Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
อันฤกษ์ยามตามแต่ดีที่ประสงค์ โดยจำนงแล้วจงแจ้งแถลงไข
เราจะยกเข้าตีให้มีชัย เอาให้ได้ปากน้ำที่สำคัญ ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช แต่คอยบาทหลวงหายไม่ผายผัน
ตั้งแต่ลงไปเภตราได้ห้าวัน คนทั้งนั้นพากันหายไม่ได้ความ
แต่วันนี้มีพายุผิดประหลาด ฝนก็สาดเหลือจะให้ไปไต่ถาม
ทั้งมืดมัวทั่วทิศจะติดตาม ก็เป็นความจนใจในกลางคืน
จึงตรัสสั่งเสนาพวกม้าใช้ พอสุริย์ใสส่องหล้าจงฝ่าฝืน
รีบไปสืบที่เรือเมื่อกลางคืน ได้ยินปืนเสียงก้องท้องทะเล
ครั้นดึกดื่นปืนเงียบพอฝนตก กูหนักอกนึกพรั่นคิดหันเห
ไม่ไว้ใจในห้องท้องทะเล เหลือคะเนด้วยหนทางก็ห่างไกล ฯ
ฝ่ายพระหน่อเทวสินธุ์นรินทร์รัตน์ สามกษัตริย์พี่น้องไม่ผ่องใส
สะท้านท่าวหนาวฝนจนพระทัย ทอดอยู่ในท้องสมุทรสุดรำพึง
ห่างกับเกาะลังกาสิบห้าโยชน์ ด้วยมีโขดพายุใหญ่ไปไม่ถึง
เป็นแต่ฝนมืดไปให้รำพึง นึกคะนึงมิได้เบาบรรเทาทรวง
แต่มืดมนอนธการ์เวหาห้อง จะแล่นล่องเหลือคะเนทะเลหลวง
ต่อรุ่งรางสุริเยนทร์ขึ้นเด่นดวง จึ่งจะล่วงแล่นเข้าไปในลังกา
พระตรองตรึกนึกวิตกให้หมกมุ่น แต่พิรุณยังไม่ห่างกลางเวหา
ฟ้าคะนองก้องดังฝั่งชลา ยมนาคลื่นคลั่งฝั่งสินธู
ด้วยอำนาจแก้วเก็จเพชรรัตน์ พวกฝูงสัตว์กลัวขย้อนจนอ่อนหู
ทั้งคุ้มครองป้องปัดพวกศัตรู ใครต่อสู้แรงน้อยถอยกำลัง ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โทมนัสนึกในพระทัยหวัง
จึงปรึกษาห้ากษัตริย์ตรัสให้ฟัง เหลือกำลังที่ไม่เห็นเป็นกลางคืน
จะเลี้ยวซ้ายแลขวาให้ว้าเหว่ เหลือคะเนสารพัดจะขัดขืน
ไม่เห็นฟากเห็นฝั่งเป็นกลางคืน ทั้งลมคลื่นมิได้หยุดสุดรำพึง
จะเสี่ยงสัตย์อธิษฐานการกุศล ให้ลมฝนบางเบาพอเข้าถึง
เดชะบุญคุณพระธรรมที่รำพึง ให้สมซึ่งความประสงค์ที่จงใจ
หกกษัตริย์พัทยาเทพารักษ์ อันสำนักเขาเขินเนินไศล
ขอเชิญช่วยบำบัดกำจัดภัย การที่ในทะเลลมยมนา
พอสินคำหกกษัตริย์อธิษฐาน ลมบันดาลเบาบางกลางเวหา
ฝนก็ค่อยน้อยลงทั้งคงคา เป็นคลื่นกล้าก็ค่อยเบาบรรเทาลง
แต่มืดมนนั้นไม่เบาบรรเทาหาย พวกนายท้ายเสียเชิงละเลิงหลง
เพราะไม่เห็นแผ่นเขียนให้เวียนวง จึงซัดหลงเปิดเปิงกระเจิงไป
จวนจะรุ่งสุริยาในอากาศ ภาณุมาศเยื้องเยี่ยมเหลี่ยมไศล
แต่อากาศเมฆกลุ้มชอุ่มไป จึงมิได้เห็นสว่างกระจ่างตา
ตะวันเที่ยงเป็นแต่สางยังตรู่ตรู่ พวกคนผู้ในกำปั่นต่างหรรษา
ค่อยสร่างเมาเร่าร้อนในอุรา หุงข้าวปลากินพลางพอสร่างลม
แต่ทิศเหนือทิศใต้ยังไม่เห็น ครั้นตกเย็นมืดอย่างป่างประถม
แต่ฝนค่อยเบาบางน้ำค้างพรม ทะเลลมค่อยสบายเรือหายแคลง
เหล่าล้าต้าต้นหนคนทั้งหลาย พลนิกายเหลือปัญญาที่กล้าแข็ง
เป็นจนใจไม่ประมาทฉวยพลาดแพลง ไม่รู้แจ้งไปหนตำบลใด
จึงกราบทูลมูลเหตุประเทศถิ่น ทั้งฟ้าดินมิได้เห็นว่าเป็นไฉน
ตามแต่จะโปรดปรานสถานใด จะปล่อยไปหรือจะจอดทอดเภตรา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ โองการตรัสถามไต่อย่างไรหนา
จะปล่อยไปในทะเลตามเวรา แต่ฝั่งฝาก็ไม่เห็นเป็นแต่ควัน
จำจะจอดทอดสู้อยู่ที่นี่ พอเห็นที่ทางจรจึงผ่อนผัน
เป็นเวลาหมอกกลุ่มชอุ่มควัน จะด้นดั้นก็ไม่เห็นไม่เป็นการ
ฉวยเรือแตกแยกย้ายก็ตายเปล่า จะโดนเดามีภัยหลายสถาน
ผิดก็สู้อยู่ที่วนชลธาร บุญบันดาลก็จะได้ไปลังการ
เมื่อมิหายแม้นจะตายอยู่ที่นี่ ก็เป็นที่เหยื่อสัตว์ฝูงมัจฉา
ก็ตามบุญตามกรรมได้ทำมา พระนัดดาพ่อจะเห็นเป็นอย่างไร
ห้าพระองค์ทรงฟังรับสั่งตรัส ประนมหัตถ์ทูลแจ้งแถลงไข
สุดแต่พระโองการสถานใด ก็ตามในทรงธรรม์จะบัญชา
ชีวิตข้าพี่น้องขอรองบาท ตามพระราชประสงค์พวกพงศา
ไม่ขอห่างร้างไปไกลบาทา ตามเวราที่ได้สร้างเหมือนอย่างทูล ฯ
ป่างพระจอมรมจักรนคเรศ แสนเทวศในพระทัยเจ้าไอศูรย์
จึงปลอบวงศ์พงศาอย่าอาดูร แม้นลับสูญก็คงม้วยลงด้วยกัน
จึงสั่งให้ทอดสมอรออยู่นี่ ฟังพรุ่งนี้สุริย์ฉายแม้นผายผัน
ถ้าแม้นยังมืดกลุ้มชอุ่มควัน จึงผ่อนผันคิดความตามปัญญา
ครั้นสั่งเสร็จเสนาจึงมาสั่ง พร้อมสะพรั่งไพร่นายทั้งซ้ายขวา
ให้จอดเรียงเคียงกันแต่บรรดา พวกเสนาถือรับสั่งอย่างคดี
แล้วสังเกตนาฬิกาว่าจะค่ำ แต่ยังคล้ำมืดมัวทั่ววิถี
ไม่เห็นดวงจันทราในราตรี ก็เป็นที่จนจิตจะคิดไป ฯ
ป่างพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร จึงยั้งหยุดตรองความตามวิสัย
แล้วทูลองค์ศรีสุวรรณไปทันใด จะขอให้โหราพยากรณ์ ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ ฟังพระนัดดาหลานชาญสมร
จึงเรียกพวกโหรมาพยากรณ์ แล้วสุนทรถามไต่ในคดี
โหรารับจับยามตามสังเกต วันศุกร์เศษถึงเสาร์เข้าดิถี
ที่มืดมัวทั่วจังหวัดปัถพี ด้วยราศีเทวดาเธอมาเล็ง
เข้าร่วมธาตุกรกฎกำหนดหวัง เหมือนคราวครั้งเดือนสี่ปีมะเส็ง
ต่ออาทิตย์ถึงมังกรจรมาเล็ง ต่อวันเพ็งจึ่งจะแจ้งแสงอุทัย
แต่วันนี้สี่ค่ำถึงกำหนด จะค่อยปลดเปลื้องเห็นเป็นแต่ใส
แต่ค่อนรุ่งลมจะแดงดั่งแสงไฟ จะตั้งในอาคเนย์พัดเมฆิน
ไปจากทิศบูรพาเวหาห้อง ให้เลื่อนล่องลงไปปิดทิศทักษิณ
จึ่งจะเห็นสุริยาทั่วฟ้าดิน หมดมลทินแสงสว่างกระจ่างตา
ตามฉบับขับไล่ในพระเคราะห์ เสาร์จำเพาะอยู่ดุลย์วุ่นนักหนา
แล้วกราบทูลมูลความตามตำรา จงทราบฝ่าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์ ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงรมจักร ฟังโหรทักแถวถิ่นดินสวรรค์
ค่อยสบายคลายเศร้าเบาลงครัน คิดผ่อนผันที่จะไปในลังกา
แต่ไม่ทราบว่าอยู่ในอู่อ่าว หมายว่าก้าวซัดไปไกลหนักหนา
คิดวิตกหมกมุ่นขุ่นอุรา ทั้งนัดดาโอรสยศยง
คิดสำคัญมั่นหมายเป็นหลายอย่าง ประเทศทางดูเช่นเห็นจะหลง
เป็นเที่ยงแท้แน่เหมือนคิดดั่งจิตจง ทั้งลมส่งพัดไปในทะเล
พอเที่ยงคืนคลื่นราบกำปั่นเรียบ เย็นยะเยียบเรือนั้นไม่หันเห
แต่จะดูหนทางกลางทะเล เหลือคะเนยังไม่เห็นเป็นแต่มัว
ครั้งล่วงสามยามสงัดลมพัดฉิว มาริ้วริ้วในเวหาฟ้าสลัว
ฟื้นอากาศดาดดำที่คล้ำมัว ค่อยยังชั่วสางสางอย่างอรุณ ฯ
ป่างพระจอมรมจักรนัคเรศ ให้สังเกตดูเงาภูเขาขุน
ยังไม่เห็นเป็นแต่คล้ายสายพิรุณ เป็นเมฆหมุนเรื่อแดงดั่งแสงไฟ
เหมือนคำโหราทูลมูลเหตุ ทั่วประเทศโดยวิธีคัมภีร์ไสย
พอสิบทุ่มเกิดพยุระบุไป สีเหมือนไฟบนอากาศดาษดา
ตั้งข้างทิศอาคเนย์แล้วเหหวน ก็พัดป่วนไปข้างบูรพทิศา
ที่เมฆกลุ้มอากาศดาษดา ก็เคลื่อนคลาหายดำในอัมพร
เปิดสว่างกลางเวหนบนอากาศ ภาณุมาศแย้มเยี่ยมเหลี่ยมสิงขร
พอรุ่งรางสร่างสีรวีวร พื้นอัมพรเห็นสว่างเหมือนอย่างทาย
หกพระองค์ทรงกษัตริย์ตรัสประภาษ โหรเขาคาดตามคัมภีร์ดีใจหาย
พระรางวัลถ้วนทั่วทุกตัวนาย เพราะเขาทายแม่นแท้ไม่แปรปรวน
พระเสร็จจากแท่นระบายท้ายบาหลี พร้อมเสนีแจ้งระบอบดูสอบสวน
แล้วกราบทูลมูลความตามกระบวน เห็นถี่ถ้วนเรือเราซัดเข้ามา
โนปากอ่าวเห็นตลิ่งกรุงสิงหล ทั้งไพร่พลพร้อมมูลบุญหนักหนา
พระจึ่งสั่งเรือใช้ให้ไคลคลา เอากิจจาเข้าไปแจ้งแสดงความ
ในเวียงวังลังกาอาณาจักร แก่หลานรักรีบเข้าไปแล้วไต่ถาม
ว่ากูมาพร้อมวงศ์ช่วยสงคราม แล้วจะตามกันเข้าไปในบุรินทร์
ให้หลานรักหักหาญการข้างบก เราจะยกเข้าไปดั่งใจถวิล
พร้อมพระวงศ์พงศาทุกธานินทร์ ยกมาสิ้นจะเข้าตัดพวกศัตรู
จะตีด่านชานสมุทรเมืองปากน้ำ ช่วยกันซ้ำราญรอนให้อ่อนหู
เร่งยกออกมากำจัดพวกศัตรู นัดให้รู้พร้อมกันประจัญบาน
พวกเรือใช้รีบไปถึงกองทัพ ที่ตั้งรับแล้วจึ่งแจ้งแถลงสาร
แก่เสนีที่สำเร็จราชการ ตามบรรหารเรื่องรับสั่งอย่างสุนทร
เสนานำคนใช้เข้าไปเฝ้า แถลงเล่าทูลบพิตรอดิศร
ป่างพระองค์ทรงภุชสุดสาคร ครั้นทินกรแจ่มกระจ่างสว่างตา
พระออกนอกพลับพลาหลังคาสี พวกเสนีหมอบรายทั้งซ้ายขวา
ทูลแถลงแจ้งความตามกิจจา พวกเภตราเฝ้าองค์พระทรงธรรม์ ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ ตรัสประภาษปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
