Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
ประการหนึ่งถึงจะโกรธพิโรธร้าย หักให้หายเหือดไปเหมือนไฟดับ
ค่อยคิดอ่านการศึกให้ลึกลับ แม้นจะจับก็ให้มั่นคั้นให้ตาย
อนึ่งว่าข้าศึกยังฮึกฮัก จะโหมหักเห็นไม่ได้ดังใจหมาย
สืบสังเกตเหตุผลกลอุบาย ดูแยบคายคาดทั้งกำลังพล
อนึ่งให้รู้รบที่หลบไล่ ทหารไม่เคยศึกต้องฝึกฝน
ทั้งถ้อยคำสำหรับบังคับคน อย่าเวียนวนวาจาเหมือนงาช้าง
ประการหนึ่งซึ่งจะชนะศึก ต้องตรองตรึกยักย้ายให้หลายอย่าง
ดูท่วงทีกิริยาในท่าทาง อย่าละวางไว้ใจแก่ไพรี
อันพวกพ้องของเราที่มาด้วย ก็จะช่วยสู้รบไม่หลบหนี
แต่จะขออาสาเวลานี้ ไปเป่าปี่ห้ามปรามตามวิชา
ให้อ่อนใจไพร่พลคนทั้งหลาย จะเรียกนายสลุบใหญ่ให้มาหา
ได้ไต่ถามความที่พระธิดา นางจะมาแม่นมั่นหรือฉันใด ฯ
อุศเรนเห็นจริงทุกสิ่งสิ้น สมถวิลยินดีจะมีไหน
ไม่ข้องขัดตรัสตอบว่าขอบใจ ถ้าแม้นได้เหมือนอย่างนั้นขยันดี
พอถามไถ่ให้รู้ว่าอยู่แน่ จะขอแต่พระธิดามารศรี
เราจะได้ไปลังกาไม่ราวี เชิญพระพี่ช่วยน้องให้คล่องใจ ฯ
พระแย้มยิ้มพริ้มพรายภิปรายสั่ง ให้ฝรั่งหยิบปี่ข้างที่ให้
สถิตนั่งเหนือบัลลังก์ลอยวิไล สำรวมใจจบหัตถ์นมัสการ
พระเป่าปี่เปิดเสียงสำเนียงเอก เสนาะดังฟังวิเวกกังวานหวาน
ละห้อยหวนครวญเพลงบรรเลงลาน โอ้สงสารสุริย์ฉายจะบ่ายคล้อย
พี่คลาดแคล้วแก้วตามาว้าเหว่ ท้องทะเลแลเปล่าให้เศร้าสร้อย
ป่านนี้น้องสองคนกับลูกน้อย จะล่องลอยไปอยู่หนตำบลใด
เรื่อยเรื่อยเฉื่อยวายุพัดแผ้ว เหมือนเสียงแก้วกลอยจิตพิสมัย
หอมรวยรวยชวยชื่นรื่นฤทัย เหมือนใกล้ใกล้เข้ามาแล้วแก้วพี่เอย
เขาบอกว่ามาในลำเรือกำปั่น หรือสุวรรณมาลีเจ้าพี่เอ๋ย
สินสมุทรไม่มาหาบิดาเลย พ่อจะเชยใครเล่าเจ้าพ่ออา
แม้นอยู่ลำกำปั่นเหมือนมั่นหมาย จงแหวกว่ายสายสมุทรผุดมาหา
แล้วแหบหวนครวญโหยโรยชวา พระแกล้งว่าไปในเพลงวังเวงใจ ฯ
อุศเรนนอนหลับกับที่นั่ง ทหารทั้งกองทัพก็หลับใหล
แต่พวกพ้องขององค์พระอภัย เคยเข้าใจจุกหูไม่สู้ฟัง
ทั้งกองทัพหน่อนรินทร์สินสมุทร อยู่ไกลสุดร้อยเส้นพอเห็นหลัง
ฟังเสนาะเพราะเสียงสำเนียงดัง บ้างหลับบ้างก็ฟังจนจับใจ ฯ
ฝ่ายสุวรรณมาลีศรีสุวรรณ อยู่พร้อมกันที่ลำกำปั่นใหญ่
ฟังสำเนียงเสียงปี่พระอภัย ก็จำได้ด้วยเคยฟังแต่หลังมา
ทั้งถ้อยคำร่ำเรียกสำเหนียกแน่ เห็นเที่ยงแท้ภูวไนยให้ไปหา
สินสมุทรสุดคิดถึงบิดา จึงทูลว่าปี่นี้ไม่มีใคร
คือทรงฤทธิ์บิตุรงค์ของลูกรัก เห็นแน่นักพระองค์อย่าสงสัย
ข้าจะขอทูลลาอาสาไป แล้วจะได้รับมาเภตราเรา ฯ
สองกษัตริย์ตรัสว่าอย่าว้าวุ่น เขามีคุณพระบิดามากับเขา
ควรจะไปไต่ถามตามสำเนา จะด้นเดาดื้อไปนั้นไม่ดี
พวกฝรั่งลังกาจะว่าได้ ต้องขัดข้องหมองใจไม่พอที่
ฉวยขุกเข็ญเป็นศึกจะเสียที ด้วยพระพี่มิได้รู้อยู่ด้วยมัน
อาจะไปให้พบภูวเรศ ถ้าแจ้งเหตุทุกข์ร้อนจะผ่อนผัน
พ่ออย่าไปใจเด็กยังดุดัน อยู่กับน้องป้องกันพระชนนี
สินสมุทรห้ามว่าอย่าเสด็จ เหมือนขามเข็ดของ้อไม่พอที่
หลานจะไปไต่ถามแต่โดยดี ถ้าย้ำยีจึงจักสู้ดูฝีมือ
พระไปเรือเมื่อไรจะไปถึง จะเหมือนหนึ่งฉันลงน้ำดำไปหรือ
แม้นพบปะพระบิดาจะหารือ ไม่ดึงดื้อดอกพระองค์อย่าสงกา
แล้วจัดแจงแต่งเครื่องสำหรับยุทธ์ เหน็บอาวุธคู่กายทั้งซ้ายขวา
กระโดดโผนโจนลงในคงคา แผลงศักดาดำดึ่งตะบึงไป ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์อรุณรัศมี คิดว่าพี่ตกน้ำร่ำร้องไห้
พระเจ้าป้ามาช่วยด้วยไวไว พระพี่ไม่ผุดรอดจะวอดวาย
ทั้งสององค์ทรงพระสรวลทั้งโศกเศร้า นางเคียงเข้าเล้าโลมนางโฉมฉาย
พระพี่ดำน้ำไปดอกไม่ตาย อย่าวุ่นวายเลยมานั่งคอยฟังความ
ศรีสุวรรณนั้นไม่ไว้ใจฝรั่ง จึงตรัสสั่งนายทหารชาญสนาม
เร่งเตรียมเรือเพื่อสำหรับรับสงคราม ไว้สักสามสิบลำประจำการ
ออกแล่นลอยคอยดูอยู่ห่างห่าง ถ้าขัดขวางก็จะได้แก้ไขหลาน
อังกุหร่าบังคมค่อยก้มคลาน มาเตรียมการพร้อมพรั่งระวังภัย ฯ
ฝ่ายพระหน่อบดินทร์สินสมุทร ดำมาผุดกลางมหาชลาไหล
แลเห็นลำกำปั่นเป็นหลั่นไป ไม่มีใครดูแลแต่สักคน
แต่เสียงปี่ที่เป่ายังไม่หยุด สินสมุทรเพ่งพิศคิดฉงน
ค่อยแฝงกายว่ายมาในสาชล ปีนขึ้นบนกำปั่นไม่ครั่นคร้าม
เห็นพวกพลกรนหลับระดับดาด ดูเกลื่อนกลาดกลางเรืออยู่เหลือหลาม
ที่ตื่นอยู่รู้จักล้วนจีนจาม จึงโดดข้ามคนเหล่านั้นมาทันที
เห็นบิตุรงค์ทรงนั่งบัลลังก์อาสน์ เข้ากอดบาทบงกชบทศรี
ไม่ทันถามความโศกแสนทวี ทรงโศกีกลิ้งเกลือกลงเสือกกาย ฯ
จอมกษัตริย์ทัศนาเห็นลูกแก้ว เหมือนตายแล้วเกิดใหม่ให้ใจหาย
พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย ประคองกายกอดแอบไว้แนบองค์
สงสารบุตรสุดจะขืนสะอื้นอั้น ยังมิทันไต่ถามตามประสงค์
สุดกำลังจะประทังดำรงองค์ กันแสงทรงโศกซบสลบไป ฯ
แขกฝรั่งทั้งนั้นก็ขวัญหาย เห็นเจ้านายนิ่งแน่เข้าแก้ไข
ไม่ฟื้นองค์สงสารแสนอาลัย ต่างร้องไห้วุ่นวายฟายน้ำตา ฯ
อุศเรนรู้สึกนึกอนาถ เห็นประหลาดลูกเล็กเด็กนักหนา
จึงถามพวกพระอภัยว่าใครมา เขาทูลว่าพระโอรสยศไกร
จึงเรียกไพร่ในเรือให้รู้สึก อึกทึกในกำปั่นอยู่หวั่นไหว
ช่วยนวดฟั้นคั้นองค์พระอภัย ก็กลับได้สติฟื้นเหมือนตื่นนอน
ลืมพระเนตรเห็นบุตรกับอุศเรน หัศเกนพวกฝรั่งนั่งสลอน
สินสมุทรอภิวาทบาทบิดร สะอื้นอ้อนทูลถามตามสงกา
เมื่อพลัดพรากยากเย็นเป็นไฉน ลูกมิได้รู้ความเที่ยวตามหา
ไฉนองค์ทรงฤทธิ์พระบิดา จึงได้มาเรือฝรั่งเป็นอย่างไร ฯ
พระฟังคำน้ำพระเนตรลงพรากพราก จะออกปากปิ้มว่าเลือดตาไหล
จึงเล่าความตามจริงทุกสิ่งไป จนถึงได้โดยสารมาพานพบ
อันพ่อนี้วิตกอกจะแยก ด้วยเรือแตกตายเป็นไม่เห็นศพ
แล้วตรัสถามลูกยาด้วยปรารภ นี่พ่อพบผู้ใดจึงได้มา ฯ
สินสมุทรได้ฟังรับสั่งถาม จึงตอบตามคำแขกแปลกภาษา
เมื่อเรือแตกแหลกไปในคงคา ลมก็กล้ากลางคืนเพราะคลื่นตี
แม่ผีเสื้อเหลือใจไล่สกัด ลูกจึงพลัดไปกับเหล่านางสาวศรี
ได้พบแต่แม่สุวรรณมาลี ก็แบกหนีไปในน้ำแต่ลำพัง
ถึงเจ็ดวันบรรลุถึงเกาะใหญ่ เข้าอาศัยแต่พอชื่นได้คืนหลัง
พอพบพวกโจรเรือหลงเชื่อฟัง จะเข้าฝั่งชลธารโดยสารมัน
มันคิดคดลดเลี้ยวเกี้ยวพระแม่ ลูกจึงแก้แค้นฆ่าให้อาสัญ
ที่เหลือตายนายไพร่พร้อมใจกัน ยกกำปั่นใหญ่ให้ได้ไคลคลา
เที่ยวไต่ถามตามองค์พระทรงเดช ทุกประเทศทางทะเลเที่ยวเร่หา
จนไปถึงรมจักรนัครา พบพระอาถามทักรู้จักกัน
จึงเกณฑ์คนพลรบสมทบทัพ เดี๋ยวนี้อามากับกระหม่อมฉัน
พอเสียงปี่ที่เป่าเป็นสำคัญ ก็หมายมั่นว่าพระองค์ไม่สงกา
ลูกรำลึกตรึกถึงพระผ่านเกล้า จึงดื้อเดาโดดน้ำดำมาหา
เชิญเสด็จภูวไนยไปเภตรา พระเจ้าอาก็ละห้อยคอยพระองค์ ฯ
พระรู้ว่าอนุชามาด้วยบุตร ยิ่งแสนสุดชื่นชมสมประสงค์
จึงตรัสบอกอุศเรนเจนณรงค์ นี่แหละองค์สินสมุทรบุตรข้าน้อย
เมื่อเรือแตกแบกนางมากลางน้ำ จึงได้กำปั่นใหญ่ไว้ใช้สอย
กับเรือน้องของข้ามาห้าร้อย เที่ยวแล่นลอยล่องหาในสาคร
เดชะบุญคุณพระมาปะพบ ไม่ต้องรบชิงช่วงดวงสมร
คงได้คู่สู่สมสยมพร อย่าทุกข์ร้อนเลยพระองค์จงสำราญ
เชิญไปลำกำปั่นของลูกรัก ให้พบพักตร์วรนุชสุดสงสาร
ประภาษพลางทางสุนทรสอนกุมาร ให้กราบกรานอุศเรนเจนณรงค์ ฯ
ฝ่ายลูกท้าวเจ้าลังกาหน้าเป็นเหม แสนเกษมสมจิตคิดประสงค์
เรียกกุมารหลานเลี้ยงมาเคียงองค์ พ่อแสนทรงฤทธิ์เลิศประเสริฐชาย
ช่วยชีวิตขนิษฐาของอาไว้ ให้คืนได้ดวงสวาทเหมือนมาดหมาย
ไม่ลืมคุณหลานขวัญจนวันตาย พลางแนบกายกอดจูบลูบกุมาร
เอาเครื่องทรงสำอางอย่างกษัตริย์ เพชรรัตน์รจนามุกดาหาร
ทั้งเพชรนิลจินดามาประทาน พระกุมารเมินหน้าแล้วว่าพลัน
อย่าว่าแต่แก้วแหวนแสนสมบัติ ถึงจะจัดเอาอะไรมาให้ฉัน
ไม่มุ่งมาดปรารถนาสารพัน ข้ารักแต่แม่สุวรรณมาลี ฯ
พระอภัยสุริย์วงศ์ทรงพระสรวล แกล้งเสชวนอุศเรนอันเรืองศรี
