Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
โยธาไทยไล่ฟันกระชั้นชิด ผลาญชีวิตแขกชวากะลาสี
ทั้งไพร่นายตายล้มไม่สมประดี ได้ท่วงทีบุกบันกระชั้นตาม ฯ
ฝ่ายกองทัพปังกลิมาวิชาเยนทร์ สุรเหนมูรตานชาญสนาม
เห็นพวกพลย่นย่อต่อสงคราม ต่างคุกคามขู่ทัพเข้ารับรบ
แกว่งกระบี่ขี่ม้าฝ่าทหาร ออกต่อต้านชาวบุรีตีตลบ
หน่อกษัตริย์สุริย์วงศ์ทรงสินธพ ควบเข้ารบกับฝรั่งปังกลิมา
พราหมณ์วิเชียรชิงสู้มูรตาน ปะทะทานทวนทบหลบถลา
วิชาเยนทร์เผ่นฟาดด้วยสาตรา เจ้าโมรารับรองทำนองยุทธ์
เจ้าสานนนั้นสู้สุรเหน ล้วนจัดเจนกลอกกลับสัประยุทธ์
ไม่ถอยหลังพลั้งเพลี่ยงเพลงอาวุธ อุตลุดเลี้ยวไล่ในทำนอง
ฝรั่งฟาดพลาดแพลงแทงด้วยกริช เจ้าพราหมณ์ปิดป้องกันผันผยอง
หน่อกษัตริย์กวัดแกว่งพระแสงกระบอง เข้าตีต้องปังกลิมาชีวาวาย
เจ้าโมราอานุภาพเอาดาบฉะ ตัดศีรษะสุรเหนกระเดนหาย
วิเชียรนั้นฟันมูรตานตาย สานนนายพราหมณ์ฆ่าวิชาเยนทร์
พวกฝรั่งอังกฤษมุรหงิดแขก บ้างตื่นแตกต่างวิ่งทิ้งโล่เขน
โยธาไทยไล่ทันฟันระเนน ที่ลุยเลนลงน้ำเที่ยวซ้ำแทง
บ้างจับได้ไพร่เหล่าที่เมื่อยล้า เอาหมวกผ้ามิได้เหลือทั้งเสื้อแสง
บ้างวิ่งบุกซุกซอนนอนตะแคง โยธาแทงฟันซ้ำระยำเยิน ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้ากรุงมุ่งเขม้น พอแลเห็นทัพแขกแตกตะเพิ่น
ทรงพระสรวลเสียงสนั่นชั้นเชิงเทิน อย่ายืนเมินมนตรีเร่งตีกลอง
ให้พวกเราชาวเมืองออกไปช่วย รับคนป่วยคนเจ็บเก็บเอาของ
แล้วเพิ่มเติมออกไปให้หลายกอง พระยืนร้องเร็วเข้าเอาให้ตาย ฯ
พระบุตรีดีใจดังได้แก้ว พระพักตร์แผ้วผ่องเหมือนดังเดือนฉาย
กำนัลในใหญ่น้อยพลอยสบาย พวกผู้ชายสรวลเสเสียงเฮฮา ฯ
ฝ่ายกองทัพกับเจ้าพราหมณ์ที่ตามรบ ฟันตลบซ้อนซับดับสังขาร์
ต้องลุยเลือดไหลนองท้องสุธา จนถึงป่าชายทุ่งนอกกรุงไกร
จึงเลิกทัพกลับหลังยังสถาน เหล่าทหารโห่ลั่นสนั่นไหว
เก็บศัสตราอาวุธแลธงชัย บ้างจับได้พาชีก็ขี่มา ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์เห็นธงทัพ รู้ว่ากลับพร้อมกันก็หรรษา
ส่วนพระองค์ลงจากที่พลับพลา มายืนท่ากองทัพคอยรับพราหมณ์ ฯ
ศรีสุวรรณครั้นเห็นกรุงกษัตริย์ ลงกัณฐัศว์เยื้องย่างมากลางสนาม
พอสบเนตรเกษราพะงางาม ต่างมีความชื่นชมโสมนัส
ครั้นใกล้ถึงจึงคลานค่อยกรานก้ม มาบังคมธิบดินทร์ปิ่นกษัตริย์
สาวสุรางค์ต่างเบียดกันเยียดยัด คอยฟังตรัสไต่ถามเนื้อความกัน ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์ตรงเข้าใกล้ จึงปราศรัยว่าเจ้าแรงแข็งขยัน
ช่วยรบแขกแตกตายวายชีวัน ขอเชิญขวัญนัยนาเข้าธานี
แล้วพระองค์ทรงราชยานรัตน์ พร้อมขนัดแน่นสนมนารีศรี
สองพระองค์ทรงวอจรลี พวกเสนีชีพราหมณ์ก็ตามมา
ครั้นถึงวังสั่งให้จัดมนเทียรสถาน นอกปราการชั้นกลางที่ข้างหน้า
ให้พราหมณ์อยู่อย่าได้ขัดอัธยา จะไปมามิให้ห้ามตามสบาย
เอาหมอนวดโรงในไปไว้ด้วย จะได้ช่วยคลึงเคล้นดูเส้นสาย
ครั้นเสร็จสั่งเสนีทั้งสี่นาย พระผันผายพาสุรางค์ไปปรางค์ทอง ฯ
ฝ่ายเสนามาแต่งตามรับสั่ง กรมวังสับสนไปขนของ
ทอดยี่ภู่ปูปัดสลัดละออง เขนยรองเขนยข้างมาวางเรียง
ทั้งเครื่องอานพานพระศรีมีสำหรับ เอาฉากพับขึงกั้นชั้นเฉลียง
ชวาลาอัจกลับสลับเรียง ได้พร้อมเพรียงให้เจ้าพราหมณ์ตามโองการ ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอิศเรศ กับพราหมณ์เทศอยู่บนมนเทียรสถาน
เขาพิทักษ์รักษาพยาบาล ค่อยสำราญหายเหนื่อยที่เมื่อยล้า
พอรอนรอนอ่อนแสงพระสุริยง อัสดงแดดดับลับเวหา
พระเผยแกลแลดูเดือนดารา เหมือนนวลหน้านุชน้องละอองนวล
เสียดายนักภัคินีเจ้าพี่เอ๋ย แม้นได้เชยจะประคองครองสงวน
ธุระรักหนักในใจรัญจวน ยิ่งอักอ่วนอารมณ์ให้ตรมตรอม
กำแพงวังยังกั้นอยู่ชั้นหนึ่ง ไฉนจึงจะได้แอบแนบถนอม
พี่ลักลอบปลอบประโลมก็โน้มน้อม แต่กีดจอมจักพรรดิถนัดใจ
จึงปรึกษาสามพราหมณ์ตามวิตก เหมือนน้องยกเมรุมาศไม่หวาดไหว
จะปลอบมิตรคิดอ่านประการใด จึงจะได้ดอกฟ้าลงมาชม ฯ
เจ้าพราหมณ์ตอบปลอบน้องอย่าหมองหมาง พระนุชนางปลงจิตสนิทสนม
ไม่คลาดแคล้วแล้วพ่อรออารมณ์ คงจะสมจิตน้องที่ตรองการ
เรารบสู้กู้เมืองช่วยเปลื้องทุกข์ ได้ผาสุกสืบสมบัติพัสถาน
เห็นทรงฤทธิ์บิดายุพาพาล จะประทานรางวัลเป็นมั่นคง
เราอย่ารับกลับคืนถวายไว้ จึงค่อยไขข้อความตามประสงค์
พี่คาดจิตบิตุราชมาตุรงค์ คงให้องค์พระธิดาด้วยปรานี
มาดแม้นแหนหวงทำหน่วงหนัก จึงค่อยลักกัลยาเจ้าพาหนี
ความคิดพี่นี้เห็นเป็นเช่นนี้ พ่อเห็นดีด้วยบ้างหรืออย่างไร ฯ
หน่อกษัตริย์ตรัสตอบว่าชอบอยู่ ทำจู่ลู่ก็จะขัดอัชฌาสัย
จะรอรั้งฟังดูภูวไนย แม้นไม่ให้โดยดีก็มิฟัง
แล้วเอนเอกเขนกนิ่งอิงเขนย หอมระเหยหวนกลิ่นถวิลหวัง
เห็นปรางค์ทองน้องนางอยู่กลางวัง คะนึงนั่งนึกหมายไม่วายครวญ ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสวัสดิ์ นางกษัตริย์เศร้าสร้อยละห้อยหวน
นึกปรานีศรีสุวรรณยิ่งรัญจวน มาหมองนวลเหนื่อยยากลำบากองค์
ที่การศึกนั้นก็เสร็จสำเร็จทุกข์ ที่การสุขยังไม่สมอารมณ์ประสงค์
แสนเสียดายป่านฉะนี้พระโฉมยง จะโศกทรงเศร้าหมองถึงน้องน้อย
เมื่อจากกันวันนี้ที่ข้างหน้า ดูพักตราผ่านเกล้าเห็นเศร้าสร้อย
ยิ่งรำลึกนึกน้ำพระเนตรย้อย แต่หลับม่อยแล้วสะดุ้งจนรุ่งราง
จึงให้สี่พี่เลี้ยงเก็บดอกไม้ ดอกมะลิปลูกไว้ในกระถาง
ใส่ขันทองรองพานคลานมาวาง พระนุชนางกรีดก้อยร้อยมาลัย
เรียงประดับซับซ้อนค่อยสอดเข็ม เป็นพวงเต็มห่อเสร็จแล้วเด็ดใหม่
อันมาลีที่กระถางริมปรางค์ชัย พอเก็บได้คนละขันวันละพวง
ใส่พานทองตองเจียนประจงปิด ให้ทรงฤทธิ์รูปทองเป็นของหลวง
ส่วนนารีพี่เลี้ยงสิ้นทั้งปวง ต่างร้อยพวงมาลัยให้เจ้าพราหมณ์
สารภีพิกุลดอกบุนนาค ประสายากเถิดนะเจ้าเราทั้งสาม
ศรีสุดาได้ดอกเข็มเห็นเต็มงาม จะให้พราหมณ์หน่อกษัตริย์ขัตติยา
นางโฉมยงทรงตรัสว่าผลัดเปลี่ยน เป็นเวรเวียนกันไปให้บุปผา
ทูลถวายกว่าจะวายดอกมาลา วันนี้พี่ศรีสุดาไปประเดิม ฯ
นางนารีศรีสุดาหน้าเป็นเหม แสนเกษมแกล้งว่าอย่ามาเสริม
มาลัยหลวงพวงหอมเป็นจอมเจิม ฉันพลอยเติมตามประสาเป็นข้าไท
แล้วเข้าห้องส่องกระจกจับกระเหม่า ขี้ผึ้งเข้าชันย้อยสอยไม่ไหว
เป็นการด่วนจวนจนต้องลนไฟ กรีดจุไรรอบเรียบระเบียบกลม
แล้วผัดหน้าทาจันทน์กระแจะแป้ง นุ่งยกแย่งพื้นตองปักทองถม
ทั้งกรองทองรองปิดให้ชิดชม ดูสวยสมเป็นบัลลังก์ที่นั่งรอง
แล้วเชิญพานพวงมาลัยไปข้างหน้า บอกเขาว่าเยาวมาลย์ประทานของ
จึงขึ้นบนมนเทียรทำเมียงมอง เจ้าพราหมณ์ร้องเชิญว่ามาข้างนี้ ฯ
พี่เลี้ยงนั่งตั้งพานพวงบุปผา ไว้ตรงหน้าหมอบประณตบทศรี
แล้วว่าองค์นงนุชพระบุตรี ร้อยมาลีมะลิลามาประทาน
ดอกเข็มขาวพวงนั้นหม่อมฉันถวาย แต่กลิ่นอายคลายพร้อมไม่หอมหวาน
สารภีที่ใส่มาในพาน ของเยาวมาลย์แม่อุบลคนสำคัญ
ดอกพิกุลคุณจงกลเป็นคนร้อย ประภาน้อยดอกบุนนาคเขาฝากฉัน
ให้สามพราหมณ์ตามมีไมตรีกัน แกล้งรำพันพ้อให้ในทำนอง ฯ
หน่อกษัตริย์ตรัสตอบว่าขอบจิต จะได้ชิดชมพลางต่างเจ้าของ
หยิบบุปผามาลัยมาใส่ลอง พอได้สองหัตถาเป็นขวาซ้าย
จึงตรัสว่าดอกเข็มนี้เต็มรัก จะเคียงพักตร์พี่ไว้มิให้หาย
นางฟังคำทำเมินสะเทิ้นอาย ทั้งสามนายยิ้มแย้มกระแอมไอ
เจ้าสานนนั่งชมดมบุนนาค อุบลฝากมาให้ชิดพิสมัย
เจ้าวิเชียรเชยพิกุลฉุนอาลัย ถึงสายใจเจ้าจงกลเป็นคนเคย
เจ้าโมราดมสารภีรื่น ช่างหอมชื่นเช่นประภานิจจาเอ๋ย
ต่างประคองของคู่ขึ้นชูเชย ไฉนเลยหลบหน้าไม่มาเยือน
แล้วต่างสั่งศรีสุดาว่าช่วยบอก ถึงได้ดอกไม้ไว้ก็ไม่เหมือน
แม้นเมตตาอีกสักห้าหกเจ็ดเดือน ขอเชิญเชือนมาบ้างอย่าหมางเมิน ฯ
ศรีสุดาว่าคิดจะไปว่า ให้ได้มาแนบข้างไม่ห่างเหิน
หน่อกษัตริย์ตรัสล่อให้พอเพลิน ค่าเชิงเดินคงจะได้เป็นไรมี
ช่วยทูลแก้วเกษราเถิดหนาเจ้า พี่นอนเฝ้าฝันว่าพากันหนี