จงกลับไปทูลองค์พระทรงธรรม์ ว่าเรานั้นกราบก้มประนมกร
องค์สมเด็จพระเจ้าอาเชษฐาด้วย ขอเชิญช่วยยกทหารชาญสมร
ข้างฝ่ายเราก็จะเข้าไปราญรอน ตีนครเมืองด่านชานบุรี
ขุนเสนาลากลับมาทูลเหตุ องค์พระจอมนคเรศบุรีศรี
แถลงความตามข้อคดีมี ทูลพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงวัง
เธอทราบความตามเรื่องในเมืองสิ้น สมถวิลเหมือนหนึ่งในพระทัยหวัง
จงจัดเหล่าเสนมีกำลัง ยกขนตั้งชายด่านชานบุรี
ห้ากษด่รียจัดพหลพลรบ เกณฑ์สมทบยกขนด่านชานกรุงศรี
ให้ตั้งค่ายชายชลาหน้าบุรี จะได้ดีตัดศึกตั้งตรึกตรอง
แล้วสั่งให้เรือรบสมทบทัพ ไปตั้งรับอยู่ด้วยกันสักพันสอง
ที่ปากอ่าวคอยตรวจทุกหมวดกอง เอาจุกช่องไว้ให้มั่นกันศัตรู
ทั้งปืนหลักยักกะตราใส่หน้าท้าย ทหารรายทุกกระบอกกรอกดินหู
เกณฑ์เอาพวกแขกชวามลายู ถือธนูหางไก่ลูกใส่ยาง ฯ
จะกล่าวฝ่ายเทวสินธุ์นรินทร์ราช ครั้นภาณุมาศพวยพุ่งพอรุ่งสาง
พร้อมพหลพลไกรไพร่ขุนนาง ให้รีบกางใบพลันขึ้นทันที
ถอนสมอช่อใบขึ้นใส่รอก แล้วแล่นออกมาทางหว่างวิถี
เกือบจะใกล้ถึงลังกาหน้าบุรี ลมก็ตีเข้าฝั่งเหมือนอย่างใจ
ถึงปากอ่าวลังกาตรงหน้าด่าน เห็นทหารอัดแอแลไสว
ทั้งเรือรบรายเรียงเคียงกันไป เข้าไม่ได้แน่นหนาอ่าวสาคร
ให้ทอดท่าหน้าอ่าวเมืองปากน้ำ ทั้งพันลำจอดรายชายสิงขร
จึ่งสั่งพวกเสนาพลากร ให้รีบจรเข้าไปถามเอาความมา
ขุนเสนีที่เป็นฝ่ายนายทหาร ปรีชาชาญเอ็งจงไปไวไวหวา
ไปถามว่าเรือใครหาไหนมา จึ่งปิดท่าปากน้ำท่าอะไร
ขุนเสนีมีชื่อถือรับสั่ง รีบไปยังเรือทอดจอดไสว
แล้วยกธงสีเหลืองเรืองอุไร ข้างพวกไทยรู้ว่าเขามาดี
แล้วก็ยกธงชมพูชูขึ้นรับ เหมือนคำนับซื่อตรงเพราะธงสี
พอเรือถึงรอราไม่ช้าที ขุนเสนีขึ้นไปถามตามสงกา ฯ
ฝ่ายขุนนางข้างไทยนายทหาร จึ่งแจ้งการจริงจังที่กังขา
ทั้งหกองค์พงศ์กษัตริย์ขัตติยา เสด็จมาช่วยณรงค์ทำสงคราม
ขุนเสนาว่าศึกมาแต่ไหน ไม่แจ้งใจจริงหนอเราขอถาม
ขอเชิญท่านแถลงให้แจ้งความ นิคมคามเขตขัณฑ์เป็นฉันใด
มารบพุ่งยุ่งยิ่งชิงสมบัติ ขอแจ้งอรรถพวกที่มาภาษาไหน
ขุนเสนาว่าจะเล่าให้เข้าใจ ใช่อื่นไกลวงศ์วานในว่านเครือ
เราขอถามท่านนี้หนามาแต่ไหน อยู่เมืองใดปากใต้หรือฝ่ายเหนือ
จะเข้าไปในลังกาหาข้าวเกลือ หรือเป็นเรือพ่อค้ามาหากิน
ขุนเสนีชี้แจงแถลงเรื่อง เราอยู่เมืองธาราท่าชลาสินธุ์
เกาะกาหวีที่ข้างชายปลายแผ่นดิน พระเทวสินธุ์เจ้าจังหวัดปัถพี
ยกพหลพลกำปั่นมาพันร้อย เที่ยวแล่นลอยสืบความตามวิถี
ทุกประเทศเขตแคว้นแดนบุรี ตามภูมีทรงฤทธิ์พระบิดร
พอมาถึงลังกาอาณาจักร ก็หยุดพักชายตลิ่งริมสิงขร
จึ่งรับสั่งให้เข้าไปในนคร เป็นการร้อนอยากจะไปให้ได้ความ
ขุนเสนีที่เป็นใหญ่ในกำปั่น จึงว่าท่านจะเข้าไปขอไต่ถาม
อันพระองค์ทรงยศปรากฏนาม จงแจ้งความให้ตระหนักประจักษ์ใจ ฯ
เสนาบอกออกพระนามตามประสงค์ คือว่าองค์มังคลาอัชฌาสัย
เราแจ้งความตามจริงทุกสิ่งไป ท่านจงได้กรุณาเหมือนพาที
ขุนเสนาว่าแน่ท่านเกิดการศึก อึกทึกรบพุ่งในกรุงศรี
คือพระมังคลามาราวี ที่ต่อตีกันคือใครหาไหนมา
ท่านกลับไม่ทูลพระหน่อวรนาถ ล้วนวงศ์ญาติรบพุ่งยุ่งหนักหนา
จะเข้าไปในด่านชานชลา เหมือนอย่างว่าเห็นไม่ได้ดั่งใจปอง
แม้จะขืนเข้าไปในปากถ้ำ จะจับจำไปประมูลทูลฉลอง
ที่จะปล่อยให้ไปเหมือนใจปอง เราจะต้องโทษทัณฑ์เป็นมั่นคง ฯ
ฝ่ายเสนาว่าเช่นนั้นท่านได้ห้าม พอทราบความโดยคดีที่ประสงค์
ขอลากลับไปประณตบทบงสุ์ ทูลพระองค์เทวสินธุ์นรินทร
แล้วอำลามาประนมบังคมบาท ทูลหน่อนาถทรงฤทธิ์อดิศร
เหมือนถ้อยคำนำทูลพระภูธร ที่เย็นร้อนสืบสาวเป็นราวความ
พระเทวสินธุ์ปรึกษาเจ้าตาเลี้ยง จะบ่ายเบี่ยงรบกับพงศ์วงศ์สยาม
หรือจะค่อยตรองใจทำให้งาม ตัดเสี้ยนหนามเสียให้สิ้นการนินทา
ก็มิใช่ใครประสงค์ล้วนวงศ์ญาติ เพราะท่านบาทหลวงคิดริษยา
เราก็ควรจะให้ทำคำสารา ให้เสนาใช้ชิดทูลบิดร
ให้ลัดแลงแปลงปลอมอ้อมไปบก ข้อวิตกจะให้นำทำอักษร
ไปถึงองค์ทรงฤทธิ์พระบิดร ที่การร้อนจะได้คิดโดยจิตปอง
แล้วตรัสสั่งให้เสมียนเร่งเขียนสาร ไปแจ้งการได้ประมูลทูลฉลอง
ท้าวรายาว่าพ่อคิดเหมือนจิตปอง นี่แหละต้องตามจริตกิจบุราณ
เขาย่อมว่ามีหูฟังดูก่อน ที่เย็นร้อนให้ประจักษ์อย่าหักหาญ
ค่อยยับยั้งฟังข่าวที่ร้าวราน แม้นควรการเท่าไรได้จำเริญ ฯ
พระเทวสินธุ์ยินคำท้าวร่ำสอน ประนมกรสมหวังสังรเสริญ
แล้วส่งสารที่ในหีบให้รีบเดิน เสนาเชิญขึ้นบกเดินวกเวียน
แล้วลัดแลงแปลงกายเป็นชายไพร่ เอาเพศไทยทำจริตสถิตเสถียร
แบกมัดฟันสองคนเที่ยววนเวียน หนทางเตียนมิได้ไปเข้าในพง
พวกกองทัพไม่สังเกตเพศฝรั่ง ไม่ระวังเพราะเห็นมาแต่ป่าระหง
พอสุริยาเย็นพยับจะลับลง ก็แฝงพงตามสังเกตเอาเพศเดิม
ปลอมเข้าไปในปราการด่านสมุทร ไม่ยั้งหยุดเกรงศึกยิ่งฮึกเหิม
เพราะว่าเป็นเสวกาข้าหลวงเดิม แต่แรกเริ่มมังคลาอยู่ธานี ฯ
ป่างพระจอมกษัตรานราราช เสด็จประพาสตรวจทหารชาญชัยศรี
ทอดพระเนตรไปพลันด้วยทันที เห็นเสนีมีประนมแล้วก้มกราน
พระจำได้ให้หาพลางปราศรัย ท่านมาไยปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
หรือมีทุกข์ที่ในเมืองเรื่องรำคาญ จงแจ้งการไปให้ฟังที่กังวล
ขุนเสนีกราบกรานส่งสารถวาย แล้วภิปรายทูลความตามนุสนธิ์
สามพระหน่อบดินทร์ปิ่นสากล เธอยกพลตามองค์พระทรงธรรม์
มาประทับพลนิกายอยู่ชายสมุทร แล้วยั้งหยุดฟังเหตุในเขตขัณฑ์
ครั้นทราบความตามที่องค์พระทรงธรรม์ จึงผ่อนผันใช้ข้าเสนานาย
ให้ลัดแลงแฝงเข้ามาเฝ้าแทน สืบให้แม่นมั่นคงเหมือนจงหมาย
จะได้แจ้งแห่งหนทั้งต้นปลาย ตามอุบายทัพศึกเร่งตรึกตรอง ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ฟังอำมาตย์มาประมูลทูลฉลอง
สมประสงค์ตรงจิตที่คิดตรอง จึงว่าสองเสนีผู้ปรีชา
เราดีใจราวกับได้โอสถทิพย์ อันลอยลิบมาพลันด้วยหรรษา
เพราะสามหน่อวรนุชบุตรเรามา ได้ตรึกตราการรบสมทบกัน
แล้วทรงอ่านสารพระเทวสินธุ์ หน่อนรินทร์จอมเจิมเฉลิมขวัญ
บังคมเบื้องบาทบงสุ์พระทรงธรรม์ แต่ด้นดั้นตามหาในสาคร
ถึงสามปีพี่น้องแต่ล่องแล่น ทุกเขตแดนเมืองท่าหน้าสิงขร
ทั่วประเทศพาราในสาคร แต่รีบร้อนมาทุกแดนแสนกันดาร
จนมาถึงแดนชวาอาณาจักร พบน้องรักจึ่งค่อยเปรมเกษมศานต์
พระเจ้าตามาด้วยได้ช่วยการ ค่อยสำราญจะได้มาถึงธานี
นิเวศน์วังลังกาเพราะตาเลี้ยง ประคองเคียงตั้งแต่มาจากกาหวี
ได้พึ่งบุญกรุณาเธอปรานี พอเป็นที่ปรึกษามาด้วยกัน
จะไปเฝ้าเล่าก็เรือมาแน่นอ่าว ให้สืบข่าวหวังจะไปไอศวรรย์
เห็นเรือแพแออัดเยียดยัดครัน จะผ่อนผันอย่างไรดีโปรดชี้แจง ฯ
พอจบสารซึ่งแสดงแถลงไข พระโปรดให้ตอบย้อนสุนทรแถลง
ให้เสนีที่ผู้นำไปสำแดง บอกให้แจ้งโอรสยศยง
ว่าเรานี้มีความวิตกนัก จะหาญหักให้กระจุยเป็นผุยผง
ก็ยังคอยสังฆราชผู้อาจอง ยังไม่คงคืนมาถึงธานี ฯ
เสนารับกราบก้มบังคมบาท พลางรับราชบรรหารเชิญสารศรี
แล้วออมเขาเจ้าประจันไปทันที พอสุริย์ศรีแจ่มแจ้งแสงอุทัย
ครั้นถึงลำกำปั่นมิทันช้า เอาสาราแจ้งการแล้วขานไข
พระรับพลางทางคลี่ออกทันใด แล้วอ่านในเรื่องลิขิตของบิตุรงค์ ฯ
ศุภสารพระชนกทรงปกเกศ แรมทุเรศมาเพราะหวังอย่างประสงค์
มาทำศึกนึกไว้เหมือนใจจง จะคืนคงเอาลังกาเมืองป่าตาล
ด้วยท่านครูสังฆราชพระบาทหลวง แกยังล่วงลัดไปไกลสถาน
เป็นจนใจเหลือล้นพ้นประมาณ แต่ทำการศึกกระหน่ำเพราะจำเป็น
เจ้าอุตส่าห์มาตามเมื่อยามยาก ก็ลำบากเต็มประดาได้มาเห็น
จงตั้งรับดับร้อนพอผ่อนเย็น จะได้เป็นเพื่อนบิดาพยายาม
จัดทหารการรบสมทบทัพ อยู่ตั้งรับชิงชัยในสนาม
แต่ข้างบกบิตุรงค์จะสงคราม พยายามตั้งมั่นดั่งสัญญา ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ พร้อมพระญาติเผ่าพงศ์พวกวงศา
ต่างนัดหมายถึงกันให้สัญญา แต่บรรดาพลรบสมทบกัน
