Khavee/Khavee-klon huggingface dataset:
สุริยงเย็นพลับลงลับฟ้า พระจันทราเปล่งแสงขึ้นสางสาง
ดารากรแจ่มดวงช่วงนภางค์ ส่องสว่างเรืองรองท้องทะเล ฯ
ฝ่ายกำปั่นแต่บรรดาแล่นมาพร้อม ค่อยแวดล้อมเรียงกันไม่หันเห
พอเดือนครึ่งถึงชะวากปากทะเล หมายคะเนเมืองด่านชานนคร
กรุงรัตนาธานีบุรีรัตน์ ต่างเลี้ยวลัดเข้าถึงท่าหน้าสิงขร
ทอดสมอรอราชายสาคร ราษฎรรู้สิ้นต่างยินดี
พากันมาชมกำปั่นกัลปังหา ดาษดาเกลื่อนไปในวิถี
ต่างยกมือไหว้บุญพระมุนี แล้วพาทีพูดกันสนั่นไป
เราเคยเห็นแต่เขาทำเป็นด้ำมีด อันหนีดหนีดชาวพาราหามาได้
นี้เป็นเรือพระที่นั่งบัลลังก์ชัย ช่างโตใหญ่จริงหนออี่พ่อคุณ
ลางคนว่าบารมีพระนักสิทธ์ เทวฤทธิ์แผ่เผื่อช่วยเกื้อหนุน
ของอย่างนี้มีที่ไหนใครมีบุญ ราวกับจุลจักรพรรดิสวัสดี
นี่เจ้าราวกับองค์พระอมเรศ ของวิเศษจึ่งประจักษ์เป็นศักดิ์ศรี
ด้วยเดชะบุญญาบารมี ต่างยินดีชื่นชมในสมภาร
ฝ่ายเสนีปรีชาลงมาพร้อม ประณตน้อมเชิญเข้าเขตนิเวศน์สถาน
กระบวนแห่แตรสังข์กังสดาล ราชยานวอสุวรรณอันบรรจง ฯ
ฝ่ายพระจอมมุนีฤๅษีสิทธ์ สำรวมกิจท่าทางเหมือนอย่างสงฆ์
เสร็จขึ้นจากกำปั่นอันบรรจง กับสององค์นางชีศรีสำอาง
ฝ่ายพระองค์ทรงราชยานรัตน์ กั้นเศวตฉัตรลายจำหลักหักทองขวาง
สองพระองค์ทรงวอมาตามทาง พวกขุนนางสานุศิษย์เดินติดไป
พวกพระวงศ์พงศาคณาญาติ เสร็จทรงราชรถทองอันผ่องใส
ตามเสด็จพระมุนินทร์ปิ่นอภัย เข้าเวียงชัยรัตนาในธานินทร์
เสวกาจัดแจงแต่งปราสาท เชิญพระบาทสุริย์วงศ์พระทรงศีล
สถิตยังปรางค์ศรีมณีนิล พร้อมกันสิ้นเขยสะใภ้เข้าในปรางค์
แล้วเลี้ยงดูหมู่พหลพลทหาร อิ่มสำราญสารพัดไม่ขัดขวาง
พวกนักสิทธ์ให้สถิตศาลากลาง อยู่กว้างขวางหลับนอนผ่อนสบาย
พวกวิเสทจัดแจงแต่งสำรับ มาคั่งคับตั้งเคียงเรียงถวาย
ให้ขบฉันวันละสองเวลาราย ฉันสบายเอมโอชโภชนา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ สั่งอำมาตย์มุลนายทั้งซ้ายขวา
ให้จัดแจงแต่งที่นั่งอลังการ์ บนปรางค์ปราสาทชัยในมณฑล
ตั้งเครื่องราชกกุธภัณฑ์สุวรรณรัตน์ อย่างกษัตริย์อภิเษกสถาผล
สำหรับท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นมณฑล ทั้งเครื่องต้นตามอย่างทางบุราณ
แล้วปลูกโรงเลี้ยงดูหมู่พหล ริมถนนใหญ่โตรโหฐาน
สำหรับเลี้ยงเสนาข้าราชการ ฝ่ายทหารทุกบุรีเสนีนาย
ปักราชวัติฉัตรธงอลงกต ตามกำหนดรอบบุรินทร์สิ้นทั้งหลาย
ครั้นจะกล่าวรำพันบรรยาย ก็มากมายเรื่องราวจะยาวความ ฯ
ถึงวันดีมีฤกษ์ก็ตั้งสวด พวกนักบวชตามบรรดาภาษาสยาม
พร้อมทั้งพวกโหราพฤฒาพราหมณ์ นั่งอยู่ตามแท่นทรงอลงกรณ์
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์มุนินทร์นาถ ก็ลีลาศสำรวมกิจอดิศร
กับสองดาบสินีชุลีกร ตามภูธรขึ้นปรางค์รัตน์ชัชวาล
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราการะเวก อติเรกขึ้นปราสาทราชฐาน
กับพระศรีสุวรรณท้าวผู้เจ้างาน ทั้งวงศ์วานจอมกษัตริย์ขัตติยา
พลางแต่งองค์ทรงเครื่องพระหน่อนาถ ให้ยุรยาตรตามองค์เผ่าพงศา
ไปเข้าที่มณฑลบนปรางค์ปรา พระสิทธาสวดมนต์สนธยาย
แต่นักพรตฤๅษีมีตบะ เปรียบเหมือนพระที่บวชสวดถวาย
ประโรหิตหมอบเคียงกันเรียงราย คอยถวายน้ำสังข์หลั่งคนที
พอสวดจบพลบค่ำให้ย่ำฆ้อง ประโคมกลองแตรฝรั่งทั้งดีดสี
บ้างร้องรับขับไม้มโหรี เสียงอึงมี่วังเวงบรรเลงพิณ
บ้างตั้งเครื่องกษัตราสุธาโภช ล้วนเอมโอชเสร็จสมอารมณ์ถวิล
เชิญกษัตริย์ขัตติยาทุกธานินทร์ พร้อมกันสิ้นนั่งเสวยทั้งเนยนม
พวกมุนีที่สวดเลี้ยงลูกไม้ น้ำตาลใส่ต่างต่างอย่างขนม
ฉันเสร็จชักประคำสำรวมอารมณ์ เดินจงกรมตามกันในศาลา
ฝ่ายพระวงศ์พงศาระดาดาษ ก็ยุรยาตรไปพักตำหนักขวา
แต่ฟังสวดครบตามสามเวลา เช้าจะราชาภิเษกเป็นเอกองค์ ฯ
ครั้นรุ่งรางสุริยาภานุมาศ พร้อมพระญาติพวกประยูรสกูลหงส์
กับเสนีชีพราหมณ์อิศรพงศ์ กับเอกองค์พระมุนินทร์ปิ่นอภัย
เสด็จมาพร้อมพรั่งทั้งนักสิทธ์ สำรวมกิจบนปรางค์ทองอันผ่องใส
ฝ่ายหน่อนาถแต่งองค์ทรงประไพ แลวิไลผ่องสีรวีวาร
ทรงเศวตพัสตราภูษาขาว เสด็จก้าวขึ้นไปนั่งบัลลังก์สนาน
พระญาติวงศ์พงศาพฤฒาจารย์ ถวายสนานมูรธาสรงวารี
พวกประโคมก็ประโคมขึ้นเซ็งแซ่ กระทั่งแตรสังคีตทั้งดีดสี
ลั่นฆ้องชัยให้พิพัฒน์สวัสดี ตีดนตรีบัณเฑาะว์เสนาะพิณ
เปิดสุหร่ายพรายพรอยดั่งฝอยฝน ต้องสกนธ์โปรยปรายสายกระสินธุ์
พระญาติวงศ์พงศารดวาริน พร้อมกันสิ้นโหราพฤฒาจารย์
ครั้นเสร็จสรงทรงเครื่องอย่างกษัตริย์ ล้วนแก้วเก้าเนาวรัตน์มุกดาหาร
ให้นั่งใต้เศวตฉัตรชัชวาล มอบสิงคารให้เป็นท้าวเจ้านคร ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ผู้ทรงภพ อันเลิศลบบพิตรอดิศร
ถวายพระแสงอัษฎาค่านคร ทั้งศิลป์ศรเครื่องกษัตริย์กรุงรัตนา ฯ
ป่างพระสุดสาครบวรนาถ ประทานของให้พระราชโอรสา
พระแสงดาบโยคีมีฤทธา กับจินดาเทพไทส่งให้พลัน
นรินทร์รัตน์กราบก้มบังคมบาท บรรดาญาติทุกเวียงวังนรังสรรค์
ต่างอวยชัยให้พรรษาพ่อกว่าพัน ดำรงขัณฑเสมาอย่าอาวรณ์ ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์ดำรงราชย์ บวรนาถบพิตรอดิศร
สั่งให้เตรียมเสนาพลากร เลียบนครตามอย่างทางบุราณ
จัดกระบวนทวนธงเครื่องยงยุทธ์ ถืออาวุธแต่บรรดาโยธาหาญ
ทั้งเครื่องแห่แตรสังข์กังสดาล ให้พร้อมการตามสั่งทั้งขุนพล
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขุนอำมาตย์ฝ่ายตำรวจตรวจพหล
จัตุรงค์แสนยาพลาพล มาเกลื่อนกล่นในพระลานชานชลา ฯ
ฝ่ายพระหน่ออธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ พร้อมกษัตริย์เผ่าพงศ์พระวงศา
ช่วยกันแต่งเครื่องทรงอลงการ์ ให้นัดดาตามอย่างทางบุราณ
ทรงมหามาลาขนการเวก อติเรกดังออกศึกดูฮึกหาญ
เสร็จให้ทรงยานุมาศราชยาน พวกทหารโห่แห่แซ่สำเนียง
กลองชนะโครมครึกเสียงกึกก้อง ประสานซ้องสังข์แตรเซ็งแซ่เสียง
จะแจ้วปี่ชวานำส่งสำเนียง ก้องจำเรียงเดินพลตามหนทาง
พวกดูแห่แซ่ซ้องท้องถนน มาเกลื่อนกล่นตามถนัดไม่ขัดขวาง
พวกสาวสาวชาวละมุนเมียขุนนาง นุ่งลายอย่างห่มสีไว้กิริยา
มีบ่าวตามหลามล้นกันคนผู้ เป็นหมู่หมู่เดินรายทั้งซ้ายขวา
ใส่ตุ้มหูเพชรมณีมีราคา ทั้งผัดหน้าจับกระเหม่าคล้ายชาววัง
ราษฎรเบียดเสียดกันเยียดยัด มาแออัดชื่นชมเพราะสมหวัง
จะคอยดูเจ้าประเทศนิเวศน์วัง มาคับคั่งตามถนนริมหนทาง
พอกระบวนแห่หน้ามานำริ้ว เดินเป็นทิวใส่เสื้อปักหักทองขวาง
พระโปรยเงินให้ทานตามย่านทาง ทั้งสองข้างเขตขอบรอบนคร
บ้างชมงามความยินดีเป็นที่สุด ล้ำบุรุษในจังหวัดประภัสสร
พลางพากันอวยชัยถวายพร จงถาวรในสมบัติกษัตรา
ครั้นแห่รอบขอบเขตประเทศสถาน สำเร็จการนครินทร์ปิ่นมหา
เข้าเวียงชัยในวังอลังการ์ ถึงเวลาออกขุนนางยังพระโรง
ขึ้นพระแท่นแทนที่ท้าวสุทัศน์ บัลลังก์รัตน์อิศโรอันโอ่โถง
ขุนนางเข้าเฝ้าแหนแน่นพระโรง จอมจรรโลงชี้ขาดราชการ ฯ
ฝ่ายกษัตริย์ขัตติยาบรรดาญาติ ทูลลาบาทพระอภัยไปสถาน
แต่บรรดามาช่วยภิเษกการ มีเครื่องอานทำขวัญกันทุกราย ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์สินสมุทร กับนงนุชอรุณศรีมณีฉาย
ประทานพวกนางกำนัลให้หลายชาย ล้วนโฉมฉายผุดผ่องละอองตา
ป่างพระจอมธรณินมโนราษฎร์ ได้ของญาติประทานให้ไว้หนักหนา
แต่พระสุริโยไทยอัยกา ประทานข้าฝ่ายทหารชำนาญปืน
กับเครื่องทรงออกทัพสำรับหนึ่ง ราคาถึงพาราไม่ฝ่าฝืน
พระหัสไชยให้ม้าที่กล้าปืน กับทองหมื่นตำลึงได้ไว้ใช้การ
นรินทร์รัตน์กราบก้มบังคมบาท พระจอมราชอัยกาตรัสว่าหลาน
เจ้าจงอยู่สุโขมโหฬาร อย่ามีการทุกข์ยากลำบากใจ
แล้วทูลลาพระมุนินทร์ปิ่นนักพรต น้อมประณตกราบกรานแล้วขานไข
ว่าไม่มีใครอยู่ดูเวียงชัย ต้องรีบไปนคเรศนิเวศน์วัง ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศีลมุนินทร์นาถ อนุญาตเชิญพ่อไปดั่งใจหวัง
จะได้ดูขอบเขตนิเวศน์วัง การแต่งตั้งก็เป็นเสร็จสำเร็จดี ฯ