อย่าตอบถ้อยถือความเลยตามที เชิญภูมีมาไปหาสุดาดวง ฯ
อุศเรนฟังว่าค่อยผาสุก เหมือนทิ้งทุกข์สักเท่าภูเขาหลวง
สั่งล้าต้าต้นหนคนทั้งปวง ตามกระทรวงซ้ายขวาสิบห้าลำ
ทั้งลำทรงธงทองเป็นสองแถว เลิศแล้วลายหลังคาเลขาขำ
หัศเกนเจนปืนยืนประจำ เข้าเคียงลำกำปั่นใหญ่ดังใจจง
อุศเรนรื่นเริงบันเทิงจิต เข้าสถิตเตียงทองที่ห้องสรง
ไขสุหร่ายปรายละอองมาต้ององค์ แล้วสอดทรงสนับเพลาเนาวรัตน์
ฉลององค์ทรงสวมกรวมสลับ ดุมประดับแต่ล้วนเพชรเจ็ดกะรัต
ปั้นเหน่งเนื่องเฟื่องกระหนกกระหนาบรัด แล้วทรงทัดพระมหามาลาระบาย
แซมดอกไม้ไหวสว่างหางการเวก เป็นอย่างเอกอวดผู้หญิงหยิ่งใจหาย
ธำมรงค์ทรงหัตถ์จำรัสพราย พระกรซ้ายเกี้ยวผ้าเช็ดหน้ากรอง
สอดเสน่าเหน็บตรีกระบี่ถือ สนับมือสอดใส่ไว้ทั้งสอง
ส่านจุหรี่สีกุหร่าคั่นหน้าทอง สอดฉลองพระบาทเพชรเสด็จมา
ทหารปืนถือปืนยืนสองข้าง ตามเยี่ยงอย่างยศศักดิ์คอยรักษา
แล้วเชิญพระอภัยให้ไคลคลา มาเภตราลำใหญ่ดังใจปอง ฯ
ศรีสุวรรณนั้นมารับคำนับพี่ แต่สุวรรณมาลีหนีเข้าห้อง
พระอภัยพี่ยาน้ำตานอง ขึ้นแท่นทองที่นั่งทั้งอุศเรน
เหล่าโยธีศรีสุวรรณกับสินสมุทร ถืออาวุธพร้อมพรั่งทั้งดั้งเขน
พลฝรั่งลังกาพวกหัศเกน ล้วนจัดเจนประจุปืนยืนระวัง ฯ
ศรีสุวรรณอัญชลีพระพี่เจ้า กำสรดเศร้าโศกคิดถึงความหลัง
จะกลั้นกลืนขืนใจก็ไม่ฟัง พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย
พลางประณตบทเรศพระเชษฐา น้องนึกว่าสิ้นบุญจะสูญหาย
เที่ยวติดตามถามข่าวก็เปล่าดาย หากหลานชายชี้แจงจึงแจ้งใจ
แล้วทูลถึงสามพราหมณ์ตามมาด้วย เป็นเพื่อนม้วยมรณาจะหาไหน
พลางตรัสเรียกลูกน้อยกลอยฤทัย ไปกราบไหว้ให้ชิดพระบิตุลา ฯ
สงสารองค์พระอภัยวิไลโฉม ลูบประโลมหลานน้อยละห้อยหา
อุ้มขึ้นวางกลางตักพิศพักตรา พระชลนานองเนตรสังเวชใจ
จะเล่าความตามยากเมื่อจากน้อง ก็ขัดข้องเขาจะแจ้งแถลงไข
จึงว่าพี่นี้ก็แสนสลดใจ หมายว่าไม่พบญาติแล้วชาตินี้
หากกุศลหนหลังเราทั้งสอง ได้พบน้องนัดดามารศรี
ยังทุกข์หนึ่งถึงชนกชนนี จะร้ายดีมิได้รู้ถึงหูเลย
พระร่ำพลางต่างองค์ทรงกันแสง โอ้เสียแรงเกิดมานิจจาเอ๋ย
ไม่เคยยากกรากกรำต้องจำเคย เมื่อไรเลยจะพร้อมวงศ์พงศ์ประยูร
พระพี่น้องสององค์สะอื้นไห้ ด้วยอาลัยไกลญาติเพียงขาดสูญ
ทั้งลูกน้อยนัดดาก็อาดูร ต่างเพิ่มพูนโศกเศร้าไม่เบาบาง ฯ
อุศเรนร่ำปลอบให้ชอบจิต เห็นวายคิดขุ่นข้องที่หมองหมาง
จึงปราศรัยไต่ถามเนื้อความพลาง เดี๋ยวนี้นางนุชน้องอยู่ห้องใด
พระโปรดด้วยช่วยบอกโฉมเฉลา ให้นงเยาว์รู้แจ้งแถลงไข
ว่าพระชนนีนาถจะขาดใจ กันแสงไห้โหยหาไม่ราวัน
จึงใช้ข้าพยายามตามแสวง พระก็แจ้งความจริงทุกสิ่งสรรพ์
ช่วยเล้าโลมโฉมสุดาวิลาวัณย์ อย่าให้ขวัญเนตรหมางระคางใจ ฯ
สินสมุทรสุดเคืองชำเลืองค้อน แกล้งตัดรอนขวางความตามวิสัย
รำคาญหูจู้จี้นี่กระไร เขาร้องไห้ไม่ทันหายวายน้ำตา
ขืนจะเฝ้าเร้ารบพบผู้หญิง ขันจริงจริงใจฝรั่งชังหนักหนา
มิใช่การภารธุระพระบิดา แม่ของข้าข้าไม่ให้ใครไปเลย ฯ
พระอภัยได้ฟังสินสมุทร จึงว่าสุดเสนหาบิดาเอ๋ย
อย่าว้าวุ่นหุนหันเช่นนั้นเลย เหมือนทรามเชยช่วยธุระพระบิดา
อันองค์อุศเรนนี้อารีนัก เธอผูกรักซื่อตรงเหมือนวงศา
พ่อโดยสารท่านก็รับลงเรือมา จึงเห็นหน้าลูกน้อยกลอยฤทัย
ช่วยบอกความตามแต่แม่ของเจ้า น้ำใจเขาจะคิดเห็นเป็นไฉน
เธอเป็นคู่สู่ขออรไท มิใช่ใครนอกนั้นจะกั้นกาง ฯ
สินสมุทรสุดแค้นให้แน่นจิต ทั้งสุดคิดสารพัดจะขัดขวาง
ลงจากแท่นแค้นใจร้องไห้พลาง มาหานางนั่งสะอื้นกลืนน้ำตา ฯ
นางสวมสอดกอดองค์โอรสไว้ แล้วถามไต่ลูกน้อยละห้อยหา
เมื่อตะกี้ที่เขาตามบิดามา เขาพูดจาว่ากระไรไปหรือยัง ฯ
สินสมุทรพูดจาประสาซื่อ นั่นแลคือตัวความมาตามหลัง
พระรักเขาชาวลังกาหรือว่าชัง อย่าปิดบังบอกความลูกตามจริง
เดี๋ยวนี้เล่าเขาจะรับไปอภิเษก เป็นองค์เอกอิศราพระยาหญิง
เห็นรูปร่างข้างเขาก็เพราพริ้ง จะต้องทิ้งลูกเสียแท้แล้วแม่คุณ ฯ
นางแกล้งว่าน่าเบื่อเหลือแล้วเจ้า อะไรเฝ้าโกรธเกรี้ยวทำเฉียวฉุน
ถึงสู่ขอก็มิใช่ได้เคยคุ้น จะมาวุ่นว่าขานรำคาญใจ
เดี๋ยวนี้เล่าเจ้าจะให้แม่ไปหรือ กลัวฝีมือเขากระมังนั่งร้องไห้
พระบิดาว่าขานประการใด อย่าร่ำไรเลยช่วยแปลให้แม่ฟัง ฯ
กุมารว่าพระแม่ไม่เห็นจิต ปัจจามิตรมากน้อยไม่ถอยหลัง
แต่แค้นจิตพระบิดานี้น่าชัง รักฝรั่งนี่กระไรจะให้คืน
ให้ลูกยามาถามความพระแม่ ว่าตามแต่ประดิพัทธไม่ขัดขืน
พระมารดาอย่าฟังจงยั่งยืน ว่าไม่คืนไปลังกาจะว่าไร
ถึงฝรั่งคั่งแค้นแม้นจะรบ ไม่หลีกหลบเลยพระองค์อย่างสงสัย
จะสังหารผลาญชีวันให้บรรลัย ว่าแต่ใจของพระแม่จะแชเชือน ฯ
นางฟังความยามวิโยคยิ่งโศกซ้ำ ให้แค้นคำพระอภัยใครจะเหมือน
เสียแรงหวังตั้งจิตไม่บิดเบือน มาแชเชือนเสียไม่รับให้อับอาย
แต่แรกเล่าเขาว่าผัวเป็นชั่วช้า จะเอาหน้าไว้ที่ไหนน่าใจหาย
มิขออยู่สู้สิ้นชีวาวาย พลางฟูมฟายชลนาแล้วพาที
กรรมของแม่แน่แล้วลูกแก้วเอ๋ย ไม่ควรเลยสารพัดจะบัดสี
เขาเลื่องลืออื้ออึงถึงเพียงนี้ ตายเสียดีกว่าอยู่รับอัประมาน
ช่างกระไรใจคอพระพ่อเจ้า พูดกับเราไว้แต่ก่อนล้วนอ่อนหวาน
เป็นน่าแค้นแสนเสียดายสายสังวาล จะให้ทานเสียก็ดีไม่มีภัย
แล้วนางถอดธำมรงค์ของทรงยศ ให้โอรสร่ำว่าน้ำตาไหล
แหวนนี้เจ้าเอามาแต่ผู้ใด เอาไว้ให้ท่านเถิดพ่อจะขอลา
อัปยศอดสูอยู่ไม่รอด จะม้วยมอดเสียมิให้ใครเห็นหน้า
แล้วชักกริชคิดจะตายวายชีวา พระลูกยาแย่งยุดนางฉุดชิง ฯ
กุมาราว่าดูเอาเจ้าแม่เอ๋ย กระไรเลยใจจิตผิดผู้หญิง
ฉวยกระชากจากนางแล้วขว้างทิ้ง แค้นจริงจริงใจคอใช่พอดี
พระบิดาให้ถามดูตามซื่อ ควรแล้วหรือแม่จะตายให้อายผี
ถึงมาดแม้นแค้นบิดาไม่ปรานี ลูกยังมีแม่ก็ไม่อาลัยเลย ฯ
นางกอดบุตรสุดขืนสะอื้นไห้ เหลืออาลัยแล้วพ่อคุณของแม่เอ๋ย
เหมือนหญิงร้ายชายชังไม่หวังเชย จะแหงนเงยดูมนุษย์ก็สุดอาย
ถึงม้วยแล้วแก้วตาอย่าปรารภ จะขอพบสุดสวาทเหมือนมาดหมาย
ขอให้พ่อก่อเกิดกับร่างกาย ได้กินสายกษิรามารดาเดียว
เจ้ารักแม่แม่ก็รู้อยู่ว่ารัก มิใช่จักลืมคุณทำฉุนเฉียว
แต่เหลืออายหลายสิ่งจริงจริงเจียว เป็นหญิงเดียวชายสองต้องหมองมัว
เมื่อแรกเราเล่าบอกเขาออกอื้อ อ้างเอาชื่อพระบิดาว่าเป็นผัว
ครั้นคู่เก่าเขามารับก็กลับกลัว แกล้งออกตัวให้มาถามว่าตามใจ
จึงเจ็บจิตคิดแค้นแม้นจะอยู่ ก็อดสูเสียสัตย์ต้องตัดษัย
กันแสงพลางทางสะอื้นขืนอาลัย พระชลนัยน์ไหลซาบอาบพักตรา ฯ
สินสมุทรสุดแสนสงสารแม่ อุตส่าห์แก้แทนบิดรชะอ้อนว่า
ที่จริงจิตบิตุเรศของลูกยา ไม่รู้ว่าเราจะอ้างเอาอย่างนั้น
จึงให้ถามตามซื่ออย่างถือโทษ ถึงจะโกรธก็แต่ว่าอุตส่าห์กลั้น
เขาไปแล้วลูกจะว่าสารพัน แม่เชื่อฉันเถิดนะจ๋าอย่าเพ่อตาย
แหวนวงนี้ที่ท่านวานฉันมาให้ จงเก็บไว้ต่อว่าอย่าให้หาย
ถ้าทีนี้มิรับยังกลับกลาย จะทวงสายสังวาลเก่าของเรามา
ถึงงอนง้อก็ฉันไม่พันผูก อยู่แม่ลูกตามที่ประสีประสา
สอพลอพลางทางประนมบังคมลา ลุกออกมากวักพระหัตถ์ตรัสเรียกน้อง
แม่อรุณรัศมีมานี่หน่อย แล้วจึงค่อยกระซิบสั่งกันทั้งสอง
ไปอยู่เป็นเพื่อนป้าหนาแม่น้อง จะขัดข้องฆ่าชีวันให้บรรลัย ฯ
นางอรุณรัศมีฟังพี่เล่า ว่าแม่เจ้าเอ๋ยกรรมจะทำไฉน
ลูกตายจริงวิ่งมาหาป้าสะใภ้ บังคมไหว้วอนถามตามสงกา ฯ
สินสมุทรออกมานั่งบัลลังก์นอก แล้วแกล้งบอกตามจิตประดิษฐ์ว่า
แม่สุวรรณมาลีมิอยากมา แล้วก็ว่าไม่รู้จักมิพักไป ฯ
อุศเรนเห็นทำนองจะข้องขัด ยิ่งกลุ้มกลัดกล่าวแกล้งแถลงไข
อาบน้ำร้อนก่อนเจ้าข้าเข้าใจ เมื่อไม่ให้แล้วก็ว่าสารพัน
บิดาเจ้าเล่าก็รู้อยู่เต็มจิต มิใช่คิดโหยกเหยกมาเสกสรร
ได้ขอสู่ผู้ใหญ่ท่านให้ปัน นางสุวรรณมาลีนี้ของเรา
จึงต้องตามทรามสงวนนวลหง ได้รับองค์พระอภัยมาให้เจ้า
เจ้าชอบแต่คืนองค์นางนงเยาว์ มาให้เราจึงจะต้องทำนองใน ฯ