ยกเข้าล้อมป้อมปราการชานสมุทร ฤทธิรุทรเรี่ยวแรงเข้มแข็งขัน
พอฤกษ์ดีตีกลองฆ้องสำคัญ โห่สนั่นครั่นครื้นยิงปืนไฟ ฯ
ฝ่ายพหลพลรบที่ในด่าน อลหม่านเรียกกันเสียงหวั่นไหว
บ้างขึ้นป้อมพร้อมพรั่งระวังภัย ลากปืนใหญ่ขึ้นเชิงเทินเนินกำแพง
ท้าวโกสัยให้ทหารชำนาญรบ เร่งสมทบโรมรันด้วยขันแข็ง
ทั้งปีกซ้ายปีกขวาประดาแซง คอยต่อแย้งฟาดฟันประจัญบาน
พระมังคลาพาทหารออกต้านหลัง ไม่รอรั้งขึ้นม้าด้วยกล้าหาญ
ถือง้าวทวนวิ่งโลดโดดทะยาน เข้าต่อต้านชิงชัยทั้งไพร่นาย ฯ
ฝ่ายพหลพลลังกาอาณาจักร เข้าพร้อมพรักรบพุ่งยุ่งใจหาย
พวกฝรั่งหลอมตะกั่วทั้งคั่วทราย เอาสาดปรายเทลงมาหน้าเชิงเทิน
พวกทัพไทยคอยบังเอาหนังปิด ตรงเข้าชิดไล่วกระหกระเหิน
บันไดพาดดาษดาหน้าเชิงเทิน เอาพะเนินตีฝรั่งพังเสมา
ทหารพวกวาโหมเข้าโจมจับ ฝรั่งรับยิงพื้นแต่ปืนผา
พวกวาโหมคงทนด้วยมนตรา ตีประดาเข้าไปได้ในปราการ
ท้าวโกสัยมังคลานราราช ไล่พิฆาตพวกพหลพลทหาร
ชักกระบี่ตีม้าอาชาชาญ ต้อนทหารกองแซงแกว่งสาตรา
ทั้งกองหลังมลายูธนูศิลป์ ปืนคาบหินเขนทองกองอาสา
ถือเสน่าหลาวโล่โตมรา เครี่องสาตราถ้วนทั่วทุกตัวคน
เข้ารับรองป้องกันกระชั้นชิด สำแดงฤทธิ์พุ่งสาตราดั่งห่าฝน
ตะลุมบอนต้อนขับถึงอับจน แต่พวกพลข้างฝรั่งไม่ตั้งกาย
ดีแต่รบห่างห่างทางปืนใหญ่ แม้นเข้าใกล้เต็มทีต้องหนีหาย
จะยิงปืนไม่ถนัดกระจัดกระจาย พลนิกายแตกยับถอยทัพมา
บ้างแตกกลาดดาษดาถูกอาวุธ ที่สิ้นสุดดับชีวังถึงสังขาร์
ทั้งเจ็ดทัพคับคั่งประดังมา เข้าพาราด่านได้ดั่งใจปอง
พระมังคลาพาพหลพลทหาร ออกนอกด่านไปกับเมียเสียข้าวของ
แตกตะเพิ่นเยินยับทุกทัพกอง เห็นเป็นรองถอยไปไกลทะเล
พวกกำปั่นเทวสินธุ์นรินทร์รัตน์ จึงให้จัดเรือกำปั่นออกหันเห
แล่นเข้าไปชายหาดคาดคะเน คอยเอาเภตราประทับจะรับพล ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลาเจ้าฝาหรั่ง ถอยมาตั้งชายทะเลระเหระหน
กับท่านท้าวโกสัยแลไพร่พล คิดผ่อนปรนที่จะกลับกองทัพไป ฯ
จะกล่าวถึงสังฆราชพระบาทหลวง แกนั่งง่วงอยู่ท้ายเรือเหลือวิสัย
ทั้งหิวหอบบอบช้ำระกำใจ พอคลื่นใหญ่ค่อยสงบกระทบเรือ
คลานออกมาจากห้องเดินซ่องแซ่ง สิ้นเรี่ยวแรงยืนหันให้ฟั่นเฝือ
ร้องเรียกคนพลไพร่ที่ในเรือ ให้ขนเสื้อขนผ้าออกมากอง
จะเผาไฟเสียให้สิ้นมลทินโทษ เพราะพระโกรธพวกเราจึ่งเศร้าหมอง
บันดาลให้มืดมัวขนหัวพอง จำจะต้องเผาไฟให้ไหม้โชน
จึ่งจะสิ้นเคราะห์กรรมเหมือนคำกล่าว อันเรื่องราวเช่นเขาว่าตำราโหร
เอาผ้าผ่อนเผาไฟให้ไหม้โชน แล้วหยิบโยนเสียในน้ำดั่งตำรา
กูเห็นจะบางเบาบรรเทาโทษ พระคงโปรดพวกเราเอาเถิดหวา
แม้นกลับไปได้ถึงฝั่งเกาะลังกา ทั้งเสื้อผ้าถมไปคงได้การ ฯ
ฝ่ายล้าต้าต้นหนคนทั้งนั้น จึ่งว่าท่านสนทนาดั่งว่าขาน
ข้าพเจ้าคนจนเหลือทนทาน หนาวสะท้านยังไม่คลายวายอาวรณ์
เมื่อเกณฑ์มาผ้าเสื้อใช่เหลือล้น จะได้ขนเผาไฟให้ไหม้หมอน
แม้นมิถึงลังกาเหมือนอาวรณ์ จะมินอนหนาวตายในทะเล
บาทหลวงโกรธโกรธาด่าโขมง อ้ายพวกโกงนี่กระไรพูดไพล่เผล
ไม่อยู่ในถ้อยคำทำเกเร พูดโว้เว้ขัดกูผู้เป็นนาย
แม้นมิถอดเสื้อผ้าออกมาเผา พระเป็นเจ้าท่านจะริบมึงฉิบหาย
เหมือนเราว่าจะสะเดาะให้เคราะห์คลาย ตามอุบายมีไว้ในตำรา
พวกต้นหนคนเหล่านั้นหันมาถาม ว่าเคราะห์นามใครลำคุณเจ้าขา
กระผมเป็นพลไพร่เขาใช้มา อันเสื้อผ้าของท่านเล่าเผาเหมือนกัน
หรืออย่างไรโปรดให้ข้าแจ้งก่อน ที่ทุกข์ร้อนโดยจริงทุกสิ่งสรรพ์
บาทหลวงโกรธโกรธาตาเป็นมัน แกดุดันด่าเปรี้ยงขึ้นเสียงอึง
กูจะเผาทำไมใช่ธุระ กูเป็นพระเป็นครูกูรู้ถึง
จะดับทุกข์ให้สะดวกที่พวกมึง จึ่งรำพึงโดยฉบับตำหรับตำรา ฯ
ฝ่ายล้าต้าต้นหนคนทั้งนั้น จึงว่าท่านจะมาสั่งยังกังขา
จะให้เผาเสื้อไพร่ที่ใส่มา แต่บรรดาคนทั้งหลายเขาไม่ยอม
ถึงจะตายไปก็ตามเมื่อยามเข็ญ จะยากเย็นมิได้กลัวจะคั่วหลอม
สะเดาะเคราะห์เช่นนี้ข้ามิยอม จะรอมชอมเผาจี่เช่นชีเปลือย
กลัวเปลี่ยวดำจับตายวายชีวิต คุณช่างคิดให้ลำบากยากใจเหือย
แม้นมิสมว่าไว้เช่นไก่เดือย มิขันเจื้อยอยู่เปล่าเปล่าหรือเจ้าคุณ ฯ
บาทหลวงโกรธเต็มประดาแกด่าโผง อ้ายพวกโกงขาดเหลือไม่เกื้อหนุน
กูคิดซึ่งการดีจะมีคุณ เดชะบุญจะได้ไปเหมือนใจจง
อันตัวกูผู้แม่ทัพบังคับขาด ใครองอาจจะกระจุยเป็นผุยผง
เอากฎหมายใส่บทถึงปลดปลง กูจะลงโทษมึงให้ถึงตาย ฯ
ฝ่ายล้าต้าต้นหนพลทหาร จึงว่าขานโดยคดีไม่หนีหาย
อาญาศึกย่อมรู้เป็นผู้ชาย แต่กฎหมายบทนี้ยังมิเคย
ครูที่ไหนที่จะให้เอาเสื้อเผา ผิดสำเนาผู้มีบุญเจ้าคุณเอ๋ย
อาญาทัพอย่างไรยังไม่เคย ผิดก็เลยกฎหมายถึงวายปราณ ฯ
บาทหลวงแค้นเต็มประดาเหมือนยาพิษ แต่จนจิตร้อนเริงดั่งเพลิงผลาญ
แม้นมังคลามาด้วยได้ช่วยการ จะล้างผลาญอ้ายเหล่านี้ที่ไม่กลัว
แล้วอดใจยับยั้งช่างมันก่อน พอหายร้อนกูจะมัดจับตัดหัว
ให้สมแค้นแน่นใจที่ไม่กลัว แกหมองมัวใจจิตคิดรำพึง
พอพบอ้ายมังคลาสานุศิษย์ จะจับผิดมันให้ได้เมื่อไปถึง
ปรึกษาโทษที่มันดื้อไม่อื้ออึง พอไปถึงกูจะทำให้หนำใจ
ครั้นจะขืนแข็งขันมันก็มาก แล้วก็ยากที่จะคิดผิดวิสัย
เพราะกูเป็นแต่คนเดียวเปล่าเปลี่ยวใจ ด้วยมิใช่ถิ่นฐานในบ้านเมือง
จำจะต้องชวนชี้เอาดีต่อ แล้วจึงก่อไปข้างหน้าให้ตาเหลือง
คงจะคิดตอบแทนที่แค้นเคือง ยกเอาเรื่องอาญาศึกค่อยตรึกตรอง
พอจวนรุ่งสุริยาภาณุมาศ ที่อากาศค่อยสว่างกระจ่างหมอง
ลมค่อยเลิกไม่สู้แรงเห็นแสงทอง อาทิตย์ส่องในนภางค์เหมือนอย่างเย็น
พวกพหลพลไกรในกำปั่น ก็ชวนกันเซ็งแซ่เพราะแลเห็น
ค่อยสบายคลายคราวที่หนาวเย็น จึงค่อยเว้นวายวิตกในอกใจ ฯ
บาทหลวงค่อยอิ่มเอมเกษมสุข บรรเทาทุกข์นึกพะวงให้สงสัย
เอาแผนที่คลี่วางตรวจทางไป หลงมาไกลเต็มประดาสักห้าวัน
แกสั่งให้ไพร่พลคนทั้งหลาย ทั้งนายท้ายรีบร้อนเร่งผ่อนผัน
ให้ตั้งเข็มไว้ให้คงตรงตะวัน แม้นสุริย์ฉันฉายส่องท้องนภางค์
ให้ชักใบใส่รอกออกกำปั่น จงพร้อมกันเร่งรัดอย่าขัดขวาง
พอสุริเยนทร์เด่นดวงช่วงนภางค์ แจ่มกระจ่างทั่วชลาในสาคร
บาทหลวงค่อยบางเบาบรรเทาทุกข์ เกษมสุขภิญโญสโมสร
ได้ลมดีมีมาในสาคร ให้รีบร้อนชักใบในเภตรา
แล่นสลับคับคั่งตั้งแต่เช้า ได้ลมว่าวพัดผันต่างหรรษา
ต่างแล่นรายหมายจำเพาะเกาะลังกา บาทหลวงว่าแก่ทหารชาญณรงค์
นี่หากว่าพระเป็นเจ้าของเราช่วย จะไม่ม้วยมรณาพากันหลง
เพราะกูสวดอวยชัยให้พระองค์ จึ่งได้คงชีวามาด้วยกัน
บาทหลวงเฒ่าเข้าห้องนอนตรองตรึก จะทำศึกเอาให้ได้ไอศวรรย์
ผลาญอ้ายพวกปัจจามิตรมาติดพัน เอาให้มันย่อยยับอัปรา
แล้วลุกจากห้องหับจับเอากล้อง เขม้นมองดูพลันด้วยหรรษา
เห็นไรไรแถวละเมาะเกาะลังกา ให้ล้าต้าต้นหนคนในเรือ
เอาเข็มตั้งข้างอิสานต่อบูรพทิศ แล่นไปชิดคุ้งใหญ่ข้างฝ่ายเหนือ
แล้วดูลมติดใบข้างท้ายเรือ ไปข้างเหนือลมจัดถนัดใบ
พอจวนค่ำย่ำแสงพระสุริยง จะอัสดงลับเงาเขาไสว
กำปั่นแล่นตามเรียงเคียงกันไป เกือบจะใกล้ฟากฝั่งเกาะลังกา ฯ
บาทหลวงจับเอากล้องมองเขม้น พอแลเห็นเรือทอดจอดนักหนา
ให้รอรั้งฟังกระบวนจวนเวลา แม้นเสียท่าจะวิบัติกำจัดไกล
เห็นกำปั่นนั้นก็มากที่ปากน้ำ ทอดประจำรายเรียงเคียงไสว
เราหยุดยั้งฟังดูอยู่แต่ไกล ฉวยเข้าไปปัวเปียจะเสียเชิง
ฉวยมันบุกรุกรบหลบไม่ได้ จะแตกไปร้างเริศเตลิดเหลิง
เข้าแอบเกาะฟังดูคงรู้เชิง จะแล่นเหลิงเข้าไปใกล้ถ้าไม่ดี
พวกต้นหนคนประจำเรือกำปั่น ให้แล่นหันเข้าไปทางหว่างวิถี
เห็นเกาะขวางกลางวนชลธี ก็แล่นรี่เข้าจอดทอดเภตรา
ทั้งเรือรบเรือไล่เข้าไปแอบ ที่ช่องแคบชายกระสินธุ์บังหินผา
บาทหลวงให้พวกพหลพลเภตรา ถือปืนผาคอยระวังทั้งนั่งยาม
ผลัดกันนั่งผลัดกันนอนได้ผ่อนพัก หยุดสำนักเข้าไปทอดจอดออกหลาม
พอเดือนแจ้งแสงดาวขึ้นวาววาม แสงอร่ามจับละเมาะตามเกาะเกียน
บาทหลวงออกนอกห้องมองเขม้น เห็นเมฆเด่นสีขาวราวกับเขียน