ฝ่ายพระจอมรมจักรนัคเรศ พลางก้มเกศลงประณตบทศรี
ท้าวรับหัตถ์ตรัสว่าพ่ออยู่จงดี อันตัวพี่กับหลานยาจะลาจร
ป่างพระสุดสาครบวรราช กับนางนาฏเสาวคนธ์วิมลสมร
มากราบกรานทรงฤทธิ์พระบิดร พระอวยพรจงภิญโญเดโชชัย
จงผ่านกรุงลังกาให้ผาสุก อย่ามีทุกข์เคืองข้องให้ผ่องใส
อยู่เป็นเพื่อนลูกสักหน่อยจึ่งค่อยไป แต่พอได้เคยคุ้นแก่ขุนนาง
พระหัสไชยทูลลาบรรดาญาติ อภิวาทสองกษัตริย์ไม่ขัดขวาง
พ่อจะไปในเขตประเทศทาง อย่าขัดขวางจงเป็นสุขทุกทิวา ฯ
ศรีสุวรรณสุดสาครไปส่งเสด็จ ท้าวเธอเสร็จขึ้นราชรถา
ฝ่ายพระจอมนรินทร์รัตน์ผู้นัดดา ก็ตามมาส่งท้าวเจ้านคร
จนลงลำกำปั่นสุวรรณมาศ ล่วงลีลาศพ้นพาราหน้าสิงขร
ก็ใช้ใบไปในทางชโลทร พากันจรไปเป็นสุขทุกบุรินทร์
สามกษัตริย์กลับหลังยังนิเวศน์ เข้านคเรศเวียงวังดั่งถวิล
พวกที่ไปหลายทิวาถึงธานินทร์ พร้อมกันสิ้นทุกพาราไม่ช้านาน ฯ
ฝ่ายพระยาวาโหมจัดของขวัญ เครื่องสุพรรณภาชน์ทองใส่ของหวาน
ทั้งเงินนากมากมายหลายประการ เครื่องทหารห้าพันทำขวัญนาย
แล้วทูลลาแต่บรรดากษัตริย์เสร็จ ท้าวเสด็จลงกำปั่นรีบผันผาย
พอน้ำล่องต้องลมพระพายชาย แสนสบายแล่นมาสิบห้าวัน ฯ
ฝ่ายพระจอมมุนินทร์ปิ่นดาบส เจริญพรตถือคำพระธรรมขันธ์
ชวนนัดดานักพรตหมดด้วยกัน ลงกำปั่นกลับหลังยังลังกา ฯ
ฝ่ายพระศรีสุวรรณวงศ์พงศ์กษัตริย์ เสด็จนิวัตลงกำบินด้วยหรรษา
รีบใช้ใบไปกระทั่งถึงพารา เข้ามหานคเรศนิเวศน์วัง
สุดสาครเสาวคนธ์วิมลพักตร์ ลาลูกรักจะกลับถิ่นถวิลหวัง
พระจอมเจิมเฉลิมวงศ์ดำรงวัง ถวายบังคมคัลอัญชลี
สองกษัตริย์ตรัสว่าข้าไม่ได้ ต้องรีบไปจัดการบุรีศรี
พ่อก็รู้อยู่กับใจว่าไพรี มักเกิดมีไม่ใคร่เว้นเห็นแก่ตา
พระว่าพลางทางลงจากปราสาท ยุรยาตรพร้อมขุนนางทั้งซ้ายขวา
เสด็จออกจากจังหวัดรัตนา กษัตราตามส่งจนลงเรือ
พอลมดีคลี่ใบขึ้นใส่รอก ให้แล่นออกใบสะบัดคัดหางเสือ
พระสุริย์ฉายบ่ายคลุ้มลงคลุมเครือ บรรดาเรือแล่นหลามข้ามสันดอน ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ ส่งกษัตริย์บิตุรงค์พระทรงศร
เสด็จกลับคืนหลังยังนคร บทจรเข้าข้างในที่ไสยา
พร้อมขุนนางมหาดเล็กล้วนเด็กหนุ่ม เฝ้าประชุมแสนสนุกเป็นสุขา
เวลาบ่ายชายแสงพระสุริยา เสด็จออกหน้าสนามหัดจัตุรงค์
ให้จัดหาคนดีที่เปรมปราด สำราญราชกิจตามความประสงค์
มาชุบเลี้ยงไว้ในวังดั่งจำนง ตามเผ่าพงศ์คนดีมีวิชา
กิตติศัพท์ลือไปในชนบท ก็ปรากฏแจ้งจิตทุกทิศา
แต่พวกเหล่าคนดีมีวิชา ก็เข้ามาถวายตัวทั่วกันไป
แต่บรรดาเมืองขึ้นก็ตื่นแตก ทั้งไทยแขกคนดีอยู่ที่ไหน
สามิภักดิ์เข้ามาเป็นข้าไท พระโปรดให้เป็นขุนนางต่างต่างกัน
กรุงรัตนาธานีบุรีรัตน์ ศรีสวัสดิ์อิ่มเอมเกษมสันต์
บ้านเศรษฐีเล่าก็มีขึ้นครามครัน ในขอบขัณฑเสมามากกว่าเดิม
มีอาจารย์การวิชาสารพัด รอบจังหวัดอยู่ตึกดูฮึกเหิม
ประโรหิตโหรามากกว่าเดิม ต่างฮึกเหิมทั่วอาณาประชาชี
เพราะพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต แผ่พระเดชคิดบำรุงชาวกรุงศรี
ทั้งเสนาข้าบาทราชกวี ก็เปรมปรีดิ์ไปด้วยยศหมดด้วยกัน ฯ
จะกล่าวถึงผู้อยู่ป่าพนาวาศ เป็นเชื้อปราชญ์มาแต่ก่อนรู้ผ่อนผัน
เรื่องวิชาสามารถฉลาดครัน เป็นพงศ์พันธุ์ประโรหิตติดกันมา
ชื่อพรหเมศอาจารย์อยู่บ้านใหญ่ พวกไหนไหนก็มาติดเป็นศิษย์หา
ทั้งดูแลแน่นักประจักษ์ตา ในดินฟ้าเหตุการณ์สถานใด
รู้ชำนาญกลศึกที่ลึกลับ ตำราตำหรับมากมีคัมภีร์ไสย
บรรดาพวกบ้านดงชาวพงไพร ได้อาศัยท่านพฤฒาสารพัน
พอรู้ข่าวว่ามีเจ้าพิภพแล้ว ก็ผ่องแผ้วปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
จึ่งจับยามตามสังเกตดูเขตคัน ก็รู้มั่นใจแท้ไม่แชเชือน
ว่ากษัตริย์องค์นี้จะมีเดช ทุกประเทศธานีไม่มีเหมือน
เปรียบดั่งดวงสุริยันตะวันเดือน อันลอยเลื่อนส่องฟ้านภาลัย
จะส่องโลกให้สว่างกระจ่างศรี ดั่งมณีนพรัตน์จำรัสไข
จำจะคิดเข้าไปเฝ้าให้ท้าวไท รู้จักไว้ได้เป็นข้าฝ่าละออง
พลางเรียกศิษย์แต่บรรดาที่มาอยู่ ไปกับครูชมสถานการทั้งผอง
แม้นได้สมใจนึกอย่างตรึกตรอง ทั้งพวกพ้องจะสบายหลายประการ
ดำริพลางทางลงจากเคหา หมายมรรคาตรงตัดลัดไพรสาณฑ์
เข้านิเวศน์เขดแคว้นแสนสำราญ ชมเมืองบ้านนคราสง่างาม
ถึงหน้าบ้านท่านเศรษฐีเขารู้จัก เชิญให้พักปราศรัยแล้วไต่ถาม
ต่างเลี้ยงดูหมู่ศิษย์ที่ติดตาม เชิญท่านพราหมณ์เสพอาหารทั้งหวานมัน
แล้วถามว่าท่านมานี่มีประสงค์ โดยจำนงสิ่งไรไฉนท่าน
ตาพรหเมศแจ้งเหตุเศรษฐีพลัน ว่าเรานั้นอยากจะเฝ้าเจ้าบุรินทร์
เศรษฐีว่าฉันก็พาไปเฝ้าได้ แต่ท้าวไทเธอประสงค์จำนงถวิล
คงจะชวนให้ท่านอยู่ในบูรินทร์ ต้องละถิ่นบ้านไพรที่ในดง
ท่านพราหมณ์ว่าข้าแผ่นดินถิ่นประเทศ จะโปรดเกศก็ตามความประสงค์
ท่านเศรษฐีพาไปดั่งใจจง แล้วเดินตรงเข้าไปที่ในวัง ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต ทอดพระเนตรเห็นพฤฒามาโดยหวัง
กับเศรษฐีพัฒกามาในวัง พระจึ่งสั่งเสวกาให้มาเชิญ
ท่านเศรษฐีพาอาจารย์คลานเข้าเฝ้า แล้วก้มเกล้าอภิวันท์สรรเสริญ
พระปราศรัยไต่ถามความเจริญ แล้วชวนเชิญให้นั่งตั้งพระทัย
จะเกลี้ยกล่อมท่านครูผู้วิเศษ อันเรืองเวทโดยวิธีคัมภีร์ไสย
ขอเชิญท่านช่วยบำรุงซึ่งกรุงไกร แต่พอได้บูชาได้หารือ ฯ
ฝ่ายนิกรมพรหเมศสดับอรรถ พงศ์กษัตริย์เธอบังคับเห็นนับถือ
จะให้อยู่ในพาราไว้หารือ ครั้นจะดื้อดึงไปก็ไม่ดี
จึ่งทูลว่าถ้าพระองค์ประสงค์ข้า ก็ต้องมาน้อมประณตบทศรี
ฉลองคุณมุลิกาฝ่าธุลี พอเป็นที่พึ่งพาเหมือนอาวรณ์
พระทรงฟังสังรเสริญสมเป็นปราชญ์ เฉลียวฉลาดรู้จักใจคิดไถ่ถอน
พระจึงสั่งเสวกาข้านคร จงรีบร้อนหาบ้านอย่านานวัน
แม้นชอบอยู่ตรงไหนอย่าได้ขัด ไปรีบจัดก่อกำแพงให้แข็งขัน
ทำตึกใหญ่ให้อยู่พลางเป็นรางวัล ระดมกันทำให้ครูผู้อาจารย์
ครั้นสั่งเสร็จพระเสด็จยุรยาตร ขึ้นปรางค์มาศรจนามุกดาหาร
สถิตแท่นอิศโรอันโอฬาร ในสถานทิพอาสน์ปราสาทชัย ฯ
จะกลับกล่าวราวเรืองเจ็ดกษัตริย์ เมืองโรมพัฒน์ท้าวสเกศถือเพทไสย
เมืองสาโรชนครำท้าวอำไพ เป็นเชื้อไขเจ้าพาราเมืองสาลี
กษัตริย์ครองกรุงไกรท้าวไกรจักร ประสงค์รักในธิดามารศรี
ท้าวไพรชนเมืองอุบลธานี เมืองลัชวีท้าวจักรวรรดิกษัตรา
เมืองเนาวรัตน์มัชคามนามไชยเสน มีบริเวณปึกแผ่นก็แน่นหนา
เมืองอัสดางค์ต่างเนื้อเชื้อชวา กษัตราเจ้าจังหวัดนามหัสดิน
ได้มาขอทุกประเทศนิเวศน์จังหวัด ท้าวเธอตัดเสียว่าไพร่ไม่ถวิล
ต่างผูกแค้นแน่นอุราทุกธานินทร์ ไม่รู้สิ้นความเคืองที่เรื่องอาย
จึ่งส่งสารไปมาเที่ยวหาสู่ คิดจะสู้ทำศึกดั่งนึกหมาย
พร้อมกันทั้งเจ็ดเมืองเคืองระคาย ต่างนัดหมายจะไปตีบุรีรมย์
พลางจัดแจงแต่งพหลพลทหาร ทุกสถานโดยมานะเร่งสะสม
เครื่องอาวุธยุทธนาที่กล้าคม ทุกหมู่กรมเตรียมการทุกบ้านเมือง
แล้วมีสารไปนัดกษัตริย์พร้อม จะยกล้อมเหมราให้ตาเหลือง
เราทั้งเจ็ดนคราบรรดาเมือง จะคอยเนื่องกันตีทีละราย
ได้แจ้งสารทุกพาราพากันยก ทั้งทัพบกทัพเรือมาเหลือหลาย
เจ็ดพารามาทุกเมืองเคืองระคาย มาตั้งรายโอบอ้อมล้อมบุรี
พวกเมืองขึ้นชั้นนอกบอกหนังสือ ให้คนถือรีบเข้าไปในกรุงศรี
ว่าข้าศึกหลายพารายกมาตี ชาวบุรีออกประจญไม่ทนทาน
สมเด็จท้าวเจ้าบุรีเหมราช สั่งอำมาตย์ให้เกณฑ์พลพหลหาญ
ไปรบรับทัพทมิฬให้สิ้นปราณ แม้นไว้นานจะเข้ามาถึงธานี
พวกเสนามาเกณฑ์ทหารรบ กระบวนครบกัณฐัศว์ทั้งหัตถี
เครื่องอาวุธยุทธนาเคยราวี ให้เสนียกไปทั้งไพร่พล ฯ
ฝ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นพิภพ พระปรารภให้จัดแจงทุกแห่งหน
แต่บรรดาในนิเวศน์เขตมณฑล ให้ต้อนคนเข้ามาไว้ในนคร
ครั้นสั่งเสร็จท้าวเสด็จยุรยาตร ขึ้นปรางค์มาศเนาวรัตน์ประภัสสร
ไม่มีสุขทุกขาให้อาวรณ์ นรินทรไม่สบายมาหลายวัน ฯ
ฝ่ายเสนีที่ยกไปกองหน้า เร่งโยธาเดินพหลพลขันธ์
เป็นห้าทัพนับหมื่นพื้นฉกรรจ์ ไปตั้งมั่นดูการจะราญรอน
ฝ่ายพวกทัพเจ็ดกษัตริย์ที่นัดหมาย มาตั้งรายคั่งคับสลับสลอน
