Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
กินแล้วบ่นพึมพำทำสุ้มเสียง หรือเราเลี้ยงข้าวปลาผลาผล
ไม่อร่อยหรือจึ่งต้องร้องทุกคน จึ่งนั่งบ่นเหมือนกันทั่วทุกตัวไป
แล้วหมอบกราบคลานเข้าไปทูลไต่ถาม ขอแจ้งความข้าพระองค์นึกสงสัย
เห็นร้องขึ้นพร้อมกันเป็นฉันใด หรือของไม่โอชาสารพัน ฯ
พระทรงศีลจึ่งแสดงให้แจ้งอรรถ สารพัดมันเผือกท่านเลือกสรรค์
โอชารสหมดจริงทุกสิ่งอัน สารพันเอมโอชโภชนา
เป็นนิสัยฤๅษีฉันที่ไหน ก็ต้องให้พรอย่างนี้ดีนักหนา
ท่านจะได้สุโขมโหฬาร์ ความชราโรคภัยจะไม่เบียน
ทั่งอายุก็จะยืนได้หมื่นกัป อเนกนับเหมือนเราว่าใช่พาเหียร
คงจะได้สมประสงค์ไม่วงเวียน เหมือนจุดเทียนแสงสว่างกระจ่างตา
พระอภัยสุริย์วงศ์เธอทรงตรัส แสดงอรรถเล่าความตามสิกขา
เจ้าวาโหมโสมนัสด้วยศรัทธา แจ้งกิจจาภูวไนยเธอไขความ
สาธุสะพระฤๅษีเธอดีเหลือ สมเป็นเชื้อวงศ์ไทยในสยาม
ทั้งพูดจาหมดจดดูงดงาม น่าจะตามท่านไปบวชสวดนโม
นึกในใจถ้าแม้นได้เมียมาด้วย จะรื่นรวยรู้เหตุวิเศษโส
คงจะได้เงินทองของโตโต จะสุโขแท้แล้วไม่แคล้วเลย
แล้วจึ่งว่าข้าแต่องค์พระทรงศีล ผู้เป็นปิ่นแก่ประชาเจ้าข้าเอ๋ย
แม้นเสร็จศึกนึกถึงบุญขอคุ้นเคย จะลาเลยกลับไปพาเมียมาพลัน
ขอบวชเรียนเขียน ก ข ต่อหนังสือ ทำเป็นฤๅษีมั่งได้นั่งฉัน
ไม่กินนกกินปลาสารพัน พระทรงธรรม์โปรดข้าดังว่าวอน ฯ
พระอภัยมุนีฤๅษีสิทธ์ ได้ฟังกิจเห็นลำบากยากจะสอน
เพราะเป็นพวกคนทมิฬปลายดินดอน จะสั่งสอนสักเท่าไรเห็นไม่จำ
เพราะเขาเป็นน้ำเนื้อผีเสื้อยักษ์ ถึงจะชักมาช่วยชุบอุปถัมภ์
เขาไม่ทิ้งเพศหยาบก็บาปกรรม แต่ต้องจำใจรับกับทมิฬ
พระปราศรัยใจท่านรักคงจักได้ ไม่เป็นไรคงจะสมอารมณ์ถวิล
เราจะช่วยกรุณาอย่าราคิน ท่านจงสิ้นสิ่งวิตกในอกใจ
พระตรัสพลางทางว่าจะลาก่อน เป็นการร้อนยังพะวงคิดสงสัย
จะไปเยี่ยมญาติวงศ์เหมือนจงใจ ขอลาไปจากพาราเมืองป่าตาล
เจ้าวาโหมโสมนัสจัดพหล แต่ล้วนคนสามารถที่อาจหาญ
ให้ไปส่งองค์ฤๅษีปรีชาชาญ จากป่าตาลพร้อมพรั่งระวังภัย
ฝ่ายพระองค์ทรงศีลมุนินทร์นาถ เสร็จทรงราชรถทองอันผ่อนใส
ดาบสินีชีสองละอองใย เสด็จในบุษบกกระจกบัง
ทั้งสามรถบทจรโดยวิถี พวกฤๅษีเสนามาข้างหลัง
พ้นทุ่งนาป่าระหงเข้าดงรัง โศกมะสังแลลิ่วเป็นทิวไป
ยางพะยอมค้อมคู้ฤดูดอก บ้างแตกงอกขึ้นเรียงเคียงไสว
กระแบกกระบากซากซึกมะสังไทร ทั้งกรดไกรหูกวางนางตะเคียน
ประดู่ดอกออกเรืองเหลืองระย้า ตะโกนาคุดคู้ดูอย่างเขียน
ขนุนขนันกันเกรากระเบากระเบียน ต้นทุเรียนลำไยมะไฟมะเฟือง
ทั้งปริงปรางลางสาดผลกลาดกลุ้ม แลเป็นกลุ่มสุกดีล้วนสีเหลือง
ระย้าย้อยห้อยงามอร่ามเรือง ตัดติดเนื่องตามทางกลางอรัญ
ฝูงลิงค่างต่างกินเป็นภักษา ทั้งนกกาจิกกินแล้วผินผัน
กระรอกกระแตแลกลาดวิ่งพาดพัน ในอรัญป่ากว้างหนทางจร
พวกฝูงสัตว์จัตุบาทวิ่งกลาดเกลื่อน ฝูงค่างเถื่อนเดินเรียงเคียงสลอน
ทั้งโคตรเพรียวดาษดาล้วนงางอน เที่ยวสัญจรโขลงใหญ่ที่ในดง
ฝูงแรดร้ายหลายร้อยรอยระดะ เที่ยวเกะกะกินหนามตามประสงค์
ทั้งเสือสีห์หมีเม่นเที่ยวเร้นพง เลียงผาวงวิ่งเต้นเล่นบนเนิน
นรสิงห์สิงหนัศสัตว์ทั้งหลาย พวกกวางทรายถึกกระทิงวิ่งตะเพิ่น
ฝูงกาสรโคเพลาะย่องเหยาะเดิน ริมชายเนินเชิงผาคูหาบรรพ์
สิงโตเต้นเล่นหางที่หว่างเขา บ้างหมอบเจ่าคุดคู้ดูมันขัน
มีลูกแอบแนบชิดเข้าติดพัน กิเลนผันเผ่นโผนโจนทะยาน
ฝูงม้าเต้นเผ่นผยองลำพองวิ่ง บ้างนอนกลิ้งเล็มหญ้าเป็นอาหาร
ละมั่งระมาดดาษดงกระจงฟาน ร้องประสานเสียงดังก้องวังเวง ฯ
พวกเสนาวาหุโลมเดินโครมครื้น บ้างแบกปืนถือทวนชวนเขนง
พร้อมพหลพลหมื่นเสียงครื้นเครง ฝูงสัตว์เกรงกลัววิ่งเป็นสิงคลี
เกือบจะถึงลังกาอาณาเขต พอสุริเยศรอนรอนจะอ่อนสี
พวกบรรดาข้าเฝ้าเหล่าเสนี บรรดาที่อยู่รอบขอบนคร
รู้ว่าองค์พระมุนีฤๅษีสิทธ์ ต่างมีจิตภิญโญสโมสร
บ้างก็รีบเข้าไปในนคร ทูลบังอรแม่หัวเจ้าเสาวคนธ์
บ้างก็ไปคำนับรับเสด็จ พร้อมกันเสร็จไพร่นายฝ่ายพหล
ส่วนโฉมยงนงเยาว์เสาวคนธ์ จรดลด้วยสุรางค์นางกำนัล
ทั้งสุลาลีวันรีบผันผาย พร้อมบ่าวนายปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
ครั้นถึงรถสามพระองค์ผู้ทรงธรรม์ บังคมคัลเชิญเสด็จประเวศวัง
สามพระองค์ทรงศีลนรินทร์ราช ตรัสประภาษถามไต่พระทัยหวัง
ถึงพระหน่อสุริย์วงศ์ดำรงวัง ไปยับยั้งอยู่หนตำบลใด
ทั้งสองนางทางประมูลทูลฉลอง ว่าเธอต้องไปอยู่ท่าชลาไหล
ทั้งพระวงศ์พงศาก็คลาไคล เข้าอยู่ในเมืองด่านชานบุรินทร์
ทั้งองค์พระเจ้าอาก็มาอยู่ จึงได้กู้เมืองไว้ดั่งใจถวิล
ศึกก็ยังตั้งประชิดติดบุรินทร์ ไม่สุดสิ้นรบกันทุกวันคืน ฯ
สามพระองค์ทรงฟังให้สังเวช กองกิเลสนี้มันกล้าเหลือฝ่าฝืน
คิดยุ่งยิ่งชิงรังไม่ยั้งยืน เป็นแต่พื้นโลภหลงต้องวงเวียน
อนิจจังสังสารวัฏเอ๋ย ให้หลงเลยไปมาลมพาเหียร
ไม่สุดสิ้นความประสงค์ต้องวงเวียน ดูอาเกียรณ์ถ้าจะเปรียบเหมือนเหยียบตม
แม้นผู้ใดพัวพันไม่หมั่นล้าง ก็เสียทางเหมือนไม่รักซึ่งมรรคผล
ดั่งดุมวงกงเกวียนต้องเวียนวน ให้เสียผลเสียประโยชน์โพธิญาณ
พระตรัสพลางทางดั่งให้เร่งรถ พร้อมกันหมดรีบไปในสถาน
เข้านิเวศน์ลังกาไปช้านาน หยุดสำราญแรมร้อนผ่อนสบาย ฯ
ฝ่ายดาบสสองยุพาสุดาสมร ขึ้นบรรจถรณ์ที่ในเก๋งเคร่งใจหาย
รักษาพรตงดงามตามสบาย เพราะมุ่งหมายทางธรรมสำมดึงส์
ทั้งวัณฬาสุมาลีหลวงชีสอง เข้าในห้องตรองตรึกระลึกถึง
พระไตรลักษณ์หักประหารการรำพึง คิดตัดซึ่งห่วงใยในสันดาน
หวังประโยชน์โพธิญาณการกุศล จะได้พ้นกองทุกข์สนุกสนาน
ฟังถ้อยคำสามีปรีชาชาญ โปรดประทานสอนสั่งคิดตั้งใจ
ดาบสินีที่ปฐมพรหมวิหาร เจริญฌานตามประสงค์ปลงนิสัย
ให้ดับทุกข์ดับโศกดับโรคภัย ด้วยตัดใจครัดเคร่งบำเพ็งเพียร
ชักประคำสำรวมสติตั้ง เอาจิตหยั่งเห็นสังขาร์เป็นพาเหียร
ไม่รักรูปรักทรงของวงเวียน เป็นอาเกียรณ์เปื่อยเน่าไม่เข้ายา
เหมือนโรงร้านไปมาพออาศัย พระอภัยแจ้งเหตุเทศนา
ควรเชื่อฟังตั้งมั่นเอาปัญญา ท่านเทศนาชี้แจงแห่งบาลี
นางถือมั่นขันตีอุเบกขา โดยศรัทธาคิดเห็นเป็นวิถี
ทั้งละเวงวัณฬาสุมาลี ดาบสินีเคร่งเทียบเปรียบสมภาร ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงโลกเฉลิมภพ ให้ปรารภในพระทัยหลายสถาน
จวนจะรุ่งรังสีรวีวาร พระตรองการถึงพงศ์วงศ์ตระกูล
พอเช้าตรู่สุริยาภาณุมาศ จะลีลาศออกไปจากไอศูรย์
ได้พบปะสุริย์วงศ์พงศ์ประยูร จะอนุกูลสอนสั่งให้บางเบา
การรบพุ่งยุ่งยิ่งชิงสมบัติ จะบัญญัติขู่ข่มอารมณ์เขา
ถ้าแม้นเห็นชอบผิดเหมือนจิตเรา แม้นมิเอาข้อคำที่รำพัน
เหมือนสำเภาเสาหักจะชักฉุด ถึงบุรุษเรี่ยวแรงที่แข็งขัน
จะถ่อค้ำลำบากเห็นยากครัน พระทรงธรรม์ตรองตรึกนึกอาวรณ์
จนรุ่งรางสร่างแสงแจ้งกระจ่าง ส่องสว่างแจ่มจำรัสประภัสสร
ฝ่ายเสาวคนธ์มณฑาพะงางอน กับบังอรกัลยาสุลาลี
พลางจัดแจงแต่งเครี่องสุพรรณภาชน์ ถวายบาทบงกชบทศรี
ทั้งสามองค์พงศ์กษัตริย์สวัสดี เลี้ยงฤๅษีเสนาที่มาตาม
ของต่างต่างอย่างดีที่ประสงค์ โดยจำนงเรียงวางข้างละสาม
ทั้งของเคียงคาวหวานใส่จานชาม ถวายตามฤๅษีมีทุกองค์
พวกนักสิทธ์ฉันเสร็จแล้วยถา ทำทีท่าดูละม้ายคล้ายกับสงฆ์
ฝ่ายเสนามาพร้อมพวกล้อมวง เตรียมรถทรงพระที่นั่งอลังการ
สามพระองค์มุนีฤๅษีสิทธ์ สำเร็จกิจขอฉันแล้วบรรหาร
จะออกไปเยี่ยมองค์พวกวงศ์วาน ที่เมืองด่านปากน้ำจงนำไป
ทั้งสามองค์ทรงราชรถา พวกเสนาเดินเคียงเรียงไสว
ทั้งฤๅษีเสนาพากันไป จากกรุงไกรลังกาพากันจร
สารถีขับม้าอาชาชาติ ขุนอำมาตย์คั่งคับสลับสลอน
พวกขอบขัณฑเสมาประชากร นั่งสลอนกราบก้มบังคมคัล
บ้างก็ว่าสามพระองค์พงศ์กษัตริย์ ไปดั้นดัดอยู่ทำไมในไพรสัณฑ์
เพราะละวังลังกาไปอารัญ จึ่งรบกันไม่รู้วายมาหลายปี
แม้พระองค์ทรงลาสิกขาบท คงเปลื้องปลดความทุกข์เป็นสุขี
บ้างร้องทูลขึ้นไปพลันด้วยทันที จงปรานีข้าเก่าเหล่าประชา ฯ