เป็นรูปสัตว์มัจฉาปลาตะเพียน ฉวัดเฉวียนบนอากาศดาษดา
ขึ้นลอยเด่นเห็นข้างบูรพทิศ เป็นนิมิตที่ในทางกลางเวหา
แกเปิดแผนที่ดูรู้ตำรา อันเมฆคือนิมิตพิสดาร
เขาทำนายทายว่าประจามิตร ที่ในทิศบูรพาทิศาศาน
จะกล้าแข็งแรงฤทธิ์คิดรำคาญ เมฆบันดาลบนนภางค์กลางโพยม
พิเคราะห์ดูในตำราว่าข้าศึก จะหาญฮึกแรงนักเข้าหักโหม
จำจะคิดคลึงเคล้าค่อยเล้าโลม แม้นรุกโรมจะได้รับกองทัพชัย
แกตรองตรึกนึกจะแก้ค่อยแปรผัน ที่ในชั้นเชิงตรองให้ผ่องใส
คงจะคิดผ่อนปรนให้พ้นภัย ตามที่ในกลศึกค่อยตรึกตรอง
ไม่หลับนอนร้อนใจจนไก่ขัน คิดผ่อนผันจะแก้กลที่หม่นหมอง
ดูตำนานการศึกนั่งตรึกตรอง คีตหาช่องในตำหรับไม่หลับนอน
จนเกือบรุ่งรางรางน้ำค้างหยัด พระพายพัดโรยรินกลิ่นเกสร
บุปผาสดรสจรุงฟุ้งขจร บนสิงขรกลางวนชลธาร
ฝูงวิหคนกร้องก้องสนั่น ไก่กระชั้นขันเอกวิเวกหวาน
โกกิลากาสักบนคัคนานต์ เสียงประสานกึกก้องท้องชลา
ทั้งเหมหงส์ส่งเสียงสำเนียงแจ้ว ดุเหว่าแว่วร่ำร้องก้องเวหา
ภุมรินบินเคล้าเฝ้าผกา พระสุริยาไขสีรวีวรรณ
กระจ่างแจ้งแสงทองส่องอากาศ ภาณุมาศลอยสว่างทางสวรรค์
พวกพหลคนตื่นฟื้นขึ้นพลัน ก็ชวนกันหุงหาข้าวปลากิน
บ้างขึ้นเกาะเสาะหาผลาผล ที่ลางคนลงท่าชลาสินธุ์
จับปูหอยมัจฉาในวาริน ขึ้นมากินตามประสงค์จำนงปอง ฯ
ฝ่ายฝรั่งสังฆราชชาติอังกฤษ แกนั่งคิดหมกมุ่นให้ขุ่นหมอง
ลุกออกจากท้ายบาหลีให้ตีกลอง โดยทำนองคนประจำทุกลำเรือ
แล้วเรียกหานายกองรองฝรั่ง เข้ามาสั่งเองจงไปข้างฝ่ายเหนือ
ไปสืบข่าวให้ได้ความดูตามเรือ เห็นล้นเหลือแต่กำปั่นสักพันลำ
เองจะไปให้เขาเห็นเป็นลูกค้า ไปพูดจาลวงล่อเอาข้อขำ
ให้จงได้ในประสงค์แล้วจงจำ เอาข้อคำนั้นมาแจ้งอย่าแพร่งพราย
จงรีบรัดจัดแจงแปลงเป็นแขก ให้มันแปลกเหมือนกับมาเที่ยวค้าขาย
เอาให้ได้เหตุผลกลอุบาย ฟังแยบคายเร่งไปให้ได้การ
กูจะคอยอยู่ที่นี่เห็นลี้ลับ จงกำชับพวกเราเหล่าทหาร
แกสั่งเสร็จโดยพลันมิทันนาน พวกทหารถอนสมอขันช่อใบ
ออกกำปั่นแล่นมาจากหน้าเกาะ ข้ามละเมาะล่องตามสายน้ำไหล
เห็นกำปั่นทอดเคียงเรียงแต่ไกล จึงเข้าไปส่งภาษามลายู ฯ
ฝ่ายพวกท้าวรายาชวาแขก เห็นเรือแปลกพูดเพราะเสนาะหู
จึ่งปราศรัยไต่ถามพวกล่ามดู ว่าท่านผู้นายกำปั่นจะสัญจร
ไปเมืองไหนบอกให้เราแจ้งเหตุ อยู่ประเทศทิศใดใกล้สิงขร
หรือมาเที่ยวในทะเลพเนจร หรือการร้อนจะไปหนตำบลใด ฯ
ฝ่ายฝรั่งแปลงกายเป็นชายแขก เห็นพูดแปลกกิริยาอัชฌาสัย
จึงสั่งพวกล้าต้าให้ซาใบ แอบเข้าไปทอดเคียงพอเรียงลำ
พวกชวาปราศรัยแล้วไต่ถาม จึ่งแจ้งความว่าจะไปเมืองไหหลำ
เห็นท่านทอดจอดรายอยู่หลายลำ แต่ล้วนกำปั่นรบสมทบกัน
จะมาตีลังกาอาณาเขต หรือมีเหตุสิ่งไรในไอศวรรย์
ข้าพเจ้าขอถามเนื้อความพลัน เราเป็นพรรค์ลูกค้าเที่ยวหากิน ฯ
ประเทศใดเป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ก็ผันผ่อนเที่ยวไปดั่งใจถวิล
ไปค้าขายจ่ายแจกเที่ยวแลกกิน ตามแถวถิ่นที่ประสงค์ในคงคา ฯ
ฝ่ายพวกแขกเมืองชวาอาณาเขต จึ่งเล่าเหตุให้ฟังที่กังขา
อันกำปั่นท่านท้าวเจ้าชวา เสด็จมากับหลานผ่านบุรินทร์
จากประเทศเขตพาราเมืองกาหวี กษัตริย์ศรีทรงพระนามเทวสินธุ์
พระอนุชาที่สองครองบุรินทร์ เทพจินดารัตน์กษัตรา
องค์ที่สามราเมศเกศมงกุฎ กษัตริย์สุดเรืองฤทธิ์ทุกทิศา
กับไทท้าวเจ้าประเทศเขตชวา ท้าวเธอพาพระเจ้าหลานในว่านเครือ
มาตามองค์มังคลาเจ้าฝาหรั่ง ไปเที่ยวทั้งปากใต้ทั้งฝ่ายเหนือ
พอมาพบรบรันกันเป็นเบือ จึ่งรอเรือคอยท่าในสาคร
แม้นข้าศึกใดมาจากท่าน้ำ ให้ประจำชายตลิ่งริมสิงขร
สั่งให้คอยป้องกันหน้าสันดอน จะคอยต้อนรบรับกองทัพไทย
พวกเรือใช้ได้ความตามประสงค์ สมจำนงยินดีจะมีไหน
จึ่งเสแสร้งแกล้งว่าขอลาไป อยู่ไม่ได้รบพุ่งกันรุงรัง
ข้าพเจ้าเล่าก็เป็นแต่ลูกค้า เกิดรบราพวกน้อยต้องถอยหลัง
ขอลาท่านไปให้พ้นจากวนวัง แล้วถอยหลังเรือออกนอกสันดอน
พวกชวาว่าไปเสียให้ลับ จงรีบกลับไปแอบอิงริมสิงขร
แล้วข้ามไปเสียให้ไกลเขตนคร เขาราญรอนรบกันจะบรรลัย
อันเรือเราเล่าก็เล็กเหมือนเด็กน้อย กระจ้อยร่อยรีบไปหาที่อาศัย
ก็พากันรีบกลับไปฉับไว แล้วใช้ใบแล่นมาจากท่าพลัน
ถึงละเมาะเกาะขวางหนทางแอบ เข้าช่องแคบปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
บาทหลวงเห็นเภตรากลับมาพลัน แกลุกหันออกมานั่งจะฟังความ ฯ
ฝ่ายคนใช้ขึ้นไปแจ้งแถลงเล่า ตามเรื่องราวที่ได้ไปสืบไต่ถาม
บาทหลวงได้รู้แจ้งแสดงความ ก็สมตามคิดไว้เห็นได้การ
แล้วอ้ายแขกพ่อตามันมาด้วย จะได้ช่วยการศึกให้ฮึกหาญ
แล้วสั่งให้ต้นหนพวกคนงาน ให้ตั้งกว้านถอนสมอขันช่อใบ
ออกกำปั่นแต่บรรดาโยธาทัพ ออกคั่งคับตามกันเสียงหวั่นไหว
พอลมคล่องต้องสายระบายใบ ก็แล่นไปจากเกาะจำเพาะทาง
ข้างสมุทรรุดผ่านชลาสินธุ์ ลมก็กินใบจัดไม่ขัดขวาง
พอวันครึ่งถึงเขตประเทศทาง ถนนขวางชายฝั่งเกาะลังกา
เห็นกำปั่นจอดรายชายสมุทร แกให้หยุดชักธงส่งภาษา
ว่ามาดีด้วยกันอย่าฉันทา เรือชวาชักรับคำนับกัน ฯ
บาทหลวงยิ้มอิ่มเอมเปรมในจิต ว่ากูคิดครั้งนี้ดีขยัน
จะได้ช่วยรุกรบสมทบกัน เอาให้มันลือกูผู้อาจารย์
ขอเดชะพระเยซูมาชูช่วย ให้รื่นรวยในสมบัติพัสถาน
พอเรือใกล้ถึงกันมิทันนาน พวกทหารเทวสินธุ์นรินทร
จึ่งร้องว่าเรือใครที่ไหนเล่า อย่าเคียงเข้าชายตลิ่งริมสิงขร
จงหยุดยั้งฟังเราว่าอย่าอาวรณ์ คิดผันผ่อนหลีกไปให้ไกลกัน
บาทหลวงฟังร้องว่าใช่ข้าศึก จงตรองตรึกบอกนายให้ผายผัน
อันเรือกูผู้เป็นพระมาปะกัน อย่าดุดันดอกไม่ใช่พวกไพรี
คือองค์พระสังฆราชผู้ปราดเปรื่อง ได้แจ้งเรื่องมรรคาเกาะกาหวี
ตั้งแต่กูจากมาสิบห้าปี ก็ยินดีจะได้พบประสบกัน ฯ
พวกชวามลายูครั้นรู้จัก มาถามทักเชิญให้แกผายผัน
บ้างเข้าไปทูลองค์พระทรงธรรม์ ว่าตัวท่านบาทหลวงแกล่วงมา
ให้กราบทูลมุลิกาฝ่าพระบาท พระหน่อนาถทรงยศโอรสา
สามพระองค์พงศ์กษัตริย์ขัตติยา กับท้าวชวาอิ่มเอมเกษมทรวง
เสด็จออกจากแท่นระบายท้ายบาหลี ด้วยยินดีจะได้ปะพระบาทหลวง
จึงตรัสกับพวกพหลคนทั้งปวง เอาเรือช่วงไปรับมาเภตราเรา
พวกเรือใช้ไปรับสังฆราช พอภาณุมาศเย็นพลับลงลับเขา
บาทหลวงสั่งแต่บรรดาโยธาเรา ให้อยู่เฝ้าคอยประจำทุกลำเรือ
กูจะไปกับเขาหาท้าวแขก เอาเรือแยกถอยไปไว้ข้างฝ่ายเหนือ
แกสั่งเสร็จรีบตรงไปลงเรือ แล่นไปเหนือน้ำพลันด้วยทันที
ถึงประทับเข้าที่ลำกำปั่นใหญ่ ฝ่ายท้าวไทรายาชวาฉวี
กับสามองค์พงศ์กษัตริย์สวัสดี ก็เปรมปรีดิ์มาคำนับรับขึ้นไป
เชิญให้นั่งยังที่เก้าอี้อาสน์ สังฆราชโอภาพลางปราศรัย
อ้ายเหล่านี้รูปร่างช่างกระไร ทั้งโตใหญ่รุ่นแรกจนแปลกตา
ช่างเหมือนพ่อหนออ้ายหนูกูดูคล้าย ประพิมพ์ประพายรูปจริตไม่ผิดหวา
ทั้งเนื้อตัวหัวหูดูนัยน์ตา เหมือนมังคลาจิ้มลิ้มดั่งพิมพ์เดียว
แล้วไต่ถามท้าวรายาชวาแขก เมื่อเริ่มแรกมากี่ลำจากน้ำเขียว
ค่อยมีสุขทุกสิ่งจริงจริงเจียว หรือเปล่าเปลี่ยววิญญาณ์เอกากาย
ท้าวชวาว่าเมื่อมาจากถิ่นฐาน ก็สำราญโดยนิยมพอสมหมาย
ทั้งทุกข์โศกโรคภัยไม่ใกล้กราย มาสบายมีลาภกำราบไทย
ปะปีศาจท้าวละมานนั้นหาญฮึก ทำพิลึกโกลาสุธาไหว
แต่งเครื่องเซ่นตามระบอบที่ชอบใจ มันบอกให้จินดาค่าบุรินทร์
ให้พวกเราไปเจาะจำเพาะหลุด เกาะก็ทรุดไหวขย้อนทุกก้อนหิน
ถึงมืดมัวทั่วจังหวัดปัถพิน ก็เห็นสิ้นใสสว่างดั่งกลางวัน
คุ้มศัตรูหมู่สัตว์ไม่ทำร้าย แสนสบายปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
แล้วจึ่งหยิบจินดาออกมาพลัน ส่งให้ท่านสังฆราชฉลาดดู ฯ
บาทหลวงเฒ่าเจ้าเล่ห์อยากจะได้ จึ่งปราศรัยวิงวอนให้อ่อนหู
เองเอาไว้ไม่ดีมีศัตรู เอาให้กูเก็บไว้จึงได้การ
อยู่กับเองไม่ดีจะมีโทษ เสียประโยชน์มากมายหลายสถาน
แต่ของเกิดในสิงหลไม่ทนทาน ยังเกิดการให้วิบัติกำจัดไกล
ตกไปอยู่พาราการะเวก เป็นของเอกแดงก่ำทั้งน้ำใส
ยังมีผู้รู้หลักลักเอาไป จนต้องให้พ่อมึงคิดไปติดตาม