เห็นชาวเมืองยกทหารมาราญรอน บ้างขับต้อนเสนาพลาพล
ออกโจมตีตัดทัพสัประยุทธ์ พุ่งอาวุธสาตราดั่งห่าฝน
พวกชาวเมืองรุกเร้าเข้าประจญ ต้อนพหลยิงปืนเสียงครื้นเครง
บ้างล้มตายก่ายกองทั้งสองฝ่าย ทั้งไพร่นายทิ้งทวนชนวนเขนง
พวกข้าศึกดาษดื่นโห่ครื้นเครง บ้างรำเพลงง้าวทวนเข้าสวนแทง ฯ
พวกชาวเมืองพลน้อยต้องถอยล่า ฝ่ายพวกข้าศึกกระชั้นด้วยขันแข็ง
ระดมยิงทิ้งไฟลุกไหม้แดง ติดกระแชงเผาค่ายไหม้กระพือ
ทั้งห้าค่ายไหม้ป่นไม่ทนได้ กำลังไฟแตกชิงกันวิ่งตื๋อ
พวกชาวเมืองย่นย่อไม่ต่อมือ แตกกระพือย่อยยับทุกทัพชัย
ถึงเวียงวังบังคมบรมนาถ อภิวาททูลแจ้งแถลงไข
ว่าข้าศึกสัประยุทธ์มันจุดไฟ เผาค่อยได้เหลือจะรับทุกทัพกอง
สมเด็จท้าวเจ้าบุรินทร์บดินทร์สูร ได้ฟังทูลให้ระทดสยดสยอง
แข็งพระทัยให้ตรวจทุกหมวดกอง เสียสักสองส่วนไปไม่ได้การ
แล้วตรัสสั่งมนตรีที่ตำแหน่ง จงจัดแจงเกณฑ์พหลพลทหาร
เราจะไปปราบอรินทร์ให้สิ้นปราณ จงเตรียมการรุ่งเช้าเราจะจร ฯ
จะกล่าวฝ่ายเจ็ดพารายกมาพร้อม เข้าแวดล้อมเรียกลำดับสลับสลอน
ใกล้กำแพงเขตขอบรอบนคร เสียงนิกรขานโห่เป็นโกลา
ทราบถึงองค์ทรงฤทธิ์อิศเรศ พระทรงเดชออกบัลลังก์สั่งให้หา
พวกเสนีน้อยใหญ่ในพารา ไปรักษาป้อมคูประตูวัง
ขึ้นเชิงเทินลากปืนขึ้นไปใส่ พลไพร่โยธาทั้งหน้าหลัง
หลอมตะกั่วคั่วทรายระไวระวัง ให้พร้อมพรั่งผู้กำกับอย่าหลับนอน ฯ
จะกล่าวฝ่ายในพารารู้ว่าทัพ มาคั่งคับเรียกลูกจัดฟูกหมอน
มีข้าวของสารพัดจัดหาบคอน ราษฎรหวั่นไหวเพราะไม่เคย
พวกข้างในคุณหม่อมจอมเถ้าแก่ พูดกันแซ่จะวุ่นแล้วคุณเอ๋ย
ทั้งหน้าเซียวเหี่ยวไปไม่เสบย การที่เคยแป้งขมิ้นไม่ยินดี
มีเงินทองของอะไรเก็บใส่ถัง เอาไปฝังเสียในจิตคิดจะหนี
ที่แก่เฒ่าเล่าก็บวชเป็นหลวงชี เข้ากุฎีภาวนารักษากาย
ชักประคำร่ำบ่นไปจนรุ่ง เอาคุณมุ้งเป็นที่ตั้งเหมือนอย่างหมาย
ขอเดชะข้าถือมั่นช่วยกันกาย ถึงภูตพรายผีสางปะรางควาน
ผลุดเข้ามุ้งเสียได้แล้วไม่ทุกข์ มันเกิดสุขมากมายหลายสถาน
ทั้งกันยุงกันผีที่สำราญ จงบันดาลป้องปัดกำจัดภัย ฯ
ฝ่ายอนงค์องค์มิ่งมเหสี ทราบคดีเศร้าหมองไม่ผ่องใส
กอดบุตรโศกศัลย์รำพันไป เพราะท้าวไทบิตุเรศเกศประชา
ใครมาขอพ้อตัดตรัสเกรี้ยวกราด หมิ่นประมาทหยาบคายร้ายหนักหนา
จนเกิดศึกมาประชิดติดพารา นางโศกาครวญคร่ำพลางรำพัน ฯ
ฝ่ายพระนุชบุตรีศรีสมร ให้อาวรณ์แสนวิโยคยิ่งโศกศัลย์
พลางโศกาอาดูรทูลไปพลัน เสียเขตขัณฑ์มิขออยู่จะสู้ตาย
ที่จะไปเป็นข้าประจามิตร อย่าหวังคิดใยเยื่อเป็นเชื้อสาย
ลูกเกิดมาแล้วถึงกรรมก็จำตาย อยู่ก็อายแก่อาณาประชากร ฯ
จะว่าด้วยกษัตริย์เสร็จทั้งเจ็ดทัพ ตรัสบังคับให้เสมียนเขียนอักษร
แล้วแต่งผู้ถือไปในนคร เป็นการร้อนบอกให้นายทวาร
ไปช่วยเชิญเสนาออกมารับ ตามบังคับในข้อราชสาร
พวกคนใช้ไปแถลงให้แจ้งการ ไม่ช้านานสมเด็จท้าวเจ้าบุรินทร์
เสด็จออกบัลลังก์ที่นั่งโถง ท้องพระโรงวินิจฉัยพระทัยถวิล
พวกขุนนางเข้าไปเฝ้าเจ้าบุรินทร์ พร้อมกันสิ้นทั้งอำมาตย์มาตยา
แล้วทูลว่าข้าศึกให้มีสาร จะโปรดปรานอย่างไรจะให้หา
หรือจะไล่ไปให้พ้นจากพารา ตามชงคาจะโปรดปรานสถานใด ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์บดินทร์สูร ได้ฟังทูลชี้แจงแถลงไข
ครั้นจะไล่ไปให้พ้นจากเวียงชัย ก็เห็นไม่ต้องตามความบุราณ
ควรจะให้รับเข้ามาจะว่ากล่าว ในเรื่องราวประการใดที่ในสาร
ขุนเสนีที่ตำแหน่งไปแจ้งการ รับเอาสารทูตาเข้ามาพลัน
จงจัดแจงตามอย่างแต่ปางก่อน จะเย็นร้อนฟังลิขิตค่อยบิดผัน
ขุนเสนีกราบก้มบังคมคัล ก็พากันรีบรัดไปจัดแจง
ตามเยี่ยงอย่างประเพณีให้มีเสร็จ จัดสำเร็จออกไปกล่าวเล่าแถลง
มีรับสั่งให้เรานี้มาชี้แจง ตามตำแหน่งร้บเข้าไปในบุรี ฯ
ฝ่ายผู้ถือสาราเข้ามาพร้อม ประณตน้อมบังคมก้มเกศี
พระให้เปิดสารพลันออกทันที อาลักษณ์คลี่อ่านถวายในใจความ
ว่ากษัตริย์แต่บรรดาที่มาขอ พระตัดพ้อแล้วมิหนำซ้ำหยาบหยาม
ได้ความอายหลายอย่างเพราะนางงาม จะสงครามกว่าชีวิตจะปลิดปลง
อันพาราธานีเหมราช จะพิฆาตให้กระจุยเป็นผุยผง
แม้นบพิตรคิดรักสกุลวงศ์ ก็เร่งส่งพระธิดามาให้เรา
นั่นแหละจึงจะเหือดที่เดือดร้อน มิผันผ่อนก็จะให้เอาไฟเผา
นิเวศน์วังทั้งผองเป็นของเรา เหมือนไก่เข้าติดบ่วงอย่าหน่วงนาน
ถ้าแม้นรักราษฎรจงผ่อนผัน ในเจ็ดวันจะเข้าไปไล่สังหาร
แม้นยังดื้อถือศักดิ์จักรพาล ยกมาราญรอนรบอย่าหลบตัว
พอจบสารพระยิ่งแสนจะแค้นขัด สารพัดหยาบหยามพูดข้ามหัว
มันถือดีที่ในใจหมายว่ากลัว จะตัดหัวอ้ายผู้ถือหนังสือมา
ก็ใช่เหตุที่จะทำให้ช้ำชอก เหมือนหนามยอกจะต้องตามหาหนามหนา
มาบ่มแก้แผลเจ็บเหน็บอุรา แกล้งตรัสว่าขอบใจได้มาทวน
สติเราขอทุเลาพอตรองตรึก ที่ตื้นลึกตามระบอบพอสอบสวน
จะได้คิดการภิรมย์ให้สมควร ตามกระบวนวงศ์กษัตริย์ขัตติยา ฯ
ฝ่ายผู้ถือสารทูลลากลับ ไปถึงทัพทูลให้ฟังที่กังขา
เจ็ดกษัตริย์ยินดีนึกปรีดา พลางปรึกษาสรรพเสร็จทั้งเจ็ดเมือง
แม้นเขาหย่อนผ่อนตามความประสงค์ ได้อนงค์นารีฉวีเหลือง
จับฉลากกันให้เสร็จทั้งเจ็ดเมือง อย่าขัดเคืองควรคู่กับผู้ใด
จงรับนางนารีไปภิเษก เป็นองค์เอกตามประสาอัชฌาสัย
ถ้าแม้นไม่เหมือนกล่าวของท้าวไท เรายกไปราวีทีละราย
ถ้าแม้นใครตีได้เมืองเหมราช รับนุชนาฏดวงอุบลวิมลฉาย
ไปธานีที่สถานสำราญกาย พารารายแบ่งปันกันระดม
พลางตัดสินกันเสร็จสำเร็จนึก ต่างเหิมฮึกปรีดิ์เปรมเกษมสม
ขยิ่มจิตคิดหมายใจนิยม คงจะสมปรารถนาที่อาดูร ฯ
จะกล่าวถึงรัตนามหาสถาน พระผู้ผ่านนครินทร์บดินทร์สูร
เสด็จออกพระโรงคัลอันจำรูญ ก็ไพบูลย์ด้วยมหาเสนาใน
เผ่าพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ เป็นขนัดนบนอบหมอบไสว
พระถามเรื่องราชฐานการเวียงชัย เสนาในกราบทูลมูลิกา
ราษฎรเป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ทั่วนครสมมาดปรารถนา
ทั้งเสนีชีพราหมณ์นามพฤฒา ก็เปรมปราโมทย์ทั่วทุกตัวคน
แต่ทราบข่าวเจ้าเมืองเหมราช กษัตริย์ชาติเจ็ดพาราโกลาหล
มาล้อมรอบขอบนิเวศน์เขตมณฑล ประชาชนออกไม่ได้หลายทิวา
เพราะขัดใจไปขอธิดาท้าว ทุกแดนด้าวมุ่งมาดปรารถนา
ท้าวเธอไม่ให้ปันจำนรรจา ว่าวาสนาต่ำต้อยน้อยตระกูล
จึ่งรวมรอมพร้อมกันมาเป็นข้าศึก เห็นเหิมฮึกจะชิงชัยเอาไอศูรย์
ฝ่ายพระจอมกษัตรายิ่งอาดูร ชาวเมืองพูนพอกทุกข์ถ้วนทุกคน
แม้นพาราข้าศึกเขาตีได้ อันกรุงไกรเราก็เห็นไม่เป็นผล
คงจะมาเบียดเบียนทำเวียนวน เห็นไม่พ้นศัตรูหมู่อรินทร์
พระทรงฟังเสวกาปรีชาฉลอง เห็นถูกต้องข้อความตามถวิล
จึงปรึกษาท่านอาจารย์การแผ่นดิน ประเทศถิ่นครูจะเห็นเป็นอย่างไร
ท่านพรหเมศแจ้งเหตุแล้วทูลสาร เขาว่าขานถูกทำนองสนองไข
ควรจะต้องไปปราบกำราบภัย แล้วจะได้ลาภาดั่งข้าทูล
แต่เมืองเราเล่าไม่มีพระอุปราช ได้ช่วยราชกิจไปในไอศูรย์
ขอพระองค์จงจัดญาติตระกูล อันไพบูลย์มาไว้ในนคร ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ โองการตรัสให้อาลักษณ์แต่งอักษร
ไปทูลองค์พระเจ้าอาดั่งอาวรณ์ ขอภูธรเมตตาได้ปรานี
จะขอน้องราเมศมาไว้ด้วย จะได้ช่วยบำรุงซึ่งกรุงศรี
พอเป็นเพื่อนชีวาอยู่ธานี ขอภูมีโปรดปรานประทานมา
อาลักษณ์เขียนเรื่องสารลงลานเสร็จ พระสั่งเจ็ดเสนีมียศถา
ให้รีบรัดจัดกันลงเภตรา ไปพารากำพลเพชรให้เสร็จการ
ขุนเสนีรับสารไปกำปั่น ต่างเร่งกันต้นหนพลทหาร
ออกแล่นล่องไปในท้องนทีธาร ลมบันดาลพัดพาให้คลาไคล
สิบแปดวันบรรลุกำพลเพชร เสนาเจ็ดขึ้นไปแจ้งแถลงไข
กับขุนด่านธารท่าชลาลัย รีบขึ้นไปทูลองค์พระทรงธรรม์ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ตรัสประภาษปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
สั่งให้แห่สาราขึ้นมาพลัน พระทรงธรรม์ออกนั่งบัลลังก์ทอง
เจ็ดเสนามาบังคมบรมบาท ตรัสประภาษถึงเวียงชัยปราศรัยสนอง
เสวกากราบประมูลทูลละออง พระผู้ครองสวรรยาเจ้าธานี
