Mayai waziri wa maradhi na hadithi nyingine

MAYAI WAZIRI WA MARADHI

NA HADITHI NYINGINE

Focus Publishers Ltd

IMEPIGWA CHAPA 2012

DIBAJI

Utanzu wa hadithi fupi ni mojawapo wa fani za zamani sana katika fasihi
za ulimwengu. Hali hii hutokana na uwezekano wa hadithi fupi kuchapishwa
katika magazeti na kuwa ni utanzu unaoweza kusomeka haraka. Utanzu huu
unaishia kuwa kama bustani ya kuchipuza vipaji vya waandishi wa tanzu
nyinginezo kama riwaya na novella. Huu pia ni utanzu unaowakilisha, kwa
kiasi fulani, sawia ya ki-mpito kati ya fasihi simulizi na fasihi
andishi. Katika kirefu ingawa sio vitabu vingi vya hadithi fupi
vilivyochapishwa kufika hivi sasa.

Hatua ya kwanza ya kuwazia kuuhariri mkusanyiko huu wa mayai Waziri wa
maradhi na hadithi nyingine ilianza na kutambua umuhimu wa utanzu huu..
tukio hasa lililonichochea ni nilipoisoma hadithi ya E. Kezilahabi ya
‘Mayai Waziri wa Maradhi’ ambayo ilichapishwa kwa mara ya kwanza katika
gazeti la mzalendo ( Chini Tanzania ) katika miaka ya 1980. Pili,
nilichochewa pia na kutambua ukwasi uliopo katika uandishi wa hadithi
fupi lakini ngambi au upungufu uliopo wa diwani za hadithi fupi has
zinazojumuisha waandishi tofauti na hata wa maeneo mbalimbali na
kuiakisi mitazamo anuwai ya maisha na jinsi ya kuuwasilisha uhalisi.

Lengo la diwani hii ni kumpa msomaji nafasi ya kuzifurahia hadithi fupi
zilizoandikwa na waandishi wenye sifa tofauti; walioizoea fani hii na
wanoinukia (Pgv)

Katika fani yenyewe. Kuwepo kwa hadithi za waandishi hao mbalimbali
kunampa msomaji nafasi ya kutamwa,na hata kuilimbuka, mtindo mbalimbali
na maasuala ya kila aina au nui yanayizungumziwa na waandishi
wanaohusika. Kama tujuavyo, waandishi hutofautiana jinsi wanavyoyatazama
mambo, yaani mwonolimwengu wao, mtindo wao, muktadha wao( wa kisiasa,
kijamii na kiuchumi), falsafa na itikadi zao n.k.

Licha ya tofauti za kimkabala au kimtazamo, hadithi zilizomo katika
mkusanyiko huu zinahusiana kwa kuwa zote zinamhusu binadamu-lengo hasa
la fasihi, simulizi au andishi. Zinamhusu binadamu na shida zake, dhiki
yake, unafiki wake, Kiburi chake, maovu yake, kero zake, ulimwengu wake
na maisha yake. (pgvi)

UTEUZI WA MOYONI

Raya Timammy

Zena alikuwa tayari ashayavulia nguo na alijua kuwa hana budi kuyaoga.
Alijua wazi kuwa huu ndio wakati aibu zake zote, za kweli na za uongo,
zitatolewa. Huu pia ndio wakati atakaotukanwa asibakishwe na watu
wanaomjua na hata wasiomjua hapo mjini. Huu ndio wakati wema wake na
uovu pia utatambuliwa na kuhadithiwa watu wote hadarani na kwa siri.

Huu ulikuwa wakati wa kampeni za kumchagua mbuge wa wilaya ya Mtondo
kaskazini. Kwa mara ya kwanza katika sehemu hiyo mwanamke amejitolea
(pg7)kupigania kiti hicho. Hapo mjini tayari moto ulikuwa unawaka na
midomo inatamba kuhusu hili. Mwanamke huyo hakuwa mwengine ila ni yeye:
Zena Saidi.

Zena alitoka katika familia iliyokuwa ikijulikana hapo mjini. Ilikuwa ni
aila ambayo tungeweza kusema kuwa imeendelea. Kwa kiasi Fulani binti za
Mzee Saidi wameiona milango ya shule ijapokuwa hawakuwa kwa taabu mno.
Wakati huo wasichana walikuwa hawasomeshwi sana na kama ulibahatika basi
ulifikia darasa la nne au la tano na ukatolewa mara kukitokea mume wa
kukushika mkono au wazazi waonapo kuwa kifua kimeanza kuinia nguo.
Ilikuwa ni aibu kwa msichana kuonekana barabarani akienda au akitoka
shule. Zena na wenzake walibandikwa majina mengi kama ‘makafiri’,
‘malaya’ na mengine mengi yasiotajika. Zena aliendelea na kufikia darasa
la saba.

Hakupita vizuri na hili halikuwa ajabu ukifikiria ule mzigo wa kazi zote
alizotarajiwa afanye na asome wakati huohuo. Baba yake hakuwa na moyo wa
kumwendeleza kwa sababu hakupata nafasi katika shule ya upili na pia
alikuwa na wengi wa kumuimgia kama umungu. Hivyo punde alipotokea mume
wakumuoa ilimbidi zena aolewe maana wakati huo hangeweza kukataa. (Pg8)

Baada ya harusi hata haikuchukua muda kwa Zena akiwa angali arusi
kutambua kuwa hakupata mume bali dungudungu. Huyo mumewe hata hakustahi
muda upite kabla kuonyesha makucha yake. Alianza kumuonyesha makruhu ya
kila aina. Alibakisha tu Zena kumfumania juu chini na hili kwa hakika
huyo Ali hakulijali. Alianza kurudi nyumbani akiwa amechelewa (pg8) nusu
saa, ikenda saa, saa mbili na hata usiku mzima. Akiulizwa kisingizio ni
kazi. Zena toka mwanzo ni bunga mpaka akafahamikiwa. Toka Zena
akivumilia mpaka akawa hana budi kumwelezea mamake.( Pg9)

Mama mtu aliyasikiliza kwa makini lakini hakuwa na suluhisho “pengine
mwanangu hutimizi wajibu wako,” alitanguliza. Zena alinyamaza kwa
kijitambo huku fikira zikimpita. kama ni usafi wa nyumba na mwili
anayatimiza, kama ni kupika apika akipua na kama ni kujipamba anayafanya
yote kumfurahisha Ali lakini wapi! Alivuta kauli, “mama anayatenda yote
lakini hata hajali, sijui nifanye nini?” Basi mama mtu alimshauri
bintiye amsaili mumewe kwa upole huku akimpembeja kujua ukweli. Bwana
mtu alipoulizwa alifoka na kuja juu. Alitoa maneno mengi pima na mkono.
“we mwanamke! Unataka kunitawala? Nimekuoa ama umenioa? Huniamini
nikikwambia ni kazi ?” Ali alisema. Hapo basi akamwambia kuwa sasa
atafanya zaidi.

Zena alikuwa tayari anajua kuwa mumewe ana mtu mwengine nje; hakuwa
anahitaji uthibitisho wowote. Maana lisemwalo mjini lipo na alikuwa
ameshapata kidudu mtu aliyemnong’ozea hili. Lakini Ali ndio akazidi na
akawa hata usiku nyingine harudi usiku kucha. Na aliporudi, nguo zote
zikiwa zinanukia oto la udi wa kupikwa na hata wa mawaridi na haliudi za
nje. Ilikuwa ni kama huyo mwanamke mwengine anajuza kihila. Zena
alipoteta basi akaanza kutiwa mkononi.

Haya yote aliyastahimili kwa shida. Maana alijua akienda kwao
atakumbushwa jinsi mama yake alivyostahamili miaka nenda miaka rudi na
kuishi na (pg9) mumewe. Jambo lililomshinda Zena kumweleza mamaye ni
kuwa yeye hakuwa na mateso ya kipigo na matusi kama ni kustahimili
umaskini, kazi za nyumbani, ulezi na mengine, hayo hayangemshughulisha.
Mamake alivumilia hali ya umaskini na ulezi wa mwaka bila kunung’unika
hadi mumewe alivyofariki. Mungu alipopenda, milango ya heri ilifunguliwa
na wakaupa umaskini kisogo.

Mambo ya kufanywa ngoma ndiyo Zena aliyaona ni shida mno. Kwa kweli
amestahimili vya kutosha akijiliwaza asaa mumewe atafikiri abadili tabia
yake. Sasa miaka mitatu imepita na tamaa imemwauka na ndipo alipoamua
kuwa kila jambo lina mwisho. Alijiiambia kuwa wazazi wake akimpokea au
wasipompokee

Anatoka hapo nyumbani. Wakikataa atoke itakuwa ni kama watia sahihi
auliwe. Nalo ndilo Ali alilobakisha. Hakuwa akihitaji kisa wala sababu
maana siku zimtambukiazo bure bakhtata alikuwa akimpiga.

Hapo nyumbani kama si kuwa wanaishi katika nyumba ya familia ya akina
Ali, alikuwa na hakika kuwa hangekuwa hata akipewa chakula na masilahi
mengine ya lazima seuze ya ziada. La kushangaza ni kuwa hawa wazee wa
Ali ijapokuwa walikuwa wakiyashuhudia madhila yote aliyokutishwa Zena,
hawakunena lolote. Kwani, Ali alikuwa kama mfalme kwa mamaye. Atakalo na
aizalo Ali ndiyo yanayofanyika. Naye huyo babake alimuogopa sana Ali kwa
vile alipewa mbele na kufurishwa kichwa na mama yake. Wakiona ni mno
ndiyo wangeingilia waamue vita na wakati huo Zena huwa ashajeruhiwa
vibaya. Yote waliyaona lakini badili (pg10) ya kuyazuia mama mkwe
atamwambia mamezaa wake asiyatoe nje maana mtu hatoi izara.

Siku hiyo alipoamua kutoka kwa mumewe, Zena aliona amepata utulivu
rohoni wa ajabu. Alijihisi mwepesi akawa anangojea tu Ali aingie
ambwagie shindo. Kama kawaida Ali aliporudi alizua vurumai na mara hii
kabla hajamtia nguvuni, Zena alimwambia anataka talaka yake. “
nimechoka, basi hakuna la zaidi ila uniache,” Zena alinena.” “He, leo
babako amekutuma unitolee ufidhuli au ushapata mwanaume akakutaka
kikaragosi wewe? Basi nimekuacha talaka tatu hata sio moja!” Ali
alifoka.

Ijapokuwa roho ilimwenda mbio, Zena alijikarambusha na kukodoa macho kwa
ukali. Uchungu na dukuduku lake lote la moyoni alilimwaga. Alianza
kupiga kelele kama mwehu akisema amechoka, amechoka na kweli siku hiyo
alikuwa amechoka.hakumpa nafasi tena Ali anene lolote. Baada ya kumaliza
alibeba mzigo wake aliokuwa amefunga mapema na kushika njia.

Baada ya kurudi kwao, alihudhuria karakana ya kufundisha kushona mchana.
Alitia bidii sana na akaweza kushona nguo baada ya miezi minne tu ya
mtihani na kufuzu. Basi ndivyo alivyoanza kazi yake ya ushoni ijapokuwa,
hapo mjini kwao kazi hii haikuwa inalipa vizuri maana wengi wao si watu
wa kujiweza sana.

