบอกเข้าไปดังใจหวัง
รีบทูลเจ้านคเรศนิเวศน์วัง อย่ารอรั้งเร่งไปในนคร
พวกม้าใช้รีบไปไม่หยุดยั้ง ถึงเวียงวังขึ้นศาลาพาอักษร
ส่งให้เจ้าพนักงานด่านนคร เป็นเรื่องร้อนศึกมาถึงธานี
จางวางเวรรับไปให้กรมท่า ขุนเสนาแจ้งการในสารศรี
รีบเข้าไปคอยเฝ้าเจ้าบุรี พร้อมกันที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ออกแท่นรัตน์รจนามุกดาหาร
กับสุดสาครนัดดาปรีชาชาญ ว่าราชการขอบเขตนิเวศน์วัง
ขุนนางพร้อมน้อมประนมบังคมบาท จึ่งทูลราชการศึกดั่งนึกหวัง
แล้วบอกสารอ่านถวายที่ในวัง ให้พระฟังเรื่องคดีที่มีมา
ว่ากำปั่นคับคั่งฝรั่งแขก มาทอดแยกเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ล้วนเรือรบเรือเสาเหล่าชวา วิลันดาเรือทรายมาหลายคน
มาทอดท่าหน้าอ่าวแต่เช้าตรู่ สังเกตดูไม่ถนัดยังขัดสน
ถือสาตราถ้วนทั่วทุกตัวคน แต่ล้วนพลแขกชวามลายู ฯ
พระทรงฟังเรื่องศึกนึกถวิล ไม่รู้สิ้นการนครจนอ่อนหู
แล้วตรัสสั่งเสนาใหญ่ให้ไปดู ทุกป้อมคูปากน้ำที่สำคัญ
จงกะเกณฑ์กองทัพไปนับหมื่น ทหารปืนกรมแสงล้วนแข็งขัน
พวกดั่งดาบทวนง้าวสักเก้าพัน ทั้งกริชสั้นเสโล่โตมรา
ที่ปากน้ำสำคัญอยู่แห่งหนึ่ง เอาโซ่ขึงค่ายคูดูรักษา
พรุ่งนี้เช้าตัวเราจะยาตรา เอาปืนผายิงไปให้เป็นจุณ
สินสมุทรสุดสาครบวรนาถ พ่อเปรื่องปราดจงนำกลับเป็นทัพหนุน
ทั้งลูกดินขนลงไปไว้เป็นทุน เดชะบุญสวัสดีคงมีชัย
พระสั่งเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร ขึ้นปราสาทสั่งรำภาอัชฌาสัย
พี่จะยกแสนยารีบคลาไคล เจ้าจงไปบอกกล่าวเสาวคนธ์
ให้ดูแลรั้ววังในจังหวัด แม้นข้องขัดสิ่งไรใช้พหล
อย่าไว้ใจไพรีนีฤมล ให้ผู้คนนายหมวดตรวจระวัง ฯ
จะกล่าวฝ่ายมังคลานราราช กับครูบาทหลวงสมอารมณ์หวัง
จะยกเข้าคราวนี้ตีประดัง ให้กระทั่งเมืองด่านชานกำแพง
ถึงโซ่ตรึงขึงตรึงตราไว้หน้าป้อม เข้าไปพร้อมช่วยกันให้ขันแข็ง
เอาน้ำกรดรดลงไปเป็นไฟแดง โซ่คงแข็งขาดป่นไม่ทนทาน
แล้วยิงปืนจังกาประดาใส่ พลไพร่ถ้วนทั่วตัวทหาร
โดดขึ้นฝั่งไล่ฟันประจัญบาน ตีเอาด่านเสียให้ได้ดังใจปอง
แกสั่งเสร็จกลับเข้าไปท้ายบาหลี ขึ้นเก้าอี้กินเหล้ากับเข้าของ
สบายใจหมายสมอารมณ์ปอง นั่งตรึกตรองนึกกระหยิ่มอิ่มในใจ ฯ
จะกล่าวฝ่ายในลังกาอาณาจักร ทหารพรักพร้อมพรั่งนั่งไสว