จะขอคำทำนายร้ายหรือดี รุ่งพรุ่งนี้นะจงออกมาบอกกัน ฯ
ศรีสุดาอภิวาทฉลาดพูด เทวทูตท่านมาเตือนจนเฟือนฝัน
ข้ากับเจ้าคราวยากจะจากกัน กระหม่อมฉันนึกหมายจะวายวาง ฯ
พระแย้มยิ้มพริ้มพรายภิปรายตรัส เห็นไม่พลัดพรากน้องอย่าหมองหมาง
เจ้าร่วมจิตชิดใช้อยู่ในนาง คงเคียงข้างคู่กันจนวันตาย ฯ
ศรีสุดาดีใจใครจะเหมือน แต่ไหลเลื่อนลืมตนอยู่จนสาย
ก็ลาพระโฉมงามกับสามนาย คอยนาดกรายกลับหลังเข้าวังใน
นางทูลความตามสั่งมาทั้งหมด แล้วซ้ำปดเติมแต่งแถลงไข
ครั้นรุ่งเช้าสาวน้อยร้อยมาลัย ลอบไปให้ชู้ชายไม่วายวัน ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์พงศ์กษัตริย์ พูนสวัสดิ์วายวิโยคที่โศกศัลย์
ครั้นรุ่งแสงสุริย์ฉายขี้นพรายพรรณ จะรางวัลโยธาที่ราวี
จึงออกนั่งยังท้องพระโรงหลวง พร้อมกระทรวงเสนาบดีศรี
หน่อกษัตริย์กับสามเจ้าพราหมณ์ชี มาอยู่ที่เฝ้าพร้อมน้อมประณต
ต่างบังคมบดินทร์สูรทูลถวาย ว่าศึกฝ่ายนอกที่มาล่าไปหมด
สมเด็จท้าวทศวงศ์ทรงพระยศ จึงเผยพจนารถประภาษพลัน
ให้เอาเงินเสื้อผ้ามาประทาน เหล่าทหารชาญกำแหงแข็งขยัน
พวกนายมุลขุนนางได้รางวัล ทั้งบ่าวบรรดาได้ไปสงคราม
แม้พระองค์ทรงตรัสกับข้าเฝ้า บุรีเราราบเตียนที่เสี้ยนหนาม
จะรางวัลฉันใดให้เจ้าพราหมณ์ จะสมตามความชอบประกอบการ ฯ
ฝ่ายอำมาตย์เสนาพฤฒามาตย์ เฝ้าพระบาทดาษดาอยู่หน้าฉาน
ทูลสนองต้องตามความโบราณ พระอวตารพูนบำเหน็จเมื่อเสร็จทัพ
ให้เสนาพานรินทร์ไปกินเมือง ได้เจียดทองรองเรืองเครื่องประดับ
ซึ่งเจ้าพราหมณ์รบแขกให้แตกยับ ก็ต้องกับมีในพระอัยการ
ควรจะให้ไปรักษาอาณาเขต ครองประเทศธานินทร์เป็นถิ่นฐาน
ทั้งเครื่องทรงมงกุฎสร้อยสังวาล ควรประทานให้เจ้าพราหมณ์ตามทำนอง ฯ
สมเด็จท้าวเจ้าบุรินทร์บดินทร์สูร ได้ฟังทูลถูกระบอบตอบสนอง
ซึ่งปรึกษาเหมือนเรานึกที่ตรึกตรอง จะให้ครองจันตประเทศเป็นเขตคัน
มีเครื่องอานพานพระศรีที่ลูกหลวง ทุกกระทรวงเร่งรัดไปจัดสรร
ตาบประดับทับทรวงสังวาลวรรณ ให้ครบครันเครื่องทรงอลงการ ฯ
เจ้าพราหมณ์ฟังบังคมบรมนาถ เชิงฉลาดผันผ่อนให้อ่อนหวาน
ซึ่งพระองค์ทรงศักดิ์จักรพาล จะประทานบ้านเมืองแลเครื่องทรง
ขอคืนไว้ในท้องพระคลังหลวง ข้าทั้งปวงพี่น้องไม่ต้องประสงค์
ซึ่งอาสามาประจญรณรงค์ หวังพระองค์ทรงฤทธิ์เหมือนบิดา
ด้วยท่องเที่ยวเปลี่ยวอกเหมือนนกไร้ ไม่มีไม้รวงรังเป็นฝั่งฝา
อันโฉมงามพราหมณ์น้อยผู้น้องยา ขอฝากไว้ใต้ฝ่าบาทบงสุ์
แต่ข้าสามพราหมณ์พี่จะลีลาศ เที่ยวประพาสหิมวาป่าระหง
ควรมิควรข้อใดที่ใจจง ขอพระองค์ออกโอษฐ์ช่วยโปรดปราน ฯ
พระฟังคำทำเชือนเบือนพระพักตร์ รู้ว่ารักพระธิดาไม่ว่าขาน
แต่นิ่งนึกตรึกตราอยู่ช้านาน จะคิดอ่านเอาใจฉันใดดี
ครั้นจะให้พระธิดายุพาพักตร์ จะเสียศักดิ์กษัตราน่าบัดสี
แม้นมิให้ก็ไม่อยู่ในบุรี เสียดายฝีมือณรงค์ทรงกำลัง
จะเล้าโลมเอาใจเขาไว้ก่อน ค่อยคิดผ่อนเพทุบายต่อภายหลัง
จึงว่าเจ้าข้าวของให้คืนคลัง เพราะเยาว์ยังมิได้อยู่กับคู่ครอง
เป็นไรมีที่ประสงค์จำนงนึก เราก็ตรึกอยู่ดอกเจ้าอย่าเศร้าหมอง
จะเลี้ยงไว้ในบูรีทั้งพี่น้อง เป็นบุตรของบิดาอย่าอาดูร
ทั้งแว่นแคว้นแดนสุธาอาณาจักร เจ้าจงรักสิ่งใดมิให้สูญ
เว้นแต่ดาวดวงตะวันอันจำรูญ จงเพิ่มพูนผาสุกทุกเวลา
พ่อนึกหวังตั้งจิตคิดปรารภ จะได้ฝากซากศพโอรสา
พระโอนอ่อนผ่อนผันจำนรรจา แล้วลีลากลับหลังเข้าวังใน ฯ
ฝ่ายเสนาข้าเฝ้ากับเจ้าพราหมณ์ ต่างไต่ถามพูดจาอัชฌาสัย
ที่รู้เท่าเย้าหยอกให้ยวนใจ พ่อคงได้สิ่งของที่ต้องการ ฯ
พระแย้มยิ้มพริ้มพรายสบายจิต ขึ้นสถิตแท่นวิเชียรมนเทียรสถาน
พราหมณ์พี่เลี้ยงเคียงสำรวลชวนสำราญ พระโปรดปรานเปรื่องนักหนานุชาเรา
แต่เดือนสามห้ามฤกษ์มงคลราช จะต้องคลาดแคล้วเคลื่อนไปเดือนเก้า
น่าหัวเราะเคราะห์กระไรไม่บรรเทา แกล้งหยอกเย้ายวนยีศรีสุวรรณ ฯ
หน่อกษัตริย์ตรัสว่านิจจาเอ๋ย อย่าพักเย้ยยิ้มเยาะหัวเราะฉัน
ถึงอกพี่ที่เป็นก็เช่นกัน ต่างสรวลสันต์สนทนาสุขาใจ ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าบุรีรมจักร กับองค์อัครชายาอัชฌาสัย
ครั้นพลบค่ำย่ำปฐมยามชัย สถิตในแท่นทองทั้งสององค์
กรุงกษัตริย์ตรัสเล่าถึงเจ้าพราหมณ์ ที่ทูลความเกี่ยวข้องต้องประสงค์
เห็นท่วงทีศรีสุวรรณนั้นจำนง ในโฉมยงยุพเรศเกษรา
นี่แน่เจ้าเราจะทำกระไรได้ วิสัยไพร่กับกษัตริย์ขัดหนักหนา
สายสมรผ่อนผันด้วยปัญญา จะพูดจาคิดอ่านประการใด ฯ
นางโฉมยงทรงฟังรับสั่งตรัส ชุลีหัตถ์ยิ้มย่องสนองไข
เพราะพระพามาถึงปรางค์ที่ข้างใน แล้วซ้ำให้เสกสะเดาะเคราะห์ธิดา
อันลูกสาวท้าวไทถ้าใครเห็น ไม่วายเว้นหวังสวาทปรารถนา
แต่พราหมณ์น้อยน่ารักลักขณา สมกับแก้วเกษราวิลาวัณย์
น้องพิศดูภูษาจินดาประดับ เครื่องสำหรับพงศ์กษัตริย์ล้วนจัดสรร
ทั้งกิริยาพาทีก็ดีครัน เหมือนพงศ์พันธุ์ท้าวพระยามาแต่ไกล
แต่สามพราหมณ์นั้นแลงามเป็นพราหมณ์แท้ กระนี้แน่แล้วพระองค์อย่าสงสัย
คุณของเขาเล่าก็อยู่กับภูวไนย พระตรึกไตรตรองความดูตามควร ฯ
พระฟังนางอย่างจะให้มิได้ห้าม เห็นรักพราหมณ์ลุ่มหลงทรงพระสรวล
จึงว่าพี่นี้คะเนยังเรรวน สงสารนวลลูกน้อยจะถอยยศ
แม้นเชื้อวงศ์พงศ์เผ่าเหมือนเจ้าว่า จะเสกสองครองพาราให้ปรากฏ
จะค่อยลอบปลอบถามให้งามงด แล้วทรงยศไสยาในราตรี ฯ
ครั้นรุ่งเช้าท้าวออกพระโรงรัตน์ แกล้งทรงตรัสไต่ถามความกรุงศรี
ศรีสุวรรณนั้นเฝ้าฟังคดี ถึงสิบสี่สิบห้าทิวาวัน
จะโปรดให้หรือไม่ให้ไม่ได้ข่าว ไปเฝ้าท้าวเธอก็ชวนแต่สรวลสันต์
เสด็จขึ้นคืนมาปรึกษากัน ศรีสุวรรณว่าฉันเห็นไม่เป็นการ
พวกในวังฟังข่าวก็เปล่าหมด เห็นจะปดแต่หากว่าปากหวาน
จะลักแก้วเกษรายุพาพาล ไปสำราญแรมป่าพนาลัย
พี่จัดแจงแต่งผูกสำเภาน้อย พาล่องลอยไปตามแม่น้ำไหล
เจ้าพราหมณ์ตอบปลอบน้องให้ต้องใจ ถึงจะไปก็ให้งามตามธรรมเนียม
ด้วยชนกชนนีเป็นที่รัก ทำหาญหักโฉมฉายจะอายเหนียม
คิดเพลงยาวน้าวโน้มประโลมเลียม ว่ากรมเกรียมตรอมอุราจะลาจร
นางโฉมยงคงจะตามเจ้าพราหมณ์น้อย อย่าเศร้าสร้อยทรงประดิษฐ์คิดอักษร
พระฟังความสามนายค่อยคลายร้อน จึงเขียนกลอนแกล้งไว้อาลัยลาน
ครั้นเสร็จสรรพพับผนิดติดขี้ผึ้ง พอประภามาถึงมนเทียรสถาน
ถวายพวงมาลัยที่ในพาน แล้วก้มกรานคอยฟังจะสั่งความ ฯ
ศรีสุวรรณรันทดถอนใจใหญ่ แล้วว่าใจฉันนี้เจ็บดังเหน็บหนาม
สู้เหนื่อยยากพากเพียรพยายาม ไม่สมความปรารถนาน่าเสียดาย
ไม่ขออยู่สู้ซนไปจนม้วย หนังสือนี้พี่ช่วยเอาไปถวาย
ส่งให้นางพลางทำระทวยกาย ทั้งสามนายแกล้งสะท้อนถอนฤทัย
นางประภาพิศดูไม่รู้เท่า สงสารเจ้าโมราน้ำตาไหล
จะไต่ถามขามเขินสะเทิ้นใจ ถอนใจใหญ่แล้วลาเข้ามาวัง
ถึงพระนุชบุตรีที่ในห้อง ทูลฉลองเล่าตามเนื้อความหลัง
พระโฉมยงทรงโศกเพียงทรวงพัง แล้วหยิบหนังสือถวายสายสุดใจ ฯ
ยุพยงทรงสดับรับกระดาษ นึกประหลาดหลากจิตคิดสงสัย
ธุระเรื่องเคืองเข็ญเป็นอย่างไร แล้วทรามวัยคลี่สารออกอ่านกลอน ฯ
ในสาราว่าพระองค์ทรงสวัสดิ์ ขอเสี่ยงสัตย์ศุภลักษณ์เป็นอักษร
ให้ดวงเนตรเกษราพะงางอน ด้วยอาวรณ์หวังสวาทไม่ขาดวัน
เมื่ออยู่สวนครวญถึงคะนึงน้อง แม้นจะรองชลนาก็กว่าขัน
คราวสะเดาะเคราะห์พบประสบกัน กับเมื่อวันสงครามเป็นสามครั้ง
ครั้นกลับทัพลับนุชสุดสวาท ใจจะขาดคิดหมายไม่วายหวัง
ถึงอยู่นอกแต่น้ำใจอยู่ในวัง จะนอนนั่งในอารมณ์ให้กรมกรอม
โอ้อนาถวาสนาพี่หาไม่ จึงมิได้ชิดเชื้อแม่เนื้อหอม
เหมือนมดแดงแฝงพวงมะม่วงงอม เที่ยวไต่ตอมเต็มอยู่ไม่รู้รส
พี่รักเจ้าเอาชีวาเข้ามาแลก ช่วยรบแขกแตกทัพกลับไปหมด
มาอยู่วังตั้งเดือนดูเหมือนมด ละอายอดสูใจกระไรเลย
เมื่อเสร็จศึกนึกจะสมอารมณ์มาด พระบิตุราชรู้แจ้งก็แกล้งเฉย
ชะรอยเคราะห์เพราะบุญไม่คุ้นเคย ขอลาเลยล่วงสวรรคครรไล
จะขืนอยู่สู้โศกก็สุดปล้ำ ในทรวงช้ำเช่นเขาเชือดให้เลือดไหล
เหลือกำลังจะประทังฤทัยไป พี่จำไกลกลอยสวาทในชาตินี้