Ilibidi kutokee arusi au sikukuu ndipo watu washone nguo na hata hivyo
hakuwa akipata cha haja. Zena pia alijiendeleza kimasomo ijapokuwa
alijua hatofanya mtihani wa kidato cha nne. Alijisomesha mwenyewe lugha
ya kingereza na Kiswahili. Alipenda kunua magazeti na vitabu vya hadithi
kujisomea hadi akawa na ufahamu mzuri wa lugha hizo. Kwa kuwa pia mji
wao ulitembelewa na watalii na wanafunzi wengi wa kigeni pia akawa mara
nyingine anapata kibarua cha kuwafundisha lugha ya Kiswahili.

Kati ya hawa aliowafunza ndipo wazo la kugombea ubunge lilipochipuza.
Alikuja mwanafunzi mmoja, Carol aliyekuwa anafanya utafiti kuhusu watu
wa hapo. Huyu alishikana sana na Zena na urafiki wao uliendelea hata
baada ya Carol kurudi kwao. Zena alimkumbuka kila mara rafiki yake
aliyekuwa akimshajiisha ajiendeleze kimasomo. Kila mara alikuwa
akimwambia Zena anaweza kufanya analolitaka pindi awe ameamua na ana
moyo wa msukumo. Ni katika mazungumzo yao ndipo Zena alipomweleza mambo
yaliyomsibu na matarajio yake katika jamii yao.

Carol naye akamwambia kuwa hayo yote ataweza kuyatenda akiwa mbunge wa
eneo hilo. Hata baada ya kurudi kwao Uzunguni, Corol alimhimiza Zena
katika barua zake zote asiitupilie mbali ndoto yao. Alikuwa anamkumbusha
mara kwa mara yale atakayofanya.

Uchaguzi ulipokaribia zena aliamua kuwaelezea wazazi wake nia yake. Siku
moja baada ya chakula cha mchana, Zena aliwapasulia mbarika. Mamake,
mdomo ulimfunguka lakini hakuwa na la kusema. Babake naye alitulia tulii
kama maji ya mtungini. Baada ya muda, kama kwamba sasa wamepotokwa,
mamake akaanza kusema, (pg 12) “ He! Hiyo kasheshe, mwaka wa kuvuliwa
nguo. Motto we! Hujatosheka? Umeona sasa hutajwi tena midomoni unataka
uanzwe tena kutafunwa kama ubani?”

“mama nawe, wewe unafikiria yale watu watakayosema tu hufikirii kuhusu
suala lenyewe. Unaonaje ni vizuri au si vizuri?” Zena akamjibu.

Mamake akajibisha kwa sauti, “si,-semeje kuwa swala ni zuri au sizuri na
tayari nakueleza kuwa wataka tusemwe? Hilo tayari ni jawabu kuwa
sikuyapendelea hata kidogo.”

“ baba nawe je waonaje? Tumuache mama na mawazo yake?” Zena akamgeukia
babake na kumuuliza.

Mzee Saidi alinyamaza kwa muda kama hakusikia lililoulizwa mpaka Zena
akaona labda babake hakusikia. Mzee Saidi alionekana ni kama yu mbali
kimawazo. Lakini kama wasemavyo kimya kina mshindo mkuu. Alipofungua
mdomo alionekana ameyawaza kwa kina.” Mamangu hilo ni ngumu”! alinyamaza
tena kwa muda na Mzee Saidi alipotopokwa alimuuliza Zena tena, “
Mwanangu umefikiria hili?” Zena naye akajibu “Ndiyo baba kwa makini
sana.” “ una hakika?” aliuliza tena Mzee Saidi.“Baba limenichukua siku
nyingi hata nilipoamua” Zena alijibu.

“Basi kama umefikiri na ni uamuzi wako, ndilo ninalotaka kujua. Maana
ulipoachwa na Ali nilikuuliza vivyo na ukawa umeamua na sasa kama
umeamua sawa”, babake akamwambia kisha akaendelea, “ maana sitaki
kukulazimisha na jambo. Mtu mwanaharamu huzaa mara moja mara ya pili
huambiwa ni kusudi. Bado (pg 13) nakukumbuka nilivyokukosea. Uliposema
wataka kuendelea na masomo,nikasema hakuna haja kwa vile kulikuwa na
mume ambaye tayari amesimama akitaka kukuoa. Lakini nakiri kosa langu na
uliteseka sana mwanangu. Naomba unisamehe, na wakati ule ulipotaka
kuachwa ukikumbuka nilikuuliza vile vile kama sasa. Na kama umefikiria
basi mwanangu. Lekea kwa mola wako uombe mungu nami niko nawe mia fil
mia”.

Zena aliyakumbuka hayo maneno ya babake na akasikia roho yake ikijawa
huruma kwa babake. Alikumbuka matusi yaliyotolewa , na babake hakuyajali
wala kujibisha. Mzee Saidi siku zote alikuwa na msemo wake usemao “
muungwana akivuliwa nguo hutama hainuki kisumama.” Nao walionyesha
uungwana wao na sasa alijua itabidi wafanye vivyo tena.

Siku zilisonga mbele sasa ikabakia mwezi tu hadi uchaguzi. Zena hakuwa
na wasimamizi wengi kama vile hakuwa na pesa za kulisha. Ni (pg14) watu
wa aila yake na marafiki wachache waliomuunga mkono . Hili halikumfisha
moyo. Zena alitayarisha mabango yake ya rangi nyeusi na nyeupe kwa vile
vijipesa vyake havikutosha hata kufanya ya rangi.mikutano ya hadhara
ikaanza kuitishwa.

Wafuasi wake wengi wakiwa ni ndunguze, binamu na jamaa zake wengine;
hawakukosea waliosema damu nzito kuliko maji. Akapata mashababu
waliobandika mabango yake.lakini ikawa ni kazi ya bure. Asubuhi ya siku
ya pili kukiamkiwa mabango yote ya Zena yamejazwa rangi na mengine
yameandikwa matukano ya mbwa kasoro mkia. (pg 14)

Lililomshangaza Zena ni kusikia wanawake wenyewe wenziwe wakimtafuna
kama chingamu. Yeye amejitolea kwa hali na mali kujaribu kunyanyua hali
zao na hali wenyewe hata hawanayo. Kwa vile alikuwa anataka kupata kura
za wanawake ilibidi awe akihudhuria harusi zote na matanga ijapokuwa
hakuyapendelea mambo hayo.

Siku moja aliingia katika nyumba mojawapo iliyokuwa na tausia jioni,
basi alipoingia alisikia wanawake wengine majirani zao wakizungumza.

“Ati naye huyo Zena anajitia mwanjani, ataka ubunge!” Mwengine akajibu.

“Ha! Hawakupata wanaume wa kweli atapata yeye mzio?” mwengine akajibu.

“ Na watakaompa yeye wamekosa kazi! Hebu yeye aweza kufanyani? Wanaume
hawakuweza kufanya lolote ataweza yeye?” wa tatu akaendeleza mjadala.

Mmoja wao aliyekuwa karibu na aliyekuwa akiwasikiliza kwa kituo akavuta
kauli na kusema, “ Si basi Mujaribu mumpe. Asaa kunfa yakuni yeye
atawafanya muyatakayo.”

“Bure yako,” akajibisha kwa ukali. “ Kipande changu nitakiuza nijipatie
gora ya leso na shilling mia mbili. Niipoteze bure nikijua naisoza?”
aliendelea. Yule mwengine naye akatia lake,” wameshindwa miti itakuwa
yeye habee hatee.”

Zena aliyasikia haya yote na roho ilimwaka moto kuwatasulia ukweli kuwa
wana uteuzi wa kupiga kura na wana uteuzi wa kumteua Yule waonae anafaa
zaidi. Alijua kuwa hafai kupandisha zake maana mhitaji ni (pg 10)
hanithi. Basi akajitambulisha kuwa yupo na akawaomba wampe kura zao.
“mimi sisemi nitawaangulia mwezi au nina uwezo mkubwa. Najua ni kijitu
kidogo lakini mimi kama mwanamke najua shida zenu. Pia mimi sina cha
kuwapa ni kuwarai tu mnipe bila ya chochote.”

Wote walinyamaza zii na Zena hakuyaendeleza maana pale wameenda moja tu
au ile shughuli maalum ya kuhitimisha matanga. Shughuli ile
ilipomalizika alitoka hapo hitimani na wale wanawake walianza kumwekea
kigaro.

Mmoja akaanzisha, “ Ashachoka kukaa bila mume. Hii ni njia ya kutafuta
mume. Basi kaeni tayari mara mtaskia ashaolewa. Yarabi stara mara
asituchukulie tu”.

Mwengine akamkatiza, “Kwani hujui mume ni wako akiwa kwako, akitoka nje
si wako ni wa shirika? Ah ni huko kusomasoma kwake na hao rafiki zake wa
kizungu”.

“Tokea lini wazungu wakawa na heri? Wataka kumharibu tu. Ashakuwa
kimumuye kuharibika ukubwani,” mwengine akachangia.

Mara mtu mwingine akakatiza, “ Si mamezaa wake alisema? Kuwa hakuwa mke
na mfidhuli labda ndiyo hayo. Kama kweli ataka kujenga basi mwanzo si
angejenga kwake. Angemdhibiti Ali mwanzo. Hata kuzaa hakuweza. Basi kama
hata ulezi hakuweza ataweza kufanyia watu lipi? Ati ajitia ajua shida
zetu. Shida gani tulizonazo? Twala, twavaa tuna kasoro gani? Kwani kama
hatukwenda skuli ndiyo nini? Wengine wetu twapata kila kitu hata
kumshinda.”

Waliendelea wakisema hili wakiacha lile hadi magharibi ilipoingia. Wale
wanawake wakatoka kuelekea (pg 15) makwao. Na wala ukweli hawakujua
maana Zena alitamani sana kuzaa lakini hakujaliwa. Alifika hadi ya
kumwambia mumewe waende hospitalini lakini Ali alikataa. Hili ilikuwa
mojawapo ya makosa yaliyofanya apigwe. Na mpaka leo mbona huyo Ali
hajajaliwa mtoto!

Siku iliyofuata aliitisha mkutano huko katika uwanja wa Bajuri. Uwanja
huo ulijaa tele na kufurika. Siku ile Zena alikuwa amevalia kama kawaida
yake, kanzu na buibui lake. Na utaji wake aliuvutia zaidi maana hakutaka
wenye kusema waseme amevunja sheria. Alivalia kama anavyotakikana na
kujifunga vizuri. Aliposimama kusema, jambo la kwanza alilosema ni:
”kama ningekuwa na hakika kuwa nyote mtanipa kura basi sina shaka
yakukipata kiti na naomba mnipe”.

Kwa utaratibu na kwa nadhari alianza kueleza yale mambo ambayo aliyaona
ni muhimu. Hakuahidi mifereji wala barabara za lami wala kupatia watu
makazi. La! muhimu kwake ilikuwa elimu na kumaliza umaskini. Alitambua
kuwa angewapatia elimu mambo mengine yote yangekuja. Hasa zaidi
alisisitiza elimu ya wanawake, wote wadogo na watu wazima.