สินสมุทรพูดจาประสาเด็ก ถึงเราเล็กก็ไม่ส่งอย่าสงสัย
รับบิดามาก็ช่างใครเป็นไร หรือข้าใช้สอยเจ้าให้เอามา
เราตามติดบิตุรงค์ก็คงพบ ไม่รักคบคนนอกพระศาสนา
เจ้าเลิกทัพกลับหลังไปลังกา จะได้หาเมียงามเอาตามใจ
ที่ตรงนี้มิได้คืนอย่าขืนแค่น ถึงจะแสนโศกาเลือดตาไหล
ก็ตายเปล่าเราไม่ยักให้ใครไป อย่ากวนใจจู้จี้ข้าขี้คร้าน ฯ
อุศเรนคั่งแค้นแสนพิโรธ แกล้งกลั้นโกรธตรัสประภาษด้วยอาจหาญ
ตัวของเจ้าเยาว์ยังกำลังพาล เหมือนหนึ่งหลานลามลวนไม่ควรเลย
อันเรากับพระอภัยได้ให้สัตย์ ไม่ข้องขัดกันทุกสิ่งจริงเจ้าเอ๋ย
จึงงอนง้อขอกันฉันคุ้นเคย อย่าเยาะเย้ยเลยเจ้าไม่เข้ายา
แล้วว่ากับพระอภัยวิไลลักษณ์ น้องก็รักภูวเรศเหมือนเชษฐา
พระก็รู้อยู่กับใจแต่ไรมา จะเมตตาหรืออย่างไรอย่าได้พราง ฯ
พระฟังคำอ้ำอึ้งตะลึงคิด จะเบือนบิดป้องปัดก็ขัดขวาง
สงสารลูกเจ้าลังกาจึงว่าพลาง เราเหมือนช้างงางอกไม่หลอกลวง
ถึงเลือดเนื้อเมื่อน้องต้องประสงค์ พี่ก็คงยอมให้มิได้หวง
แต่ลูกเต้าเขาไม่เหมือนคนทั้งปวง จะได้ช่วงชิงให้ไปกระนั้น
พี่ว่าเขาเขาก็ว่ามากระนี้ มิใช่พี่นี้จะแกล้งแสร้งเสกสรร
เพราะเหตุเขารักใคร่อาลัยกัน ค่อยผ่อนผันพูดจาอย่าราคี
แล้วตรัสบอกลูกน้อยกลอยสวาท เจ้าหน่อเนื้อเชื้อชาติดังราชสีห์
อันรักษาศีลสัตย์กัตเวที ย่อมเป็นที่สรรเสริญเจริญคน
ทรลักษณ์อกตัญญุตาเขา เทพเจ้าก็จะแช่งทุกแห่งหน
ให้ทุกข์ร้อนงอนหง่อทรพล พระเวทมนตร์เสื่อมคลายทำลายยศ
เพราะบิดามาด้วยอุศเรนนี้ คุณเขามีมากล้นพ้นกำหนด
เจ้าทำผิดก็เหมือนพ่อทรยศ จงออมอดเอ็นดูพ่อแต่พองาม ฯ
สินสมุทรสุดจะคิดถึงบิตุเรศ ไม่สังเกตกลศึกให้นึกขาม
ศรีสุวรรณครั้นเห็นหลานจะเบาความ จึงตอบตามถ้อยคำพอนำทาง
จะถือโทษโกรธไปก็ไม่ชอบ ถึงจะมอบให้ก็คงจะขัดขวาง
ด้วยหญิงชายอายจิตคิดระคาง ที่ไหนนางจะยอมไปเหมือนใจจง
ถ้าแม้นพี่น้องนางมาด้วย จะได้ช่วยฝากฝังดังประสงค์
นี่ใจนางก็ไม่วางในพระองค์ จะมาลงเอาหลานฉันอย่างไร
แม้นโฉมยงปลงใจจะไปด้วย ที่ตรงหลานฉันจะช่วยพูดแก้ไข
แต่ใจนางนฤมลนั้นจนใจ จะว่าใครขัดข้องก็ตรองดู ฯ
อุศเรนเจนจัดจึงตรัสตอบ พระว่าชอบหญิงกับชายอายอดสู
แต่เข้าหอพ่อแม่ให้เลี้ยงดู คงเป็นคู่แล้วยังไม่ใคร่จะยอม
อันนางนี้ที่จะให้ว่าไปด้วย ก็เขินขวยเพราะไม่เคยเชยถนอม
ถ้าแม้นให้ไปประโลมค่อยโน้มน้อม ก็คงยอมพระก็รู้อยู่แก่ใจ ฯ
ศรีสุวรรณชั้นเชิงฉลาดแหลม จึงเยื้อนแย้มยิ้มย่องสนองไข
จะโลมเล้าเยาวมาลย์ประการใด ตามแต่ใจจะถนัดไม่ขัดกัน
แม้นโฉมยงปลงใจจะไปด้วย จะได้ช่วยกันไปส่งลงกำปั่น
นี่แหละงามตามตรงเหมือนพงศ์พันธุ์ จะให้ฉันช่วยฉุดนั้นสุดใจ ฯ
อุศเรนฟังคำทำหัวเราะ พระพูดเพราะพร่ำว่าอัชฌาสัย
แต่เช่นนั้นนั่นก็เหมือนไม่ให้ไป พูดทำไมว่าจะช่วยให้ป่วยการ
อันนารีนี้เป็นของต้องประสงค์ หรือพระองค์เจตนาเร่งว่าขาน
จงโปรดว่ามาให้เสร็จสำเร็จการ อย่าหน่วงนานน้องจะได้ครรไลลา ฯ
ศรีสุวรรณกับพระพี่มีคำตอบ จึงว่าคิดผิดระบอบเป็นนักหนา
ถึงจะบอกออกเหมือนท่านจำนรรจา ใครจะมาว่ากับใครอย่างไรมี
นี่รักกันฉันจึงว่าประสาซื่อ ควรแล้วหรือพูดรังเกียจมาเสียดสี
เมื่อนึกแหนงแคลงความก็ตามที ฉันกับพี่ก็มิใช่ว่าได้นาง
สินสมุทรนั้นแหละเขาเป็นเจ้าของ ตามทำนองแต่ถนัดไม่ขัดขวาง
แล้วแสแสร้งแกล้งพูดกับพี่พลาง เมื่อความอย่างนี้จะโกรธโทษเอาใคร
ซึ่งคุณเขาเอามาด้วยก็ช่วยว่า จนลูกยาอนุญาตประสาทให้
เมื่อใจเขาเจ้าตัวไม่ยอมไป ก็จนใจอยู่ด้วยกันเท่านั้นเอง ฯ
อุศเรนเหลือแค้นแน่นอุระ ว่าชิชะพูดเพราะช่างเหมาะเหมง
โดยจะว่าถ้าไม่ใช่คนกันเอง ก็จะเกรงกันทำไมมิใช่นาย
ซึ่งวอนว่าพระอภัยให้ช่วยขอ คิดว่าพ่อลูกกันเหมือนมั่นหมาย
เมื่อรักหญิงทิ้งสัตย์ตัดผู้ชาย ไม่เสียดายคำแล้วก็แล้วไป
แต่หากว่าถ้าฉันกับสินสมุทร สัประยุทธ์กันก็จิตจะคิดไฉน
จะช่วยฉันหรือว่าพระจะช่วยใคร ขอรู้ใจจงแถลงให้แจ้งการณ์ ฯ
พระอภัยใจอ่อนถอนสะอื้น อุตส่าห์กลืนชลนาน่าสงสาร
แล้วห้ามปรามตามใจอาลัยลาน คุณของท่านเลิศลบภพไตร
แต่สุดที่พี่จะคิดให้มิดมืด เหมือนใจจืดเจ้าก็คงจะสงสัย
เพราะลูกเต้าเขาไม่ชั่วไม่กลัวใคร จึงจนใจจำนิ่งทุกสิ่งอัน
แม้นรบสู้ผู้ใดก็ไม่ช่วย จะอยู่ด้วยอนุชาประสาฉัน
ถ้าลูกยาฆ่าน้องจะป้องกัน แม้นท่านฟันลูกยาไม่ว่าไร
เป็นความจริงสิ่งสัตย์บรรทัดเที่ยง ไม่หลีกเลี่ยงเลยพระองค์อย่างสงสัย
แต่จะห้ามตามประสายังอาลัย จะชิงชัยสินสมุทรจงหยุดยั้ง
เขาเรี่ยวแรงแข็งขันทั้งสันทัด สารพัดจะศึกษาวิชาขลัง
ทั้งดุร้ายใจเหมือนเสือเหลือกำลัง ห้ามไม่ฟังเหมือนทุกคนเป็นจนใจ ฯ
อุศเรนเจนศึกไม่นึกพรั่น แกล้งสรวลสันต์เสียดแทงแถลงไข
พระเชษฐาว่าจริงทุกสิ่งไป คงจะได้เชยชมสมคะเน
ฉวยรบพุ่งยุ่งยิ่งชิงไปได้ ก็อาลัยอยู่ด้วยนางจะห่างเห
สนิทแนบแยบคายช่างถ่ายเท เขียนจระเข้ขึ้นไว้หลอกตะคอกคน
เราก็ชายหมายมาดว่าชาติเชื้อ ถึงปะเสือก็จะสู้ดูสักหน
ไม่รักวอนงอนง้อทรชน แล้วพาพลกลับมาเภตราพลัน
ถึงกองทัพยับยั้งนั่งเก้าอี้ สั่งให้ตีกลองสัญญาโกลาลั่น
ร้องเรียกเรือรบฝรั่งมาทั้งนั้น แล้วแบ่งปันเป็นแผนกแยกนาวา
กองละร้อยคอยรบสมทบทัพ เกณฑ์กำกับเกียกกายทั้งซ้ายขวา
ให้คอยล้อมพร้อมพรั่งดังสัญญา เห็นลมกล้าได้ทีตีประดัง
ให้พวกเรือเหนือลมนั้นสมทบ เข้ารุมรบลำใหญ่เหมือนใจหวัง
แม้นขึ้นได้ไฟจุดอย่าหยุดยั้ง แล้วกองหลังหนุนด้วยช่วยให้ทัน
แม้นพบชายนายทัพจงจับมัด มันขืนขัดจึงค่อยฆ่าให้อาสัญ
ถ้าลำไหนได้นางจะรางวัล ครองประจันตประเทศเขตนคร ฯ
ฝ่ายฝรั่งพรั่งพร้อมต่างน้อมนบ ลงเรือรบเรียบร้อยลอยสลอน
ทั้งโยธากล้าหาญคอยราญรอน ใส่เสื้อซ้อนเกราะกระสันกันศัสตรา
ทหารปืนยืนมองตามช่องกราบ ศรกำซาบแทรกรายทั้งซ้ายขวา
พร้อมทหารขานโห่เป็นโกลา ธงสัญญาโบกบอกให้ออกเรือ
กองละร้อยคอยรบไม่หลบหลีก ซักเป็นปีกกาไปทั้งใต้เหนือ
บ้างถือชุดจุดไฟไว้เป็นเชื้อ เข้าล้อมเรือลำใหญ่ระไวระวัง ฯ
พระอภัยมณีศรีสุวรรณ เห็นกำปั่นโอบอ้อมเข้าล้อมหลัง
ดูมากมายซ้ายขวาดาประดัง จึงตรัสสั่งสินสมุทรสุดศักดา
จงคิดอ่านการสงครามตามแต่เจ้า ผู้ใดเขาเคยศึกจงปรึกษา
เอ็นดูพ่อขอแต่ลูกเจ้าลังกา อย่าเข่นฆ่าชีวันให้บรรลัย ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอดิศร ฟังบิดรยินดีจะมีไหน
จึงทูลว่าอย่าประหวั่นพรั่นพระทัย ลูกมิให้พระบิดรร้อนรำคาญ
แล้วทูลลามาสั่งอังกุหร่า จงตรวจตราเตรียมพหลพลทหาร
เรือลังกามาหมายจะรอนราญ จะคิดอ่านรับรองทำนองไร ฯ
อังกุหร่าว่าเรือเรากว้างขวาง รบให้ห่างอย่าให้ถึงจึงจะได้
ฉวยรบรับสัประยุทธ์มันจุดไฟ จะแก้ไขขัดสนจนปัญญา
ขอพระองค์จงออกรับกองทัพหลวง ข้าทั้งปวงจะได้รับทัพซ้ายขวา
ข้างหลังไว้ให้ทหารพระเจ้าอา รายรักษาแซงกันให้ทันการ
แล้วเร่งรัดหัศเกนลงเรือรบ บรรจุครบเครื่องศัสตราล้วนกล้าหาญ
ใส่เสื้อหมวกพวกละพันประจัญบาน เคียงขนานหนุนรับทัพลังกา
แต่คนน้อยคอยรบประจบรับ แทรกสลับเปลี่ยนซ้ายย้ายไปขวา
ใส่ธงเทียวเขียวแดงดาษดา เป็นเรือห้าร้อยถ้วนกระบวนรบ
พลประจำลำทรงสินสมุทร ถืออาวุธโล่เขนล้วนเจนจบ
ทั้งหน้าหลังดั้งกันก็ครันครบ ทหารรบเรือใหญ่ให้ประจำ
ปืนจังกาหน้าท้ายทั้งรายข้าง เกณฑ์ลูกจ้างจีนไทยพวกไหหลำ
ให้ทำค่ายรายตั้งล้วนถังน้ำ ตลอดลำสำหรับไว้ดับเพลิง
แล้วรีบร้อนถอนสมอกำปั่นใหญ่ แต่พอให้เคลื่อนคล้อยออกลอยเหลิง
ทหารโห่โกลาดูร่าเริง ล้วนรู้เชิงชิงชัยทั้งไพร่นาย ฯ
ครั้นพร้อมสิ้นสินสมุทรให้หยุดยั้ง ฟังกำลังข้าศึกเหมือนนึกหมาย
แล้วมาหาแม่เลี้ยงเข้าเคียงกาย น้อมถวายอภิวันท์จำนรรจา
ฉันไปบอกออกว่าองค์พระแม่เจ้า ไม่รักเข้ารีตฝรั่งชังน้ำหน้า
พระบิตุราชคาดโทษโกรธลูกยา แต่พระอาท่านช่วยเถียงไม่เพลี่ยงพลั้ง