พระทรงฟังราษฎรสุนทรเฉลย จึงภิเปรยโปรดประทานการสิกขา
ว่าตัวเราละเพศไม่เจตนา ครองพาราเป็นใหญ่ในบุรินทร์
เพราะคิดเห็นอนิจจังเกิดสังเวช จึงละเพศไปอยู่ป่ารักษาศิล
ไม่ประโยชน์กับจังหวัดปัถพิน จึงถือศีลภาวนาสมาทาน
กองกิเลสพาให้หลงเหมือนกงจักร เราคิดหักมิได้หลงในสงสาร
จึงตั้งใจหมายประโยชน์โพธิญาณ เราแจ้งการให้รู้ทุกผู้คน
สามพระองค์เสด็จไปใกล้ถึงด่าน พวกทหารเข้าไปแจ้งทุกแห่งหน
ให้เสนีทูลแถลงแจ้งยุบล แก่ภูวดลรมจักรนัครา ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต ครั้นทราบเหตุว่าสมเด็จพระเชษฐา
กับสองดาบสินีเธอลีลา เสด็จมาถึงสถานชานบุรินทร์
จึ่งจัดแจงแต่งองค์สรงสนาน ออกจากด่านรีบไปพระทัยถวิล
รับสมเด็จพระเชษฐาเข้าธานินทร์ ออกไปสิ้นพร้อมพระวงศ์พงศ์ประยูร
สินสมุทรสุดสาครบวรนาถ พร้อมพระญาติสุริย์วงศ์ทรงไอศูรย์
หกกษัตริย์สุริย์วงศ์พงศ์ตระกูล ไปพร้อมมูลเชิญเสด็จเข้าเขตคัน
ต่างถวายบังคมโสมนัส สามกษัตริย์ฤๅษีเกษมสันต์
เสด็จเข้าเมืองปราการสำราญครัน ศรีสุวรรณเชิญพระพี่ให้ลีลา
สามพระองค์ทรงประทับบนเก๋งใหญ่ ทั้งนายไพร่พร้อมกันต่างหรรษา
พระอภัยมุนีศรีโสภา ภิปรายปราศรัยพระวงศ์พงศ์ประยูร
หกกษัตริย์มัสการแล้วกรานกราบ ศิโรราบในพระปิ่นบดินทร์สูร
ศรีสุวรรณกราบก้มบังคมทูล สองประยูรทรงพรตดาบสินี
ยังอิ่มเอมเปรมปราเป็นผาสุก หรีอมทุกข์บ้างหรือพระฤๅษี
ทั้งโรคันอันตราย์มายายี หรีอไม่มีที่ในกายสบายบาน
ทั้งสององค์ทรงพรตดาบสสมร ถวายพระพรโดยธรรมกรรมฐาน
เจริญเรียนไตรลักษณ์มรรคญาณ หมายนิพพานเกษมสุขสิ้นทุกข์ภัย
แบ่งกุศลผลผลาอานิสงส์ ถวายองค์อนุชาพลางปราศรัย
อาตมาตัดบ่วงคือห่วงใย ไม่อาลัยศฤงคารทั้งบ้านตน
อยู่ในป่าหาผลไม้ฉัน ทั้งเผือกมันสารพัดไม่ขัดสน
พอเป็นยาวะชีวังประทังตน กว่าจะพ้นทุกข์ไปในสันดาน ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ สนองอรรถเสาวนีย์สี่สถาน
จึ่งว่าฉันโมทนาสาธุการ ในศีลทานที่พระองค์ปลงอารมณ์
ก็อยากบวชอยู่บ้างแต่ยังห่วง ต้องหนักหน่วงในอุระยังสะสม
เพราะศึกเสือเหลือทนจนอารมณ์ ต้องเตรียมตรมอยู่ด้วยวงศ์เผ่าพงศ์พันธุ์
ครั้นจะเอาตัวรอดเหมือนทอดทิ้ง ไปนอนนิ่งอยู่ในป่าพนาสัณฑ์
แต่ล้วนลูกล้วนหลานสงสารครัน จะบากบั่นไปแต่ตัวกลัวนินทา ฯ
ดาบสินีจะใคร่ตีฝีปากตอบ ผิดระบอบทางธรรมคำสิกขา
ท่านห้ามปรามสารพัดอัดอุรา พระอนุชาแนมเหน็บให้เจ็บทรวง
จึ่งตอบบ้างทางประชดอดไม่ได้ เขาว่าไว้บวชผัวเพราะตัวหวง
เอาโยมนั่งจ๋อก้อไว้ล่อลวง จะตัดห่วงตัดใยเป็นไรมี ฯ
ศรีสุวรรณชั้นเชิงฉลาดแหลม จะเหน็บแนมเคี่ยวเข็ญเป็นฤๅษี
ก็บาปกรรมใครเขารู้ดูไม่ดี จะเป็นที่ติฉินคนนินทา
แล้วก็เป็นพี่สะใภ้เคยไหว้กราบ ทั้งจะบาปติดตัวชั่วนักหนา
ทำเป็นไม่รู้เท่าเข้าตำรา เขาจะว่าโง่เง่าไม่เท่าเทียม
ก็ช่างเถิดทำไม่รู้เหมือนหูหนวก มิใช่พวกอื่นไกลจะอายเหนียม
พลางชักพูดทางความตามธรรมเนียม เสร็จมาเยี่ยมอนุชาเพราะการุญ
สองมุนินทร์ยินพร้องสนองถ้อย เห็นเรียบร้อยหน่วงเหนี่ยวไปเฉียวฉุน
นึกในจิตคิดเห็นจะเป็นคุณ เดชะบุญเสร็จศึกเหมือนนึกปอง
จะโลมเล้าเอาใจให้ไปบวช ทรงผนวชอยู่กุฎีเป็นที่สอง
อันถิ่นฐานหลานลูกช่วยปลูกครอง จะเชิญน้องไปสิงคุตรอยู่กุฎี ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสสั่งเหล่านางสาวศรี
ให้จัดเครื่องผลผลาบรรดามี มาตั้งที่สามกษัตริย์จัดประจง
ทั้งคาวหวานพระกระยาสุธาโภชน์ ด้วยมาโนชชื่นชมสมประสงค์
พระนักธรรม์ฉันตามกันสามองค์ สมประสงค์อิ่มหนำพอสาราญ
พวกฤๅษีเสวกาพากันฉัน ทั้งหวานมันอิ่มเอมเกษมศานต์
หยุดอยู่เมืองปากน้ำค่อยสำราญ กำหนดนานเบ็ดเสร็จเจ็ดทิวา ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง แกนั่งง่วงตรองตรึกพลางปรึกษา
ท้าวโกสัยดูฉบับตำหรับตำรา กับเสนาพวกฝรั่งฟังอาการ
ใครจะเห็นแยบคายอุบายมั่ง จะขอฟังวาจาเร่งว่าขาน
ดูปัญญามาประจบคิดรบราญ จะทัดทานอย่างไรในกระบวน
พวกเสนาฝรั่งฟังแกถาม ก็ว่าตามแต่ผู้ใหญ่จะไต่สวน
ข้าพเจ้าที่จะให้ไปใคร่ครวญ โดยกระบวนในตำราที่หารือ
คิดไม่เห็นเป็นแต่คนสำหรับใช้ ด้วยอยู่ใต้บังคับเคยนับถือ
แล้วแต่ท่านสารพัดจะหัดปรือ ให้ขุดรืออย่างไรจะไปตาม
บาทหลวงว่าใครจะรู้เหมือนกูเล่า ก็เห็นเปล่าจริงหนอแต่ล่อถาม
ไม่เห็นใครรู้หลักประจักษ์ความ ยิ่งชักถามก็ยิ่งเคอะเซอะทุกคน
เฮ้อนี่แน่แยบคายอุบายนี้ เห็นจะดีคิดเห็นจะเป็นผล
เราคิดทำโคมไฟใส่ไกกล ปล่อยไปบนเวหาสักห้าพัน
เอาดินดำทำไส้กับไฟกรด พอเชื้อหมดถึงดินดำกำมะถัน
ถัาพลัดตกลงที่ไหนเป็นไฟกัลป์ ถึงสามวันจึงจะดับระงับเปลว
ถูกตึกกว้านร้านโรงก็โพลงพลุ่ง เป็นเปลวฟุ้งคงถูกกระดูกเหลว
ปัญญากูคิดไว้มิใช่เลว เหมือนตกเหวขึ้นได้ดั่งใจปอง
ท้าวโกสัยกับขุนนางข้างฝรั่ง ที่นั่งฟังพร้อมกันสักพันสอง
สรรเสริญปัญญาดั่งทาทอง พอหายหมองสุกเปล่งดั่งเพ็งจันทร์
มิเสียทีที่เป็นปราชญ์ฉลาดเลิศ แสนประเสริฐใหญ่ยิ่งทุกสิ่งสรรพ์
ทั้งจะสมปรารถนาสารพัน ยืนพร้อมกันแล้วคำนับพลางจับมือ
บาทหลวงค่อยบางเบาบรรเทาทุกข์ บังเกิดสุขเห็นผลคนนับถือ
เพราะความคิดของตนคนจึ่งลือ มันนับถือตัวกูผู้อาจารย์
ที่ทุกข์ร้อนอ่อนใจหายเป็นปลิด เห็นสมคิดปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
ค่อยกินอยู่หลับนอนผ่อนสำราญ แล้วคิดการปรุงยาหาน้ำมัน
ประสมดินปืนไว้จะใส่เชื้อ เอากรดเจือลงในน้ำกำมะถัน
แล้วผูกเป็นโคมผ้าขึ้นห้าพัน เอาดินคั่นไว้ข้างล่างวางตะเกียง
แล้วทำไกใส่ลิ้นเมื่อลมหวน จะได้ครวญครางเพราะเสนาะเสียง
ให้จัดแจงแต่งเสร็จสำเร็จเรียง เป็นคู่เคียงใส่ยาทั้งห้าพัน
อันปัญญาฝรั่งสังฆราช แกฉลาดยิ่งบุรุษสุดขยัน
เกณฑ์พหลพลรบไว้ครบครัน ทั้งปืนสั้นปืนยาวทั้งง้าวทวน
สำหรับเข้าแหกค่ายจัดไว้พร้อม จะคอยอ้อมรบระดมเมื่อลมหวน
สั่งให้พวกเกณฑ์หัดจัดกระบวน ไว้ให้ถ้วนตามบังคับทุกทัพชัย
แม้ฤกษ์ดีวันไรจะได้ยก ไปข้างบกริมท่าชลาไหล
อ้ายพวกม้นก็จะแตกแยกกันไป เราแหกค่ายพลอยประสมระดมยิง
แล้วสั่งให้เลี้ยงดูหมู่ทหาร ทั้งคาวหวานเหล้าส้มขนมผิง
อีกเป็ดไก่เนื้อแพะแกะกระทิง ของย่างปิ้งต่างต่างวางในจาน
บนโต๊ะใหญ่หลายอย่างข้างละแถว สำเร็จแล้วรายเรียงเลี้ยงทหาร
ให้กินอยู่หลับนอนผ่อนสำราญ เหล่าทหารกองหนุนทั้งขุนพล ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช ไปแอบหาดเกาะท้ายปลายสิงหล
ค่อยเป็นสุขทุกอาณาประชาชน ไม่ร้อนรนอยู่สบายมาหลายวัน
แต่ภิรมย์ชมสมรเสมอทิพย์ อันลอยลิบเปรียบเหมือนผ่านวิมานสวรรค์
ไม่จากห้องไสยาสน์อาสน์สุวรรณ ถนอมขวัญบุษบงอนงค์นาง
ในห้องท้ายบาหลีที่สถิต สำราญจิตโดยถนัดไม่ขัดขวาง
ดั่งเครื่องทิพย์หยิบส่งประจงวาง ไม่รู้จางที่ในรสเหมือนอดออม
พระจุมพิตชิดชื่นระรื่นกลิ่น สมถวิลมิรู้จางห่างถนอม
เหมือนแมลงผึ้งคลึงเกสรเฝ้าวอนตอม แนบถนอมกลั้วกลิ่นไม่สิ้นเชิง
พายุหวนป่วนปั่นสนั่นก้อง ฝนคะนองฟ้าเจือจนเหลือเหลิง
สุนีบาดฟาดสายกระจายเปิง กำปั่นเหลิงลอยชิดขึ้นติดเลน
สุริยาอัสดงจะลงลับ เมฆขึ้นจับฟ้าแดงดั่งแสงเสน
ทั้งเนมินอิสินธรอ่อนระเนน จนสุริเยนทร์เลี้ยวลับบรรพตา ฯ
สองภิรมย์สมสนิทพิศวาส ไม่ห่างบาทบทเรศพระเชษฐา
พระจันทรจรกระจ่างกลางนภา ดวงดาราส่องสว่างกลางโพยม
พระเสร็จจากแท่นสุวรรณบรรจถรณ์ พลางกุมกรกัลยาสุดาโฉม
ให้ดูดาวพราวพร่างกลางโพยม เหมือนแสงโคมสุกใสในอัมพร
โน่นดาวไถใกล้เคียงกับดาวเต่า เป็นเหล่าเหล่ารายระดับสลับสลอน
นี่แน่ดาวกัณฐัศว์อัสดร ดาวมังกรเหรากุมภาพาล
ที่ตรงหน้าพาชีดาวลูกไก่ เห็นไรไรรูปทรงเหมือนธงฉาน
โน่นดาวข่างกลางพื้นโพยมมาน ทิศอีสานดาวสำเภามีเสาใบ
ถัดไปนั่นดาวโลงมีกาจับ ในตำหรับทายที่คัมภีร์ไสย
แม้กาจับหลายตัวมักกลัวไป ทายว่าไข้ย่อมมีมาบีฑา