Mara kulisikiwa, “Malaya huyo, anataka kutuharibia banati zetu. Ati
ataka wasome ‘paka, chuo kikuu. Huyo ataka kuwapelekea watu wengine wana
wetu”.

Mwengine naye akakazania, “Hata si hivyo hataki wanawake watusikilize
tena, ataka kuwazuga watupande juu ya vichwa vyetu. Umeona yeye hakuweza
kukaa na mume!”

Mwanamke mmoja aliyekuwa karibu na hapo aliyasikiliza kwa makini na
hasira zilikuwa zinampanda maana alikuwa anamjua Zena na anjua kuwa
hakuwa na hatia. “ hayo yote msemayo si kweli.Mnajua fika na
mwajidanganya wenyewe Hata wengine wenu mmekuwa sungura, alipokosa
zabibu alisema zi uchungu. Kwani wewe Abdalla ulikuwa humfuatifuati: si
hata ulimposa ? Nyoo! Basi haifai hata hamtampa kura si vizuri
kumtukana”.

Mmoja wa wale wanaume akasema, “ Unaona ashaanza kuwafundisha vibaya?
Mwanamke akaweza kutuambia hivi bila hata haya. Basi ataka kuubadilisha
ulimwengu uwe kitantwariki, kichwa juu maguu chini.”

Siku zilivyozidi kusonga kuna wale waliomkabili kumwambia asisimame tena
lakini wapi Zena aloshika ni lilo. Ndani ya moyo wake alijua kuwa
hakutaka kura kuwaharibu wasichana wa watu bali alikuwa na nia safi y
kuwasaidia.

Siku ya siku ilipofika ilivyosemekana, kura ni debeni.watu kama kawaida
walijitokeza mapema kupiga kura. Wanawake waliletwa na wafuasi wa wale
wapinzani wengine. Wengine walionekana wakipewa pesa hadharani.

Usiku kura zilipohesabiwa mpinzani wake wa kiume alipata karibu kurea
elfu moja aidi. Watu walisherekea na walifanya kusudi kupita hapo kwa
akina Zena na mgoma na vugo na shamra shamra nyingine. (pg18)

Miezi sita baadaye, Yule mpinzani wake alisikiwa ashahamia Nairobi
pamoja na familia yake na walijua kuwa njia itamea nyasi hata
atakapokuja tena. Kuna wale waliosema “ Afadhali tungemjaribu Zena
Pengine angetuletea maendeleo.”Kuna waliokubali, “ makosa tulofanya ni
sisi maana sisi wanawake kama wote tungempa kura hangeshindwa.” (pg 19)

KACHUKUA HATUA NYINGINE

K.W. WAMITILA

Shemeji (jioni alilopewa Skina Kijijini miaka kadha iliyopita) alimeza
funda la mate machungu na kukiuma kidomo chake cha chini
kilichokaukiana. Dhiki yake ilikuwa imeingia maskia;alihisi kuwa wakati
wowote ule angeangukiwa na wingu kubwa la majonzi. Manyunyu yenyewe
yalishaanza, anachosubiri Sakina sasa ni vua kubwa la ladha kuanza
wakati wowote. Mwisho wake u wapi? (Pg 38)

Wiki iliyopita alihudhuria mazishi ya ndugu yake aliyefariki wakati wa
kampeni za uchaguci. Ndugu yake huyo, kala alijulikana wilaya nzima kwa
msiomamao wake wa kuupinga uongozi mbaya. Wanaojua wanasema kuwa
alipigwa risasi na walinzi wa mwanasiasa Fulani- mmoja kati ya wengi
aliowapinga. Kifo kile kimekuwa pigo kubwa kwa Shemeji. Imekuwa ni kama
mti mkuu umeanguka naye kama ndege ndiyo kwanza aniningia katika mashaka
yasiyokadirika.

Kwa miak kadhaa kala alikuwa mfadhili mkubwa wa shemeji ingawa hakuwa
tajiri alikuwa na moyo, na kutoa ni moyo. Sasa kila shemeji akiangalia
mbele alikuona kweusi, nyuma nako kulikuwa kumevaa vazi kubwa jeusi.
Ardhi yao siku hizi ndogo: ng’ombe wao watatu-ambao sio ng’ombe tena
bali vogombe-hulazimika kufungwa kwa kamba kasha kuhamishw pengine
kwenye kishamba chao hicho kidogo.

Jana shemeji aliamka asubuhi kwenda kupifa foleni kwenye duka la pekee
kijijini kununua mahindi. Hukutaka wanawe wakose chakula siku hiyo kama
ilivyokuwa siku ya mazishi ya ndugu yake. Ng’ombe nao wana matumbo pia.
Njaa ilipowakaba kupita kiasi walijikaza na hatimaye wakata kambaa
dhaifu na kuishia kuingia kwenye shamba la miwa la jirani yao. Ng’ombe
wote sasa walikuwa mateka. Leo hii asubuhi kifungua mimba wa Shemeji
alikuja kuchukuliwa na askari wa chifu. Kisa? jana mama yao
alipochelewa, matumbo yaliumia na akajiunga na ng’ombe kulivyoga shamba
la jirani. Mususra ya pekee aliyoijua ni hiyo miwa ya jirani yao
aliyekuwa naibu mkurugenzi mkuu was shirika la kitaifa. Njaa haina
sumile. (pg39)

Shemeji aliwaza na kuwazua. Alishindwa kuona upenyu wowote ule sikwambee
mumewe.

Alijulikana kama Mzee Mavitu.aliondoka leo alfajiri na mapema kwenda
kufuatilia chakula kinachotolewa na serikali. Miezi miwili iliyopita
chifu alitangaza katika baraza yake kuwa serikali ilikuwa na chakula cha
kuwasaidia watu kupambana na njaa iliyokuwa ikiwatanulia mabawa na
kuwakodolea macho ya bundi. Maduka ya kijijini hayakuwa na
matuaminintena. Kila mfanyibiashara alitaka alipwe pesa taslimu. Mwulize
mzee Mavitu naye anasema kwa kifupi, ‘pesa zikiwaona maskini
zinakimbia!’ Mara mbili-tatu alishamweleza mkewe kuwa hali ikiendelea
jinsi hii, ‘ nitachukua hatua nyingine!’ moyoni Shemeji Mavitu alikuwa
Bwana Hatua Nyingine. Kusema kweli Mavitu alijua fika kuzichukua hatua.

II

Mavitu alikutana na Sakina miaka mingi iliyopita; yapata miaka ya 1960.
Siku hizo alikuwa ameanza kufanya kazi katika kampuni ya kuuza cherehani
ya Singer jijini Nairobi. Hii ilikuwa miaka kadhaa baada ya kufuta kazi
huko Thika alikofanya kazi katika kampuni ya nguo ambayo siku hizo
ikijulikana kama Kenya Toray Mills.

Sakina alikuwa msichana mrembo; urembo wa mnato wenye kukinasa chchote
kinachotua juu yake. Wakati huo alikuwa amemaliza masomo na kuanza kazi
ya kufundisha. Lakini hakuwa ameisomea taaluma ya ualimu. Alilazimika
kama wenzake wengi kufundisha huku akitarajia kuchanguliwa kujiunga na
chuo cha ualimu na kuupiga msasa ujuzi wake wa kufundisha . lakini hayo
hayakuwa! Mzee Mavitu alichukua hatua ya kwanza.

Alimpendezea mkewe aiache kazi ya ualimu. Kwake kilichokuwa muhimu ni
pawepo na njia ya kupata fedha nyumbani kwao.

Madhali alikuwa akifanya kazi, hakuona haja ya sakina kuidamkia kazi
naye. Alimfichulia nia yake hii. ‘ hamna haja ya kufanya kazi sote
wawili; yangu tu hii inatosha. Tuna ardhi ya kutosha kushughulikia na
kilimo!na siku hizo ardhi ilikuwa kubwa na yenye rutuba. Mwanzoni Sakina
alipingapinga lakin Maviitu akashikilia maneno yake aliyoyatomea vito
vya mapenzi hapa na pale ili kumshawishi.

Matokeo yake yalikuwa Sakina kufanya uamuzi anaojutia mpaka leo. Kosa
lake tangu akiwa mdogo ni kuwaamini wengine na kupumbazika kiasi cha
kuwaachia uhuru wa kumwendeshea maisha. Aliacha kazi yake ghairi ya
ushauri wa mamake na babake. Wote waliamshawishi kwa kila nia lakini
ikawa mjango, buree! kwa kuhofu kuonekana mjinga na mamake alijibu: Mii
ni mtu mzima; naweza kujikatia kauli za maisha yangu!’ alijiteteta.
Wazazi wake, hasa mamake, walimkumbusha maana ya ndani ya msemo wa kula
chumvi nyingi, lakini haukumpinga mshipa Sakina; hakutaka kusikia lolote
si misemo si nasaha nyingi! Mamake alijaribu vijembe kumshawishi:
‘Mwnangu wewe sio mtu wa shambani, wewe ni mtu wa kalamu.’ Sakina
alimshikilia uamuzi wake buree!

Aliiach kazi na kuanza kushughulika na kazi ya kupanda mboga, maharagwe
na mahindi na mazao mengine. Kijijini wanasema alikuwa na jingine
alilokuwa (pg41) akifanya kuzaa. Walioijua hali yenyewew walikuja juu na
maneno ya kila aina. ‘ Huyu elimu yake yote ameisha kuikimbiza
mchangani! Urembo wote huo badala ya kuutunzia madarasani umeuleta
huku?’

Waliomjua walisema mpaka wakamkinai. Siku aliposemwa sana ni wakati wa
krismasi. Siku hizo Mavitu atakuwa ametoka huko mjini alikokuwa. Jambo
la kwanza atakalofanya ni kununua bandali nzima ya unga wa chapatti. Kwa
kuwa watoto wao hawakuwa wakubwa siku hizo, Sakina ndiye aliyefuatan na
Mavitu kwenye toroli yao ambayo kila ikitembea ilitoa ukulele wa ajabu
kama ndiyoinawatangazia watu ninin anapita Daima Mavitu alikuwa mbele,
hatua kama sita hivi, amening’inizia gazeti lake alitoka nalo
mjinikuwakumbusha wanakijjiji umuhimu wa kuishi mjinini Sakina alifuatia
nyuma. ‘Huyo! Mavitu na Shemji !’ walisema watu kila waliposikia sauti
ya torolo yao.

Yalisemwa na mengi aliona aibu ya kumwacha mumewe Mavitu. Lazima laziama
aliona aibu ya kumwach a mkewe anapmbana na kazi zote za nyumbani.
Lazima maneno yaliyosemwa yalimng’ata moyoni Mavitu kama usena wa nyuki.
Maneno hayo yalikichochea kitendo kingine.