เมื่อชาติหน้าอย่าให้แคล้วกับแก้วเนตร ให้กอดเกษราชมประสมศรี
เป็นมนุษย์ครุฑาวาสุกรี ขอให้พี่พิศวาสทุกชาติเอย ฯ
นางอ่านจบตบอกตกประหม่า อนิจจาพระทองของน้องเอ๋ย
ที่คับแค้นแสนเข็ญไม่เห็นเลย ขืนว่าเฉยเชือนช้าไม่ปรานี
กรรมเอ๋ยกรรมซ้ำร้ายอายอดสู จะมีคู่คู่ก็อางขนางหนี
ไหนจะทุกข์ไหนจะตรมระทมทวี ทรวงเท่านี้หรือจะรับอัประมาณ
จะจากจริงทิ้งน้องหรือลองจิต โอ้คิดคิดถึงพระองค์น่าสงสาร
จะบรรลัยเสียให้พ้นทนทรมาน พิษฐานขอครองกับน้องน้อย
ทุกข้อคำร่ำว่าน่าสมเพช ชลเนตรหยดเหยาะลงเผาะผ็อย
พระละห้อยคอยน้องน้องก็คอย โอ้บุญน้อยน้อยใจกระไรเลย
สะอื้นอ้อนอ่อนอารมณ์จนลมจับ สลบหลับแน่นิ่งอิงเขนย
ทั้งสี่นางต่างแลชะแง้เงย เอะทรามเชยเป็นไฉนไม่ไหวติง
เข้าประคองร้องหวีดเสียงกรีดกราด ใจจะขาดซบเสือกลงเกลือกกลิ้ง
ทุกข์ระทมลมปะทะศีรษะวิง สลบนิ่งอยู่กับที่ทั้งสี่นาง ฯ
ฝ่ายแสนสาวชาวแม่มาแลเห็น น้ำตากระเด็นค่อนทรวงเข้าผางผาง
แม่ปิ่นเกล้าเจ้านายมาวายวาง สาวสุรางค์ร้องเรียกกันเพรียกไป
บ้างโศกีตีอกชกศีรษะ สงสารพระธิดาน้ำตาไหล
บ้างรีบไปทูลฉลองสองท้าวไท พระตกใจจับภูษาละล้าละลัง
ลงจากปรางค์ต่างองค์ทรงกันแสง ทุกตำแหน่งนางห้ามมาตามหลัง
ถึงปราสาทราชบุตรไม่หยุดยั้ง ขึ้นบัลลังก์เห็นพี่เลี้ยงเคียงลูกยา
ไม่ไหวติงนิ่งแน่แลสลด ต้องกำสรดซบกายทั้งซ้ายขวา
พระมารดรช้อนเกศกอดธิดา ทรงโศกาสองกรเข้าข้อนทรวง ฯ
กรุงกษัตริย์ตรัสเร่งให้เรียกหมอ วิ่งกันสอเสียงดังทั้งวังหลวง
นางโขลนจ่าพาพวกแพทย์ทั้งปวง ทุกกระทรวงมาพร้อมน้อมประณต
กรุงกษัตริย์ตรัสว่าบรรดาหมอ อย่ารั้งรอเร่งรักษาหาโอสถ
หมอคำนับจับถ้วยสุธารส ละลายบดยาถวายให้หายฟื้น ฯ
พระบุตรีพี่เลี้ยงค่อยรู้สึก ทรวงสะทึกถอนใจไห้สะอื้น
เป็นโรครักปักจิตดังพิษปืน อุตส่าห์ฝืนองค์นั่งประทังกาย
ทั้งหิวโหยโดยมิได้จะไสยาสน์ เตโชธาตุหย่อนยิ่งสวิงสวาย
ผิดสังเกตเนตรนางก็พร่างพราย ให้คลับคล้ายเคลิ้มอารมณ์ไม่สมประดี
เหมือนหนึ่งในใจจะขาดประหวาดหวั่น ว่าศรีสุวรรณกับสามเจ้าพราหมณ์หนี
ยิ่งแสนโศกโรคทับกลับทวี ไม่พาทีซวนซบสลบไป ฯ
พระบิตุราชมาตุรงค์พระองค์สั่น หมอทั้งนั้นเซ็งแซ่เข้าแก้ไข
ไม่ฟื้นองค์สงสารสายสุดใจ ร่ำร้องไห้แซ่เสียงทั้งเวียงวัง
พระชนนีตีทรวงสะอื้นอ้อน โอ้ขวัญอ่อนแม่ไม่ฟื้นคืนมามั่ง
แต่ร่ำเรียกลูกน้อยสักร้อยครั้ง ไม่เหลียวหลังมาทางแม่บ้างเลย
เมื่อมดหมอก็สุดฝีมือแล้ว สงสารแก้วเกษรานิจจาเอ๋ย
มีอันเป็นเช่นนี้ยังมิเคย นางบ่นเบยครวญคร่ำร่ำพิไร ฯ
พระบิดาอาดูรพูนเทวษ ชลเนตรหยดย้อยละห้อยไห้
เสียดายบุตรสุดสวาทจะขาดใจ พอคิดได้เหลียวหลังสั่งกำนัล
ไปเชิญพราหมณ์ที่ข้างหน้าเข้ามานี่ เขาล้วนมีมนต์เวทวิเศษขยัน
พวกผู้หญิงวิ่งมาข้างหน้าพลัน อภิวันท์แจ้งความให้พราหมณ์ฟัง ฯ
ศรีสุวรรณขวัญหายหมายว่าม้วย จะไปช่วยฉุดเจ้าพราหมณ์มาตามหลัง
ไม่รอรั้งวิ่งเหย่าเข้าในวัง เห็นคนพรั่งพร้อมกันกลั้นน้ำตา
ขึ้นปรางค์ทองมองเมียงอยู่เพียงฉาก ไม่เห็นซากศพมิตรขนิษฐา
กรุงกษัตริย์เห็นพราหมณ์ตามกันมา จึงบอกว่าบุตรีมีอันเป็น
ครั้นแก้ฟื้นคืนแล้วกลับสลบ ไม่เคยพบพ่อเอ๋ยไม่เคยเห็น
ทั้งกายาหน้าหลังยังไม่เย็น จะกลับเป็นหรือจะม้วยพ่อช่วยดู ฯ
ศรีสุวรรณนั้นจะใคร่เข้าใกล้น้อง จึงว่าต้องเทวดาพระราหู
เคยแก้หายหลายคนด้วยมนต์ครู จะขอดูกายายุพาพาล ฯ
พระทรงฟังสั่งให้ไขวิสูตร พอม่านรูดแลเห็นองค์น่าสงสาร
พระพักตร์ผ่องหมองคล้ำเพราะรำคาญ ทั้งซ้ำอ่านอักขราก็พาเฟือน
ศรีสุวรรณนั้นหลงทรงกันแสง โอ้เสียแรงรักใคร่ใครจะเหมือน
สู้อุตส่าห์พยายามมาสามเดือน เจ้าพราหมณ์เตือนตกใจกระไรเลย
พระบิตุราชมาตุรงค์พลอยสงสาร ไม่ว่าขานขวยเขินทำเมินเฉย
พวกแสนสาวชาวแม่ชะแง้เงย ไฉนเลยพราหมณ์น้อยพลอยโศกา ฯ
หน่อกษัตริย์อัดอั้นกลั้นสะอื้น น้ำตาชื้นพรั่งพรายทั้งซ้ายขวา
แข็งพระทัยให้เอาน้ำอบมา ภาวนานึกความไปตามจน
ขอเทวัญชั้นฟ้าสุธาทิพย์ อันลอยลิบเหาะเหินเที่ยวเดินหน
ทั้งปู่เจ้าเขาหลวงข้าบวงบน ขอนิมนต์มาด้วยช่วยชีวี
แม้นแก้วเนตรเกษรากับข้าบาท เคยร่วมอาสน์เชยชมประสมศรี
ขอให้น้ำในขันสุวรรณนี้ ดังวารีท้าวสุทัศน์สหัสนัยน์
แล้วเข้าเคียงเตียงสุวรรณบรรจถรณ์ เห็นนิ่งนอนนึกน่าน้ำตาไหล
ค่อยปัดเป่าพรมพรำน้ำดอกไม้ ชายสไบโบกปัดช่วยพัดวี
เดชะสัตย์อธิษฐานสำราญรื่น ค่อยพลิกฟื้นกายามารศรี
เห็นพราหมณ์น้อยเคียงข้างนางยินดี อัญชลีแล้วก็หลบซบพักตรา ฯ
พระบิตุราชมาตุรงค์ตรงเข้าใกล้ ประคองให้ทรงกายทั้งซ้ายขวา
เจ้าพราหมณ์น้อยถอยหลังหลีกออกมา นั่งอยู่หน้าม่านทองที่ห้องกลาง
สองกษัตริย์ตรัสปลอบพระลูกแก้ว ไม่ม้วยแล้วนวลละอองอย่าหมองหมาง
แม่เป็นไรกายสั่นทั้งสรรพางค์ อย่าครวญครางบอกแม่จะแก้กัน ฯ
สงสารนุชบุตรีศรีสมร กำเริบร้อนโรคาเพียงอาสัญ
ได้เห็นคู่ชูชื่นขึ้นครันครัน อภิวันท์ทูลฉลองสองพระองค์
ลูกฟั่นเฟือนเหมือนกับจะดับจิต ให้มืดมิดมึนตึงตะลึงหลง
สุดจะฝืนขืนแข็งแรงดำรง หากพระองค์ช่วยรอดไม่วอดวาย ฯ
สองกษัตริย์ตรัสแจ้งแถลงเล่า เพราะมนต์เจ้าพราหมณ์น้อยจึงค่อยหาย
แต่โรคร้ายภายในยังไม่คลาย จงสบายบรรทมอย่าก้มกราน
หลังสั่งสี่พี่เลี้ยงจงโลมเล้า ให้กินข้าวกินปลากระยาหาร
พวกสาวสาวเหล่านางพนักงาน เอาอาการคอยออกไปบอกความ
แล้วลีลามายังบัลลังก์รัตน์ โองการตรัสเรียกศรีสุวรรณถาม
อันโรคแก้วเกษราพะงางาม ใจเจ้าพราหมณ์เห็นจะรอดหรือวอดวาย ฯ
พระยิ้มพลางทางบังคมบรมนาถ อันโรคราชธิดาจะช้าหาย
ถึงจะแก้แต่ไข้ก็ไม่คลาย ด้วยโรคร้ายรวนเรรำเพรำพัด
ให้พวกแพทย์หมอยารักษาด้วย จะได้ช่วยแรงเขาข้างเป่าปัด
หม่อมฉันกับหมอขอค้างอยู่ปรางค์รัตน์ จะได้ผลัดนอนนั่งฟังอาการ
ถ้าทีนี้มีอันเป็นเหมือนเช่นนั้น แก้ไม่ทันถึงตัดอัติสาร
จะลงยันต์กันไว้ทุกใบบาน อ่านโองการแก้กันอันตราย ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์ทรงสดับ เจ้าพราหมณ์รับอาสาว่าช้าหาย
ก็รู้เท่าเข้าใจในอุบาย อันแยบคายคิดจะอยู่ดูธิดา
เดิมก็หวังตั้งใจจะให้เขา เดี๋ยวนี้เล่าเขาก็กลับรับรักษา
ตามกุศลผลกรรมที่ทำมา วาสนาลูกน้อยกลอยฤทัย
จึงแกล้งตรัสกลบเกลื่อนเหมือนไม่รู้ เออเอ็นดูเราด้วยช่วยแก้ไข
แล้วสั่งเหล่าชาวที่บรรทมใน จงจัดให้หลับนอนผ่อนสบาย
ศรีสุวรรณกันเองอย่าเกรงขาม กับสามพราหมณ์อยู่รักษากว่าจะหาย
แล้วถามถึงลูกน้อยว่าค่อยคลาย ชวนกำนัลผันผายไปสู่ปรางค์ ฯ
ฝ่ายชาวที่ทอดยี่ภู่ปูบรรจถรณ์ ให้พราหมณ์นอนผาสุกที่มุขขวาง
สุจหนี่ยี่ภู่ปูสำอาง เอาฉากกางกั้นห้องตรงช่องแกล
ที่หมออยู่ปูพรมให้สมหน้า กับเครื่องยาเอามาวางไม่ห่างแห
พวกโขลนจ่ามาอยู่คอยดูแล กับเถ้าแก่ที่สำหรับกำกับกัน ฯ
สงสารเจ้าเกษราธิดาราช ทรงไสยาสน์ยามวิโยคให้โศกศัลย์
ทั้งไข้ใจไข้ฉลุประจุบัน ให้ป่วนปั่นปวดเศียรอาเจียนลม
หมอประกอบยาถวายหลายขนาน พระอาหารกลั้วกลืนยังขื่นขม
ให้หิวโหยโรยราในอารมณ์ นิ่งบรรทมพอประทังกำลังองค์
สี่พี่เลี้ยงเคียงข้างไม่ห่างโฉม ปลอบประโลมทรามสงวนนวลหง
นางชูชื่นขืนแข็งแรงดำรง ถามถึงองค์หน่อไทไปหรือยัง ฯ
พี่เลี้ยงยิ้มพริ้มพรายค่อยคลายโศก จะดับโรคในอารมณ์ให้สมหวัง
ค่อยกระซิบเบาเบาเล่าให้ฟัง พระองค์ยังอยู่รักษาพยาบาล
เขาจัดให้ไสยาตรงหน้ามุข เป็นผาสุกร่วมปราสาทราชฐาน
แต่แรกรู้ดูรีบมาลนลาน น่าสงสารโศกาต่อหน้าคน ฯ
นางฟังคำร่ำเล่าถึงทรงเดช ชลเนตรหยดย้อยดังฝอยฝน
แต่ค่อยชื่นฝืนกำลังประทังทน บรรทมบนแท่นรัตน์ชัชวาล ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอดิสร ยามสมรมีโรคโศกสงสาร
คอยเรียกเหล่าสาวสรรค์พนักงาน ถามอาการกัลยาทุกนารี
ที่นึกรักซักไซ้มิใคร่จบ ชำเลืองพบสาวน้อยชม้อยหนี
ครั้นโพล้เพล้เพลาจะราตรี แสงอัคคีโคมสว่างดังกลางวัน