ประเดี๋ยวนี้อุศเรนมันเกณฑ์ทัพ มาคั่งคับลอยล้อมอยู่พร้อมพรั่ง
อากับพ่อก็ไม่ช่วยเป็นกำลัง จะคอยนั่งดูเล่นเป็นพยาน
ลูกจัดทัพกับฝรั่งอังกุหร่า จะทูลลายกไปไล่สังหาร
นางตกใจให้เอ็นดูพระกุมาร แสนสงสารโศกาแล้วว่าพลาง
น้อยหรือพระอภัยช่างใจชั่ว ลูกของตัวเจียวยังตัดว่าขัดขวาง
ให้แสนแค้นแน่นในฤทัยนาง กันแสงพลางอุตส่าห์ฝืนกลืนน้ำตา
แล้วว่าแม่นี้เป็นหญิงก็จริงอยู่ แต่ได้รู้กลศึกลึกนักหนา
จะไปด้วยช่วยกันรบกับลูกยา จะน้อยหน้าพระอภัยทำไมมี
กุมาราว่าจริงหรือพระแม่ เช่นนั้นแน่แล้วก็ลูกไม่หลีกหนี
ถ้าได้เหมือนแม่ผีเสื้อแล้วเหลือดี ถึงไพรีสักเท่าไรก็ไม่กลัว
นางดีใจไปจริงนะลูกแก้ว แม่อายแล้วชาตินี้ไม่มีผัว
ไม่แต่งองค์สรงน้ำให้คล้ำมัว นางแต่งตัวให้โอรสยศยง
สอดสนับเพลากระหนกนุ่งยกแย่ง ช่วยจัดแจงจีบวางไว้หางหงส์
ทั้งผ้าทิพย์ขลิบทองฉลององค์ กระสันทรงสายสอดพิรอดรัด
ใส่ห้อยหน้าตาชุนชายกระหนก ชายแครงปกเพลาพรายปลายสะบัด
คาดปั้นเหน่งเปล่งเม็ดเพชรรัตน์ ประจงจัดเจียระบาดตาดเงินงาม
ใส่กรอบนวมสวมประดับสำหรับยุทธ์ สังวาลบุษราเรืองเหลืองอร่าม
ทองกรเพชรเจ็ดคู่ล้วนดูงาม เครื่องสงครามครบอย่างสำอางตา
แล้วกวดเกล้าเมาลีให้ลูกรัก เสียบปิ่นปักเกี้ยวกุดั่นกันเกศา
ธำมรงค์คงกระพันกันศัสตรา ใส่กรอบหน้าเหน็บตรีกระบี่กราย
แล้วโฉมยงทรงเครื่องพิชัยยุทธ์ อย่างบุรุษรัดกระสันให้ถันหาย
ใส่เสื้อกลีบจีบเอวสำอางกาย สังวาลสายสร้อยสลับประดับเพชร
คาดเข็มขัดรัดแน่นเหน็บกระบี่ โกร่งมณีเนาวรัตน์ดูตรัจเตร็จ
เสียบพระแสงกริชสั้นกัลเม็ด ใส่เกราะเพชรโพกผ้าเหมือนมลายู
พระลูกน้อยพลอยชมสมทหาร แล้วว่านานไปพระแม่จะเกลียดหมู
นางสั่งลูกว่าอย่าให้ผู้ใดรู้ ถึงแลดูก็จะแปลกว่าแขกจริง
กุมาราว่าพระกายเหมือนชายแท้ เว้นเสียแต่แก้มคางเหมือนอย่างหญิง
ถ้าติดหนวดใส่เคราเห็นเพราพริ้ง เป็นชายจริงเจียวนะพระมารดา
นางยิ้มพลางทางชวนโอรสราช พ่อเชื้อชาติชายเชิญออกเดินหน้า
แล้วโฉมยงทรงกั้นหยั่นกันกายา ตามกันมาใครไม่ทันสำคัญแคลง
เที่ยวเดินดูหมู่พหลพลรบ แซงสมทบหมู่ทหารชาญกำแหง
กระบวนตั้งดังพระยาเหราแรง จะวัดแว้งไพรีไม่หนีทัน
แล้วแลดูโยธาลังกาตั้ง เป็นกำลังนาคราชจะผาดผัน
มีหัวหางวางเขี้ยวดูเกี่ยวกัน คอยรัดพันไพรินดังจินดา
ด้วยโฉมตรูรู้พิชัยสงครามครบ กระบวนรบเห็นจะแพ้โอรสา
ด้วยนาคีมีแต่กายฝ่ายเหรา มีบาทาราวีคงมีชัย
พินิจพลางทางเดินตามโอรส เที่ยวเลี้ยวลดรอบลำกำปั่นใหญ่
พวกโยธีรี้พลสกลไกร ไม่มีใครสงกาว่านารี
ด้วยผู้คนมากมายหลายภาษา สำคัญว่านายหมวดตรวจหน้าที่
ถึงเก๋งก่อต่อท้ายสบายดี นางเทวีหยุดนั่งทั้งโอรส
แขกฝรั่งอังกฤษนายทหาร มากราบกรานนอบน้อมอยู่พร้อมหมด
นางเมินเมียงเคียงกระซิบสอนโอรส เห็นเมฆหมดลมตั้งกำบังบน
ยกออกรับทัพลังกาอย่าให้ชิด ฉวยเพลิงติดลมพัดจะขัดสน
ให้รบสู้ดูกำลังลำพังตน ต่ออับจนเจ้าจึงโจมออกโรมรัน
โอรสรับจับชุดจุดปืนไฟ เสียงฟับไฟฟูฟูมตูมสนั่น
โยธาทัพรับโห่ขึ้นพร้อมกัน ออกกำปั่นเป็นกระบวนชวนชิงชัย ฯ
ฝ่ายฝรั่งลังกาล้วนกล้าหาญ เห็นได้การเกิดลมพายุใหญ่
โห่สนั่นสัญญายิงปืนใหญ่ ต่างลดใบโบกธงเข้ายงยุทธ์
ยิงประดังตังตึงเสียงผึงผาง ทั้งสองข้างคั่งคับสัประยุทธ์
ปล่อยมณฑกนกสับปืนคาบชุด ชนวนฟุดไฟวุบเสียงฟุบตึง ฯ
พลทมิฬสินสมุทรจุดปืนหลัก บ้างเยื้องยักยิงบ้างเสียงผางผึง
แต่คลื่นโยนโดนดังเสียงปังปึง โลดทะลึ่งล่มทลายลงหลายลำ
บ้างแยะแยกแตกปรุทะลุโล่ง กระดานกระโดงหักผ่าเภตราคว่ำ
ทั้งสองข้างต่างตายบ้างว่ายน้ำ บ้างกอดปล้ำกันจนปลาคร่าเอาไป
พลลังกาหนาแน่นแล่นตลบ เข้ารุกรบรับกันเสียงหวั่นไหว
พวกโจรน้อยถอยรบไม่หลบไกล ยิงปืนใหญ่แย้งกันสนั่นดัง ฯ
อุศเรนเห็นทหารข้างด้านเหนือ ไม่เผาเรือใหญ่ได้เหมือนใจหวัง
ให้เกียกกายซ้ายขวาดาประดัง ลำที่นั่งหนุนรุกเข้าคลุกคลี ฯ
สินสมุทรนุชนางอยู่ข้างท้าย เห็นแพ้พ่ายพลน้อยจะถอยหนี
ข้างเรืออุศเรนรุกมาทุกที พระบุตรีตรัสสั่งกุมารา
พระลูกรีบไปด้วยได้ช่วยรบ ให้สมทบหน้าท้ายทั้งซ้ายขวา
ในเรือใหญ่ไว้ธุระของมารดา จะรักษาไว้ให้มั่นไม่อันตราย ฯ
สินสมุทรสุดสนุกลุกขึ้นโลด แกว่งดาบโดดลงกำปั่นแล้วผันผาย
ให้โบกธงลงข้างขวามาข้างซ้าย สัญญานายเรือรบสมทบทัพ
พอลมกล้าฝรั่งข้างอุศเรน ล้วนจัดเจนจ้องชุดจุดปืนตับ
สินสมุทรสุดคะนองร้องว่ารับ ปะทะทัพอุศเรนเจนประจญ ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีเห็นทีรบ กลับตลบเข้ามาใกล้ไล่พหล
ให้รักษาหน้าที่ต้อนรี้พล คอยประจญจ้องอาวุธยุทธนา
แล้วให้ยิงปืนใหญ่ออกไปช่วย ทหารฉวยชุดจ้องมองซ้ายขวา
เห็นมั่นคงตรงเรือชาวลังกา ยิงประดาโด่งดังเสียงตังตึง
แต่ละลูกถูกเรือลังกาแตก บ้างแยะแยกคลื่นโยนโจนทะลึ่ง
พระหน่อไทได้ทีตีตะบึง จนเรือถึงกันหมดไม่ลดละ
ทหารโจรโยนโซ่เอาขอสับ ขึ้นไล่จับฟันฝรั่งดังฉัวะฉะ
บ้างรับรบล้มกลิ้งวิ่งปะทะ ข้างเรือพระหน่อไทไล่เลี้ยวลด
ฝรั่งรับจับแหลนหลาวทวนพุ่ง ถูกข้างพุงสินสมุทรหลุดไปหมด
ไม่เจ็บช้ำรำเย้ยเหวยอ้ายมด พอเรือจดลำทรงองค์อุศเรน
โจนขึ้นได้ไล่ฟาดเสียงฉาดฉับ ฝรั่งรับรอบข้างทั้งดั้งเขน
พระฟันตายก่ายกองนองระเนน อุศเรนรำทวนเข้าสวนแทง
สินสมุทรชำนาญการกระบี่ ปะทะทีโถมฟันด้วยขันแข็ง
อุศเรนเผ่นฟาดก็พลาดแพลง แล้วพลิ้วแทงถูกกุมารจนซานองค์ ฯ
สินสมุทรผุดลุกขึ้นไล่จับ ทหารรับป้องกันฟันผุยผง
แผลงศักดากล้าหาญชาญณรงค์ รวบได้องค์ลูกท้าวเจ้าลังกา
เอาเชือกมัดรัดมือแล้วถือไว้ พลไพร่พรั่นตัวกลัวหนักหนา
ทิ้งอาวุธหยุดกราบทั้งเภตรา กุมาราเรียกไพร่ให้เข้ารับ
เอาตัวอุศเรนลงลำทรงได้ แล้วสั่งให้ขานโห่โยธากลับ
พลทมิฬยินดีได้ทีทัพ สกัดจับเรือฝรั่งชาวลังกา ฯ
อุศเรนเผ่นโผนโจนจะม้วย ทหารฉวยฉุดกายทั้งซ้ายขวา
ถึงเรือใหญ่ให้พยุงจูงขึ้นมา ตรงไปหาชนนีด้วยดีใจ
ค่อยค่อยว่าฆ่าเสียเถิดหรือคะ นางว่าพระบิดาจะว่าได้
แล้วโฉมยงสงสารรำคาญใจ จะดูไม่เต็มเนตรเวทนา ฯ
ฝ่ายพระอภัยมณีกับศรีสุวรรณ วิ่งมาทันขอโทษโอรสา
เข้าสวมสอดกอดลูกเจ้าลังกา ชลนาไหลหลั่งลงพรั่งพราย
แล้วแก้มัดตรัสเรียกขึ้นร่วมอาสน์ พจนารถมิให้ช้ำระส่ำระสาย
ไม่พอที่วิวาทกันวุ่นวาย ให้คนตายเสียเปล่าเปล่าไม่เข้าการ
อันใจพี่นี้ไม่หวงไม่ลวงหลอก แต่พี่บอกน้องรักขืนหักหาญ
จึงให้น้องลองสู้กับกุมาร เดี๋ยวนี้ท่านเล่าก็แพ้แก่โอรส
เราขอไว้ไม่เอาทั้งข้าวของ คืนสนองคุณให้ท่านไปหมด
แล้วเหลียวหลังมาอ้อนวอนโอรส ขอแทนทดคุณท่านโดยสารมา ฯ
สินสมุทรนบนอบตอบสนอง ลูกจำต้องตีทัพรับอาสา
ซึ่งชิงชัยได้ชนะพระเจ้าอา พระมารดาดอกสันทัดท่านจัดการ
แล้วให้ยิงปืนใหญ่ออกไปช่วย จึงได้ด้วยพระปัญญาปรีชาหาญ
แล้วหันหน้ามาประณตบทมาลย์ ยกให้ท่านเสียเถิดนะพระมารดา ฯ
นางเมียงเมินเขินอายซังตายตอบ ตามระบอบเปรียบประชดโอรสา
เราคิดอ่านการศึกช่วยตรึกตรา เพราะเห็นว่ายังเด็กเล็กเหลือใจ
ไม่มีผู้ชูช่วยจะม้วยมอด เมื่อเจ้ารอดแล้วก็ตามอัชฌาสัย
แล้วเมินเมียงเลี่ยงหลีกลีลาไป เข้าเสียในห้องหับให้ลับตา ฯ
พระอภัยไม่ทันพิศคิดว่าแขก ด้วยแปลงแปลกรูปจริตขนิษฐา
ครั้นรู้แน่แลยิ้มพริ้มพักตรา พอสุดาเดินกลับไปลับองค์ ฯ
อุศเรนเห็นวับไปลับพักตร์ กำเริบรักร้อนจิตพิศวง
ให้แสนแค้นแสนอายซังตายตรง เดินไปลงเรือกลับไปลับลำ
ทอดสมอรอท่าโยธาหาญ จะคิดอ่านรุกรบต่อพลบค่ำ
ครั้นโยธามาพร้อมเข้าล้อมลำ ให้นับกำปั่นใหญ่ดังใจปอง
ได้หกร้อยย่อยยับเสียเกือบกึ่ง ยิ่งโกรธขึ้งหมกมุ่นให้ขุ่นหมอง
เรียกสุรามาเสวยสามขันทอง แล้วตรึกตรองเตรียมการจะราญรอน ฯ
สงสารองค์พระอภัยวิไลลักษณ์ แต่ยลพักตร์พุ่มพวงดวงสมร
ถวิลหวังนั่งรำพึงถึงบังอร จะพาจรไปจังหวัดรัตนา
จะได้เสกเอกองค์นางนงลักษณ์ ให้เป็นอัคเรศร่วมเสน่หา