จนเกิดรบเกิดพุ่งกันยุ่งยิ่ง เพราะของสิ่งนี้มันยากเป็นขวากหนาม
จงให้กูเก็บไว้เถิดไม่เกิดความ จึ่งต้องตามเยี่ยงอย่างทางบุราณ ฯ
ฝ่ายเทวสินธุ์ยินคำที่ร่ำกล่าว ปรึกษาท้าวรายาเหมือนว่าขาน
บาทหลวงพูดเพทุบายหลายประการ จะคิดอ่านเอามาครองเป็นของตัว
แล้วจึ่งว่าฮ้าเฮ้ยออท้าวแขก เป็นของแปลกมึงจะใส่ไว้ในหัว
แม้นมีทรัพย์รับรองก็หมองมัว จะดีชั่วยังไม่แจ้งแห่งตระกูล
จำจะต้องลองดูเมื่อสู้ศึก แม้นสมนึกก็จะได้ทั้งไอศูรย์
จึงเสแสรังแกล้งกล่าวเป็นเค้ามูล ให้เพิ่มพูนทางอุบายให้ตายใจ
แล้วจึ่งว่าฮ้าเฮ้ยเทวสินธุ์ หน่อนรินทร์มังคลาอัชฌาสัย
เองจงแต่งหนังสือให้ถือไป บอกกับอ้ายมังคลาอย่าช้าที
ว่าตัวกูผู้เป็นพระสังฆราช ให้วิวาทรบพุ่งชาวกรุงศรี
ก็กลับมาถึงพลันด้วยทันที พร้อมกันที่ฝั่งชลามาประชุม
จะคิดอ่านการรบสมทบทัพ มาตั้งรับตามทำนองคิดซ่องสุม
ดึกสงัดจะเข้าไปในชุมนุม ได้ประชุมคิดอ่านการสงคราม
สามกษัตริย์ให้เสมียนเขียนอักษร คำสุนทรเข้าประมูลให้ทูลถาม
ครั้นเสร็จสรรพส่งให้ไปเป็นใจความ สั่งให้ล่ามรีบไปดั่งใจปอง
ครั้นถึงองค์มังคลานราราช บังคมบาทแล้วประมูลทูลฉลอง
ถวายสารโดยกิจดั่งจิตปอง พระรับรองทรงอ่านสารแสดง ฯ
หนังสือพระเทวสินธุ์นรินทร์ราช บังคมบาทขอประมูลทูลแถลง
ให้ทราบซึ่งข้อคดีที่ชี้แจง ดั่งแสดงโดยฉบับมากราบทูล
ว่าสังฆราชแม่ทัพกลับมาแล้ว จงผ่องแผ้วตรึกไตรเอาไอศูรย์
จะพากันขึ้นไปเฝ้าแจ้งเค้ามูล เหมือนอย่างทูลจะโปรดปรานสถานใด ฯ
พอจบสารพระจึ่งว่ากับข้าเฝ้า ท่านจงเอาราชสารไปขานไข
แก่บุตราอาจารย์อันชาญชัย เราจะไปเภตราปรึกษาการ
ดึกสงัดจัดเรือเข้ามารับ แล้วจะกลับคืนมาเหมือนว่าขาน
เสนารับกลับไปมิได้นาน เข้าแจ้งการกับท่านครูให้รู้ความ
บาทหลวงว่ากูวิตกจำปกปิด จะได้คิดรบรับทัพสยาม
แกสั่งให้ไปคอยแต่สองยาม จงปราบปรามข้าไทยอย่าให้อึง ฯ
ฝ่ายองค์พระมังคลานราราช คะเนคาดเภตราคงมาถึง
จึ่งจัดแจงแต่งองค์ทรงรำพึง ไม่อื้ออึงออกจากค่ายชายทะเล
จึ่งเชิญท้าวโกสัยให้ไปด้วย จะได้ช่วยผ่อนผันคิดหันเห
ทั้งสององค์ลงไปชายทะเล พอเห็นเภตราทอดมาจอดคอย
พระเยื้องย่างพลางเสด็จลงเรือช่วง ให้รีบล่วงเร็วไวคนใช้สอย
ตีกรรเชียงลงให้หนักครูจักคอย ก็ล่องลอยถึงกำปั่นมิทันนาน
บาทหลวงเดินมารับจับพระหัตถ์ หน่อกษัตริย์คำนับรับประสาน
มาพร้อมพรั่งทั้งสามพระกุมาร ท่านอาจารย์สองท้าวเจ้าพ่อตา
ต่างคำนับนอบน้อมหร้อมสะพรั่ง ยกโต๊ะตั้งเลี้ยงกันต่างหรรษา
ครั้นสรรพเสร็จเจ็ดคนสนทนา ต่างปรึกษาที่ในการจะราญรอน ฯ
บาทหลวงว่าฮ้าเฮ้ยทั้งสองท้าว เองก็เจ้าจักรพาลชาญสมร
จะมาช่วยเขยขวัญคิดราญรอน ตีนครลังกาพาราคืน
เองคิดเห็นเปนไฉนอย่างไรมั่ง จะขอฟังลิ้นลมไม่ข่มขืน
ดูปัญญาว่าให้ฟังใครยั่งยืน เอาเป็นพื้นแบบฉบับตำหรับครู
แน่ออเจ้าท้าวรายาเป็นผู้ใหญ่ จงตรองไปให้มันสิ้นเหมือนดินหู
กลศึกมากมายหลายประตู เองก็รู้สารพัดได้หัดมา
จะเห็นช่องเห็นคูประตูไหน จงว่าไปเองอย่านิ่งจริงจริงหวา
จะคิดเห็นเป็นอย่างไรใจของตา ตามปัญญาตื้นลึกช่วยตรึกตรอง
ท้าวรายาว่าเจ้าคุณสิเป็นใหญ่ ตามแต่ใช้ฉันเหมือนศิษย์สนิทสนอง
ไม่ขัดเคืองคุณบังคับจะรับรอง ตามทำนองมิได้ขัดอัธยา
บาทหลวงฟังสังรเสริญเจริญยศ จะปรากฏทั่วไปในทิศา
มิเสียทีที่เองเป็นพ่อตา ทั้งพูดจาพอฟังเหมือนอย่างใจ
แกจดหมายถ้อยคำเป็นความชอบ ตามระบอบที่แสดงแถลงไข
ได้เห็นกันยามนี้กูดีใจ ออโกสัยนี้หนอก็พ่อตา
อันการศึกครั้งนี้ก็ที่สุด จะช่วยบุตรเขยได้อย่างไรหวา
เองจะคิดผ่อนผันด้วยปัญญา จะตรึกตราเป็นไฉนจึ่งได้การ ฯ
ท้าวโกสัยสุริย์วงศ์ดำรงยศ น้อมประณตสังฆราชด้วยอาจหาญ
ว่าข้าแต่บาทบงสุ์องค์อาจารย์ จะให้สารไปให้ทั่วทุกตัวคน
แต่บรรดาที่สมัครเพื่อนรักใคร่ จะบอกให้มาประจบรบสิงหล
อีกหัวเมืองน้อยใหญ่และไพร่พล ช่วยประจญรบรับกองทัพไทย ฯ
บาทหลวงยิ้มอิ่มเอมเกษมสันต์ เออเช่นนั้นดีเหลือนับเนื้อไข
มิเสียทีดีแล้วหวาว่าไปไย กูชอบใจที่มึงว่าก็น่าฟัง
เขาย่อมว่าเห็นกันเมื่อยามยาก จะฝังฝากรักใคร่กันภายหลัง
สำเร็จศึกได้ลังกาเหมือนวาจัง กูจะตั้งศาสนาให้ถาวร
แล้วว่ากับมังคลาสานุศิษย์ ช่วยกันคิดตั้งค่ายชายสิงขร
ข้างแถบเขาเจ้าประจันที่นั้นดอน แล้วสิงขรล้อมรอบเป็นขอบคัน
เมื่อครั้งโน้นแตกเขาเพราะเป่าปี่ จึงเสียทัพแตกยับทั้งทัพขัน
เพราะผู้คนหลับใหลไปด้วยกัน ไม่เป็นอันรบพุ่งจนรุ่งราง
แต่ครั้งนี้ที่นั้นกูมั่นหมาย เห็นสบายสารพัดไม่ขัดขวาง
แล้วข้าวปลาสาลีในที่ทาง ก็กว้างขวางก่อนเก่าราวกับทำ
แม้นจะออกไปข้างขวาถึงหน้าเกาะ ทางจำเพาะตรงไปเมืองไหหลำ
ที่ท่าทอดจอดกำปั่นกว่าพันลำ เราคิดทำเอาให้ได้ตั้งค่ายคู
ไว้รับรองป้องกันที่ปากช่อง ไม่พักต้องซื้อหาทั้งปลาหมู
หอหากินได้สบายหลายประตู แต่เช้าตรู่รีบเข้าไปเห็นได้การ
คิดรวมรอมพร้อมเสร็จพอเจ็ดทุ่ม ให้ประชุมไพร่นายฝ่ายทหาร
จะรีบยกขึ้นไปให้ได้การ ชิงเอาด่านท้ายเขาเจ้าประจัน
หอสามยามรีบตามให้ถึงฝั่ง ไปพร้อมทั้งพวกพหลพลขันธ์
ทุกหมู่หมวดตรวจไพร่ไปให้ทัน ตามกูบัญชาสั่งอย่างคดี
แม้นกองไหนไม่ทันอย่างบังคับ ผู้ตรวจจับขังไว้อย่าให้หนี
เอาตัวส่งไปพลันด้วยทันที แทงบาญชีบอกขาดราชการ ฯ
ฝ่ายท่านท้าวอิศโรเมืองโกสัย จึงจัดให้พวกพหลพลทหาร
เอาเรือไปห้าลำประจำการ แล้วเขียนสารส่งให้เร่งไปมา
บอกให้ทั่วทุกทิศมิตรสหาย เชิญผันผายการด่วนจวนนักหนา
ให้เร่งรีบยกพลพหลมา ที่ลังกาช่วยศึกอย่างตรึกตรอง
พอเช้าตรู่รีบไปอย่าได้หยุด จงเร่งรุดไปให้ทันผันผยอง
เป็นการด่วนเร่งไปดั่งใจปอง ขุนนางรองลงไปเห็นนายเรือ
บาทหลวงจึ่งชวนกษัตริย์ว่าบัดนี้ ฤกษ์ก็ดีลมส่งตรงไปเหนือ
เร่งขันช่อชักใบที่ในเรือ แล่นไปเหนือน้ำมาถึงท่าพลัน
พร้อมพหลพลถ้วนกระบวนทัพ ขึ้นไปยับยั้งอยู่ก่อนค่อยผ่อนผัน
จะถอยทัพกลับไปเขาเจ้าประจัน อย่าให้ทันรุ่งรางสว่างตา
แกชวนพระมังคลานราราช กับสามนาถหน่อไทไวไวหวา
ทั่งสองท้าวเจ้าประเทศเขตชวา ให้ไคลคลารีบเดินดำเนินพล ฯ
พระมังคลาพามิ่งมเหสี แล้วจรลีขึ้นรถาพาพหล
กับสามหน่อนฤเบศเกศสกล ทรงม้าต้นตามกันเป็นหลั่นไป
บาทหลวงขึ้นรถฝรั่งไปข้างหน้า ท้าวรายาอิศโรท้าวโกสัย
ทั้งสององค์ทรงรถาเร่งคลาไคล อาชาไนยชักรถบทจร
จันทร์กระจ่างกลางเวหาเวลาดึก แลพิลึกแสงระยับจับสิงขร
น้ำค้างพรมลมระบายกระจายจร หอมเกสรเสาวคนธ์ริมหนทาง
ดอกคัดเค้าสายหยุดพุทธชาติ ระดาดาษราวกับไม้ในกระถาง
พิกุลแก้วแถวทับทิมริมหนทาง ต้นสล้างดอกผลหล่นกระจาย
กรรณิการ์กาหลงประยงค์แย้ม มะสังแซมโศกพะยอมหอมไม่หาย
กระทุ่มกระถินกลิ่นเกสรขจรจาย ประยงค์รายช่อระย้าบนหน้าเนิน
กระต่ายกระเต็นเล่นโลดกระโดดโผน บ้างวิ่งโจนตามลำเนาภูเขาเขิน
เสือคะนองร้องร้ายริมชายเนิน กระทิงเดินหากินในถิ่นไพร
ดึกสงัดผีคะนองรองกระหึม เสียงพึมพำริมทางหว่างไศล
ทั้งโป่งป่ากู่ก้องคะนองใน ร่ำพิไรครึมครางพลางตะโกน
โขมดดงส่งเสียงสำเนียงแจ้ว วิเวกแว่ววิ่งเต้นบ้างเผ่นโผน
ที่เนื้อตัวหัวไหม้เป็นไฟโชน บ้างห้อยโหนกิ่งยางร้องครางครวญ
จังหรีดหริ่งกิ่งไทรเรไรร้อง เสียงแซ่ซ้องเย็นใจฤทัยหวน
ระหริ่งแรแม่ม่ายลองไนครวญ เวลาจวนแสงทองส่องเมฆา
กระเรียนร้องก้องดงพลางส่งเสียง มยูรเรียงขันก้องห้องเวหา
เสียงดุเหว่าเร้าเร่งพระสุริยา สกุณาร้องเรียกกันเพรียกรัง
ไก่กระชั้นขันเอกวิเวกแว่ว ดังปี่แก้วดนตรีดีดสีสังข์
เสียงหึ่งหึ่งผึ้งรวงเฝ้าหวงรัง เสนาะดังบินเคล้าเสาวคนธ์
ประจุสมัยเกือบจะใกล้อรุณรุ่ง น้ำค้างฟุ้งเปียกชุ่มทุกขุมขน
ถึงชะวากปากไพรทั้งไพร่พล พักพหลที่ในเขาลำเนาเนิน
พระจันทร์อับลับดวงล่วงลีลาศ ภาณุมาศส่องฟ้าเวหาเหิน
ไขแสงทองส่องสว่างกระจ่างเนิน วิหคเหินบินออกมานอกรัง
บ้างโผผินบินถลาไปหาเหยื่อ ทั้งนกเนื้อจากถิ่นถวิลหวัง