ทรงทศพิธที่ในกิจการตัดสิน ชาวบุรินทร์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี
ประชาชนในจังหวัดปัถพี ก็เป็นที่สุโขมโหฬาร
พระทรงฟังยินดีแล้วมิช้า ให้ขุนอาลักษณ์กวีเร่งคลี่สาร
แถลงเรื่องคำไขที่ในลาน ศุภสารศรีสวัสดิ์พระนัดดา
ขอบังคมสมเด็จพระทรงภพ อันเลิศลบธิบดินทร์ปิ่นมหา
กำพลเพชรปิ่นเกล้าพระเจ้าอา ให้ทราบฝ่าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์
ด้วยรัตนาธานินทร์บุรินทร์รัตน์ เขตจังหวัดใหญ่ยิ่งทุกสิ่งสรรพ์
จะขอน้องไปไว้ด้วยได้ช่วยกัน บำรุงขัณฑเสมาในธานี
ขอพระองค์ทรงโปรดให้ราเมศ เหมือนปกเกศหลานรักเป็นศักดิ์ศรี
พออุ่นใจในนิเวศน์เขตบุรี ได้เป็นที่ปรึกษาว่าราชการ
ด้วยเปลี่ยวเปล่าเศร้าใจไม่มีญาติ ฝ่าพระบาทกรุณาเมตตาหลาน
มาเป็นที่อุปราชว่าราชการ พอสำราญเห็นกันทุกวันคืน ฯ
พอจบสารพระผู้ผ่านนคเรศ แสนเทวษด้วยหลานยาเหลือฝ่าฝืน
ตัวคนเดียวเปลี่ยวใจไหนจะยืน ไม่มีพื้นเผ่าพงศ์ในวงศ์วาน
จึ่งเอื้อนอรรถตรัสว่าเจ้าราเมศ พี่เขาเจตนาให้ไปสถาน
รัตนาธานีที่สำราญ ช่วยว่าการนคราให้ถาวร
แม้นมิไปก็ไม่ตรงต่อวงศ์ญาติ เหมือนเด็ดขาดไม่เป็นที่สโมสร
เขาก็ตัวคนเดียวแท้ไม่แง่งอน มาอ้อนวอนเจ้าจะเห็นเป็นอย่างไร ฯ
พระราเมศสุริย์วงศ์พงศ์กษัตริย์ ไม่อาจขัดทูลแจ้งแถลงไข
แม้นพระองค์โปรดปรานสถานใด ก็ต้องไปตามรับสั่งจึ่งบังควร
ฝ่ายทรงฤทธิ์บิดาปรีชาเฉลิม ก็พูนเพิ่มปรีดิ์เปรมเกษมสรวล
แม้นมิไปช่วยพี่ก็มิควร ตามกระบวนรักใคร่เป็นไมตรี
แล้วพระองค์ทรงสั่งให้จัดสรร พวกกำนัลกับเหล่านางสาวศรี
ทั้งเครื่องใช้ต่างต่างที่อย่างดี ทั้งมนตรีเหล่าทหารชาญณรงค์
กับเครื่องต้นตามอย่างทั้งพระแสง เธอจัดแจงของดีที่ประสงค์
กับนารีรูปร่างสำอางองค์ ร้อยอนงค์กับกำนัลกัลยา
แล้วพระองค์ทรงสั่งให้เขียนสาร ไปทูลการกับสมเด็จพระเชษฐา
ในกรุงไกรนครังเมืองลังกา ว่าหลานยามาขอหน่อนรินทร์
เจ้าราเมศน้องชายไปไว้ด้วย พอชูช่วยรักษาวังดังถวิล
เป็นเพื่อนกันพี่น้องครองแผ่นดิน พระภูมินทร์จะโปรดปรานสถานใด
พอทำสารเสร็จให้ใช้กำปั่น ไปให้ทันข้ามมหาชลาไหล
เสนารับสั่งพลันในทันใด ก็รีบใช้ใบมาในสาคร
ขอตัดความวารินกระสินธุ์สมุทร ไม่ยั้งหยุดถึงลังกาหน้าสิงขร
ขึ้นหาพวกขุนด่านชานนคร เป็นการร้อนถือสารามาบังคม
ขุนด่านแจ้งบอกเข้าไปในนิเวศน์ ให้ทราบเหตุเหมือนทุกครั้งอย่างประถม
พอเสร็จออกข้าเฝ้าเข้าบังคม พระบรมกษัตริย์ขัตติยา
แล้วกราบทูลเรื่องยุบลกำพลเพชร ขุนนางทั้งเจ็ดมาประนมก้มเกศา
กับราชสารพระผู้ผ่านนครา มาเฝ้าฝ่าบาทบงสุ์พระทรงชัย ฯ
ฝ่ายพระจอมลังกามหากษัตริย์ โองการตรัสสั่งเสนาอัชฌาสัย
ให้ไปรับราชสารมาทันใด ต่างก็ไปจัดกระบวนถ้วนทุกนาย
แล้วออกจากธานินทร์บุรินทร์รัตน์ เร่งกัณฐัศว์จรจรัลให้ผันผาย
เชิญราชสารขึ้นรถาเสนานาย รีบผันผายแห่มาถึงหน้าวัง
แล้วเชิญสารมาจากรถมีกลดกั้น ขุนนางนั้นตามไปต่อภายหลัง
แล้วพากันเข้าไปถึงในวัง เอาพานตั้งบนบัลลังก์ที่นั่งรอง ฯ
ฝ่ายพระจอมลังกามหากษัตริย์ ออกแท่นรัตน์ขุนนางเข้าเฝ้าสนอง
บังคมคัลวันทาฝ่าละออง ที่ในท้องพระโรงคัลมิทันนาน ฯ
ป่างพระจอมนครินทร์ปิ่นกษัตริย์ โองการตรัสสั่งเสนีให้คลี่สาร
อาลักษณ์กราบบังคมแล้วก้มกราน พลางอ่านสารถวายพลันด้วยทันที
ศุภลักษณ์อักขรานุชาราช บังคมบาทบงกชบทศรี
พระเชษฐานรารักษ์ด้วยภักดี พระหลานมีสารไปในกำพล
ขอราเมศน้องชายไปไว้ด้วย จะได้ช่วยในจังหวัดพิพัฒน์ผล
ว่าเปลี่ยวเปล่าเหงาใจในมณฑล มีแต่คนอื่นใช่วงศ์พงศ์ประยูร
จะโปรดเกล้าอย่างไรจะได้จัด ขอทราบอรรถในพระปิ่นบดินทร์สูร
พอจบสารมังคลาให้มาทูล พระเพิ่มพูนโสมนัสดำรัสพลัน
ว่าดีแล้วอนุชาให้มาแจ้ง ถูกตำแหน่งคิดไว้ในใจฉัน
พระจึ่งสั่งเครื่องประทานสังวาลวัลย์ ให้ครบครันทั้งมงกุฎบุษรา
พระแสงอาญาสิทธิ์ฤทธิ์รุทร เครื่องอาวุธครบอย่างทั้งมหา
มาลาเบี่ยงตามเยี่ยงอย่างกันมา กับดวงตราทองคำอันจำรูญ
ให้อาลักษณ์ลงแผ่นสุพรรณบัฏ ตามกษัตริย์ธิบดินทร์ปิ่นไอศูรย์
ให้พระหลานราเมศเกศประยูร รับบัณฑูรฝ่ายหน้าพาราเดิม
แล้วสั่งให้ตอบสารกำพลเพชร ครั้นสรรพเสร็จแห่แต่ดึกเสียงฮึกเหิม
อีกข้าวของอย่างดีมีเพิ่มเติม ข้าหลวงเดิมจัดให้ไปในเภตรา
ขุนเสนีทูลลามากำปั่น พระรางวัลทั่วหมดตามยศถา
แล้วชวนกันลงไปในเภตรา ออกนาวาแล่นไปหมายกำพล ฯ
ขอยกเรื่องราวทางกลางสมุทร แล้วรีบรุดพร้อมพรั่งทั้งพหล
สองเดือนครึ่งมาถึงเพชรกำพล ช่วยกันขนของประทานขึ้นด่านพลัน
พวกม้าใช้รีบไปในจังหวัด เฝ้ากษัตริย์จอมวังนรังสรรค์
ทูลแถลงแจ้งตามเนื้อความพลัน ว่ากำปั่นกลับมาถึงธานี
พระทรงฟังสั่งให้ไปรับสาร มาสถานนคเรศบุรีศรี
พวกเสนารับโองการไปทันที จรลีลงกำปั่นมิทันนาน
กระบวนแห่แตรสังข์มาคั่งคับ สำหรับรับยานมาศใส่ราชสาร
แล้วเชิญให้ขุนอาลักษณ์พนักงาน เชิญเอาพานทองตั้งบัลลังก์ทอง
เดินกระบวนทวนธงมยุรฉัตร เข้าจังหวัดชูเชิดระเหิดระหง
ถึงทวารเวียงชัยดั่งใจจง พอพระองค์ออกนั่งยังพระโรง
ขุนอาลักษณ์เชิญพานสารอักษร บทจรขึ้นไปตั้งบัลลังก์โถง
พวกเสนาคลานเข้าไปในพระโรง ล้วนโอ่โถงแต่งกายละม้ายกัน ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานรารัตน์ โองการตรัสปรีดิ์เปรมเกษมสันต์
แล้วให้อ่านสารองค์พระทรงธรรม์ อาลักษณ์นั้นกราบงามลงสามที
หยิบลานทองเปิดกล่องอ่านถวาย ตามภิปรายบทกลอนอักษรศรี
สารสมเด็จลังกาปิ่นธานี จำเริญราชไมตรีพระอนุชา
เมื่อแรกเริ่มเดิมจิตก็คิดไว้ แต่เกรงใจน้องรักเป็นหนักหนา
หวังจะขอหน่อกษัตริย์พระนัดดา ไปรัตนาโดยจำนงตามพงศ์พันธุ์
แต่ตัวพี่ผู้ใหญ่ไม่บังคับ นี่ลูกกับหลานร้อนเขาผ่อนผัน
ก็สมกับใจจริงทุกสิ่งอัน ขอเชิญขวัญอนุชาพาเอาไป
ภิเษกหลานฉันให้เป็นอุปราช ให้สิทธิ์ขาดฝ่ายหน้าอัชฌาสัย
ทั้งข้าวของกับมหาเสนาใน พี่จัดให้ไปทุกอย่างอย่าหมางเมิน
อันตัวพี่นี้จะไปต่อภายหลัง พ่อไปตั้งเสียให้สุขกันฉุกเฉิน
จงรีบไปรัตนาให้จำเริญ ให้หลานเพลินวายวิตกในอกใจ ฯ
พอจบสารพระผู้ผ่านกำพลเพชร เห็นสิ้นเสร็จการพะวงไม่สงสัย
จึ่งสั่งพวกเสนาจะคลาไคล ไปกรุงไกรจังหวัดรัตนา
จัดกำปั่นตามที่สักสี่ร้อย เครื่องใช้สอยบรรทุกไปให้หนักหนา
จะได้เลี้ยงในงานการพารา เร็วอย่าช้าจัดให้เสร็จในเจ็ดวัน
ขุนเสนีที่รับสั่งมาตั้งหมาย ให้จับจ่ายเหล่าพหลพลขันธ์
เครื่องใช้สอยเงินทองของสำคัญ เอาลงบรรทุกเสร็จสำเร็จดี
ตั้งต้นหนคนการชำนาญยุทธ์ เครื่องอาวุธแต่บรรดากะลาสี
ลงประจำลำเภตราอย่าช้าที คอยภูมีนคเรศเพชรกำพล ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ยุรยาตรแวดล้อมพร้อมพหล
ตั้งราเมศพวกมหาประชาชน จรดลลงกำปั่นด้วยทันที
พระเทวสินธุ์เทพจินดาทั้งสอง อยู่ปกครองบำรุงซึ่งกรุงศรี
แต่ไปส่งจอมกษัตริย์สวัสดี แล้วจรลีกลับหลังเข้าวังเวียง ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานรารัตน์ ออกล่องลัดจากอ่าวแล่นก้าวเฉียง
โห่สนั่นลั่นฆ้องซ้องสำเนียง ออกแล่นเรียงตามกันมิทันนาน
ล่วงประเทศเขตชวาพาราสุหรัด ลมก็พัดใบสะบัดแล่นฉัดฉาน
พวกสาวสาวเหล่านางพนักงาน ทำเครื่องอานสารพัดจัดประจง
มาตามทางกลางมหาชลาสินธุ์ จอมนรินทร์สองกษัตริย์ราชหงส์
ปรนนิบัติกษัตรานราพงศ์ ทั้งสององค์มาในทางกลางทะเล
ข้ามละเมาะเกาะแก่งทุกแห่งหน ประชาชนทั้งกระบวนต่างสรวลเส
ไม่ลำบากยากใจในทะเล หมายคะเนรัตนากรุงธานินทร์
เรื่องชมเกาะชมปลาว่ามามาก จะซ้ำซากบทกลอนอาวรณ์ถวิล
ขอตัดรอนรีบมาถึงธานินทร์ ประเทศถิ่นรัตนาพาราเดิม
เรือที่มาพากันเข้าทอดด่าน แสนสำราญก้องกึกเสียงฮึกเหิม
ฝ่ายข้าเก่าเหล่าประชาข้าหลวงเดิม ต่างฮึกเหิมดีใจใครจะปาน
รีบไปทูลเจ้าแผ่นดินนรินทร์รัตน์ จอมกษัตริย์ปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
จึ่งสั่งพวกเสนาข้าราชการ พนักงานตามตำแหน่งแต่งโยธี
เราจะไปรับพระอานุชาราช ให้จัดราชยานทองละอองศรี