Miaka miwili baadaye tena alichukua hatua ya pili aliamua kuuacha kazi
kuuza cherehani huko mjini na kuja kijijini kupanda mahindi na
maharangwe pamoja na wansema fuko mwenda chini hujulikana na mkia
itakuwaje kiumbe anayeonekana waziwazi? Kwao kila ( pg 42) kitu kilikua
dhahiri. Mavitu alikuwa na mengine: alitaka kumchunga mkewe mrembo
asiandamwe na wanaume wa kijijini. Mzee mwenyewe alikua na wivu
ulionfanya ahisi kuwa mkewe alikuwa kana talasimu aliyopaswa kuifumbatia
kiganjani. Alihisi kuwa alinniliki sio tu kama kiumbe bali jinsi
anavyotambua kama mtu binafsi.

Wivu waske ulitokana na jambo dogo, wanavyosema watu. Siku alipokuwa
akifundisha kabla ya Mavitu kuchukua hatua nyingine, Sakina alipenda san
kuongea kwa Kiswahili. Kwa watu wengi alikuwa mtu wa kwanza kusikika
akilitumia jina ‘shemeji’ tangu siku hizo nao wakaamua kumwita Shemeji .
Jina hili lilipo mfiaka Mavitu alishuku maana yake. Lazima linaicha
mengine, alijiambia itakuwaje kila mtu awe shemji tu? Kwani mashemeji
ana wangapi huyu? Alishangaa akikumbuka wimbo maarufu wa mbaraka
mwinsheshe. Mara kadha alishawaona wanaume kadhaa (miongoni mwa wengi
waliomwita mkewe shemeji)wakimsinzilia macho lazima jina hili lina fich
mengi mno, alijihakikishia tena.

Wakati huu watoto nao walikuwa wanakua na wengine wanazaliwa. Sas shida
zilianza kuwangojea kwa kasi ya peopo za chamchela. Mshahara
waliotegemea hapo kabla haukuwako baada ya bwana Hauta Nyingine kuhamia
nyumbani. Kilimo chao nacho kilikumbwa na matatizo mengine. Miaka kadha
ilipita bila ya tone la mvua. Mboga alozokuwa ameanza kupanfa shemeji,
na zilizo msaidia kuyaendesha maisha pamoja na kukidhia mahitaji ya
mboga nyumbani, zikatoa mbawa. na

Mavitu alikumbana na shida ambazo hakuzitarajia ilibidi achukue hatua
nyingine. Na alichukua. Alianza kufanya kazi ya vibaura katiaka soko la
hapo karibu ambako huko nyuma akipata kwa magazeti ya mjini huku akipiga
mluzi bubu. Alipata vifedha vichahe vilivyosiadia japokidogo. Hali
iliendelea kuwa mbaya; uhitaji wa pesa ulikuwa mkubwa sana. Sasa
akahamia kwa majirani waliokuwa na uwezo.

Alilazimika kufanya vibarua huku na huku. Mpaka sasa hakumruusu mkwewe
kufanya kazi kwa kuwa waliomwita shemeji walikuwa bado wansishikilia
tabia yao. Na mwulize mwenyewe. Katika akili yake anaamini kuwa hao
watishia kumzunga kwa urahisi sasa kutokana na hali za maisha yao.
Ingawa Shemeji alitamani kufanya juu chini kuikwamua jamaa yake,
alibakia kudhibitiea na mumewe.

Shida hazikupungua. Mavitu aliamua kuwa mfanyikazi wa mwezi kwa jiranni
yao. Alishaamua kuwa kazi ya kibarua haikuwa na tija. Mara nyingi
waliotaka kazi ya aina hii waliosukumwa na uhitaji wa haraka za pesa.
Matajiri nao walijua hili na kuwalipa walivyotaka.aliamini kuwa kuwa
akiwa mtumishi wa mwezi atafaninikiwa kuhakikisha kuwa ana pesa kila
mwisho wa mwezi.

Watoto nao walikuwa wameanza kusoma katika shule ya msingi ya hapo
kijijin. Nafuu yake ilikuea kuwa walikuwa hawalipi karo. Wazazi
walitakiwa kuwanunulia sare za shule tu. Vitabu walipata shuleni Nguo
zilizopasukia ilikuwa kazi ya mkewe kuzirenaremba vraka vya kila aina.
Siku moja mwalimu alilalamika kuwa viraka hivyo viliishia kusigeuza sare
zenyewe. Rangi asili ya sare ilibakia kweny vipande (pg 45) vichache
tu.’ Hii ni sare gani inayofanana na ngozi ya punda milia?’ Mavitu
alipotajiwa alitulia na kusema, ‘atosheka na rang iya sare pale
anapoina! Watu wakati mwingine huishi kwa amani!’

Hali ilizidi kuharibika baadaye. Serikali ilitengaza kuwa haikuwa na
uwezo tena wa kuendeleza kuwanunulia wanafunzi wa shule vitabu ya kusoma
au madaftari ya kuandikia. Pili, lazima wazazi washriki katika ujenzi wa
shule.ilikuwa kama jabali kubwa limemwangukia Mavitu kifuani.lakini
muulize atakuambia kuwa mungu si athumani. Hali ya hewa ilianza kuwa
nzuri. Sasa mkewe alweza kupanda mboga. Walioziona walisema moja: ana
mkono wa mboga huyu. Laikini mvua haikuwanyshea wao tu; kuifanya be iya
sokoni kushuka ajabu. Shida na dhiki ziliendelea kuwanining’inia juu
kama mikanda ya masizi iliyokuwa kwenye jiko lao dogo. Mzee alichukua
hatua nyngine.

Alimzungumzia mwajiri wkae shida hii. Jirani yake naye alipata upenyu
alioutafuta miaka na miaka. Unaweza kuchukua mkopo wako wowote uwapo na
uhitaji wa pesa!’ alimtajia mkewe habari hizo nzuri. Lakini shemji
hauzichangamkia alivyotarajia. ‘inawezekana huo ukawa mtego!’ Mavitu
alikana hata kusema kuwa alikuwa na uzoefu wa kutosha was maisha.
Isitoshe, alisema kuwa alisahaishi mjini walioishi wajanja ana alijua
mbinu zao. ‘ ikiwa jirani huyu ni mjanja mimi ndyiy ujanja mweyewe!’(pg.
45)

Sasa alifurahi alishapata kimbilio kila shida zilipomkulia. Mwenyewe
hakuwa na wasiwasi kuwa atazilipa ingawa hakuweka rekodi yake. Lakini
alimtajia mkewe kila alipochukua pesa; kachukua lini na kiasi gani
Shemeji aliyatumia maarifa yake na kuandika katika kidaftari chake. Mke
wa mfanyibiashara naye aliweka rekodi . hii ilikuwa njia nzuri.

Miezi kadhaa baadaye mwajiri wake aliamua kumfuta kazi. Kisa? Alinuia
kustaafu na hakuhitaji wafanyikazi wengi. Allikuwa na vijana wa kazi
wawili. Mzee hakuwa na jingine ila kuukubali uamuzi huo.alimjulisha
mwajiri wake kuwa alikuwataryri kusamehe mshahara wake wa miezi miwili
aliyokuwa hajalipwa kufidia deni lake. Mwajiri alicheka tu. ‘ Uamuzi
mzuri lakini pesa hazitoshi hizo!’ Mavitu aliachama. ‘Kwani Ngapi?’
alimuuliza mke wa mwajiri wake aliingia nyumbani na kurudi na rekodi
zake. Bila yakuangalia alisemo ‘Elfu tano!’ mzee alifungua kinywa hasa
‘Elfu…?’ aliuliza mzee. ‘Sio moja bali tano!’ alikumbushwa. Sasa hakuwa
na jingine ispokuea kukimbilia mkewe.

Waliporudi walikuwa na kile kidaftari. Hesabu iliyokuweko: Elfu moja.
Mwajiri na mkewe wlipinga kwa kinywa kipana. Shemji alibisha.
Walimukumbusha kuwa wao ndio waliotoa pesa na walijua walitoa kiasi
gani. Shemeji aliwakumbusha kuwa mumewe alimwelezea kila mara kiasi
alichoata. Walipinga. ‘inawezekana kuwa haukukutajia kila mara!’
mwishowe. ‘ sisi ndio tunajua. Isitoshe tumemwajiri mumeo sio wewe,
shemeji !’ hapkuwa na jingine.

Alitaka wafikiane mjia ya kuzilipa pesa hizo lakini jirani hakuwa na
subira. ‘ Nina nia ya kuzitumia pesa hizo!’ Mavitu hakuwa na jingine
lakufanya ispokuwa kuichukua hatua nyingine. Aliamua kuimega sehemu ya
ardthi kuwapa wafidie pesa hizo. Hivi ndivyo jirani yake alivyoishia
kuipata sehemu alikoishia kupanda miwa ilivyovamiwa na ng’ombe wao.

Sasa shida zilikuwa zimehamia kwao hasa na kupiga kambi huko. Uzee nao
ulikuwa unabisha. Mavitu hakuweza kuhimili kazi za sulubu xa wafanyikazi
wa mwezi. Tena hangeweza kukaa hadi mwisho wa mwezi kusubiri kupokea
mshahara. Mahitaji ya pesa yalikuwako kila wakati. Tena asingetaka
kuingia katika mtego mwingine ,nkama huo. Njia ya pekee ilikuwa moja
sasa:kushiriki katika kazi za vibarua. Mara hii alilazimika kuandaman na
mkewe. Lakini hali iliendeliea kuwa mbaya. Watoto walianza kushindwa na
kusoma katika mazingira haya magumu. Vitabu na madftari vilikwishaota
mbawa na kuwashinda wazazi wao uwezo .mara kadha walilazimika kwenda
shule bila ya chakua. Mara mbili tatu walilazimika kujichumia kwa njia
wlilozijua. Mavazi yoa ya shule yalishageuzwa sura kabisa na maelfu ya
viraka. Mzee aliamua kuchukua hatua nyingine.

Watoto wao wakwanza wawili waliachishwa masomo. Mmoja mvulana,
alilazimika kuandaman na babake. Ndoto yake ya kusoma ilikatika ghafla.
Wa pili, msichana, alilazimika kuishia kuwa mlezi wa watoto wa yuleyuel
jirani yao aliyewanyng’anya ardhi. Shida hazikupungua. Shemeji
alilazimika kutumia njia zote (pg 47) alizozijua kuikidhi jamaa yake.
Alimuwendea ndugu yake aliyepata kazi mjini karibuni. Aliweza kuwasaidia
hadi alipokufa wakati wa kampeni. Watoto wao wengine walikuwa wameacha
shule kuchoka kuchekwa na wanafunzi wenzao pamoja na walimu kutokana na
mavazi yao yaliyokuwa na rangi zote za lumbwi .

III

Mumewe alirudi jioni lakini hakuwa na chakula. Alisema kuwa alijulishwa
kuwa chakula kilichotolewa hakikuwa cha bure kama walivyodhania. Ilikuwa
lazima walipie. ‘serikali imeamua kuwatoza watu pesa kwa kuwa haitaki
kuiendeleza jamii yake. Lazima watu wajue kufanya kazi!’ alisema chifu.
Usiku huo walilazimika kulala bila ya chochote. Janga la njaa
lilizidishwa na kutanbua kuwa binti yao alikuwa na mimba ya jirani yao.
Ndio tanzia inavyoelekea jirani yao alikuwa amefanya kazi yake ya kwanza
baada ya kustaafu.