สำเนียงนางครางครวญหวนละห้อย พระเศร้าสร้อยพลอยทรงกันแสงศัลย์
แสนรัญจวนป่วนใจด้วยไกลกัน สุดจะกลั้นกลัวความเมื่อยามร้อน
จึงเสแสร้งแกล้งว่าเวลาค่ำ จะต้องทำกันกายสายสมร
ถือใบตาลกระบองเพชรเสด็จจร ไปบรรจถรณ์แท่นสถิตพระธิดา ฯ
พี่เลี้ยงน้อมพร้อมพรั่งเชิญนั่งอาสน์ พระหน่อนาถนิ่งพินิจขนิษฐา
ดูเผือดผิวหิวโหยเห็นโรยรา ทั้งนวลหน้าน้องรันทดสลดลง
แล้วผอมซูบรูปองค์ทรงสัณฐาน แสนสงสารทรามสงวนนวลหง
เงียบระงับหลับอยู่ไม่รู้องค์ พระเคลิ้มหลงลูบนางทางประโลม ฯ
พระธิดาว้าหวั่นกระสันเสียว ชำเลืองเหลียวเห็นองค์พระทรงโฉม
มานั่งเรียงเคียงข้างสว่างโคม ที่ทุกข์โทมนัสนั้นค่อยบรรเทา
อุตส่าห์ทรงองค์ขยับอภิวาท น้องไสยาสน์ยกโทษจงโปรดเกล้า
ด้วยหนาวเหน็บเจ็บปวดให้รวดร้าว พระมาเฝ้าอยู่ไยไม่ไสยา ฯ
พระรับขวัญขวัญใจวิไลลักษณ์ เพราะความรักพี่จึงอยู่สู้รักษา
ให้น้องน้อยค่อยสบายคลายโรคา จึงจะลาโฉมเฉลาเยาวมาลย์
ซึ่งซูบกายสายสมรเพราะร้อนโรค พี่พลอยโศกซูบลงเพราะสงสาร
แม่เจ็บไข้พี่ก็ไข้ใจรำคาญ เยาวมาลย์ม้วยหมายจะตายตาม
พี่รักน้องสองกษัตริย์ก็ทราบสิ้น ยุพาพินเจ้าอย่าหมางระคางขาม
ขอฟูมฟักรักษาพะงางาม ให้สมความรักใคร่อาลัยลาน
แม่แก้วเนตรเกษราอุตส่าห์เสวย อย่าละเลยโภชนากระยาหาร
นางคำนับรับรสพจมาน พระสงสารรับขวัญให้บรรทม
คอยระวังนั่งเฝ้าแต่เป่าปัด สองกษัตริย์สุจริตสนิทสนม
ไม่เดียงสาน่าเอ็นดูเหมือนคู่ชม นางบรรทมพระประทับให้หลับไป ฯ
ฝ่ายโขลนจ่าข้าหลวงที่ล่วงรู้ สังเกตดูมั่นคงไม่สงสัย
ต่างปรึกษาว่ากรรมทำอย่างไร ถ้าใครใครเขามาเห็นไม่เป็นการ
เจ้าพราหมณ์น้อยพลอยเข้าไปอยู่ในห้อง เคียงประคองพระธิดาน่าสงสาร
ดูสนิทชิดเชื้อเหลือประมาณ จะมินานแล้วกระมังจึงอย่างนี้
บ้างบ่นว่าถ้าทราบถึงทรงเดช พวกเรานี้มิวิเสทก็โรงสี
บางคนว่าน่าชมสมกันดี เราจะมีผิดไยมิใช่การ
พวกท้าวนางต่างห้ามให้ความหาย อย่าวุ่นวายว่ากล่าวให้ร้าวฉาน
นางประชวรส่วนเธอมาพยาบาล น่าสงสารสงสัยทำไมมี ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอดิศร สู้อดนอนมารักษามารศรี
เห็นนางหลับจับพัชนีวี อยู่ข้างที่แท่นทองจนสองยาม ฯ
ฝ่ายทั้งสี่พี่เลี้ยงเคียงบรรจถรณ์ ต่างว่าวอนทรงฤทธิ์ด้วยคิดขาม
เข้าฟูมฟักรักษาชะล่าลาม ท้าวทราบความเคืองขุ่นจะวุ่นวาย
คำโบราณท่านว่าอย่าละโมบ ถ้าหลงโลภลาภน้อยจะพลอยหาย
พวกแสนสาวท้าวนางเจ้าขรัวนาย รู้ระคายเขาจะว่าน่ารำคาญ ฯ
พระเคืองคำทำตอบว่าชอบอยู่ พี่ไม่รู้หรือว่ารักสมัครสมาน
ได้ทูลขอรอมาก็ช้านาน ไม่เป็นการย่อมรู้อยู่ด้วยกัน
เพราะเจียมตัวกลัวผิดจึงปิดป้อง แทบพระน้องเกษราจะอาสัญ
เดชะบุญหนุนมารักษาทัน จะให้ฉันทิ้งนางเสียอย่างไร
ถึงผิดพลั้งครั้งนี้เมื่อวิบาก จะจรจากแก้วตาอย่าสงสัย
ไม่ว่าเล่นเป็นไรก็เป็นไป ได้เจ็บใจแล้วไม่คิดชีวิตเลย
พอแปดทุ่มพระธิดาผวาผวาด พระหน่อนาถนั่งประคองรองเขนย
ปลอบประโลมโฉมงามว่าทรามเชย เชิญเสวยโอสถสะกดลม ฯ
นางคำนับรับจอกจากพระหัตถ์ ไม่ข้องขัดอุตส่าห์กลืนทั้งขื่นขม
สงสารองค์ทรงยศอดบรรทม พลอยปรารมภ์ร่ำว่าสารพัน
พระผ่านเกล้าเฝ้านั่งระวังน้อง จะหม่นหมองมีพระโรคให้โศกศัลย์
เสด็จไปไสยาสน์อาสน์สุวรรณ พอแก้กันครหาไม่ราคิน
ด้วยแสนสาวท้าวนางในปรางค์มาศ จะประหลาดหลากจิตคิดถวิล
ถึงมิชั่วก็เหมือนชั่วมั่วมลทิน เขาจะนินทาทำให้รำคาญ
ถึงชนกชนนีจะมิว่า เห็นแก่หน้าน้องรักอย่าหักหาญ
คำผู้ใหญ่ย่อมว่าช้าเป็นการ ยิ่งเนิ่นนานก็ยิ่งเห็นจะเป็นคุณ
พระรักน้องน้องก็รู้อยู่ว่ารัก แต่คิดหักหน่วงเหนี่ยวอย่าเฉียวฉุน
มาฟูมฟักรักษาเพราะการุญ ขอบพระคุณควรคิดเหมือนบิดา
แม้นชีวิตน้องมิตายก็หมายมาด จะรองบาทบทเรศพระเชษฐา
แม้นผิดองค์ทรงเดชของเกษรา ถึงลอยฟ้ามาก็ไม่อาลัยแล
ยังมิดมิดอยู่ก็ปิดไว้ก่อนเถิด อย่าเพิ่งเปิดให้เขาเห็นว่าเป็นแผล
ใช่ไกลใกล้ไปมาเพียงหน้าแกล ไม่ห่างแหเห็นกันทุกวันคืน
อดบรรทมลมล่อยจะพลอยจับ ไปนอนหลับผ่อนพักเสียสักตื่น
เข้ายามสามย่ำประโคมอยู่โครมครื้น พระมาขืนเนตรนั่งไม่บังควร ฯ
พระรับขวัญขวัญอ่อนอย่าร้อนเร่า ไม่ขัดเจ้าโฉมงามทรามสงวน
พี่เหมือนหมอขอช่วยด้วยประชวร ใช่จะกวนแก้วตาให้ราคี
อย่าตรึกตราปรารมภ์บรรทมเถิด โรคจะเกิดกวนน้องให้หมองศรี
พลางปลอบให้ไสยาด้วยปรานี แล้วช่วยคลี่คลุมบรรทมห่มให้นาง
เห็นม่อยหลับกลับหลังมายังอาสน์ อิงเขนยเผยสิงหาสน์ให้กว้างขวาง
เล่าแถลงแจ้งความให้พราหมณ์พลาง พระนุชนางน้องน้อยเห็นค่อยคลาย ฯ
เจ้าพราหมณ์ยิ้มพริ้มเพราเข้ากระซิบ วางยาทิพย์แล้วเป็นไรจะไม่หาย
ประเดี๋ยวนี้พี่ก็พลอยค่อยสบาย ด้วยกลิ่นอายเกสรขจรมา
แล้วเลียมลูบจูบหัตถ์ทั้งสองข้าง น้อยหรือช่างหอมกระทั่งพระมังสา
ประหลาดจิตผิดรสสุคนธา หรือดอกฟ้าติดต้องละอองนวล ฯ
พระยิ้มพลางทางตอบว่าขอบจิต กลิ่นชาววังยังติดมาแต่สวน
อย่าอาวรณ์ร้อนเร่าเฝ้าคร่ำครวญ จะช่วยชวนมาในฉากไม่ยากเย็น
พราหมณ์หัวเราะเยาะว่ามาอยู่ใกล้ เมื่อคราวใคร่ก็เป็นแต่ได้แลเห็น
ถ้าขัดข้องต้องพาน้ำตากระเด็น พูดกันเล่นอยู่จนแจ้งแสงอุทัย ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ชนนีนาถ พอภาณุมาศไตรตรัสจรัสไข
มาปราสาทพระธิดาด้วยอาลัย เข้าห้องในแท่นทองประคององค์
เห็นลูกน้อยค่อยคลายวายวิโยค ถามถึงโรคที่ประชวรนวลหง
ที่วิงเวียนเศียรสมรค่อยหย่อนลง หรือโฉมยงยังรำคาญประการใด ฯ
พระบุตรีกราบก้มบังคมบาท นุชนาฏเล่าแจ้งแถลงไข
ได้โอสถรสรื่นค่อยชื่นใจ แต่ยังให้หิวโหยโรยกำลัง ฯ
พระมารดาวอนว่าอุตส่าห์เสวย แม่ทรามเชยจะได้ชื่นขึ้นมานั่ง
จงหลับนอนผ่อนใจให้ประทัง รำพันสั่งบุตรีแล้วลีลา
มานั่งแท่นที่กลางปรางค์ปราสาท กำนัลนาฏหมอบรายทั้งซ้ายขวา
หน่อกษัตริย์ตรัสชวนพราหมณ์พี่ยา กับหมอมากราบกรานพระมารดร ฯ
นางกษัตริย์ตรัสเล่าถึงลูกน้อย โรคาค่อยเบาทรวงดวงสมร
แต่ลุกนั่งยังไม่ตรงองค์บังอร ประเดี๋ยวร้อนประเดี๋ยวเย็นเป็นอย่างไร ฯ
เจ้ากรมหมอขอรับอภิวาท สันนิบาตเพื่อเส้นเป็นกระษัย
บ้างทูลว่าอาโปนั้นหย่อนไป ทั้งติดไข้เพศเหนือเพื่อระดู
บ้างว่าลมแล่นในไม่สะดวก หมอทั้งพวกเถียงกันสนั่นหู
นางพระยาว่าเจ้าพราหมณ์มีความรู้ สังเกตดูโรคเห็นเป็นอย่างไร ฯ
ศรีสุวรรณทูลว่าอย่าปรารภ ข้าเคยพบแก้หายมาหลายไข้
จะรักษาพยายามนางทรามวัย ให้หายในเดือนหน้าไม่ช้านาน ฯ
นางฟังคำชำเลืองดูพราหมณ์น้อย ดูเศร้าสร้อยซูบลงก็สงสาร
เพราะจงจิตพระธิดายุพาพาล พลอยรำคาญขุ่นข้องจึงหมองนวล
พินิจพลางนางกษัตริย์ตรัสปราศรัย แม่ขอบใจแล้วเจ้าพราหมณ์ทรามสงวน
มาอยู่ด้วยป่วยไข้ก็ได้กวน พระคุณควรจะสนองให้ต้องใจ
อันทรงฤทธิ์บิดาชราภาพ จะปรามปราบยุคเข็ญเห็นไม่ไหว
เจ้าเหมือนบุตรสุดรักร่วมฤทัย พ่อคงได้แว่นแคว้นทั้งแดนดาว
ขอฝากแก้วเกษราธิดาด้วย เอ็นดูช่วยปกป้องเหมือนน้องสาว
ศรีสุวรรณนั้นเหมือนหุ่นพึ่งรุ่นราว จะคราวคราวกันกับแก้วเกษรา
แล้วถามไถ่ไล่ปีดูพี่น้อง เห็นถูกต้องคืนวันชันษา
เจ้าพราหมณ์ยิ้มพรายอายวิญญาณ์ พระมารดาซ้ำช่วยอำนวยพร
แล้วว่าเจ้าพราหมณ์มารักษาน้อง พลอยหม่นหมองไม่มีสุขสโมสร
ขืนอารมณ์ลมจะจับจงหลับนอน สายสมรนั้นแม่เห็นไม่เป็นไร ฯ
ศรีสุวรรณปัญญาฉลาดแหลม ทำแช่มแช่มช่างว่าอัชฌาสัย
ถึงคับที่นอนหลับไม่คับใจ ลูกจะไว้ชีวาตม์ใต้บาทมูล
แม้นผิดพลั้งอย่างไรจงได้โปรด ประทานโทษอนุญาตให้ขาดสูญ
ถ้าชุบเลี้ยงเพียงวงศ์พงศ์ประยูร จะเพิ่มพูนผาสุกทุกเวลา
ซึ่งโฉมงามทรามสงวนประชวรโรค ลูกพลอยโศกเศร้านักจะรักษา
ไม่โหยกเหยกเสกสรรจำนรรจา พระมารดาอย่าเป็นห่วงด้วยดวงใจ ฯ
นางฟังคำล้ำลึกแล้วนึกยิ้ม เห็นหงิมหงิมพูดจาจะหาไหน
สายอยู่แล้วมารดาจะคลาไคล เจ้าจงไปหลับนอนผ่อนสำราญ
แล้วถามถึงลูกน้อยว่าค่อยชื่น เสด็จคืนขึ้นปราสาทราชฐาน