คอยจอมนครินทร์ปิ่นเวียงชัย มาพร้อมในหน้าพระลานชานชลา ฯ
ป่างพระจอมจักรพงศ์องค์กษัตริย์ จากแท่นรัตน์แต่งองค์ทรงภูษา
แล้วสวมเครื่องพิชัยยุทธ์บุษรา ทรงมาลาสำหรับประดับนิล
ฉลององค์พื้นดำกำมะหยี่ ขัดกระบี่เพราะเพริศดูเฉิดฉิน
เสด็จประทับเกยชลาหน้าบุรินทร์ มาพร้อมสิ้นทั้งพระวงศ์พงศ์ประยูร ฯ
ฝ่ายโหรามาพร้อมน้อมประณต เฉลิมยศในพระปิ่นบดินทร์สูร
พอได้ฤกษ์ตามตำรับแล้วกราบทูล พวกประยูรลั่นฆ้องกลองประโคม
พระเสด็จทรงรถาเสนาแห่ เสียงสังข์แตรก้องกึกอยู่ฮึกโหม
พวกทหารยิงปืนครึกครื้นโครม พลโหมโห่เร้าจะเอาชัย
สารถีตีม้าอาชาชาติ ระดาดาษธงธิวปลิวไสว
ตรงไปด่านธารท่าชลาลัย สองหน่อไทกระบวนหนุนเร่งขุนพล ฯ
ข้างฝ่ายพระมังคลานราราช กับครูบาทหลวงสันทัดจัดพหล
ให้ออกลำกำปั่นรบสมทบพล เร่งพหลแขกชวามลายู
ให้เข้าตีเชิงชานด่านปากน้ำ ยิงปืนซ้ำเสียงลั่นสนั่นหู
เอาน้ำกรดเข้ารดสายโซ่ดู เป็นช่องคูขาดป่นไม่ทนทาน
เรือกำปั่นแล่นเข้าไปได้สะดวก แกเร่งพวกแขกชวาโยธาหาญ
ให้ขึ้นตั้งค่ายล้อมป้อมปราการ ตีเอาด่านให้จงได้เร่งไพร่พล ฯ
จะกล่าวฝ่ายข้างพระยารักษาด่าน ขับทหารขึ้นป้อมพร้อมพหล
ให้ยิงปืนใหญ่น้อยคอยประจญ เสียงผู้คนครื้นครั่นสนั่นดัง
หลอมตะกั่วคั่วทรายเอาปรายสาด ดูเกลื่อนกลาดซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
พวกพหลพลชวาดาประดัง กรูขึ้นฝั่งยกล้อมป้อมกำแพง ฯ
ฝ่ายพระจอมมังคลานราราช กับครูบาทหลวงขึ้นม้าดูกล้าแข็ง
ให้ตั้งค่ายริมท่าหน้ากำแพง เอาทองแดงทำวิหลั่นกั้นลูกปืน
บาทหลวงถอยลงมาหลังคอยรั้งท้าย ทหารรายเดินแซงล้วนแข็งขืน
พวกชวากล้าหาญชำนาญปืน ยิ่งครึกครื้นเสียงดังก้องกังวาน
พวกในเมืองเปิดประตูกรูกันออก ถือดาบหอกเดินกระบวนล้วนทหาร
ตะลุมบอนฟอนฟันประจัญบาน พลทหารแขกชวาเข้าราวี
บ้างแทงฟันกันตายลงเกลื่อนกลาด สังฆราชร้องเร่งสารถี
ให้ขับรถเร็วหวาตีพาชี ไปถึงที่พวกทหารเข้าราญรอน
แกว่งกระบี่แม่ทัพสำหรับยุทธ์ แกเร่งรุดเหล่าทหารชาญสมร
ใครถอยหลังเหหันจะฟันฟอน แล้วคอยต้อนพลรบสมทบกัน ฯ
ฝ่ายชาวเมืองเปลืองกำลังถอยหลังกลับ แตกย่อยยับเสียพหลพลขันธ์
ทั้งไพร่นายตายทับลงนับพัน ต้องกลับหันเข้าในด่านชานบุรี
ปิดประตูลงเขื่อนแล้วเตือนต้อน ราษฎรให้เข้าไปกรุงศรี
ตาบาทหลวงอิ่มใจเห็นได้ที เร่งให้ตีกองรบสมทบพล