Siku iliyofuatia mzee alitoka nyumbani mapema. Wote waliamini kuwa
lazima alikuwa na nia ya kukisaka chakula cha familia yake iliyolazimika
kulala bila ya kula.waliamshwa na makelele ya wanafunzi walio kuwa
wakienda shuleni. Mama na watoto waliokuwako walikimbilia huko palikuwa
na mwembe karibu na ilipokuwa miwa ya jirani. Mavitu alining’inina pale
kuchukua hatua nyingine. Shemeji alipokumbana na uhalisi huo alipigwa
mughma mkubwa . akili ilifunguka ghafla kama mlizamu. Ukupigao ndio
ukufunzao. Sasa alikumbuka vilikokuwa vyeti vyake vya shule. Muda mrefu
ulishakatika lakini hakuwa bado amefikiwa na machweajua ya matumaini,
sasa ilikuwa zamu yake ya ya kuchukua hatua nyingine ambayo angeichukua
tangu hapo! (pg47)

TUZO

Ken Walibora

Kibwana alimwona Salome Dzoro akimjia, usoni bashasha tele. Mtangazaji
mwenzake lakini kwa kawaida hawana mkabala mzuri. Si aghalabu
kusemezana. Tangu Salome alioikatialkia mbali posa ya Kibwana imekuwa
ndio mwao. Lakini leo Salome kamchangamkia. Kwa nini? Kwa nini?

Salome alikaribia na kumpa mkono.(pg 57)”hongra Kibwana , “ Salome
alimwambia mtangazaji mwnamke kwenye chumba cha habari.

“hongera ya nini?” Kibwana alisema kwa mshangao “ wahcha kujitia
hamnazo?’ alisema Salome. “kwani Kulikoni?

“ we’ si umeshinda tuzo ya mtangazaji bora wa habari mwaka huu?”
aliuliza salome.

“Tuzo?” alimaka Kibwana.

“ Ndiyo , na rais antoa tuzo hizo kwenye hotel iya intercontinental
kesho saa sita mchanca.”

“unahkika?”

“ kaniambia amu yangu Pro. Dzoro, mwenyekiti cha kamati ya utoaji tuzo.”

Kijasho chembamba kikaanza kumtoka Kibwana mambo mengine huwa kama
ndoto. Miaka mitatu imepita tangu alipohitimu kwenye taasisi ya
mawasiliano. Alipata kazi ya utangazaji mara moja kwenye radio ya Taifa.
Katika miaka mitatu amefanya kila alichotaka kufanya; ametangaza
kandana, sherehe za kitaifa, habari, makala maalum; almuradi amekuwa
mjuzi wa mengi. Asaa atarajiwa na idhaa ya BBBC au sauti ya Ujerrumani
au Sauti ya Amerika au Idhaa nyingin yoyote huko ng’ambo. Mara ngapi
ameambiwa sauti yake safi inyoweza kumtoa nyoka pangoni. Kapata
mashabiki wengi na wakosoaji pia. Lakini hili la kushinda tuzo
hakulifikiria. Halijawai kumpitikia akilini.

Alijua sherehe za utoaji zawadi zipo, lakini hakuwa na hbari za ushindi
wake. Haiwi haiwi huwa na mamboni kangja huenda yakaja. (pg 58)

Kibwana hakulala usiku kucha. Akili zake zilituam kwenye sherehe ya
tuzo. Japo awali alikuwa hana mpango wa kuhudhuria sasa ilikuwa lazima
kuhudhuria. Ilikuwa ni siku yake. Siku ya kutafahari. Alitafakari juu ya
siku yake ya kutafahari.

Asubui ilipofika aliingia maliwatoni akakoga. Akavaa suti yake nyeusi ya
mtumba. Wajua tena mshahara mdogo, haumudu suti mpya. Hoja sio mavazi
leo hoja ni kupewa ufanya kazi ya utangazaji kwa miaka na mikaka
wakajifia na kujiondokea bila hata kunusa harufu ya tuzo hiyo. Leo yeye
bima imemwangukia. Nyota ya rehema immemulikia.

Aliingia katika hotel iya intercontinental saa tano unusu. Kulikuwa na
nyakanyanka ya wanahabari, si wa magazeti, si wa radio, si waruninga.
Wengine wamekuja kuzawadiwa wengine wamekuja kushuhudia wanahabari wa
kampuni mbalimbaliza vyombo vya habari. Haikosi pana walinzi wa usalama
wa rais hapa waliofichamana katiaka nguo za kiraia na kutangamana katika
umati huu wa wanahabari na wageni waalikwa.

Kibwana anawasikia wanahabari wanpiga soga kwa vikundi. Anasalimiana na
baadhi yao. Wengine wanaonyesha kumjua. Wengine hawana habari na hawana
haja na kuwa nazo. Yeye si mtangazaji wa wa runinga. Wengi wanaijua
sauti yake lakini mwenyewe hawamjui. “ hao wanaonivalia miwani leo
nitawatisha. Mdharau biu hubiuka” watashangaa atakapotangazwa mshindi!”
“watanijua mimi nani.” (pg59)

Dalili za kukaribia kwa rais zilibainika kwa kuwasili kwa walinzi wake,
kasha mngurumo wa mlolongo wa magari.

Rais aliingia ghafla kwa mbwembwe na madoido. Naam rais na msafara wake
wa maafisa wakuu serikalini. “ Mashallah! Mzee kakonga sana siku
hici,”kibwana alijiiambia. Mvi zimekuwa nyingi kichwani na uso kufnaya
makunyanzi. Kwa miaka miwili mitatu Kibwana hajamwona rais kwa ukaribu
hivi, Kibwana amekuwa akitangaza habari za rais moja kwa moja kwenye
redio lakini kibanda cha kutangazia huwa mbali kidogo na apitapo rais na
liwapo jukwaa lake.

Aliutazama mkono wa rais. Akijiambia, leo atanisalamia mkononi. Leo siku
yangu. Rais alimpokaribia, mlinzi mmoja alimsukuma Kibwana Kwa
mkikimkiki akapepesuka kinyumnyume karibu aanguke.

“ unaniona duni lakini sasa hivi dunia itanibadilika,” Kibwana
alijimbia.

Mkuu wa sherehe alikijaribisha kipaza sauti. Watu wakatulia.
Akawatambulisha wageni rasmi. Hotuba zitatolewa kuhusu hiki na kile
katika uwanja wa uwanahabari. Karibu Kibwana stahamala zimwishe
alichitaka yeye kuzawadiwa .” Mbona hawa wanachelewa kunipa zawadi yangu
jamani?”

Kisha mkuu wa sherehe alimwalika mwenyekiti wa jopo la wakaguzi. Kibwana
alimwona mtu mfupi kama nyundo. Mhadhiri katika kitico cha uanahabari
katika chuo kikuu. Nanai hamjui Profesa Dzoro? Kwanza aliwatambulisha
wanajopo wenzake kwa hadhira. Kasha akasemo kuwa kulikuwa na vitengo
mbali mbali vya (pg 60) mashindano. Upigaji picha, utangazaji habari,
uandish wa makala, Uripota.

Akazungumza lile na hili kuusu uanahabari na kasha kutamka lile
alilolitaka Kibwana. Kibwana moyo ulimpapa.

Akameza donge la mate mazito.

“basi umefika wakati wa kutamka la kutamka na kubainisha mbichi na mbivu
katika kitengo cha Utangazaji wa habari wa redio mshindi wa tuzo ya
mwaka huu ni salome Dzoro.”

Kibwana alidhani anaota. Macho yakaingia kiwi na masikio kuziba. Wakati
umati ukishangilia kwa nderemo na vifijo alikuwa haisikii. Wakati Salome
akitembea kwa ndweo kwenda kuchukua tuzo yake, Kibwana hakumwona . Lo!
Jinsi mambo yanavyobiruka!

Alitoka ukumbini aste aste, miguu si yake, Kiwiliwili sic hake, akili si
zake. Alitazama kioono na kuona uso wake ulivyosawajika. Machozi njia
mbilimbili. Aliyaachilia yamwagike. Yakalowanisha mashavu yake na
kudondokea kwenye suti yake nadhifu ya mtumba. Hajui kiasi gani
alichokaa chooni anajitazama kiooni. Alihisi mguso wa mkono begani.
Mguso laini laini. Hakugeuka.

“wafanay nini kwenye choo cha wanawake ?” alisikia sauti ya kike nyuma
yake.

“ Akageuka sasa. Tahayuri ikimvaa.

“samahani dada, “ akasaema na kuondoka. Alitaka kujiendea zake.
Akakumbana tena na nyakanyaka ya wanahabari wanapiga soga na kucheka
cheka. Mipasuko ya vicheko vyake ilimkera. Sauti za soga lao
lilimgahasi. Akapenyapenya umatinini kuelekea lango la kutoka.
Kutahamaki anatukana ana kwa ana na Salome. Janajike hili afriti.
Lilikuwa na bashasha na limeibeba zawadi yenyewew mkononi linajisahau
Kibwana alisita.

“ Kibwana sasa?” Salome alitamka.

“We!Usiniletee ujuba,” alijibu Kibwana kwa uchungu “ Mbona unanichezea
shere?”

“ ulikuwa ni utani tu Kibwana kwa uchungu pengine utanyakua tuzo hii
mwaka ujao au ule mwengine.”

Kibwana alifumbata konzi kutaka kuirushaa. Akajirudi mwenyewe . Akameza
mate machungu na kujiendea zake. (pg 62)

MSAMARIA MWEMA

K. W. Wamitila

Jumapili siku ambayo Likono aliamini ilishiba matumaini na uzao upya wa
maisha yake kama binadamu. Jua lilikuwa ndio kwanza linajitahifi
kutokeza nyuma ya mawingu yaliyotanda angani. Lilifanya hivi kwa habari
kamamtoto asiyejua afanye jambo alilokatazaw au la. Mvua nyepesi
iliyonyesha jana iliacha idimbwi vya maji machafu hapa na pale kando ya
barabara za jiji la Nairobi. (pg 78)

Likoni alikuwa anapinda kwenye ujia unatoka kanisa akiunganisha barabara
kuu inyopita karibu na uwanja wa Michezo wa Nyayo. Akilini alikua
akiyacheua mafundisho ya leo kanisani, alikokwenda kwa ajili ya kukipata
chakula cha kiroho. Mzo wa shida alizoacha nyumbani ulikuwa pia unadai
haki ya kushughulikiwa. Alimukumbuka binti yake, Rita, ambaye tangu
amalize mtihani wa kidato cha nne huu mwaka wa tano. Alishafanya
jitihada za kila aina kufanya kazi mpaka akakinai. Mara mbili tatu
alilazimika kutumia vipeni pekee alivyokuwa navyo kuhonga Rita apate
kazi lakini aliambulia patupu na hata hao waliomshikia sharuti ahonge
wakaota mbawa. (pg73)

Wanawe watatu waliokuwa shule ya msingi walihitaji sare mpya. Mkewe naye
alimtazama yeye; alikuwa mfanyikazi wa Halmashauri ya jiji kabla ya
kushawishiwa na wenzake astaafu kwa mpango maalum na kupewa zile pesa za
mkupuo za kujjisindikiza nyumbani kama ahadi waliopewa ya kupa pesa
nyingi ilikuwa jua la masika, walizopata zilimezwa na mahitaji mengi ya
maisha ya jiji: kodi ya nyumba malimbikizo ya madeni, matanga na mazishi
huko vijijini…. Zote puup! Sasa kilichobakia ni kisa cha pesa zenyewe.
Wote walimtazama Likono aliyefanya kazi ya utarishi katika matibaa ya
Government Printers.