แต่พิทักษ์รักษาพยาบาล กำหนดนานถึงสิบห้าทิวาวัน ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีนารีราช สุดสวาทวายวิโยคที่โศกศัลย์
ด้วยได้หมอหน่อกษัตริย์ชะงัดครัน จึงหายวันหายคืนชื่นอารมณ์
พวกพี่เลี้ยงสี่นางค่อยสร่างทุกข์ ถอนไรจุกแล้วก็ผลัดกันตัดผม
พระบุตรีมิได้จากแท่นบรรทม ทำระบมบอกป่วยด้วยมารยา
จะบอกหายฝ่ายองค์ทรงสวัสดิ์ จะพรากพลัดเสียให้ห่างเสนหา
ถึงสร่างโศกโรครักหนักอุรา เสวยยาอย่างอื่นไม่ชื่นองค์ ฯ
ฝ่ายพระหน่อบดินทร์ปิ่นกษัตริย์ ยังข้องขัดไม่สมอารมณ์ประสงค์
ครั้นเวลาสายัณห์พยับลง พระจันทร์ส่งแสงสว่างดังกลางวัน
คิดคะนึงถึงนุชสุดสวาท ค่อยเคลื่อนคลาดคลายโรคที่โศกศัลย์
จะไปชวนชื่นอารมณ์ให้ชมจันทร์ จึงผ่อนผันพาทีกับพี่พราหมณ์
เราเปลี่ยนพายสายน้ำค่ำวันนี้ อย่าให้มีกีดขวางระคางขาม
อันตัวน้องจะไปหาพะงางาม พี่เชิญสามพี่เลี้ยงมาเตียงเรา
ธรรมเนียมหมอรักษาโรคาไข้ พอเดินได้ก็เรียกขวัญข้าวเขา
ไม่ตรึกตราปรารภทำซบเซา ถ้าฉวยเปล่าแล้วสิอดเหมือนมดแดง
พราหมณ์หัวร่อถ่อเวียนเปลี่ยนสายน้ำ จะทำตามสารพัดไม่ขัดแข็ง
พ่อดวงจิตคิดดีมิเสียแรง จะจัดแจงเสียให้เสร็จสำเร็จการ
พอย่ำยามสามนายชายฉลาด ลงจากอาสน์ออกไปเพียงเตียงสนาน
ค่อยสั่งเหล่าสาวสรรค์ว่าฉันวาน ช่วยเชิญท่านพี่เลี้ยงมาเพียงนี้
นางสาวใช้ไปบอกออกมาพร้อม แต่ว่าหม่อมศรีสุดาผินหน้าหนี
ทั้งสามนางต่างนั่งบังอัคคี ทำท่วงทีไต่ถามตามธรรมเนียม
ว่ากระไรไม่ว่าเล่าขาทั่น พลางทำชั้นเชิงชม้ายทำอายเหนียม
ทั้งสามพราหมณ์ทรามคะนองประคองเลียม ไม่มาเยี่ยมกันเลยแม่แต่ประชวร
หรือลืมแล้วแก้วตานิจจาเอ๋ย ไม่คิดเลยหรือไฉนเมื่อไปสวน
นี่หายไข้ไรช้ำเป็นน้ำนวล ดูอ้วนท้วนถึงจอมเจียวหม่อมน้อง
เมื่อเจ้าเจ็บพี่ก็ไข้น้ำใจด้วย เจ้าหายป่วยพี่ชายก็หายหมอง
จะขอถามทรามสงวนนวลละออง ขอเชิญน้องขึ้นมานั่งถึงข้างนี้ ฯ
ทั้งสามนางต่างอายชม้ายค้อน ช่างขืนค่อนแคะว่าน่าบัดสี
เมื่อไม่คลาดราชการของฉันมี ไม่รู้ที่จะมาเฝ้าเจ้าประคุณ
จะไต่ถามว่ากระไรก็ไม่ถาม อย่าลวนลามเหมือนที่สวนจะหวนหุน
เป็นไรมีที่ธุระเดชะบุญ จึงค่อยคุ้นเคยกันฉันจะลา ฯ
ทั้งสามพราหมณ์ยุดสามพี่เลี้ยงไว้ อย่าเพ่อไปก่อนพี่นึกจะปรึกษา
เข้าเคียงข้างพลางนั่งบังกายา แล้วพูดจาไต่ถามตามสบาย ฯ
หน่อกษัตริย์สอดมองตามช่องฉาก เห็นเขาฝากรักใคร่ก็ใจหาย
คิดถึงแก้วเกษราเอกากาย ค่อยแหวะชายม่านย่องเข้าห้องนาง
เห็นโฉมยงทรงเลือกมาลัยเล่น มิได้เห็นองค์แอบเข้าแนบข้าง
ค่อยเชยโฉมโลมลูบพระปฤษฎางค์ นางหวีดวางดอกจำปาประหม่าใจ
เห็นทรงยศลดองค์ลงอภิวาท สายสวาทนึกพรั่นประหวั่นไหว
พระรับขวัญขวัญตาสุมาลัย พอรื้อไข้ขึ้นก็เหมือนดังเดือนเต็ม
สว่างช่วงดวงเดือนดูเหมือนแม่ ไม่มีแผลบาดกายเท่าปลายเข็ม
ดอกไม้นิดกรีดเล็บค่อยเก็บเล็ม ยังตกเต็มอยู่แน่เจ้าเยาวมาลย์ ฯ
นางโฉมฉายอายองค์พระทรงโฉม มาลอบโลมเลียมรักสมัครสมาน
นางผลักพลิกหยิกพระหัตถ์ทำทัดทาน ทูลอาการป่วยไข้ยังไม่คลาย
ขืนหยอกเย้าเฝ้าเล่นอยู่เช่นนี้ สักแปดปีเห็นไข้จะไม่หาย
เวียนมาไยในห้องให้น้องอาย คนทั้งหลายรู้เรื่องจะเลื่องลือ
น้องจะไปไหนพ้นพระผ่านเกล้า ขอทุเลาแล้วก็ยังไม่ฟังหรือ
อย่าลูบต้องน้องจะกรมระบมมือ โรคจะรื้อร่ำทำให้รำคาญ ฯ
พระยิ้มพลางทางตอบสุนทรสนอง น้อยหรือน้องห้ามรักหักประหาร
แกล้งหนักหน่วงลวงหลอกบอกอาการ เพราะคิดอ่านออกตัวกลัวมลทิน
การนินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดลงขีดหิน
พี่อาสามาสู้กู้แผ่นดิน เขารู้สิ้นแล้วว่ารักภัคินี
แล้วมิหนำซ้ำมารักษาอยู่ เขาก็รู้เฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี
ครั้นหายไข้ใกล้เคียงกันเพียงนี้ ว่าจู้จี้เสียใจกระไรเลย
รำลึกถึงจึงอุตส่าห์มาหาน้อง จะถูกต้องก็ต้องว่านิจจาเอ๋ย
แต่เพียงนี้นี่มิใช่ว่าไม่เคย ไม่เคยเลยหรือเมื่อหนาวคราวประชวร ฯ
นางฟังคำซ้ำแสนสวาทรัก แกล้งหน่วงหนักตามทำนองของสงวน
ประณตนอบตอบคำให้น้ำนวล พระไม่ควรที่เคืองในเรื่องความ
ครั้นบอกป่วยเล่าก็เห็นว่าเป็นปด ตรัสประชดช้ำเจ็บดังเหน็บหนาม
เมื่อไข้หนักรักษาพยายาม น้องก็ตามใจบ้างแต่อย่างนั้น
พอโรคถอยค่อยคลายไม่หายขาด สิหมายมาดจะมาฆ่าชีวาฉัน
จึงผันผ่อนงอนง้อขอชีวัน ไม่หวงกันดอกที่ตรงจะทรงชม
แม้นสิ้นโศกโรคภัยเหมือนใจหวัง น้องจะนั่งแนบชิดสนิทสนม
ไม่ทานทัดขัดห้ามตามอารมณ์ จึงค่อยชมเชยประชดที่อดออม ฯ
พระแย้มยิ้มพริ้มพักตร์พจนารถ แสนฉลาดแหลมเหลือแม่เนื้อหอม
ไม่ปลงจิตคิดอ่านทั้งหว่านล้อม ให้อดออมเอากระนี้แล้วดีจริง
วาสนาอาภัพอัปภาคย์ เมื่อยามยากมิได้กอดแม่ยอดหญิง
จะต้องแอบแนบนอนกับหมอนอิง หนาวก็ผิงเพลิงพลางพอสร่างทรวง
พอสาใจที่ไม่เจียมเสงี่ยมศักดิ์ มาหลงรักร่วมฟูกกับลูกหลวง
ตระกูลต่ำจำลาสุดาดวง ทำลุกลวงลองใจจะไคลคลา ฯ
นางฉวยยุดฉุดข้อพระบาทไว้ จะไปไหนน่าสมเพชพระเชษฐา
จงหยุดหย่อนก่อนน้องจะพูดจา เฝ้าโกรธาน้ำพระทัยดังไฟฮือ
สารพัดตัดพ้อไม่รอรั้ง จะจากวังไปผนวชบวชแล้วหรือ
น้องจะหย่อนผ่อนให้แต่ไม้มือ แต่สัตย์ซื่อสิ่งหนึ่งอย่าพึงคิด
พระรับคำสำคัญได้มั่นแม่น จะร่วมแท่นที่บรรทมให้สมจิต
อย่าหักหาญนักเลยค่อยเชยชิด เหมือนให้น้องครองชีวิตไว้สืบไป ฯ
พระทรงโฉมโลมเล้าว่าเจ้าพี่ ไม่หน่ายหนีนวลอนงค์อย่าสงสัย
พี่ว่าหยอกดอกน้องอย่าหมองใจ จะรักใคร่ครองกันจนวันตาย
แม่เนื้อหอมจอมนางสำอางโฉม งามประโลมเหลือจะหักให้รักหาย
อย่าหน่วงเหนี่ยวหวงห้ามความสบาย จะฟังสายสวาทว่าอย่าอาวรณ์
พระรับขวัญขวัญใจจงไสยาสน์ อย่าหวั่นหวาดพี่ไม่ลวงดวงสมร
ถนอมแนบแอบอุ้มองค์บังอร ขึ้นบรรจถรณ์แท่นทองประคองเชย
พระจุมพิตชิดชื่นระรื่นกลิ่น นางผันผินพักตร์แนบแอบเขนย
น่าบัดสีนี่อะไรน้องไม่เคย ไม่อิ่มเลยเจียวหรือเฝ้าแต่เคล้าคลึง ฯ
พระเล้าโลมโฉมยงทรงกระซิบ ถึงเครื่องทิพย์จะมาเปรียบไม่เทียบถึง
อย่าข้องขัดปัดมือทำดื้อดึง จะเสียซึ่งสัจจังไม่บังควร
พลางประคองต้องเต้าเต็มพระหัตถ์ นางปิดปัดปกป้องของสงวน
พระอิงแอบแนบชิดสะกิดกวน แต่เย้ายวนหยอกหยิกกันซิกซี้ ฯ
ฝ่ายพี่เลี้ยงเคียงนั่งเป็นคู่คู่ แยกกันอยู่ห่างห่างในปรางค์ศรี
ต่างพูดเล่นเจรากับนารี สูบบุหรี่กินหมากจนปากเกรียม
นางผู้หญิงพิงทับอยู่กับตัก กำเริบรักรูปชายไม่อายเหนียม
ชายก็กอดสอดต้องประลองเลียม ตามธรรมเนียมนั่งแนบแอบอุรา ฯ
ศรีสุดาเดินไขว่นอนไม่หลับ เห็นเขาจับคู่คิดริษยา
ให้หมกมุ่นขุ่นคิ่นในวิญญาณ์ จะดูหน้านางงามทั้งสามคน
ค่อยแฝงเงาเข้าไปฟังเขานั่งพูด เสียงสูดสูดสอดมองสยองขน
ให้เสียวทรวงง่วงเหงาเศร้าสกนธ์ สุดจะทนถอยมาเที่ยวหาเทียน
แล้วจุดไฟไปส่องทุกช่องฉาก ต่างกระดากเดินลัดฉวัดเฉวียน
ศรีสุดาบ้าบ่นเดินวนเวียน ไม่ดับเทียนถือป้องประคองมา
ทั้งสามพราหมณ์สามนางไม่ห่างเหิน จูงกันเดินลัดแลงเข้าแฝงฝา
หัวเราะริกหลีกล่อคลอไคลคลา ศรีสุดาเดือดใจจะไปฟ้อง
เข้าในห้องมืดอยู่ก็รู้แจ้ง มิรู้แห่งที่จะทูลยิ่งขุ่นหมอง
อยากจะใคร่ได้เห็นพระรูปทอง ค่อยเมียงมองแหวกที่มูลี่แล
แล้วลืมตัวหัวร่อเสียงคิกคิก น่าใคร่หยิกเสียให้ยับไม่นับแผล
รู้สึกตัวกลัวจะว่ามาตอแย ออกวิ่งแชเชือนไปนั่งกำบังกาย ฯ
นางฟังคำจำเสียงพี่เลี้ยงได้ ตกพระทัยลุกเขยื้อนเคลื่อนขยาย
แล้วบ่นว่าน่าเบื่อเหลือละอาย เพราะชู้ชายเข้ามาอยู่ไม่รู้เลย
ประทานโทษโปรดเถิดพระผ่านเกล้า เขาเรียกเร้าเร่งเตือนอย่าเชือนเฉย
ช่วยโลมเล้าโฉมงามเสียตามเคย อย่าให้เย้ยเยาะเล่นอยู่เช่นนี้ ฯ
พระยิ้มย่องลองลวงดวงสมร ปีศาจหลอนหลงโกรธพิโรธพี่
นางยิ้มเยื้อนเบือนหน้ามาพาที ปีศาจพี่ศรีสุดามาหาชู้
พระฟังคำทำไถลแกล้งไขสือ จริงแล้วหรือหรือว่าเสียงสำเนียงหนู
ประหลาดจิตผิดใจจะไปดู ถ้าคนอยู่แล้วจะว่าให้น่าฟัง
ลงจากอาสน์นาดออกนอกมูลี่ พอพบศรีสุดาสมอารมณ์หวัง
