Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
พลางเขม้นเห็นสร้อยสุดาสมร ละอออ่อนเอวองค์ทรงสัณฐาน
พึ่งแรกรุ่นรูปโฉมประโลมลาญ เยาวมาลย์นั่งเลือกมาลากรอง
ดังดวงจันทร์วันเพ็งเปล่งจำรัส เป็นนวลผัดผิวฉวีไม่มีหมอง
พระเต้าตั้งดังดอกปทุมทอง ดูขาวผ่องครัดเคร่งเต่งอุรา
เนตรขนงวงพักตร์ประไพพริ้ม เป็นยักยิ้ม[๔]น่ารักนั้นนักหนา
จะแลไหนก็วิไลละลานตา เสน่หารัญจวนปั่นป่วนใจ
จะเป็นราชธิดาพนาสูร หรือประยูรญาติวงศ์ยังสงสัย
จึงแฝงกายเกาะนิ่งกับกิ่งไทร จะฟังให้แจ้งจิตในกิจจา ฯ
๏ ฝ่ายท่านท้าวจัตุพักตร์สำนักนั่ง เข้าเอนหลังเอกเขนกที่เนินผา
จึงเรียกฝูงสาวสรรค์กัลยา มาพร้อมหน้าทั้งกำนัลพนักงาน
พญายักษ์จึงประจักษ์ให้แจ้งเหตุ ว่าทรงเดชศักดิ์สิทธิ์สถิตศาล
เป็นเหราฤทธิไกรดังไฟกาล บริวารนับแสนแน่นนที
ทำศักดามาจากสะดือสมุทร ยักษ์มนุษย์แพ้พ่ายกระจายหนี
เข้าอาศัยในเกาะแก้วโมลี แล้วทำทีเป็นเจ้าของคอยป้องกัน
เทพบุตรครุฑาลงมาเล่น ก็กินเป็นภักษาให้อาสัญ
พระเจ้าปู่ผู้ผ่านกรุงมารัน ให้กุมภัณฑ์เสนามาราวี
พวกกุมภาฆ่าตายเสียหลายแสน จึงคั่งแค้นเคืองบาทบทศรี
เสด็จยกพลมาจากธานี ผลาญชีวีสัตว์ร้ายจึงวายปราณ
แต่ฝ่ายท้าวเหราศักดาเดช เป็นเทเวศศักดิ์สิทธิ์สถิตศาล
พระลูกยาพาสนมบริวาร เยาวมาลย์ฟ้อนถวายเถิดสายใจ
ให้คุ้มครองป้องปัดอุบัติเหตุ รำถวายเทเวศช้างเพศไสย
คุ้มสิ่งสิ้นสารพัดกำจัดภัย แม่สายใจจะได้ชื่นทุกคืนวัน
แล้วแต่งสรวงเสวยนมเนยพร้อม ทั้งเครื่องหอมสารพัดล้วนจัดสรร
เป็ดไก่หมูสุราสารพัน จอกนํ้าจัณฑ์จัดถวายอยู่รายเรียง
แล้วฆาตกลองประโคมเสียงโครมครีก มโหระทึกสังข์แตรเซ็งแซ่เสียง
ปางพระนุชบุตรีกับพี่เลี้ยง อยู่พร้อมเพรียงสาวสรรค์กัลยา
น้อมคำนับจับระบำแล้วรำฟ้อน บ้างทอดกรกรีดกรายทั้งซ้ายขวา
รำนกบินกินรช้อนจินดา แล้วย้ายท่าสอดส่ายสังวาลวัลย์
ไว้จังหวะประปรายกรีดกรายหัตถ์ วาดกระหวัดวงเวียนดูเหียนหัน
สาวสุรางค์นางห้ามรำตามกัน ดูเชิงชั้นเฉิดฉายชะม้ายเมียง
นางโฉมยงทรงร้องบทบวงสรวง พวกช้าหลวงรับเพราะเสนาะเสียง
พวกห้ามแหนแสนสุรางค์นางจำเรียง ส่งสำเนียงทุ้มเอกวิเวกใจ
พระบิตุรงค์ทรงพระสรวลเสียงคักคัก เห็นลูกรักรำดีจะมีไหน
กลัวจะเหนื่อยเมื่อยศออรไท จึงห้ามให้หยุดยั้งลงบังคม ฯ
๏ นกแก้วแปลงแฝงพฤกษาตาชะม้อย เห็นนางสร้อยสุดารำนำสนม
ประไพพักตร์ลักษณ์ลํ้าทั้งขำคม สมที่ห่มตาดปิดช่างบิดเบือน
พระกรเกศเนตรขนงวงนลาฏ มารยาทยอดสตรีไม่มีเหมือน
พระปรางทองผ่องพวงดังดวงเดือน เหมือนจะเยื้อนแย้มยิ้มให้ชิดเชย
ยามชะม้ายชายเนตรก็น่ารัก วิไลลักษณ์เหลือดีเจ้าพี่เอ๋ย
จะผ่อนผันฉันใดยังไม่เคย จะได้เชยชมนุชพระบุตรี
มิเกรงฤทธิ์บิดาจะถาโถม อุ้มประโลมลักพาสุดาหนี
ยิ่งครวญใคร่ในอารมณ์ไม่สมประดี หลงพาทีทักถามด้วยความรัก
เจ้างามขำลํ้านางสำอางโฉม งามประโลมขำคมทั้งสมศักดิ์
รู้สึกตัวกลัวบิดาพญายักษ์ ร้องสาวรักสาวกอดฉะฉอดไป ฯ
๏ สาวสุรางค์ต่างเขม้นเห็นนกแก้ว อยู่นี่แล้วมองเมียงส่งเสียงใส
ทั้งพระนุชบุตรีดีพระทัย อยากจะได้สกุณาพูดจาดี
ส่งสำเนียงเสียงแจ้วเจ้าแก้วจ๋า ลงมาหาน้องหน่อยอย่าถอยหนี
จะพาแก้วแววตาไปธานี อยู่ริมที่นอนน้องประคองชม
ทั้งส้มสูกลูกฝรั่งแลมังคุด อีกละมุดสีดาหาไว้ถม
เจ้าแก้วเอ๋ยลงมาอย่าปรารมภ์ น้องจะชมเชยแก้วเจ้าแววตา ฯ
๏ นกแก้วพลอดออดเสียงสำเนียงเสนาะ แม่ฉอเลาะเหลือเอกเหมือนเมขลา
ฉันอยู่ด้วยฉวยโมโหจะโกรธา จะค่อนว่าทาระกำ[๕]ให้ชํ้าใจ
จะผูกมัดตัดปีกฉวยฉีกแล้ว โอ้นกแก้วจะไม่มีที่อาศัย
มีเจ้านายร้ายเหลือฉันเบื่อใจ จะลาไปอยู่ป่าพนาวัน
ซึ่งส้มสูกลูกพฤกษาจะหาให้ ขอบพระทัยที่พระโอษฐ์โปรดหม่อมฉัน
แม้นจริงจังดังว่าสารพัน ให้ลูกจันทน์ฉันนะจ๊ะพระธิดา ฯ
๏ โอ้เจ้าแก้วแจ้วเสียงสำเนียงพลอด สาวจะกอดแก้วรักให้นักหนา
นํ้าผึ้งเคล้าเข้าตอกใส่จอกมา จะป้อนแก้วแววตาอย่าอาดูร ฯ
๏ นางห้ามแหนแหงนคอสอพลอพลอด สาวรักสาวจะกอดเจ้าแก้วกรุ่น
ไปอยู่วังมั่งมีบริบูรณ์ จะเพิ่มพูนผลไม้ล้วนใส่พาน
นกแก้วพลอดฉอดฉอเลาะหัวเราะมั่ง อุแม่เจ้าชาววังช่างปากหวาน
ฉันพรั่นตัวกลัวนักล้วนยักษ์มาร จะล้างผลาญชีวันให้บรรลัย ฯ
๏ ท้าวจัตุพักตร์ทักทายว่าอ้ายแก้ว ช่างพูดแจ้วเจ้าชู้เดิมอยู่ไหน
พระลูกรักจักเลี้ยงไว้เวียงไชย จะจับไปบินโบยมาโดยดี
แล้วสั่งให้ไพร่พร้อมเข้าล้อมนก เจ้าแก้วตกใจนักกลัวยักษี
โถมถึงองค์นงนุชพระบุตรี ซบลงที่ทรวงนางไม่ห่างองค์
สร้อยสุดาว่าอย่าร้องประคองอุ้ม สไบหุ้มห่อชมสมประสงค์
นกแก้วแปลงแกล้งแอบแนบอนงค์ แม่โฉมยงช่วยฉันพ้นบรรลัย ฯ
๏ นางฟังพลอดกอดประทับแล้วรับขวัญ ท่านไม่ฆ่าดอกอย่าพรั่นประหวั่นไหว
นางห้ามแหนแสนสนมกรมใน ต่างชอบใจนกแก้วแจ้วเจรจา
พอเย็นลงองค์ท้าวจัตุพักตร์ ชวนลูกรักนักสนมทั้งซ้ายขวา
ลงสัดจองล่องทะเลขึ้นเภตรา แล่นกลับมานัคเรศนิเวศน์วัง ฯ
๏ ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ ถึงปรางค์รัตน์ชื่นชมด้วยสมหวัง
ให้นกจับกับสุวรรณที่บัลลังก์ จึงตรัสสั่งพวกนางช่างข้างใน
เอาทองคำทำคอนให้นอนจับ ที่สำหรับรองของอันผ่องใส
เลือกส้มสูกลูกฝรั่งทั้งลำไย นั่งปอกให้สกุณาไม่อาวรณ์
ทำสายสร้อยห้อยหกให้นกจับ อยู่ริมกับแท่นสุวรรณบรรจถรณ์
พอพลบคํ่ารํ่าพลอดฉอดชะอ้อน วันนี้นอนหนาวใจกระไรเลย
ก็ไหนเล่าสาวรักสาวจะกอด หรือมาทอดทิ้งเล่าแม่เจ้าเอ๋ย
ชื่อว่ารักจักเลี้ยงไว้เคียงเชย แล้วจะเลยล่อลวงให้ทรวงตรม ฯ
๏ นางชอบชื่นยื่นกรให้คอนนก มาแอบอกอุ่นจิตสนิทสนม
นกแก้วเอ๋ยเชยชื่นรื่นอารมณ์ เคียงบรรทมทำเหมือนนกปีกปกนาง
พอเดือนคล้อยสร้อยสุดานิทราหลับ อัจกลับส่องแสงแจ้งกระจ่าง
นกแก้วตื่นยืนยิ้มอยู่ริมคาง ค่อยเชยปรางหอมหวนรัญจวนใจ
พระโอษฐ์เอี่ยมเทียมสีลิ้นจี่จิ้ม เหมือนจะยิ้มแย้มรับทั้งหลับใหล
บรรทมงามทรามสมรอ่อนละไม แลวิไลลักขณาวิลาวัณย์
จำจะกลายกายเป็นเช่นมนุษย์ ประโลมสุดสวาทน้องประคองขวัญ
ยิ่งเชยชื่นกลืนกลํ้ากลิ่นอำพัน สุดจะกลั้นกลืนรักหนักอุรา
คาบขวดแก้วแล้วออกไปนอกห้อง ค่อยบินล่องไปสู่เนินภูผา
ลงตักนํ้าสำหรับกลับกายา แล้วรีบมาปรางค์ทองเข้าห้องใน
จึงดื่มนํ้ากลํ้ากลืนค่อยชื่นชุ่ม กลับเป็นหนุ่มนวลละอองผุดผ่องใส
ทรงเครื่องพราหมณ์งามประโลมโฉมวิไล เข้านั่งใกล้กลอยสวาทบนอาสน์ทอง
โคมแอร่มแจ่มสว่างกระจ่างพักตร์ วิไลลักษณ์ลํ้าสตรีไม่มีสอง
เข้าเอนแอบแนบนอนกรประคอง ถนอมน้องเนื้ออุ่นละมุนละไม ฯ
๏ พระนุชน้อยสร้อยสุดาผวาหวาด เห็นหน่อนาถนึกพรั่นประหวั่นไหว
นางพลิกผลักหักพระหัตถ์สะบัดสไบ พระหน่อไทยุดนางไม่วางกร
นางเบือนบิดปิดไว้หน่อไทขวาง มิให้ห่างจากสุวรรณบรรจถรณ์
นางหลีกเลี่ยงเหวี่ยงว้ายชะม้ายค้อน พระว่าวอนแล้วประโลมนางโฉมยง
พี่อุตส่าห์พยายามมาตามน้อง ถึงแท่นทองที่บรรทมสมประสงค์
ได้เชยชิมนิ่มนุ่มได้อุ้มองค์ ถึงปลิดปลงชีวาไม่อาลัย
ขอเล่าความตามจิตพิศวาส ด้วยหมายมาดมอบชีวิตพิสมัย
ถึงม้วยดินสิ้นฟ้าสุราลัย ไม่จากไกลกลอยสวาทแล้วชาตินี้
แม่เนื้อหอมจอมนางสำอางโฉม ปลื้มประโลมใจชายไม่หน่ายหนี
แม้นน้องแก้วแววตาไม่ปรานี จะฆ่าตีเสียก็ตามเถิดทรามวัย
จะสู้ตายวายวางในปรางค์รัตน์ ไม่วางหัตถ์โฉมยงอย่าสงสัย
จะกอดนุชสุดสวาทจนขาดใจ จึงจะได้ละวางให้ห่างกาย ฯ
๏ นางฟังคำซํ้ารักให้หนักแน่น ที่เคืองแค้นดาลเดือดค่อยเหือดหาย
เห็นคมขำลํ้าเลิศประเสริฐชาย ผิดผู้ร้ายหรือกระษัตริย์ขัตติยา
เห็นท่วงทีมีฤทธิ์อิทธิเวท กำบังเนตรพลนิกายทั้งซ้ายขวา
มาลอบชมสมเพชเวทนา จึงว่าน่าแค้นสุดอย่ายุดมือ
เมื่ออยู่อยู่จู่มาทำสาหัส หรือใครนัดแนะใครเมื่อไรหรือ
เชิญถอยไปให้ห่างจงวางมือ อย่าดึงดื้อนะจะได้ขัดใจกัน
เป็นเทวามนุษย์หรือครุฑยักษ์ มอบลอบลักรักใคร่ช่างไม่ขัน