พลางกอดจูบลูบหลังพระลูกยา พ่อแกล้วกล้าการณรงค์ทรงกำลัง
บัดนี้เล่าเจ้าก็พาอามาพบ ทั้งรุกรบมีชัยดังใจหวัง
ไปพาราย่าปู่ขึ้นสู่วัง ให้พร้อมพรั่งวงศาเสนาใน ฯ
พระหน่อน้อยถามองค์พระทรงเดช จะโปรดเกศลูกยาพาไปไหน
ข้าสงสารมารดาได้ว่าไว้ ถ้าแม้นไม่พบปะพระบิดา
ให้ลูกยาพาไปเมืองผลึก ด้วยรำลึกถึงพระแม่แลวงศา
แล้วจะมอบขอบขัณฑเสมา ให้ลูกยาอยู่สำราญผ่านบุรี
พระบิดาว่าจะไปกรุงไกรก่อน ลูกจงวอนพระมารดามารศรี
ไปพาราย่าปู่แม้นอยู่ดี แล้วลูกนี้จึงจะลามากับนาง ฯ
ศรีสุวรรณกลั้นยิ้มพระหลานรัก ไม่รู้จักใจกษัตริย์ทูลขัดขวาง
กุมาราลาสองกษัตริย์พลาง มาหานางนอบนบอภิวันท์
แล้วเชยชมชนนีว่าดีแท้ เสียดายแต่ขาวขำไม่ล่ำสัน
แม่ผีเสื้อเนื้อตัวนั้นโตครัน ดูมั่นตั้นตึงตังกำลังแรง
แม่เดี๋ยวนี้มีแต่งามกับความคิด หรือมีฤทธิ์อยู่กระมังยังไม่แผลง
หรือพระแม่แก่หัดแต่จัดแจง แล้วเสแสร้งสรวลสันต์จำนรรจา ฯ
นางกอดจูบลูบหลังสินสมุทร ช่างแสนสุดซื่อถามตามภาษา
จึงว่าแม่แต่อยู่กับอัยกา อ่านตำราข้างที่มิได้เว้น
ด้วยไม่มีพี่น้องเป็นชายชาติ จะหมายมาดช่วยทุกข์เมื่อขุกเข็ญ
จึงเรียนเผื่อเมื่อธุระจะจำเป็น พอพบเห็นเข้าก็ได้แก้ไขกัน
เออเมื่อแม่เดินมาอากับพ่อ พูดหัวร่อว่ากระไรที่ไหนนั่น
จงแจ้งความตามจริงทุกสิ่งอัน เธอกล่าวขวัญว่ากระไรจะใคร่ฟัง ฯ
กุมาราว่าสมเด็จพระบิตุราช คิดถึงญาติย่าปู่ซึ่งอยู่หลัง
จะพาอาพาลูกไปเวียงวัง ต้องไปทั้งชนนีฉันดีใจ
ส่งท่านถึงจึงจะลามากับแม่ ว่ากันแน่แล้วพระองค์อย่าสงสัย
นางฟังคำร่ำเล่าก็เข้าใจ ว่าชิชะพระอภัยกระไรเลย
หมายจะชุบมือเปิบกำเริบจิต ช่างไม่คิดขายหน้านิจจาเอ๋ย
ในชาตินี้ที่จะอยู่เป็นคู่เชย หาไม่เลยแล้วพ่อคุณพ่อบุญลือ
แล้วตรัสกับสินสมุทรสุดสวาท เจ้าจะขาดรักแม่แน่แล้วหรือ
แม้นบิดาพาไปอยู่ในมือ ก็จะรื้อเกี้ยวพานรำคาญใจ
รักมิรักหักทำให้หนำจิต เป็นสุดคิดแล้วที่แม่จะแก้ไข
อนึ่งเล่าชาวลังกาที่ล่าไป จะรบพุ่งกรุงไกรด้วยโกรธา
แสนสงสารมารดรจะร้อนเร่า กำสรดเศร้าสิ้นญาติวาสนา
แม้นรักแม่แน่นอนเหมือนก่อนมา เชิญลูกยายกทัพไปดับร้อน
แม่จะมอบขอบเขตประเทศสถาน ให้พ่อผ่านภิญโญสโมสร
สำเร็จแล้วแก้วตาพาบิดร ไปนครลูกน้อยจึงค่อยมา
ซึ่งเดี๋ยวนี้ที่จะให้แม่ไปด้วย คงมอดม้วยแม่นแท้แน่นักหนา
เสียแรงลูกสงสารเลี้ยงมารดา จะแกล้งฆ่าแม่แล้วก็ตามที ฯ
พระหน่อน้อยพลอยว่าจริงหนาแม่ มันจะแก้รบพุ่งเอากรุงศรี
จำจะไปรักษาอยู่ธานี ถ้าหาไม่ไพรีจะบีฑา
แล้วลานางวางวิ่งมาหาพ่อ เล่าคำข้อเคืองจิตขนิษฐา
พระอภัยไม่รู้ที่จะเจรจา จะขืนพาไปก็เห็นไม่เป็นการ
จำจะหย่อนผ่อนตามทรามสวาท ให้สมมาดผันผ่อนด้วยอ่อนหวาน
ทำเพลงยาวน้าวโน้มประโลมลาน คงเป็นการกูสักวันหนึ่งมั่นคง
ดำริพลางทางตอบปลอบลูกน้อย พ่อก็พลอยเห็นควรกับนวลหง
อุศเรนเห็นจะเคืองนางโฉมยง เขาก็คงคุมแค้นไปแทนทด
เจ้าบอกนางอย่างคำบิดาว่า จะพาอาเจ้าไปด้วยช่วยให้หมด
อย่าหักหาญดาลเดือดจงเงือดงด มิให้อดสูเขาชาวลังกา
พระตรัสพลางทางถามล่ามต้นหน ตามตำบลแผนที่ชี้ทิศา
อันขอบคุ้งกรุงผลึกพระพารา อยู่แควขวาแขวงประจิมริมวารี
พระรู้ชัดตรัสสั่งให้ตั้งเข็ม จะแล่นเล็มแหลมคุ้งไปกรุงศรี
ให้นายหมวดตรวจระวังสั่งโยธี เมื่อราตรีเกรงศัตรูจะจู่มา
ให้พร้อมพรั่งตั้งถ้วนกระบวนทัพ คอยรบรับอันตรายทั้งซ้ายขวา
ครั้นเสร็จสั่งตั้งโห่เป็นโกลา พระก็ใช้ใบมาในสาคร ฯ
สินสมุทรวิ่งมาหาแม่เลี้ยง เข้านั่งเคียงข้างกายสายสมร
แล้วเล่าความตามคิดกับบิดร จะรีบจรไปรักษาพาราไว้
ถึงแม้นว่าข้าศึกจะนึกร้าย มิให้อายชาวลังกาอย่าสงสัย
นางฟังคำทำเป็นตอบว่าขอบใจ นั่นมิใช่หรือแม่คิดไม่ผิดเลย
น่าหัวร่อพ่อเจ้าเธอเคล่าคล่อง เห็นได้ช่องแล้วก็เกี้ยวเอาเฉยเฉย
ถ้าทีหลังสั่งความพ่อทรามเชย อย่ารับเลยทีเดียวนะแม่จะตี
แล้วนางเรียกสาวใช้ให้มาพร้อม ให้ขับกล่อมดุริยางค์อยู่ข้างที่
พอโพล้เพล้เวลาจะราตรี จุดอัคคีโคมสว่างดังกลางวัน ฯ
สงสารองค์พระอภัยวิไลโลก ค่อยเคลื่อนคลายวายวิโยคที่โศกศัลย์
อยู่เก๋งใหญ่ท้ายบาหลีกับศรีสุวรรณ เห็นแสงจันทร์แจ่มฟ้านภาลัย
ได้ยินเสียงดีดสีดนตรีกล่อม ประสานซ้อมมโหรีปี่ไฉน
พระนั่งฟังวังเวงวิเวกใจ หวนอาลัยรำลึกนึกถึงนาง
มาพานพบสบสมอารมณ์คิด แต่จนจิตจำวิบัติให้ขัดขวาง
เพราะนิ่มน้องหมองเมินเขินระคาง จะทำอย่างไรดีกระนี้นา
พระนิ่งนึกสะทึกสะท้อนอก แสนวิตกเต็มคิดพิศดูผ้า
อารมณ์รักอักอ่วนป่วนวิญญาณ์ จะปรึกษากับน้องชายก็อายใจ
ลงเอนอิงพิงเอกเขนกเขนย พระกรเกยพระนลาฏไม่หวาดไหว
ศรีสุวรรณกลั้นยิ้มอยู่ในใจ ด้วยรู้ในท่วงทีพระพี่ยา
อันทุกข์ร้อนนอนหงายก่ายหน้าผาก เพราะชู้จากใจมาดปรารถนา
จะทูลความคร้ามเกรงจะโกรธา แกล้งทูลลาเลยไปเสียให้ลับ
เที่ยวตรวจดูหมู่พหลพลไพร่ มิให้ใครซุกซ่อนเที่ยวนอนหลับ
ทุกหมู่หมายนายหมวดตรวจกำชับ คอยรบรับไพรีจะบีฑา
ทั้งเรือใช้ใหญ่น้อยแปดร้อยถ้วน เดินกระบวนเรียงรายทั้งซ้ายขวา
ทุกหน้าที่ตีฆ้องก้องโกลา เป็นสัญญารับกันสนั่นดัง ฯ
สงสารองค์พระอภัยวิไลลักษณ์ กำเริบรักรุ่มร้อนอาวรณ์หวัง
เงียบสำเนียงเสียงขับคอยตรับฟัง ให้คลุ้มคลั่งคล้ายคล้ายว่าสายใจ
มายืนยิ้มพริ้มอยู่ประตูเก๋ง พระแลเล็งลืมองค์ด้วยหลงใหล
ขยับเขยื้อนเลื่อนลุกลีลาไป ยิ้มละไมมองหายุพาพาล
ไม่พบองค์หลงหาข้างหน้าหลัง พอฝรั่งเดินมาข้างหน้าฉาน
เห็นพระองค์ลงนั่งจะกราบกราน นฤบาลเคลิ้มคล้ายหมายว่านาง
ลงนั่งเรียงเคียงข้างทางประภาษ นุชนาฏนวลน้องอย่าหมองหมาง
มานั่งอยู่นี่ไยใกล้หนทาง ขอเชิญนางนุชน้องเข้าห้องใน
พระว่าพลางทางพยุงจูงฝรั่ง มันถอยหลังคุกเข่าไม่เข้าใกล้
พอมือหลุดผลุดผลุนวิ่งหมุนไป พระหลงไล่เลี้ยวลัดสกัดสแกง
เห็นแต่คนพลรบเขาหลบนั่ง ยิ่งแค้นคั่งเคืองในพระทัยแหนง
เที่ยวค้นคว้าหานางด้วยคลางแคลง ทุกตำแหน่งหน้าที่มิได้พบ
ยังสงสัยไล่มองทุกห้องหับ เป็นหลายกลับลดเลี้ยวเที่ยวตลบ
ถึงห้องนางสว่างแจ้งด้วยแสงคบ เห็นสงบเงียบเสียงค่อยเมียงมอง
เขาทักถามขามเขินทำเมินเฉย ลีลาเลยเลี้ยวไปเข้าในห้อง
ทอดพระองค์ลงบรรทมบนเตียงทอง กรประคองกอดหมอนถอนฤทัย
โอ้สุวรรณมาลีเจ้าพี่เอ๋ย ไม่เห็นเลยที่พี่คิดพิสมัย
มาหมองหมางห่างเหินสะเทิ้นใจ สิ้นอาลัยแล้วหรือนางจึงอย่างนี้
แม้นโฉมยงนงนุชสุดสวาท เจ้าตัดขาดคิดอางขนางหนี
ไม่หลอเหลือเยื่อใยเป็นไมตรี ชีวิตพี่ไหนจะรอดตลอดไป
พระตรึกตราอาดูรพูนเทวษ น้ำพระเนตรคลอคลอจะหล่อไหล
หวนรำลึกนึกสะอื้นขืนอาลัย เหมือนจิตใจจะวินาศหวาดระวัง ฯ
จะกล่าวฝ่ายอุศเรนเกณฑ์ยกทัพ ได้เสร็จสรรพซ้ายขวาทั้งหน้าหลัง
แล้วเลี้ยงเหล้าเมาตึงเต็มกำลัง จึงตรัสสั่งสารวัดหัศเกน
รบคราวนี้ตีทัพเหมือนจับเสือ ถึงเสียเกลือแต่ให้ได้พิมเสน
ทหารเราเล่าก็หัดไว้จัดเจน หัศเกนเห็นใครถอยมึงคอยแทง ฯ
พวกนายทัพรับคำซ้ำกินเหล้า กำลังเมามึนหน้าต่างกล้าแข็ง
ให้เรือใช้ไปสืบด้วยคลางแคลง กลังมาแจ้งว่าเรือใหญ่นั้นไคลคลา
เห็นใช้ใบไปทางทิศพายัพ กระบวนทัพล้อมแล่นไปแน่นหนา
อุศเรนเจนทางกลางคงคา จึงตรัสว่ามันยังไม่ไปเมืองมัน
เห็นจะไปเมืองผลึกเหมือนนึกแน่ กูจะแก้แค้นฆ่าให้อาสัญ
เราตามไปได้อยู่เหนือลมมัน คงเผาลำกำปั่นได้มั่นคง
แล้วสั่งให้ไพร่นายรายเรือรบ พอค่ำพลบชื่นชมสมประสงค์
ให้กางใบได้ลมอุตราตรง ออกแล่นนำลำทรงมาพร้อมเพรียง
จันทร์กระจ่างกลางคืนเป็นคลื่นคลั่ง ทั้งหน้าหลังแล่นลัดตัดเฉลียง
ตามเรือนำสำคัญโคมคู่เคียง จนเดือนเที่ยงก็พอทันกำปั่นนาง
พอลมตรงส่งท้ายหมายชนะ แล่นปะทะเลี้ยวเรียงเข้าเคียงข้าง
ปล่อยปืนหลักยักกะตราขานกยาง ปืนใหญ่วางวับผึงเสียงปึงปัง ฯ
ฝ่ายพหลพลรบพวกเรือใหญ่ ไม่หลีกไกลรบรับอยู่คับคั่ง