ทั้งรถรัตน์จัดมาเทียมพาชี สารถีขับรถบทจร ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ หน่อกษัตริย์สุริย์วงศ์พระทรงศร
เสด็จทรงกัณฐัศร์อัสดร แล้วรีบจรลงไปเฝ้าพระเจ้าอา
เชิญเสด็จประเวศวังเข้าจังหวัด ขึ้นรถรัตน์แห่แหนมาแน่นหนา
กับทั้งราเมศพระอนุชา เข้าพาราพร้อมวงศ์พงศ์ประยูร ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช ตรัสประภาษปราศรัยเจ้าไอศูรย์
พ่อมีสารไปถึงอาหาประยูร อาไปทูลพระเชษฐาสุดสาคร
เธอยินดีปรีดาด้วยราเมศ พระทรงเดชบพิตรอดิศร
แล้วประทานเครื่องทรงอลงกรณ์ พระแสงศรคู่กษัตริย์ขัตติยา
กับทหารชาญณรงค์เครื่องยงยุทธ์ พร้อมอาวุธสองหมื่นทั้งปืนผา
กับอนงค์สาวสรรค์กัลยา แล้วให้อากับเจ้าเสกเผ่าพงศ์
เป็นอุปราชฝ่ายหน้าเหมือนว่าขาน อันการงานที่พ่อปองต้องประสงค์
ก็สมเจตนาคิดดั่งจิตจง จะประสงค์ฤกษ์พาเวลาใด
แล้วแต่หลานจะทำการภิเษกน้อง จะปรองดองตามชอบอัชฌาสัย
อาก็มอบให้เป็นสิทธิ์ตามจิตใจ ชอบอย่างไรแล้วแต่พ่อหน่อนรินทร์ ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงค์บุรีรัตน์ ประสานหัตถ์ชื่นชมสมถวิล
จึ่งเอื้อนอรรถตรัสถามท่านพรหมินทร์ การฟ้าดินฤกษ์พาเวลาใด
จะเสกน้องครองวังกึ่งจังหวัด เป็นกษัตริย์ฝ่ายหน้าอัชฌาสัย
ท่านพฤฒาหาฤกษ์ไปทันใด ดูที่ในตำราพยากรณ์
แล้วจึงตั้งดิถีในปีนั้น พุธกับจันทร์จรถึงศุกร์สโมสร
อังคารเสาร์เข้าตำราพยากรณ์ ราหูจรมาเป็นอุตม์สุดจะดี
ขึ้นเก้าค่ำเดือนสี่นั้นมีโชค ต้องโฉลกอดิเรกภิเษกศรี
ควรจะใช้ในงานการพิธี เฉลิมศรีจัตุรงค์วันธงชัย
แล้วกราบทูลแก่พระองค์ผู้ทรงเดช ฤกษ์วิเศษในตำหรับฉบับไข
ควรจะตั้งแต่งการงานเวียงชัย เสวยไอศวรรยาครองธานี
พระจึ่งสั่งเสนาพฤฒามาตย์ ให้หมายบาดการดิเรกภิเษกศรี
เครื่องแห่แหนทางจังหวัดปัถพี ตั้งให้มีครบอย่างทางบุราณ ฯ
ฝ่ายพระมิ่งมังคลาปรีชาเฉลิม ให้เพิ่มเติมเครื่องเสบียงเลี้ยงทหาร
ตั้งโรงใหญ่ในวังอลังการ ทำคาวหวานเป็ดไก่ใช้พ่อครัว
พวกผู้หญิงจัดแจงแต่งสำรับ ทั้งคั่วสับเลี้ยงเหล่าพวกเจ้าสัว
สุกรแกะแพะพะแนงแกงเนื้อวัว ให้พ่อครัวแขกชวาเข้ามาทำ
มัสมั่นข้าวกาหรี่เสียงมี่ฉาว แกงเกาเหลาตับเล็กเจ๊กไหหลำ
แม่ครัว่ไทยไก่พะแนงแกงต้มยำ จะแต่งร่ำเรื่องกับข้าวจะยาวไป
ถึงวันดีมีฤกษ์ให้ตั้งแห่ ทั้งสังข์แตรธงทิวปลิวไสว
มยุรฉัตรพัดโบกเป็นหลั่นไป บังสุริย์ใสกลดทองละอองตา
อภิรุมชุมสายรายระยับ เดินคั่งคับทหารหมื่นถือปืนผา
ฝ่ายโฉมยงองค์พระมิ่งมังคลา ให้ลูกยาทรงเครื่องเรืองจำรูญ
คาดปั้นเหน่งเปล่งเม็ดเพชรรัตน์ อย่างกษัตริย์เจ้าแผ่นดินปิ่นไอศูรย์
ทรงภูษาค่าเมืองเรืองจำรูญ สนับเพลารูปอสูรเครือสุวรรณ
เจียระบาดตาดปักเป็นรักร้อย ชายแครงห้อยพรอยพรายสายกระสัน
ฉลององค์โหมดเทศกระหนกพัน เฟื่องกุดั่นฝังทับทิมดูพริ้มพราย
ทรงมาลาค่าเมืองเรืองจำรัส เพชรรัตน์พรายเพริศดูเฉิดฉาย
ปักขนนกวายุภักษ์จำหลักลาย เสร็จผันผายจากวังอลังกรณ์
ขึ้นทรงยานุมาศทองเสียงฆ้องลั่น โห่สนั่นจากเวียงชัยดั่งไกรสร
กระบวนแห่แลสะพรั่งทั้งนิกร เป่าแตรงอนแตรฝรั่งตีกังสดาล
แห่ไปยังวังราชปราสาทใหม่ ประทับไพชยนต์มาศราชฐาน
ประโรหิตโหราพฤฒาจารย์ ถวายพานเครื่องต้นสุคนธา
พราหมณ์ถวายน้ำสังข์ตั้งภิเษก เป็นองค์เอกอุปราชตามวาสนา
ผ่ายพระจอมนครินทร์ปิ่นรัตนา กับพระอาพลางช่วยอำนวยพร
ให้อายุยาวยืนหมื่นพรรษา มีเดชาโตใหญ่ดั่งไกรสร
ให้ลือเลื่องเมืองแมนแดนนคร ฤทธิรอนเฟื่องฟุ้งบำรุงกัน ฯ
พระราเมศสุริย์วงศ์ทรงสดับ น้อมคำนับบิตุเรศเจ้าเขตขัณฑ์
พระเชษฐาก็ประทานสังวาลวัลย์ กับเครื่องราชกกุธภัณฑ์อันบรรจง
มอบนิเวศน์เขตแคว้นแดนจังหวัด ตามกษัตริย์สืบสกุลประยูรหงส์
แล้วประทานนารีสิบสี่อนงค์ พระแสงทรงอัษฎาค่าบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายราเมศสุริย์วงศ์ทรงสวัสดิ์ ประสานหัตถ์ขึ้นบังคมสมถวิล
พระเชษฐามอบประเทศเขตบุรินทร์ ก็เพิ่มภิญโญยศปรากฏนาม
แล้วตั้งกองเลี้ยงดูหมู่พหล ประชาชนพวกบำรุงกรุงสยาม
ทั้งตระกูลเสนาพฤฒาพราหมณ์ คำรบสามวันเสร็จเจ็ดเวลา ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงกำพลเพชร ครั้นการเสร็จสมมาดปรารถนา
จึ่งว่าพ่อนรินทร์รัตน์กษัตรา อาจะลาไปนิเวศน์เพชรกำพล
จงปกป้องครองบุรีทั้งพี่น้อง แม้นขัดข้องสิ่งไรใช้พหล
ไปให้รู้ถึงประเทศเพชรกำพล อาจะขวนขวายมาอย่าอาดูร
สองกษัตริย์กราบก้มบังคมบาท นราราชภพไกรเจ้าไอศูรย์
แล้วสั่งพวกพลไกรอันไพบูลย์ ให้พร้อมมูลส่งเสด็จไปเขตคัน
ขุนเสนามาจัดกระบวนเสร็จ ส่งเสด็จจอมวังนรังสรรค์
สองพระองค์ตามส่งเสด็จพลัน ถึงกำปั่นลำที่นั่งอลังกรณ์
ฝ่ายพระมิ่งมังคลานราราช พร้อมอำมาตย์กับทหารชาญสมร
ให้ใช้ใบแล่นมาในสาคร ข้ามสิงขรแหลมสุหรัตจังหวัดตรง ฯ
ฝ่ายพระจอมนรินทร์รัตน์กับราเมศ กลับนิเวศน์เวียงวังดั่งประสงค์
เสด็จเข้าปรางค์ทองทั้งสององค์ เสด็จดำรงไพร่ฟ้าประชาชี
ทั้งสององค์ปลงจิตไม่ผิดผัน ดั่งร่วมครรภ์รักใคร่ไม่หน่ายหนี
เหมือนสุริยันจันทราหมดราคี สว่างศรีอิ่มใจทั้งไพร่พล ฯ
จะกล่าวข้างกำปั่นสุวรรณมาศ แล่นลีลาศล่วงทางมากลางหน
สองเดือนครึ่งก็ถึงเพชรกำพล ภูวดลเข้าเขตนิเวศน์วัง
ขึ้นมนเทียรวิเชียรรัตน์ตรัสประภาษ ทั้งสองนาฏยินดีเป็นที่หวัง
กับพระจอมนคเรศนิเวศน์วัง ไปแต่งตั้งหน่อเนื้อเป็นเยื่อใย ฯ
จะกล่าวกลับจับเรื่องเมืองเหมราช คิดหวั่นหวาดเศร้าหมองไม่ผ่องใส
ด้วยข้าศึกล้อมรอบขอบเวียงชัย องค์ท้าวไทกัมพลรัตน์อัดอุรา
ออกสู้รบสองครั้งไพร่ทั้งหลาย ก็ล้มตายชุลมุนวุ่นหนักหนา
แต่ยังไม่ปลกเปลี้ยเสียพารา ศึกก็กล้าโรมรุกขึ้นทุกที
มาร้องท้าหน้าประตูบูรพทิศ จะไม่คิดรบร้าพากันหนี
หรือจะคิดแยบยลหาคนดี มาต่อตีก็ให้ว่าอย่าช้าการ
แม้นไม่สู้ก็ออกมาสามิภักดิ์ เอานงลักษณ์มาถ่ายเขตประเทศสถาน
จึ่งจะพ้นอาญาอย่าช้าการ จะรอนราญก็ให้บอกยกออกมา ฯ
ฝ่ายเสนีเข้าประมูลทูลฉลอง พระตรึกตรองเห็นข้าศึกฮึกหนักหนา
จำจะยกออกไปสู้ดูศักดา เหวยเสนาเกณฑ์พหลพลไกร
พระสั่งพลางทางเสด็จยุรยาตร ขุนอำมาตย์เกณฑ์กันเสียงหวั่นไหว
พลรบครบสรรพทุกทัพชัย มาเตรียมไว้หน้าพระลานชานชลา ฯ
ฝ่ายพระจอมภูวดลกัมพลรัตน์ จอมกษัตริย์แต่งองค์ทรงภูษา
เสด็จขึ้นนั่งยังคอไอยรา ขุนเสนารีบเดินดำเนินพล
เปิดประตูกรูออกนอกนิเวศน์ พระทรงเดชตรวจทัพขับพหล
จัตุรงค์แสนยาพลาพล เข้าประจญศัตรูหมู่อรินทร์ ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าบุรีทั้งเจ็ดทัพ เข้ารบรับทีละเหล่าอย่างกล่าวถวิล
แม้นกองไหนได้นิเวศน์เขตบุรินทร์ ทั้งยุพินก็จะได้ดั่งใจจง
เป็นศึกสู้คู่แข่งแย่งผู้หญิง หมายจะชิงให้กระจุยเป็นผุยผง
พลางขับพวกเกณฑ์หัดจัตุรงค์ ให้โบกธงปืนผาดาประดัง ฯ
ฝ่ายไทท้าวเจ้าพาราเห็นข้าศึก เหี้ยมหาญฮึกขับโยธาทั้งหน้าหลัง
ให้ยิงปืนครื้นครั่นสนั่นดัง ทหารทั้งสองข้างต่างราวี
พลง้าวต่อง้าวก้าวถลัน เข้าฟอนฟันยับย่อยไม่ถอยหนี
พลทวนต่อทวนเอาทวนตี เข้าราวีล้มตายลงก่ายกอง
ขุนเสนานายทัพขับสินธพ เข้ารุกรบฟาดฟันผันผยอง
กษัตริย์ข้างข้าศึกฮึกลำพอง พลางก็ร้องเยาะหยันจำนรรจา
เหวยเสนีที่มารบจงนบนอบ การผิดชอบกูจะงดอดโทษา
แม้นรักตัวกลัวตายวายชีวา ให้พระยาออกมาง้อขออภัย
เพราะประมาทอาจองทะนงศักดิ์ พูดหาญหักถือดีจะมีไหน
ถึงเองก็อย่าฮึกอย่านึกไป จะบรรลัยแหลกป่นไม่ทนทาน
ว่าพลางทางขับอาชาชาติ เผ่นผงาดออกมาหน้าทหาร
เข้าถาโถมโรมรันประจัญบาน เสนาชาญชัยขยับเข้ารับรอง
เอาทวนฟาดฉาดฉับต่างรับรบ ม้าเข้าขบผัดผันกันทั้งสอง
ฝ่ายเสนาคนรู้ดูทำนอง ทั้งแคล่วคล่องอาวุธยุทธนา
สู้กับท้าวจักรวรรดิไม่พลาดเพลี่ยง ต่างหลบเลี่ยงแคล่วคล่องว่องหนักหนา
ท้าวจักรวรรดิตีต้อนอ่อนระอา เห็นเสนาคนนี้มันดีครัน
จำจะต้องเลิกทัพกลับขยาย หาอุบายเข่นฆ่าให้อาสัญ
เสวกาคนนี้มันดีครัน ขืนโรมรันเล่าก็เห็นจะเป็นรอง
แล้วร้องว่าฮ้าเฮ้ยจวนจะพลบ เราเลิกรบโรมรันกันทั้งสอง