ไม่ขอสู่ดูเหมือนนางกลางอารัญ จะหมายมั่นเช่นชู้แล้วสู้ตาย
แม้นสู่ขอต่อองค์พระทรงเดช ถ้าโปรดเกศก็จะได้ดังใจหมาย
มาเลียมลองต้องจับให้อับอาย เธอเป็นชายชาติเชื้อเนื้อนามใด ฯ
๏ พระว่าพี่นี้เป็นพราหมณ์รามราช รักษาชาติตามเวทข้างเพศไสย
มิควรรักศักดิ์ตํ่าแต่นํ้าใจ จะใคร่ได้พระธิดาเจ้าธานี
เป็นคู่เคียงเรียงชมภิรมย์รัก ได้เกื้อพักตร์ผ่องพาเป็นราศี
เหมือนได้เม็ดเพชรรัตน์สวัสดี อันตัวพี่ขอเป็นทองไว้รองเรือน
ไม่ละเมินเหินห่างเห็นนางอื่น สักสิบหมื่นสิบแสนไม่แม้นเหมือน
เป็นความจริงมิ่งมิตรอย่าบิดเบือน ช่วยแย้มเยื้อนพักตรามาพาที
ตัวพี่หรือชื่อสิงหไกรภพ ได้เรียนจบไตรเพทวิเศษศรี
หรือบุญน้อยสร้อยสุดามิปรานี ก็ตามทีเถิดจะลายุพาพาล
ทำถอยไปให้ห่างเห็นนางนิ่ง กลับอ้อยอิ่งวิงวอนด้วยอ่อนหวาน
แม่เนื้อหอมย่อมรู้เรื่องบูราณ ในนิทานท้าวพระยาทั้งสากล
แม้นบุตรีมีมาณพมาสบเนตร ก็สังเกตเป็นคู่ด้วยกุศล
ขอสู้ตายชายใดมิให้ปน ถึงสิ้นชนม์ไว้ชื่อให้ลือชา
นี่พี่ได้ใกล้น้องประคองถนอม กลิ่นยังหอมรื่นรื่นชื่นนาสา
แม่ตัดสวาทขาดเด็ดไม่เมตตา เจียวหรือจ๋าดวงใจได้ปรานี
พลางอิงแอบแนบชิดจุมพิตพักตร์ นางข่วนหักข้อพระหัตถ์น่าบัดสี
มาจ้วงจาบหยาบช้าให้ราคี นางเทวีวอนว่าสารพัน
แม้นมีชู้รู้ถึงองค์พระทรงเดช บิตุเรศก็จะฆ่าให้อาสัญ
มิขออยู่สู้ตายวายชีวัน นางก้มกันแสงสะอื้นกลืนนํ้าตา
พระสวมสอดกอดแอบแนบถนอม แม่เนื้อหอมจอมมนุษย์สุดจะหา
มิให้น้องต้องพระราชอาญา จะอุ้มพาเหาะไปเสียไพรวัน
เที่ยวชมถํ้าลำเนาภูเขาสูง มีทั้งฝูงหงส์เหมเกษมสันต์
เก็บดอกไม้ในป่าสารพัน มิให้ขวัญนัยนาเจ้าอาวรณ์
อย่าลืมเลยเคยคู่เป็นกุศล บันดาลดลได้ชมสมสมร
นางเบือนบิดปิดปัดสลัดกร ชำเลืองค้อนขวยเขินสะเทิ้นที
แล้วว่าน้อยหรือคำที่รํ่ารัก จะลอบลักเสน่หาแล้วพาหนี
จะให้ละพระชนกชนนี เหมือนไม่มีกตัญญูรู้พระคุณ
ถึงฆ่าตีชีวิตให้ปลิดปลด ไม่คิดคดลดเลี้ยวทำเฉียวฉุน
เมื่อหมองมัวชั่วช้าไม่การุญ ก็ตามบุญเถิดไม่คลาดบาทบงสุ์ ฯ
๏ พระว่าพี่นี้มิตายถึงวายวอด จะสู้กอดทรามสงวนนวลหง
พลางคลึงเคล้าเล้าโลมนางโฉมยง ประคององค์อุ้มแอบแนบนิทรา
ตระกองกรช้อนชมภิรมย์รื่น ถนอมชื่นเชยชิดขนิษฐา
ปทุมมาลย์บานแย้มแกมผกา ภุมราร่อนเคล้าเสาวคนธ์
สุนีบาตฟาดเปรี้ยงเสียงสนั่น พิลึกลั่นโลกาโกลาหล
พอฟ้าแลบแปลบสว่างกลางอัมพน[๖] เป็นสายฝนฟุ้งฟ้าสุธานอง
เมื่อแรกเริ่มเดิมรักประจักษ์รส เห็นโสฬส[๗]ลิบลิบกระซิบสนอง
นางนบนอบชอบเชิงละเลิงลอง กรประคองชื่นชิดสนิทใน
นางรู้สึกนึกวิตกเอ๊ะนกแก้ว หายเสียแล้วแลไม่เห็นเป็นไฉน
พระว่าพี่นี้แล้วแก้วกลอยใจ นางซักไซ้ซํ้าถามตามสงกา
พระชี้แจงแจ้งจิตสนิทสนอม ไม่หายหอมห่างเหเสน่หา
จวนจะแจ้งแปลงกายกลายกายา เป็นปักษาขึ้นจับอยู่กับคอน
ครั้นคํ่าแล้วแก้วกลายเป็นชายชื่น สำราญรื่นร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
ข้าหลวงเหล่าสาวสุรางค์ที่นั่งนอน ผู้ใดห่อนเห็นเล่ห์เสน่ห์ใน ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์จินดามาถึงบ้าน ไม่พบพานอนุชานํ้าตาไหล
เพราะนึกแหนงแคลงพี่จึงหนีไป เหลืออาลัยระลึกแล้วตรึกตรา
ให้เกรงบุญจุลจักรศักดิ์กระษัตริย์ เธอพรากพลัดเผ่าพงศ์พระวงศา
สันโดษเดียวเที่ยวเร่อยู่เอกา ไม่รู้ว่าวงศ์วานประการใด
เมื่อแรกพามาเล่าเราไม่แจ้ง ว่าศักดิ์แห่งสุริย์วงศ์พระองค์ไหน
พิเคราะห์ดูกุมารเมื่อนานไป คงจะได้สืบกระษัตริย์ในปัถพี
จำจะไปสืบถามถึงความต้น ที่ตำบลบ้านป่าพนาสี
ให้พบปะพระชนกชนนี พระอยู่ที่นัคเรศประเทศใด
แล้วจะคิดติดตามทรามสวาท พบหน่อนาถจะได้แจ้งแถลงไข
ด้วยทำผิดคิดชอบประกอบไว้ จึงจะได้พึ่งพาบารมี ฯ
๏ แล้วเคี้ยวยาทากายกลายเป็นนก ขยับยกปีกหางอย่างปักษี
พอแดดอ่อนร่อนเร่ขึ้นเมฆี จรลีลอยฟ้านภาลัย
สังเกตจำตำบลแต่หนหลัง ตรงไปยังบ้านป่าที่อาศัย
ครั้นคํ่าค้างกลางวันรีบดั้นไป ถึงบ้านไร่ที่มาปะพระกุมาร
เห็นที่อยู่ดูแลแน่ในจิต ยิ่งขุกคิดถึงพระองค์แล้วสงสาร
จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์เดินตามธาร เข้าบ้านพรานพร้อมหน้าชาวป่าดง
ต่างซักถามพราหมณ์บอกเราออกบวช มาเที่ยวสวดสิกขาป่าระหง
แล้วหยุดนั่งพรั่งพร้อมพรานล้อมวง เจ้าพราหมณ์สงสัยถามไปตามแคลง
แต่ก่อนเก่าชาวบ้านท่านทั้งหลาย ลูกหลานหายหรือไม่จะใคร่แจ้ง
ระลึกดูผู้ใดทำไร่แตง จงแสดงจะได้เล่าให้เจ้าฟัง
ฝ่ายอีแตแม่อ้ายตันตาพรานเพิก ฟังลำเลิกรำลึกตามเนื้อความหลัง
จึงว่าคราวเจ้าประเทศนิเวศน์วัง มาอยู่ทั้งมเหสีเธอมีครรภ์
ครั้นมีลูกผูกแหวนข้างแขนขวา ทำเปลผ้าผูกไว้ในไพรสัณฑ์
ไปตักน้ำพรมแตงช่วยแรงกัน กุมารนั้นสูญหายไปหลายปี
พอข้าเฝ้าเสนามาตามรับ เสด็จกลับไปบำรุงซึ่งกรุงศรี
เราเลี้ยงดูภูวไนยพลอยได้ดี ตั้งเป็นที่นายบ้านขุนพรานไพร
ซึ่งท่านถามความต้นแต่หนหลัง ได้ยินมั่งหรือเห็นเป็นไฉน
จะจดจำนำข่าวลูกท้าวไท จงบอกให้แจ้งจิตในกิจจา
เจ้าพราหมณ์ว่าถ้าเราขึ้นเฝ้าท้าว จะแจ้งข่าวทรงยศโอรสา
ท่านเลี้ยงดูภูธรแต่ก่อนมา จงช่วยพาเราไปเฝ้าเจ้ากรุงไกร
พรานทมิฬยินดีว่าอีพ่อ รางวัลพอแล้วเจ้าพราหมณ์หามไมไหว
อย่ารอรั้งนั่งช้าจะพาไป แล้วเรียกไพร่ตะพายย่ามมาตามที
ออกเดินทางกลางย่านหยุดบ้านป่า ได้สิบห้าวันรุ่งถึงกรุงศรี
เวลาเฝ้าเข้าหาเสนาบดี พร้อมอยู่ที่พระโรงรัตน์ชัชวาล ฯ
๏ จะกลับกล่าวเจ้าแผ่นดินอินณุมาศ อยู่แท่นทองห้องปราสาทราชฐาน
นิมิตฝันวันจะรู้เรื่องกุมาร ว่าพวกพรานชูช่วงดวงมณี
มาถวายฝ่ายพระองค์ก็ทรงรับ กระจ่างจับแจ่มพระหัตถ์ด้วยรัศมี
แล้วเคลื่อนคล้อยลอยรอบขอบบูรี มาอยู่ที่รอบฉัตรเป็นอัศจรรย์
พอรุ่งเช้าท้าวให้โหราเฒ่า เข้ามาเฝ้าเล่าตามเนื้อความฝัน
โหรหารคูณทูลความในสามวัน ข่าวพงศ์พันธุ์นั้นจะมาถึงธานี
พระจอมวังฟังคำให้บำเหน็จ แล้วเสด็จออกพลับพลาหลังคาสี
พร้อมพฤฒาข้าบาทราชกระวี ขุนเสนีทูลความพราหมณ์จินดา
ได้ทราบข่าวราวเรื่องโอรสรัก ว่ายักษ์ลักเอาไปไว้ในคูหา
กรุงกระษัตริย์ตรัสถามตามสงกา พราหมณ์จินดาทูลความตามทำนอง
ว่าเดิมกุมภัณฑ์พาข้าไปไว้ กับหน่อไทได้เห็นกันเป็นสอง
ขุนยักษ์ใช้ให้เลี้ยงรักเพียงน้อง มีผ้าทองทำอู่ให้กุมาร
ธำมรงค์วงเพชรเจ็ดกะรัต ผูกพระหัตถ์เบื้องขวาน่าสงสาร
จนใหญ่กล้าข้าแถลงให้แจ้งการ ว่าขุนมารลักพาเอามาไว้
จึงลวงล่อขอวิชาพญายักษ์ สิทธิศักดิ์ทรงเวทตามเพศไสย
รู้ดำดินบินถาสุราลัย ขุนมารให้ชื่อข้าจินดาพราหมณ์
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ ได้เรียนจบมนตร์เวทไม่เข็ดขาม
ได้ท่วงทีหนีกุมภัณฑ์มันก็ตาม จนถึงความมรณานิคาลัย
หน่อกระษัตริย์พลัดข้าบนอากาศ ต่างแคล้วคลาดมิได้เห็นเป็นไฉน
เที่ยวติดตามถามข่าวถึงท้าวไท จงทราบใต้บาทบงสุ์พระทรงธรรม์ ฯ
๏ พระฟังข่าวราวเรื่องโอรสราช บรมนาถเห็นจริงทุกสิ่งสรรพ์
แหวนจินดาผ้าทองของสำคัญ เป็นแม่นมั่นมิได้แหนงแคลงพระทัย
จึงบัญชาว่าเจ้าพราหมณ์มีความชอบ จะประกอบก่อเกื้อเหมือนเนื้อไข
จะตามติดคิดอ่านประการใด จึงจะได้อนุชามาธานี
แล้วตรัสถามพราหมณ์พฤฒาโหราราช ให้คิดคาดคูณชะตาในราศี
แต่หายไปได้เสร็จสิบเจ็ดปี ประเดี๋ยวนี้อยู่หนตำบลใด
พระโหรดูรู้ความตามตำรับ น้อมคำนับทูลแจ้งแถลงไข
ขอเดชะพระโอรสยศไกร เสด็จไปได้คู่ทิศบูรพา
อยู่สำนักยักษ์พวกผีเสื้อ สตรีเชื้อสูงศักดิ์ช่วยรักษา
อีกหนึ่งถึงราหูชูชะตา[๑] จะคืนมานัคเรศนิเวศน์วัง
พระฟังคำทำนายค่อยคลายเศร้า ด้วยโหรเฒ่าทายแน่มาแต่หลัง
จึงเอื้อนอรรถตรัสความให้พราหมณ์ฟัง เมื่อคราวครั้งตกยากจากธานี
ทั้งเสียบุตรสุดสลดกำสรดโศก แสนวิโยคยากเข็ญปิ้มเป็นผี
สองปีครึ่งจึงจะมาถึงธานี ประเดี๋ยวนี้เจ้าพราหมณ์นำความมา
ได้เห็นเจ้าเท่าเห็นโอรสราช จะหมายมาดเหมือนหนึ่งวงศ์เผ่าพงศา