โน่นดาวหางขึ้นอยู่ข้างทิศพายัพ มักเกิดทัพรบพุ่งยุ่งนักหนา
พวกโหรดูรู้ฉบับตำหรับตำรา จึงทายว่าหางหัวชั่วแลดี
พระจันทร์ตรงส่งกลดดูโชติช่วง กระจ่างดวงแจ่มจำรัสรัศมี
จับผิวพักตร์กัลยานางนารี นวลฉวีปลั่งเปล่งดั่งเพ็งจันทร์
พระเชยปรางพลางประโลมโฉมสมร ราวกับจรจากสถานพิมานสวรรค์
ครูบาทหลวงแกจะพรากให้จากกัน สารพันที่จะทำให้ช้ำใจ
ถึงเป็นตายก็ไม่วายเสน่ห์น้อง จะจากห้องบุษบงอย่าสงสัย
พลางรับขวัญกัลยาสุมาลัย พระเคล้นไคล้เคล้าพุ่มปทุมทอง
บุษบงนงเยาว์เสาวรส จงปรากฏเถิดอุบลอย่าหม่นหมอง
เหมือนดวงจันทร์ขวัญจิตอย่าคิดปอง ไม่เป็นสองดวงดอกพี่บอกจริง
ดังดวงจิตเชษฐาเจ้าอย่าแหนง ไม่พรายแพร่งเป็นสองดอกน้องหญิง
สุดาเดือนเหมือนประสงค์ที่ตรงจริง สมรมิ่งเหมือนเดือนเสมอดวง ฯ
นางบังคมก้มเศียรลงกราบบาท พจนารถทูลความไม่ห้ามหวง
ถึงจะมีแสนสุรางค์นางทั้งปวง ไม่เคียดขึ้งหึงหวงให้ล่วงเกิน
เป็นความสัตย์ปฏิญาณสาบานถวาย ไม่วุ่นวายให้พระหมางระคางเขิน
ถึงนางใดจะมาทำให้ก้ำเกิน จะสู้เมินมิให้เคืองในเรื่องราว
พระรับขวัญขวัญตานิจจาน้อง มิให้ต้องเคืองขุ่นถึงวุ่นฉาว
อันหญิงอื่นหมื่นแสนในแดนดาว อย่ามากล่าวเลยในใจไม่นิยม
นอกจากนุชพี่ไม่สุจริตรัก ถึงใครชักให้ไปชิดสนิทสนม
ไม่ขอคบขอคิดจิตนิยม อย่าปรารมภ์เลยสมรกรประคอง
นางคำนับรับรสพจนารถ ไม่ห่างบาททรงฤทธิ์สนิทสนอง
จนเดือนเที่ยงเสียงโกกิลาคะนอง กระเรียนร้องที่บนเกาะเสนาะดัง
จังหรีดร้องลองไนเรไรเรื่อย สำเนียงเฉื่อยเหมือนดนตรีดีดสีสังข์
ดุเหว่าแว่วแจ้วเจื้อยระเรื่อยดัง วิเวกวังเวงรื่นชื่นกมล
พระพายพัดรวยรินกลิ่นเกสร ละอองอ่อนซาบเย็นทุกเส้นขน
น้ำค้างย้อยพรอยพรายดังสายชล พระขึ้นบนบาหลีที่ไสยา
ถนอมแนบแอบนุชสุดที่ชื่น สำราญรื่นรับขวัญต่างหรรษา
ค่อยคลายทุกข์สุขเกษมเปรมอุรา สองไสยาร่วมพระแท่นแสนสบาย ฯ
จะกล่าวถึงสังฆราชพระบาทหลวง ค่อยสร่างทรวงคิดสมอารมณ์หมาย
จึ่งสั่งท้าวโกสัยทั้งไพร่นาย พลนิกายรวมรอมให้พร้อมกัน
ค่ำวันนี้มีฤกษ์จะยกทัพ จงกำชับพวกพหลพลขันธ์
จะปล่อยโคมจักรไกไฟน้ำมัน เอาให้ทันฤกษ์พาเวลาดี
ท้าวโกสัยกำกับเป็นทัพหน้า ให้ผูกม้าเครื่องทองละอองศรี
อานฝรั่งลงยาราชาวดี ใส่เสื้อสีดำขลับระยับพลาย
ถือกระบี่ฝักทองประดับเพชร แต่ละเม็ดแจ่มจัดจำรัสฉาย
ใส่หมวกฝังทับทิมดูพริ้มพราย สังวาลสายมรกตดูงดงาม
เหน็บปืนสั้นสองข้างอย่างฝรั่ง พร้อมสะพรั่งพลไกรในสนาม
บาทหลวงใส่เครื่องมณีล้วนสีคราม ใส่หมวกสามยอดสลับประดับนิล
เสียบขนนกวายุภักษ์ปักข้างขวา เหมือนมาลาเจ้าฝรั่งดังถวิล
ถือกระบี่ที่ท้าวเจ้าบุรินทร์ มาพร้อมสิ้นพลหมื่นพื้นฉกรรจ์
แกขึ้นรถกำกับเป็นทัพหลวง ทุกกระทรวงเร่งรัดให้จัดสรรค์
เครื่องอาวุธยุทธนาสารพัน ทั้งปืนสั้นปืนยาวแลง้าวทวน
ได้ฤกษ์ดีสี่ทุ่มจึงจะยก กระบวนบกโดยระบอบคอยสอบสวน
แกบังคับยับยั้งตั้งกระบวน เลือกแต่ล้วนโยธีมีฝีมือ
เป็นทัพหน้ากล้าหาญในการรบ ได้สมทบยงยุทธ์อาวุธถือ
ปืนคาบชุดนกสับสำหรับมือ แจกให้ถือถ้วนทั่วทุกตัวคน
พอสุริยงลงลับพยับฟ้า ดวงดาราแจ่มกระจ่างกลางเวหน
บาทหลวงส่องกล้องคู่ดูฤกษ์บน พร้อมพหลพลยุทธ์ให้จุดไฟ
พอมีลมริ้วริ้วมาฉิวเฉื่อย ปล่อยโคมเรื่อยเพลิงกระจ่างสว่างไสว
ต้องลิ้นขลุ่ยเสียงเพราะเสนาะใน ลอยขึ้นไปในห้องท้องคัคนานต์ ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านเมืองปากน้ำ ครั้นพลบค่ำสิ้นแสงพระสุริย์ฉาน
ให้ตีฆ้องกองไฟไวปราการ ทหารขานยามให้ระไวระวัง
พวกพหลพลรบสมทบทัพ ดูคั่งคับดาษดาทั้งหน้าหลัง
พร้อมกษัตริย์สุริย์วงศ์ดำรงวัง มาเฝ้าบังคมคัลอัญชลี
สามพระองค์ทรงศิลมุนินทร์นาถ ให้โอวาทโดยจริตกิจฤๅษี
จงยับยั้งตั้งมั่นในขันตี เพราะเป็นที่ทางประโยชน์โพธิญาณ
อย่าโลภหลงปลงในพระไตรลักษณ์ จงประจักษ์ที่ตั้งแห่งสังขาร
เป็นอนิจจังยังขันธสันดาน ให้สาธารณ์มิได้ตั้งอยู่ยั่งยืน
เป็นเครื่องจมถมแผ่นสุธาวาส เพราะเป็นชาติชราไม่ฝ่าฝืน
อนัตตาสูญลับไม่กลับคืน อย่าชมชื่นร่างกายหมายว่าดี
กองกิเลสผูกพันนั่นคือห่วง จงหลีกล่วงหนีทุกข์ให้สุขี
พระอภัยเทศนาตามบาลี อยู่ในที่พลับพลาหน้าเชิงเทิน
พอสี่ทุ่มเห็นสว่างกลางอากาศ เสียงประหลาดดูเหมือนนกวิหคเหิน
ประสานซ้องก้องดังยังฟังเพลิน เลียงกริ่งเกริ่นบนเวหานภาลัย
พวกพลแหงนดูฟ้าบนอากาศ เห็นโคมดาษแจ่มกระจ่างสว่างไสว
ดาษดาน่าอนาถประหลาดใจ ทั้งแสงไฟส่องสว่างดั่งกลางวัน
พวกเสนาเข้าไปทูลมูลเหตุ ว่าอาเพศมาในทางกลางสวรรค์
ปางพระจอมโมลีศรีสุวรรณ กับพงศ์พันธุ์วงศาเสนานาย
พระมุนินทร์ปิ่นฤๅษีหลวงชีสอง ลุกจากห้องจรจรัลรีบผันผาย
ทอดพระเนตรเหตุผลฟังต้นปลาย เห็นแยบคายประจามิตรจะคิดกล ฯ
ฝ่ายครูพักตร์จักราพฤฒาเฒ่า จึงก้มเกล้าทูลแถลงแจ้งนุสนธิ์
คงจะเป็นการร้ายอุบายกล จงเตรียมพลออกไปค่ายระไวระวัง
อย่าไว้ใจในการกลศึก จะโหมฮึกอ้อมทบตลบหลัง
เห็นผิดอย่างทางบนพ้นกำลัง จะยับยั้งข้าเห็นไม่เป็นการ ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสปรึกษาบรรดาหลาน
ให้ยกพวกพลไกรอันชัยชาญ ออกจากด่านไปค่ายชายทะเล
พร้อมพหลพลทัพสำหรับรบ เร่งสมทบไปให้ทันอย่าหันเห
รีบยกไปค่ายตั้งฝั่งทะเล ฝรั่งเฮฮาล้อมเข้าพร้อมเพรียง
บาทหลวงเร่งรถกำกับเป็นทัพหลวง ทุกกระทรวงโห่ลั่นสนั่นเสียง
พอโคมกรดตกลงส่งสำเนียง เสียงเปรี้ยงเปรี้ยงดินดังเสียงดังตึง
ถูกพหลพลไพร่ตายออกกลาด กระทบฉาดแตกดังเสียงผางผึง
ถูกโรงร้านเป็นไฟไหม้ตะบึง คนหนีอึงแตกเข้าย่านชานบุรินทร์
หกกษัตริย์ถอยทัพกลับเข้าด่าน ฝรั่งหาญเหิมจิตคิดถวิล
แหกเข้าค่ายชายชลาหน้าบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นเข้าค้นเที่ยววนวง
ที่หนีไปไม่พ้นจนความคิด พวกอังกฤษเที่ยววนจับคนหลง
มาซักความถามไต่ดังใจจง แล้วก็ลงทัณฑกรรมให้จำตาย
เอาเชือกมัดรัดคอแขวนหอรบ ประจานศพข้าศึกเหมือนนึกหมาย
บาทหลวงสมความแค้นแสนสบาย เพราะแยบคายกลศึกดูตรึกตรอง
ค่ำพรุ่งนี้กูจะตีเอาเมืองด่าน จงเตรียมการแอบเอาทั้งข้าวของ
เข้าตั้งมั่นอยู่ในค่ายดั่งใจปอง แกคิดตรองหลายอย่างทางอุบาย ฯ
จะกล่าวฝ่ายในพาราเวลาศึก อึกทึกต้อนกันให้ผันผาย
ครั้นรุ่งรางต่างคนกระวนกระวาย ทั้งไพร่นายหมู่หมวดให้ตรวจพล
ส่วนพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ให้เร่งรัดโยธาโกลาหล
ลากปืนใหญ่ขึ้นป้อมจงพร้อมคน เกณฑ์กันขนก้อนดินทั้งศิลา
ให้ตักน้ำใส่ถังขึ้นตั้งไว้ คอยดับไฟสารพัดเร่งจัดหา
พระสั่งให้ครูพักตร์จักรา เชิญท่านอาจารย์ช่วยด้วยสักคราว
ตามตำราไสยเวทข้างเพทไสย เป็นศึกใหญ่อย่าให้ขุ่นถึงวุ่นฉาว
จงช่วยกันแว่นแคว้นทั้งแดนดาว ที่เรื่องราวแก้กันอันตราย
การที่จะรบรากับข้าศึก เราจะตรึกตรองไว้ดั่งใจหมาย
ท่านจงช่วยข้างมนต์กลอุบาย คิดยักย้ายตามแต่ท่านจะกันภัย ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ชำนาญในการเวท โลกเชษฐ์เป็นอาจารย์แกขานไข
ได้ร่ำเรียนเขียนอ่านชำนาญใจ จึงทูลไทธิบดินทร์ปิ่นนคร
ขออาสาแก้ไขในพระเวท โดยสังเกตที่ได้รู้ตามครูสอน
จะอ่านมนตํให้พระพายขจายจร พัดเอาก้อนเพลิงไปไกลบุรินทร์
แล้วปลูกศาลบูชาเทพารักษ์ อันสิทธิศักดิ์ในมหาชลสินธุ์
จะป้องกันพวกศัตรูหมู่อรินทร์ รักษาถิ่นนคเรศนิเวศน์วัง
ขึ้นนั่งอาสน์ราธนาเทพารักษ์ สิทธิศักดิ์มาประชุมช่วยคุ้มขัง
อย่าให้เกิดอันตรายวายชีวัง แกจึงตั้งอธิษฐานการบูชา ฯ
จะกล่าวถึงสังฆราชพระบาทหลวง พอลับดวงสุริยนบนเวหา
จึงจัดแจงไฟกรดให้บดยา น้ำมันทาโคมลิ้นใส่ดินปืน
สายระยางกางไกใส่ไว้พร้อม สั่งให้ล้อมนคราใครฝ่าฝืน
ตีให้แตกแหกให้พังในกลางคืน ระดมปืนใหญ่ยิงชิงเอาเมือง
เฮ้ยออท้าวโกสัยไปกำกับ เป็นแม่ทัพเข่นฆ่าให้ตาเหลือง
กูคิดอ่านตอบแทนที่แค้นเคือง จะเอาเมืองด่านให้ได้ดั่งใจปอง
พอโคมตกไฟติดคิดเข้าปล้น จับเอาคนป่วยเจ็บเก็บเอาของ