Licha ya akili yake hasa atembeapo karibu na barabara za mjini. Kama
kawaida yake alitembea kando kando. Mwulize anakuambia bila hat nukta ya
(pg 79) kuwaza yale kuyakapua macho, “ brabara za jiji bwana, zina
wenyewe!”

Hatua kadha mbele yake palikuwa na kundi kubwa la waumini wenzake
waliomtoa matopeni. Sasa hivi alikuwa imeraruliwa sehemu iliopoguswa na
pua ya gari la mstaarabu huyo aliyekuwa alimwangalia shashimamishi.

Hapakuwa na jingine. Wale waumini walimbeba Likono kibubusa mpak
ulipokuwa mlango wa kushoto kwa dereva. Mwenye gari, mwanaume wa makamo
aliyevalia suti ya hudhurungi, mwenye nywele nyeusi na tumbo pevu,
aliruka kuufungua mlango wa nyuma wa gari,” Ehh umbagaze nyuma kwa kuwa
hiyo ndiyo thamani yake? Kwa kuwa umemweka mbwa pale mbele! Ni binandamu
huyu!”

Yule mwungwana aliuma kidomo chake cha juu. Simu yake ya mkono, ambayo
ndiyo iliyompelekea kumgomea Likono, aliifutika kwenye mfuko wa ndani wa
koti lake kasha akaipiga juu kama motto wa mbele wa gari lake na
kufungua shingo upande, uso umejaa ndita. Wale waumini pamoja na raia
wengine waliovutwa na tukio hilo walimbeda na kumwingiza mbele. Wengine
wengine waliwasindikiza wenzi wao tu. Walimshikiza kiegemeo cha kiti na
kuumbamiza mlango wa gari.

Hasira ya mkizi ilimjaa na kumpwa mwenye gari. “ hawa wanajua thamani ya
gari hili? Hata wakiuzwa wote hawawezi kulinunua!” alikemea lakini.
Aliwasha gari lake na kumwangalia tena Likono aliyekuwa akiguna kwa
maumivu. Kilichomgusa sio maumivu yake ila uchafu alioona umpakazwa
kwenye kiti cha hadhi cha Toyota Prado yake. Alitia gia na kuling’oga
gari lake haraka na kuwaachia waliokuwa nyuma risasi za matope
zilizowasiriba nyusoni na kuwaacha wakilaani kwa mara nyigine. Wengine
walikuwa wakitema chini matope yaliyopenya kirisasi vinywani mwao.

Hiii ilikuwa mara ya kwanza yake kuhusika na jambo la aina hii. Aliwaza
wapi pakumpeleka. Je hospital iya Kenyatta? Maisha yake yote hajawahi
kwenda huko kwa hiyo hakuweza kwenda asikokujua kichwa chake wala mguu
yake . isitoshe, alijua fika kuwa wanoenda huko ndio hawa hawa
wanaomlazimisha kumbeba mzee alivyovalia maguo yaliyopauka rangi. Huenda
wenzao huko wakamlazimisha kufanya megine. Lakini la mno sio
wakamlazimisha bali ni kuipakaza sifa yake. Uchafu alistahabu kumpeleka
hospitali aliyofahamu: hospital iya Gipfel. “ huko kuna waungwana, na
utaratibu wake nauelewe vizuri .” alijiambia. Njia nzima alikuwa akiaza
yataisha wapi haya. Lakini bahati ilikuwa wake kama alivyoaminin.
Alipokuwa akiiacha barabara ya uhuru na kushika kibarabara
kinachomwelekeza Gipfel Likono alikuwa anaonyesha kupotewa na fahamu.
Illibi aendeshe gari huku amemshikilia kwa mkono wa kushoto asije
akaanguka. Alitabasamu.

Wahudumu wa pale walifika maegeshoni na machela yao yenye vigiridumu.
Likono alichukuliwa na kuwekwa juu ya machela hiyo na kudukumwa mbio
mbio.(pg 82)

Mwenye gari aligeuka na kuangalia gari lake kwa fahari. Alitoa kidude
cha kuwashia kamsa ya kuwatisha wezi na kukibonyeza. Iltoa sauti
iliyofanana na mbuzi anayekata roho huku taa za mbele na nyuma zikiwaka.
Alianza kuvuta hatua akiwafuatia wale wahudumu waliotangulia.

Aliwakuta chumba cha Huduma ya kwanza. Wale wauguzi walitaka maelezo ya
yaliyofanyika. Mmoja wao alishaanza kuungalia mguu wa Likono
uliovimbianakama bunju. Ingawa alikuwa amwyafumaba mach yake, Likoni
alikuwa na fahamu zake zote. Yule dereva alikaribia walipokuwa. Mhudumu
mmoja, mwanamke aliyevalia nguo nyeupe na miwani iliyoiteaa sehemu kubwa
ya uso wake, alimgeukia. “ kumetokea nini?” Yule mwungwana alijikohoza
kikohozi bandia kasha akasema: ni hivi…”alitulia akitafua maneno na
kuendelea kwa uhakika, “ huyu mzee nimemkuta barabarani ameanguka…”
alitua kisha akamwinamia kidogo kama ndio anatambua kwa mara ya kwanza.
Aliendelea “ unavyoona ni kama aligongwa … basi mimi nikamkuta pale
anagaragara chini. Unajua zamani nikienda kanisani… Nakumbuka kisa cha
Msamaria, kufupisha habari mimi ni msamaria mwema niliyemwokota mzee
huyu chini.”

Yale maneno yalifuatiwa na ukimya mrefu hadi mwuguzi mmoja alipotanabahi
kuwa hajamshukuru mtu huyo mwenye ubinadamu wa kiasi hicho. “ una roho
nzuri sana!” Dereva aliitikia pongezi hizo kwa kichwa tu: juu chini kama
mjusi kafiri.(pg 83)

Yale maneno yalimfikia Likono ijapokuea amelazwa alijitahidi kufungua
macho yake kwa shida. Vishale vya maumivu vya maumivu vilimkimbia mwili
nzima lakini alitaka kusema neneo. Mwuguzi mmoja alitambua kutokana na
jitihada za Likono kuwa lazima kulikuwa na jambo lililokuwa likimsumbua.
Alimkribia. Yu..le…Pal..e.e.ee” alianza Likono. Hakuonyesha wa mkono
wala uso lakini ilikuwa wazi alizungumzia nani aliendelea, “ hakuniokota
… Yule! Anadanganya….ameningonga kwa gari lake! “walw wauguzi
waliangaliana kabla yakumgeuikia Yule mwanaume . kimya . Aliishia kwa
kukivunja kwa kusema, “ Naona hapa kuna kutoelewana Fulani.”
Alimwangalia muuguzi mmoja na kusema, “ Hawezi kukumbuka ilivyokuwa … ni
kweli kagongwa na gari lakini sio langu. Mimi nimemsaidia tu ehh…kama
msamaria mwema… ulisomaBibilia wewe?” Mwuguzi aliye ulizwa hivyo
alikereka baada ya kuona angeuzwa mwanafunzi wa mbazi za Bibilia. “ mzee
muhimu sio kama nimesoma Bibilia. Tunataka kujua yaliyofanyika!”

Aliwaza na kuwazua na hatimaye kujiambia “ potelea pote. Kwani hata kama
nitakubali watanifanya nini hawa? Kuna majabali yasiokweweka na mijusi
na mini kizito Kibambo ni mmoja wao!” alikubali. Yule mwuguzi
aliyekasirishwa na kitendo cha kugeuzwa mwanafunzi alimwelezea, “ sasa
huyu inabidi achunguzwe na daktari ( ambaye alikuwa kashafika wakati
huo) huenda pawe na dharura ya kumfanyia upasuaji. Itabidi uyagharamie
matibabu haya yote!” Yule dereva alimwangalia kama kwamba hayaelewi
ayasemayo. Baada ya muda alitikisa kichwa chake kama mtu anaylazimishwa
kukubalijambo Fulani. (pg 84) aliungiza mkono wake mfukoni na kuitoa ile
simu yake. Alibonyeza nambari Fulani harakharaka kasha baada ya muda
akaanza kuongea. Wakati wale wauguzi walikuwa wamemuinamia Yule majeruhi
wakisuiri kuyasikiliza maelezo ya daktari aliyemchunguza.

Baada ya uchnguzi wake, daktari alimwambia mwuguzi mmoja maneno Fulani
kasha akaondoka. Yule mwuguzi alimwangalia jamaa aliyekuwa akiongea kwa
simu kasha majeruhi. Hakutaka kumbughudhi mwenyesimu kwa hiyo alimwendea
Likono. “ sasa ni hivi, “ alitangulia na kugeuza kichwa na kuangalia
kama ule mwanaume alikuwa amamaliza simu yake. Lazima alitambua kuwa
alihitajika. Alsioga kidogo na kumtaka mwenzake upande wa pili asubiri.
Mwuguzi aliendelea, “ni hivi: Daktari amuchunguza na
inavyoelekea…utahitaji kufanyiwa oparesheni…. Sasa una shilling elfu
kumi, rubuni ya operesheni?” kwa Likonon swali hilo lilimwangukia kama
gogo la mvule, macho pima, mwili umenyong’onyea. “ Shillingi elfu kumi
nizipate wapi?” alijiiuliza. Baada ya muda alitamka, “ Atalipa Yule
ndiye aliye nigonga!” wale wauguzi walimgeukia. “ Ni kama nikama
nilivyosema mimi ni msamaria mwema tu! Siku…” alijaribu kujitetea lakini
akakatwa kauli na mwuguzi mmoja aliyesema, “ lazima umemgonga wewe
uliymleta, sasa lazima uyagharamie matibabu yake yote!” Y

Yule mwanaume alimwangalia ule muunguzi wa kike kwa jicho la indhari.
Mwenzake upande wa pili alikuwa akisubiri kuenelezwa kwa maongezi yao.
Aliinua simu na kusmea, “ Fanya hivi njoo Gipfel Hospital mara moja …
ehh emergency. Kuna shida ndogo!” Baadaye aliibonyeza simu yake na
kuifutika tena mfukoni. Alikirudia kile kitendo chake cha kukipiga piga
mfukokama motto mdogo. Sasa alimwangalia Yule mhudumu na kumwuliza, ati
ulikuwa ukisema nini?” Yule mhudumu aliwaangalia wenzake na kumwangalia
Yule mwanaume kabla ya kuguna. Alijikohoza na kusema “ Bwana mkubwa ni
hivi: Huyu ni binadamu ambaye ameumia na anahitaji huduma ya
haraka…utalipia wewe uliomleta!”