เหมือนแสบท้องต้องฝืนกลืนข้าวตัง พอประทังประทับลมตรมอุรา
ทำถามไถ่ใครหนอมานั่งซุ่ม จะจับกุมเอาไปรักให้นักหนา
พลางพยุงจูงศรีสุดามา ห้องข้างหน้าที่สำหรับอยู่หลับนอน
พระแนบนางพลางว่านิจจาเอ๋ย พี่ปองเชยโฉมฉายสายสมร
พึ่งสมหวังดังใจอาลัยวรณ์ จะวายร้อนรับขวัญทุกวันคืน
ขอเชิญเจ้าเยาวลักษณ์วิไลโฉม ช่วยน้อมโน้มประดิพัทธ์อย่าขัดขืน
นางฟังคำน้ำเสียงจะเพียงจะกลืน ไม่ฝ่าฝืนฟุบหมอบตอบบัญชา
ซึ่งออกโอษฐ์โปรดเกล้ามาเท่านั้น กระหม่อมฉันแหวกไว้ในเกศา
ผิดธรรมเนียมเจียมตัวกลัวนินทา เมื่อเป็นข้าหรือจะเรียงเคียงบรรทม
แม้นทราบถึงพระบุตรีศรีสวัสดิ์ จะเคืองขัดค่อนว่าให้สาสม
จะเจ็บอกฟกช้ำด้วยคำคม ระกำกรมกรอมใจจนวายวาง ฯ
พระโลมลูบรูปงามทรามสงวน พอสมควรอยู่แล้วน้องอย่าหมองหมาง
เจ้าเป็นที่พี่เลี้ยงอยู่เคียงนาง จงเคียงข้างพี่ยาอย่าอาวรณ์
แล้วเอนแอบแนบน้องประคองเคล้า พระต้องเต้าเต่งทรวงดวงสมร
นางทอดทับกับเพลาเฝ้าฉะอ้อน พระสอดกรกอดประทับไว้กับทรวง
แนบสนิทชิดชมภิรมย์รัก นางเบือนพักตร์ผ่อนตามไม่ห้ามหวง
ดังมาลีคลี่คลายขยายดวง ระรื่นร่วงเรณูฟูขจร
แมลงผึ้งคลึงเคล้าเสาวรส เมื่อยามอดอุตส่าห์แทรกแหวกเกสร
ลงกลิ้งเกลือกเยือกเย็นเฝ้าเฟ้นฟอน ละอองอ่อนอาบเอิบกำเริบแรง
พิรุณโรยโปรยปรายเป็นสายสาด สุนีฟาดฟ้าแลบวะแวบแสง
น้ำฝนนองท้องทางที่กลางแปลง พระโรยแรงเอนองค์ลงบรรทม
ศรีสุดาเคารพอภิวาท ไม่ห่างบาทบพิตรสนิทสนม
จนแสงทองส่องสว่างน้ำค้างพรม จึงบังคมลากลับไปหลับนอน ฯ
สมเด็จท้าวเจ้ากรุงบำรุงราษฎร์ บรมบาทบพิตรอดิศร
สถิตแท่นแว่นฟ้าสถาวร กับบังอรองค์อัครชายา
จะใกล้รุ่งฟุ้งกลิ่นสุคนธ์รื่น บรรทมตื่นตรองตรึกแล้วปรึกษา
อันลูกน้อยค่อยสบายคลายโรคา ทำนิ่งช้าไว้ก็เห็นไม่เป็นการ
ศรีสุวรรณนั้นก็ยังกำลังรุ่น จะเฉียวฉุนเฉโกด้วยโวหาร
เหมือนเปลวไฟใกล้ฝอยพลอยรำคาญ พี่คิดการตรองความมาสามวัน
จะเสกสองครองกรุงให้ฟุ้งเฟื่อง เป็นเจ้าเมืองมอบมิ่งมไหศวรรย์
ช่วยฝังปลูกลูกแก้วเสียแล้วกัน เถิดหรือขวัญเนตรจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
มเหสีฟังสารโองการตรัส นางกษัตริย์ยินดีจะมีไหน
อภิวาทบาทมูลแล้วทูลไป พระตรึกไตรตรองความนี้งามนัก
ศรีสุวรรณนั้นมาค้างอยู่ปรางค์มาศ ถ้าพลั้งพลาดก็จะพลอยให้ถอยศักดิ์
จงเสกสองครองกรุงบำรุงรัก ถ้าหน่วงหนักนานไปจะได้อาย ฯ
พระจอมวังฟังมิ่งมเหสี ยิ่งยินดีด้วยสมอารมณ์หมาย
พอเดือนดับลับดวงดาราราย สุริย์ฉายส่องฟ้านภาลัย
จึงโสรจสรงทรงเครื่องเรืองจำรัส เพชรรัตน์พรายพร่างสว่างไสว
ออกแท่นทองท้องพระโรงสำราญใจ เสนาในกราบก้มบังคมคัล
กรุงกษัตริย์ตรัสว่ากับข้าเฝ้า อันตัวเราแก่ชราเกือบอาสัญ
จะเสกราชบุตรีกับศรีสุวรรณ ให้ครองขัณฑเสมาพาราเรา
เห็นไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินสิ้นทั้งหลาย จะได้พลอยค่อยสบายเพราะบุญเขา
สารพัดศัตรูไม่ดูเบา พวกข้าเฝ้าทุกตำแหน่งเร่งแต่งการ
ทั้งเครื่องราชาภิเษกเศวตฉัตร ตามกษัตริย์สืบวงศ์ดำรงสถาน
สั่งกำชับสรรพเสร็จสำเร็จการ นฤบาลกลับหลังเข้าวังใน ฯ
ฝ่ายขุนนางต่างทำทุกตำแหน่ง ให้ตกแต่งปราสาททองอันผ่องใส
พระที่นั่งตั้งแท่นทองประไพ เอาหนังไกรสรราชมาลาดทับ
ราชวัติฉัตรสุวรรณเป็นหลั่นลด พระเต้าทั้งสังข์กลศเตรียมสำหรับ
บายศรีแก้วบายศรีทองสองสำรับ เครื่องคำนับเทวาบูชายัญ
มีพานทองรองพระแสงสำหรับยุทธ์ อัษฎาอาวุธทุกสิ่งสรรพ์
ทั้งแก้วกองทองเรียงอยู่เคียงกัน แล้วปักกั้นเศวตฉัตรจำรัสเรือง
ที่ริมขอบรอบปราสาทราชฐาน ล้วนธงฉานราชวัติขนัดเนื่อง
ละครโขนหุ่นหนังตั้งกลางเมือง ให้ครบเครื่องเสกกษัตริย์ขัตติยา
ถึงวันดีสี่ค่ำเป็นกำหนด มาพร้อมหมดเหมือนหมายทั้งซ้ายขวา
พวกเสนีชีพราหมณ์ก็ตามมา คอยอยู่ท่าหน้าปราสาทราชวัง ฯ
สมเด็จท้าวเจ้ามิ่งมไหศวรรย์ ครั้นถึงวันวิวาห์สมอารมณ์หวัง
สถิตที่แท่นสุวรรณบัลลังก์ จึงตรัสสั่งมเหสีด้วยปรีดา
จงแต่งองค์ทรงเครื่องให้ลูกน้อย พอบ่ายคล้อยพานางไปข้างหน้า
แล้วชวนองค์พงศ์กษัตริย์ขัตติยา เสด็จมาพระโรงรัตน์ชัชวาล
จึงให้ศรีสุวรรณวงศ์เข้าสรงชล ในมณฑลมุรธากระยาสนาน
สะพรั่งพร้อมโหราพฤฒาจารย์ พนักงานเครื่องสำอางมาวางเตรียม ฯ
ศรีสุวรรณอัญชลีเข้าที่สรง สำอางองค์ผุดผ่องละอองเอี่ยม
พราหมณ์ก็อ่านมนต์พราหมณ์ตามธรรมเนียม น้ำมนต์เปี่ยมปากสังข์ค่อยหลั่งลง
ชาวประโคมต่างประโคมเสียงโครมครื้น พระทรงยืนผลัดผ้าภูษาสรง
น้ำกุหลาบอาบอบตลบองค์ พระสอดทรงเครื่องกษัตริย์ขัตติยา
สร้อยสังวาลบานพับประดับเพชร มงกุฎเก็จแก้วเก้าวาวเวหา
ครั้นเสร็จสามพราหมณ์พี่เลี้ยงเคียงลีลา มาเฝ้าฝ่าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์ ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์พระทรงเดช ทอดพระเนตรชมเชยลูกเขยขวัญ
อร่ามเรืองเครื่องประดับจับผิวพรรณ จึงผายผันพาเขยมาเกยชัย
กระบวนแห่หอกดาบกราบประณต ฉัตรกรรชิงกลิ้งกลดเกลื่อนไสว
ทั้งจามรชอนตะวันเป็นหลั่นไป ตำรวจในสารวัดเร่งจัดแจง
ศรีสุวรรณนั้นทรงยานุมาศ เหล่ามหาดเล็กเดินเชิญพระแสง
กระบวนแห่แลสล้างไปกลางแปลง กลองคู่แซงสังข์แตรแซ่ประโคม
พวกหนุ่มสาวชาวเมืองมาเนืองแน่น ดูแห่แหนเห็นองค์พระทรงโฉม
ขึ้นทรงยานุมาศเหมือนเลื่อนโพยม แลประโลมลืมตนทุกคนไป
บ้างบังคมชมงามพ่อพราหมณ์เอ๋ย สมเป็นเขยขัตติยาอัชฌาสัย
ต่างเริงรื่นชื่นช่วยกันอวยชัย ตลอดไปในทางที่กลางวัง ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์ทรงเสลี่ยง คู่แห่เคียงคนหามมาตามหลัง
ถึงที่เกยเคยประทับก็ยับยั้ง พอพร้อมพรั่งยานุมาศพระญาติวงศ์
พระนำหน้าพาขึ้นปรางค์ปราสาท ภูวนาถนั่งแท่นทองระหง
พวกเสนีชีพราหมณ์พฤฒิพงศ์ มาเฝ้าองค์อภิวาทดาษดา ฯ
ฝ่ายชนนีนาถในราชฐาน ประโลมลานลูกน้อยเสนหา
ให้แต่งองค์สรงชลสุคนธา ทรงภูษาค่าเมืองเรืองระยับ
สี่พี่เลี้ยงเคียงองค์ประจงจัด คาดเข็มขัดกัลเม็ดเพชรประดับ
ห่มสไบริ้วทองมีรองซับ สอดสังวาลบานพับประดับพลอย
ทั้งสร้อยนวมสวมพระศอลอออ่อน ทองพระกรแลกระจ่างอย่างหิ่งห้อย
ธำมรงค์เรือนเก็จล้วนเพชรพลอย ดูเรียบร้อยนิ้วพระหัตถ์จำรัสเรือง
ทรงมงกุฎบุตรีมณีประดับ กระจ่างจับผุดผ่องละอองเหลือง
สี่พี่เลี้ยงเคียงนางค่อยย่างเยื้อง มาเฝ้าเบื้องบาทยุคลพระชนนี
นางกษัตริย์ตรัสชวนว่าจวนฤกษ์ พฤฒาเฒ่าเขาจะเบิกซึ่งบายศรี
แล้วนำหน้าพาพระราชบุตรี ออกมาที่ปรางค์มาศปราสาททอง
พร้อมพระวงศ์พงศาเสนาแน่น ริมพระแท่นราชครูอยู่ทั้งสอง
พอฤกษ์ดีได้เวลาเสียงฟ้าร้อง ให้ลั่นฆ้องขานโห่เป็นโกลา ฯ
พระบิตุรงค์ลงจากบัลลังก์รัตน์ มาจูงหัตถ์ศรีสุวรรณด้วยหรรษา
พระมารดรกุมกรธิดามา ให้สองราร่วมเศวตฉัตรชัย
ศรีสุวรรณนั้นนั่งบัลลังก์แก้ว ดูผ่องแผ้วพักตร์เพียงพระสุริย์ใส
พระนุชนั่งเหนือกองทองอุไร ดังแขไขเคียงคู่กับสุริยัน
ให้สององค์ทรงเกี่ยวก้อยกระหวัด ตามกษัตริย์เสกสมภิรมย์ขวัญ
ปุโรหิตติดเทียนแว่นสุวรรณ บังคมคัลส่งกษัตริย์ขัตติยา
ท้าวทศวงศ์ส่งให้มเหสี นางชลีแล้วก็ส่งให้วงศา
ต่างคำนับรับเทียนเวียนออกมา พวกเสนารับส่งเป็นวงไป
กลองประโคมแตรสังข์ประดังเสียง เสนาะสำเนียงดนตรีปี่ไฉน
มโหระทึกกึกก้องทั้งฆ้องชัย เสียงหวั่นไหวแว่นแคว้นทุกแดนดาว
ฝ่ายละครมอญรำพวกโรงนอก ต่างก็ออกโรงประชันสนั่นฉาว
ทั้งโขนเต้นชุลมุนหุ่นออกราว กระทุ้งส้าวเสียงลั่นสนั่นไป
ครั้นเวียนเทียนสำเร็จได้เจ็ดรอบ ตามระบอบประเพณีพิธีไสย
โหรารวบแว่นวิเชียรที่เวียนไว้ แล้วดับไฟโบกควันด้วยทันที
พระบิตุรงค์ทรงเจิมเฉลิมพักตร์ ให้ลูกรักทั้งสองอย่าหมองศรี
ทั้งสององค์ลงจากแท่นมณี พระบุตรีกราบกรานเข้าม่านทอง ฯ
สมเด็จท้าวทศวงศ์พงศ์กษัตริย์ มอบสมบัติในพระคลังทั้งสิบสอง
ทั้งอำมาตย์เสนาข้าทูลละออง สำหรับครองรมจักรนัครา
แล้วอวยพรพูนสวัสดิ์พิพัฒน์ผล จงพระชนม์อยู่ยืนหมื่นพรรษา