พวกที่รบรบไปดั่งใจปอง จัดสำรองเหล้ายาหาไปกิน
จงเตรียมรถผูกม้าที่กล้าศึก เวลาดึกจึงจะไปดั่งใจถวิล
กรูกันเข้าโอบอ้อมล้อมบุรินทร์ ทั้งลูกดินปืนตับสำหรับมือ
พอแปดทุ่มลมอับพยับฝน แกเรียกคนพลรบจุดคบถือ
พวกจุดโคมพร้อมพรั่งนั่งกระพือ พอพร้อมมือปล่อยขึ้นโพยมมาน
บอกให้ยกพวกพหลพลรบ เร่งสมทบนายไพร่ฝ่ายทหาร
กรูกันเข้าโอบอ้อมล้อมปราการ เหล่าทหารพวกฝรั่งออกตั้งราย
โคมก็ลอยดาษดาบนอากาศ แสงโอภาสบนนภางค์สว่างฉาย
เสียงวังเวงเพลงเพราะเสนาะพราย คนทั้งหลายวิ่งดูเป็นหมู่ไป ฯ
จะกล่าวถึงจักราพฤฒาเฒ่า กำลังเข้าบัดพลีพิธีไสย
เป็นลมหวนป่วนปั่นสนั่นไป พยุใหญ่พัดมาในทะเล
หอบเอาโคมกรดไปในอากาศ พยุกราดปั่นป่วนให้หวนเห
ไปตกลงโผงผางกลางทะเล ฝนก็เทตกลงกลาดดาษดา
สุนีบาตฟาดเปรี้ยงเสียงกระหึ่ม ท้องฟ้าครึ้มคล้ำมัวทั่วทิศา
ฝนก็ตกท่วมนองท้องสุธา ฝ่ายพวกฝาหรั่งหนาวทั้งหาวนอน
บาทหลวงนั่งคางสั่นอยู่ในรถ ให้ถอยถดกองทัพสลับสลอน
ไปตากฝนทนหนาวทั้งหาวนอน จนผ้าผ่อนเปียกฉ่ำเป็นน้ำไป ฯ
บาทหลวงกลับเข้าค่ายให้วิตก ระกำอกดังใครเชือดให้เลือดไหล
อยู่ในค่ายชายทะเลว้าเหว่ใจ ช่างกระไรฝนแกล้งเหมือนแช่งกัน
ถ้าฝนหายกูจะกลับเข้ารับรบ ตีตลบเอาให้ได้ไอศวรรย์
จนเกือบใกล้รังสีรวีวรรณ ที่ฟ้าลั่นก็ค่อยเบาบรรเทาคลาย
ทั้งฝนปรายน้อยเม็ดท้องฟ้าขาว ทั้งเดือนดาวแจ่มกระจ่างสว่างฉาย
แสงอาทิตย์สางสางสว่างพราย แกสั่งนายขุนหมวดให้ตรวจพล
จะยกเข้าตีด่านเป็นการร้อน อย่าหลับนอนบอกให้ทั่วตัวพหล
เอารถเหล็กสำหรับรบสมทบพล จะเข้าปล้นปากน้ำที่สำคัญ ฯ
ฝ่ายเสนาฝรั่งมาสั่งทั่ว ให้เตรียมตัวทั้งพหลพลขันธ์
พอรุ่งแจ้งสุริย์ฉายพรายพรรณ พลขันธ์พร้อมถ้วนกระบวนแซง
บาทหลวงขึ้นนั่งรถมีสารถี ให้คลายคลี่พวกทหารชาญกำแหง
ท้าวโกสัยขับม้าดูร่าแรง ใส่เสื้อแดงคล้ายกับท้าวเจ้าลงกา
ให้ตีกลองเป่าแตรแซ่สนั่น พลขันธ์เดินรายทั้งซ้ายขวา
ยกเข้าล้อมป้อมปราการชานชลา พวกโยธากึกก้องร้องตะโกน
เอาธงปักชักปันยืนสะพรั่ง ดูเหมือนอย่างชาติเช่นเขาเล่นโขน
บ้างโลดเต้นลำพองทำนองโจร ที่โลดโผนแกว่งหลาวทั้งง้าวทวน ฯ
จะกล่าวฝ่ายในพาราเห็นข้าศึก อึกทึกวิ่งกลมดังลมหวน
บ้างขึ้นป้อมพร้อมพรั่งตั้งกระบวน เอาง้าวทวนคอยพุ่งกันกรุงไกร
บ้างคั่วทรายคอยสาดออกกลาดกลุ้ม บ้างยืนกุมแหลนหลาวยาวไสว
บ้างยัดปืนคาบชุดบ้างจุดไฟ พลไพร่พร้อมพหลบนเชิงเทิน ฯ
ฝ่ายพระจอมมุนีฤๅษีสิทธ์ พระอภัยคิดวิตกระหกเหิน
เวทนากองทัพจะยับเยิน เกิดเผอิญรบพุ่งกันรุงรัง
ไมรู้สิ้นรู้สุดมนุษย์เอ๋ย รบกันเลยร่ำไปเพราะใจหวัง
จนพวกพลล้มตายวางชีวัง ก็หลายครั้งหลายหนแต่ต้นมา
จำจะไปปราบปรามเหมือนห้ามทัพ ข้อบังคับแจ้งเหตุเทศนา
พลางชวนดาบสีนีให้ลีลา ไปพลับพลาบนปราการชานบุรินทร์
ดาบสีนีละเวงวัณฬาราช ก็ยุรยาตรตามองค์พระทรงศีล
ทั้งสุวรรณมาลีศรียุพิน พร้อมกันสิ้นสามองค์เสร็จตรงไป
ขึ้นพลับพลาหน้าเชิงเทินบนเนินป้อม ทหารพร้อมเซ็งแซ่แลไสว
พระนักสิทธ์ตรัสว่าอย่าออกไป ทั้งนายไพร่รอรั้งหยุดฟังความ
เราจะว่าโดยดีเหมือนที่ปลอบ ให้ชื่นชอบในน้ำใจจะไต่ถาม
พอจะไว้เกียรติยศให้งดงาม ให้ต้องตามความบทเบื้องบุราณ
สามพระองค์ทรงนั่งบัลลังก์อาสน์ ตรัสประภาษด้วยสุนทรอันอ่อนหวาน
ว่านี่แน่พวกฝรั่งอหังการ มาทรมานไพร่ฟ้าประชาชน
ต้องรบพุ่งยุ่งยิ่งชิงสมบัติ นิสัยสัตว์ยากไร้มาหลายหน
เราเอ็นดูแก่อาณาประชาชน ต้องรุกร้นฆ่าฟันกันบรรลัย
อันคนยากกรากกรำมาทำศึก อึกทึกร้อนรนทนไม่ไหว
เราผู้เป็นนักพรตถืออดใจ ไปอยู่ในป่าดงพงอรัญ
รักษาสัตย์ปฏิญาณการกุศล ไม่ทำวลกรุงไกรไอศวรรย์
อย่ามาต้องรบราถึงฆ่าฟัน จะแบ่งปันให้สักครึ่งกึ่งบุรินทร์
อยู่ด้วยกันโดยดีล้วนพี่น้อง มาปรองดองเหมือนเราว่าอย่าถวิล
ช่วยกินคิดปกป้องครองแผ่นดิน ให้เพิ่มภิญโญยศปรากฏนาม ฯ
บาทหลวงฟังคั่งแค้นแสนพิโรธ ให้ฉุนโกรธร้องไปขอไต่ถาม
นี่แน่เฮ้ยพระอภัยใจตะกลาม มาหยาบหยามข่มเหงไม่เกรงใจ
กูก็เป็นฝรั่งในจังหวัด มาพิกัดพูดไม่เก้อเออไฉน
อันลังกาธานินทร์ถิ่นของใคร มาสร้างไว้หรือจะแสร้งมาแบ่งปัน
กูก็ไม่ง้องอนอย่าค่อนแคะ พูดเหลาะแหละปั้นเจ๋อละเมอฝัน
พลางลุกออกจากรถาตาเป็นมัน แล้วดุดันเกรี้ยวกราดตวาดไป
พอเหลือบเห็นพระธิดาวัณฬาสมร แกแคะค่อนด่าว่าไม่ปราศรัย
พวกอีคนทุจริตเข้ารีตไทย มาทำให้ศาสนาเป็นสาธารณ์
ก็เพราะมึงชั่วช้าสิบ้าผัว ต้องหมองมัวไปสิ้นทุกถิ่นฐาน
จนลูกเต้าเผ่าพงศ์ทั้งวงศ์วาน จนถิ่นฐานแทบชีวิตจะปลิดปลง
ไปอ่อนคอรอเรียงเคียงหม่อมผัว ชะไว้ตัวร้อยอย่างเจียวนางหงส์
สิบ้ากามปัวเปียจนเสียวงศ์ จะต้องลงชื่อไว้ในแผ่นดิน ฯ
ฝ่ายโฉมยงทรงพรตดาบสสดับ ให้คั่งคับทรวงในพระทัยถวิล
แต่ถือพรหมจรรยาเป็นอาจิณ รักษาศิลไว้มั่นในขันตี
ต้องอดใจไม่โกรธหวังโปรดสัตว์ ถึงเคืองขัดก็เพราะถือเป็นฤๅษี
ต้องอดใจตอบความตามคดี ท่านอย่ามีความโกรธพิโรธเรา
จะบาปกรรมข้ามีแก่ตัวท่าน เป็นมหันต์ใหญ่โตพาโลเขา
เพราะเกิดความวิหิงสามาด่าเรา เหมือนก่อนเก่านั้นไม่ได้ภัยจะมี
เพราะบวชเป็นดาบสหมดทั้งนั้น ถือพรหมจรรย์สุจริตกิจฤๅษี
ไม่โลภหลงปลงจิตคิดแต่ดี เป็นมุนีอยู่ในป่าสมาทาน ฯ
บาทหลวงฟังคั่งแค้นแสนพิโรธ กำลังโกรธขัดใจหลายสถาน
จึงชี้หน้าว่าอุเหม่อีเหพาน มาจัดจ้านพูดเล่นเหมือนเป็นนาย
ชะมึงหรือถือศิลกินขนม ไม่นิยมดอกหนามึงอย่าหมาย
อย่าพักพูดเกเรเพทุบาย อีท้องลายหนังลอกมาหลอกกู
นางฤๅษีขี้ข้าอีบ้าผัว ไปเมามัวให้มันสอนจนอ่อนหู
ยังจะมาตอแหลเล่นแก่กู ชะนางผู้นักปราชญ์กวาดบันได
มึงมันล้างศาสนาข้างฝาหรั่ง จะตกถังเช่นเขาว่าเลือดตาไหล
ไปถูกหลอกอ้ายเจ้าผัวตัวจัญไร พระจะให้มึงไปตกนรกนาน
เพราะมึงล้างศาสนาข้างฝาหรั่ง คนเขาชังทุกประเทศเขตสถาน
อย่าพักพูดเกะกะเที่ยวระราน จนเมืองบ้านเป็นของเขาอีเจ้ากรรม
ให้พวกพ้องของผัวมามั่วสุม ตั้งชุมนุมอยู่ในที่แล้วมิหนำ
ทั้งวัดวาป่นปี้ระยี่ระยำ แล้วยังทำเจ๋อเจ๊อะสเออะดวง
ชะน้อยหรืออีละเวงข่มเหงเล่น กูก็เช่นเชื้อปราชญ์เป็นบาทหลวง
มาตอแหลยักคอพูดล่อลวง ทำจาบจ้วงเอากูผู้อาจารย์
ทั้งเจ้าผัวพูดจาว่าจะแบ่ง เอาเมืองแล่งสักครึ่งกึ่งสถาน
กูก็ไม่งอนง้อมาขอทาน อันถิ่นฐานใช่ของมันจะปันใคร
แม้นจะคืนให้กูอย่าอยู่นี่ กลับไปที่พาราเคยอาศัย
ทั้งญาติวงศ์พงศาพากันไป กูมิให้เป็นเชื้อเพราะเหลือทน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์วัณฬาพระดาบส เธอถืออดใจหมายฝ่ายกุศล
ฟังถ้อยคำเต็มเบื่อเห็นเหลือทน แกเป็นคนหยาบคายหลายประการ
แต่นึกเอาขันตีเป็นที่ตั้ง จึงหยุดยั้งอดใจหลายสถาน
แล้วนิ่งนึกตรึกตราอยู่ช้านาน จะสู้พาลเห็นไม่ได้ที่ในเชิง
แต่จำเป็นจำว่ากับข้าศึก อย่าหาญฮึกเพิ่มเชื้อให้เหลือหลง
แล้วตอบคำจำใจไปในเชิง เหมือนดับเพลิงหัวลมระดมเอา
ทั้งครองแครงแย่งยื้อดื้อเข้าปล้ำ ต้องเอาน้ำสาดไปเพราะไฟเผา
ถัาแม้นคนไม่ดื้อคงถือเอา แต่ตาเฒ่านี้แกดึงจนถึงดี ฯ
ฝ่ายโฉมยงทรงพรตดาบสสมร มีสุนทรโดยจริตกิจฤๅษี
ว่าดูก่อนพระอาจารย์เป็นการดี ไม่ควรที่โมโหจะโกรธา
จงยับยั้งฟังก่อนอย่าร้อนเร่า อันลูกเต้าใช่จะคิดริษยา
เราก็ยกกรุงไกรในลังกา ให้สองราลูกหลานผ่านบุรินทร์
ก็ไม่อยู่ในสัตย์เพราะครูสอน ทำให้ร้อนรนไปโดยใจถวิล
เที่ยวข่มเหงญาติกาทุกธานินทร์ ไม่รู้สิ้นจิตพาลสันดานดึง
ก็เพราะใครให้ไปตีเมืองการะเวก ทำโหยกเหยกโกโรโมโหหึง
ลูกจึ่งได้เป็นพาลสันดานดึง ต้องโกรธขึ้งกันไปหมดเพราะคดโกง ฯ
บาทหลวงฟังนั่งแค้นแหงนดูหน้า แกร้องด่าขึ้นไปอีตายโหง
ชะนางพวกฤๅษีอีชีโกง ใครชักโยงลูกมึงให้ดึงดัน
พูดตอแหลแก้ตัวให้ผัวรัก นั่งพยักเผยอหยิ่งทุกสิ่งสรรพ์
กูสอนสั่งครั้งไรใจของมัน มาเสกสรรค์ใส่เอากูผู้อาจารย์
มึงจะไปตกนรกสักหกหลุม ที่ไฟสุมร้อนเร่าจะเผาผลาญ
พระเยซูจะลงโทษไม่โปรดปราน จะทรมานตัวมึงอย่าพึงแคลง