เอาปืนใหญ่ยิงประตูกรูกันเข้า เอาไฟเผาเมืองด่านชานสิงหล
พวกชาวเมืองต่อต้านไม่ทานทน ก็แตกย่นจากด่านชานนคร
บ้างฉวยได้เชิงกรานทิ้งบ้านช่อง ที่เก็บของเรียกลูกแบกฟูกหมอน
ของสำคัญเก็บเอาไปจะได้นอน แม่ลูกอ่อนผัวพาเข้าป่าไป ฯ
บาทหลวงตีได้ด่านชานสมุทร เข้ายั้งหยุดโยธาได้อาศัย
จึงให้หาพวกทหารอันชาญชัย ทั้งนายไพร่พร้อมหน้ามาหารือ
เราจะยกเข้าไปชิงเอาสิงหล พวกคงทนแขกฝรั่งมีบ้างหรือ
อยู่อาวุธสาตราจงหารือ จะให้ถือแหลนหลาวกับง้าวทวน
เป็นเสือป่าแมวเซาเข้าสมทบ ตีประจบวิ่งกลมเหมือนลมหวน
สำหรับตีตัดทอนต้อนกระบวน ให้ถี่ถ้วนสารพัดตัดเสบียง
เสนาแขกรับว่าอย่าวิตก เปรียบเหมือนนกกลางหาวบินก้าวเฉียง
พวกชวาเคยสันทัดตัดเสบียง ไม่หลีกเลี่ยงเคยประจญรณรงค์
บาทหลวงเฒ่าเจ้าความคิดสมจิตหมาย จะอุบายเอาให้สมอารมณ์ประสงค์
คิดเอาเมืองให้ได้ดั่งใจจง ถึงจะลงทุนไว้ก็ให้ปัน
ไปเบื้องหน้าหากำไรคงได้ดอก ถึงเสียจอกนานไปคงได้ขัน
คิดเอาใจเหล่าทหารชาญฉกรรจ์ ให้เค็มมันถึงใจคงได้การ ฯ
จะกล่าวกลับทัพพระศรีสุวรรณราช ระดาดาษเดินพหลพลทหาร
รู้ว่าเสียปากน้ำยิ่งรำคาญ ทั้งอาหลานเร่งรัดจัตุรงค์
ถึงชายป่าหยุดยั้งให้ตั้งค่าย โดยพิชัยสงครามตามประสงค์
พยัคฆ์นามสามค่ายริมชายดง ปักเทียวธงเสือคำรามตามตำรา
แล้วสั่งให้พวกทหารชำนาญรบ เร่งสมทบหลายหมื่นถือปืนผา
ทั้งปลัดหัสกันวิลันดา พวกอาสาเกณฑ์หัดเร่งจัดแจง
พรุ่งนี้เช้าฤกษ์ดีจะตีด่าน ฟังอาการข้าศึกอย่านึกแหนง
จะรบสู้ในระหว่างที่กลางแปลง แม้ต่อแย้งมีชัยแก่ไพรี
แล้วสั่งพวกม้าใช้ให้ไปนัด จงเร่งรัดออกมารบอย่าหลบหนี
พวกม้าเร็วรีบไปบอกไพรี ครั้นถึงที่เมืองด่านชานนคร
บอกกับพวกเฝ้าประตูให้รู้เรื่อง ว่าบาทเบื้องบพิตรอดิศร
ให้เรามานัดการจะราญรอน จงรีบร้อนเข้าไปแจ้งแสดงความ ฯ
นายประตูรีบเข้าไปที่ในด่าน แล้วแจ้งการตามกระทรวงบาทหลวงถาม
ว่าเขามาอยู่ที่ไหนเร่งไปตาม แกเรียกล่ามออกมาไว้จะได้แปล ฯ
ฝ่ายเสนามาบอกพวกม้าใช้ พาเข้าไปแล้วก็นั่งฟังกระแส
บาทหลวงเป็นผู้ถามให้ล่ามแปล ครั้นรู้แน่นัดรบแกตบมือ
หัวร่อร่าว่าไปอย่าได้ช้า ยกออกมาแล้วอย่าชิงกันวิ่งตื๋อ
ไปบอกกับพวกลังกาเร่งหารือ มารับมือกูไม่กลัวเจ้าตัวดี ฯ
พวกม้าใช้กลับมาทูลมูลเหตุ ให้ทรงเดชทราบเบื้องบทศรี
บาทหลวงแกขู่ขับทับทวี พูดเป็นทีเยาะหยันจำนรรจา ฯ