พรุ่งนี้เช้าจึ่งค่อยกลับมารับรอง ทัพทั้งสองเลิกไปมิได้นาน ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต เข้านิเวศน์เวียงชัยอันไพศาล
ให้เลี้ยงดูหมู่พหลคนชำนาญ ที่ไปการสงครามตามสบาย
ฝ่ายกษัตริย์พวกที่มาเป็นข้าศึก ให้เหิมฮึกสมจิตที่คิดหมาย
ประชุมพร้อมทั้งบรรดาเสนานาย คิดอุบายจะปลอมเข้าเผาบุรี ฯ
ฝ่ายพระจอมนคเรศเกศกษัตริย์ ให้อั้นอัดร้อนจิตดั่งพิษฝี
ด้วยศัตรูหมู่พาลามายายี ออกต่อตีเล่าก็ยับอัปรา
จึ่งสั่งพวกมนตรีสี่ทหาร ให้ตั้งศาลเทวฤทธิ์ทุกทิศา
ตั้งเครื่องอานบัดพลีที่บูชา ให้เทวดาคุ้มครองช่วยป้องกัน
แล้วหาพวกคนทรงมาลงเจ้า ถามมดท้าวเรื่องกรุงไกรไอศวรรย์
หรือจะเสียนคเรศขอบเขตคัน จงพากันไปตามเอาความจริง ฯ
ฝ่ายเสนามาจัดตามรับสั่ง แล้วไปยังศาลเจ้าท้าวผีสิง
ให้พาพวกมดท้าวที่เข้าจริง อย่าแอบอิงมีรับสั่งจะฟังการ
อียายท้าวเอาผ้าแดงมานุ่ง ทาแป้งปรุงห่มชมพูขึ้นอยู่ศาล
ถือธูปเทียนสารภาพพลางกราบกราน พวกตีนศาลตีโทนโยนเป็นเพลง
ประเดี๋ยวใจยายท้าวก็สั่นงก มือตบอกหลับตาว่าข่มเหง
ไปทูลท้าวเจ้าอยู่หัวอย่ากลัวเกรง มาข่มเหงยกตัวกลัวมันไย
ขุนเสนาว่าจะคิดอย่างไรเล่า ขอเชิญเจ้าชี้แจงแถลงไข
จะรบสู้กู้เมืองสถานใด ท่านบอกให้จะได้ทำไปตามการ
อียายมดผีสิงนิ่งสดับ แล้วบังคับพูดจาพลางว่าขาน
อย่าทุกข์ร้อนคงจะเปลื้องเรื่องรำคาญ ไม่ช้านานพวกตระกูลจะหนุนนำ
จะมาช่วยกำจัดพวกสัตว์บาป ให้ราบคาบดั่งช่วยชุบอุปถัมภ์
จงรักษาวังเวียงอย่าเพลี่ยงพล้ำ มันจะทำอย่างไรทั้งไพร่พล
ก็ไม่ได้พาราอย่าเป็นทุกข์ ไม่บุกรุกได้ดอกหนาอย่าฉงน
แต่ระวังฟืนไฟในมณฑล เรือนไพร่พลจากคาอย่าให้มี
พอบอกเสร็จดิ้นเทาเทาเจ้าก็ออก นัยน์ตากลอกหายวับไปกับที่
อียายท้าวหอบฮักตักวารี เสียงอู้อี้ดื่มน้ำร่ำเอาพอ
พวกเสนามาทูลพระทรงเดช ให้ทราบเหตุเรื่องราวยายท้าวหมอ
แกทายว่าจะมีเจ้าในเหล่ากอ เป็นเนื้อหน่อสุริย์วงศ์คงจะมา
ช่วยดับร้อนผ่อนผันอย่าหวั่นหวาด ภูวนาทจะดับทุกข์ให้สุขา
พระทรงฟังเจ้าผีค่อยปรีดา แม้นเหมือนว่าจะตั้งสรวงเครื่องบวงบน
พระตรัสพลางทางปรึกษากับข้าเฝ้า อันตัวเราคิดเช่นไม่เห็นหน
ใครจะมาช่วยเราเมื่อคราวจน ไม่เห็นหนว่าผู้ใดใครจะมา
พระตรัสเสร็จแล้วเสด็จยุรยาตร ขึ้นปราสาทมีแต่ทุกข์ไม่สุขา
พระตรึกตรองหมองพระทัยในอุรา จนนิทราม่อยหลับระงับไป
ทรงสุบินว่าแผ่นดินรองปราสาท กัมปนาทโลกาสุธาไหว
แล้วบังเกิดลมแดงเป็นแสงไฟ ทั่วทั้งไพชยนต์เขตนิเวศน์เวียง
แล้วมีหงส์เหมรามาทั้งคู่ บินมาสู่ปรางค์สุวรรณชั้นเฉลียง
ลงจับที่บรรยงก์ส่งสำเนียง ดั่งจำเรียงดีดสีปี่ชวา
แล้วกางปีกโบกปัดพัดที่ร้อน อมสาครพ่นไปในทิศา
ทั้งเปลวไฟหายวับไปกับตา พื้นสุธาหวั่นไหวก็หายพลัน
พอรุ่งรางสางแสงพระสุริเยศ พระลืมเนตรขึ้นดูรู้ว่าฝัน
เสด็จจากปรางค์ทองห้องสุวรรณ ก็ผายผันโสรจสรงพระคงคา
น้ำกุหลาบอาบอบตลบกลิ่น ระรื่นรินรสสุคนธ์ปนบุปผา
แล้วทรงเครื่องเยื้องย่างจากปรางค์ปรา ออกเสนาพระโรงรัตน์ชัชวาล
จึ่งเอื้อนอรรถตรัสเรียกโหราเฒ่า พระตรัสเล่าเรื่องฝันแล้วบรรหาร
ตั้งแต่ต้นจนปลายให้อาจารย์ จงตรองการช่วยทำนายร้ายหรือดี ฯ
โหราเฒ่าเอาประนินทินออกสอบ ตามระบอบลัคนาในราศี
อาทิตย์จรถึงพฤหัสสวัสดี จะเปรมปรีดิ์วายร้อนผ่อนสบาย
จึ่งกราบทูลทำนายทายนิมิต ซึ่งทรงฤทธิ์สุบินนี้ดีใจหาย
ว่าแผ่นดินไหวกล้าตำราทาย ต้องวุ่นวายเพราะศึกล้อมป้อมปราการ
ที่เพลิงแดงแสงสว่างในปรางค์มาศ ร้อนฉกาจกล้าแข็งสีแดงฉาน
ได้แก่พวกที่มาหวังอหังการ ต้องรอนราญร้อนใจทั้งไพร่พล
ซึ่งมีหงส์เหมราบินมาจับ แล้วร้องรับเอาปีกบังกำลังขน
ช่วยโบกปัดพัดพาอมสาชล มาเป่าพ่นช่วยระงับดับอัคคี
คือตระกูลประยูรวงศ์ที่องค์เอก อดิเรกจักรพรรดิกษัตริย์ศรี
จะมาช่วยกำราบปราบไพรี ถ้าแม้นมิเหมือนคำข้าทำนาย
ในเจ็ดวันนั่นแหละจะรู้ข่าว ไม่เหมือนกล่าวคำข้อขอถวาย
ชีวิตข้าโหราผู้ทำนาย ข้างต้นร้ายปลายดีบริบูรณ์
พระทรงฟังพฤฒาโหรากล่าว ในเรื่องราวเขาทำนายเรื่องไอศูรย์
ค่อยเสื่อมสร่างในอุราที่อาดูร พระเพิ่มพูนปราศรัยให้รางวัล ฯ
จะกล่าวถึงธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ เสวยสวัสดิ์อิ่มเอมเกษมสันต์
กับราเมศน้องยาไม่อาธรรม์ รู้รักกันสมประสงค์เพราะวงศ์วาน
ได้ทราบว่าข้าศึกติดเหมราช เสนามาตย์น้อยใหญ่ทูลไขขาน
ได้ปรึกษากับท่านครูผู้อาจารย์ ต้องคิดการไปช่วยปราบให้ราบเตียน
ด้วยเมืองนี้เป็นที่เมืองหน้าด่าน ฉวยเสียการพาราเป็นพาเหียร
ถ้าแม้นเสียเหมราเป็นอาเกียรณ์ มันจะเบียนเขตจังหวัดรัตนา
พระปรารภกับพระน้องคิดตรองตรึก อยากทำศึกพูดกันต่างหรรษา
ฝ่ายราเมศอาจองทรงศักดา จึ่งทูลว่าการศึกไม่นึกเกรง
ขออาสากำกับเป็นทัพหน้า คุมโยธาพร้อมถ้วนชนวนเขนง
ทหารปืนหมื่นถ้วนกระบวนเพลง ไม่กลัวเกรงข้าศึกฝึกชำนาญ ฯ
ฝ่ายพระองค์ทรงศิลป์นรินทร์รัตน์ โสมนัสปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
ด้วยได้น้องตรองตริดำริการ กับอาจารย์ผู้วิเศษในเขตคัน
แล้วสั่งพวกเสนึให้กรีทัพ จงพร้อมสรรพทั้งพหลพลขันธ์
เครื่องหน้าไม้ปืนยาสารพัน จัดให้ทันฤกษ์ดีจะกรีพล
เสนารับอภิวาทแล้วบาดหมาย ทั้งมุลนายบอกให้ทั่วตัวพหล
จัตุรงค์โยธาพลาพล ให้ยกขนดาบหอกออกนอกคลัง
ทั้งลูกดินสิ้นเสร็จสำเร็จจ่าย ให้บาดหมายปืนผาทั้งหน้าหลัง
พวกมารับสาตราดาประดัง พร้อมสะพรั่งเกณฑ์หัดจัตุรงค์
เตรียมรถรัตน์หัตถีม้าที่นั่ง กระบวนตั้งตามตำหรับฉบับหงส์
ฝ่ายท่านครูผู้ชำนาญการณรงค์ มงคลคงแจกเสร็จสำเร็จการ
ทั้งปีกซ้ายปีกขวาเสนาใหญ่ พลไพร่สิบหมื่นพื้นทหาร
ทั้งกองหนุนขุนเสนากับอาจารย์ จัดทหารเกียกกายทั้งนายพล
ล้วนแกล้วกล้าสามารถชาติกำแหง ใส่เสื้อแดงถือสาตราโกลาหล
กองเสือป่าแมวเซาจัดเอาคน อ้ายพวกปล้นย่องเบาฆ่าชาวเรือ
ให้ถือขวานด้ำยาวถือหลาวแหลน กับโล่แพนมันชำนาญทหารเสือ
ใส่หมวกดำกำมะหยี่สี่คลุมเครือ คล้ายกับเสือแอบทางกลางอรัญ ฯ
ฝ่ายพระองค์ผู้ดำรงอาณาเขต กับราเมศน้องชายเสร็จผายผัน
ต่างแต่งองค์ทรงเครื่องเรืองสุวรรณ สายกระสันพาหุรัดจำรัสพราย
ฉลององค์พื้นดำกำมะหยี่ มาลาสีนิลรัตน์จำรัสฉาย
ประดับเพชรเจ็ดสีมณีพราย จำหลักลายเครือฝรั่งอลังกรณ์
เสียบขนนกการเวกภิเษกสวัสดิ์ ปลายสะบัดขาวผ่องประภัสสร
ทรงพระแสงอัษฎาค่านคร เสด็จจรกันมาถึงหน้าเกย
ประโรหิตโหราพฤฒามาตย์ ถวายเครื่องไสยศาสตร์ฉลาดเฉลย
ให้เหยียบไม้ข่มนามเหมือนตามเคย ที่บนเกยตามอย่างปางบุราณ
พอฤกษ์ดีตีฆ้องเสียงก้องกึก มโหระทึกแตรสังข์ระฆังขาน
เครื่องดีดสีตีดังกังสดาล กุญชรชาญร้องเปรี้ยงเสียงคำรน
พระทรงนั่งยังคอพระยาปราบ เสนากราบโดยคำรพครบสามหน
พระอนุชาทรงพระยาพลายมงคล ดำเนินพลหนาแน่นยกแสนยา
พวกทหารขานโห่ขึ้นสามครั้ง พร้อมสะพรั่งโล่แพนดูแน่นหนา
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์วิทยา ขึ้นรถาเข้ากระบวนถือทวนทอง
ออกจากวังพรั่งพร้อมโยธาหาญ เข้าดงดานกรอกกรวยตามห้วยหนอง
ประทับร้อนโดยประสงค์จำนงปอง แต่เดินกองทัพมาได้ห้าวัน
เกือบจะเข้าเขตแคว้นแดนเหมราช พระประพาสนกไม้ในไพรสัณฑ์
ไทรมะทรางยางโพตะโกวัน ต้นชิงชันช้างน้าวเหล่ามะเกลือ
พระยอมพะยูงสูงใหญ่มีใบหนา โพทะเลเพกาต้นตาเสือ
เสลาสล้างกร่างไกรทั้งใครเครือ มะดูกมะเดื่อแคคางนางตะเคียน
ทั้งสนโศกสักเสียดขึ้นเยียดยัด ใบระบัดหลายหลากดั่งฉากเขียน
กระแบกกระเบาเหล่าชะโอนใบโกร๋นเกรียน เหล่ากระเบียนปนกระบากซากพุมเรียง
ต้นสำโรงโกงกางหูกวางป่า ทั้งแวงหว้าขึ้นระคนปนซาเหลียง
ต้นอินจันทน์คันทรงต้นรงเรียง มะหาดเหียงแคฝอยข่อยพะวา
ฝูงวิหคนกจับประสานเสียง ก้องสำเนียงบินวนบนพฤกษา
นกแขกเต้าเขาขันจำนรรจา สาลิกาโกกิลาจร
มยุราพระยาลอเสียงจ้อแจ้ว โกญจาแก้วแก้วพลอดดั่งคนสอน
จากพรากโพระโดกกุโงกงอน ขมิ้นอ่อนกระตั้วเต้นกระเต็นไพร