จงอยู่คอยในบูรีด้วยปรีดา เมื่อน้องมาจะได้พบประสบกัน ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมก้มสิโรตม์ ซึ่งทรงโปรดชุบย้อมกระหม่อมฉัน
ขอบพระคุณกรุณาสารพัน แต่ทุกวันนี้วิตกในอกใจ
จึงขอตามทรามสวาทราชโอรส ว่าทรงยศอยู่ประเทศนิเวศน์ไหน
จะทูลความตามประสงค์จำนงใจ เชิญหน่อไทเสด็จมายังธานี
พระฟังพราหมณ์ความรักเห็นหนักแน่น มิให้แค้นเคืองข้องจะหมองศรี
จึงตรัสว่าถ้าไม่อยู่ในบูรี พ่อจะกรีฑาพลสกลไกร
สักสิบหมื่นพื้นชำนาญในการศึก ตามจะนึกนำพลไปหนไหน
เกิดวิบัติขัดขวางเป็นอย่างไร ก็จะได้แก้กันอันตราย
เจ้าพราหมณ์ว่าถ้าดำเนินเดินแสวง ทุกเขตแขวงค้นคว้าช้าใจหาย
ข้าเหาะได้ไปเที่ยวผู้เดียวดาย แสนสบายไพรีไม่บีฑา
แล้วกลับแกล้งแปลงกายกลายเป็นนก ประคองยกปีกประนมก้มเกศา
พลางเผ่นโผนโจนบินขึ้นเมฆา ตรงไปสู่บูรพาพนาลัย ฯ
๏ ปางองค์ท้าวเจ้าบูรินทร์อินณุมาศ ทั้งอำมาตย์มาตยาอัชฌาสัย
เห็นศักดิ์สิทธิ์ฤทธิพราหมณ์บินตามไป หมายจะได้โอรสยศยง
ต่างชื่นช่วยอวยพรบวรสวัสดิ์ ทั้งกระษัตริย์ชื่นชมสมประสงค์
แสนเสนาข้าบาทญาติวงศ์ คิดคอยองค์หน่อไทมิได้วาย ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์สิงหไกรภพ ได้คู่สบสมประสงค์จำนงหมาย
เฝ้าเชยซิดพิสวาสไม่คลาดคลาย กลางวันกลายเป็นนกแก้วแจ้วเจรจา
ครั้นกลางคืนชื่นชมภิรมย์รัก อยู่เมืองยักษ์จะประมาณนานนักหนา
ไม่เริดร้างห่างเหทุกเวลา สร้อยสุดาโฉมยงเจ้าทรงครรภ์
ถึงคราวเคราะห์เพราะจะพรากจากปราสาท นุชนาฏหลับสนิทนิมิตฝัน
ว่าเผยแกลแลดูพระสุริยัน อยู่บนบัญชรชื่นนางกลืนไว้
พอรู้สึกดึกสามยามสงัด ศรีสวัสดิ์นึกพรั่นประหวั่นไหว
ปลุกพราหมณ์น้อยค่อยเล่าให้เข้าใจ เหมือนที่ในความฝันบรรยาย
พระสวมสอดกอดประทับแล้วรับขวัญ แม่โฉมยงทรงครรภ์เหมือนมั่นหมาย
พระตรัสหยอกดอกฟ้าน่าเสียดาย จะเคลื่อนคลายเสียแล้วนะแก้วตา
นางผลักพลิกหยิกพระหัตถ์น่าบัดสี ฉันไม่มีท้องมาทายน่าขายหน้า
แม้นเหมือนคำรำพันจำนรรจา จะเอาหน้าไปแฝงไว้แห่งใด
พระบิตุรงค์คงสังหารผลาญชีวิต โอ้พลั้งผิดคิดขึ้นมาเลือดตาไหล
สะอื้นอ้อนซ่อนหน้าโศกาลัย พระชลนัยน์ซึมซาบอาบพักตรา
พระปลอบพลางทางเช็ดชลเนตร อย่าเทวษหวาดจิตขนิษฐา
แม้นตัวพี่มิตายวายชีวา ไม่ทิ้งแก้วแววตาให้อาวรณ์
แม้นม้วยมอดวอดวายจะตายด้วย เป็นเพื่อนม้วยโฉมฉายสายสมร
แม้นจะอยู่สู้ฤทธิ์พระบิดร ชาวนครทั้งสิ้นจะนินทา
ถ้าหาไม่ใจพี่ไม่หนีหลบ จะรุกรบรอนราญผลาญยักษา
นี่ขัดสนจนจิตด้วยบิดา คิดจะพาเทวีลอบหนีไป
เป็นนกแก้วแล้วถึงจะพบพักตร์ ไม่รู้จักนวลหงอย่าสงสัย
หรือณรงค์สงครามก็ตามใจ จะลุยไล่หักดิบเสียพริบตา
นางฟังคำจำพรากจากนิเวศน์ พระชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
โอ้สงสารมารดรกับบิดา กรุณาลูกรักนี้หนักครัน
ถึงผิดพลั้งอย่างไรไม่ถือโทษ มีแต่โปรดชุบย้อมถนอมขวัญ
ได้เป็นสุขทุกเวลาทิวาวัน ยังมิทันแทนพระคุณมาวุ่นวาย
แม้นสงครามพราหมณ์ฆ่าบิดาม้วย จะตายด้วยภูวนาถเหมือนมาดหมาย
แม้นบิดาฆ่าพราหมณ์ถึงความตาย จะวอดวายชนมาด้วยสามี
โอ้พระคุณทูลกระหม่อมของลูกเอ๋ย ลูกไม่เคยจากบาทบทศรี
สุดจะละพระชนกชนนี นางโศกีกำสรดสลดใจ
พระโอบอุ้มจุมพิตสนิทสนอม งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
จะขืนอยู่บูรีแม้นมิไป ก็เห็นไม่พ้นพระราชอาชญา
อย่าหนักหน่วงดวงใจไปกับพี่ อยู่บูรีนคเรศของเชษฐา
ทำกระท่อมล้อมรั้วปลูกถั่วงา ตามประสายากไร้ไม่ไกลกัน
จึงจัดแจงแต่งกายสายสมร จะรีบจรจวนแจ้งพระสุริย์ฉัน
แล้วอุ้มองค์ลงจากแท่นสุวรรณ นางทรงกันแสงสะอื้นกลืนนํ้าตา
จะจากวังดังในใจจะขาด จำไกลบาทบิตุรงค์เผ่าพงศา
เพราะทำชั่วกลัวพระราชอาชญา นางโศกากราบก้มบังคมคัล
ทูลกระหม่อมจอมโลกของลูกแก้ว จำคลาดแคล้วมูลิกาเหมือนอาสัญ
เคยขึ้นเฝ้าเช้าเย็นไม่เว้นวัน พลางทรงกันแสงไห้อาลัยลาญ
โอ้ชาตินี้มีกรรมจะจำจาก ต้องพลัดพรากจากนิเวศน์ประเทศสถาน
จะวายวุ่นขุ่นเคืองทั้งเมืองมาร แสนสงสารสาวสนมกรมใน
จะง่วงเหงาเศร้าสร้อยพลอยสลด โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
จะแลลับนับปีแต่นี้ไป จะมิได้เห็นสุรางค์นางทั้งปวง
เคยเกล้าจุกตุ๊กตาพูดจาเล่น จะวายเว้นเห็นนางห่างวังหลวง
ถอนฤทัยให้สลดกำสรดทรวง ยิ่งหนักหน่วงห่วงใยอาลัยวอน
พระอุ้มองค์นงลักษณ์สะพักกอด ประสานสอดสายทรวงดวงสมร
กลัวคนตื่นกลืนยาเป็นวานร อุ้มบังอรเดินเลยมาเกยลา
เหาะทะยานผ่านทวีปเข้ากลีบเมฆ ลอยวิเวกหวาดจิตขนิษฐา
นํ้าค้างพรมลมเชยรำเพยพา ค่อยเคลื่อนคลาคลาดคลายสบายองค์
พระโอบอุ้มจุมพิตสนิทแนบ นางเอียงแอบอายจิตพิศวง
ลับนิเวศน์เขตแคว้นถึงแดนดง ยิ่งแสนสงสารสะอื้นกลืนนํ้าตา
จะแลซ้ายสายเมฆวิเวกจิต ให้หวาดหวิดว้าเหว่ในเวหา
จะเหลียวกลับลับปราสาทหวาดวิญญาณ์ จะแลขวาขวัญหายไม่วายครวญ
พระปลอบนางพลางพลอดกอดประทับ ภิรมย์รับขวัญน้องประคองสงวน
นางพรายพริ้มยิ้มเยื้อนเบือนกระบวน พระชี้ชวนชมฟ้าดาราราย
วงพระจันทร์นั้นข้างแรมไม่แจ่มส่อง แต่พักตร์น้องส่องเหมือนดังเดือนหงาย
นางพลิ้วพลิกหลีกเลี่ยงอ่อนเอียงอาย ค่อยสบายมาในเมฆวิเวกใจ
จนรุ่งแจ้งแสงสว่างกระจ่างพักตร์ กลัวพวกยักษ์จะมาพบหลบไม่ไหว
ค่อยเคลื่อนคลาพานางมากลางไพร ริมเขาใหญ่หยุดหย่อนผ่อนสำราญ
กลับเป็นพราหมณ์ตามเคยเชยชมชื่น ประพาสพื้นภูมิจังหวัดพนัสสถาน
ระรื่นร่มลมเชยรำเพยพาน ดอกไม้บานเบิกกลิ่นรวยรินโรย
หอมระรื่นชื่นชายแต่สายหยุด สงสารนุชนึกถึงสวนให้หวนโหย
หอมจันทน์อินกลิ่นโศกลมโบกโบย ทั้งยมโดยดอกดวงเป็นพวงงาม
รสสุคนธ์มณฑาจำปาเทศ การะเกดกางกลีบเป็นครีบหนาม
เลียบพนมชมเพลินนางเดินตาม มะไฟเฟืองเหลืองอร่ามสุกงามงอม
ทั้งเงาะงับพลับพลวงเป็นพวงห้อย นี่แน่น้อยหน่าขนุนกลิ่นกรุ่นหอม
ละมุดม่วงพวงมะปริงดูกิ่งค้อม พระโน้มน้อมนางปลิดที่ติดพวง
แล้วหยุดยั้งนั่งชะง่อนสิงขรเขา ใต้ร่มรังบังเงาภูเขาหลวง
เสวยผลไม้เล่นพอเย็นทรวง เที่ยวชมห้วงหุบเขาลำเนาธาร
เป็นห้องถํ้านํ้าพุทะลุลั่น ไหลกระชั้นกระโชกฟาดฉะฉาดฉาน
ทั้งสององค์สรงนํ้าเล่นสำราญ ลงท่องธารธาราเก็บมาลี
ดูลอยเลื่อนเกลื่อนกลาดประหลาดอย่าง มีต่างต่างเหลืองแดงสดแสงศรี
กระจับจอกดอกอุบลจงกลนี บัวหลวงมีโกมุทบุษบัน
บ้างบานตูมชุ่มชื่นพระยื่นหยิบ แกล้งกระซิบสูบกลิ่นนางผินผัน
ชมปลาว่ายรายเรียงมาเคียงกัน นางนวลจันทร์แจ่มงามสมนามนวล
ปลาเนื้ออ่อนอ่อนกายขึ้นว่ายเกลื่อน ไม่อ่อนเหมือนเนื้อน้องประคองสงวน
นางคมค้อนงอนงามตามกระบวน ต่างยั่วยวนหยอกหยิกกันซิกซี้
นางอาบองค์สรงสนานสำราญรื่น พระชวนชื่นฉุดหัตถ์ขึ้นขัดสี
นางหลีกเลี่ยงเมียงชะม้ายว่ายวารี กระทุ่มหนีหน่อไทเธอไล่ทัน
นางลัดแลงแฝงบัวบังตัวลับ พระโจมจับเลี้ยวลัดสะบัดผัน
แล้วว่ายเรียงเคียงรอเคล้าคลอกัน เกษมสันต์สรงนํ้าในลำธาร
ต่างแช่มชื่นขึ้นนั่งร่มรังสูง ฝูงนกยูงเบญจวรรณร้องขันขาน
อดบรรทมลมเชยรำเพยพาน ผ่อนสำราญเรียงบรรทมในร่มรัง
จิ้งหรีดหริ่งกิ่งไม้เรไรร้อง ประสานซ้องเซ็งแซ่ดังแตรสังข์
ระรื่นเรื่อยเฉื่อยลมบรรทมฟัง วิเวกวังเวงวับเลยหลับไป ฯ
๏ จะกล่าวเรื่องเมืองมารทหารพร้อม พวกนั่งป้อมล้อมวงไม่สงสัย
ทั้งแสนสาวท้าวนางพวกข้างใน ครั้นอุทัยไขสว่างกระจ่างตา
ไม่เห็นนุชบุตรีที่บรรจถรณ์ นกที่คอนนั้นก็หายต่างย้ายหา
บ้างไปดูลมูลกิจพระบิดา อสุราร้อนพระทัยดังไฟกาล
รีบมาห้องทองที่บุตรีอยู่ เที่ยวค้นดูทั่วปราสาทราชฐาน
ไม่พบปะพระธิดายุพาพาล เจ้ากรุงมารดังจะดิ้นสิ้นชีวี
ระทวยองค์ลงบนแท่นแสนสลด โศกกำสรดทั้งพระมเหสี
เสียพระทัยในอารมณ์ไม่สมประดี ซบสัญญีกายนิ่งไม่ติงองค์
พวกท้าวนางต่างประคองสองกระษัตริย์ บ้างนวดพัดเอาสุคนธ์มาโสรจสรง
ค่อยพลิกฟื้นฝืนพระทัยมิได้ตรง กันแสงทรงเศร้าจิตถึงธิดา