พระทรงฟังสั่งสุดสาครหลาน จงเตรียมการไว้แต่ดึกเร่งปรึกษา
กับอาจารย์พรหมพักตร์จักรา จะตรึกตรากะการสถานใด ฯ
ฝ่ายพระสุดสาครบวรนาถ อภิวาทออกมาแจ้งแถลงไข
กับท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิไกร เสนาในทวยหาญชาญณรงค์ ฯ
ฝ่ายท่านพราหมณ์ผู้ชำนาญในทางเวท จึงแจ้งเหตุตั้งรับเป็นทัพหงส์
แล้วสั่งพวกเกณฑ์หัดจัตุรงค์ ในถือธงสี่หมู่เป็นคู่กัน
ทั้งเขียวแดงดำม่วงล่วงไปก่อน อาวุธซ่อนไว้กับกายเร่งผายผัน
พวกปืนแดงแซงประทับสำหรับกัน เหล่ากริชสั้นเสโล่โตมรา
พวกตั้งเขนเกณฑ์ไว้รับพวกทัพหนุน ขวานญี่ปุ่นทัพชเลยเคยอาสา
จัดกระบวนล้วนทุกหมวดแล้วตรวจตรา คอยเวลาเจ้าพิภพจบสกล ฯ
ป่างพระจอมนรินทร์ปิ่นกษัตริย์ ครั้นไตรตรัจสุริยาเวหาหน
สรงวารีชำระประน้ำมนต์ ทรงเครื่องต้นตามสีรวีวัน
จับพระแสงเนาวรัตน์ประภัสสร บทจรนาดกรายค่อยผายผัน
มาทรงรถพรรณรายลายสุวรรณ โหราลั่นฆ้องชัยดังใจจง
ให้เดินทัพแสนยาโยธาหาญ ก้องสะท้านครบถ้วนกระบวนหงส์
เสียงแตรสังข์ดังลั่นสนั่นดง แล้วโบกธงโห่ร้องก้องกังวาน ฯ
ฝ่ายบาทหลวงมังคลานราราช พร้อมอำมาตย์แขกชวาโยธาหาญ
ให้ยกทัพรีบออกนอกปราการ จากเมืองด่านเดินพหลพลชวา
พอถึงทางกลางย่านให้หยุดพัก เอาธงปักเรียงรายทั้งซ้ายขวา
บาทหลวงเห็นทัพไทยในลังกา ยกออกมาหลายหมื่นพื้นฉกรรจ์
จึงว่ากับมังคลาสานุศิษย์ เองจงคิดแยกพหลพลขันธ์
เป็นสองทางแม้เข้ารบสมทบกัน แล้วผ่อนผันตัดหลังอย่ารั้งรอ
แกสั่งให้ทัพหน้าบรรดาแขก ตีให้แตกช้าอยู่ไยไฉนหนอ
ปืนนกสับคาบชุดอย่าหยุดรอ ต่างวิ่งสอยิงลั่นสนั่นดัง ฯ
ข้างฝ่ายพวกลังกาเห็นข้าศึก ก็โหมฮึกรุกไปดั่งใจหวัง
ปล่อยปืนตับผางผึงเสียงตึงตัง พวกฝรั่งหนุนแน่นเอาแหลนแทง
ข้างพวกไทยคอยระวังเอาดั้งรับ วิ่งขยับเข้าไล่ฟันด้วยขันแข็ง
ชุลมุนวุ่นวางกันกลางแปลง บ้างทิ่มแทงกันตายลงหลายพัน
ทั้งสองฝ่ายตายกลาดลงดาษดื่น บาทหลวงยืนเร่งพหลพลขันธ์
แขกชวากล้าแข็งเข้าแทงฟัน วิ่งถลันรำกริชไม่คิดตาย
ทหารไทยป้องกันฟันด้วยง้าว แตกเป็นเหล่าวิ่งวุ่นบ้างสูญหาย
ทหารไทยไล่ฆ่าบรรดานาย แตกกระจายยับย่นไม่ทนทาน ฯ
บาทหลวงเห็นทัพหน้าโยธาแขก พากันแตกยับย่นพลทหาร
เสียน้ำใจไม่รู้แห่งจะแจ้งการ ดูทหารก็น้อยถอยกำลัง
เห็นทัพไทยไล่กระชั้นยิ่งครั่นคร้าม พยายามเห็นไม่สมอารมณ์หวัง