เค้าโมงเมียงเคียงคู่เค้าโมงพลอด กระเรียนกระรอดเป็ดหงส์ส่งเสียงใส
ตะขาบคุ่มคับแคร้องแซ่ไป ระวังไพรยางกรอกฝูงดอกบัว
สัตวาเบญจวรรณอังชันเปล้า กระแวนกระเหว่าโนรีสีสลัว
ฝูงสร้อยร้าราร่อนเที่ยวซ่อนตัว เหล่านกงั่วออกเอี้ยงจับเรียงราย
พระชมพลางทางเร่งพยุหทัพ มาคั่งคับพร้อมพหลคนทั้งหลาย
กระทั่งถึงเหมราเสนานาย ตั้งค่ายรายเรียงกันเป็นหลั่นไป
พักพหลพลรบสมทบทัพ อเนกนับแสนยาโยธาไสว
บ้างตีฆ้องกลองตรวจทุกหมวดไป กองฟืนไฟนั่งยามตามทำนอง
พวกเสือป่าแมวเซาเข้าชายทุ่ง เขม้นมุ่งคอยประจำทุกลำหนอง
เที่ยวแอบซุ่มประชุมกันเป็นกองกอง ไม่โห่ร้องเงียบเสียงสำเนียงคน ฯ
จะกล่าวข้างเจ็ดพาราที่มาล้อม เห็นทัพล้อมยกมาโกลาหล
จึ่งจัดแจงแต่งทหารยี่สิบคน ให้ปลอมปนลัดแลงเที่ยวแฝงฟัง
ไปสืบข่าวราวเรื่องว่าเมืองไหน มาตั้งค่ายโอบล้อมเข้าล้อมหลัง
เห็นจะมาตีเขตนิเวศน์วัง จงไปฟังแยบคายร้ายหรือดี
แม้นจะมาชิงช่วงดวงสมร ให้รอก่อนเรายังติดไม่คิดหนี
แม้นมิฟังจะตั้งบุกเข้าคลุกคลี ก็จะตีเสียให้ยับทั้งทัพชัย
พวกสอดแนมรับรสพจนารถ แล้วคลาคลาศเลียบเดินตามเนินไศล
ค่อยลัดแลงแฝงกายรายกันไป ถึงที่ในชายป่าพนาวัน
พอพบพวกกองซุ่มมันรุมจับ ต่างขู่ขับผูกมัดรัดกระสัน
เอาตะโหงกอันใหญ่ใส่เข้าพลัน แล้วชวนกันฉุดลากกระชากมา
ส่งให้ท่านผู้กำกับกองทัพหลวง ตามกระทรวงมุลนายทั้งซ้ายขวา
พอพระองค์ทรงเดชเกศประชา เสด็จมาที่ประทับแล้วกราบทูล ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ ได้ทราบอรรถจึ่งพระองค์ทรงไอศูรย์
ให้ไต่ถามตามสำเนาเอาเค้ามูล เรื่องที่ทูลยุคเข็ญเป็นอย่างไร
ขุนเสนีจึงถามตามรับสั่ง หน้าที่นั่งสองพระองค์ตามสงสัย
มันก็แจ้งความจริงทุกสิ่งไป ตามที่ในเรื่องยุบลแต่ต้นมา
สองพระองค์ทรงสดับแล้วรับสั่ง ให้ปล่อยทั้งยี่สิบรีบไปหนา
นำเรื่องราวไปแถลงแจ้งกิจจา กูยกมาไม่ประสงค์อนงค์นาง
แต่นายเองห้ามไว้จงไปบอก ไม่ตีดอกบ้านช่องอย่าหมองหมาง
กูมิใช่พวกบ้านัยน์ตาฟาง จะมากางรั้วกั้นเอาชั้นเชิง
กูยกพลมนตรีมีประสงค์ ด้วยจำนงจะราวีตีให้เหลิง
กับนายเองอย่าถวิลให้สิ้นเชิง พวกร่าเริงที่จะชิงผู้หญิงงาม
พระสั่งให้ไล่ขับกลับไปบอก ให้นายออกมาชิงชัยในสนาม
จะได้ไว้เกียรติยศให้งดงาม ทำสงครามอวดผู้หญิงอย่ากริ่งใจ ฯ
ฝ่ายพวกเหล่าจับได้พระไม่ฆ่า ต่างทูลลากลับไปแจ้งแถลงไข
กับกษัตริย์ทุกนิเวศน์เจ็ดเวียงชัย ตามที่ในเรื่องราวให้เจ้าฟัง ฯ
ฝ่ายกษัตริย์เจ็ดพาราโกรธาหนัก ต่างฮึกฮักอิศโรจิตโอหัง
ประมาทหมิ่นกันหนักหนาไม่น่าฟัง จะต้องตั้งราวีตีประจญ
มันทัพเดียวเคี่ยวขับเข้ารับรบ เราสมทบกันให้ทั่วตัวพหล
ทั้งเจ็ดเมืองล้อมสกัดเสียบัดดล ก็จะป่นปี้ไปทั้งไพร่นาย
ต่างพิโรธโกรธเหลือจนเหื่อตก คิดจะยกสั่งพหลพลทั้งหลาย
ให้ระดมแต่บรรดาเสนานาย ตั้งเกียกกายกองหนุนทั้งขุนพล
รุ่งพรุ่งนี้ยกออกตีให้แตกยับ ตามบังคับพร้อมพรั่งทั้งพหล
จัตุรงค์เสนาพลาพล ยกเข้าปล้นจับกษัตริย์มัดเอามา
ทำให้สมกับที่แค้นมันแค่นแคะ จะชำแหละผ่าดูจิตที่ริษยา
ให้สมกับปากมันที่พรรณนา ทั้งพูดจาให้เจ็บใจหลายประการ
ขุนเสนีผู้รับสั่งมานั่งตรวจ ทั้งหมู่หมวดมุลนายฝ่ายทหาร
เครื่องอาวุธยุทธนาบัญชาการ ให้ทหารเตรียมไว้ในกลางคืน
จะกล่าวฝ่ายในเมืองเห็นกองทัพ มาคั่งคับแน่นหนาเหลือฝ่าฝืน
ตั้งตีเกราะเคาะไม้ในกลางคืน แสงไฟฟืนกองรอบขอบกำแพง
พากันขึ้นเชิงเทินเนินหอรบ เห็นไต้คบสองข้างสว่างแสง
เสียงโยธากราวเกรียวดูเรี่ยวแรง ใส่เสื้อแดงสักหลาดดาษดา
จึงเข้าไปกราบทูลว่าข้าศึก ดูเหิมฮึกยกหนุนมาแน่นหนา
อีกสองทัพตั้งอ้อมล้อมเข้ามา แต่โยธานับแสนดูแน่นราย
สมเด็จท้าวเจ้าบุรีเหมราช ฟังอำมาตย์เศร้าในพระทัยหาย
เอะครั้งนี้เห็นชีวีจะวอดวาย เสนานายจะป้องกันสถานใด
เห็นจะเหืลอกำลังทั้งพหล พวกไพร่พลน้อยนิดคิดไฉน
บุราณว่าไฟมากลำบากใจ ลุกขึ้นใหญ่ดับยากเพราะมากมาย
อันน้ำน้อยต้องแพ้เป็นแน่แล้ว จะกวาดแผ้วไหนจะดับระงับหาย
แต่ช่วยกันมั่นไว้ทั้งไพร่นาย หาอุบายผ่อนผันด้วยปัญญา
พลางสั่งให้ตรวจตราทุกหน้าที่ วันพรุ่งนี้เห็นจะวุ่นขุ่นหนักหนา
เห็นไม่พ้นไพรีมันบีฑา คิดตั้งหน้าสู้กับมันจนบรรลัย
ค่ำวันนี้จงระวังทั้งนิเวศน์ ตามขอบเขตเชิงเทินเนินไศล
จงรักษาไว้ให้มั่นพอกันภัย กองฟืนไฟไว้สำหรับอย่าหลับนอน
หลอมตะกั่วคั่วทรายคอยปรายสาด ปืนพิฆาตประจุไว้ใส่ลูกหมอน
จงตรวจตราอย่าเห็นแก่หลับนอน คิดผันผ่อนรารอพอกลางวัน
เสวกาผู้รับสั่งไม่หยุดยั้ง อุตลุดเร็วรวดสั่งกวดขัน
ให้ประจุปืนป้อมไว้พร้อมกัน พลขันธ์ขึ้นรอบขอบเชิงเทิน
เอาน้ำขนขึ้นไปไว้ให้มาก ระวังยากเกิดยุคฉวยฉุกเฉิน
ทั้งผู้คนไล่ไปไว้บนเชิงเทิน แล้วให้เดินคอยตรวจทุกหมวดกอง
สมเด็จท้าวเจ้าบุรินทร์ปิ่นจังหวัด โทมนัสนึกในพระทัยหมอง
ไม่เป็นอันหลับสนิทแต่คิดตรอง จะหาช่องแก้ไขไฉนดี
ด้วยศึกเสือเหลือกำลังมาตั้งรบ จะหลีกหลบหนีไปในวิถี
อันหนทางที่จะไปก็ไม่มี มันเป็นที่ขัดสนพ้นปัญญา
ท้าวเสี่ยงสัตย์อธิษฐานการกุศล ถึงยากจนยังไม่สิ้นวาสนา
ขอเทวฤทธิ์ที่สถิตในปรางค์ปรา ช่วยรักษาแว่นแคว้นทั้งแดนไตร
พอสิ้นทุกข์สุขาดั่งว่าขาน สิ่งที่หวานจะสังเวยนมเนยใส
จะบวงสรวงเทวาสุราลัย ทั้งนอกในนคเรศเขตนคร ฯ
จะกล่าวฝ่ายภูมินทร์นรินทร์รัตน์ สองกษัตริย์ราเมศนเรศร
ให้ตระเตรียมโยธาพลากร อัสดรม้าที่นั่งดั่งจำนง
จึงตรัสกับพรหเมศท่านครูใหญ่ จะชิงชัยเอาให้สมอารมณ์ประสงค์
ท่านจัดแจงแต่งพลรณรงค์ ที่อยู่คงอาวุธสุดแต่การ
พฤฒาเฒ่าเข้ามณฑลเรียกคนเอก แล้วยกเมฆฉายดูหมู่ทหาร
ที่แขนขาขาดไปไม่ได้การ พวกทหารเคราะห์ร้ายมิให้จร
เอาแต่พวกบริบูรณ์พูนสวัสดิ์ แกเลือกคัดไว้เป็นหมู่ตามครูสอน
ทั้งปีกซ้ายปีกขวาพลากร จะราญรอนศัตรูหมู่ไพริน
จัดกองหนุนขุนเสนาที่สามารถ ทั้งแคล้วคลาดเชิงรู้ธนูศิลป์
พวกเกียกกายหลายหมู่สู้ไพริน จัดไว้สิ้นพร้อมถ้วนกระบวนแซง
ตามพิชัยสงครามได้นามครุฑ ฤทธิรุทรดูสง่าล้วนกล้าแข็ง
วันอาทิตย์ธงชัยให้ใช้แดง ตามสีแสงทุกกระบวนทั้งทวนธง
พอเช้าตรู่สุริยาคอยท่าฤกษ์ เอิกเกริกกษัตริย์ศรีเข้าที่สรง
พฤฒาเฒ่าเอาน้ำมนต์ที่ทนคง ให้สององค์รดเกล้าพระเมาฬี
ผงดินสอทาถวายหลายตำหรับ ตามบังคับโดยสังเกตวิเศษศรี
ถวายเครื่องออกสงครามตามพิธี ให้ต้องสีวันยามตามเวลา
แล้วให้ทรงพระแสงของนักสิทธ์ สำรวมจิตหัตถ์ประสานอ่านคาถา
ให้พระน้องทรงพระขรรค์อันศักดา ที่ได้มาจากนิเวศน์เพชรกำพล
ทั้งสององค์ขึ้นทรงอัศวราช พราหมณ์ประกาศเทวดาโกลาหล
ฝ่ายท่านครูผู้ชำนาญการประจญ คอยฤกษ์บนตามตำราทั้งฟ้าดิน
พอเมฆตั้งมาทางทิศพายัพ ต้องตำหรับสมจิตคิดถวิล
ฟ้าก็ร้องก้องลั่นสนั่นดิน ให้ดีดพิณตีฆ้องกลองประโคม
ยิงปืนใหญ่ยักกะตรามหาฤกษ์ เอิกเกริกก้องกึกเสียงฮึกโหม
เดินพหลพลหมื่นเสียงครื้นโครม พลโจมแกว่งอาวุธยุทธนา ฯ
จะกล่าวข้างทัพกษัตริย์เขาจัดเสร็จ พร้อมทั้งเจ็ดครึกครื้นถือปืนผา
ทั้งเสน่าหลาวโล่โตมรา ขึ้นขี่ม้ายกตามกันครามครัน
แต่ทัพท้าวไกรจักรจะรบก่อน เร่งนิกรจะเข้าสู้เป็นคู่ขัน
ออกทั้งทัพรายเรียงเคียงเคียงกัน โห่สนั่นปักธงลงบัดดล
พอทัพหน้าถึงกันประจัญหน้า ต่างชักม้าร้องถามตามนุสนธิ์
ว่าเกี่ยวข้องเป็นไฉนยกไพร่พล มาประจญกันกับเราเล่าเนื้อความ
ก็ต่างคนต่างอยู่ไม่รู้เรื่อง หรือขัดเคืองอย่างไรหนอเราขอถาม
จึ่งมาคิดเป็นศัตรูคู่สงคราม ท่านเชื้อนามเป็นไฉนไขคดี
หนุ่มน้อยน้อยจะมาสู้กับผู้ใหญ่ จะบรรลัยย่อยยับเป็นสับสี
ไม่ควรจะขวางหน้ามาราวี เหมืองแมงหวี่เข้าไฟจะวายชนม์ ฯ
ฝ่ายพระจอมราเมศเกศกษัตริย์ สดับอรรถแล้วจึ่งถามตามนุสนธิ์
ว่าตัวท่านมาทั้งนี้ยกรี้พล มาตีปล้นพาราเขาว่าไร
หรือเคืองแค้นว่าเขาไม่ให้ผู้หญิง จะมาชิงอวดฝีมือหรือไฉน
ดูก็น่าเกลียดจ้านรำคาญใจ เป็นผู้ใหญ่ด้วยกันหมดเที่ยวจดรอย
อันธรรมดานารีก็มีถม จะมางมกันชิงชู้เหมือนปูหอย
พวกกษัตริย์เจ้าชู้ไม่ดูรอย เห็นน้ำอ้อยคราวอดเหมือนมดโซ ฯ