พักพหลพลนิกรอ่อนกำลัง ให้นอนนั่งกินอยู่ทุกผู้คน
แล้วให้ยกพลไพร่เข้าในเขา ตามลำเนาแถวทางมากลางหน
ถึงตึกตั้งหลังใหญ่มีไกกล มีถนนแถวทางกลางอรัญ
แต่คราวครั้งลังกาวัณฬาราช ล่วงลีลาศจากวังนรังสรรค์
มาตั้งวังอยู่ที่เขาเจ้าประจัน ถัดไปนั่นเขาพยนต์มีหนทาง
เมื่อคราวครั้งพระอภัยเอาไฟเผา พากันเข้าอยู่นี่คุ้มผีสาง
เขาเป่าปี่ไพร่พลตามหนทาง หลับอยู่กลางเขาเขินเนินคิรี
แต่แม่มึงถือตราพระราหู เข้าต่อสู้เขาไม่ได้ต้องไพล่หนี
จนไปได้อีรำภาสุลาลี กับทั้งอียุพาชาวป่าดง
พอได้กินดินถนันเพราะมันหนี ขึ้นพาชีด้นไปในไพรระหง
แกเล่าเรื่องมรรคาในป่าดง ให้พวกวงศ์รู้เรื่องเบื้องบุราณ ฯ
แล้วพาไปชมเขาลำเนาผา ล้วนศิลาต่างต่างอย่างประสาน
บ้างเงื้อมโงกโตรกตรอกเป็นซอกธาร ห้วยละหานเหวผาคูหาบรรพ์
ที่ซับซ้อนก้อนหินกระสินธุ์เซาะ สีจำเพาะเขียวแดงดั่งแกล้งสรรค์
เหมือนระบายหลายอย่างต่างต่างกัน เป็นหน้าบันเงื้อมผาศิลาแลง
มีหินย้อยห้อยระย้าดั่งอัจกลับ ที่ขาววับแลวามอร่ามแสง
พฤกษาชาติดาษดงประยงคุ์แดง ทั้งจิกแจงกร่างไกรไทรพะยอม
ประดู่ดอกออกระย้าผกามาศ มะตูมมะตาดเกดกระถิ่นส่งกลิ่นหอม
มะขวาดขวิดติดต้นล้วนผลงอม ทั้งกิ่งค้อมพอปลิดน่าติดใจ
ทั้งม่วงปรางรางสาดหล่นกลาดกลุ้ม กระทิงกระทุ่มกรวยกร่างต้นหางไหล
เสลาสล้างยางยูงพะยอมไพร แลไสวสูงสล้างนางตะเคียน
ระรื่นร่มลมเชยรำเพยพัด ปักษาสัตว์ต่างต่างเหมือนอย่างเขียน
กระสาจับกิ่งสนบินวนเวียน ฝูงกระเรียนจับรังร้องวังเวง
สาลิกาจับพลอดบนยอดแก้ว เสียงเจื้อยแจ้วฟังเพราะดูเหมาะเหมง
ฝูงโนรีจับพุมเรียงเสียงวังเวง ราวกับเพลงซอสีปี่ชวา
เค้าโมงเมียงจับมองบนกิ่งโมก ต้นอุโลกนกกะลางร้องครางหา
นกขมิ้นจับแมงเม่าเขาชวา ฝูงไก่ฟ้าจับแฟบแล้วแอบตัว
ชะนีน้อยห้อยโหนบนพฤกษา เห็นสุริยานึกสำเหนียกร้องเรียกผัว
เหนี่ยวกิ่งไม้ห้อยโหนแล้วโยนตัว เห็นคนกลัววิ่งวนเที่ยวซนซอน
ฝูงมฤคถึกเถื่อนวิ่งเกลื่อนกลุ้ม แอบสุมทุมวนวิ่งตามสิงขร
ทั้งเนื้อถึกมฤคาบนป่าดอน เที่ยวสัญจรหากินบนถิ่นไพร
ฝูงลิงค่างครางครึ้มกระหึ่มเสียง พยัคฆ์เมียงจับฟัดจนตัดษัย
ก็กินเล่นเป็นอาหารสำราญใจ อยู่ที่ในเขาเขินเนินอรัญ ฯ
บาทหลวงพาเที่ยวดูในคูหา แต่บรรดาไพร่นายต่างผายผัน
เข้าถ้ำเหวห้วยละหานสำราญครัน ที่น้ำดั้นขึ้นมากลางหว่างคิรี
กระแสสายปรายปรอยดั่งฝอยฝน ลมวังวนไหลไปในวิถี
ที่ปากปล่องช่องคูหาหน้าคีรี ศิลาสีต่างต่างเหมือนอย่างทำ
ที่เป็นพูดูย้อยห้อยระย้า ล้วนศิลาเหมือนระบายเป็นลายขำ
ที่สีเหลืองเรืองรองดั่งทองคำ ที่แดงก่ำเขียวม่วงดูร่วงราย
อันถ้ำเหวเปลวปล่องเป็นช่องเงื้อม บ้างลายเลื่อมต่างต่างสว่างฉาย
ครั้นต้องแสงสุริยาศิลาลาย ตูพรอยพรายพราวพร่างกระจ่างตา
ที่เชิงเขาข้าวสาลีก็มีมาก ตามชะวากริมทางที่ข้างผา
มีลำธารน้ำใสไหลลงมา ล้วนเต่าปลาปูหอยขึ้นลอยวน
กระจับจอกดอกเกลื่อนบัวเผื่อนผัน สัตตบรรณบัวแดงทุกแห่งหน
แพงพวยทอดยอดสล้างที่กลางวน กออุบลบานงามอร่ามเรือง
ที่ชายหาดดาษดาผกามาศ บุปผชาติบานงามอร่ามเหลือง
ต้นอังกาบกุหลาบเทศทั้งเกดเมือง อร่ามเรืองเกสรขจรจาย
ทั้งชงโคคัดเค้าดอกสาวหยุด ครั้นสายสุดหมดกลิ่นหอมสิ้นหาย
โยทะกากาหลงประยงคุ์ราย ขจรจายราวกับปรุงฟุ้งขจร
กรรณิการ์การะเกดหอมตลบ ละอองอบรสรินกลิ่นเกสร
สุราลัยไขช่ออรชร หอมขจรที่ในเขาลำเนาเนิน ฯ
บาทหลวงสั่งแต่บรรดาโยธาหาญ ให้เตรียมการตามลำเนาภูเขาเขิน
ตั้งค่ายคูปิดระหว่างหนทางเดิน ที่หน้าเนินตั้งหอรบประจบกัน
บาทหลวงเฒ่าเจ้าตำราขึ้นอาศัย บนตึกใหญ่วายร้อนคิดผ่อนผัน
กับมังคลาสานุศิษย์ที่ติดพัน อยู่ด้วยกันสามโอรสยศยง
กับสองท้าวพ่อตาที่มาด้วย เป็นผู้ช่วยตรองความตามประสงค์
คิดจะซ้อมพวกทหารชาญณรงค์ แล้วเขียนธงอาญาสิทธิ์ให้ปิดตรา
พระราหูคู่นครเหมือนก่อนเก่า ผิดพวกเราจับมัดตัดเกศา
ให้ตั้งค่ายรายเรียงเคียงกันมา ตามเชิงผาล้อมรอบขอบคิริน
บาทหลวงชมปัญญาว่าเจ้าแขก เองคิดแยกเหมือนอย่างจิตกูคิดถวิล
ช่วยตรองการผลาญศัตรูกู้แผ่นดิน ประเทศถิ่นสิงหลไม่พ้นมือ
มิเสียที่ดีแล้วหวาที่ตาคิด มันเหมาะจิตถูกตำหรับกูนับถือ
อันการงานสารพัดเร่งหัดปรือ กระนี้หรือน่าชมสมปรองดอง
ช่วยเจ็บร้อนกับลูกเขยไม่เลยละ จริงจริงวะขอบคุณการุญสนอง
แม้นเสร็จศึกนึกไว้ดั่งใจปอง จะฉลองคุณมึงให้ถึงดี
ทั้งลูกสาวชาวแม่จะแก้ไข กูจะให้เป็นพระมเหสี
ถึงแม้นอ้ายมังคลามิปรานี กูจะตีด้วยกระบองเหล็กสองตึง
อย่าปรารมภ์ไปเลยหวาอีตาเฒ่า แต่ลูกเราให้มันดีอย่าขี้หึง
เฮ้ยอ้ายท้าวเจ้าโกสัยใจของมึง จะคิดซึ่งการงานสถานใด
จะขอชมคมคายเป็นชายชาติ เปิดฉลาดออกมาแจ้งแถลงไข
กูจะขอชมปัญญาเร่งว่าไป ที่จะได้ช่วยเขยอย่าเฉยเชือน
เร่งคิดอ่านการศึกอย่านึกหมาย การอุบายตรองไปให้ได้เหมือน
เองก็เป็นพ่อแม่อย่างแชเชือน ได้เป็นเพื่อนคิดอ่านการสงคราม ฯ
ท้าวโกสัยได้ฟังสังฆราช แกเกรี้ยวกราดซักไซ้พิไรถาม
จึ่งตอบเรื่องราวไปเป็นใจความ แล้วว่าตามแต่ละท่านจะบัญชา
ให้ต่อสู้ผู้ใดมิได้คิด ถึงชีวิตชีวังจะสังขาร์
แต่ขอให้เที่ยงธรรม์ดั่งสัญญา ไม่พูดจากล่าวคำเป็นสำนวน
ข้าพเจ้าเล่าก็มาช่วยรบรับ ในการทัพการค่ายคิดไต่สวน
มิใช่จะกล่าวคำทำกระบวน ให้ไปชวนพวกมาช่วยราวี
แม้นพร้อมกันวันไรจะได้ยก ไปทัพบกทัพหน้าแม้นล่าหนี
ให้เจ้าคุณลงลงอาญาถึงฆ่าตี ตามแต่ที่สานุโทษจะโปรดปราน ฯ
บาทหลวงฟังยินดีเป็นที่ยิ่ง มันพูดจริงมั่นแม่นเป็นแก่นสาร
จึ่งว่าเอ็งกล่าวไว้เห็นได้การ ควรสมานรักกันจนวันตาย
มิเสียทีที่เป็นพ่อหวาออท้าว มึงว่ากล่าวท่วงทีดีใจหาย
จำจะคิดแยบยลกลอุบาย จะทำลายล้างทมิฬให้สิ้นปราณ ฯ
จะกล่าวถึงเรือใช้ที่ไปหา แต่บรรดาทุกเขตประเทศสถาน
กับเมืองขึ้นโกสัยอันชัยชาญ เอาเรื่องสารส่งไปให้แล้วไคลคลา
ที่ในเรื่อราชการเป็นการร้อน ทั่วนครแจ้งกิจทุกทิศา
เร่งจัดแจงกองทัพกับเภตรา ตามกันมาทุกนครไม่นอนใจ
เมืองวะหลำสำปาละตะนะตาหนา ยะระยะลาไกโรโพพิสัย
เมืองสวิตปัตหราสุราลัย โรมวิสัยบิตุเกดเจตพัง
แต่เมืองขึ้นน้อยน้อยสักร้อยเศษ ต่างประเทศนครินทร์เมืองจีนตั๋ง
เกณฑ์พหลพลมาดาประดัง แล่นสะพรั่งเภตราในสาคร ฯ
จะกล่าวฝ่ายในลังกาอาณาเขต ครั้นแจ้งเหตุว่าไปตั้งหว่างสิงขร
ในวงเขาเจ้าประจันใกล้สันดอน จะตีต้อนหักเอาเป็นเขาวง
แล้วจำเพาะเข้าไปได้เป็นช่อง จะขึ้นล่องเขานั้นชันระหง
แล้วก็เป็นคูรอบเป็นขอบวง จะขึ้นลงยากใจหลายประการ ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงภพ เธอปรารภปรึกษาบรรดาหลาน
จะกำจัดศัตรูพวกหมู่พาล ต้องคิดอ่านล่อลวงดูท่วงที
ใครจะเห็นเป็นอย่างไรไฉนมั่ง มันมาตั้งปิดทางหว่างวิถี
จะตัดรอนศึกใหญ่ฉันใดดี จึ่งจะมีชัยได้ดั่งใจปอง ฯ
สินสมุทรวุฒิไกรสงสัยนัก จึงถามซักพวกฝรั่งสิ้นทั้งผอง
แต่บรรดามาประมูลทูลละออง ว่าทางช่องเชิงเขาเจ้าประจัน
จำเพาะไปได้แต่เท่านั้นหรือ สิ้นฝีมือพลนิกรจะผ่อนผัน
หรือจะอ้อมไปในทางหว่างอรัญ หนทางนั้นสักกี่แห่งจงแจ้งความ ฯ
ฝ่ายฝรั่งทั้งสิ้นได้ยินตรัส แจ้งรหัสโดยยังรับสั่งถาม
จึ่งกราบทูลที่พระองค์ประสงค์ความ ครั้นเมื่อตามนางพระยาเธอคลาไคล
ทางเข้าออกนั้นมีอยู่สี่แห่ง มันจัดแจงปิดทางหว่างไคล
แล้วตั้งช่องกองตระเวนเกณฑ์กันไป เอาปืนใหญ่จุกช่องคอยป้องกัน
แล้วตั้งค่ายรายทางตามหว่างเขา จะคิดเข้ายากจริงทุกสิ่งสรรพ์
แม้นได้ไปบนทางกลางอรัญ คิดผ่อนผันข้ามเขาลำเนาเนิน
นั้นแหละจะเข้าได้ในจังหวัด ถ้าแม้นตัดลำเนาภูเขาเขิน
ให้ขาดสิ้นพังตลอดถึงยอดเนิน เป็นทางเดินเข้าไปเห็นได้การ ฯ
ป่างพระองค์ผู้ดำรงรมจักร ทั้งหลานรักมุลนายฝ่ายทหาร
พร้อมทั้งพวกโหราพฤฒาจารย์ ปรึกษาการข้างอุบายคิดถ่ายเท
แล้วถามท่านจักราพฤฒาเฒ่า ครั้งนี้เราใคร่ครวญจะหวนเห
สถานใดใจท่านครูดูคะเน จะถ่ายเทตรองการสถานใด ฯ