หรือจะพึ่งบุญผัวหัวจะขาด ด้วยอำนาจพวกทหารชาญกำแหง
รู้สึกตัวชั่วช้ามาสำแดง ให้เห็นแจ้งแก่ฝรั่งทั้งกระบวน ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์ละเวงวัณฬาสดับ ให้คั่งคับหมกมุ่นนึกหุนหวน
เอาขันตีหักห้ามตามกระบวน จะก่อกวนขุ่นหมองไม่ต้องการ
แล้วร้องว่าอาจารย์ท่านอย่าโกรธ ไม่ประโยชน์หวงแหนเป็นแก่นสาร
เราถือสัตย์ในสิกขาสมาทาน ไม่เป็นการธุระดอกบอกจริงจริง
อันศฤงคารบ้านเมืองที่เรื่องนั้น ไม่ผูกพันไปอยู่ป่าประสาหญิง
สิ้นโลภหลงปลงใจไม่ประวิง เป็นความจริงที่ในจิตไม่คิดปอง ฯ
บาทหลวงฟังคั่งแค้นแหงนชะแง้ อีตอแหลทำให้วุ่นจนขุ่นหมอง
ชะนางพวกถือศีลกินข้าวพอง หน่อยก็ท้องค้ำหน้าอีบ้ากาม
นางฤๅษีชีป่าอีบ้าผัว มันรอดชั่วอย่างไรหนอกูขอถาม
ไปลอยหน้าอยู่กับเขาเมาตะกลาม นางหม่อมห้ามไม่หยุดสุดฝีมือ
เองหรือตัดราคาตัณหาขาด มึงหรือปราชญ์จะปรับให้นับถือ
อย่ามาพูดสอพลอให้อออือ กูไม่ถือถ้อยคำอย่ารำพัน
พวกอีล้างศาสนาตำราตัด ต้องกำจัดเสียให้ไกลไอศวรรย์
มิให้มึงอยู่ยืดสืบพืชพันธุ์ ในเขตคันพาราลังกาเดิม
พวกอีเจ้าราคาตัณหาสด ให้ขบถข้าศึกพลอยฮึกเหิม
จนเสียชาติศาสนาพาราเดิม อย่าพักเหิมไปเลยเองไม่เกรงกลัว
พากันไปให้พ้นพวกหม่นหมอง เร่งตรึกตรองไปเสียทั้งเมียผัว
แต่บรรดาเขยสะใภ้ไปทั้งครัว หาไม่หัวมึงจะขาดดาษสุธา ฯ
สินสมุทรได้ฟังสังฆราช มันองอาจอวดตัวชั่วนักหนา
ทั้งหยาบคายร้ายกาจอ้ายชาติกา ช่างพูดจาจองหองจะลองดู
แล้วร้องว่าฮ้าเฮ้ยตาบาทหลวง เอ็งจาบจ้วงร้อยท่าด่าฤๅษี
คนเช่นมึงก็ไพร่ใช่ผู้ดี มาข่มขี่ในตระกูลประยูรวงศ์
เองถือตัวว่าเป็นขรัวข้างฝรั่ง จะมาตั้งค่อนด่าพระยาหงส์
หรือเองเป็นน้ำเนื้อในเชื้อวงศ์ อย่ามาหลงพูดจาบ้าน้ำลาย
ถึงองค์ดาบสละเวงวัณฬาราช ก็สิ้นชาติเชื้ออังกฤษอย่าคิดหมาย
ไม่นับถือคนขี้ข้าบ้าน้ำลาย ท่านมุ่งหมายแต่สวรรค์ชั้นวิมาน
ศาสนาข้างเขาเจ้าเอาไม่ได้ เขาฟังไปคำที่กล่าวก็ร้าวฉาน
อย่าแคะแค่นแสนกลพวกคนพาล ทั้งดื้อด้านอวดอิทธิ์ฤทธิไกร
เองเป็นคนโลโภโมโหมาก ดีฝีปากเขาไม่หลงอย่าสงสัย
นิ่งเสียบ้างเถิดหวาระอาใจ เอาเก็บไว้หลอกเด็กเจ๊กคนโซ
อย่าอวดอ้างศาสนาข้างฝาหรั่ง เขาไม่นั่งคอยหาเยวาโห
พูดสำแดงแผลงฤทธิ์อิศโร เองมันโซสิ้นกระบิดเห็นผิดเชิง
ไหนองค์พระมังคลาสานุศิษย์ ไปสถิตอยู่ไหนเล่าเป็นว่าวเหลิง
ไม่มาช่วยครูคิดดูผิดเชิง หรือแตกเปิงกันไปหมดเพราะคดโกง
แต่กูฟังวาจาน่าเหียนราก ก็เพราะปากหยาบคายอ้ายตายโหง
แลวก็เองมันชำนาญข้างการโกง มิด่าโผงตามสบายหลายประการ
แต่องค์พระชนนีฤๅษีสิทธ์ สำรวมกิจทางธรรมกรรมฐาน
มึงยังด่าปี้ป่นไม่ทนทาน เพราะสันดานเองมันชั่วตัวมลทิน ฯ
บาทหลวงฟังคั่งแค้นแสนสาหัส จะใคร่ตัดหัวให้ได้ดั่งใจถวิล
แกร้องว่าฮ้าเฮ้ยพวกทมิฬ กูรู้สิ้นดอกอย่ากล่าวให้ยาวความ
เอ็งเร่งคิดการณรงค์ไว้ยงยุทธ์ แม้นมือกุดตีนด้วนเองควรหยาม
เองอย่าพักอาจองในสงคราม กูจะตามตีกระทั่งจนลังกา
พลางเร่งทัพขับพหลพลทหาร เข้าหักด่านจุดไฟไวไวหวา
ระดมปืนครื้นครั่นเป็นสัญญา ให้โยธาพวกฝรั่งพังประตู ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์กษัตริย์ สั่งให้ยัดปืนใหญ่ใส่ดินหู
ลากมาไว้สองข้างหว่างประตู พร้อมทุกหมู่พลรบสมทบกัน
สินสมุทรวุฒิไกรไล่ทหาร ออกจากด่านเร่งร้นพลขันธ์
เครื่องอาวุธสาตราสารพัน เป็นทัพขันธ์กองหน้าเข้าราวี
สุดสาครหัสไชยเป็นปีกขวา วลายุดาวายุพัฒน์กษัตริย์สี่
เป็นปีกซ้ายยกออกนอกบุรี องค์พระศรีสุวรรณวงศ์ทรงกระบอง
เป็นทัพหลวงเร่งพหลพลรบ คอยสมทบตามกันผันผยอง
หัสกันเดินตรวจทุกหมวดกอง ตามทำนองถือกระบี่ขี่อาชา ฯ
ฝ่ายพหลพลฝรั่งสังฆราช ระดาดาษเร่งร้นพลอาสา
ให้ยิงปืนครื้นครั่นเป็นสัญญา พวกโยธาแกว่งขวานเข้าราญรอน
ท้าวโกสัยไล่ทหารเข้าต้านต่อ ไม่รั้งรอรบรับสลับสลอน
ทั้งสองฝ่ายนายทหารต่างราญรอน ก็ฟันฟอนกันตายวายชีวง
พวกที่ปีนกำแพงบ้างแพลงพลาด ชาวเมืองฟาดฟันกระจุยเป็นผุยผง
บาทหลวงเร่งพวกทหารชาญณรงค์ ให้รีบตรงกันเข้ารับกองทัพไทย ฯ
ฝ่ายพระองค์พงศ์นรินทร์สินสมุทร แกว่งอาวุธครื้นครั่นสนั่นไหว
กับวายุพัฒน์ราชบุตรวุฒิไกร เข้าลุยไล่ทัพฝรั่งไม่รั้งรอ
ท้าวโกสัยขับม้าออกหน้าทัพ เข้ารบรับเปรียบเหมือนงูเข้าสู้หมอ
พลไพร่ฝ่ายฝรั่งไม่รั้งรอ บ้างแข็งข้อวิ่งกลมระดมยิง
บาทหลวงเร่งสารถีให้ขับรถ ถือไฟกรดวิ่งรี่ดังผีสิง
แม้นเสียท่าพลิกแพลงจะแย่งชิง ทหารวิ่งตรงมาดาประดัง
แกเห็นหน้าวายุพัฒน์ใหัขัดแค้น อ้ายนี่แสนเฉโกทำโอหัง
แล้วร้องด่าว่าเหวยเฮ้ยระวัง อ้ายฝรั่งปนไทยอ้ายศัตรู
พระเป็นเจ้าท่านจะเอาไปนรก คนสกปรกตีต้อนให้อ่อนหู
มึงเป็นคนทุจริตเหมือนพิษงู ออกมาสู้หมอแล้วไม่แคล้วเลย
แต่บรรดาพวกมึงอย่าพึ่งนึก เห็นจะลึกเต็มประดานิจจาเอ๋ย
เป็นพวกล้างศาสนาจะพาเลย ไปก่ายเกยไม้กางเขนก็เห็นความ
เพราะมึงล้างศาสนาเข้าหาพ่อ จะตอบต่อว่ากระไรขอไต่ถาม
หรือพ่อมึงจะคุ้มบาปช่วยปราบปราม จะไปห้ามขุมนรกไม่ตกเลย
วายุพัฒน์ขัดข้องจึ่งร้องตอบ ท่านว่าชอบจริงจังดั่งเฉลย
นับถือพ่อบาปแท้หรือแกเคย จะให้เลยไปเหมือนอย่างมังคลา
กระนั้นหรือพระอาจารย์ชาญฉลาด ให้ทิ้งญาติทิ้งวงศ์เผ่าพงศา
นั่นหรือเป็นคนดีมีปัญญา พระมังคลาไปสวรรค์อยู่ชั้นใด ฯ
บาทหลวงแค้นแหงนหน้าว่าอุเหม่ อ้ายโว้เว้พูดมากถลากไถล
เดี๋ยวนี้มึงอวดฝีมือถือข้างไทย ก็จะให้พระเจ้าเอาชีวง
อย่าพักพูดลอยหน้าว่ากับพระ ที่จะละมึงไว้อย่าใหลหลง
แล้วว่าเฮ้ยนายทหารชาญณรงค์ เร่งโบกธงแม่ทัพจับเอาตัว
อ้ายนี่ล้างศาสนาสารพัด ทั้งเสียสัตย์เกะกะฉะเอาหัว
มาเสียบไว้ให้รู้สึกสำนึกตัว เอ็งอย่ากลัวเอาสิหวาดาประดัง
ทหารฮึกนึกว่าเด็กเล็กเท่านี้ มันจะดีมาอย่างไรเพราะใจหวัง
เอาปืนยิงวิ่งเข้ามาดาประดัง จนกระทั่งหน้าม้าร้องท้าทาย
เองนี้หรือชื่อว่าวายุพัฒน์ จะจับตัดหัวริบให้ฉิบหาย
บาทหลวงขับรถฝรั่งกำบังกาย แกมุ่งหมายแค้นขัดอัดอุรา
คิดจะจับวายุพัฒน์ตัดศีรษะ ให้สมกะแค้นจิตด้วยริษยา
มันไม่เคยลบหลู่แต่อยู่มา ในลังกาก่อนไรก็ไม่มี
เพราะพวกพ้องของมันมาพันผูก นับพ่อลูกปูย่าเป็นราศี
มันจึ่งพูดดุดันขึ้นทันที เป็นไรมีจับฆ่าให้สาใจ
พลางเร่งทัพขับพหลพลฝรั่ง ปืนประดังยิงกันเสียงหวั่นไหว
ฝ่ายพระจอมสินสมุทรวุฒิไกร เสนาในพวกรบสมทบพล
ต่างเร่งกันเข้ารับทัพฝรั่ง ตีประดังดาษดาโกลาหล
บาทหลวงเห็นได้ทีให้รี้พล ทำเดินวนเหมือนจะล่าเอายาโรย
ใส่กล้องเป่าขึ้นไปในอากาศ เป็นหมอกกลาดยาปลิวคนหิวโหย
กระทบกลิ่นยาพิษให้อิดโรย พอลมโชยอ่อนทั่วทั้งมัวเมา
หกกษัตริย์ปรึกษาให้ล่าทัพ ไปตั้งรับเรียงรายอยู่ชายเขา
พอพักคนเหนื่อยอ่อนที่นอนเมา ให้กินข้าวเจือจานเครื่องหวานมัน
คนที่ถูกยาเบื่อครั้นเหื่อตก ตัวสั่นงกดูเหมือนเพ้อละเมอฝัน
พอสุริยนสนธยาลงสายัณห์ พลขันธ์สร่างเมาบรรเทาคลาย ฯ
จะกล่าวข้างสังฆราชพระบาทหลวง ครั้นเห็นดวงจันทร์กระจ่างสว่างฉาย
ให้พักคนพลไกรทั้งไพร่นาย ดูแยบคายกองทัพที่อัปรา
ให้ตีฆ้องกลองฝรั่งระวังศึก ฉวยเหิมฮึกจะลำบากยากนักหนา
จนสั่งกันทุกหมวดเร่งตรวจตรา รายรักษานั่งยามเหมือนตามเดิม
แล้วเรียกพวกฝรั่งมาสั่งพร้อม จงคอยด้อมดูศึกจะฮึกเหิม
ประตูค่ายรายพลเอาคนเติม มันจะเหิมฮึกมาเข้าราวี
อย่าวางใจศัตรูเหมือนงูพิษ จะแผลงฤทธิ์ระวังไว้ในวิถี
มันก็คงกลับมาคอยราวี ค่ำวันนี้มั่นคงอย่าสงกา
แกสั่งเสร็จเข้าไปตรองมองตำหรับ จะแต่งทัพแก้ไขให้หนักหนา
พลางพลิกดูในฉบับตำหรับตำรา พวกไทยมาครอบครองเป็นของตัว
จนศาสนาอับปางเสียอย่างเยี่ยง จะบ่ายเบี่ยงกำจัดคิดตัดหัว
แม้นตายเสียจนจิตต้องคิดกลัว ถ้าว่าตัวกูยังดีมีชีวง
ที่จะให้ไทยอยู่อย่าหมายมาด คงจะกวาดให้กระจุยเป็นผุยผง
จะขอสู้กว่าชีวิตจะปลิดปลง เอาให้คงคืนมาเหมือนวาจัง