ไม่มีใครอ้ายแก้วแล้วก่อเหตุ มาแปลงเพศปลอมรักเป็นปักษา
กูแปลกหูอยู่แต่วันได้มันมา เห็นพูดจาลาดเลาจะเจ้าชู้
หลงเชื่อฤทธิ์คิดเห็นว่าเป็นนก จึงเจ็บอกอัปยศต้องอดสู
ถึงดำดินบินบนไม่พ้นกู อ้ายเจ้าชู้กูจะทำให้หนำใจ
แล้วเดินด่าข้าเฝ้าพวกเถ้าแก่ ไม่ดูแลละนางไปข้างไหน
ให้เที่ยวถามความดูว่าผู้ใด จะรู้เห็นเป็นใจไม่ได้ความ
ยิ่งคั่งแค้นแน่นอกให้หมกมุ่น ร้องเรียกขุนโหรยักษ์มาซักถาม
จงเร่งดูผู้ร้ายหมายจะตาม ในเลขยามยังจะทันหรือฉันใด
หนึ่งผู้ร้ายชายชู้ลูกกูนั้น เป็นเผ่าพันธุ์พงศ์เพศประเทศไหน
หนึ่งลูกน้อยสร้อยสุดาที่คลาไคล จะคืนได้หรือจะสูญคิดคูณดู
โหรรับสั่งตั้งมหาชะตานับ อาทิตย์ทับภุมมาถึงราหู
จึงทูลความตามตำราของตาครู อันชายชู้เชื้อกระษัตริย์สวัสดี
เป็นมนุษย์ยุทธนาอานุภาพ อรินทร์ราบร้ายกาจดังราชสีห์
ไปทางทิศทักษิณถิ่นหรดี แต่ยามนี้มิให้ตามยามพระกาฬ
แม้นตามไปได้พบจะรบสู้ จะเสียหมู่มาตยาโยธาหาญ
อันโฉมยงองค์ธิดายุพาพาล ต่อเนิ่นนานนางจะมายังธานี ฯ
๏ พนาสูรฟังทูลกระทืบแท่น กูแสนแค้นมันพาธิดาหนี
ตามไปจับสับฟันเสียวันนี้ แล้วท้าวตีกลองศึกเสียงครึกครื้น
พวกรากโษส[๑]โกฏิแสนถือแหลนหลาว แกว่งทวนง้าวอ้วนลํ่าดำทะมื่น
ต่างแบกขอนค้อนกำซาบหอกดาบปืน มาเพียบพื้นพาราหน้าพระลาน
เจ้ากรุงยักษ์ศักดาบัญชาสั่ง ให้ตามทั้งทั่วไปในไพรสาณฑ์
แม้นประสบพบมันประจัญบาน พวกยักษ์มารมึงล้อมให้พร้อมกัน
กูไปถึงจึงจับสัประยุทธ์ อ้ายมนุษย์กูจะฆ่าให้อาสัญ
แต่ลูกน้อยสร้อยสุดาวิลาวัณย์ จะรับขวัญนัยนามาธานี
เสนารับขับพลมากล่นเกลื่อน เที่ยวลอยเลื่อนแลหาทุกราศี
เที่ยวค้นคว้าป่าดงในพงพี จับหมูหมีช้างเสือฉีกเนื้อกิน
บ้างขึ้นค้นบนเขาเหล่าละเมาะ ทุกแก่งเกาะยมนาชลาสินธุ์
บ้างค้นไปในนํ้าบ้างดำดิน อสุรินทร์แยกย้ายไปหลายทาง
แต่พวกหนึ่งถึงลำเนาภูเขาหลวง ลงในห้วงหุบชะง่อนสิงขรขวาง
เห็นพราหมณ์นอนกรตระกองประคองนาง ขามระคางคิดว่าตื่นหยุดยืนมอง
เขม้นดูรู้ว่าธิดาท้าว เห็นจะหนาวเหนื่อยกำลังลงทั้งสอง
จะจับตัวกลัวผิดคิดตรึกตรอง เรียกพวกพ้องไพร่พลล้อมต้นรัง ฯ
๏ เจ้าพราหมณ์ตื่นฟื้นองค์คว้านงลักษณ์ เห็นพวกยักษ์โยธาพร้อมหน้าหลัง
จะผลาญทัพรับรองลองกำลัง จึงตรัสสั่งสร้อยสุดาวิลาวัณย์
เวลานี้รี้พลมาล้นหลาม จะสงครามเข่นฆ่าให้อาสัญ
แม่ยืนอยู่ดูผัวอย่ากลัวมัน จะป้องกันมิให้เข้าใกล้กาย
แล้วแผลงทำอำนาจประกาศก้อง เหวยพวกพ้องอสุรินสิ้นทั้งหลาย
ขืนล้อมอยู่กูจะล้างให้วางวาย อย่าใกล้กรายกลับไปเสียให้พ้น
พวกนายกองร้องว่าเหวยมนุษย์ ลักพระบุตรีไว้ในไพรสณฑ์
ไม่เกรงศักดิ์ยักษ์ร้ายจะวายชนม์ พลางขับพลแทรกซ้อนเข้ารอนราญ
พระรบรับจับยักษ์หักแขนขา ชิงสาตราเร็วรวดหวดประหาร
เที่ยวลุยไล่ไพร่พลไม่ทนทาน ถอนต้นตาลตีตายลงก่ายกัน
ที่เหลือตายพรายพรัดกระจัดหนี พระตามตีแตกไปในไพรสัณฑ์
จนโพล้เพล้เวลาจวนสายัณห์ เห็นกุมภัณฑ์กลับหลังประดังมา
เสียงครึกครื้นหมื่นแสนแน่นอากาศ ดูเกลื่อนกลาดตามติดทุกทิศา
ชวนโฉมงามทรามเชยเสวยยา เป็นนกแก้วแล้วก็พากันบินไป
ถึงพบปะอสุรีฝูงวิหค คิดว่านกแดนดงไม่สงสัย
พอมืดคํ่าคลํ้าฟ้านภาลัย เห็นยักษ์ไล่ติดพันกระชั้นมา
กลัวจะหนีไม่พ้นบนอากาศ ดูเกลื่อนกลาดคึกคักมานักหนา
ค่อยรอเรียงเคียงสมรรีบร่อนมา ลงจับค่าคบไม้พระไทรทอง
พวกโยธามาตามอร่ามคบ นกแก้วซบแฝงฟังอยู่ทั้งสอง
ต่างเดินไปไพร่นายเป็นก่ายกอง พระแนบน้องมองดูอสุรา
จนเงียบเสียงเที่ยงคืนชื่นนํ้าค้าง ปักษากางปีกปิดขนิษฐา
ครั้งรุ่งแจ้งแสงสว่างกระจ่างตา หมายทิศาทักษิณรีบบินไป
ได้เจ็ดวันบรรลุถึงเขาเขียว สินแรงเรี่ยวร่อนมาลงอาศัย
กินมวกผาทากายสบายใจ เป็นคนได้ดังประสงค์ชวนนงคราญ
เราหยุดหย่อนผ่อนพักเสียสักครู่ เห็นสิ้นหมู่อสุราโยธาหาญ
เข้าใต้ต้นมณฑาศิลาลาน แสนสำราญร่มรื่นชื่นอารมณ์
สไบทองรองนอนขอนเขนย ถนอมเชยชื่นชิดสนิทสนม
นางนบนอบหมอบเมียงเคียงบรรทม ระรื่นร่มเรื่อยหลับระงับไป ฯ
๏ สร้อยสุดานารีศรีสวัสดิ์ นางกระษัตริย์ขัตติยาอัชฌาสัย
ค่อยเลื่อนองค์นงลักษณ์หักกิ่งไม้ มาโบกให้ภัสดาประสาจน
หวนระลึกนึกคนึงถึงนิเวศน์ พระชลเนตรหยดย้อยดังฝอยฝน
โอ้อกเอ๋ยเคยอยู่ในไพชยนต์ มาต้องทนแดดลมระทมทวี
โอ้เสียดายไร้ศักดิ์ด้วยรักผัว เพราะเสียตัวมัวหมองจนต้องหนี
เห็นไม่พ้นพลสกัดทั้งปัถพี แม้นสามีม้วยหมายจะวายปราณ
โอ้เจ้าพราหมณ์ความรักน้องหนักยิ่ง ไม่ทอดทิ้งห่างองค์น่าสงสาร
สะอื้นพลางนางประณตบทมาลย์ ทั้งอยู่งานโบกปัดคอยพัดวี ฯ
๏ จะกล่าวเพชพระยาธร[๒]สัญจรป่า ผูกชฎาธารถือเหมือนฤๅษี
กุมพระขรรค์อันเป็นเพชรเหน็บเตร็จตรี ใครฆ่าตีชีวันไม่บรรลัย
กระษัตริย์มีสี่ตาจึงฆ่าม้วย ไม่อยู่ด้วยผู้หญิงสิ่งสงสัย
เที่ยวค้นหานารีผลเดินด้นไป เสียงคนไอแอบอ้อมเดินด้อมมอง
เห็นผู้หญิงพิงผู้ชายดีร้ายผัว งามยังชั่วโฉมฉวีไม่มีหมอง
เป็นสาวแส้แลล้วนนวลละออง แก้มก็ผ่องผิวพรรณดังจันทรา
ละเลิงเล็งเพ่งพิศให้คิดรัก งามกว่ามัคลีผลต้นพฤกษา
คิดเชื่ออิทธิฤทธิ์พระขรรค์กันกายา หมายจะฆ่าผัวเสียเอาเมียไป
จึงเป่ายาอาคมสะกดผัว ให้เมามัวไสยาสน์ไม่หวาดไหว
แต่นางฟื้นชื่นโฉมประโลมใจ ตรงเข้าใกล้แกล้งถามตามสงกา
ดูก่อนเจ้าเยาวลักษณ์พักตร์แฉล้ม ไยมาแรมนอนอยู่ในภูผา
นั่นผัวหรือชื่อไรไปไหนมา อย่าทำหน้าเง้างอดนั่งกอดมือ
นางตกใจไหวหวาดประหลาดจิต นี่นักสิทธ์หรือคนธรรพ์พระขรรค์ถือ
พลางปลุกผัวมัวละเมอเสียงเอออือ ฉุดข้อมือก็ไม่ฟื้นตื่นพระกาย
รู้ว่าถูกหยูกยานํ้าตาตก สะอื้นอกองค์สั่นมิ่งขวัญหาย
บอกว่าผัวกลัวจะล้างให้วางวาย คิดอุบายบอกความตามปัญญา
เจ้าพราหมณ์นี้พี่ชายมิใช่ผัว เสียเมืองตัวมาในไพรพฤกษา
ลุกไม่ขึ้นมึนเมื่อยเหน็ดเหนื่อยมา จึงอุตส่าห์ปรนนิบัตินั่งพัดวี
ท่านผู้เดียวเที่ยวมามีอาวุธ ยักษ์มนุษย์นาคหรือเป็นฤๅษี
แม้นทรงศีลจินดาจงปรานี ช่วยให้พี่พราหมณ์ฟื้นจะชื่นชม
พระยาธรห่อนรู้เท่าผู้หญิง หมายว่าจริงจะคิดสนิทสนม
เสน่หาอาลัยใจนิยม จะใคร่ชมเชยชิมให้อิ่มใจ
จึงว่าเจ้าเล่ายังกำลังสาว พึ่งรุ่นราวไร้มิตรพิสมัย
พี่นี้อยู่ผู้เดียวเปลี่ยวฤทัย ไม่มีใครคู่ครองต้องวิญญาณ์
มาเห็นเจ้าเข้านี่ฟ้าผี่[๓]เถิด วิไลเลิศเหลือรักน้องนักหนา
จะพาไปไว้คีรีของพี่ยา อยู่ห้องใหม่คูหาสถาวร
จะกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงดูเป็นคู่ชื่น สำราญรื่นร่วมสุวรรณบรรจถรณ์
เสวยทิพย์ดิบสุกไม่ทุกข์ร้อน ฤทธิรอนรบสู้ไม่รู้ตาย
อันคนธรรพ์คันธรรพเทพบุตร เกรงอาวุธของพี่ต้องหนีหาย
อันแก้วเตร็จเพชรพระขรรค์ถือกันกาย แต่พี่ชายเจ้าจะฟาดคงขาดรอน
ไปด้วยพี่ที่อยู่ยอดภูผา ล้วนศิลาเนาวรัตน์ประภัสสร
ต้นไม้ดอกออกช่ออรชร หอมขจรจอมผาทั้งตาปี
พี่ชายเจ้าเราสะกดสลดหลับ ก็เปรียบกับกเฬวรากซากศพผี
อย่าเป็นห่วงบ่วงใยไปดีดี พอราตรีพี่ชายจะคลายมนตร์ ฯ
๏ นางฟังคำสำคัญให้ตันจิต เป็นสุดคิดสารพัดจะขัดสน
จึงกล่าวแกล้งแสร้งเสด้วยเล่ห์กล ฉันสองคนพี่น้องร่วมท้องกัน
จะทิ้งพี่มีผัวเหมือนชั่วช้า ถึงชีวาวอดวายไม่ผายผัน
แม้นเมตตาพาพี่เพื่อนชีวัน ไปด้วยกันก็ไม่ขัดหัทยา
พระยาธรอ่อนจิตพิศวาส จึงว่ามาตรแม้นจะใคร่ได้เชษฐา
เป็นใจด้วยก็จะช่วยแก้มนตรา พาไปอยู่คูหาใกล้นารี
แต่รักนุชสุดที่รักเหลือหนักหน่วง อย่าห้ามหวงเสน่หามารศรี
ให้เห็นจริงสิ่งสัตย์สวัสดี จะปลุกพี่พาไปเหมือนใจปอง
พลางเข้าใกล้ไล่คว้าชายผ้าห่ม ขอเชยชมโฉมเฉลาอย่าเศร้าหมอง
นางหวีดวิ่งทิ้งผ้าสไบทอง กรประคองกอดองค์พะวงพะเวียน
พระยาธรวอนว่านิจจาเอ๋ย กระไรเลยลอดลัดฉวัดเฉวียน
เชิญหยุดยั้งนั่งใต้ต้นไทรเตียน ศิลาเลี่ยนลดหลั่นเหมือนบัลลังก์
นางเสแสร้งแกล้งว่ามีอาวุธ ฉันกลัวสุดที่จะเถือเอาเนื้อหนัง
ถือศัสตราหาผู้หญิงขันจริงจัง จะให้นั่งใกล้ตัวฉันกลัวตาย