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์ฤทธิเวท จึ่งสังเกตโดยวิธีคัมภีร์ไสย
ทางทิศาปาโมกข์โลกนัย แล้วทูลไทเจ้าจังหวัดปัถพิน
พิเคราะห์ดูในตำรามหายุค จะรบรุกยังสมอารมณ์ถวิล
จำจะต้องทำวิชากู้ธานินทร์ ทางกสิณอาโปมโหฬาร
แล้วจึ่งสั่งพาราพวกวาโหม ขึ้นโพยมเมฆาเวหาหาญ
เอาแหลนหลาวง้าวหินบินทะยาน เข้าต่อต้านรุกรุดยุทธยา
แต่เดี๋ยวนี้จำเพาะพระเคราะห์ร้าย จะอุบายไม่สมมาดปรารถนา
ต่อข้างขึ้นเดินสี่ปีระกา ให้โหรามาประมวลใคร่ครวญดู ฯ
ป่างพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร ทั้งพระสุดสาครนึกอ่อนหู
จึ่งตรัสเรียกโหราบรรดาครู ให้มาดูทำนายร้ายแลดี
โหรารับขับไล่ในพระเคราะห์ เสาร์จำเพาะร่วมจักรราศี
ถึงจันเทาเข้าร้ายมาหลายปี ต่อเดือนสี่จึ่งจะคลายในตำรา
ทั้งราหูอยู่เมษเข้าทับลัคน์ โหราทักทายวันชันษา
ต่อพฤหัสถึงธนูดูตำรา พระศุกร์มาถึงลัคน์จึ่งจักคลาย
แล้วกราบทูลจอมวงศ์พงศ์กษัตริย์ ข้าคิดตัดรอนประมูลทูลถวาย
ตามตำราพยากรณ์แต่ก่อนทาย ต่อตกปลายมือดีจะมีชัย ฯ
เจ็ดกษัตริย์ฟังอรรถโหราแถลง ประจักษ์แจ้งมั่นคงไม่สงสัย
จึ่งตรัสสั่งเสวกาพวกข้าไท เราตรวจไตรเตรียมการจะราญรอน
แม้นมันยกไพร่พลพหลหาญ ออกต่อต้านชานชลาหน้าสิงขร
ดูกำลังโยธาพลากร จะราญรอนหักหาญเป็นมารยา
พระสั่งเสร็จแต่บรรดาโยธาทัพ จะตั้งรับดูฤทธิ์พวกมิจฉา
คอยป้องกันด่านทางข้างคงคา เรือไปมาคอยสกัดตัดลำเลียง ฯ
จะกล่าวฝ่ายสังฆราชพระบาทหลวง ลงนั่งง่วงอยู่ที่ท้ายชายเฉลียง
กับมังคลาสานุศิษย์นั่งคิดเคียง แล้วก็เรียงรายกันเป็นหลั่นไป
บาทหลวงเฒ่าเจ้าเล่ห์จึ่งเสแสร้ง แล้วชี้แจงหลอกถามตามสงสัย
เองจะคิดรอญรานสถานใด จงเล่าให้กูฟังอย่าบังกัน
จะรบรับทัพไทยอย่างไรหวา ด้วยปัญญาเรี่ยวแรงแข็งขยัน
หรือความรู้มนตราสารพัน จะป้องกันศัตรูหมู่ไพริน ฯ
ท้าวโกสัยได้ฟังสังฆราช แกเกรี้ยวกราดเอาแต่ได้ดั่งใจถวิล
จึงตอบคำธรรมดาทุกธานินทร์ ไม่รู้สิ้นคนดีมีปัญญา
จะต้องคิดการอุบายให้หลายอย่าง ดูท่าทางกลศึกคอยปรึกษา
ที่จะคิดการใหญ่ในลังกา เอาปัญญาข้าพเจ้าไม่เข้าที
สุดแต่ท้าวเจ้าคุณเป็นแม่ทัพ จะบังคับมากน้อยไม่ถอยหนี
คงจะเป็นเกือกทองรองธุลี กว่าชีวีข้าจะวายทำลายลาญ ฯ
บาทหลวงฟังสังรเสริญท้าวโกสัย กูขอบใจที่มึงรักสมัครสมาน
กับลูกเขยผูกพันในสันดาน คงเป็นการจริงแล้วหวาอย่าปรารมภ์
อันลังกาธานีบุรีรัตน์ กูเห็นชัดมาแต่ครั้งปางประถม
ที่พวกไทยจะเข้ามาสมาคม เห็นไม่สมควรคู่จะอยู่ครอง
พระเยซูผู้เป็นเจ้าไม่เข้าด้วย ใครเอออวยให้มันเอาเป็นเจ้าของ
อ้ายสองท้าวช่วยกันทำแต่ลำลอง กูตรึกตรองการอุบายหลายกระบวน
ครั้นจะนิ่งไว้ช้าปัจจามิตร มันจะคิดหมกมุ่นทำหุนหวน
ฉวยเสียทีการใหญ่ต้องใคร่ครวญ การก็จวนเข้าวสันต์จะกันดาร
ครั้นจะคอยห้าเมืองเรื่องเองว่า เห็นจะช้าการไปหลายสถาน
ทั้งข้าศึกก็จะแข็งแรงรำคาญ ฉวยเนิ่นนานหน้าฝนสิจนใจ
แกจึงสั่งมุลนายฝ่ายทหาร ให้เตรียมการดูแลจะแก้ไข
จงจัดแจงแต่งพลสกลไกร ให้แล้วในสามวันดั่งสัญญา
จะยกไปตีด่านเป็นการร้อน อย่านิ่งนอนตรวจกันให้ทันหนา
เรียกเมื่อไรพร้อมกันดั่งบัญชา ใครเลื่อยล้าโทษมึงจะถึงตาย
เอาตามบทกฎหมายเมืองฝรั่ง เอาตัวขังฆ่าริบให้ฉิบหาย
จงบอกกันให้ทั่วทุกตัวนาย เร่งจัดจ่ายปืนผาบรรดามี
บาทหลวงนั่งสั่งถ้วนกระบวนทัพ แล้วจึ่งนับฤกษ์ยามตามดิถี
หยิบตำรามาพลันด้วยทันที แล้วก็คลี่ดูพลางเหมือนอย่างเคย
เห็นวันดีสี่ค่ำจะทำศึก ให้สมนึกเดชะบุญเจ้าคุณเอ๋ย
ขอเดชะยะโฮวาอย่าละเลย ด้วยข้าเคยสอนสั่งอยู่ลังกา
เป็นเหตุด้วยประจามิตรมาคิดร้าย จึ่งวุ่นวายเสียชาติศาสนา
ขอให้พระวิญญาณช่วยด้วยสักครา ให้ปัจจามิตรวายทำลายลาญ
แกตั้งจิตอธิษฐานการฝรั่ง ตีระฆังวังเวงเพลงประสาน
แล้วจดหมายไว้ให้เห็นเป็นพยาน ปิดที่บานประตูตึกยังตรึกตรอง ฯ
กษัตริย์สามองค์ท้าวเข้าไสยาสน์ ขึ้นบนอาสน์ตึกใหญ่พระทัยหมอง
แต่มังคลาสานุศิษย์เธอคิดปอง จะตรึกตรองแก้ไขฉันใดดี
แต่ทำศึกคนตายเสียหลายแสน เอาเขตแตนก็ไม่ได้ต้องไพล่หนี
เป็นหลายครั้งตั้งแต่มารบราวี ก็เสียทีย่อยยับอัปรา
แกยังขืนจะมาชิงเอาสิงหล แต่ผู้คนพลัดพรายตายนักหนา
จนน้องหลานเขาก็เบื่อเหลือระอา เพราะปัญญาแกมันมากต้องยากเย็น
เมื่อครั้งครองลังกาก็ผาสุก ให้ไปรุกรบวุ่นจนขุ่นเข็ญ
ต้องพลัดพรากจากพาราน้ำตากระเด็น ใครเขาเป็นอย่างนี้ไม่มีเลย
แต่ตกยากแล้วมิหนำมาซ้ำแยก อกจะแตกเสียแล้วหนาเจ้าข้าเอ๋ย
มิตามใจแกก็ด่าว่าเฉยเมย นิจจาเอ๋ยแสนเข็ญไม่เว้นวัน
ลงนอนหงายก่ายนลาฏอนาถนึก ทรวงสะทึกแสนวิโยคให้โศกศัลย์
ตั้งแต่มาอยู่ในเขาเจ้าประจัน จะหาวันว่างสบายก็ไม่มี ฯ
ฝ่ายโฉมนุชบุษบงอนงค์นาฏ นึกประหลาดในวิญญาณ์มารศรี
ด้วยองค์พระมังคลาผู้สามี เออวันนี้เป็นไฉนไม่ไสยา
แล้วก็ไม่ดำรัสตรัสประภาษ นึกอนาถในจิตกนิษฐา
จึ่งเข้าไปใกล้กษัตริย์ภัสดา นางวันทาทูลถามไปตามแคลง
พระประชวรโรคภัยไฉนหนอ จะเรียกหมอมาพลีตีแสลง
ถวายยาสารพันได้จัดแจง โดยตำแหน่งที่รักษาพยาบาล ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช เห็นนุชนาฏบุษบงก็สงสาร
จึ่งตรัสว่าไม่สบายหลายประการ เพราะอาจารย์แกทำขุ่นออกวุ่นวาย
จนเสียญาติขาดตระกูลประยูรยศ ไม่เป็นบทดูเหมือนบ้าเที่ยวค้าขาย
มีแต่เรื่องขาดทุนออกวุ่นวาย เพราะอุบายครูเฒ่าของเราเอง
เหมือนคราวครั้งเมื่อจะมาแกด่าแช่ง ว่าเราแกล้งปิดโกงทำโฉงเฉง
ตั้งกองด่าอยู่จนดึกออกครึกเครง เพราะเราเกรงบาปกรรมต้องตามใจ
แต่ชีวิตแทบจะตายก็หลายครั้ง เที่ยวเซซังไปหาที่อาศัย
พอเสื่อมสร่างบางเบาบรรเทาใจ แกมิให้อยู่ช้าถึงห้าปี
วันที่สี่ค่ำกำหนดจะให้ยก เป็นทัพบกตีด่านชานกรุงศรี
เมื่อแตกทัพกลับมาเจ็ดราตรี ไม่รู้ทีว่าจะนึกจะตรึกตรอง ฯ
ฝ่ายโฉมนุชบุษบงอนงค์นาฏ เชิงฉลาดแล้วประมูลทูลฉลอง
ทำป่วยไข้ให้รู้ดูทำนอง จะตรึกตรองที่ในการสถานใด ฯ
ป่างพระจอมมังคลานราราช ฟังนุชนาฏทูลพร้องสนองไข
เธอเห็นจริงสิ่งนี้ดีพระทัย จึงตอบไปว่าพี่เขลาเบาปัญญา
เจ้าชักนำสำนวนควรจะเชื่อ เห็นดีเหลือจริงแล้วมิตรกนิษฐา
เจ้ารีบไปบอกกล่าวท้าวพ่อตา แจ้งกิจจาว่าเราเจ็บเป็นเหน็บเย็น
ให้ไปแจ้งสังฆราชเหมือนมาดหมาย ดูแยบคายโดยทำนองพี่ตรองเห็น
ที่การทัพดับร้อนค่อยผ่อนเย็น เจ้าคิดเห็นดีแท้ได้แก้ตัว ฯ
ฝ่ายโฉมนุชบุษบงอนงค์สมร นำสุนทรแล้วค่อยย่องจากห้องผัว
ไปทูลท้าวทั้งสองทำหมองมัว โปรดตามตัวหมอเข้าไปข้างในพลัน
แล้วให้เชิญกูวไนยไปทั้งสอง ที่ในห้องตึกใหญ่เชิญผายผัน
ประชวรไข้เหน็บชามาห้าวัน พระองค์สั่นจับหนาวทั้งเช้าเย็น
แล้วโปรดเชิญสังฆราชไปอาสน์รัตน์ สามกษัตริย์หน่อไทอยากใคร่เห็น
ช่วยระงับดับร้อนให้ผ่อนเย็น จะได้เห็นโรคาพยาบาล ฯ
ท้าวรายาโกสัยพระทัยหาย ก็ผันผายไปแสดงแถลงสาร
บอกสามหน่อขัตติยากับอาจารย์ ให้แจ้งการโรคาที่ยายี
บาทหลวงฟังนั่งอึ้งตะลึงคิด เป็นไข้พิษเจ็บจุกหรือถูกผี
นั่งเสียได้ไม่มากล่าวเล่าคดี พลางไปที่ห้องในที่ไสยา
ทั้งสามหน่อวรนาถกับบาทหลวง ครรไลล่วงเข้าในห้องพลางมองหา
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลา ชักเอาผ้าคลุมประทมทำซมเซา ฯ
บาทหลวงว่าฮ้าเฮ้ยเองเจ็บไข้ เป็นอย่างไรไม่รู้มาอยู่เขา
หรือจะเป็นปีศาจมันกราดเอา แต่ก่อนเก่าอยู่เป็นสุขทุกเวลา
เป็นเคราะห์กรรมทำกระไรไฉนหนอ มาเกิดก่อเจ็บไข้อย่างไรหวา
จะยกไปตีด่านชานชลา เองก็มาเจ็บไข้ไม่ได้การ ฯ
พระมังคลาว่าเจ้าคุณการุญรัก จงหยุดพักรั้งรอแต่พอหลาน
ค่อยเสื่อมโศกโรคภัยในสันดาน จึ่งคิดอ่านยกไปตีให้มีชัย ฯ
บาทหลวงว่าถ้าเองยังมิหาย การอุบายข้าศึกจะนึกไฉน
ฉวยมันยกยุ่งยิ่งมาชิงชัย จะไว้ใจได้หรือมึงถือดี
จำจะยกวกไปใส่เอาก่อน จะมานอนนิ่งถือเหมือนฤๅษี
ถึงเอ็งเจ็บจริงหวาพ่อตามี ยกไปตีก่อนไม่ได้หรือไรนา