Mabishano makubwa yalifuatia. Yule mwanaumenalishikilia kudai hakuwa na
hatia lakini Likono alibisha wauguzi waliishia kumwunga mkono. Ulikuwa
wakati huu alipotokezea mwanaume mwingine aliyetanguliwa na tumbo la
kiriba liliomshuka mbele. Tai yake pana ilikuwa imekaa kombo labda
kutokana na kutembea harak haraka. Alipofika alikuwa akihema lakini
hakuwa na subira. Lazima huyu ndiye alikuwa mjuzi wa kutauta mambo kama
haya.

Yule derevaalikwenda mzengwe na mgeni huyu hatua chache kutoka alipokuwa
Likono na wale wauguzi. Waliongeaongea kwa muda huku wkitupa macho ya
kuibaiba alikokuwa Likono. Baada ya kipindi kifupi walijiunga nao.
Mwenye Tumbo ndiye aliyekuwa mbele wakati huu. Alimsongea Likono pale
alipolazwa.

Mguu wake ulikuwa wazi. Suruali yake ndefu ambayo iliraruka ilishakunjwa
na waliomshughulikia mwanzo. Aliuangalia ule mguu kasha akamwangalia
kabla ya kusema, “ Unasema ati umegongwa na lile gari ?” Likono
aliitika. Yule jamaa hakuridhika kwa hiyo aliuliza tena kwa wasi wasi, “
Yaani ile Nissan Prado?” Likono alikasirishwa na swali hilo. Damu ya
babu yake aliyesemekana alikuwa akipandwa na hasira ya kumtia kifafa
ilimpanda “ Sikiliza bwana ninavyojua… nimegongwa na Yule
pale(Akionyesha ) na gari lake. Kama linaitwa nisaa ni Prado au nishai
Prado sijui!”

Yule mwanaume alikuja juu tena, “ Lakini nimelichunguza na sikuona hata
ishara yap umber yake kuharibika… itakuwaje?”

Hasira ilimziba kauli likono. Yule mwuguzi wa kike aliamua kumjibu. “
sasa bwana maswali yako hayatatusaidia. Unataraji vipi gari kama lile
liharibiwe na binadamu? Kile ni cchuma at!” mwenzake alidakia juu na
kuwakumbusha kuwa huu haukuwa wakati wa kujadiliana. Pale palikuwa na
majeruhi aliyehitaji kutadarukiwa. Wale wanaume wawili walipoona hali
imewaharibikia walinywea. Dereva wa lile gari alisema, basi ni lazima
nitafute pesa hapa sina. Nina Euro Card tu: zakawaida sina”

Alimgeukia mwenzake na kuongeza, wajua wengine pesa za taslimu tuliacha
kubeba uhuni ulipojaa Nairobi!” Baada ya muda waliondoka na kuahidi kuwa
lazima watarudi.

Operesheni ya likono ilisimamishwa. Sheria za hospitali zilisema wazi
kuwa asitibiwe mpaka alipe rubuni Fulani. Haikujalisha kama anachungulia
kaburi au mwanandani. Dakika zilikatika saa. Moja, Mbili, Tatu nne. Yule
jamma hakutokezea wala mwenzake mwenye tumbo la kiriba. Daktari
alipokuja mara ya pili alimshauri Likono kuwa asipofanyiwa Oparesheni
ile mguu wake utakuwa hatarini: huenda hata asiweze kutembea nao (pg87)
maishani.wauguzi nao walimkumbusha umuhimu wa kulipa shilingi elfu kumi.
Lkono hakuwa na jingine “ sasa kwa kuwa sina uwezo huo nitafanyiwa
operesheni hiyo Kenyatta!”

Mwuguzi mmoja aliyekuwa karibu anamalizia zamu yake alijitolea kumpeleka
na gari lake. Njiani alimweleza jinsi alivyochukizwa na utaratibu mzima
wa hospitali. “wanaweka pesa mbele lakini tufanye nini sisi ni wajiriwa,
mzee wangu?” Likono alimwelewa .

Alipofifikishwa hospitalini alikaa kwa zaidi ya saa moja kabla ya
kumwona daktari. Yule daktari aliyesisiliza maelezo yake yote. Baadaye
alimchunguza kwa makini kasha akamwuliza mwuguzi aliyempokea. Nani
alisema kuwa mguu huu unahitaji kupasuliwa?” Likono alijibu kuwa maoni
ya daktari aliyemchungusa mwanzo.

Yule daktari aliguna tu kasha akanyamaza. Baadaye alimpiga Likono
sindano kadha na kumshauri mwuguzi amtie plasta. Alisema kuwa mguu huo
utapona baada ya wiki chache. Wakati wote huo mguu huo utapona baada ya
wiki chahe. Wakati wote huo likono alikuwa akimlaani dereva aliyemgonga.
Sas hivi alishaingia mitini kama walivyosema vijana. Kitu cha pekee
alichokuwa nacho cha kumkumbusha dereva huyo ni karatasi la nambari ya
gari hilo. “Liwekee hili huende pengine zitakufaa!” alisema muuguzi
aliyemleta hapa. Likono aliliweka tu ingawa hakuwa na matarajio yoyote.
“ hii ni dunia ya dua la kuku halimpati mwewe!” alijiambia. Baada ya
muda aliongezea, “ angepanda juu kipungu hafikilii mbingu.

Baada ya miezi ya kupachikwa plasta kubwa mguuni, Likono aliweza
kutembea tena. Katika kipindi hicho mengi yalishafanyika. Wanawe
waliokuwa shuleni walishafukuzwa kutokana na kutolipa ada Fulani
zilizohitajika. Mwajiri wa likono naye alishaamua kuusimamisha mshahara
wake. Ulikuwa wakati mgumu huo. Lakini sasa alikuwa angaa na uwezo wa
kutembea na alijiiandaa kwa lile karatasi lake kumsaka msamaria
mwema.(Pg 89)

NGOME YA NAFSI

Clara Momanyi

Kama kawaida yake baada ya shuule, Naseko huandamana na dada zake
wadogo, Samba na Neema, kuteka maji kisimani. Leo hii, hakutaka
kuwangojea aandamane nao kama ilivyo desturi yake. Alitaka aende mapem
angalau ateke ndoo tatu za maji kabla ya machweo. ( pg98) dadazake
wangemchelewesha akiwasubiri wajitayarishe. Baada ya kuvua sare yake ya
shule, alivaa gwanda lake kuukuu na kuchimoka mbio, ndoo mkononi.

Ujia ulioelekea kisimani ulikuwa umefunikwa na nyasi ndefu kutokanan na
vua ca vuli. Aliziepa nyasi zile kwa ustadi mkubwa, akafululiza hadi
kisimani. Alishangazwa na utulivu uliokuwepo pale. Hakukuwa na mtu
yeyote, tofauti na ilivyokuwa desturi ya mahali saa za magharibi.

Leo hii mahali hapa palikuwa kama mahame. Kwa mbali kidogo, Naseko
aliweza luwaona vijana wane mabarubaru waliokuwa wakipiga gumzo chin iya
kivulicha mti. Akujali kuwasalimu ingawa aliwafahamu. Aliifunga kamba
ndogo yake na kuiteremsha kwa utaratibu juu, akaifunungua ile kamba,
kasha akajitwika kichwani. Aligeuka na kuanza kuambua nyao akielekea
nyumbani, huku ndoo yake imetulia dede kichwani.

Mara alishtukia kuwaona wale vijana wane wamesisma mbele yake. Kumbe
walikuwa wamepinda kwenye kijia kingine chembamaba bila yeye kuwaona,
kasha wakajitoma mbele yake. Papo hapo, yalimjia maneno ya mamake
akilini,

“ Usijaribu kutembea peke yako vichochoroni. Hii ndiyo maana nataka
uandamane na ndugu zako”

Maneno haya yalimtwanga Kichawani kila alipowatazama vijana wale ambao
sasa walikuwa wakimsongelea, huku tabasamu zimtanda mdomoni.(pg 99)

Naseko alijuta na kujilaumu kwa kutozingatia ushauri wa mamake.

: Usione hofu kidosho wetu tumetumwa tuje tukupeleke kwa mumeo,” Mfaki
alitamka na kumsongelea Naseko.

Kufumba na kufumbua, Naseho aliibwaga ndoo ile ya maji chini kwa
kishindo, huku maji yakiwarukia vijana hao. Alijipenyeza kati yao kama
risasi na kufyatuka kuu iliyomvaa, Hakuweza kupiga mayowe kwa hofu
vijana wale wkiwa mbio nyuma yake. Hakufika mbali walimvaa na kumbebea
juu mzegazega. Naseko alitoa unyende mkali uliozimwa mara moja na kofi
kali lililotoka kwa Mbanda, kijana mwenye kiburi na mashauo.

“ wewe wapelekwa kwa mumeo, nawe waringa? Ni wasichana wangapi kama wewe
wanaoozaa kwao bila waume? Leo wewe wataka kuitupa bahati yako
dirishani!” alitamka Mbanda kwa ujeuri.

“ La hasha! Haiwezekani,” aliwaza Naseko. Alianza kulia kwa kwikwi huku
akiitupa miguu na mikono yake hewani ili kujinasua. Ilikuwa ni pata
shika, nguo kuchanika. Vijana hao wenye misuli iliyojaa siha,
hawakushindwa kuzizuia vile vikumbo vyake. Naseko alikuwa kama mzigo wa
sufi tu kwao.

“ mwacheni alie tu. Kilio hicho cha muda. Akisha rambishwa mahaba na
shaibu Yule, litashamiri tabasamu,” Mashauri alikejeli, huku wenziwe
wakicheka.(pg100)

“mamangu eee! Niahilieni! Nishusheni mie sitaki kuolewa jamani ee!”

Naskeo alizidisha kilio.

Wakati huu, idaidi ya wapiti njia ilizidi; akina mama na watoto
waliokuwa wakielekea kisimani walisimama kuitazama sinema ile ya
kushangaza. Wengi wao washaiona mara nyingi mle kijijini, lakini kwa
wale ambao hawajaiona mila hii, viliwashangaza mno, hasa watoto.

Baadhi ya wanawake walianza kumsimanga Naseko. “ Kilio ni cha ninin sas?
Binti akisha kukoshwa unyago ya nini kumweka nyumbani? Hana budi aende
kwa mumewe ati. Akikataa, hivi ndivyo afanyeavyo. Au ataka mahari
yarudishwe? Kingiacho kwa mganga hakitoki babu,” mmoja wao alitamka .

“Mh! Ajabu ya shingo kukataa kulala kitandani,” mwingine alidakia, “
Hebu nicheke hehe heee! Alisimanga.

Masimango ya wanawake wale, ambao baadhi yao walitekwa nyara kama yeye,
yalimtia uchungu mno Naseko. Alizidi kutaataa na kususuwaa huku mikono
migumu ya vijana wale waliojaa ubeui ikizidi kumtafishi.

Vijana wakiombeba Naseko wlibet na kushika njia nyingine.

“Niacheni! Mamaengu ee! Nirudisheni jamani, woooi!”

Naseko alipata nguvu mpya akaanza kulia kwa kwi kwi huku akitarajia
yeyote alliyedhuhudia yyale angemhurumia na kumsaidia. Lakini wapi. (pg
101) Wote walimwona walikiendea na hamsini zao.