ปืนจังกาขวาซ้ายรายประดัง ช่วยรบทั้งโยธีศรีสุวรรณ
ทั้งเสียงคลื่นปืนรบสมทบทัพ ดูแวบวับเสียงสะเทื้อนเหมือนฟ้าลั่น
ฝ่ายพระอภัยมณีศรีสุวรรณ ออกช่วยกันตรวจตราทั้งหน้าท้าย
สินสมุทรผลุดลุกปลุกแม่เลี้ยง แล้วว่าเสียงข้าศึกฮึกใจหาย
ฉวยดาบโดดโลดแล่นกำลังกาย มาถึงท้ายพบปะพระบิดา
ตะโกนก้องร้องเรียกทหารรบ ซ้ายสมทบรบด้วยช่วยข้างขวา
แล้วแกว่งดาบเดินหวดเที่ยวตรวจตรา ให้รักษาเรือใหญ่ระไวระวัง ฯ
อุศเรนเห็นทัพเข้ารับรบ เร่งสมทบโยธาทั้งหน้าหลัง
ตีระดมลมกล้าดาประดัง จนกระทั่งเรือใหญ่เอาไฟโยน
บ้างทิ้งผ้าน้ำมันยางบ้างขว้างคบ บ้างตลบปีนป่ายตะกายโหน
จนเพลิงพลุ่งรุ่งโรจน์ขึ้นโชติโชน ทหารโจนรบรับบ้างดับไฟ
บ้างอุดช่องสองข้างเอาวางถัง ให้น้ำขังดาดฟ้าชลาไหล
ถึงจะทิ้งเพลิงเผาสักเท่าไร ก็ไม่ไหม้สำเภาเสากระโดง
ด้วยทองหุ้มชุ่มน้ำแล้วซ้ำสาด ข้าศึกฟาดไฟน้ำมันควันโขมง
ติดแต่ใบสายระยางสว่างโพลง เสียงผางโผงพลขันธ์ประจัญรบ
พระอภัยศรีสุวรรณสินสมุทร อุตลุดขับไพร่มิให้หลบ
อุศเรนรุกร้นพลสมทบ เข้ารุกรบเรือใหญ่ไฟประดัง
พอเพลิงไหม้ใบกลางสว่างฟ้า อังกุหร่าแลเห็นลำเรือที่นั่ง
ให้พลขึ้นยืนเยื้องยิงประดัง ถูกพลลังกาตายเสียหลายพัน
ทั้งพระชงฆ์องค์อุศเรนหัก เลือดทะลักล้มถลาแทบอาสัญ
พอเกิดคลื่นลมกล้าสลาตัน ตีกำปั่นพลัดพรายกระจายไป
พอเดือนดับลับฟ้าภาณุมาศ ก็โอภาสแผ้วสางสว่างไสว
ศึกสำเร็จเสร็จสรรพทั้งดับไฟ กำปั่นใหญ่ลอยลำอยู่ท่ามกลาง
ฝ่ายพวกเรือเหลือตายที่พรายพลัด แต่เลี้ยวลัดแล่นวนอยู่จนสว่าง
บ้างก็ล่มจนตายลงวายวาง บ้างขึ้นค้างเกาะแก่งทุกแห่งไป
ฝ่ายโยธีศรีสุวรรณสินสมุทร ต้องอาวุธเจ็บป่วยม้วยตักษัย
ที่ยังเหลือเรือรบสำหรับใช้ ให้นับได้ห้าร้อยมาลอยเรียง
บ้างเปลี่ยนใบใส่เสาหางเสือเสร็จ แล้วสำเร็จสารพันไม่ทันเที่ยง
ตั้งแห่แหนแล่นล้อมมาพร้อมเพรียง สนั่นเสียงขานโห่เป็นโกลา
ไปตามเข็มเล็มเลี้ยวแหลมสุหรัด แล้วแล่นตัดปากน้ำสำปันหนา
อ้อมถนนพ้นกำแพงลังกามา หมายพาราผลึกแล่นตามแผนทาง ฯ
สงสารสุดอุศเรนครั้นรุ่งเช้า เสียพระเพลาพลิกแพลงตะแคงข้าง
ด้วยถูกยิงฟื้นองค์ก็ทรงคราง พวกขุนนางเข้าประคองนองน้ำตา
มาวางไว้ไสยาสน์บนอาสน์รัตน์ หมอเข้าปัดเป่าแก้แผลรักษา
เปลวสุกรถอนพิษพอกใบชา ขี้ผึ้งยาปิดแผลแก้ปวดร้อน
แล้วหยุดจอดทอดสมอรอประทับ จะคอยรับเรือทหารชาญสมร
ที่เหลือตายพรายพลัดกำจัดจร บ้างไปก่อนบ้างอยู่หลังเที่ยวซังเซ
ยังคงเรือเหลือตามสามสิบเศษ พอเกิดเหตุลมป่วนให้หวนแห
อุศเรนเอนเอกเขนกคะเน คิดถ่ายเทจะทำศึกให้นึกอาย
จึงปรึกษาฝรั่งนายทหาร เราทำการพลั้งพลาดประมาทหมาย
ใครเห็นเหตุเภทผลกลอุบาย จะแก้อายอัประมาณประการใด ฯ
ฝ่ายฝรั่งฟังว่าน่าสงสาร ต่างกราบกรานตรึกตรองแล้วร้องไห้
ว่าพระองค์ก็ทรงฤทธิไกร เคยเป็นใหญ่กว่ากษัตริย์ขัตติยา
ได้ปกเกล้าชาวเกาะลังกาทวีป ให้รอดชีพชุบเลี้ยงไม่เดียงสา
มาครั้งนี้ตีทัพอัปรา จนศัสตราต้องพระชงฆ์องค์โอรส
ข้าทั้งหลายตายเสียดีกว่าอยู่ จะรบสู้นั้นไม่คิดชีวิตหมด
ซึ่งทรงฤทธิ์คิดแค้นจะแทนทด ขอเงือดงดการก่อนได้ผ่อนปรน
ด้วยเราน้อยถอยทั้งกำลังทหาร จะทำการไม่ถนัดเห็นขัดสน
ทั้งประชวรควรระงับให้กลับพล ไปสิงหลเกาะลังการักษาองค์
ให้แผลหายภายหลังจึงเกณฑ์ทัพ มารบสับเลือดเนื้อไม่เหลือหลง
จะหนีไปไหนพ้นบาทบงสุ์ เขาก็คงไปนครคอยรอนราญ
จะสงครามตามตีบัดนี้เล่า เหมือนโฉดเขลาเฉโกด้วยโวหาร
ฉวยเพลี่ยงพล้ำซ้ำร้ายเสียดายการ จงโปรดปรานกลับหลังไปลังกา ฯ
อุศเรนเห็นจริงนิ่งอนาถ ใจจะขาดเสียเพราะแค้นนั้นแสนสา
ทั้งเสียดายสายสมรร้อนอุรา จึงตอบว่าเสียเมียเหมือนเสียกาย
แม้นปล่อยปละละวางไว้ข้างเขา ที่ไหนเราจะได้สมอารมณ์หมาย
เขาคงได้กันเป็นเมียกูเสียดาย เมื่อจะตายเพราะนางงามก็ตามที ฯ
ฝ่ายเสนาฝรั่งได้ฟังตรัส บ้างทูลขัดจะให้อางขนางหนี
อันรูปทรงองค์พระอภัยมณี ดูท่วงทีเธอทายาดชาติเจ้าชู้
อนึ่งนางอ้างเอาเขาเป็นผัว เหมือนหญิงชั่วช่างกระไรไม่อดสู
ทั้งลูกเขาเข้าสนิทข้าคิดดู คงเป็นชู้กันเสียแล้วไม่แคล้วเลย
พระเป็นคู่สู่ขอนางก็รับ มากลายกลับแกล้งอยู่กับชู้เฉย
พระอภัยใช่เช่นเป็นกะเทย จะละเลยไว้หรือนานจนป่านนี้
แม้นนงลักษณ์รักพระองค์เหมือนทรงรัก ควรสมัครแลกชีวิตไม่คิดหนี
จะมาม้วยด้วยนางเหมือนอย่างนี้ จะเป็นที่ครหาในสามัญ ฯ
อุศเรนฟังคำให้อ้ำอึ้ง โมโหหึงเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
สะอื้นพลางทางว่าถ้าเช่นนั้น กูจะฟันฟาดฝานให้ทานกา
ต่อจับได้ไล่เลียงให้เที่ยงแท้ ถ้าดีแน่แล้วจะรักให้หนักหนา
จงเลิกทัพกลับหลังไปลังกา จะได้มาแก้แค้นทำแทนทด
ให้เรือใช้ไปเมืองผลึกก่อน เลิกนิกรกองทัพกลับให้หมด
กันแสงสั่งคั่งแค้นแสนรันทด โศกกำสรดซบหน้าโศกาลัย ฯ
ฝ่ายฝรั่งทั้งหลายนายทหาร พลอยสงสารเศร้าหมองไม่ผ่องใส
ต่างรีบร้อนถอนสมอขันช่อใบ ต้นหนให้หันมุ่งกรุงลังกา
แล้ววางเข็มเล็มแล่นตามแผนที่ ออกอ่าวนาควารีเร็วหนักหนา
เข้าขอบคุ้งกรุงผลึกเลิกโยธา ไปลังกาสิงหลทั้งพลไกร ฯ
จะกล่าวลำกำปั่นสินสมุทร ช้ากว่าอุศเรนเหลือด้วยเรือใหญ่
ทุกคืนค่ำร่ำมาไม่ราใบ พระอภัยทุกข์ร้อนนอนรำพึง
ด้วยเทวีมิให้เห็นทุกเย็นเช้า ยิ่งนานเข้าก็ยิ่งนึกรำลึกถึง
ประดักประเดิดเถิดหรือจะดื้อดึง ถึงร้องอึงก็เป็นชายจะอายใคร
แต่ลูกเราเจ้ากรรมนี่ทำเข็ญ ฉวยพบเห็นก็จะว่าไม่ปราศรัย
ด้วยเด็กนักรักเขาไม่เข้าใจ ทำกระไรจะได้สมอารมณ์ปอง
จำจะทำคำถามทรามสงวน ฟังสำนวนนงคราญสารสนอง
แล้วเอนเอกเขนกนึกนั่งตรึกตรอง แต่ยามสองจนสางสว่างแล้ว
เขียนประจงลงกระดาษไม่คลาดถ้อย ดูเรียบร้อยลายพระหัตถ์ประทัดแถว
พับลิขิตมิดเม้นไม่เห็นแนว พอลูกแก้วเข้ามาหาจึงพาที
เจ้าช่วยถือหนังสือไปให้พระแม่ อย่าเซ็งแซ่ซ่อนเข้าไปให้ในที่
โอรสรับกลับมาหาเทวี แจ้งคดีว่าลิขิตของบิดา ฯ
นางฟังคำทำพิโรธเหมือนโกรธเกรี้ยว จะก่อเกี้ยวด้วยกระดาษไม่ปรารถนา
สินสมุทรพูดชะอ้อนวอนวันทา แม่เมตตาช่วยอ่านให้ฉันฟัง
นางยิ้มพลางทางคลี่ดูลิขิต นิ่งพินิจนึกในพระทัยหวัง
กุมาราว่าพระแม่อ่านให้ดัง นางผินหลังคลี่สารออกอ่านกลอน ฯ
กระดาษแทนแผ่นทองประคองเขียน ด้วยพากเพียรพยายามตามสมร
จนเรือแตกแยกย้ายกระจายจร แต่อาวรณ์หวังสวาทไม่ขาดวัน
ถึงตายแล้วแคล้วคลาดในชาตินี้ ขอให้พี่ขึ้นไปปะบนสวรรค์
เป็นบุญปลอดรอดมาเห็นหน้ากัน ไฉนขวัญนัยนาไม่ปรานี
หรืองามปลื้มลืมคำที่ร่ำว่า พอเห็นหน้าน้องก็เดินทำเมินหนี
เหมือนแค้นเคืองเปลื้องปลดหมดไมตรี เมื่อไม่มีความผิดสักนิดเดียว
ไม่ไต่ถามความจริงมานิ่งโกรธ ประทานโทษเถิดแม่คุณอย่าฉุนเฉียว
ไม่ลวงหลอกดอกสักสิ่งจริงจริงเจียว อย่าโกรธเกรี้ยวให้ช้ำระกำกรอม
แม่ขวัญเมืองเคืองแค้นพี่แสนทุกข์ ไม่มีสุขโศกรูปจนซูบผอม
ทุกเช้าค่ำกำสรดสู้อดออม หวังถนอมเสน่ห์นวลสงวนงาม
นึกจะใคร่ไปเยือนเหมือนหนึ่งญาติ เห็นกริ้วกราดเกรงใจจึงไต่ถาม
ถ้าโทษพี่นี้ผิดอย่างปิดความ จงตอบตามใจจริงทุกสิ่งเอย ฯ
นางรู้แจ้งแกล้งว่าน่าบัดสี มิพอที่พ่อลิ้นทองของน้องเอ๋ย
แล้วว่าเจ้าอย่าเอามาให้ข้าเลย ข้าไม่เคยเป็นนักเลงเล่นเพลงยาว
สินสมุทรหยิบสารมาอ่านบ้าง แล้วว่าอย่างนี้หรือมาอื้อฉาว
มิควรขัดขุ่นเคืองในเรื่องราว ท่านว่ากล่าวไพเราะฉอเลาะล้ำ
ไม่แกล้งว่าถ้าฉันเป็นเช่นพระแม่ จะตอบแก้ตามความให้งามขำ
นางแกล้งว่าข้าเกลียดขี้เกียจทำ อย่ามาร่ำจุกจิกจะหยิกยับ ฯ
กุมาราว่าพระแม่แก้ออกอ่าน ไม่ตอบท่านตามทำนองจะต้องปรับ
มิอยากฟังช่างเป็นไรฉันไม่รับ พระแม่จับฉีกผนึกฉันทึกเอา ฯ
นางฟังคำทำเป็นว่าน่าหัวร่อ เจ้าลูกพ่อพูดเพ้อเก้อเปล่าเปล่า
เกิดเป็นวิบากกรรมต้องทำเนา จะตอบเจ้าเสียให้สิ้นมลทินไป
แล้วโฉมยงทรงคิดประดิษฐ์เขียน ไม่ผิดเพี้ยนพจนาอัชฌาสัย