แม้นรักจริงทิ้งขว้างวางอาวุธ จึงจะหยุดอย่างประสงค์จำนงหมาย
พระยาธรร้อนจิตทั้งคิดอาย จึงว่าสายสุดชีวาอย่าปรารมภ์
ความรักนางวางมหาเทพาวุธ ให้นางหยุดจะได้ชิดสนิทสนม
นางแกล้งล่อพอให้ได้นิยม ไปถึงร่มไม้ชัฏเลี้ยวลัดมา
หยิบพระขรรค์กัลเม็ดตรีเพชรได้ ค่อยดีใจโฉมฉายถือซ้ายขวา
แล้วแอบองค์นงลักษณ์ซบพักตรา พอพระยาธรเดินเมินมาเคียง
ค่อยแอบองค์ทรงฟันด้วยพระขรรค์เพชร ถูกคอเด็ดกระเด็นดิ้นสุดสิ้นเสียง
เข้าสับทอนกรกายขาดรายเรียง ก็สุดเสียงลงดิ้นสิ้นชีวัน
ด้วยเทวีสี่ตาเทวาสาป จึงได้ปราบเพชพระยาธรอาสัญ
มนตร์สะกดปลดปลิดไม่ติดพัน พราหมณ์น้อยนั้นพลิกฟื้นตื่นตกใจ
เห็นโฉมยงทรงพระขรรค์ฟาดฟันสับ วิ่งมาจับหัตถ์ห้ามตามสงสัย
นางทูลความตามจริงทุกสิ่งไป เมียแก้ไขคิดล้างให้วางวาย
แล้ววันทาฝ่าธุลีหยิบตรีเตร็จ พระขรรค์เพชรเจ็ดคมประนมถวาย
พระรับดูรู้ว่าดียื่นตรีกราย ให้โฉมฉายถือสำหรับอยู่กับองค์
พระขรรค์นี้พี่จะถือให้ลือฤทธิ์ กายสิทธิ์สุดคมสมประสงค์
พาเหาะได้ไม่แปลงจำแลงองค์ ชวนอนงค์นุชน้องลองสาตรา
พอนึกเหาะก็ละลิ่วปลิวอากาศ ด้วยอำนาจฤทธิ์พระขรรค์นั้นนักหนา
ประคองนางพลางเหินเดินเมฆา ไม่เคลื่อนคลาคลาดคลายตามสายชล
พอยามเย็นเห็นทหารยักษ์มารกลุ้ม เหาะเป็นกลุ่มกลาดกลางที่กลางหน
จะหลบลี้หนีไปเห็นไม่พ้น เป็นจวนจนจับพระขรรค์ประจัญบาน
เข้าบุกบั่นฟันฟาดเสียงฉาดฉับ พวกยักษ์ยับย่นแยกตื่นแตกฉาน
แต่กวัดแกว่งแสงฉายถูกวายปราณ พลมารมากมายตายระเนน
พลัดลงบกตกนํ้าแสนลำบาก กเฬวรากเลือดสาดดังชาดเสน
ที่เหลือตายนายหมวดตรวจตระเวน รีบกะเกณฑ์ออกสกัดกระษัตรา
พระนำนางพลางแกว่งพระแสงขรรค์ ไล่ฟาดฟันพลนิกายทั้งซ้ายขวา
ถูกตีนตัวหัวขาดลงดาษดา รีบหนีมาพานางไปกลางโพยม
พวกยักษ์อื่นหมื่นแสนแน่นอากาศ เข้าเกลื่อนกลาดกลุ้มองค์พระทรงโฉม
แล้วหํ้าหั่นฟันฟาดเลือดสาดโทรม ลอยโพยมยักษ์ตามแลหลามมา ฯ
๏ จะกลับกล่าวองค์ท้าวจัตุพักตร์ พญายักษ์ยกพลเที่ยวค้นหา
เห็นมารตายก่ายกองท้องสุธา ได้ข่าวว่าพานางล่องทางไป
ยิ่งเคืองขัดตรัสขับทัพทหาร โห่สะท้านสะเทือนลั่นเสียงหวั่นไหว
ให้เหาะตามสามวันทันหน่อไท เห็นไรไรเร่งทัพจับมนุษย์ ฯ
๏ พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ ตั้งแต่รบร่ำไปมิได้หยุด
ถึงเจ็ดวันฟันทหารมารม้วยมุด แทบจะสุดสิ้นชีวังถึงฝั่งชล
เห็นยักษ์ตามหลามมาบนอากาศ ดูเกลื่อนกลาดกลางทะเลพระเวหน
ทหารอ้อมล้อมจับแทบอับจน อุตส่าห์ทนแทงฟันป้องกันนาง
ด้วยเดชะพระขรรค์นั้นเป็นเพชร ถูกขาดเด็ดดับจิตไม่กีดขวาง
ค่อยรั้งรอต่อตีแล้วหนีพลาง ถึงสุดทางสายสมุทรพอสุดแรง
พาโฉมยงลงยืนพื้นบรรพต นางรันทดระทวยองค์ทรงกันแสง
พอทัพถึงอึงอัดสะกัดสะแกง แล้วกวัดแกว่งพระแสงขรรค์คอยฟันฟอน
ใครใกล้กรายตายกลาดไม่อาจจับ ล้อมหน้าหลังคั่งคับสลับสลอน
เห็นบิตุรงค์ทรงช้างกลางอัมพร นางยอกรกราบก้มบังคมคัล ฯ
๏ พญายักษ์รักบุตรหยุดยืนช้าง ร้องบอกนางพ่อไม่ฆ่าให้อาสัญ
ขู่ลูกเขยเหวยอ้ายใจฉกรรจ์ อย่าหมายมั่นว่าจะรอดตลอดไป
กำเริบฤทธิ์คิดอ่านการโกหก แปลงเป็นนกให้อนงค์รักหลงใหล
ทำเสน่ห์เล่ห์กลให้ดลใจ นางจึงได้ตามมาจากธานี
ทำดูถูกลูกกูไม่สู่ขอ คิดลวงล่อลอบรักแล้วลักหนี
เป็นเผ่าพงศ์วงศ์ไหนไพร่ผู้ดี ทำท่วงทีถือตัวไม่กลัวใคร
ยังยืนขึงมึงจะสู้กับกูหรือ หรือดึงดื้อว่าไม่ผิดคิดไฉน
มิอ่อนน้อมยอมยิงจะชิงชัย หรือกระไรเร่งว่าอย่าช้าการ
พระสิงหไกรภพทำนบนอบ แล้วตรัสตอบตามสุนทรด้วยอ่อนหวาน
ข้าเที่ยวเล่นตามประสาพญามาร จับประทานให้เป็นสิทธิ์พระธิดา
จึงได้อยู่สู่สมภิรมย์รัก มิใช่จักจู่ลู่มาสู่หา
จนโฉมยงทรงครรภ์พรั่นวิญญาณ์ จึงจะพาไปอยู่พระบูรี
อันตัวเราเหล่ากอหน่อกระษัตริย์ ผ่านสมบัติบำรุงซึ่งกรุงศรี
มิให้อายหมายว่าถึงธานี จึงจะมีสารตราบรรณาการ
มาสู่ขอต่อองค์พระทรงยศ ให้ปรากฏตราบกาลปาวสาน
อย่าเคืองขัดตัดประโยชน์จงโปรดปราน เห็นกับหลานท้าวไทที่ในครรภ์
ทั้งข้าน้อยพลอยได้ไปเป็นเขย ไม่ละเลยลืมพระคุณอย่าหุนหัน
พระบิตุรงค์จงโปรดซึ่งโทษทัณฑ์ ให้พาขวัญนัยนาไปธานี
จะแต่งงานการวิวาห์มาถวาย มิให้อายหวังประณตบทศรี
ได้สืบวงศ์พงศ์กระษัตริย์สวัสดี เหมือนปรานีศรีสวัสดิ์กับนัดดา
อสุรินทร์ยินคำว่ากรรมเอ๋ย เจ้าลูกเขยฆ่ายักษ์เสียนักหนา
มึงรบสู้กูไม่ขอเป็นพ่อตา ถึงธิดาจะเป็นหม้ายไม่อายคน
ใครสู่ขอพ่อจะแต่งไม่แกล้งว่า เห็นแก่หน้าลูกรักเป็นภักษ์ผล
อ้ายมนุษย์สุดแค้นด้วยแสนกล อย่าแปดปนเป็นมิตรฟังบิดา ฯ
๏ ปางพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ ชุลีหัตถ์บังคมก้มเกศา
แต่เพียงลูกมีผัวได้ชั่วช้า ให้ขายฝ่าบาทบงสุ์พระทรงยศ[๔]
ลูกทำให้ได้เคืองใต้เบื้องบาท ประชาราษฎร์ลือชาให้ปรากฏ
เจ้าพราหมณ์เล่าเขาก็ยอมน้อมประณต พระทรงยศยกโทษได้โปรดปราน
คนเขาเห็นเป็นผัวถึงชั่วช้า จะจัดแจงแต่งวิวาห์เหมือนว่าขาน
มิเหมือนคำทำให้เคืองเบื้องบทมาลย์ จงล้างผลาญชีวันให้บรรลัย
แม้นครั้งนี้มิโปรดทำโทษผัว เหมือนฆ่าตัวลูกรักให้ตักษัย
จะวอดวายตายตามเจ้าพราหมณ์ไป จงโปรดไว้ชีวาอย่าฆ่าตี
เจ้ากรุงมารดาลเดือดไม่เงือดงด อีหน้าสดแสนชั่วตามผัวหนี
ยังด้านหน้ามาห้ามเจ้าพราหมณ์ดี จะใคร่ตีหยิกขาให้สาใจ
ช่างโง่เหลือเชื่อผัวไม่กลัวพ่อ มันลวงล่อลุ่มหลงไม่สงสัย
ไม่รักศักดิ์จักตามอ้ายพราหมณ์ไป ให้มีใหม่ก็ไม่มีอีขี้ริ้ว
เสียแรงกูสู้ถนอมช่วยกล่อมเกลี้ยง บำรุงเลี้ยงมาแต่นิดยังจิดจิ๋ว
ไม่ฟังคำทำผิดแล้วบิดพลิ้ว พระโกรธกริ้วตรัสด่าสารพัน
ให้เร่งทัพขับทหารชาญสนาม จับอ้ายพราหมณ์เข่นฆ่าให้อาสัญ
พากไพร่พร้อมล้อมโถมเข้าโรมรัน เจ้าพราหมณ์ฟันฟาดตายลงก่ายกอง
ที่เหลืออยู่พรูพรั่งเข้าคั่งคับ พระรบรับรอนรันผันผยอง
ยิงฆ่าตายนายไพร่เลือดไหลนอง ยิ่งแซ่ซ้องแทรกซ้อนเข้ารอนราญ
พระรบราฆ่าฟันมันไม่หยุด จนสิ้นสุดแรงลงน่าสงสาร
เหลือจะสู้อยู่ที่เกาะเหาะทะยาน พลมารตามจับรบรับไป
แต่นงนุชสุดแรงกันแสงซบ เหลือจะรบอยู่ที่เกาะเหาะไม่ไหว
พญายักษ์รักบุตรสุดอาลัย โจนลงไปอุ้มนางขึ้นช้างทรง
เห็นนิ่งแน่แก้ไขก็ไม่ฟื้น สะอึกสะอื้นอ่อนจิตพิศวง
ระทวยทอดกอดแอบไว้แนบองค์ กันแสงทรงโศกาด้วยอาลัย
โอ้ลูกน้อยสร้อยสุดานิจจาเอ๋ย ไม่พ้นเลยเล่ากรรมทำไฉน
พ่อรักเจ้าเท่าชีวิตดวงจิตใจ หวังจะได้ฝากผีเพื่อนชีวา
ถึงครั้งนี้มีโทษพ่อโกรธผัว ที่จริงตัวเจ้ายังรักอยู่นักหนา
ได้กล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไว้จนใหญ่มา โอ้แก้วตาตามชายมาวายชนม์
กอดบุตรีสี่พระโอษฐ์สะอื้นรํ่า แปดเนตรนํ้าหยดย้อยเป็นฝอยฝน
ทั้งแปดหัตถ์พัดวีนีฤมล ให้อั้นอ้นจนใจอาลัยลาญ
โอ้ลูกเอ๋ยเคยเห็นอยู่เย็นเช้า มาเปลี่ยวเปล่าปลดปลงน่าสงสาร
สะอื้นอ้อนร้อนฤทัยดังไฟกาล พระยามารหมอบซบสลบลง
พวกข้าเฝ้าเข้าพยุงกรุงกระษัตริย์ เป่ายานัตถุ์นวดให้น้ำใส่สรง
ค่อยพลิกฟื้นขึ้นทั้งนางบนช้างทรง นางเห็นองค์อสุราประหม่าใจ
เข้าสวมสอดกอดบาทบิตุเรศ ชลเนตรนางตกซกซกไหล
ลูกชั่วช้าฆ่าฟันให้บรรลัย ถึงอยู่ไปเป็นคนไม่พ้นอาย
พระตรัสว่าอย่ากลัวเลยตัวเจ้า เป็นลูกเต้าพ่อเอ็นดูไม่รู้หาย
อย่าหลงตามพราหมณ์ชู้ชาติผู้ร้าย มันจะขายกินเล่นไม่เป็นการ
จะตามจับสับเสี่ยงไม่เลี้ยงไว้ มันฆ่าไพร่พลยักษ์ทำหักหาญ
พระบุตรีพิลาปก้มกราบกราน ขอประทานโทษาฝ่าธุลี
แม้นผัวตายวายวอดชีวิตแล้ว จะคลาดแคล้วบงกชบทศรี
จงโปรดเกล้าเอาไว้ใต้ธุลี อย่าฆ่าตีชีวันให้บรรลัย
อสุราว่าน้อยช่างอ้อยอิ่ง หลงจริงจริงเจียวกรรมทำไฉน
ขืนรักพราหมณ์ความแค้นกูแน่นใจ จะหยิกให้ขาเขียวประเดี๋ยวนี้
ทำฮึดฮัดโกรธาตั้งท่าหยิก นางกระซิกกำสรดกราบบทศรี
ท้าวรับขวัญกัลยาด้วยปรานี พ่อไม่ตีดอกจงไปอยู่ในวัง
ลูกกระษัตริย์ขัตติยาจะหาให้ มีผัวใหม่เถิดลูกจะปลูกฝัง