ถอยเข้าด่านชานชลาละล้าละลัง ไทยประดังปืนรบสมทบกัน
พังประตูกรูไล่เข้าในด่าน เหล่าทหารฟันแทงล้วนแข็งขัน
แต่ฆ่าพวกแขกตายลงหลายพัน ศรีสุวรรณเร่งรถบทจร
เข้าในด่านธารท่าชลาสินธุ์ สมถวิลบพิตรอดิศร
พลางเร่งพวกโยธาพลากร เข้าราญรอนเคี่ยวขับจับคนพาล
สังฆราชมังคลามาให้ได้ จะตั้งให้เป็นใหญ่ฝ่ายทหาร
ต้อนพหลพลขันธ์ประจัญบาน อลหม่านทัพแขกแตกกระจาย ฯ
ฝ่ายบาทหลวงมังคลานราราช ให้หวั่นหวาดคิดไปแล้วใจหาย
ลงจากรถรีบไปทั้งไพร่นาย วิ่งกระจายรีบออกนอกประตู
พวกทัพไทยไล่จับสังฆราช พระหน่อนาถหยิบตราพระราหู
ขึ้นกวัดแกว่งแสงปลาบลุกวาบวู เป็นไฟฟู่แสงสว่างกระจ่างตา
ทหารไทยไล่รุดต้องหยุดยั้ง ยืนสะพรั่งดูไปทั้งซ้ายขวา
เป็นควันพลุ่งรุ่งโรจน์โชตินา อำนาจตราบังกายทั้งไพร่พล ฯ
บาทหลวงวิ่งไม่ใคร่ไหวใจจะขาด ถึงชายหาดแล้วสำเหนียกเรียกต้นหน
ให้พยุงจูงลงเรือกูเหลือทน หนีให้พันข้าศึกได้ตรึกตรอง
แขกฝรั่งทั้งนั้นรีบผันผาย พาเจ้านายวุ่นวิ่งทิ้งข้าวของ
ลงเรือได้ให้ตรวจทุกหมวดกอง เสียข้าวของคนตายลงหลายพัน ฯ
จะกล่าวฝ่ายทัพบกที่ยกไล่ ติดตามไปเร่งพหลพลขันธ์
ลากปืนใหญ่ขึ้นป้อมพร้อมด้วยกัน ยิงกำปั่นโจนลงในคงคา
ที่ถูกเสาเพลาใบหักสะบั้น คนเหล่านั้นดับชีวังสิ้นสังขาร์
ที่จมน้ำมิได้เหลือเป็นเหยื่อปลา พวกลังกายิงกระหน่ำพอค่ำลง
บาทหลวงกับมังคลาสานุศิษย์ เป็นสุดคิดเสียใจเร่งไต้ก๋ง
ให้ออกเรือรีบไปดั่งใจจง แล่นไปตรงรีบออกนอกสันดอน
พอลมตรงส่งท้ายออกได้หมด ให้แล่นลดเลียบตลิ่งริมสิงขร
เอาเข็มตั้งไปให้ชิดทิศอุดร หมายนครใช้ใบไปกำพล ฯ
จะกล่าวฝ่ายลังกาอาณาจักร ก็พร้อมพรักเลิกทัพกลับสิงหล
ชนะศึกจับได้ทั้งไพร่พล ให้แบกขนเครื่องอาวุธยุทธนา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ เข้าจังหวัดพร้อมวงศ์เผ่าพงศา
ให้รางวัลเสนีผู้ปรีชา แต่บรรดาไปณรงค์ทำสงคราม
ทั้งพหลพลไพร่นายทหาร ได้ประมาณทั่วทุกกองทั้งสองสาม
ที่เลื่อนที่มียศดูงดงาม สมกับความชอบทั่วทุกตัวคน ฯ
ฝ่ายบทเบื้องเรื่องนี้ขอยกก่อน จะกล่าวย้อนถึงโจรป่าพนาสณฑ์
อยู่เขตแคว้นแดนชวาริมสาชล เที่ยวตีปล้นแต่บรรดาลูกค้าเรือ
ได้สินทรัพย์นับถังสร้างกำปั่น แล้วชวนกันแล่นไปข้างใต้เหนือ
มีปืนใหญ่ไว้ประจำทุกลำเรือ ทหารเสือเล่าก็มีถึงสี่พัน