ท้าวไกรจักรโกรธาร้องว่าเจ้า ดูถูกเราไว้ตัวยั่วโทโส
ยังเด็กน้อยกระจิหริดทำอิศโร มาวางโตเย้ยผู้ใหญ่ไม่ได้การ
อย่าหาญฮึกนึกไปเจ้าไก่ต้อย เหมือนหิ่งห้อยจะมาสู้สุริย์ฉาน
แต่กระดูกก็ยังอ่อนมารอนราญ ไม่ช้านานก็จะวิ่งเป็นลิงไพร ฯ
พระราเมศสุริย์วงศ์พงศ์กษัตริย์ จึงเอื้อนอรรถตอบความตามวิสัย
เรารบกันสองต่อสองทำนองใน อย่าให้ไพร่เหนื่อยยากลำบากเลย
ท้าวก็ดีทีปราชญ์ชาติเจ้าชู้ มารบสู้กันจริงจริงอย่านิ่งเฉย
เครื่องอาวุธสิ่งใดนะอย่าละเลย ที่ท้าวเคยถือชำนาญการสงคราม
พระตรัสพลางทางชักอัศวราช เผ่นผงาดเยื้องย่างออกกลางสนาม
ท้าวไกรจักรชักม้ากล้าสงคราม ทหารตามมาเป็นวงแล้วส่งทวน
สำหรับศึกเคยชำนาญในการรบ เลี้ยวตลบชักม้าทีท่าสวน
พระราเมศสุริย์วงศ์ก็ทรงทวน ชักม้าหวนตีวงตรงเข้าไป
ทหารโห่กึกก้องทั้งสองฝ่าย ดูเจ้านายครึกครื้นยืนไสว
พวกในเมืองเข้าไปเฝ้าทูลท้าวไท ว่าทัพใหม่ยกมาออกราวี
กับทัพทั้งเจ็ดพาราที่มาล้อม เข้าโอบอ้อมรุกรบไม่หลบหนี
พระทราบเรื่องทัพมาใหม่ใช่ไพรี สั่งให้กรีธาพหลรณรงค์
กูจะออกไปดูให้รู้ข่าว คำที่เจ้าทายไว้อย่าใหลหลง
ทั้งนิมิตเห็นจะสมอารมณ์ปลง พระขึ้นทรงหลังพระยาอาชาไนย
เปิดทวารพาทหารออกพร้อมพรั่ง ทั้งโล่ดั้งปืนผาโยธาไสว
ออกยืนม้าพาพลสกลไกร เพราะยังไม่รู้แท้ฉวยแปรปรวน
ต้องยับยั้งดูทำนองทั้งสองรบ ต่างตลบเลี้ยวกลมดั่งลมหวน
พระราเมศชำนาญในการทวน รู้กระบวนสารพัดหัดชำนาญ
แต่รบกันประมาณเพลงห้าสิบถ้วน ในกระบวนกลศึกต่างฮึกหาญ
แต่ราเมศรู้ตำราอาชาชาญ ว่าม้าพานแรงน้อยถอยทุกที
แล้วดูท้าวไกรจักรเห็นชักม้า ทีระอาแรงน้อยจะถอยหนี
จำจะเข้าบั่นบุกไล่คลุกคลี แม้นเสียทีก็จะล้างให้วางวาย
พระตริพลางทางดูม้าที่นั่ง เห็นกำลังยังไม่อ่อนค่อยผ่อนขยาย
ทำทีถอยออกให้ห่างทางอุบาย แล้วรำกรายชักสินธพทีหลบทวน ฯ
ฝ่ายท้าวไทนึกว่าเด็กเล็กเท่านี้ คงจะหนีไล่กลมดั่งลมหวน
พระเยื้องกลับรับหันด้วยคันทวน เสียกระบวนแทงเข้าอกพลัดตกตาย
ทหารโห่โกลาดั่งฟ้าลั่น เสียงครื้นครั่นดั่งสุนีคะนองสาย
พวกพหลพลไกรทั้งไพร่นาย ต่างวุ่นวายฆ่าฟันสนั่นดัง ฯ
ท้าวกัมพลไล่พหลเข้าช่วยรบ ตีตลบโยธาทั้งหน้าหลัง
พวกทหารฟันตายวายชีวัง พวกที่ยังเหลือวิ่งเป็นสิงคลี ฯ
ฝ่ายกษัตริย์ที่ยกมาพากันถอย เห็นเสียรอยกลับไปในวิถี
ต่างเข้าค่ายของตัวกลัวเสียที คิดราวีต่อไปดั่งใจปอง ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์ปิ่นเหมราช เห็นอากาศค่อยสว่างที่หมางหมอง
ทางปราศรัยสองพระองค์จำนงปอง พระคุณของพ่อนี้ลบภพไกร
พ่อขอถามนามเนื้อเชื้อกษัตริย์ ครองจังหวัดธานินทร์บุรินทร์ไหน
พ่อจะรักเจ้าเหมือนบุตรสุดอาลัย ขอเชิญไปนคเรศนิเวศน์วัง
สองพระองค์กราบกรานประสานหัตถ์ กรุงกษัตริย์ชื่นชมด้วยสมหวัง
แล้วเชิญชวนเข้าเขตนิเวศน์วัง พระตรัสสั่งเสนีผู้ปรีชา
ให้จัดแจงแต่งที่บรรยงก์รัตน์ ถวายกษัตริย์หยุดพักตำหนักขวา
แล้วตรัสเชิญนรินทร์รัตน์กษัตรา กับพระราเมศน้องสองพระองค์
เข้าเวียงวังเหมราขึ้นปราสาท พระยุรยาตรนำไปศรรไลหงส์
พลางชวนเชิญพระพี่น้องทั้งสององค์ ขึ้นบรรยงก์รัตนาไม่อาวรณ์
พระดำรัสตรัสเรียกมเหสี กับบุตรีศรีสวัสดึ๋ประภัสสร
ทั้งสององค์เปรมปรีดธุลีกร พระมารดรรับหัตถ์กษัตรา
ให้พระนุชบุตรีศรีสมร ประนมกรกราบสมเด็จพระเชษฐา
พระแลเล็งเพ่งพักตร์ลักขณา ดั่งจันทราแจ่มจัดจำรัสดวง
กระนี้หรือกษัตราที่มารบ จะมิคบกันมาแน่นเพราะแหนหวง
คิดแย่งชิงกัลยาสุดาดวง มาตั้งหวงแหนกันทุกวันคืน ฯ
ฝ่ายอนงค์องค์มิ่งมเหสี นางยินดีในอุราค่อยฝ่าฝืน
บรรเทาทุกข์ที่ประจำทุกค่ำคืน ค่อยแช่มชื่นในอุราแล้วว่าพลาง
แม่ขอบคุณการุญรักพ่อหนักหนา เบาอุราสารพัดที่ขัดขวาง
แม่ขอเชิญทั้งคู่อยู่ในปรางค์ ไม่กั้นกางเกียดกันไม่ฉันทา
ขอฝากน้องนงเยาว์กับเจ้าด้วย จงชูช่วยปกปิดกนิษฐา
เหมือนพี่น้องร่วมครรภ์อย่าฉันทา ให้มารดาเย็นใจทั้งไพร่พล
สองกษัตริย์สุริย์วงศ์ทรงสดับ น้อมคำนับทูลความตามนุสนธิ์
ลูกยกมาครั้งนี้ทั้งรี้พล ช่วยภูวดลพอให้คลายวายอาวรณ์
ด้วยนเรศรัตนาพาราใกล้ ลูกตั้งใจช่วยบพิตรอดิศร
มิได้คิดแก่ชีวิตมาราญรอน กู้นครให้พระองค์ดำรงวัง
ฉันพี่น้องสองนี้ขออาสา รบประจามิตรไม่ยับไม่กลับหลัง
ถึงเป็นตายขอถวายซึ่งชีวัง พระทรงฟังชื่นพระทัยใครจะปาน
ดั่งน้ำทิพย์ธารามาโสรจสรง วรองค์ขัตติยามหาศาล
โสมนัสตรัสสำรวลชวนสำราญ พนักงานยกเครื่องเนื่องกันมา
ตั้งถวายไทท้าวเจ้านิเวศน์ พระทรงเดชเชิญสองโอรสา
ให้เสวยเอมโอชโภชนา กษัตรากราบก้มบังคมคัล
แล้วเสวยพระกระยาสุธาโภช ที่เอมโอชสารพัดเขาจัดสรร
สามพระองค์ทรงเสวยเครื่องสุพรรณ พร้อมด้วยกันรักสนิทเหมือนบิตุรงค์
จะเข้านอกออกในมิได้ห้าม เพราะมีความชื่นชมสมประสงค์
ด้วยรู้แท้ว่าประยูรสกูลวงศ์ ท้าวเธอปลงจิตตั้งเพราะหวังใจ ฯ
จะกล่าวข้างพวกกษัตริย์ให้ขัดแค้น จะตอบแทนเศร้าหมองไม่ผ่องใส
แต่ทัพเด็กยกมาตีก็มีชัย นึกเสียใจเจ็บอายหลายประการ
จำจะคิดแยบคายให้หลายอย่าง ดูท่าทางให้ประจักษ์เข้าหักหาญ
แล้วตั้งพวกเสนีปรีชาชาญ จัดทหารพลหมื่นพื้นฉกรรจ์
ทั้งหลาวโล่โตมรศรกำซาบ อีกดั้งดาบง้าวธนูเป็นคู่ขัน
เอาช้างต้นพลายประสิทธิ์ติดน้ำมัน พลขันธ์ปืนผากล้าณรงค์
เราจะออกชิงชัยในสนาม ทำสงครามให้กระจุยเป็นผุยผง
ปราบอรินทร์เสียให้ได้เหมือนใจจง โดยจำนงเป่าปัดพวกศัตรู
ฆ่าอ้ายพวกหนุ่มเด็กเสียให้ได้ ตีเวียงชัยราญรอนให้อ่อนหู
พรุ่งนี้เช้าเองไปนัดพวกศัตรู บอกว่ากูจะรบรับกับพระยา
ท้าวสั่งเสร็จแล้วเสด็จเข้าไสยาสน์ ขุนอำมาตย์ตั้งพหลพลอาสา
เสียงครึกครื้นยืนแน่นพวกแสนยา ถือสาตราเตรียมตัวทั่วทุกคน
พอเช้าตรู่สุริยาภาณุมาศ ขุนอำมาตย์สั่งบ่าวเหล่าพหล
ไปร้องท้าหน้านิเวศน์เขตมณฑล เตรียมพหลออกรบอย่าหลบตัว
จะคบค้าเด็กหนุ่มคุ้มไม่ได้ จะบรรลัยทั้งจังหวัดจับตัดหัว
มาบอกให้คนผู้ได้รู้ตัว อย่าเมามัวคบเด็กใช่เหล็กดี ฯ
ฝ่ายเสนีที่รักษาตามขอบเขต นำเอาเหตุไปประณตบทศรี
ทูลแถลงแจ้งความตามคดี พระภูมีทราบเรื่องเคืองพระทัย
จึงตรัสกับกษัตราว่าวันนี้ พวกไพรีมันมาว่าไม่ปราศรัย
บิดาจะออกสู้กู้เวียงชัย ให้พวกไพรียับอัปรา ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ ชุลีหัตถ์ประนมก้มเกศา
ลูกจะขอฉลองคุณมุลิกา จะอาสาแทนพระองค์ออกสงคราม
แล้วทูลลามากับพระราเมศ จากนิเวศน์ไปถึงค่ายพลางไต่ถาม
กับท่านครูผู้ปรีชาพยายาม ข้าศึกตามท้าทายหลายประการ
เราจะออกชิงชัยอย่างไรบ้าง ในท่าทางรบสู้ดูทหาร
แล้วแต่ท่านจะจัดแจงจงแต่งการ จะรอนราญฉันพี่น้องทั้งสองคน
อาสาท้าวเจ้านิเวศน์เกศกษัตริย์ ช่วยกำจัดพวกศัตรูดูอีกหน
ท่านจงแต่งเสนาพลาพล จะประจญกับศัตรูหมู่อรินทร์
ท่านพรหเมศยกเมฆตามลัทธิ แล้วตรองตริดั่งนิยมสมถวิล
ด้วยชะตานายเราเจ้าแผ่นดิน จะเพิ่มภิญโญยศปรากฏนาม
อันข้าศึกศัตรูสู้ไม่ได้ จะมีชัยลือดังทั้งสยาม
ถ้าแม้นใครขืนสู้ทำวู่วาม คงตายตามเหมือนแมงเม่าบินเข้าไฟ
พลางจัดแจงแต่งพหลพลรบ ทหารครบเร่งกันเสียงหวั่นไหว
สั่งให้ผูกมิ่งม้าอาชาไนย คชไกรดั้งกันอันบรรจง
ผูกพระยาคชาธารชำนาญยุทธ์ เครื่องอาวุธพร้อมพรั่งดั่งประสงค์
ทั้งทหารเกณฑ์หัดจัตุรงค์ มงคลคงแจกให้ทั้งไพร่นาย
แล้วบอกมนต์ให้พระองค์ทรงสวัสดิ์ สองกษัตริย์เมื่อชิงชัยดั่งใจหมาย
เห็นเสียทีจงตวาดอย่าคลาดคลาย อ้ายตัวนายคงจะงกตกตะลึง ฯ
จะกล่าวข้างท้าวไพรชนยกพลออก มาถึงนอกเกิดโทโสโมโหหึง
ขับช้างต้นพลแสนแล่นตะบึง มาพักหนึ่งถึงที่รบสมทบพล
พวกในเมืองเหมราเห็นข้าศึก เสียงโห่ฮึกก้องสุธาโกลาหล
ท้าวเธอเร่งโยธาพลาพล จรดลยกออกนอกบุรินทร์ ฯ
ฝ่ายพระจอมธิบดินทร์นรินทร์รัตน์ ชวนกษัตริย์น้องชายดั่งใจถวิล
ขึ้นทรงช้างโดยจำนงดั่งองค์อินทร์ พร้อมกันสิ้นรถรัตน์อัสดร
ฝ่ายท่านครูผู้ประสิทธิ์สะกดทัพ ขึ้นรถขับตามติดอดิศร
ยกกระบวนแสนยาพลากร โห่สะท้อนเสียงเร้าจะเอาชัย