ครั้นเสร็จสรรพพับผนึกให้หน่อไท กุมารได้กระดาษมาหาบิดร
แล้วทูลความตามหมางระคางขัด ต้องพ้อตัดเต็มเคืองเรื่องอักษร
พระยินดีคลี่สารออกอ่านกลอน ชมสมรยิ่งเสมียนเขียนบรรจง ฯ
ขอบังคมสมเด็จพระเชษฐา ซึ่งเมตตาตามทำนองต้องประสงค์
ไม่กลับกลอกตะคอกขู่รู้ซื่อตรง จะช่วยส่งปลูกฝังไปลังกา
ไม่ลืมคุณทูลกระหม่อมถนอมจิต มิได้คิดโหยกเหยกอุเบกขา
น้องนึกหวังดังสมเด็จพระบิดา ด้วยสัจจาจนชีวันจะบรรลัย
จงคิดว่าข้าน้อยนี้เหมือนบุตร ให้ซื่อสุจริตจิตอย่าคิดไฉน
ถ้าทำสัตย์เสียด้วยกันแล้ววันไร จะได้ไปเฝ้าแหนแทนบิดา
เป็นอันขาดชาตินี้ไม่มีผัว แม้นทำชั่วเชิญพระองค์ลงโทษา
จงออกโอษฐ์โปรดตรัสสัตย์สัญญา ที่พูดจาไว้แต่หลังอย่าหวังคิด
ซึ่งซักถามตามระบอบให้ตอบถ้อย เหมือนฟื้นฝอยหาตะเข็บให้เจ็บจิต
ช่วยเฉลี่ยเกลี่ยไกล่เสียให้มิด ด้วยชอบผิดพระก็รู้อยู่แก่ใจ
แต่ยามยากปากน้องนี้น้ำท่วม มิได้ร่วมเรียงชิดพิสมัย
ถึงลดเลี้ยวเกี้ยวพานประการใด ก็ไม่ได้ดอกพระองค์อย่าสงกา
น้องตั้งสัตย์ตัดขาดแล้วชาตินี้ อันสามีขี้ขลาดไม่ปรารถนา
จะขออยู่ผู้เดียวด้วยลูกยา เป็นสัจจาใจจริงทุกสิ่งเอย ฯ
พระฟังคำซ้ำคิดพิศวาส จะหมายมาดเหมือนธิดานิจจาเอ๋ย
แค้นว่าพี่นี้จะส่งแม่ทรามเชย ไม่เห็นเลยลวงเขาเอาเป็นจริง
จะตอบความทรามวัยไฉนหนอ ให้หายข้อเคืองข้องแม่น้องหญิง
ลงเอนเอกเขนกนอนแนบหมอนอิง พินิจนิ่งดูแต่ต้นไปจนปลาย
อันคำข้อขอสัตย์เรานัดพบ เห็นจะสบสมจิตที่คิดหมาย
เมื่อเข้าถึงจึงค่อยบิดคิดอุบาย นางนี้ตายราบแล้วไม่แคล้วเรา
จึงคิดทำคำประจงลงกระดาษ เชิงฉลาดลวงประโลมโฉมเฉลา
บอกลูกน้อยค่อยกระซิบแต่เบาเบา เย็นแล้วเจ้ากลับมาหาบิดร
โอรสรับอภิวันท์แล้วผันผาย ถึงห้องนางทางถวายสายสมร
พระบุตรีคลี่สารออกอ่านกลอน ล้วนโอนอ่อนวอนวิงทุกสิ่งไป ฯ
โอ้พระนุชบุตรีเจ้าพี่เอ๋ย มิควรเลยนวลหงจะสงสัย
แม้นพี่ส่งนงเยาว์ให้เขาไป ก็ที่ไหนนุชน้องจะต้องรบ
พี่ก็รู้อยู่ทุกสิ่งอย่านิ่งโกรธ จนขอโทษแล้วก็ไม่ใคร่สงบ
ถ้ากระนั้นฉันจะขอแต่พอพบ อย่าหลีกหลบเลยจะเล่าให้เจ้าฟัง
แม้นมิเชื่อเนื้อเย็นจะเป็นญาติ จะประสาทสัตย์ให้ดังใจหวัง
สินสมุทรพูดติดจะผิดพลั้ง อย่าเพ่อฟังคำฟ้องก่อนน้องเอย ฯ
นางทราบสารหวานแท้ช่างแก้เกี้ยว กลับกลมเกลียวจะขอปะชะพ่อเอ๋ย
น่าใคร่หยิกใคร่ตีกระไรเลย ทั้งเยาะเย้ยย้อนว่าสารพัด
แล้วคลี่สารอ่านซ้ำคำพินิจ จะหยิบผิดที่ตรงไหนไม่ถนัด
เราขอสัตย์ขัดคำเธอซ้ำนัด จะป้องปัดก็เป็นเราเจ้ามารยา
จะตามใจให้เธอเกี้ยวก็เสียวไส้ กลัวแต่ใจจะหลงเชื่อเบื่อหนักหนา
นางนึกพลางทางประดิษฐ์คิดสารา ด้วยปรีชาเชิงความตามทำนอง
ครั้นเสร็จสรรพพับผนึกให้ลูกแก้ว พ่อให้แล้วทูลลากลับมาห้อง
พระหน่อไทได้สมอารมณ์ปอง พลางยิ้มย่องย้อนถามตามสงกา
พระบิตุรงค์ทรงสั่งแต่ข้างเช้า ว่าค่ำเข้าไต้ไฟให้ไปหา
เดี๋ยวนี้แม่ก็กำชับให้กลับมา อันลูกยาไม่รู้แห่งจะแบ่งเลย ฯ
นางว่าอ้อพ่อสั่งหรืออย่างนั้น เห็นแม่นมั่นจะมาค่ำแล้วกรรมเอ๋ย
แม่จะสั่งบ้างตามแต่ทรามเชย อย่าอยู่เลยทูลลามาไวไว
กุมาราว่าแม่กลัวท่านหรือคะ พระพ่อจะทำไมกับใครได้
พูดกันเล่นเห็นตัวกลัวอะไร นางว่าไฮ้จู้จี้ไม่มีละ
พระอภัยใจคอเป็นพ่อม่าย จะวุ่นวายไว้ใจได้หรือหนะ
ฉวยจวนจริงหญิงกับชายหมายชนะ พ่อเจ้าจะได้ตะครุบเอาปุบเดียว ฯ
กุมาราว่าพระแม่อย่าแพ้พ่อ เปล่าดอกข้อท่านไม่แข็งไม่แรงเรี่ยว
แล้วไม่สู้ผู้หญิงจริงจริงเจียว แต่เห็นเขี้ยวแม่ผีเสื้อก็เหลือกลัว
แม่รบทัพจับศึกไม่นึกพรั่น หรือมาหวั่นหวาดที่จะมีผัว
นางหยิกพลางทางขู่ว่าเคยตัว พ่อเจ้ากลัวก็คนเดียวเพราะเขี้ยวมี
อันรูปร่างอย่างแม่ไม่มีเขี้ยว เธอจะเกี้ยวกอดรัดน่าบัดสี
เจ้าอยู่ด้วยฉวยเธอเข้ามาเคล้าคลี อย่าหน่ายหนีจะพึ่งเจ้าเพราะเท่านั้น ฯ
กุมาราว่าขอรับอภิวาท หยิบกระดาษยิ้มพรายแล้วผายผัน
ถึงบิดรอ่อนองค์ลงอภิวันท์ สารสำคัญส่งให้จะไคลคลา
พระฉวยฉุดยุดสินสมุทรไว้ จะไปไหนกระนี้หนอไม่รอหน้า
สินสมุทรหยุดยั้งนั่งวันทา แล้วทูลว่าแม่กำชับให้กลับไป
พระฟังคำทำเป็นว่ามารดาเจ้า ทำไมเขากลัวกระสือหรือไฉน
กุมาราว่าพระแม่ไม่กลัวใคร ไม่ไว้ใจแต่องค์พระทรงธรรม์ ฯ
พระชื่นชอบปลอบถามถึงทรามสวาท พระหน่อนาถแจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
แล้วห้ามว่าถ้าแม้นพระไปปะกัน อย่าว่าฉันทูลนะฉันจะลา
พระกอดจูบลูบหลังพระลูกน้อย จะไปคอยใครเล่าจะเข้าหา
พ่อก็ยังนั่งอยู่นี่ไม่ลีลา ต่อช้าช้าจึงค่อยไปเป็นไรมี ฯ
แล้วคลี่สารอ่านความของทรามสวาท ขอกราบบาทบงกชบทศรี
ซึ่งรับสัตย์สัญญาจะพาที น้องไม่มีข้อเคืองด้วยเรื่องใด
สินสมุทรพูดผิดติดจะปด ก็ทราบหมดมั่นคงไม่สงสัย
พระซื่อตรงทรงศีลไม่กินใจ จึงยกไว้เป็นบิดาบูชาคุณ
แม้นให้สัตย์ปฏิญาณหม่อมฉันก่อน ให้แน่นอนเหมือนหนึ่งบุตรช่วยอุดหนุน
จะได้เป็นเกือกทองฉลองคุณ เอาส่วนบุญปรนนิบัติเป็นอัตรา
พรุ่งนี้เช้าเชิญออกนั่งบัลลังก์อาสน์ แล้วประกาศไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้พร้อมพรั่งทั้งองค์พระอนุชา กับบรรดาเหล่าพยานทั้งหลานน้อย
นั่นแลน้องนี้จะได้ออกไปเฝ้า จงโปรดเกล้าให้เหมือนรับอย่ากลับถ้อย
น้องจะได้ไปนั่งระวังคอย ให้ใช้สอยข้างที่ทุกวี่วัน
เมื่อยามเข้าไสยาสน์บนอาสน์รัตน์ จะนั่งพัดภูวไนยจนไก่ขัน
แม้นเมื่อยเหน็บเจ็บองค์พระทรงธรรม์ จะนวดฟั้นฝ่าพระบาทไม่ขาดเอย ฯ
พระทราบสารหวานล้ำคำเสนาะ ช่างฉอเลาะเหลือดีเจ้าพี่เอ๋ย
ทั้งเหน็บแนบแยบคายภิปรายเปรย ถ้าได้เชยแล้วจะชมให้สมสำนวน
พระนึกยิ้มพริ้มพรายสบายจิต ชมความคิดโฉมงามทรามสงวน
แกล้งขอสัตย์นัดเช้าให้เราจวน เราก็ควรไปเสียย่ำค่ำวันนี้
จำจะลวงหน่วงสินสมุทรไว้ อย่าให้ไปไสยากับมารศรี
พลางลูบหลังลูกยาแล้วพาที เออวันนี้พระเจ้าอาว่าให้ไป ฯ
กุมาราว่าขอรับอภิวาท ลาพระบาทบิตุรงค์ไม่สงสัย
เห็นเย็นจวนด่วนเดินดำเนินไป เข้าเก๋งใหญ่ต้นสาลี่ที่พระอา
ประณตนั่งบังคมอยู่ข้างที่ พออรุณรัศมีคลานมาหา
ชวนสำรวลสรวลสันต์จำนรรจา พระพี่จ๋าฉันจะกลับก็หลับไป
พระเจ้าป้าว่ากระไรฉันไหมจ๊ะ วันนี้จะนอนนี่หรือที่ไหน
กุมาราว่าฉันคอยน้อยเมื่อไร สักครู่ไปด้วยกันนะจ๊ะแม่น้อง
แล้วทูลถามพระเจ้าอาให้หาฉัน ทำไมนั่นโปรดเกล้าเล่าสนอง
ฉันจะด่วนจวนค่ำจะย่ำฆ้อง กลับไปห้องชนนีไม่มีใคร ฯ
ศรีสุวรรณชั้นเชิงฉลาดแหลม จึงยิ้มแย้มเยื้อนถามตามสงสัย
คอยระวังมารดาอยู่ว่าไร ใครจะไปลักพามารดานั้น
กุมาราพาซื่อรื้อหัวร่อ กลัวพระพ่อจะเข้าหามารดาฉัน
จะคอยดูอยู่ด้วยได้ช่วยกัน ศรีสุวรรณทรงพระสรวลชวนเจรจา
นี่แหละหลานการอะไรของเจ้าเล่า ผัวเมียเขาจะมิให้เข้าไปหา
ชอบแต่ให้ได้กันกับบิดา ไปเมื่อหน้าจะได้น้องคล่องคล่องใจ
สินสมุทรพูดจาประสาจิต ฉันไม่คิดห้ามบิดาหามิได้
ผัวเมียกันนั้นสุดแท้แต่น้ำใจ กลัวจะไปหยิกหยอกดอกขอรับ
พระแม่ฉันท่านไม่เคยถูกข่มเหง หม่อมฉันเกรงต้องไปอยู่ดูกำกับ
พระสงสารหลานไม่รู้ในความลับ กอดประทับไต่ถามดูตามแคลง
ใครบอกเจ้าเล่าว่าอาให้มานี่ กุมารชี้ว่าบิดรสุนทรแถลง
พระรู้ทีพี่ชายทำลายแทง เธอจะแกล้งให้ปดโอรสไว้
เห็นทีพระจะเข้าหาเวลาค่ำ ได้นัดคำกันไว้แท้แน่ไฉน
ดำริพลางทางว่าอาสั่งไว้ เพราะจะใคร่ไต่ถามตามสงกา
ด้วยต่างคนต่างอยู่ไม่รู้จัก รูปแม่ยักษ์กับเดี๋ยวนี้ใครดีกว่า
สินสมุทรไม่รู้เท่าพระเจ้าอา ก็พูดจาอยู่จนค่ำย่ำระฆัง ฯ
ฝ่ายสุวรรณมาลีศรีสวัสดิ์ นางกษัตริย์นึกในพระทัยหวัง
จนพลบแล้วลูกยาไม่มาระวัง เห็นจะฟังคำพ่อพูดล่อไว้
พระโฉมยงคงจะมาเวลานี้ นางรู้ทีมั่นคงไม่สงสัย
จึงคิดอ่านการลับกับสาวใช้ ที่ร่วมใจเจ็ดคนพวกดนตรี
ให้ปลอมแปลงแต่งกายเหมือนชายไพร่ แต่ล้วนใส่หมวกกะลานุ่งผ้าสี
แล้วโฉมยงทรงแต่งแปลงอินทรีย์ ทำเป็นทีแขกเทศเพศผู้ชาย