อ้ายพราหมณ์น้อยถ่อยเหลืออย่าเชื่อฟัง ได้ผิดครั้งหนึ่งก็แล้วเถิดแก้วตา
นางฟังปลอบนอบนบซบสะอื้น ชาติชายอื่นเป็นอันขาดไม่ปรารถนา
จะสู้ม้วยด้วยพระราชอาชญา พลางโศกากอดบาทไม่คลาดคลาย
พนาสูรฉุนเฉียวเข่นเขี้ยวขู่ ช่างสู่รู้รักใคร่มันไม่หาย
น่าหยิกปากลากลิ้นอีสิ้นอาย ขืนรักชายชั่วช้าว่าไม่ฟัง
ดีร้ายถูกหยูกยามหาเสน่ห์ จึงโว้เว้พูดจาเหมือนบ้าหลัง
พลางยุดพระหัตถ์มัดมั่นกับบัลลังก์ หน่อยจะคลั่งตามพราหมณ์ด้วยความร้าย
กูแค้นใจอ้ายพราหมณ์จะตามจับ เอาตัวสับเสียให้ป่นให้มนตร์หาย
แล้วเร่งทัพขับพหลพลนิกาย นางนั่งท้ายพระที่นั่งหลั่งนํ้าตา
พญายักษ์ชักพระแสงกวัดแกว่งไล่ เร่งต้อนไพร่พลนิกายทั้งซ้ายขวา
เร่งรีบตามข้ามทะเลลอยเมฆา อสุราไสช้างมากลางพล
คเชนทร์ทรงองอาจผาดผยอง คำรณร้องก้องฟ้าเวหาหน
ฮูมแปร๋แปร้นแหงนเงยเสยสุริยน กุมภัณฑ์พลขานโห่ก้องโกลา
พระสิงหไกรภพเหาะรบสู้ สังหารหมู่มารร้ายตายนักหนา
จนสิ้นพลบนอากาศเคลื่อนคลาดคลา ไม่เห็นหน้านุชนาฏเพียงขาดใจ
พอถึงฝั่งวังวนอยู่บนเขา กำสรดเศร้าเสือกซบสลบไสล
ไม่ไหวติงนิ่งนอนถอนฤทัย จวนจะใกล้สุริยาลงสายัณห์ ฯ
๏ จะกล่าวความพราหมณ์จินดาเที่ยวหาน้อง เป็นนกล่องลมสบายเที่ยวผายผัน
ครั้นคํ่าค้างกลางป่าพนาวัน พอสุริยันเยี่ยมทวีปบินรีบไป
ปะถิ่นฐานบ้านตำบลชนบท แวะถามหมดมิได้แจ้งแถลงไข
ถึงสามเดือนเคลื่อนคลาดประหลาดใจ บินรีบไปบูรพาถึงสาคร
คิดจะตามยามเย็นไม่เห็นฝั่ง จึงรอรั้งริมตลิ่งลงสิงขร
เห็นสิงหไกรภพเสือกซบซอน เอะน้องนอนหรือสวรรคครรไล
จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์ด้วยความรัก เข้าพลิกผลักปลุกสั่นไม่หวั่นไหว
รอนาสิกริกระบายลมหายใจ รู้ว่าไม่ปลดปลงคงจะคืน
จึงเลือกหามาลีที่มีกลิ่น ชุบวารินพรมให้พอใจชื่น
ค่อยหายหิวริวริกพระพลิกฟื้น หอมระรื่นชื่นใจลืมนัยนา
เห็นพราหมณ์พี่ดีใจปราศรัยถาม พี่เที่ยวตามหรือไฉนไกลนักหนา
พราหมณ์คำนับอัพภิวันท์จำนรรจา กรรมของข้ากับเจ้าจะเล่าความ
ตั้งแต่ต้นจนจบมาพบปะ อุตสาหะตามเสด็จไม่เข็ดขาม
หน่อกระษัตริย์ตรัสเล่าว่าเจ้าพราหมณ์ แต่จากคามประเทศถึงเขตมาร
ได้ธิดาพาหนีมันกรีทัพ มาตามจับชิงนางเหลือล้างผลาญ
มันกลุ้มกลัดพลัดองค์นางนงคราญ แสนสงสารสุดสวาทที่คลาดคลา
พญายักษ์จักโกรธทำโทษแล้ว เหมือนเสียแก้วนัยเนตรของเชษฐา
จะรบชิงมิ่งมิตรวนิดา แม้นแก้วตาวอดวายจะตายตาม
นิจจาเอ๋ยเคยเหมือนเพื่อนชีวิต เคยตามติดเคียงข้างกลางสนาม
จะกลับไปให้เห็นหน้าพงางาม เจ้าพราหมณ์ห้ามปรามน้องประคององค์
พ่อหิวโหยโรยกำลังจะพลั้งพลาด ไม่แคล้วคลาดทรามสงวนนวลหง
พี่หมายมาดคาดจิตบิตุรงค์ เคยรักองค์พระธิดาไม่ฆ่าฟัน
คงตามติดคิดผลาญสังหารยักษ์ พ่อผ่อนพักเรี่ยวแรงให้แข็งขัน
ปลอบให้นั่งรั้งรอแล้วจรจรัล เที่ยวเก็บพรรณผลไม้มาให้น้อง
เสวยอิ่มยิ้มแย้มค่อยแช่มชื่น สำราญรื่นร่วมจิตสนิทสนอง
พระคิดอ่านการศึกนั่งตรึกตรอง พอเห็นกองทัพตามยกหลามมา
รีบจัดแจงแต่งองค์จะยงยุทธ์ แล้วยืนหยุดยั้งอยู่ริมภูผา
เห็นช้างทรงองค์ท้าวเจ้าพารา กับธิดาโฉมฉายอยู่ท้ายช้าง
เห็นนางต้องผูกมือรื้อพิโรธ กำลังโกรธเหาะทะยานขึ้นผ่านขวาง
แกว่งพระขรรค์ฟันรบบนนพภางค์[๕] เข้าชิงนางกลางทัพรบรับรอง
เจ้ากรุงยักษ์หักโหมเข้าโจมจับ ดูกลอกกลับบนอากาศผาดผยอง
พระต่อแย้งแทงฟันกันกระบอง นางหวีดร้องกรีดกราดเพียงขาดใจ
ห้ามไม่หยุดสุดเสียงเอนเอียงซบ ซวนสลบนิ่งอนาถไม่หวาดไหว
เจ้ากรุงมารต้านต่อหน่อพระไท เผอิญให้หิวโหยโรยกำลัง
ด้วยตั้งสายกายสิทธิ์ฤทธิ์พระขรรค์ แต่กุมภัณฑ์ภาวนาคาถาขลัง
เข้ารบรับกับมนุษย์ไม่หยุดยั้ง มาถึงฝั่งสมุทรไทใกล้คีรี
พราหมณ์พี่เลี้ยงเมียงมองเห็นน้องรัก รบกับยักษ์แรงน้อยต้องถอยหนี
แล้วกินใบไม้ยาเป็นพาลี ได้ท่วงทีโถมจับกับกุมภัณฑ์
ทั้งตีนมือยื้อยุดอาวุธยักษ์ เข้าขบกัดจัตุพักตร์ผลักผินผัน
พลัดตกนํ้าคํ่าพลบต่างรบกัน ตีกุมภัณฑ์จมลงในคงคา ฯ
๏ แล้วลิงแปลงแกล้งสละมาปะน้อง ดูพวกพ้องพลยักษ์ยังหนักหนา
จะหํ้าหั่นบั่นรอนอ่อนระอา เจ้าพราหมณ์พาหน่อกระษัตริย์หลีกลัดไป
ด้วยมืดคํ่าสำคัญตะวันตก เที่ยวเวียนวกหวังจะหาที่อาศัย
ถึงเขาเขียวเลี้ยวลับกองทัพชัย ชวนหน่อไทลงธารชานคีรี
เห็นต้นรังบังลมร่มระรื่น จนดึกดื่นดาวจรัสรัศมี
หน่อกระษัตริย์ขัดแค้นแสนทวี ปรึกษาพี่เลี้ยงพราหมณ์จะตามนาง
พราหมณ์จินดาว่ายักษ์อักนิษฐ์ จะชิงฤทธิ์ไม่ถนัดเห็นขัดขวาง
พระตรัสว่าช้านักจักวายวาง สงสารนางต้องถูกผูกข้อมือ
พี่เลี้ยงว่าถ้าไม่อาลัยบุตร มิฆ่านุชน้องแก้วเสียแล้วหรือ
พระว่าน้องหมองใจดังไฟฮือ จะไว้ชื่อชิงนางจนวางวาย
เจ้าพราหมณ์ห้ามตามทำเนียบให้เรียบร้อย อันนํ้าน้อยแพ้ไฟดับไม่หาย
เราสองคนพลไกรทั้งไพร่นาย[๖] ยิ่งฆ่าตายก็ยิ่งเพิ่มยิ่งเติมมา
อันองค์ท้าวเจ้าบูรีมีสี่พักตร์ สิทธิศักดิ์ทรงมนตร์ดลคาถา
เมื่อรบกันฟันฟาดด้วยสาตรา ถูกกายาย่อยยับแล้วกลับดี
อันแสงสายกายสิทธิ์ฤทธิ์พระขรรค์ เห็นจะกันแก้ได้จึงไม่หนี
อันการศึกตรึกตราเห็นช้าที พ่อฟังพี่อย่าเพิ่งรบหลีกหลบองค์
ไปถิ่นฐานมารดรบิตุเรศ ให้ทรงเดชชื่นชมสมประสงค์
จึงคิดอ่านการประจญรณรงค์ ซึ่งโฉมยงเห็นจะได้ด้วยง่ายดาย
พระฟังความพราหมณ์ตอบค่อยชอบชื่น ถอนสะอื้นอาลัยพระทัยหาย
จึงตอบว่าช้าไม่รอดคงวอดวาย แสนเสียดายพระธิดายุพาพาล
จะหาไหนได้เหมือนองค์นางนงลักษณ์ สู้ติดตามความรักสมัครสมาน
จะทิ้งไว้ในพาราเห็นช้านาน นึกสงสารศรีสวัสดิ์จะขัดเคือง
ด้วยทรงครรภ์มันจะแค้นแสนพิโรธ จะทำโทษทุกข์ตรอมจนผอมเหลือง
คิดจะตามทรามวัยไปในเมือง ให้รู้เรื่องร้ายดีหนอพี่พราหมณ์
แล้วพาองค์นงลักษณ์ไปนัคเรศ ทุกขอบเขตข้าศึกจะนึกขาม
ทั้งจะได้ไว้ยศให้งดงาม หรือพี่พราหมณ์จะเห็นเป็นกระไร ฯ
๏ เจ้าจินดาสามิภักดิ์รักกระษัตริย์ นั่งนวดพัดพูดจาอัชฌาสัย
แม้นหน่วงหนักรักหญิงจะชิงชัย ฉวยขัดขวางอย่างไรจะได้อาย
พระชนกชนนีเป็นที่ยิ่ง ไม่ควรทิ้งทอดพระคุณให้สูญหาย
ถึงลูกเมียเสียไปแม้นไม่ตาย ก็หาง่ายดอกพี่เห็นไม่เป็นไร
พระบิดรมารดานั้นหายาก กำจัดจากแล้วไม่มีที่อาศัย
นางไปอยู่บูรีไม่มีภัย มาเมื่อไรคงพบประสบกัน
ขอเชิญพ่อหน่อเนื้อในเชื้อแถว ไปกรุงแก้วโกญจามหาศวรรย์
พระบิตุราชมาตุรงค์เผ่าพงศ์พันธุ์ จะนับวันคอยหาด้วยอาวรณ์
พระฟังคำทำเนียบเรียบถวาย ค่อยเหือดหายหนักหน่วงดวงสมร
คิดถึงวงศ์พงศาประชากร พระบิดรมารดาจะอาดูร
จึงว่าพี่มีคุณการุญรัก มิเสื่อมศักดิ์สืบสายไม่หายสูญ
จะรับไปให้ถึงวงศ์พงศ์ประยูร[๗] แล้วจึงทูลลามารบราวี
วันนี้เราเข้าพักเสียสักตื่น รุ่งเช้าขึ้นจะได้มุ่งไปกรุงศรี
พลางชวนชิดนิทราในราตรี จนรวีวรรณสว่างกระจ่างตา
ต่างจัดแจงแปลงกายกลายเป็นนก สองวิหคเหินเร่บนเวหา
หมายประจิมอิ่มใจรีบไคลคลา เจ้าจินดาดูทางไปกลางไพร ฯ
๏ จะกล่าวกลับทัพยักษ์อักนิษฐ์ เมื่อมืดมิดมิได้เห็นว่าเป็นไฉน
หยุดสำนักพักพลสกลไกร ทั้งนายไพร่พร้อมพรั่งริมฝั่งชล
ครั้นรุ่งเช้าฝ่ายท้าวจัตุพักตร์ พาลูกรักทรงช้างมากลางหน
ให้แยกย้ายรายหมู่อสุรพล เที่ยวไล่ค้นหาพราหมณ์ถึงสามวัน
จนสิ้นแคว้นแผ่นดินสุดสิ้นเขต ถิ่นประเทศทุกท่าพนาสัณฑ์
จึงเลิกทัพกลับพาราเมืองมารัน สั่งกุมภัณฑ์ไพร่ฟ้าทั้งธานี
พบนกแก้วแล้วให้ฆ่าเสียอย่าละ กลัวพราหมณ์จะลักพาธิดาหนี
เกณฑ์ไพร่พร้อมล้อมปราสาทราชบุตรี มิให้มีสิ่งไรมาใกล้กราย ฯ
๏ ฝ่ายโฉมยงองค์สร้อยสุดาสมร อุ้มอุทรทุกข์ใจมิใคร่หาย
ทุกทิวาราตรีไม่มีสบาย ด้วยเป็นหม้ายหมองช้ำระกำตรอม
คิดคะนึงถึงพราหมณ์ยามวิโยค เป็นสุดโศกเสียรูปจนซูบผอม
ทุกคํ่าคืนกำสรดสู้อดออม จนมัวมอมหมองช้ำด้วยรำคาญ
ไม่แต่งองค์ทรงสำอางสางพระสก จนประปกอังสาน่าสงสาร
ไม่ทรงเครื่องเรืองจรัสชัชวาล อยู่ในม่านมิใคร่ออกนอกปรางค์ทอง