พระราชวงศ์พงศ์กษัตริย์ขัตติยา กับเสนาน้อมประณตบทมาลย์
ต่างอำนวยอวยพรพูนสวัสดิ์ ครองสมบัติตราบกาลปาวสาน
กำนัลในไพร่ฟ้าข้าราชการ ได้พึ่งโพธิสมภารสำราญใจ ฯ
ครั้นเสร็จสิ้นปิ่นกษัตริย์จึงตรัสสั่ง พ่ออยู่ยังห้องทองให้ผ่องใส
แล้วสั่งเหล่าสาวสรรค์กำนัลใน คอยรับใช้อย่าให้ขัดอัธยา
ให้เจ้าพราหมณ์สามคนอยู่มนเทียร ค่อยใกล้ใกล้จะได้เวียนไปมาหา
แล้วชวนพระมเหสีให้ลีลา พาธิดากลับหลังเข้าวังใน
พวกข้าเฝ้าเคารพอภิวาท จากปราสาทต่างมาที่อาศัย
แต่โรงงานการเล่นยังเล่นไป กว่าจะได้เจ็ดวันดังสัญญา ฯ
จะแกล้งกล่าวชาวเมืองมาดูเล่น ด้วยว่าเป็นการสนุกทุกภาษา
เที่ยวดูงานการสมโภชในพารา บ้างยืนนั่งตั้งม้าทุกหน้าโรง
พวกขี้เมาเหล่านักเลงเสียงเครงครื้น ห่มแต่พื้นขาวม้านุ่งตาโถง
ชิงเบี้ยเจ๊กเด็กแย่งแทงอีโปง ออกเดินโคลงโคลนเลอะเทอะทั้งตัว
นางบ้านนอกขอกนาหน้าตาตื่น จะนั่งยืนเคียงข้างไม่ห่างผัว
ห่มแพรสีสองชั้นดูพันพัว ต่างแต่งตัวเต็มประดาทุกนารี
ข้าหลวงเหล่าชาววังยังกำดัด นุ่งสุหรัดซัดแต่ล้วนแพรสี
หนุ่มหนุ่มเหล่าเจ้าชู้ลูกผู้ดี เห็นนารีรูปงามตามเป็นพรวน
พวกบัณฑิตศิษย์วัดซัดลายอย่าง เที่ยวลากหากเดินข้ามตามฉนวน
เขาจับได้ให้แพรแสสีนวล ออกเดินด่วนเลี้ยวลัดเข้าวัดวา
พวกผู้ชายรายเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง เข้าพาดพิงพูดผลอขอสลา
บ้างจับคู่อยู่จนสนธยา ผู้ชายพาหญิงเพลินเที่ยวเดินคลอ
ครั้นโพล้เพล้เพลาพอพลบค่ำ พวกหนังร่ำกลองประดังทั้งม้าล่อ
บ้างเชิดหนังตั้งแขนทำแหงนคอ ที่มุมจอคนเจรจาออกมายืน
พวกดูหนังนั่งหลามตามถนน ออกเกลื่อนกล่นกลุ้มกลาดดูดาษดื่น
บ้างลองจุดประทัดดังเหมือนอย่างปืน ให้คนตื่นแตกพลัดกระจัดกระจาย
พอกลองหยุดจุดดอกไม้ไฟสว่าง แสงกระจ่างแจ่มเหมือนดังเดือนหงาย
ดอกไม้กลคนชิงกันวิ่งควาย พวกผู้ชายสรวลเสเสียงเฮฮา
ไฟพะเนียงเสียงซู่ขึ้นฟูฟุ้ง ทั้งพลุพลุ่งโพลงสว่างกลางเวหา
ต่างเพลิดเพลินเดินไขว่กันไปมา ชาวพาราเริงรื่นชื่นอารมณ์ ฯ
ฝ่ายพระชนนีนางอยู่ปรางค์รัตน์ ครั้นสงัดฆ้องย่ำยามปฐม
นึกปรานีศรีสุวรรณจะบรรทม จึงเชยชมลูกน้อยค่อยประคอง
แล้วลูบหลังสั่งสอนประสาหญิง แม่งามยิ่งยอดสตรีไม่มีสอง
จะจำไกลไปอยู่ด้วยคู่ครอง อย่าให้ข้องเคืองอัชฌาพระสามี
อย่าถือองค์นงลักษณ์ว่าอัคเรศ แม่ดวงเนตรนึกว่าเหมือนทาสี
ต้องซื่อตรงจงรักด้วยภักดี ถึงราตรีกราบบาทอย่าขาดวัน
ถ้าเธอกริ้วแม่อย่าโกรธพิโรธตอบ ประณตนอบโอนอ่อนค่อยผ่อนผัน
อนึ่งเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล อย่าป้องกันหึงหวงให้ล่วงเกิน
เมื่อคราวทุกข์ปลุกให้พระทัยชื่น อย่างเริงรื่นเริศร้างทำห่างเหิน
ราชการภารธุระอย่าละเมิน จึงเจริญราศีไม่มีมัว
อันหญิงดีเพราะผลปรนนิบัติ รักษาสัตย์สู้ม้วยอยู่ด้วยผัว
ผัวยิ่งรักหนักหญิงก็ยิ่งกลัว อย่าถือตัวต่อชายจะหน่ายใจ
คำของแม่แต่เท่านี้ก็ดีนัก บุรุษรักนั้นไม่มีที่สงสัย
ดึกอยู่แล้วแก้วตาจงคลาไคล แม่จะไปส่งเจ้าลำเภาพาล ฯ
พระบุตรีกราบก้มบังคมบาท เชิงฉลาดผ่อนผัดขัดบรรหาร
นางเล้าโลมโฉมงามตามโบราณ แล้วจูงเจ้าเยาวมาลย์ลีลามา
เข้าปรางค์ทองห้องศรีสุวรรณสถิต นางเบือนบิดบังคมแล้วก้มหน้า
พระนบนอบหมอบกรานพระมารดา นางพระยาหยุดนั่งบัลลังก์ทอง
แล้วฝากฝังสั่งศรีสุวรรณน้อย เจ้าจงค่อยปลูกฝังกันทั้งสอง
กรุณาปรานีเหมือนพี่น้อง เป็นคู่ครองนคราให้ถาวร
โฉมเฉลาเบาจิตถึงผิดพลั้ง พ่อเห็นแก่แม่มั่งช่วยสั่งสอน
อย่าปลดเปลื้องเคืองขัดถึงตัดรอน จงผันผ่อนอดออมถนอมกัน ฯ
พระรับรสพจนารถฉลาดตอบ ลูบหมายมอบชีวาจนอาสัญ
สุจริตคิดรักเหมือนร่วมครรภ์ ไม่เดียดฉันท์โฉมฉายสายสุดใจ
พระชนนีมีจิตพิศวาส ตรัสประภาษพูดจาอัชฌาสัย
เห็นลูกเมินเดินหลีกครรไลไป หมายมิให้กัลยาออกมาตาม ฯ
ฝ่ายพระหน่อบพิตรอิศเรศ เห็นแก้วเกษราเมินยังเขินขาม
จึงเคียงเข้าเล้าโลมนางโฉมงาม มิลืมตามเสด็จแล้วหรือแก้วตา
แต่ก่อนนั้นขวัญเมืองเฝ้าเคืองขัด สารพัดที่จะวอนไม่ผ่อนหา
ทีนี้หมดมลทินที่นินทา เจ้าจะว่าเป็นอย่างไรจะใคร่ฟัง
ขอเชิญมิ่งนฤมลขึ้นบนแท่น อย่าหวงแหนห่างแหเหมือนแต่หลัง
เมื่อเจ็บไข้ก็หายคลายประทัง จะนิ่งนั่งอยู่ไยไม่ไสยา ฯ
นางเหลียวดูรู้ว่าชนนีกลับ น้อมคำนับบทเรศพระเชษฐา
พลางฉะอ้อนผ่อนผันจำนรรจา น้องเป็นข้าบาทบงสุ์พระทรงฤทธิ์
จะอยู่ให้ใช้สอยคอยรับสั่ง หมั่นระวังตั้งใจมิให้ผิด
พอเข้านอกออกในได้ใช้ชิด พระอย่าคิดเคียงคู่ดูไม่ดี ฯ
น้อยหรือน้องพร้องเพราะเสนาะเสียง ช่างกล่าวเกลี้ยงกลับจะมาเป็นทาสี
การของพี่ที่ไหนก็ไม่มี แต่เดี๋ยวนี้หนาวใจกระไรเลย
จะขอใช้โฉมเฉลาเยาวยอด ให้ช่วยกอดกว่าจะหลับกับเขนย
พลางแย้มเยื้อนเบือนเบียดทำเฉียดเชย บุญเราเคยคู่ครองแล้วน้องรัก
พี่อยู่ถึงรัตนามหาศวรรย์ มาได้ขวัญเนตรชมถึงรมจักร
อย่าหมองหมางห่างเหินทำเมินพักตร์ เชิญน้องรักร่วมจิตไปนิทรา
พระอุ้มนางวางลงบัลลังก์อาสน์ แสนสวาทจุมพิตขนิษฐา
เนื้อละมุนอุ่นแอบแนบอุรา นางมารยาขยดเขยื้อนเบือนกระบวน
น้องห้ามแล้วหลายครั้งไม่ฟังห้าม ขืนลวนลามลูบต้องของสงวน
ประทานโทษโปรดเกล้าอย่าเฝ้ากวน น้องจะข่วนหยิกยับด้วยอับอาย
ประทมเถิดให้สำราญพระผ่านเกล้า จะอยู่เฝ้านวดฟั้นไม่ผันผาย
แล้วนั่งแนบแอบองค์พงศ์นารายณ์ พระเอนกายกอดประทับไว้กับทรวง
ค่อยเชยปรางทางว่านิจจาน้อง กับเจ้าของนี่ก็แค่นจะแหนหวง
เป็นหลายหนหลายครั้งตั้งแต่ลวง แต่หนักหน่วงอยู่นั่นน้อยหรือกลอยใจ
รู้ทำนองน้องแก้วเสียแล้วนะ ที่จะละเชิงลาอย่าสงสัย
พลางประโลมโฉมฉายสายสุดใจ ค่อยเคล้นไคล้เคล้าพุ่มปทุมมาลย์
ประคองเคียงเอียงแอบแนบเขนย ตระกองเกยกรกอดสอดประสาน
สายสมรผ่อนตามความสำราญ ฤดีดาลเดือดคะนองทั้งสองรา
ดังกำลังมังกรสำแดงฤทธิ์ ให้มืดมิดกลางทะเลแลเวหา
ลงเล่นน้ำดำดึ่งถึงสุธา สะท้านกระทั่งหลังปลาอนนต์นอน
ปลากระดิกพลิกครีบทวีปไหว เมรุไกรโยกยอดจะถอดถอน
มัตติมิงกลิ้งเล่นชโลทร คงคาคลอนคลื่นคลั่งฝั่งสินธู
สลุบแล่นลมหวนให้ป่วนคลื่น จะฝ่าฝืนไปไม่รอดก็จอดสู้
มังกรผุดพ่นฟองขึ้นฟ่องฟู ต่างร่วมรู้รสรักประจักษ์ใจ
สองสนิทชิดชมสมสวาท ไม่เคลื่อนคลาดคลายจิตพิสมัย
จนเที่ยงคืนรื่นรสสุมาลัย หลับอยู่ในแท่นทองทั้งสองรา
พอดาวเดือนเลื่อนลับพยับเมฆ การเวกร่อนร้องก้องเวหา
เหมือนสังคีตดีดสีปี่ชวา พระผ่านฟ้าฟังฟื้นตื่นบรรทม
สำอางองค์ทรงนั่งบัลลังก์อาสน์ เดียรดาษด้วยสุรางค์นางสนม
พระโฉมยงหลงเลยแต่เชยชม เพลินนิยมรมจักรนัครา ฯ
จะกล่าวกลับจับความไปตามเรื่อง ถึงบาทเบื้องปรเมศพระเชษฐา
องค์อภัยมณีศรีโสภา ตกยากอยู่คูหามาช้านาน
กับด้วยนางอสุรีนีรมิต เป็นคู่ชิดเชยชมสมสมาน
ต้องรักใคร่ไปตามยามกันดาร จนนางมารมีบุตรบุรุษชาย
ไม่คลาดเคลื่อนเหมือนองค์พระทรงเดช แต่ดวงเนตรแดงดูดังสุริย์ฉาย
ทรงกำลังดังพระยาคชาพลาย มีเขี้ยวคล้ายชนนีมีศักดา
พระบิตุรงค์ทรงศักดิ์ก็รักใคร่ ด้วยเนื้อไขมิได้คิดริษยา
เฝ้าเลี้ยงลูกผูกเปลแล้วเห่ช้า จนใหญ่กล้าอายุได้แปดปี
จึงให้นามตามอย่างข้างมนุษย์ ชื่อสินสมุทรกุมารชาญชัยศรี
ธำมรงค์ทรงมาค่าบุรี พระภูมีถอดผูกให้ลูกยา
เจียระบาดคาดองค์ก็ทรงเปลื้อง ให้เป็นเครื่องนุ่งห่มโอรสา
สอนให้เจ้าเป่าปี่มีวิชา เพลงสาตราสารพัดหัดชำนาญ
วันหนึ่งนางอสุรีผีเสื้อน้ำ ออกจากถ้ำเที่ยวหาภักษาหาร
จับกระโห้โลมากุมภาพาล กินสำราญรื่นเริงบันเทิงใจ ฯ
ฝ่ายกุมารสินสมุทรสุดสวาท ไม่ห่างบาทบิดาอัชฌาสัย
ความรักพ่อยิ่งกว่าแม่มาแต่ไร ด้วยมิได้ขู่เข็ญเช่นมารดา
เห็นทรงธรรม์บรรทมสนิทนิ่ง หนีไปวิ่งเล่นอยู่ในคูหา
โลดลำพองลองเชิงละเลิงมา เห็นแผ่นผาพิงผนิดปิดหนทาง
หนักหรือเบาเยาว์อยู่ไม่รู้จัก เข้าลองผลักด้วยกำลังก็พังผาง
เห็นหาดทรายพรายงามเป็นเงินราง ทะเลกว้างข้างขวาล้วนป่าดง