กูกำหนดฤกษ์ตีวันสี่ค่ำ จะตั้งทำพิธีดีนักหนา
จะให้เข้าตีด่านชานชลา อ้ายพ่อตามึงทั้งสองไปลองดู
เอาลูกชายเอ็งกำกับเป็นทัพหนุน เดชะบุญไล่ต้อนให้อ่อนหู
แม้นเข้าได้สมหวังพังประตู ช่วยกันกรูเข้าในด่านชานบุรินทร์
มึงเจ็บไข้ใจคอยังท้อแท้ อยู่กับแม่รักดุเหว่าเฝ้าถวิล
พลางลุกจากห้องมาศาลาดิน เรียกมาสิ้นแต่บรรดาเสนานาย
กับสองท้าวเข้ามาแล้วว่าขาน ไปตีด่านให้เหมือนจิตกูคิดหมาย
อ้ายลูกเขยจับไข้ไม่สบาย มึงเป็นฝ่ายทัพหน้าปรึกษากัน
วันพรุ่งนี้จะไปตีเมืองปากน้ำ จงคิดทำต่อแย้งให้แข็งขัน
แม้นทัพไหนแตกมาจะฆ่าฟัน ยกให้ทันฤกษ์ดีในสึ่โมง
แกสั่งเหล่าเสนาโยธาทัพ เสียงออกคับศาลาด่าออกโผง
ราวกับไฟไหม้ข้าวสุกลุกออกโพลง เสียงโขมงคับศาลาหน้าคิรี
ให้เตรียมทัพนับหมื่นถือปืนผา แขกชวากับพหลพลกาหวี
ทั้งเสนาไพร่พลพวกมนตรี วันพรุ่งนี้พร้อมกันเหมือนสัญญา
แม้นใครขาดราชการอาญาทัพ บทบังคับชีวังถึงสังขาร์
เอาเชือกมัดรัดคอให้มรณา ตามอาญาข้างฝรั่งไม่ฟังกัน ฯ
ครั้นสั่งเสร็จกลับหลังขึ้นยังตึก คิดการศึกร่ำไปจนไก่ขัน
แล้วนึกแค้นมังคลาด่าเป็นควัน ควรหรือมันมาเจ็บเป็นเหน็บเย็น
เพราะอีเมียมาด้วยจึ่งป่วยไข้ กูเข้าใจบาดแผลพอแลเห็น
เพราะมันถึงหวานนักจึ่งมักเป็น เหมือนกับเช่นได้อีแก่ก็แปรปรวน
แต่ไม่ถึงเจ็บไข้เพราะไม่สาว เป็นคราวคราวมันนึยมเหมือนลมหวน
ถูกอีนี่มันเป็นสาวเจ้ากระบวน มันยียวนเอาจนเจ็บเป็นเหน็บชา
ก้าแม้นมิจำกัดอีนี่เสีย จะคลอเคลียเมามันเพราะตัณหา
เห็นไม่หายคลายเจ็บที่เหน็บชา จะเอายาอย่างไรให้มันกิน
แล้วการทัพการไข้เห็นไม่เสร็จ เหมือนเอาเบ็ดโยนไปในกระสินธุ์
ที่ไหนฝูงมัจฉาจะมากิน เพราะว่าสิ้นเหยื่อเกี่ยวไม่เหลียวแล
อ้ายมังคลาฝาหรั่งเคยตั้งแต่ง จะแอบแฝงนอนครางอยู่ห่างแห
ที่ไหนคนเหล่านั้นจะผันแปร กูจะแก้เห็นไม่สมอารมณ์ปอง
พลางลุกมาหน้าประตูฃู่สำทับ ยังนอนจับไข้วุ่นจนขุ่นหมอง
อันการทัพการศึกไม่ตรึกตรอง มาเข้าห้องกอดอีเมียจะเสียการ
จนเจ็บไข้กายสั่นเพราะตัณหา จะมาพากันเศร้าต้องร้าวฉาน
แม้นมิไล่อีเมียจะเสียการ ไปเมืองบ้านมันเสียก่อนคิดผ่อนปรน
แม้นขืนอยู่ด้วยกันตะบันโรค จะวิโยคยากใจไม่เป็นผล
เองขืนอยู่กับอีเมียจะเสียตน เร่งคิดขวนขวายไปให้ไกลกัน
โรคคงหายคลายแท้แน่เหมือนว่า กินหยูกยาดับร้อนพอผ่อนผัน
นี่อีแม่รักสะเออะเจ๋อเจ๊อครัน เข้าพัวพันโรคาจึ่งยายี
เร่งเอาไปส่งเสียอีเมียเอก อย่าโหยกเหยกห่วงใยในวิถี
ได้สิงหลแล้วจึ่งพามาธานี ตั้งเป็นที่มเหเสือตามเชื้อวงศ์ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ฟังพระบาทหลวงขู่ดูแกหลง
เอาแต่ใจของตนพูดวนวง เหมือนคนทรงผีสิงวิ่งกระเซอ
มันน่าเกลียดเต็มประดาเหมือนบ้าเลือด ไม่รู้เหือดน่าชังยังเผยอ
แกพูดจาเบียดเสียดขี้เกียจเออ ครั้นหาวเรอตามไปก็ใช่ทาง
แล้วตอบว่าถ้าเจ้าคุณจะขับไล่ ฉันก็ไม่ทานทัดไม่ขัดขวาง
แต่จะต้องให้บิดาเขาพานาง การมิค้างหรือที่ศึกนึกอย่างไร
แกจึ่งว่าอย่าให้มันไปด้วย เอาไว้ช่วยดูแลคิดแก้ไข
ให้แต่พวกบ่าวข้าพามันไป ก็จะได้ดอกหนาหวาปัญญากู
พระมังคลาว่าเช่นนั้นฉวยเกิดเหตุ แม้นอาเพศเดือดร้อนมิอ่อนหู
แกว่าช่างมันเป็นไรทำไมกู ทำไม่รู้ไม่เห็นจะเป็นตาย
ช่างหัวมันเป็นไรไปกับบ่าว จะว่ากล่าวใครเขาทำให้คว่ำหงาย
มึงอย่าพูดเกเรเพทุบาย ใช่มุลนายเป็นเมียเสียอะไร
แม้นมิคิดผ่อนผันให้มันห่าง โรคจะสร่างเสื่อมคลายหายที่ไหน
เองจะนั่งอยู่กับหญิงไม่ชิงชัย มันจะได้เมืองหรืออย่าถือดี
ทำไมกับลูกเมียแม้นเขี่ยไค้ มันคงได้สมรักสมศักดิ์ศรี
ชนะศึกตรึกตราสักห้าปี รูปดีดีงามงามสักสามพัน
ไล่ไปเสียเมียนี้หนาพาให้เจ็บ พวกอีเล็บยาวยาวอีสาวสรรค์
เป็นห่วงใยไปข้างหน้าสารพัน ไม่เป็นอันคิดอ่านการสงคราม ฯ
พระมังคลาว่าเจ้าคุณการุญรัก จะหาญหักเอาแต่ได้ขอไต่ถาม
ด้วยพ่อเขาเอามาใช้ในสงคราม จะมีความน้อยใจไม่ได้การ
แกว่าช่างมันเป็นไรเหมือนไม้สัก เอามาจักกลึงเกลาใช่เผาผลาญ
ทำไมกับเครื่องสะเก็ดสำเร็จการ เอาพร้าขวานผ่าใส่คงไหม้โชน
จะไปนั่งเกรงใจทำไมหวา เราย้ายท่าให้เหมือนเช่นเขาเล่นโขน
การนินทาอย่าปรารมภ์เหมือนตมโคลน ผิดก็โจนลงในน้ำมันร่ำไป
พระมังคลาว่าเขาช่วยเป่าปัด ปรนนิบัติหยูกยาได้อาศัย
แต่พอโรคบางเบาบรรเทาใจ จึ่งจะให้เขาพาพะงางาม ฯ
บาทหลวงด่าว่าอุแหม่พูดแก้ไข จะเอาไว้ทำกรรมอ้ายซำสาม
จนโรคไม่รู้สร่างเพราะนางงาม จนเสียความย่อยยับอัปรา
เพราะอีนี่มิหนำตัวซ้ำเจ็บ ยังจะเก็บเอาไว้กรอล่อตัณหา
ใครขืนคว่ำจำใจให้เอามา นั่งลอยหน้าดัดจริตทำปิดบัง
ชะนางแม่รักดุเหว่านั่งเฝ้าผัว มาเปียปัวจนมันยุ่งออกนุงถัง
มึงจะคิดอย่างไรจะใคร่ฟัง หรือจะนั่งอ่อนคอเฝ้าคลอเคลีย
ไม่ห่างผัวตัวนางมิ่งมเหสี ไปบุรีเสียเถิดหวาอย่าให้เสีย
ที่การทัพคับใจเหมือนไฟเลีย มันเป็นเมียเขาก็รู้อยู่ทุกคน
ที่เจ็บปวดรวดร้าวลงคราวนี้ มเหสีหรือมิใช่มันให้ผล
ถ้าแม้นขืนอยู่กับเมียจะเสียคน คงจะป่นปี้ไปไหนจะคลาย
ถึงมดหมอที่จะมารักษาเจ้า มันก็เปล่าเสียยาพาฉิบหาย
มึงอย่าทำเกเรเพทุบาย คิดผันผายเอาไปส่งลงเภตรา
พรุ่งนี้เช้ากูจะยกทัพบกก่อน ไม่เจ็บร้อนหรือกระไรไฉนหวา
แต่ทุกข์ทนได้ยากลำบากมา ก็หมายว่าจะมาตีบุรีคืน
มึงก็มาเจ็บไข้ให้ลำบาก กูเหนื่อยยากเต็มประดาเหลือฝ่าฝืน
เพราะหมายมึงเป็นที่หวังได้ยั่งยืน จะได้คืนเมืองลังกาของตายาย
แกด่าพลางทางลุกไปจากห้อง พอแสงทองจวนจะสางสว่างฉาย
แกเที่ยวเดินเสือกสนกระวนกระวาย เรียกไพร่นายแสนยาพลากร
กับสองท้าวเข้ามาปรึกษาสั่ง ดูกำลังทวยหาญชาญสมร
เป็นทัพหน้าพาพหลพลนิกร เข้าราญรอนตีปากน้ำที่สำคัญ
อันตัวกูจะกำกับเป็นทัพหลวง จะคอยล่วงดับร้อนคิดผ่อนผัน
แล้วได้ทีตีกลมระดมกัน เอาให้มันแตกพ่ายกระจายพัง ฯ
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมังคลาราช ไม่ไสยาสน์นึกในพระทัยหวัง
เห็นวุ่นวายฟั่นเฝือเหลือกำลัง ไม่ยับยั้งตรึกตราระอาจริง
แกคิดเห็นแต่จะได้เพราะใจโลภ ความละโมภเต็มที่ดั่งผีสิง
แต่เอาคนมาลำบากเหมือนทากปลิง เที่ยวเกาะนิ่งล้มตายเสียหายพัน
แกยังขืนวุ่นวายจะไปรบ เขาสมทบทุกประเทศทั่วเขตขัณฑ์
ตั้งแต่ไปรบรุกเข้าบุกบัน แทบชีวันจะไม่รอดตลอดมา
แต่ครั้งนี้มิไปให้ได้ยาก แสนลำบากชีวังจะสังขาร์
จึ่งต้องทำป่วยเจ็บเป็นเหน็บชา แกก็ด่ามากมายหลายประการ
แม้นจะไปรบสู้เป็นธูระ ไม่ชนะเขาจริงหนาเหมือนว่าขาน
ถึงแก่ด่าก็ต้องรับอัประมาณ ดีกว่าการจะไปตายวายชีวง
พระตรึกตรองต้องครางเหมือนอย่างไข้ บาทหลวงไปด่าเปรี้ยงแทบเสียงหลง
เป็นกระไรไข้พิษจะปลิดปลง กอดอนงค์ไว้สิหวาอ้ายบ้ากาม
แกเคืองขุ่นหุนหันให้หมั่นไส้ แต่นี้ไปแสนเกลียดขี้เกียจถาม
พลางลุกออกจากประตูแล้วดูยาม ยังอีกสามนาทีจะสี่โมง
แกเร่งเรียกพวกพหลพลรบ มาสมทบทัพชวาด่าโขมง
เอิกเกริกฤกษ์ดีจะสี่โมง ยิงปืนโผงผางผึงเสียงตึงตัง
เดินกระบวนถ้วนทั่วตัวทหาร ก้องสะท้านเต็มประดาทัพหน้าหลัง
ออกจากเขาเจ้าประจันสนั่นดัง บาทหลวงนั่งบนรถบทจร ฯ
สารถีตีม้าอาชาชาติ เผ่นผงาดรีบออกนอกสิงขร
กระบวนบกยกอ้อมล้อมนคร พลนิกรนับแสนแน่นอนันต์
ถือปืนตับคาบชุดอาวุธพร้อม เข้าแวดล้อมรบสู้เป็นคู่ขัน
พวกที่ถือแหลนหลาวทั้งเกาทัณฑ์ เหน็บกริชสั้นหอกซัดเดินอัดแอ ฯ
จะกล่าวฝ่ายนายด่านเมืองปากน้ำ คนประจำเรียงรายชายกระแส
เห็นข้าศึกเยียดยัดมาอัดแอ ไปทูลแก่จอมนรินทร์ปิ่นประชา ฯ
ป่างพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงภพ ขจรรบเรืองฤทธิ์ทุกทิศา
ครั้นทราบข่าวข้าศึกพระตรึกตรา พลางปรึกษาพระเจ้าหลานในว่านเครือ
ว่าบัดนี้ข้าศึกกับฮึกหาญ ล้อมปราการรอบรายทั้งใต้เหนือ
พระสั่งให้นายทัพสำหรับเรือ ขึ้นมาเจือทัพบกจะยกไป
แล้วตรัสกับหน่อนรินทร์สินสมุทร เจ้ารีบรุดออกทางท่าชลาไหล
สุดสาครต้อนพหลสกลไกร ยกออกไปทางบกวกถึงกัน