แล้วเรียกท่าวโกสัยมาในนี้ เอาแผนที่บอกให้ดั่งใจหวัง
เรียนตำหรับตำราเหมือนวาจัง เองจงฟังเรื่องราวคิดเล่าเรียน
ทั้งกลไกหลายอย่างทางเสน่ห์ อุปเท่ห์หมื่นแสนในแผ่นเขียน
แกจัดแจงบอกกล่าวให้เล่าเรียน เองพากเพียรดูแลให้แน่นอน
จะได้ช่วยกันคิดเป็นศิษย์หา อันตำราที่ไม่รู้กูจะสอน
จงตั้งเพียรเรียนเล่าอย่าหาวนอน จะได้สอนให้เอ็งรู้ดูตำรา
จงมาถือเพศฝรั่งข้างอังกฤษ เป็นลูกศิษย์ซื่อตรงเหมือนวงศา
กูก็ไม่เกียดกันไม่ฉันทา มีวิชาอย่างไรจะให้เอง
ท้าวโกสัยคำนับรับว่าได้ กูบอกให้แล้วอย่าโกงทำโฉงเฉง
เรียนเอาไว้กันตัวอย่างกลัวเกรง ทางนักเลงมากมายหลายกระบวน
ทั้งกลไกหลายอย่างทางวิเศษ ทั้งมนต์เวทมีประกอบได้สอบสวน
แล้วนั่งบอกที่จะใช้ในกระบวน ให้ถี่ถ้วนตามตำหรับฉบับครู ฯ
ท้าวโกสัยได้วิชาของตาเฒ่า ไปนอนเล่าฝึกสอนจนอ่อนหู
พอได้หน้าลืมหลังตั้งแต่ดู มันไม่รู้จนสักสิ่งยิ่งกริ่งใจ
เวียนไปหาตาเฒ่าเจ้าตำหรับ แต่พอกลับลืมสิ้นดิ้นไม่ไหว
เวียนไปถามตามประสงค์ที่จงใจ แกบอกให้ด่าป่นเจ้าคนดี
มึงเรียนได้แต่ข้าวสุกคลุกปลาย่าง กระดิกหางตรงใส่มิได้หนี
ไม่คู่ควรกับวิชาคนกาลี เป็นสุดที่จะบอกกล่าวเจ้าประคุณ
ปัญญามึงถึงเอกเสกข้าวสุก แกผุดลุกโกรธเกรี้ยวทั้งเฉียวฉุน
สอนอ้ายพวกตาเหลืองมักเปลืองทุน ไม่มีคุณมีค่าแกด่าพลาง
เหมือนเอาแก้วออกมาล่อผูกคอหมา เสียวิชาของดีคนผีสาง
ให้ตำราตำหรับมันจับวาง สักสองอย่างก็ไม่ได้จนใจจริง
จะร่ำเรียนเขียนอ่านป่วยการแท้ มันดีแต่บิดเบี้ยวเกี้ยวผู้หญิง
ดูหน้าตาสารพันขยันจริง ทั้งเพราพริ้งหมดจดดูงดงาม
ไฉนหนอโง่นักอ้ายยักษ์เคอะ ดูมันเปรอะเต็มระยำอ้ายส่ำสาม
คล้ายกับอูฐลากรถชะงดงาม ใช้ให้หามกระบุงใหญ่เลี้ยงไพร่พล
นั่นแหละสมกับที่โง่อ้ายโคถึก มาทำศึกนี้กูเห็นไม่เป็นผล
แกจึงเรียกเสนาพลาพล คิดจะปล้นเมืองปากน้ำที่สำคัญ
ให้เตรียมเครื่องอาวุธทั้งชุดคบ สำหรับรอบยิงแย้งให้แข็งขัน
ปีกนกสับคาบศิลาสักห้าพัน ระบองสั้นแหลนหลาวทั้งง้าวทวน
อีกโล่ดั้งบังกายให้หลายอย่าง ได้ท่าทางตีระดมเหมือนลมหวน
พังประตูเข้าข้างบกยกกระบวน เอาง้าวทวนแทงบุกเข้าคลุกคลี
จู่เข้าไปอย่าให้มันมาทันรู้ ทุกหมวดหมู่ทำศึกอย่านึกหนี
ใครอย่าทำปัวเปียให้เสียที เปรียบเหมือนผีล้วงกินให้สิ้นเชิง ฯ
จะกล่าวฝ่ายในเมืองให้เตรียมทัพ ไว้คั่งคับจุนเจือให้เหลือเหลิง
ไม่ไว้ใจไพรีคงมีเชิง มันละเลิงอาจหาญคอยต้านตี
จำจะคิดผ่อนปรนเอาคนหาญ ออกต้านทานคอยรับเหมือนทัพผี
แม้นข้าศึกฮึกโหมเข้าโจมตี เราจึ่งกรีธาทัพออกรับรอง ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงรมจักร จะใคร่หักศึกใหญ่พระทัยหมอง
พระนิ่งนึกตรึกไตรในทำนอง ควรจะต้องแหกค่ายแม้นไว้นาน
จะกำเริบเติบใหญ่เหมือนไฟติด คงแผลงฤทธิ์เผาทุกสิ่งจริงนะหลาน
นิ่งไว้ช้าอาก็เห็นไม่เป็นการ คิดต่อต้านจับกุมตะลุมบอน
แม้นได้ตัวสังฆราชอ้ายบาทหลวง จะเบาทรวงราวกับทิ้งก้อนสิงขร
อายนี่ตัวไฟเก่าเผานคร ราษฎรเหนื่อยยากลำบากครัน ฯ
ฝ่ายพระหน่อบดินทร์สินสมุทร ให้แสนสุดเคืองแค้นแสนกระสัน
จึ่งกราบทูลกับพระองค์ผู้ทรงธรรม์ ขอผ่อนผันเป่าปี่ให้มีชัย
มันคงหลับจับตัวสังฆราช มาพิฆาตเข่นฆ่าอย่าปราศรัย
พระเจ้าอาตรัสตอบว่าขอบใจ พ่อคิดได้ดียิ่งจริงจริงเจียว
อันตัวอาครานี้เหมือนผีบิด เข้าบังจิตตรองตรึกนึกประเดี๋ยว
ก็เคลิ้มไคล้ไปทุกสิ่งจริงจริงเจียว แต่ขับเคี่ยวการณรงค์ทำสงคราม
คิดอะไรไม่ตลอดมักออดแอด มันแก่แรดหรือกระไรแม้นใครถาม
มันเลอะเทอะเปรอะไปไม่ได้ความ เป็นแต่ตามเขาไปไม่ได้การ ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร ปรึกษาสุดสาครน้องพวกพ้องหลาน
กับท่านครูจักราปรีชาชาญ เราคิดการใครจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
ฝ่ายครูพักตร์จักราพฤฒาเฒ่า จึ่งก้มเกล้าทูลแจ้งแถลงไข
คิดตัดรอนผ่อนศึกดั่งตรึกไตร เห็นจะได้สมประสงค์เหมือนทรงตรอง
พระทรงฟังจักราพฤฒาเฒ่า ที่ร้อนเร่าไม่สบายค่อยวายหมอง
เห็นจะสมคะเนนึกดั่งตรึกตรอง จึงป่าวร้องพลไกรทั้งไพร่นาย
ให้เอาดินจุกหูรู้กันทั่ว ระวังตัวหมดด้วยกันอย่าผันผาย
เร่งกินอยู่หลับนอนผ่อนสบาย ทั้งไพร่นายแต่บรรดามาด้วยกัน
เวลาดึกตัวเราจะเป่าปี่ ขุนเสนีเร่งกำกับเป็นทัพขันธ์
เครื่องอาวุธยุทธนาสารพัน จงเตรียมกันให้พร้อมคอยล้อมวง ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร ให้แสนสุดแค้นจิตพิศวง
คอยฤกษ์ยามตามที่เรียนเสร็จเวียนวง ดูดาวธงในฉบับตำหรับครู
ขึ้นเมื่อไรก็จะได้ออกเป่าปี่ จับไพรีเมื่อมันนอนให้อ่อนหู
แต่เดินเวียนเพียรชะแง้คอยแลดู เห็นรุบหรู่ยังไม่ชัดถนัดดวง
พระจึ่งหยิบปี่แก้วอันแพรวพร้อย มานั่งคอยในระหว่างหนทางหลวง
ครั้นดาวขึ้นเด่นแดงเห็นแสงดวง พระบวงสรวงเทพไทในวิมาน
จะขอปราบแต่บรรดาประจามิตร ทศทิศที่ในเขตประเทศสถาน
เชิญมาช่วยป้องกันอันธพาล อธิษฐานแล้วเสร็จสำเร็จปอง
จึ่งจับปี่ของพระองค์ผู้ทรงศีล แล้วเอาลิ้นใส่เลาเป่าปี่สนอง
เปิดนิ้วดังวังเวงเป็นเพลงลอง สำเนียงก้องโกญจนาทประภาษไป
เสนาะดังสังวาสเสียงหวาดแว่ว จะเจื้อยแจ้วจำเรียงส่งเสียงใส
โอ้ดาวเคลื่อนเดือนคล้อยจะลอยไป ลับพุ่มไม้มืดมัวทั่วนภดล
หนาวน้ำค้างพร่างพรมเป็นลมหวน เวลาจวนจะสว่างกลางเวหน
คิดถึงเรือนเพื่อนสนุกมาทุกข์ทน ต้องเวียนวนมาลำบากจากที่นอน
มารบพุ่งยุ่งยิ่งต้องทิ้งมิตร ที่เชยชิดพุ่มพวงดวงสมร
แสนอาลัยไปลำบากเพราะจากจร ยิ่งอาวรณ์ไม่รู้สิ้นถวิลครวญ
ป่านฉะนี้เนื้อเย็นจะเป็นไฉน สุมาลัยเจ้าจะคอยละห้อยหวน
ต้อยตะริดติดตี่เสียงปี่ครวญ พลางแหบหวนบรรเลงเพลงชวา ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง ทีจะง่วงไม่เป็นสุขลุกผวา
ได้ยินเสียงปี่แก้วแว่ววิญญาณ์ เรียกเสนาพวกฝรั่งอย่ารั้งรอ
อยู่ไม่ได้แล้วหวาเรามันเป่าปี่ เสียงเช่นนี้ฟังมาหนักหนาหนอ
เร่งบอกกันพร้อมพรั่งอย่ารั้งรอ มันเกิดก่อความยากลำบากจริง
แล้วเรียกท้าวโกสัยไวไวหวา ไปเภตราอยู่ที่นี่ผีจะสิง
แม้นช้าไปตายหวาอย่าประวิง แล้วแกวิ่งพากันกลับทั้งทัพชัย
รีบไปลงนาวาพากันแล่น ออกจากแดนลังกาเที่ยวอาศัย
ตามละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งไป จนอุทัยส่องสีรวีวรรณ ฯ
จะกล่าวถึงมังคลานราราช ครั้นภาณุมาศส่องสว่างทางสวรรค์
บรรทมตื่นฟื้นจากอาสน์สุวรรณ ก็ผายผันจากห้องทองประจง
ชวนพระนุชบุษบงสรงกระสินธุ์ สุหร่ายรินอบละอองในห้องสรง
น้ำกุหลาบซาบกระเซ็นเย็นทั้งองค์ ครั้นเสร็จทรงสุคนธ์ปนอำพัน
นางถวายอยู่งานคลานไปพัด สองกษัตริย์อิ่มเอมเกษมสันต์
เสวยเครื่องโภชนาสารพัน อยู่บนชั้นท้ายบาหลีที่สำราญ ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง ให้เศร้าทรงวุ่นวายหลายสถาน
ครั้นรุ่งแจ้งแสงสีรวีวาร ออกจากด่านแล่นมาในสาคร
ถึงเกาะรายท้ายลังกาแวะอาศัย แอบเข้าไปชายตลิ่งริมสิงขร
เห็นกำปั่นทอดท่าริมสาคร พวกคนนอนอยู่ในลำออกคล่ำไป
ใช้เรือโล้กับล่ามไปถามซัก ก็รู้จักพูดจาต่างปราศรัย
แล้วจึ่งถามตามประสงค์ที่จงใจ หรือใครใช้จึ่งมาหลงเที่ยววงเวียน ฯ
พวกในลำกำปั่นครั้นเขาถาม จึงแจ้งความมารยาเป็นพาเหียร
พระมังคลาพาหลงเที่ยววงเวียน ตามเกาะเกียนไม่รู้แห่งตำแหน่งนาม
แล้วว่ามากับใครที่ไหนเล่า เที่ยวตามเจ้าหรืออย่างไรขอไต่ถาม
พวกเรือใช้จึงแถลงแจ้งเนื้อความ บาทหลวงข้ามหนีมาจากธานี
จึงใช้ข้ามาดูให้รู้จัก มาหยุดพักแล้วจะไปในวิถี
เที่ยวหาคนรู้วิชาปัญญาดี ชวนไปตีสิงหลปล้นเอาเมือง
แล้วจะไปตามองค์พงศ์กษัตริย์ แกเคืองขัดจะจับฆ่าให้ตาเหลือง
แล้วจะกลับไปบุรีตีเอาเมือง กูรู้เรื่องเสร็จสิ้นอย่ากินใจ
พวกในลำกำปั่นครั้นได้แจ้ง เขาแถลงเรื่องความตามสงสัย
จึงใช้พวกนายทหารอันชาญชัย ให้รีบไปทูลแถลงแจ้งคดี ฯ
พวกคนใช้ฝ่ายทหารลงเรือช่วง ครรไลล่วงไปประณตบทศรี