ไม่เคยเห็นเป็นน่าสนุกสนาน พระกุมารเพลินจิตพิศวง
ออกวิ่งเต้นเล่นทรายสบายองค์ แล้วโดดลงเล่นมหาชลาลัย
ด้วยหน่อนาถชาติเชื้อผีเสื้อสมุทร ดำไม่ผุดเลยทั้งวันก็กลั้นได้
ยิ่งถูกน้ำกำลังยิ่งเกรียงไกร เที่ยวเลี้ยวไล่ขี่ปลาในสาชล
ระลอกซัดพลัดเข้าในปากฉลาม ลอดออกตามซีกเหงือกเสือกสลน
เห็นฝูงเงือกเกลือกกลิ้งมากลางชล คิดว่าคนมีหางเหมือนอย่างปลา
ครั้นถามไถ่ไม่พูดก็โผนจับ ดูกลอกกลับกลางน้ำปล้ำมัจฉา
ครั้นจับได้ให้ระแวงแคลงวิญญาณ์ เช่นนี้ปลาหรืออะไรจะใคร่รู้
ฉุดกระชากลากหางขึ้นกลางหาด แลประหลาดลักษณามีตาหู
จะเอาไปให้พระบิดาดู แล้วลากลู่เข้าในถ้ำด้วยกำลัง
ถึงหุบห้องร้องบอกบิตุเรศ พระลืมเนตรเหลียวหาทั้งหน้าหลัง
เห็นลูกลากเงือกน้ำแต่ลำพัง จากบัลลังก์มาห้ามแล้วถามไป
เมื่อกี้เห็นเล่นอยู่ในคูหา เงือกนี้เจ้าเอามาแต่ข้างไหน
พระลูกเล่าตามจริงทุกสิ่งไป พระตกใจจึงว่าด้วยปรานี
แม้นแม่เจ้าเขารู้ว่าแรงนัก กลัวจะลักลอบพาบิดาหนี
จะโกรธเกรี้ยวเคี้ยวเล่นเป็นธุลี ไม่พอที่ชีวันจะบรรลัย ฯ
สินสมุทรกุมารชาญฉลาด ฟังพระบาทบิตุรงค์ให้สงสัย
จึงทูลถามความจริงด้วยกริ่งใจ เหตุไฉนจึงจะเป็นไปเช่นนั้น ฯ
พระฟังคำน้ำเนตรลงพรากพราก คิดถึงยากยามวิโยคยิ่งโศกศัลย์
แถลงเล่าลูกยาสารพัน จนพากันมาบรรทมที่ร่มไทร
แม่ของเจ้าเขาเป็นเชื้อผีเสื้อสมุทร ขึ้นไปฉุดฉวยบิดาลงมาได้
จึงกำเนิดเกิดกายสายสุดใจ จนเจ้าได้แปดปีเข้านี่แล้ว
ไปเปิดประตูคูหาถ้าเขาเห็น ตายหรือเป็นว่าไม่ถูกเลยลูกแก้ว
แม้นสินสมุทรสุดสวาทพ่อคลาดแคล้ว ไม่รอดแล้วบิตุรงค์ก็คงตาย ฯ
พระโอรสรู้แจ้งไม่แคลงจิต รำคาญคิดเสียใจมิใคร่หาย
ด้วยแม่กลับอัปลักษณ์เป็นยักษ์ร้าย ก็ฟูมฟายชลนาโศกาลัย ฯ
ฝ่ายเงือกน้ำนอนกลิ้งนิ่งสดับ กิตติศัพท์สองแจ้งแถลงไข
รู้ภาษามนุษย์แน่ในใจ จะกราบไหว้วอนว่าให้ปรานี
ค่อนเขยื้อนเลื่อนลุกขึ้นทั้งเจ็บ ยังมึนเหน็บน้อมประณตบทศรี
พระผ่านเกล้าเจ้าฟ้าในธาตรี ข้าขอชีวิตไว้อย่าให้ตาย
พระราชบุตรฉุดลากลำบากเหลือ ดังหนังเนื้อนี้จะแยกแตกสลาย
ทั้งลูกเต้าเผ่าพงศ์ก็พลัดพราย ยังแต่กายเกือบจะดิ้นสิ้นชีวัน
พระองค์เล่าเขาก็พาเอามาไว้ เศร้าพระทัยทุกข์ตรอมเหมือนหม่อมฉัน
ขอพระองค์จงโปรดแก้โทษทัณฑ์ ช่วยผ่อนผันให้ตลอดรอดชีวา
ซึ่งปากถ้ำทำลายลงเสียหมด ให้โอรสยกตั้งบังคูหา
ข้าเห็นอย่างนางมารจะนานมา จะอาสาเกลี่ยทรายเสียให้ดี
หนึ่งพวกพ้องของข้าคณาญาติ ขอรองบาทบงกชบทศรี
แม้นประสงค์สิ่งไรในนที ที่สิ่งมีจะเอามาสารพัน ฯ
พระฟังเงือกพูดได้ให้สงสาร จึงว่าท่านคิดนี้ดีขยัน
รู้เจรจาสารพัดน่าอัศจรรย์ อยู่พูดกันอีกสักหน่อยจึงค่อยไป
เราตรองตรึกนึกจะหนีนางผีเสื้อ แต่ใต้เหนือไม่รู้แห่งตำแหน่งไหน
ท่านเจนทางกลางทะเลคะเนใจ ทำกระไรจึงจะพ้นทรมาน ฯ
ฝ่ายเงือกน้ำคำนับอภิวาท ข้าพระบาททราบสิ้นทุกถิ่นฐาน
อันน้ำนี้มีนามตามบุราณ อโนมานเคียงกันสีทันดร
เป็นเขตแคว้นแดนที่นางผีเสื้อ ข้างฝ่ายเหนือถึงมหิงษะสิงขร
ข้างทิศใต้ไปจนเกาะแก้วมังกร หนทางจรเจ็ดเดือนไม่เคลื่อนคลา
ไปกลางย่านบ้านเรือนหามีไม่ สมุทรไทซึ้งซึกลึกหนักหนา
แต่สำเภาชาวเกาะเมืองลังกา เขาแล่นมามีบ้างอยู่ลางปี
ถ้าเสียเรือเหลือคนแล้วนางเงือก ขึ้นมาเลือกเอาไปชมประสมศรี
เหมือนพวกพ้องของข้ารู้พาที ด้วยเดิมทีปู่ย่าเป็นมนุษย์
อายุข้าห้าร้อยแปดสิบเศษ จึงแจ้งเหตุแถวทางกลางสมุทร
แม้นจะหนีผีเสื้อด้วยแรงรุทร เห็นไม่สุดสิ้นแดนด้วยแสนไกล
แต่โยคีมีมนต์อยู่ตนหนึ่ง อายุถึงพันเศษถือเพทไสย
อยู่เกาะแก้วพิสดารสำราญใจ กินลูกไม้เผือกมันพรรณผลา
พวกเรือแตกแขกฝรั่งแลอังกฤษ ขึ้นเป็นศิษย์อยู่สำนักนั้นหนักหนา
ด้วยโยคีมีมนต์ดลวิชา ปราบบรรดาภูตพรายไม่กรายไป
แม้นพระองค์ทรงฤทธิ์จะคิดหนี ถึงโยคีเข้าสำนักไม่ตักษัย
เผื่อสำเภาเขาซัดพลัดเข้าไป ก็จะได้โดยสารไปบ้านเมือง
แต่ทางไกลไม่น้อยถึงร้อยโยชน์ ล้วนเขาโขดคีรีรัตน์ขนัดเนื่อง
กลางคงคาสารพัดจะขัดเคือง จงทราบเบื้องบงกชบทมาลย์
แม้นกำลังดังข้าจะพาหนี เจ็ดราตรีเจียวจึงจะถึงสถาน
อสุรีมีกำลังดังปลาวาฬ ตามประมาณสามวันจะทันตัว
ถ้าแก้ไขให้นางไปค้างป่า ได้ล่วงหน้าไปเสียบ้างจะยังชั่ว
จะอาสาพาไปมิได้กลัว ชีวิตตัวบรรลัยไม่เสียดาย
แต่พระองค์ทรงคิดให้รอบคอบ ถ้าเห็นชอบท่วงทีจะหนีหาย
จึงโปรดใช้ให้องค์พระลูกชาย ไปหาดทรายหาข้าจะมาฟัง ฯ
พระแจ้งความตามคำเงือกน้ำเล่า ค่อยบรรเทาทุกข์สมอารมณ์หวัง
จึงว่าพี่มีคุณน้องสักครั้ง ให้ได้ดังถ้อยคำที่รำพัน
ซึ่งลูกรักหักหาญให้ท่านโกรธ จงงดโทษทำคุณอย่างหุนหัน
ช่วยไปปิดปากถ้ำที่สำคัญ จวนสายัณห์ยักษ์มาจะว่าเรา
จึงบัญชาว่าเจ้าสินสมุทร ไปช่วยฉุดศิลาใหญ่ขึ้นให้เขา
ขอสมาตาปู่อย่าดูเบา ช่วยอุ้มเอาแกออกไปให้สบาย
กับลูกน้อยค่อยพยุงจูงเงือกน้ำ มาปากถ้ำแลเห็นวนชลสาย
หวนรำลึกตรึกตรองถึงน้องชาย พระฟูมฟายชลนาด้วยอาลัย
แล้วให้ลูกเลิกศิลาเข้ามาปิด เห็นมิดชิดมั่นคงไม่สงสัย
พระกลับมาตาเงือกเสือกลงไป ลงที่ในวังวนชลธาร ฯ
ฝ่ายผีเสื้อเมื่อขึ้นจากฝั่งน้ำ จะมาถ้ำเที่ยวหาพฤกษาหาร
เก็บลูกไม้ใส่ห่อเห็นพอการ ทั้งเปรี้ยวหวานสารพัดแล้วลัดมา
เห็นหินปิดเปิดประตูคูหากว้าง นิมิตอย่างนางมนุษย์เสนหา
วรพักตร์นารีศรีโสภา ลีลามาเข้าในห้องเห็นสององค์
วางลูกไม้ในห่อให้ลูกผัว ท้องของตัวเต็มท้องไม่ต้องประสงค์
พระทรงเลือกลูกมะซางปรางมะยง ประทานองค์โอรสสู้อดออม
ครั้นพลบค่ำทำรักนางยักษ์ร้าย ประคองกายกอดแอบแนบถนอม
ชื่นแต่หน้าอารมณ์นั้นกรมกรอม แต่คิดอ่านหว่านล้อมจะล่อลวง
ไม่เห็นช่องตรองตรึกนึกวิตก ทุกข์ในอกนั้นสักเท่าภูเขาหลวง
พระกอดลูกน้อยประทับไว้กับทรวง ให้เหงาง่วงงีบหลับระงับไป ฯ
ฝ่ายผีเสื้อเมื่อจะจากพรากลูกผัว แต่พลิกตัวกลิ้งกลับไม่หลับใหล
ให้หมกมุ่นขุ่นคล้ำในน้ำใจ จนเสียงไก่แก้วขันสนั่นเนิน
พอม่อยหลับกลับจิตนิมิตฝัน ว่าเทวัญอยู่ที่เกาะนั้นเหาะเหิน
มาสังหารผลาญถ้ำระยำเยิน แกว่งพะเนินทุบนางแทบวางวาย
แล้วอารักษ์ควักล้วงเอาดวงเนตร สำแดงเดชเหาะกลับไปลับหาย
ทั้งกายสั่นพรั่นตัวด้วยกลัวตาย พอฟื้นกายก็พอแจ้งแสงตะวัน
จึงก้มกราบบาทบงสุ์พระทรงศักดิ์ แล้วนางยักษ์เล่าตามเนื้อความฝัน
ไม่เคยเห็นเป็นวิบัติอัศจรรย์ เชิญทรงธรรม์ช่วยทำนายร้ายหรือดี ฯ
พระฟังนางพลางนึกคะนึงหมาย ซึ่งฝันร้ายก็เพราะจิตเราคิดหนี
เห็นจะไปได้ตลอดรอดชีวี แต่นางผีเสื้อนั้นจะอันตราย
พอได้ช่องลองลวงดูตามเล่ห์ สมคะเนจะได้ไปดังใจหมาย
จึงกล่าวแกล้งแสร้งเสเพทุบาย เจ้าฝันร้ายนักน้องต้องตำรา
อันเทวัญนั้นคือมัจจุราช จะหมายมาดเอาชีวิตริษยา
แล้วเสแสร้งแกล้งทำบีบน้ำตา อนิจจาใจหายเจียวสายใจ
แม้สิ้นสูญบุญนางในปางนี้ ไม่มีที่พึ่งพาจะอาศัย
จะกอดศพซบหน้าโศกาลัย ระกำใจกว่าจะม้วยไปด้วยกัน
นึกจะใคร่สะเดาะพระเคราะห์เจ้า พอบรรเทาโทษาที่อาสัญ
เหมือนงอนง้อขอชีวิตแก่เทวัญ กลัวแต่ขวัญเนตรพี่จะมิทำ ฯ
นางผีเสื้อเชื่อถือรื้อประณต พระทรงยศจงช่วยชุบอุปถัมภ์
ตามตำราสารพัดไม่ขัดคำ ช่วยแนะนำอนุกูลอย่าสูญใจ ฯ
พระฟังคำสำราญสำเร็จคิด จึงว่าผิดสายสมรหาสอนไม่
ตำรานั้นแต่ครั้งตั้งเมรุไกร ว่าถ้าใครฝันร้ายจะวายปราณ
ให้ไปอยู่ผู้เดียวที่ตีนเขา แล้วอดข้าวอดปลากระยาหาร
ถ้วนสามคืนสามวันจะบันดาล ให้สำราญรอดตายสบายใจ ฯ
ฝ่ายว่านางผีเสื้อก็เชื่อถือ คิดว่าซื่อสุจริตพิสมัย
จึงตอบว่าถ้ากระนั้นฉันจะไป อยู่เขาใหญ่ในป่าพนาวัน
พระโฉมยงจงอยู่ในคูหา เลี้ยงรักษาลูกน้อยคอยหม่อมฉัน
จะอดใจให้เหมือนคำที่รำพัน ถ้วนสามวันก็จะมาอย่าอาวรณ์
แล้ววันทาลาองค์พระทรงโฉม ปลอบประโลมลูกแก้วแล้วสั่งสอน
อย่าแข็งนักรักตัวกลัวบิดร แม้นไม่นอนมารดาจะมาตี ฯ
สินสมุทรสุดแสนสงสารแม่ ด้วยรู้แน่ว่าบิดาจะพาหนี
ให้ห่วงหลังกังวลด้วยชนนี เจ้าโศกีกราบก้มบังคมคัล