คิดถึงพราหมณ์ยามอยู่เป็นคู่ชื่น ทุกวันคืนคํ่าเช้าให้เศร้าหมอง
แนบเขนยเคยเรียงเคียงประคอง ถนอมน้องนิทราทุกราตรี
พระพลัดพรากจากไปมิได้กลับ ดั่งเดือนลับท้องฟ้าในราศี
จะนับเดือนเลื่อนลับไปนับปี มิรู้ที่น้องจะคิดไปติดตาม
แม้นทราบข่าวราวเรื่องอยู่เมืองไหน จะรีบไปตามเสด็จไม่เข็ดขาม
หรือทรงยศปลดปลงในสงคราม จะตายตามเสียให้ลับที่อับอาย
หรือองค์เดียวเปลี่ยวจิตไม่คิดรบ จึงหลีกหลบเลยไปน่าใจหาย
ไม่กลับมาหาเมียไม่เสียดาย หรือเคลื่อนคลายอาลัยที่ในน้อง
โอ้คราวนี้มิชั่วก็เหมือนชั่ว เพราะมีผัวมิได้อยู่เป็นคู่สอง
สะอื้นรํ่ารำลึกเหลือตรึกตรอง พระเนตรนองชลนาทุกราตรี
นางยอกรวอนไหว้ไทเทเวศ อมรเมศเมืองฟ้าทุกราศี
ถ้าแม้นสิ้นบุญญาพระสามี ให้น้องนี้มอดม้วยไปด้วยกัน
จะเกิดไหนให้รองละอองบาท อย่าแคล้วคลาดเคลื่อนคลาจนอาสัญ
แสนวิโยคโศกสะอื้นทุกคืนวัน อุตส่าห์กลั้นกลืนกลํ้าระกำทรวง
ทั้งทรงครรภ์พรั่นจิตคิดวิตก เหมือนอย่างยกเมรุไกรไศลหลวง
สู้ซ่อนกายอายสุรางค์นางทั้งปวง ให้หงิมง่วงเงียบเหงาเศร้าโศกา ฯ
๏ จะกล่าวริวิหคเจ้านกแก้ว ตั้งแต่แคล้วคลาดมิตรขนิษฐา
ทุกเช้าเย็นเห็นพราหมณ์นามจินดา ค่อยร่อนรารอเรียงไปเคียงกัน
พระแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าเศร้าสลด ระทวยทดแทบชีวาจะอาสัญ
สงสารสุดนุชน้องเจ้าครองครรภ์ มาจากกันกรรมสร้างแต่ปางใด
แสนเสียดายสายสมรอาวรณ์เทวษ นํ้าพระเนตรแดงเดือดดังเลือดไหล
ยิ่งรำลึกตรึกตรายิ่งอาลัย บินไม่ไหวแวะลงในดงดอน
กลับเป็นพราหมณ์ตามกันมาพนาเวศ ชมขอบเขตเขาเขินเนินสิงขร
คิดคะนึงถึงสุดาให้อาวรณ์ สะท้อนถอนฤทัยอาลัยลาญ
พราหมณ์พี่เลี้ยงเคียงประคองพระน้องรัก เห็นผิวพักตร์เผือดลงแสนสงสาร
แกล้งเสสรวลชวนชื่นรื่นสำราญ ชมห้วยธารถํ้าเขาลำเนาเนิน
ทั้งสิงห์เสือเนื้อนกวิหคหงส์ บ้างร่อนลงหากินบ้างบินเหิน
หน่อกระษัตริย์ทัศนาพลอยพาเพลิน คิดว่าเดินกับนางเหมือนอย่างเคย
เข้าเคียงข้างพลางชี้ว่าวิหค โน่นแน่นกโนรีเจ้าพี่เอ๋ย
พลางหยอกเอินเดินพิศเฉียดชิดเชย เจ้าพราหมณ์เลยเป็นนางไม่ห่างองค์
พระแอบอุ้มจุมพิตแล้วผิดกลิ่น เห็นพราหมณ์ผินพักตร์เก้อละเมอหลง
แกล้งเลยเดินเมินหมางไปกลางดง กำสรดทรงโศกสะอื้นฝืนอารมณ์
เสียดุเหว่าเร่าร้องเมียงมองเรียก ยิ่งสำเหนียกนึกว่าคู่เคยสู่สม
ร้องขานขามาตามหรือทรามชม เที่ยวมองก้มเงยหาด้วยอาลัย
เห็นเจ้าพราหมณ์ถามว่าเมื่อตะกี้ นางเทวีจรดลไปหนไหน
พราหมณ์จินดาว่าดุเหว่าพระเศร้าใจ ยิ่งสงสัยสอดหายุพาพาล
เห็นเขาคู่คูนกโอ้อกเอ๋ย เหมือนพี่เคยเคียงพักตร์สมัครสมาน
เห็นธารนํ้ารำลึกเมื่อเล่นธาร เริงสำราญหรือมาร้างให้ห่างกัน
เห็นกวางทองย่องเยื้องชำเลืองหลบ เหมือนแลพบพักตร์ยุพินเมื่อผินผัน
หอมลูกอินกลิ่นระคนปนลูกจันทน์ เหมือนกลิ่นขวัญเนตรรื่นชื่นอารมณ์
นางแย้มงามยามเยื้อนเหมือนเบือนยิ้ม ให้เชยชิมชื่นชิดสนิทสนม
ดอกเล็บนางอย่างเล็บพระเก็บชม แต่ไม่คมข่วนเจ็บเหมือนเล็บนาง
รสสุคนธ์เหมือนสุคนธ์ปนแป้งสด มาร้างรสสุคนธ์น้องให้หมองหมาง
อบเชยเหมือนพี่ชวนเจ้านวลนาง ออกจากปรางค์มาในห้องหิมวันต์
เห็นสาวหยุดสุดคะนึงคิดถึงสาว หอมเช้าเช้าชื่นใจเมื่อไก่ขัน
โอ้เต่าร้างเหมือนพี่ร้างมาห่างกัน ทุกคืนวันวายชมให้ตรมตรอม
หอมอบเชยเหมือนเมื่อเคยเชยกลิ่นอบ หอมตรลบอบกลิ่นไม่สิ้นหอม
พะยอมเอ๋ยเคยใจมิใคร่ยอม ให้ต้องออมอกชํ้าทุกคํ่าเช้า
เห็นโศกออกดอกอร่ามเมื่อยามโศก แสนวิโยคโศกทรวงให้ง่วงเหงา
ถึงดอกงามยามโศกเหมือนโรคเรา มีแต่เศร้าโศกซํ้านั้นรํ่าไป
เห็นยมโดยโดยดิ้นถวิลโหย เหมือนดิ้นโดยดังจะพานํ้าตาไหล
โอ้ระกำเหมือนกรรมในนํ้าใจ ด้วยมาไกลกลีบช้ำระกำตรม
เห็นกลอยออกดอกดวงเป็นพวงห้อย เหมือนกลิ่นกลอยใจคิดสนิทสนม
เสน่หาอาวรณ์ร้อนอารมณ์ จะแลชมอื่นอื่นไม่ชื่นใจ
พอแดดร่มลมตกเป็นนกแก้ว ขึ้นนอนแนวเนินผาหน้าไศล
แต่คํ่าค้างกลางวันพากันไป ประมาณได้สามเดือนไม่เคลื่อนคลาย
ถึงโกญจากรุงไกรมไหศวรรย์ กลับเป็นพราหมณ์ตามกันเดินผันผาย
เข้าที่เฝ้าท้าวพระยามาทักทาย เจ้าขรัวนายทูลท้าวเจ้าพารา ฯ
๏ ฝ่ายปิ่นปักปัถพินอินณุมาศ กับนางนาฏมเหสีมียศถา
ทราบว่าพราหมณ์ตามได้หน่อไทมา ลงจากแท่นแว่นฟ้าละล้าละลัง
สะดุดเหล่าสาวสนมหกล้มกลิ้ง พวกผู้หญิงวิ่งหลามมาตามหลัง
ถึงแท่นทองสองพระองค์ดำรงวัง เห็นพราหมณ์ทั้งโอรสยศไกร
สไบทองรองธำมรงค์ผูก รู้ว่าลูกมั่นคงไม่สงสัย
เข้ากอดบุตรสุดสวาทเพียงขาดใจ สองท้าวไททอดทบสลบลง
พระสิงหไกรภพอภิวาท ใจจะขาดตะลึงคิดพิศวง
นึกแน่จิตบิตุราชมาตุรงค์ กันแสงทรงโศกซบสลบไป ฯ
๏ ฝ่ายข้าเฝ้าเจ้าพราหมณ์เห็นสามกระษัตริย์ เข้านวดพัดผันแปรช่วยแก้ไข
ชโลมสุคนธ์ปนปรุงจรุงใจ ต่างฟื้นได้สมประดีค่อยปรีดา
พระจูงบุตรสุดสวาทขึ้นอาสน์รัตน์ หน่อกระษัตริย์บังคมก้มเกศา
พระตรัสถามตามยุบลแต่ต้นมา พระลูกยาทูลแถลงให้แจ้งความ
ตั้งแต่ต้นจนยักษ์รบหักหาญ แสนสงสารเสียนางกลางสนาม
มาหยุดอยู่ภูเขาเห็นเจ้าพราหมณ์ ได้ทราบความจอมนราฝ่าละออง ฯ
๏ พระบิตุราชมาตุรงค์คิดสงสาร ค่อยเบิกบานบรรเทาที่เศร้าหมอง
เจ้ากลับมาธานีทั้งพี่น้อง จะให้ครองเขตขัณฑ์สวรรยา
อันพ่อแม่แก่กายจะหมายพึ่ง ด้วยไร้ซึ่งสุริย์วงศ์เผ่าพงศา
จะแต่งตั้งเจ้าพราหมณ์นามจินดา เป็นฝ่ายหน้าอุปราชราชโอรส
กรมวังทั้งหลายจงหมายบอก สมในนอกไพร่นายมาให้หมด
ปลูกโรงราชพิธีมีชั้นลด ตามกำหนดตำแหน่งจัดแจงกัน
ทั้งการเล่นเต้นรำมีสำหรับ ให้เสร็จสรรพสารพัดเร่งจัดสรร
ให้โหราหาฤกษ์วันสำคัญ จะทำขวัญเษก[๑]สองครองพารา
จัดปราสาทราชวังพร้อมทั้งสิ้น ให้เจ้าจินดาพราหมณ์อยู่ตามประสา
แล้วชวนหน่อวรนาถเยื้องยาตรา ขึ้นมหาเหมราชปราสาทไชย
ฝ่ายขุนนางต่างกรมสมในนอก ต่างหมายบอกเรียกกันเสียงหวั่นไหว
พวกนายเวรเกณฑ์การทหารใน ตัดต้นไม้ปรุงปรับประดับประดา
ปลูกโรงราชพิธีสิบสี่ห้อง ลดชั้นช่องฉากฉายลายเลขา
ยอดมรกตนพเก้าแก้วจินดา มีช่อฟ้าหน้าบันบราลี
บัลลังก์อาสน์ลาดปูยี่ภู่ผ่อง พระแท่นทองธรรมชาติหนังราชสีห์
เศวตฉัตรพัดโบกวิชนี เครื่องพิธีเทวกรรม์ขันนํ้ามนต์
อีกกลดสังข์ทั้งพระแสงสำหรับยุทธ์ ทีฆาวุธอัษฎาสถาผล
ราชวัติฉัตรรอบขอบมณฑล ตั้งชั้นบนบังสาดดาดเพดาน
พระลานทำสำหรับอุปราช พระธรรมราชรจนามุกดาหาร
ประดับดวงพวงบุปผาสุมามาลย์ ชัชวาลชวาลาระย้ายับ
ปลูกโรงเล่นเต้นรำทำโรงเลี้ยง โรงทานเรียงร้านน้ำมีสำหรับ
บายศรีแก้วบายศรีทองสองสำรับ เครื่องคำนับเทวดาบูชายัญ
แล้วสำเร็จเจ็ดคํ่าเป็นกำหนด มาพร้อมหมดพูนเพิ่มเฉลิมขวัญ
พวกโยคีชีพราหมณ์พรหมจรรย์ มาพร้อมกันกินบวชสวดพิธี
ทั้งห้ามแหนแสนสุรางค์นางสนม ทุกหมู่กรมเครื่องอานพานพระศรี
ของเก่าแก่แก้ไขเสียให้ดี หุ้มฝาชีโหมดตาดสะอาดงาม
บ้างอบนํ้ารํ่าผ้าหาแป้งผัด ให้ข้าขัดขมิ้นให้ใส่ส้มมะขาม
นุ่งผ้าไหมใส่แหวนทองแต่สองยาม จะคอยตามเสด็จท้าวเจ้าพารา ฯ
๏ ฝ่ายปิ่นปักปัถพินอินณุมาศ พร้อมพระญาติสุริย์วงศ์เผ่าพงศา
ครั้นได้ฤกษ์เบิกอรุณไขมุรธา ให้ลูกยาสรงสนานสำราญกมล
ทั้งรินรดกลดสังข์หลั่งนํ้าหอม ชีพราหมณ์พร้อมสวดมหาสถาผล
พฤฒาเฒ่าเป่าสังข์หลั่งนํ้ามนต์ ประโคมดนตรีดังกังสดาล
ผลัดชุบสรงทรงภูษาผ้าทิพย์ทับ ปั้นเหน่งพับเพชรพรายสายประสาน
ห้อยหน้ากรองฉลององค์อลงการ สวมสังวาลบานพับประดับเพชร
ทรงมงกุฎบุษยรัตน์ประภัสสร กรรเจียกจรแจ่มจรัสไตรตรัสเตร็จ
ทองกรเก้าคู่สุวรรณกัลเม็ด สลับเพชรค่าล้วนควรนคร
พระธำมรงค์วงพรายลายพระหัตถ์ แจ่มจรัสแสงมณีสีสลอน
ทรงพระขรรค์ผันผายกรีดกรายกร มาหยุดหย่อนยอบก้มบังคมคัล
เจ้าจินดาอ่าองค์ทรงสังข์กลด พวกพราหมณ์รดร่ายเวทวิเศษขยัน
แล้วทรงเครื่องเรืองระยับจับผิวพรรณ แก้วกุดั่นดังดาวแพรวพราวพราย
สวมชฎามาลัยดอกไม้ทัด อร่ามเรืองเครื่องกระษัตริย์จรัสฉาย