บนเตียงนอนหมอนข้างเอาวางไว้ คลี่สไบคลุมประทมของโฉมฉาย
เอาปกปิดคิดทำไว้แทนกาย แล้วรูดสายม่านบังสั่งสุรางค์
ถ้าแม้นใครมาหาว่าข้าหลับ อย่าเพ่อขับคอยดูอยู่ห่างห่าง
เห็นเข้าในแท่นสุวรรณที่กั้นกาง ดุริยางค์ขับกล่อมให้พร้อมกัน
แล้วโฉมยงทรงกระบี่มีสง่า บ่าวบรรดาตามติดถือกริชสั้น
ออกมานั่งหลังตึกใต้ต้นจันทน์ ชมบุหลันเล่นตามความสบาย ฯ
สงสารองค์พระอภัยวิไลลักษณ์ ลวงลูกรักไปได้สมอารมณ์หมาย
พอพลบค่ำน้ำค้างลงพร่างพราย เดือนก็หงายหมดเมฆวิเวกใจ
คะนึงนางพลางนึกว่าดึกนัก ใส่สลักเสียแล้วเราเข้าไม่ได้
จึงแต่งองค์สรงสนานน้ำดอกไม้ แล้วลูบไล้พระสุคนธ์ปนทองคำ
กรีดพระหัตถ์ผัดนลาฏวาดขนง ครั้นเสร็จทรงเครื่องอร่ามดูงามขำ
ขี้ผึ้งสีเสกมนต์บ่นบริกรรม แล้วเสกน้ำมันใส่ไปในเล็บ
ถ้าแม้นดีดถูกเนื้อแล้วเชื่อได้ ผู้หญิงไม่ข่วนทำให้ช้ำเจ็บ
เมื่อรุ่นหนุ่มได้ลองสองสามเล็บ เอาเกี้ยวทองกรองเหน็บแนบพระองค์
ดูฤกษ์ลมแคล่วคล่องทั้งสองข้าง ออกเยื้องย่างยุรยาตรดังราชหงส์
ถึงเก๋งนางพลางแอบดูโฉมยง ไม่เห็นองค์นวลละอองค่อยมองเมียง
เห็นแต่เหล่าสาวสุรางค์นางน้อยน้อย ที่เคยคอยขับกล่อมนั่งซ้อมเสียง
สว่างแจ้งแสงโคมระย้าเคียง พระหลีกเลี่ยงลับล่อรอฤทัย
ทั้งครั่นคร้ามขามเขินสะเทิ้นจิต เห็นม่านปิดป้องลับหรือหลับใหล
จะใคร่เห็นเป็นไรก็เป็นไป พระเข้าในห้องกลางกระจ่างองค์
ทำถามนางมโหรีคนตีทับ บรรทมหลับหรือประชวรนวลหง
สาวสุรางค์ทางชม้ายอายพระองค์ ด้วยรูปทรงสวยสมทั้งคมคาย
ต่างนบนอบตอบถ้อยไม่เต็มปาก ด้วยกระดากกระเดียมใจมิใคร่หาย
ขืนอารมณ์ก้มทูลทั้งอับอาย ว่าโฉมฉายนวลละอองอยู่ห้องใน ฯ
พระฟังคำทำถามทรามสงวน จะประชวรดอกกระมังยังสงสัย
ประภาษพลางทางเยื้องชำเลืองไป พระเข้าในม่านสุวรรณที่กั้นกาง
ไม่แจ่มแจ้งแสงประทีปก็ริบหรี่ เห็นส่านสีห่มนอนแนบหมอนข้าง
ไม่ทันพิศคิดว่าองค์อนงค์นาง นั่งข้างข้างค่อยต้องประคองกร
เห็นนุ่มนิ่มยิ้มแยบแนบพระหัตถ์ กอดถนัดนิ่งเขม้นเห็นแต่หมอน
ตะลึงเล่อเก้อเอกเขนกนอน พระองค์อ่อนอกกูเหวยอยู่จริง
ถอนใจใหญ่ใจคอให้ท้อแท้ จนจวนแก่ยังไม่รู้เท่าผู้หญิง
แล้วเหลียวหาหน้าหลังยังประวิง สมรมิ่งเจ้าจะแฝงอยู่แห่งไร ฯ
ฝ่ายสุรางค์นางนั่งอยู่พรั่งพร้อม ทำเพลงกล่อมมโหรีปี่ไฉน
ขับอิเหนาเข้าถ้ำให้ช้ำใจ แล้วซ้ำใส่หน้าทับรับพระทอง
พระแอบดูรู้เท่าว่าเขาเยาะ กลับหัวเราะรีบออกมานอกห้อง
เที่ยวถามไถ่ไล่เลียงแล้วเมียงมอง ไม่เห็นน้องที่ในตึกให้นึกอาย
ออกจากเก๋งเล็งแลเห็นแต่แขก ด้วยแปลงแปลกปลอมปนคนทั้งหลาย
มีตุ้งก่ามาระกู่เหมือนผู้ชาย พระมุ่งหมายมองตามดูทรามเชย ฯ
นางเห็นองค์ทรงธรรม์กลั้นพระสรวล ถึงเดินจวนมาก็ช่างทำนั่งเฉย
พระลดเลี้ยวเที่ยวแลชะแง้เงย จนเดินเลยมาถึงห้องพระน้องรัก
ได้ยินเสียงสินสมุทรยังพูดจ้อ ประหลาดหนอนางไปไหนไม่ประจักษ์
แสนสงสัยใจช้ำละล่ำละลัก แกล้งร้องทักสินสมุทรด้วยสุดคิด
เออนั่นแน่แม่หายไม่ไปหา ยังหลับตาอยู่เล่าเจ้าลูกศิษย์
สินสมุทรตกใจพึ่งได้คิด เออมิผิดแล้วหรือมาอยู่กว่ายาม
พลางทูลลาพาพระน้องมาห้องแม่ ไม่เห็นแน่นึกสงสัยจึงไต่ถาม
สาวสุรางค์พลางหยอกไม่บอกความ ยิ่งเที่ยวตามตกใจกระไรเลย
นางอรุณรัศมีว่าพี่จ๋า ใครลักป้าไปเสียเล่าแม่เจ้าเอ๋ย
กุมาราว่าพี่รู้แล้วทรามเชย ไม่ผิดเลยพระบิดาแลพาไป
แล้วตามกันเข้าไปจนในห้อง พบแล้วน้องมั่นคงไม่สงสัย
ต่างเห็นจริงวิ่งเรียงเคียงกันไป เข้าห้องในก็ไม่ปะพระมารดา
ไม่เห็นแม่แลมองทุกห้องหับ เห็นฉากพับพลิกแพลงแสวงหา
ไม่เห็นหนบ่นเดินดำเนินมา ปะบิดาเข้าก็ถามดูความแคลง
พระบิดาพาพระแม่ไปไว้ไหน จริงหรือไม่โปรดเกล้าเล่าแถลง
พระทำว่าข้าก็ยืนอยู่กลางแปลง ไม่รู้แจ้งเจ้าอย่ามาเที่ยวพาโล ฯ
กุมาราพากันกลับไปห้องแม่ เที่ยวมองแลเปิดหาจนฝาโถ
ไม่เห็นหนจนใจร้องไห้โฮ พาลพาโลสาวสรรค์กำนัลใน
พอบิดามาตามถามโอรส เที่ยวดูหมดแล้วหรือนางอยู่ข้างไหน
พลางจุดเทียนเวียนส่องถึงห้องใน เห็นสไบคลุมหมอนยังค่อนแค้น
หยิบขึ้นดมชมกลิ่นไม่สิ้นหอม น่าถนอมแนบเนื้อนั้นเหลือแสน
สะพักองค์ทรงห่มแล้วชมแทน ให้สมแค้นขัดใจที่ไม่พบ
แล้วเดินออกนอกห้องเที่ยวมองหา นางก็กล้าแกล้งเที่ยวเลี้ยวตลบ
เหมือนนายหมวดตรวจพหลพลรบ ถึงจะพบก็ไม่รู้ว่าผู้ใด
จนดึกดื่นเดือนฉายก็บ่ายคล้อย เสียงลูกน้อยอยู่ในห้องนั่งร้องไห้
นางโฉมยงสงสารรำคาญใจ ชวนสาวใช้แวดชายชม้ายเมียง
พอเห็นองค์พระอภัยเธอไปลับ เข้าห้องหับประตูกั้นชั้นเฉลียง
เห็นพี่น้องสองคนอยู่บนเตียง เข้ายืนเคียงขู่ว่ามาทำไม
กุมาราเห็นแม่แปรเป็นแขก เจียนจะแปลกประหลาดหนอหัวร่อได้
ฉันค้นคว้าหาแม่จนอ่อนใจ เที่ยวเลียบไปหารอบจนขอบเรือ ฯ
นางปลดเปลื้องเครื่องแต่งที่แปลงรูป ประโลมลูบลูกหลานสงสารเหลือ
ด้วยนงลักษณ์รักสนิทดูชิดเชื้อ เหมือนในเนื้อมิได้แหนงแคลงฤทัย
ชวนบรรทมชมเชยเหมือนเคยชื่น ไม่เห็นผืนสไบถามตามสงสัย
กุมาราว่าบิดรซ่อนเอาไป นางเข้าใจทำว่าน่ารำคาญ
ดูเถิดเธอเก้อแล้วก็มิหนำ ยังกลับซ้ำลักผ้าน่าสงสาร
เถิดทำบุญสูญไปทั้งสังวาล แล้วกอดหลานลูกเลี้ยงเคียงบรรทม ฯ
ฝ่ายพระอภัยไล่ค้นเที่ยววนวก จนเดือนตกก็ไม่พบประสบสม
เมื่อยพระเพลาเข้าในห้องหมองอารมณ์ ทอดบรรทมทางสะท้อนถอนฤทัย
มิเสียทีดีจริงผู้หญิงเอ๋ย กระไรเลยลวงล่อล้อเล่นได้
ลักเอาผ้ามาไว้ห่มให้สมใจ คลี่สไบคลุมองค์ทรงรำพึง
นี่นางไปไหนหนอจนดึกดื่น เที่ยวกลางคืนคิดขึ้นมาก็น่าหึง
แต่ชาติหงส์หรือจะลงเล่นบ่อบึง นอนคะนึงนึกหวังถึงบังอร
จนเสียงไก่ในกำปั่นขันแจ้วแจ้ว พระหวาดแว่วว่าสำเนียงเสียงสมร
ครั้นฟังไปใช่สุดายิ่งอาวรณ์ อนาถนอนนึกหายุพาพิน
เชยผ้าห่มชมกลิ่นไม่สิ้นหอม ด้วยส่านย้อมหญ้าฝรั่นแลกลั่นกลิ่น
ได้อุ่นแอบแนบอุราเป็นอาจิณ ไม่สุดสิ้นเสนหายุพาพาล
แต่เวียนเฝ้าเข้าหาเวลาพลบ มิได้พบโฉมยงยอดสงสาร
ขอรีบรัดตัดความตามนิทาน แสนกันดารเดินทางกลางคงคา
ได้เดือนหนึ่งถึงปากน้ำเมืองผลึก อึกทึกทอดรายทั้งซ้ายขวา
พวกชาวเมืองออกมาถามตามสงกา แจ้งกิจจาเจ้านายสบายใจ
บ้างบอกเล่าป่าวร้องกันเซ็งแซ่ มายืนแลตามตลิ่งวิ่งไสว
ไม่ถึงครู่รู้กระทั่งถึงวังใน บ้างวิ่งไปทูลสารพระมารดร ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์มิ่งมณฑาสวรรค์ สถิตที่แท่นสุวรรณบรรจถรณ์
แต่ธิดาสามีจากนคร เป็นทุกข์ร้อนโศกซ้ำระกำกรอม
เสวยยาอย่างไรก็ไม่หาย ถึงปีปลายโศกรูปจนซูบผอม
ชันษาห้าสิบสามยังงามพร้อม เหมือนแก่หง่อมเต็มประดาด้วยอาดูร
พอได้ข่าวราวกับว่าได้ยาทิพย์ มายกหยิบโรคร้ายให้หายสูญ
ทรงภูษาพาพระวงศ์พงศ์ประยูร มาพร้อมมูลคอยท่าอยู่หน้าแพ
ฝ่ายสุรางค์นางสนมที่ตรมจิต สำคัญคิดว่าเสด็จมาด้วยแน่
บ้างผัดหน้าทาขมิ้นร่ำกลิ่นแพร ลงมาแพนั่งพับเพียบดูเรียบเรียง
เหล่าเสนาสามนต์คนทั้งหลาย ทั้งหญิงชายสาวแก่ออกแซ่เสียง
มาคอยรับคับคั่งนั่งเคียงเคียง ดูพร้อมเพรียงไพร่ฟ้าเสนาใน ฯ
ส่วนสุวรรณมาลีศรีสวัสดิ์ นางกษัตริย์เศร้าหมองไม่ผ่องใส
เผยพระแกลแลดูปราสาทชัย จะขาดใจเสียด้วยคิดถึงบิดา
พระชลนัยน์ไหลหลั่งนั่งสะอื้น อุตส่าห์ขืนใจชวนโอรสา
ทั้งอรุณรัศมีศรีโสภา ให้สองราสรงสนานสำราญใจ
แล้วแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองจำรัส เพชรรัตน์พรายพร่างสว่างไสว
นางทรงแต่งภูษาผ้าสไบ ชวนสาวใช้พรั่งพร้อมล้อมลีลา
เห็นองค์พระอภัยมณีศรีสุวรรณ อยู่พร้อมกันเก๋งใหญ่ใจประหม่า
ประณตนั่งบังคมก้มพักตรา พระอนุชาไหว้นางอย่างทุกที
นางรับหัตถ์ตรัสสนองพระน้องนาถ ขอลาบาทบงกชบทศรี
ไปในวังบังคมพระชนนี ต่อพรุ่งนี้จึงจะพากันมาเชิญ
อันคุณของสององค์พระทรงเดช ดังบิตุเรศรักบุตรสุดสรรเสริญ
ทั้งอุตส่าห์มาส่งจงเจริญ อย่าเพ่อเหินห่างให้อาลัยลาน