ทูลแถลงแจ้งข้อคดีมี ว่าบัดนี้บาทหลวงแกล่วงมา
ใช้ให้พวกนายฝรั่งมาฟังเหตุ ว่าทรงเดชไปข้างไหนอย่างไรหนา
แกลงกำปั่นใหญ่รีบไคลคลา จากลังกาเที่ยวแสวงทุกแห่งไป ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช รู้ว่าบาทหลวงมาตามความสงสัย
จำจะหนีไปให้พ้นคนจัญไร จึงสั่งให้ต้นหนพวกคนเคย
ค่ำวันนี้รีบไปเสียให้พ้น ไปกำพลเพชรเถิดหวาเสนาเอ๋ย
แต่อย่าให้อื้ออึงเหมือนหนึ่งเคย จงรีบเลยไปแต่ดึกเหมือนตรึกตรา
เองรีบไปบอกให้กำปั่นทอด เร่งเล็ดลอดล่วงไปไวไวหวา
ดึงสงัดกูจะจัดแจงเภตรา แต่บรรดาพวกเราจะเอาไป
พระสั่งเสร็จเข้าในท้ายบาหลี เล่าคดีกัลยาพลางปราศรัย
วันนี้เราก็จะกลับกองทัพไป แวะอยู่ในกำพลเพชรพอเสร็จการ
บาทหลวงล่าทัพมาอยู่หน้าเกาะ แกเจ้าเคราะห์วุ่นวายหลายสถาน
แม้นปะเข้าเล่าก็เห็นไม่เป็นการ จะรำคาญเคืองข้องให้หมองมอม
พระคลึงเคล้าเยาวมิ่งวิมลพักตร์ ถนอมชักชวนชิดสนิทถนอม
เหมือนแมลงผึ้งคลึงเกสรเฝ้าวอนตอม ถนอมหอมไม่รู้สิ้นถวิลครวญ
พายุพยับอับฟ้าเวหาหาว ทั้งเดือนดาวลับจมเป็นลมหวน
สุนีร้องก้องเปรี้ยงสำเนียงครวญ พิรุณชวนโปรยปรอยเป็นฝอยฟอง
เมขลาโยนแก้วแววสว่าง อสูรขว้างขวานลั่นผันผยอง
ปลาอานนต์พ่นน้ำดังลำคลอง เป็นฝอยฟองพุ่งพ้นชลธาร
เขาพระเมรุเอนเอียงเพียงจะคว่ำ ทุกเถื่อนถ้ำเปรื่องเปรี้ยงเสียงประสาน
สกุณินบินร้องก้องกังวาน เสียงประสานกาแกแซ่สำเนียง
ฝูงเหมหงส์ลงถ้ำเที่ยวร่ำร้อง ประสานซ้องแซ่ดงพลางส่งเสียง
ชโลธาปลาร้ายขึ้นว่ายเรียง กำปั่นเอียงดังจะคว่ำเป็นน้ำนอง ฯ
สองภิรมย์สมสนิทพิศวาส ไม่ห่างอาสน์เฝ้ากระชิดสนิทสนอง
จนเดือนเที่ยงเสียงครื้นคลื่นคะนอง ประมาณสองยามย่ำในอำพน
พวกนายท้ายบ่ายกำปั่นออกหันเห จากทะเลเกาะท่าหน้าสิงหล
สังเกตคุ้งมุ่งเมืองเพชรกำพล ฝ่ายต้นหนตั้งเข็มเต็มชำนาญ
ลมก็ส่งตรงมาเหมือนม้าห้อ แล่นใบต่อบูรพาหน้าอีสาน
จนแจ่มแจ้งแสงสีรวีวาร แสนสำราญทั้งพหลพลไกร ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง ครั้นหายง่วงออกมาแลดูแขไข
จวนจะรุ่งสุริโยอโณทัย แกดูในนภางค์กลางโพยม
เห็นดวงดาวเจ้าลังกาสีกล้าแข็ง มีขอบแดงดูแต่ไกลดั่งไฟโหม
แล้วเปล่งแสงโชติช่วงดั่งดวงโคม จะหักโหมยากแท้ไม่แปรปรวน
แม้นสีเศร้าเราคงได้ชัยชนะ ก็จำจะหาอุบายคิดไต่สวน
กลับไปเมืองโรมวิสัยคิดใคร่ครวญ หาแต่ล้วนคนดีมีวิชา
แต่แค้นใจมังคลาสานุศิษย์ จะตามติดให้ได้ตัวชั่วนักหนา
มันได้เมียลืมกูผู้ครูบา ไม่รู้ว่าไปอยู่หนตำบลใด
พอคนที่สืบข่าวเขารีบกลับ มาคำนับชี้แจงแถลงไข
ว่ามังคลาพาพหลพลไกร ไปข้างไหนไม่รู้แห่งตำแหน่งทาง
พบแต่เรือหลงทางอยู่กลางเกาะ เที่ยวสืบเสาะแล่นลัดก็ขัดขวาง
แต่ลอยแล่นเวียนวงหลงหนทาง ใช่ขุนนางมีแต่ไพร่อยู่ในเรือ
พอใช้ใบเกิดพายุระบุระบัด กำปั่นซัดไปข้างใต้หรือฝ่ายเหนือ
ไม่ปะกันทั้งหมดอดข้าวเกลือ เที่ยวหาเนื้อเป็นเสบียงพอเลี้ยงกัน
หางเสือหักจักรท้ายก็หายด้วย คนเจ็บป่วยกลางทะเลเที่ยวเหหัน
ข้าถามไต่ไม่ได้ความเที่ยวตามกัน คนทั้งนั้นนอนกลาดดาษดา ฯ
บาทหลวงว่านั้นเป็นไรมิใช่หรือ เพราะมันถือผู้หญิงมาจริงหวา
เอาอีเมียเข้าชิดผิดตำรา กูด่าว่ามันก็โกรธจะโทษใคร
เขาว่าอีแม่รักมันชักชั่ว พลอยอ้ายผัวได้ยากถลากไถล
แม้นตามพบกูจะทำให้หนำใจ ท้าวโกสัยมึงชะรอยปล่อยให้มา
จนเสียทัพยับย่นออกป่นปี้ มึงเห็นดีกับลูกเขยเลยหรือหวา
ปล่อยให้ทำผิดฉบับตำหรับตำรา ชอบแต่ฆ่ามึงเสียด้วยให้ม้วยมรณ์
แกฉุนโกรธเต็มประดาจนตาเหลือก ถอดเอาเกือกตีผึงมึงแลสอน
แล้วฉีกเสื้อเผาไฟไม่ให้นอน ทั้งฟูกหมอนโยนไปในทะเล
แล้วเรียกเหล้ามากินจนสิ้นขวด สั่งให้ตรวจพลไกรใครไพล่เผล
เอากฎหมายเดินทางกลางทะเล ใครเกเรฆ่าให้บรรลัยลาญ
แล้วสั่งให้ถอนสมออย่ารอรั้ง เอาเข็มตั้งบูรพทิศติดอีสาน
เกือบจะรุ่งรังสีรรีวาร เร่งจัดการอย่าให้ช้าจะคลาไคล ฯ
ต้นหนรับจับคนขึ้นบนเสา ให้ชักเพลาติดรอกออกไสว
กะลาสีคลี่สายระบายใบ จวนอุทัยส่องฟ้านภาภางค์
พอได้ลมพัดกล้ามาริ้วริ้ว จับธงปลิวใบสะบัดไม่ขัดขวาง
เรือก็แล่นใบขาวตามราวทาง แลสล้างมิใช่น้อยกว่าร้อยพัน
แวะเข้าตีบ้านเจ็กเมืองเล็กน้อย ได้ข้าวกลอยเป็นเสบียงเลี้ยงพลขันธ์
ทั้งเป็ดไก่หมูปลาสารพัน พอกินกันตามทางกลางทะเล ฯ
จะกล่าวฝ่ายในพาราลังกาเกาะ ทั้งปี่เพราะคนชวนกันสรวลเส
เพราะรู้กลอุบายคิดถ่ายเท ครั้นจวนเวลารุ่งคอยมุ่งมอง
สินสมุทรหยุดปี่เสนีพร้อม ให้ยกอ้อมไประวังทางทั้งสอง
จับเอาคนนอนหลับทุกทัพกอง อย่าโห่ร้องอื้ออึงคะนึงไป
พวกทหารชาญณรงค์เคยยงยุทธ์ แกว่งแต่ชุดถือง้าวยาวไสว
ค่อยย่องเดินมิให้ดังระวังระไว แอบเข้าไปค่ายหน้าชายสาคร
ไม่เห็นคนพลไพร่ทั้งนายทัพ หรือนอนหลับดอกกระมังบังสิงขร
ทั้งฟืนไฟหายทั่วหรือมัวนอน เป็นการร้อนพากันกรูจู่เข้าไป
ไม่เห็นคนพลไพร่นายทหาร ออกจากด่านรีบไปท่าชลาไหล
ทั้งกำปั่นพันร้อยมันถอยไป สืบไม่ได้กลับไปทูลมูลความ ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสมันคงเวียนเป็นเสี้ยนหนาม
เพราะไม่สมปรารถนาพยายาม คงก่อความไม่รู้หมดเพราะคดโกง
สังฆราชคนนี้มิใช่ชั่ว มันเป็นตัวจัญไรอ้ายตายโหง
ทั้งฉลาดปราดเปรื่องในเรื่องโกง คนออกโคลงหัวมันเพราะปัญญา ฯ
เราก็หมายตัดต้นจะโค่นเง่า มันกลับยาวไปเสียได้อย่างไรหนา
ไม่รู้สิ้นเหมือนฉบับตำหรับตำรา ทั้งลูกยาหลานจะคิดไปติดตาม
หรือกระไรใจคอของหน่อนาถ มันร้ายกาจเหลือจะยากเป็นขวากหนาม
แต่ทำศึกตรึกตราพยายาม ก็กว่าสามสิบปีไม่มีวาย ฯ
ฝ่ายครูพักตร์จักราพฤฒาเฒ่า แกก้มเกล้าทูลพลันอย่าผันผาย
ให้ลำบากยากใจทั้งไพร่นาย คิดอุบายตั้งมั่นกันบุรินทร์
แม้นข้าศึกยกมาตั้งหน้ารับ แต่งแต่ทัพบกไว้เหมือนใจถวิล
คิดบำรุงกรุงลังกาเป็นธานินทร์ การแผ่นดินจัดไว้ทั้งไพร่พล
ทหารรบตบแต่งตำแหน่งไหน บำรุงไว้สารพัดอย่าขัดสน
เลี้ยงทหารชาญณรงค์ที่คงทน ทั้งล่องหนบังกายให้หลายพัน ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
มิเสียทีที่เป็นปราชญ์ฉลาดครัน คิดป้องกันนคราให้ถาวร
พระเห็นพร้อมสารพัดจัดไว้สู้ เอาตามครูเป็นฉบับตำหรับสอน
ให้แซมซ่อมป้อมค่ายในนคร เป็นการร้อนให้สำเร็จในเจ็ดเดือน ฯ
จะกล่าวฝ่ายมังคลานราราช ล่วงลีลาศเร็วไวใครจะเหมือน
ให้รีบรัดตัดวิถีมาสี่เดือน ไม่แชเชือนแล่นตะบึงถึงพารา
กำพลเพชรธานีบุรีรัตน์ ปะกษัตริย์สามองค์โอรสา
กับไทท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นประชา พากันมาคอยอยู่หน้าบูรินทร์
กำปั่นใบใหญ่น้อยลอยสล้าง ที่ในทางธารท่าชลาสินธุ์
พระมังคลาพาท้าวเข้าบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นโอรสยศยง
ขึ้นรถแก้วแววสว่างกระจ่างกระจก บุษบกกุก่องทองระหง
พร้อมนิกรเกณฑ์หัดจัตุรงค์ เสด็จตรงเข้าในวังยังมนเทียร
เสวกาข้าเฝ้าเหล่าอำมาตย์ มาหมอบกลาดบนชานพักตำหนักเขียน
ทูลถวายเครื่องต้นทั้งมนเทียร แก้ววิเชียรคู่กษัตริย์ขัตติยา
สำหรับวางข้างที่สีสว่าง พวกขุนนางหมอบรายทั้งซ้ายขวา
เครื่องสิบสองท้องพระคลังอลังการ์ จะพรรณาไปก็รู้อยู่ด้วยกัน
ธรรมดาของกษัตริย์ไม่ขัดข้อง ทั้งเงินทองสารพัดล้วนจัดสรรค์
เพราะเกิดเหล็กสีแดงแสงตะวัน ในเมืองนั้นคนผู้จึ่งดูแดง
พระมังคลาพานางขึ้นปรางค์รัตน์ กับกษัตริย์เสร็จบนที่มณีแสง
พนักงานสารพัดมาจัดแจง ทุกตำแหน่งมิได้ขาดราชการ
ท้าวรายาผาสุกสิ้นทุกข์ร้อน ค่อยหลับนอนอิ่มเอมเกษมศานต์
สามพระหน่อวรนาถว่าราชการ ฝ่ายทหารเสนาประชาชน
ค่อยผาสุกทุกทิวาต่างปราโมทย์ สมประโยชน์ศรีสวัสดิ์พิพัฒน์ผล
ทั่วขอบขัณฑเสมาประชาชน เพชรกำพลมั่งคั่งทั้งแผ่นดิน ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง เที่ยวแล่นล่วงในมหาชลาสินธุ์
ให้แค้นจิตที่จะสู้หมู่ไพริน ไม่รู้สิ้นเจ็บใจในลังกา
ดูตำหรับกับชะตายังกล้าแข็ง คงจะแย่งเอาให้สมที่ปรารถนา