ขัดพระขรรค์กัลเม็ดเพชรแพรวพราย มาถวายบังคมองค์พระทรงยศ ฯ
๏ กรุงกระษัตริย์ตรัสสั่งให้ตั้งแห่ ทั้งสังข์แตรพร้อมพรั่งกันทั้งหมด
อีกจามรชอนตะวันเป็นหลั่นลด เชิญกรรฉิ่งกลิ้งกลดให้บดบัง
หน่อกระษัตริย์ขัตติยวงศ์ทรงยานุมาศ อุปราชทรงเสลี่ยงเรียงตามหลัง
กระบวนแห่แซ่สล้างไปกลางวัง หอกดาบดั้งเขนธนูเป็นคู่เคียง
กลองชนะประโคมเสียงโครมครึก มโหระทึกแตรสังข์ประดังเสียง
เดินตามทางหว่างราชวัติเรียง ดูพร้อมเพรียงไพร่ฟ้าประชาชี
บ้างชมหน่อวรนาถไม่คลาดเคลื่อน ละม้ายเหมือนองค์ท้าวเจ้ากรุงศรี
บ้างว่าคล้ายฝ่ายองค์พระชนนี ชาวบูรีรักใคร่ต่างให้พร ฯ
๏ จอมกระษัตริย์สุริย์วงศ์ทรงเสลี่ยง ตำรวจเรียงคู่แห่แลสลอน
นางทรงสีวิกางามตามภูธร พร้อมนิกรกัลยาคณานาง
ต่างนุ่งห่มสมทรงประจงจัด ล้วนเกณฑ์หัดทรงเครื่องยาตรเยื้องย่าง
พึ่งรุ่นราวสาวสลวยสวยสำอาง ไปตามทางเข้าสถิตที่พิธี
ท้าวอินณุมาศเชิญราชโอรสนั่ง บนแท่นตั้งฉัตรลาดหนังราชสีห์
อุปราชอาสน์ลดพระกลดมี อยู่ตรงที่แท่นรัตน์กระษัตรา
พอได้ฤกษ์เบิกพลีบายศรีขวัญ แก้วสุวรรณพรรณรายทั้งซ้ายขวา
ข้าราชการขานโห่เป็นโกลา พระโหราฆาตฆ้องก้องกังวาน
ประโคมแซ่แตรสังข์มังคลา ปี่ชวาเสียงเอกวิเวกหวาน
มโหระทึกกึกก้องกังสดาล พฤฒาจารย์จุดเทียนแล้วเวียนไป
ฆ้องระนาดพิณพาทย์เพลงเจ๋งจับปี่ มโหรีจำเรียงส่งเสียงใส
เสียงกลองแขกแซ่ซ้องฆาตฆ้องชัย สนั่นในนัคเรศทั้งเขตคัน ฯ
๏ ฝ่ายโรงงานการสมโภชพวกเล่นโขน ฆาตกลองโยนบทพหลพลขันธ์
พระหริวงศ์ทรงยศทศกัณฐ์ ยืนประจัญเจรจาพูดท้าทาย
พวกตลกถกเขมรออกเต้นแทรก พูกเจ๊กแขกเถียงกันขันใจหาย
ต่างต่อยเตะเอะอะปะหยาบคาย ทั้งหญิงชายสรวลเลเสียงเฮฮา
ทั้งโรงหุ่นอุณรุทสุดที่รัก นางศุภลักษณ์อุ้มสมชมอุษา
ตลกเล่นเป็นอ้ายคุ่ยบุ้ยหน้าตา คนดูฮาเสียงลั่นสนั่นไป
ละครรำทำบทสุวรรณหงส์ ถูกหอกองค์เอวสั่นหวั่นหวั่นไหว
ทำคลุกคลีหนีหน้าถลาไป คนร้องไห้สะอื้นขึ้นยืนฮา
เพลงปรบไก่ใส่ช้องร้องจับปี่ พอถึงที่ขัดทำนองร้องฉ่าฉ่า
บ้างรำล่อล้อหลอกกลอกหน้าตา คนดูฮาเฮยืนเสียงครื้นเครง
พวกลั่นถันประจันงิ้วร้องซิวเสี้ยน ล้วนหน้าเขียนขึ้งโกรธกระโดดเหยง
เข้าจับกุมคลุมเครือเสื้อกางเกง ตีเฉ่งเฉ่งม้าล่อเสียงซอครวญ
มอญรำเรียงเคียงชายมือกรายกวัด บ้างเบือนปัดกะปิปั่นผินผันผวน
ร้องอะไรใส่จริตกระบิดกระบวน ดูปั่นป่วนเปิงมางปึงปึงรับ
ละครชาตรีซัดไกวกวัดแกว่ง พลิ้วพลิกแพลงเพลงโทนโยนฉับฉับ
ร้องพระรถเรื่องเล่นเอียงเอนทับ ลูกคู่รับกรับส่งตรงรักแร้
พวกโหม่งครุ่มทุ่มกลองขึ้นป้องหน้า ร้องอีหลัดถัดทารำร่าแต้
ดนตรีเล่นเป็นหมู่เที่ยวดูแล ทั้งสาวแส้แก่หนุ่มชุมนุมกัน
ข้าหลวงเหล่าชาววังรุงรังคิ้ว ต่างผัดผิวผ่องดีมีสีสัน
ติดขี้ผึ้งถึงกระเหม่าสักเก้าชั้น อุตส่าห์กันหน้าผมให้คมคาย
พวกหนุ่มหนุ่มรุมเกี้ยวทำเบี้ยวบิด ดัดจริตควักค้อนงอนใจหาย
กำดัดแดดแผดเผากระเหม่าละลาย เมินซังตายถอยถลาทำพาเชือน
พวกสาวสาวชาวสวนล้วนตบแต่ง ห่มเขียวแดงเดินดูด้วยหมู่เพื่อน
ชาวบ้านนอกขอกนาหน้าตาเฟือน โคลนเลนเปื้อนลดเลี้ยวเดินเกี้ยวกัน
ครั้นเวียนเทียนสำเร็จเจ็ดรอบแล้ว รับแว่นแก้วรวมไว้ที่ในขัน
ใบพลูดับวับหายระบายควัน กระแจะจันทน์จรุณเฉลิมเจิมพักตรา
ฝ่ายโยคีชีพราหมณ์รามราช ต่างสวดศาสตร์ไสยมนตร์ดลคาถา
พระบิตุราชมาตุรงค์องค์นรา ทั้งเสนาสนั่นช่วยอำนวยพร
กรุงกระษัตริย์ตรัสมอบทั้งขอบเขต นัคเรศราชกิจอดิศร
นางกระษัตริย์ตรัสช่วยอำนวยพร มอบนิกรกัลยายุพาพาล
พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ จึงนอบนบรับสมบัติพัสถาน
รับพระแสงแต่งตั้งรับสั่งการ ยื่นประทานอุปราชเป็นอาชญา
พราหมณ์คำนับรับพระแสงตำแหน่งที่ ได้เปรมปรีดิ์ปรากฏด้วยยศถา
ศิโรราบกราบก้มบังคมลา กระษัตราตรัสช่วยอำนวยพร
มาขึ้นพระเสลี่ยงตามเยี่ยงอย่าง พวกขุนนางออกแห่แลสลอน
ไปอยู่ยังวังหน้าสถาวร พร้อมนิกรกัลยาเสนาใน
พระโอรสยศยงดำรงราชย์ ขึ้นปราสาทราชวัติจรัสไข
สองกระษัตริย์ขัตติยาต่างคลาไคล เสด็จไปปรางค์รัตน์ชัชวาล
พวกเสนีชีพราหมณ์พฤฒามาตย์ ออกจากราชนิเวศน์เขตสถาน
บ้างเดินเที่ยวเกี้ยวชู้บ้างดูงาน แสนสำราญจนเสร็จทั้งเจ็ดวัน ฯ
๏ พระโฉมยงองค์สิงหไกรภพ เลิศลบลือเดชทุกเขตขัณฑ์
สถิตแท่นแว่นฟ้าเวชายันต์[๒] พร้อมกำนัลนักสมกรมใน
ล้วนแน่งน้อยช้อยชดประณตนอบ แต่ไม่ชอบกิริยาอัชฌาสัย
เหมือนเคียงเคยเชยบุปผาสุมาลัย มาเด็ดได้ดอกหญ้าไม่น่าชม
พระเฉยเชือนเหมือนชังไม่รังเกียจ มิได้เฉียดชิดสุรางค์นางสนม
เป็นแต่เวรเกณฑ์ห้ามอยู่ตามกรม ไม่นิยมยินดีสตรีใด
เวลาเข้าเฝ้าสองกระษัตริย์เสร็จ แล้วเสด็จออกพระโรงรัตน์จรัสไข
ตรัสประภาษราชการงานกรุงไกร แล้วเข้าในแท่นที่ศรีไสยา
ยามบรรทมตรมฤทัยมิใคร่หลับ ให้กระสับกระส่ายพลิกซ้ายขวา
คิดพะวงทรงละห้อยสร้อยสุดา เป็นเวราสิ่งไรจึงไกลกัน
โอ้ยามนี้พี่เคยเกยก่ายกอด กระซิบพลอดเพลินใจเมื่อไก่ขัน
เคยหอมหวนนวลเนื้อเหมือนเจือจันทน์ จนทรงครรภ์คราวเคราะห์จำเพาะเป็น
โอ้สงสารป่านฉะนี้เจ้าพี่เอ๋ย เมื่อไรเลยจึงจะได้กลับไปเห็น
จะแลเหลียวเปลี่ยวเปล่าทุกเช้าเย็น หรือจะเป็นโทษทัณฑ์อันตราย
เพราะตัวพี่มิได้อยู่เป็นคู่รัก สงสารนักนึกให้จิตใจหาย
จะคอยข่าวเช้าเย็นไม่เว้นวาย แสนเสียดายดวงใจจำไกลทรวง
เหลือรำลึกดึกดื่นสะอื้นอก เหมือนหนึ่งยกเมรุไกรไศลหลวง
โอ้อกใครในแผ่นดินสิ้นทั้งปวง ไม่เหมือนทรวงพี่เศร้าถึงเยาวมาลย์
มิเหมือนหมายสายสวาทแล้วชาตินี้ ไม่ขอคบสตรีจนอวสาน
จะสู้ซื่อถือสัตย์ปฏิญาณ กว่าจะพานพบสมรเหมือนก่อนมา
ยิ่งรำลึกตรึกตรมระทมเทวษ ชลเนตรพร่างพรายทั้งซ้ายขวา
สะอื้นอัดกลัดกลั้นตันอุรา นิ่งนิทราตรมใจมิใคร่คลาย
ถึงได้ชมสมบัติแต่พลัดคู่ ไม่ชื่นชูเช่นมณีศรีสลาย
ยิ่งอาวรณ์ร้อนรนกระวนกระวาย แสนเสียดายสร้อยสุดานิราโรย
พิไรรํ่าซํ้าโศกเป็นโรครัก จนเผือดพักตร์ผ่องผิวให้หิวโหย
ต้องต่างแดนแผ่นดินเดือดดิ้นโดย เหมือนรักโรยแรมราให้อาดูร
จะทูลลาฝ่าละอองสองกระษัตริย์ ก็ข้องขัดด้วยพึ่งได้ครองไอศูรย์
เหมือนรักเมียเสียวงศ์พงศ์ประยูร ยิ่งเพิ่มพูนทุกข์สะท้อนถอนฤทัย
ยามเสวยเคยอร่อยก็ถอยรส โศกกำสรดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
แสนระกำชํ้าประชวรรัญจวนใจ จนมิได้ออกประภาษราชการ
ฝ่ายห้ามแหนแสนสุรางค์ในปรางค์รัตน์ เห็นกระษัตริย์ซูบลงก็สงสาร
ไม่เอื้อนอรรถมธุรสพจมาน ที่หมอบกรานเตรียมเฝ้าก็เปล่าดาย
ใครเข้าไปใกล้สุวรรณบรรจถรณ์ ก็เคืองค้อนนึกกระดากยากใจหาย
แต่มองเมียงเคียงคอยชม้อยชม้าย ไม่ภิปรายปราศรัยเสียใจจริง
จนชั้นแต่แลปะพระก็ว่า เฝ้าเล่นตาเจ้าชู้ชาติผู้หญิง
ระวังตัวกลัวภัยไม่ไหวติง ต้องหมอบนิ่งออกระอาทุกนารี
ครั้นเห็นองค์ทรงยศสลดนัก วรพักตร์ผุดผ่องก็หมองศรี
ไปทูลพระชนกชนนี เหมือนเข้าที่มิได้ออกนอกแท่นทอง ฯ
๏ พระบิตุราชมาตุรงค์แสนสงสาร ลุกลนลานจากบัลลังก์มาทั้งสอง
ทั้งแสนสาวชาวแม่ก็แซ่ซ้อง เข้าในห้องพระโอรสยศไกร
เห็นลูกรักพักตร์เศร้าโลมเล้าลูบ พ่อโศกซูบศรีหมองไม่ผ่องใส
ให้เมื่อยเหน็บเจ็บป่วยระทวยใจ หรืออย่างไรโรคเจ้าจงเล่าความ
พระลดองค์ลงจากที่ชุลีหัตถ์ ทูลฉลองสองกระษัตริย์ซึ่งตรัสถาม
ลูกเหนื่อยอ่อนหย่อนกำลังครั้งสงคราม ด้วยยักษ์ตามติดพันกระชั้นมา
ถึงเจ็ดคืนเจ็ดวันโรมรันรบ จนสลบซบอยู่ที่ภูผา
จึงเสียนางพลางสะอื้นกลืนน้ำตา พระบิดาว่าวิบากให้จากกัน
จะหาไหนได้อย่างเช่นนางหญิง ไม่ทอดทิ้งภัสดาสู้อาสัญ
พระมารดาว่าสงสารหลานในครรภ์ มันฆ่าตีชีวันจะบรรลัย
พระบิดาว่าเสียดายคงวายวอด จะได้รอดชีวีอยู่ที่ไหน
โอรสฟังนั่งนึกรำลึกไป สะอื้นไห้ฮักฮักซบพักตรา
พออุปราชราชฐานคลานมาเฝ้า ท้าวเธอเล่าตื้นลึกแล้วปรึกษา
ไฉนเล่าเราจะได้สร้อยสุดา ช่วยปรึกษาตรองตริดำริการ