แล้วหวนฮึกนึกแค้นพระมังคลา ควรหรือมาเป็นศัตรูทั้งดูแคลน
ถ้าพบปะแล้วไม่ละอ้ายทรยศ มันคิดคดตัดเยื่อทำเหลือแสน
พบที่ไหนใส่เจ้าทุกด้าวแดน ไม่หายแค้นหายเจ็บจนเย็บตา
แล้วแกสั่งมูลนายฝ่ายทหาร แม้พบพานแก่งเกาะแวะเสาะหา
เพื่อจะปะคนดีมีวิชา แต่บรรดาเมืองเกาะเที่ยวเสาะไป
ถึงสามเดือนเคลื่อนคล้อยแต่ลอยล่อง มาตามท้องทะเลวนชลใส
แต่แวะเวียนตามเกาะเที่ยวเสาะไป จนเกือบใกล้กำพลเพชรอีกเจ็ดวัน ฯ
จะกล่าวถึงยักขินีพวกปีศาจ อยู่ชายหาดเป็นเชื้อยักษ์มักกะสัน
พิเคราะห์ดูร่างกายคล้ายกุมภัณฑ์ แต่หน้านั้นแดงเขียวเหมือนเสี้ยวกาง
เที่ยวจับสัตว์มัจฉาเป็นอาหาร ฝูงปลาวาฬฉุดลากกระชากหาง
แบกเอาไปในพงล้วนดงยาง มันอยู่กลางป่าไม้ชายคิรี
พอกำปั่นแล่นมาถึงหน้าหาด พวกปีศาจปรีดิ์เปรมเกษมศรี
มันลุยน้ำลงมาไม่ช้าที ร้องเรียกผีปีศาจตามหาดทราย
ลงมายืนอยู่สะพรั่งตามฝังน้ำ ทั้งโตดำมั่นตั้นขันใจหาย
ถือลูกขลุบตามยาวทั้งบ่าวนาย เหน็บพร้าพรายเดินหลามตามกันมา
อ้ายตัวนายใส่เสื้อหนังเสือโคร่ง เหมือนผีโป่งพูดได้หลายภาษา
มันกวักมือเรือใบให้เข้ามา ส่งภาษาขอเหล้าให้เรากิน ฯ
บาทหลวงเห็นท่วงทีอ้ายนี่ยักษ์ จำจะชักชวนมันไปดั่งใจถวิล
จะได้ช่วยรบสู้กู้แผ่นดิน แกให้ผินเรือเข้ายกเหล้ามา
กับไก่แกะแพะเนื้อเถือลงไว้ แวะเข้าไปริมหาดปรารถนา
จะเกลี้ยกล่อมไว้ใช้ไปลังกา เป็นทัพหน้าเหมาะใจใครจะปาน
แล้วสั่งให้เรือจอดทอดสมอ เอาแตรห้อเป่าประดังระฆังขาน
เหมือนเชิญให้ลงมาปรึกษาการ พอสำราญกินอยู่ทุกผู้คน ฯ
อ้ายพวกผีดีใจน้ำลายหยด ลุกขึ้นหมดวิ่งเลือกเสลือกสลน
ลงไปลำกำปั่นทั้งพันตน เห็นผู้คนยกเหล้าเอามาวาง
มันดีใจนั่งลงส่งภาษา ว่าท่านมาถึงที่เมืองผีสาง
จะประสงค์สิ่งใดอย่าได้พลาง หรือหลงทางถิ่นฐานประการใด ฯ
บาทหลวงเฒ่าเจ้ามารยาจึงว่าขาน อันเมืองบ้านมิได้หลงอย่าสงสัย
เกิดรบพุ่งยุ่งยิ่งต้องชิงชัย กับพวกไทยวุ่นวายมาหลายปี
เหล่าพหลพลไพร่ตายเสียมาก แสนลำบากเต็มประดาต้องล่าหนี
พวกเขามากไล่บุกเข้าคลุกคลี จะต่อดีเหลือกำลังประทังทน ฯ
อ้ายยักษ์ผีปีศาจตวาดว่า ท่านอย่าปรารมภ๊ไปในสิงหล
แต่พวกเราจะเข้าไปช่วยไล่คน มันไม่ทนได้ดอกบอกจริงจริง
อายพวกผีขึ้เมากินเหล้าหมด ทั้งเนื้อสดไก่ด้มขนมผิง
ครั้นอิ่มหนำซ้ำว่าอย่าประวิง จะช่วยชิงเอาพาราลังกาคืน
แล้วลุกขึ้นสาวหนวดทั้งอวดอ้าง แต่นำทางให้แก่ข้าอย่าฝ่าฝืน
ทางจะถึงบุรีสักกี่คืน ท่านอย่าตื่นตกใจไปด้วยกัน
บาทหลวงยิ้มอิ่มใจดั่งได้แก้ว ค่อยผ่องแผ้วปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
เราจะไปกำพลเพชรสักเจ็ดวัน พอผ่อนผันหาเสบียงไปเลี้ยงพล
ฝ่ายปีศาจจึงว่าจะลาก่อน เมื่อจะจรยกไปในสิงหล
เราจะไปเนินคิรีจัดรี้พล แล้วขึ้นบนชายตลิ่งต่างวิ่งไป ฯ
บาทหลวงให้ถอนสมออย่ารอรั้ง เอาเข็มตั้งไปให้ตรงอย่าหลงใหล
สังเกตแก่งแขวงมุ่งเอากรุงไกร ให้เลียบไปตามแผนแสนสำราญ
ข้ามละเมาะเกาะเกียนไม่เวียนแวะ ให้เลียบและแล่นไปทางข้างอีสาน
เกือบจะถึงเขตแดนแสนสำราญ สั่งทหารใหญ่น้อยคอยระวัง
ถึงปากน้ำกำพลอย่าย่นย่อ เอาปืนล้อลากขึ้นไปดั่งใจหวัง
ปืนจังกาหน้าท้ายรายระวัง แต่คอยฟังดูให้แจ้งอย่าแพร่งพราย
แม้รู้ข่าวมังคลามาอยู่นี่ ตรงเข้าตีทำศึกเหมือนนึกหมาย
อย่าให้รู้เหตุผลกลอุบาย คิดแยบคายให้รู้สึกสำนึกตัว
เพราะมันไม่เกรงกูผู้เป็นพระ แม้เกะกะจับเสียทั้งเมียผัว
อย่าให้ทันยับยั้งได้ตั้งตัว กวาดเอาครัวเสียให้หมดให้อดโซ
จะได้รู้สำนึกที่ฮึกฮัก ไม่รู้จักศาสนาเยวาโห
เพราะมันทำทุจริตอิศโร เอาให้โซอยู่กับที่เหมือนตีงู
เฮ้ยออท้าวโกสัยได้ลูกเขย กูไม่เคยพบเห็นหน้าเป็นหนู
มันละเลยเฉยได้หลายประตู กูเป็นครูมาแต่แม่ยังแชเชือน
ตั้งแต่มันได้เมียเสียมนุษย์ มันแสนสุดจัญไรใครจะเหมือน
ไม่รู้จักจนชั้นตะวันเดือน ดูมันเชือนหลายท่าอ้ายบ้ากาม
ช่างเหมือนอีวัณฬาอีบ้าผัว มันไม่กลัวบาปกรรมอีซำสาม
อ้ายนี่ก็เหมือนแม่เฒ่าเหล่าตะกลาม จะต้องตามทรมาให้สาใจ
เรือแล่นมาในทางกลางกระสินธุ์ ลมก็กินใบริ้วปลิวไสว
อากาศเกิดเมฆแดงเป็นแสงไฟ ตั้งขึ้นในทิศพายัพจับคงคา
ต้นหนเห็นลมร้ายเป็นสายพุ่ง คล้ายกับรุ้งกล้าแข็งแรงนักหนา
ให้ลดใบไล่คนบนเภตรา แต่บรรดาอยู่ในลำประจำงาน
บาทหลวงเห็นลมตั้งกลางอากาศ ผิดประหลาดฟ้าแดงดั่งแสงฉาน
เรียกกัปตันต้นหนพวกคนงาน จงคิดการยักย้ายระไวระวัง
พอขาดคำลมหวนป่วนเป็นคลื่น ซัดขึ้นพื้นดาดฟ้าคงคาขัง
เสียงครื้นครื้นคลื่นตลบกระทบด้ง กำปั่นทั้งหลายพลัดกระจัดกระจาย ฯ
บาทหลวงกลัวตัวสั่นหันเข้าห้อง เสียงกึกก้องทะเลวนชลสาย
คนตระหนกตกใจทั้งไพร่นาย ไม่สบายคลื่นเหียนทั้งเวียนวิง
บาทหลวงนั่งตาขาวหนาวสะท้าน กินอาหารก็ไม่ได้สวายสวิง
คลื่นระดมลมจัดพัดจริงจริง ลงนั่งอิงอยู่กับหมอนอ่อนอารมณ์
แกแข็งใจไหว้วอนพระเป็นเจ้า นั่งคุกเข่าบ่นพลางครางขรม
อย่าให้เรืออับปางในกลางลม ขอให้สมปรารถนาที่ข้าบน
แล้วเรียกท้าวโกสัยไปไหนหวา มาปรึกษากันกับกูดูอีกหน
เห็นจะยังไม่ยับถึงอับจน กูก็บนพระเป็นเจ้าอย่าเศร้าใจ ฯ
ฝ่ายต้นหนบนเภตรากะลาสี ต่างอึงมี่เรียกกันเสียงหวั่นไหว
ลมก็ซัดปัดปั่นเรือหันไป เข้าเขตในปตาหวีพอสี่วัน
พายุซาเห็นอ่าวยาวถนัด เรือก็ซัดเข้าไปพอไก่ขัน
เกือบจะรุ่งรังสีรวีวรรณ คนค่อยบรรเทาร้อนผ่อนสบาย ฯ
จะกล่าวกึงเจ้าพาราปตาหวี ชื่อท้าวกุลามาลีมณีฉาย
เป็นแขกเทศวิเศษสุดบุรุษชาย แสนสบายบ้านเมืองเรืองตระกูล
มเหสีสี่นางสำอางพักตร์ ทั้งสูงศักดิ์โภไคมไหสูรย์
ปรากฏนามตามวงศ์พงศ์ประยูร เป็นที่พูนเพิ่มสวัสดิ์กษัตรา
มเหสีที่เอกภิเษกศักดิ์ ชื่อนงลักษณ์พุ่มพวงดวงบุหงา
คนที่สองชื่อมณีศรีโสภา ถัดลงมาดวงประไพวิไลวรรณ
นางที่สี่บุษบาสุดากนิษฐ์ เป็นที่ชิดเชยชมภิรมย์ขวัญ
แต่ไม่มีลูกเตัาสืบเผ่าพันธุ์ ในเมืองนั้นคับคั่งทั้งมั่งมี
ปริบูรณ์พูนสุขไม่ทุกข์ร้อน ราษฎรทั่วประเทศทั้งเศรษฐี
ปราศจากโรคามายายี ไพร่ผู้ดีในจังหวัดถือสัตย์ธรรม์
อาณาเขตผาสุกสนุกสนาน มีตึกกว้านรั้วแขวงดูแข็งขัน
ทั้งมั่งคั่งตั้งห้างต่างต่างกัน ลำกำปั่นพ่อค้าบรรดามี ฯ
ฝ่ายท่านท้าวเจ้าพาราอาณาจักร ประเสริฐศักดิ์อิศโรดั่งโกสีย์
แต่เมืองขึ้นหมื่นจังหวัดปัถพี เอกโทตรีจัตวามาประมูล
ล้วนพารามาขึ้นแต่พื้นแขก ตั้งแต่แรกเจ้าแผ่นดินไม่สิ้นสูญ
สืบกษัตริย์ตามวงศ์พงศ์ตระกูล บริบูรณ์มั่งคั่งทั้งแผ่นดิน
ทหารรบนับแสนแน่นขนัด ทั่วจังหวัดบกท่าชลาสินธุ์
บำรุงไทท่านท้าวเจ้าแผ่นดิน ทั้งเพิ่มภิญโญยศปรากฏนาม ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง พอเห็นดวงเดือนกระจ่างพลางมาถาม
พวกต้นหนพลฝรั่งที่นั่งยาม เรือเราตามคลื่นมาได้ห้าวัน
จงเร่งจอดทอดสมอรออยู่นี่ ดูแผนที่เสียก่อนค่อยผ่อนผัน
เพราะเรือเราพลัดมาถึงห้าวัน แต่กำปั่นก็ยังหายอยู่หลายลำ
แกสั่งเสร็จเข้าห้องมองดูแผน ตั้งแต่แล่นออกมาหน้าไหหลำ
ถูกพายุพัดส่งไม่ตรงลำ เหลือจะกำหนดกะระยะทาง
เอาแผนที่คลี่ดูไม่รู้แน่ จะผันแปรแล่นลัดยังขัดขวาง
จะดูเข็มเต็มทนด้วยหนทาง ต่อสว่างจึ่งจะรู้ดูคะเน
ด้วยซัดมาห้าวันไม่เห็นหน เป็นเหลือจนสารพัดจะหันเห
เอาแผนที่คลี่ตรองมองคะเน ก็โลเลเลอะไปไม่ได้การ
ลงนั่งเซาเหงาหงอยคอยอาทิตย์ ยังมืดมิดอยู่ไม่แจ้งส่งแสงฉาน
ดูก็เป็นพยับฝนอนธการ ไม่เบิกบานแจ่มแจ้งแสงอุทัย
ทั้งอดนอนอดกินสิ้นสติ จะตรองตริก็มิอาจจะหวาดไหว
ลงนอนนิ่งอิงหมอนถอนหายใจ ก็หลับไปบนเก้าอี้ที่ในเรือ ฯ
จะกล่าวถึงพระอภัยมณีนาถ พร้อมพระญาติตรองตรึกว่างศึกเสือ
สมประสงค์วงศ์วานในว่านเครือ แต่ล้วนเชื้อสายกษัตริย์ขัตติยา
สินสมุทรสุดสาครบวรนาถ เชิญพระบาทบิตุรงค์เผ่าพงศา
ให้เสด็จกลับหลังเข้าลังกา ทั้งเสนานักพรตหมดทุกองค์
สั่งพหลพลทหารโห่เตรียมรถ มาพร้อมหมดสมหวังดั่งประสงค์
พวกเกณฑ์แห่แออัดจัตุรงค์ ทั้งทวนธงเขียวแดงแย่งมังกร