Dada zake Naseko waliofika wakati ameshikwa tayari, walipomwona dada yao
kabebwa mkikimkiki walifululiza hadi nyumbani kumpasha habari baba
yao,Mzee Mengo. Walimkuta nje ya nyumba yake, akipunga upepo wa
magharibi, kikombe cha chai mkononi. “ baba…baba! Ba..”

Samba alianza kutamka, lakini alishindwa kukamilisha maneno yake kwani
pumzi zilizochanganyika na woga zilimpaa, zikamsakama na kumtia kitata
cha ulimi.

“N nini? Mbona mnanijia na magudulia matupu? Maji ya wapi?” Mzee Mengo
aliwauliza. Tayari aliyaelewa yale waliyotaka kumwambia.

“ Haya, nimesikia. Sasa rudini kisimani makteke maji kabla ya jua
kutua…. Ama nanyi mtafanywa kama yeye!” aliwaeleza.

“ lakini baba…,” alianza Neema, lakini baba yao alimkatiza usemi kwa
kuuinua mkono wake juu na kusema kwa hamaki, “ Kisimani haraka! Hayo
mengine niachieni mimi.” Watoto hao wakiwa na hofu kuu.

Watoto waliporejea toka kisimani, Bi Kija alikuwa mlangoni
akiwasubiri.alihisi kuna jambo lililotokea baada ya kumsikia mumewe
akijibizana na wanawe pale mwanzoni akiwa chumbani. “ Naseko yu wapi?”
Mama mtu aliuliza. Watoto hawakumjibu kwani walimwogopa baba yao
aliyekuwa pale pale kitini huku akiwakodolea macho.(pg102)

“ Mbona hamtaki kuongea, mna nini?”” Ni Naseko …” alianza Neema .

“mama, Naseko alikuwa amebebwa juu juu an…”

“ Basi koma hapo,” mama alimkatiza

“ Naelewa kilichotokea, nitawaeleza baadaye.” Bi. Kija alijitoma
chumbani na kuufunga mlango, huku akiwaacha wanawe wakitazamana kwa
mshangao. Bi kija alijipweteka kitini huku machozi yakimtiririka kuwili.
Alifahamu bintiye sasa ni mke wa mtu. Ijapokuwa alitaka kupinga ndoa
hiyo kutokana na tabia za Mzee Sakaja, mumewe alikwisha kuamua hatima ya
Naseko. Alichofanya yeyenikukubali matakwa ya mumew ambaye hakutaka
ushauri wowote kutoka kwake.

II

Mke wa kwanza wa mzee Sakaja, Bi. Ngunga alimzalia motto mmoja tu wa
kiume ambaye ni Idi. Hakubahatika kupata watoto wengine, na mara nyingi
mama huyo alitishwa kupewa talaka kwa sababu hii. Ilimbidi mzee Sakaja
kuoa mke mwingine, lakini huyu alifariki kutokana na mapigo ya kial siku
ya mumewe.

Alioa mke mwingine, msichana wa shule aliyekuwa na umri mdogo sawa na
Naseko, lakini huyu alifariki alipokuwa akijifungua kutokana na matatizo
ya uzazi.

Mzee Sakaja alifahamika kijijini mle kutokana na ukatili aliouelekeza
kwa jamaa yake. Alikuwa mwingi wa hamaki, huku akimpiga mkewe kwa makosa
madogo madogo.

Mbali na ukatili wake, Mzee Sakaja alikuwa tajiri mtajika. Alikuwa na
mifugo wengi pamoja na bahari ya (pg 104) mashamba. Lakini ndani ya
utajiri huo, shaibu huyu alikuwa akisononeka moyoni. Motto wake wa kiume
wa pekee, Idi, alikuwa mshari na mwingi wa vituko. Licha ya kuwa
alikataa shule, alikuwa mvutaaji bangi hodari,huku akivuruga amani ya
wanakijiji kwa kuzusha zogo kwenye vilabu vya pombe, na kuwababke
mabinti tu.

Shauku la kutaka mke mchanga amzalie watoto ndiyo iliyomsukuma kumtendea
Naseko unyama ule, akishirikiana na Mzee Mengo. Chifu wa kijiji, Mzee
Mshabaha, alijitia za mtonga mara alipokabiliwa na wazazi waliomletea
mashtaka juu ya kubakwa kwa mabinti zao. Alijiepusha na kesi za aina
hiyo kwa kusema utamaduni uliruhusu jambo hili, na akafanya kila
jitihada kuzuia mashtaka hayao yasifikishwe kortini. Aghalabu alichukua
mlungula kutoka kwa wabakaji mara tu wahasiriwa hao wlipodinda kutaka
kesi hizo zifikishwe mahahkamani.

Kutokana na chifu na baadhi ya wazee wa kijiji kama vile Mzee Sakaja na
wanaume wengi waliweza kuwaharibia watoto wa kike elimu yao. Wake zao
nao wlifuata kauli za waume zao bila pingamizi wasipewe talaka.

III

Vijana walombebe Naseko juu juu walipoingia uani mwa Mzee Sakaja,
wlilakiwa kwa shangwe na vigelegele vilivyotoka vinywani mwa wanawake
wachache aliokuwa pale.

Bila shaka walialikwa makusudi ili kumlaki Naseko. Vijana hao
walimteremsha Naseko ambaye alisesereka kutokana na uchovu
mwingi.Ufyefye ulimvaa akajihisi kuwa mfungwa asisye na hatia. Huku
machoni, wnawake hao walimwinua juu juu. Vicheko vya kusudi
vilivyoandamana na ribribo za harusi vilipamba maskani ya Mzee Sakaja.
Walimwingiza katika kijumba kilichokuwa mkaabala na kasri la shaibu huyo
na kushindika mlango.

Kijumba kile hakikuwa na vitu vya haja. Mlikuwa na viti viwili vidogo,
kitanda kimoja cha msonobari kilichotandikwa maridadi kabisa. Mito mine
ya rang iya hudhurungi ilitulia juu ya kitanda hicho kilichofarishiwa
matandiko ya mahameli. Katikati ya chumba hicho, kulikuwa na jimeza cha
mviringo kilichotandikwa kitambaa cheupe. Juu yake kulikuwa na bilauri
pamoja na chupa iliyojaa maji.

Naseko aliketishwa kitandani baada ya kupakwa mafuta, huku akiwa bado
anapingana nao ili kujiopoa. Kasha wanawake hao walitoka wakaukomelea
mlango kwa nje, na kumwacha Naseko peke yake mle ndani.

Naseko aliacha kulia na kuvuta fikra ili ajue namna ya kupatoroka mahali
pale. Hapa ndipo picha za matukio yalioandama kutoroshwa kwake
zilipomjia akilini. Naam, sasa alielewa fika kwa nini wazee Fulani
walikua wakija nyumbani kwao mara kwa mara, kuongea na wazazi wake.
Alielewa kwa nini ng’ombe na mbuzi walikuwa wakiletwa kwao jioni jioni
na watu asiowafahamu. (Pg 105)

Kila alipomuuliza mamake kuhusu mifugo hao, mama mtu alimjulishga kuwa
waliletwa hapo kwa muda tu ili mwenyewe apate nafasi ya kujenga zizi
kubwa zaidi la kuwasitiri. Naseko alipovuta fikira zaidi, lilimjia wazo
jingine lililomshtua zaidi. Awali alimsikia mmoja wa wale vijana akitaja
jina :Shaibu” mamangu ee! Alikuwa ameletwa kuwa mke wa Mzee Skaja
mwenyewe!

“Mimi niolewe na kikaramba Yule! labda niwe maiti,” Naseko alijisemea
moyoni. “ Lazima nijinusuru kabla Mzee Yule kuniharibia maisha,”
aliwaza.

Aliangaza angaza macho mle ndani. Hata hivyo, dirisha hili lilijengwa
juu sana kiasi cha kwamba hata kama angekanyagakiti ilikufikia, ingkuwa
kazi ya bure.

Huko nje, aliwasikia watu wakijishughulisha na kadhia za jioni. Giza
lilikuwa linayemelea taratibu, na hivi punde kijiji chote kingezama
gizani. Alimsikia mkewe Sakaja, Bi. Ngunga, akiwabembeleza ng’ombe wake
kuingia zizini,huku Idi akipiga miluzi ilikuwahimiza zaidi. Hadi kufikia
wakati huu, hajamsikia wala kumwona Mzee Sakaja mwenyewe.

Alipokuwa akiwaza la kufanya, mlango ulifunguliwa taratibu, akaingia
mzee mfupi, mnene, mwenye ndevu nyeupe mithili ya theluji. Mara moja
Naseko alimtambua kuwa ndiye Mzee Sakaja mwenyewe, kwani alishapata
lumwona mahali mara kadha. Shaibu huyu alimtupia NAseko macho huku
akitabasamu llemepamba usoni.

“ hujambo mpenzi?” Mzee Sakaja alimsalimu huku akimsongelea.(pg106)

Naseko alisimama ghafla na kumkabili, macho yakiwa yameiva kwa hasira.

“ sina jambo nikiwa nalo n’takuwambia,” alipasuka.

“ Aaah wacha hasira kinda wangu, karibu nyu…” lakini kabla mzee huyu
ajamaliza alilotaka kusema, Naseko alidaka, “ Niondokee mie! Tangu lini
jizee kama wewe umri wa babu yangu ukawa mpenzi wang?Ulidhani
ulipopeleka zizi zima la mifugo kwetu na kuwamwagia wazazi wangu mapesa
chekwashekwa, ungenifanya nikupende? Nakuambia umekual huu babu,
hunipati leo ama kesho!”

Maneneo ya Naseko yalimchoma Mzee Sakaja ambaye hakuzoea kujibiwa vile
na wanwake. Hasira zilianza kumnyemelea, zikapanda na kumsakama koo.
Alifungua kinywa ili kutamka, lakini katu maneno hayakumtoka. Baada ya
kupumua kwa nguvu, aligugumia, “Ni…nisubiri kidogo mpenzi … naja hivi
punde… tuyamalize usemayo.” Kisha alichomoka mbio na kuufunga mlango kwa
nje.” Mawe labda tuyamalize nikiwa maiti! Katili mkubwa we!”

Allinuka pale alipokuwa na kuliendea dirisha.aliliangalia kwa muda kasha
akapanda juu ya kiti ili ajaribu kulifungua. Komeo ili afungue dirisha
hilo.

“ lazima nitoke humu kabla jizee lile kuingia humutena,” alijipa moyo.
Alichukua kile kijimeza na kukiweka kitijuu yake. Kasha alipada kwa
hadhari juu ya kiti hicho, lakini miguu yake ilianza kumchezacheza, na
mara akaanguka chini kifudifudi. (pg 107) alijiokota pale upesi, huku
akihema kwa hasira nyingi. Alijaribu tena mara ya pili, na kwa wakati
huu alimudu. Taratibu, alilifikia komeo lile na kulisukuma kwa nguvu
zake zote. Komeo lilidata dirisha ikafunguka. Taa ya kibatari ilikua
ikitupa vivuli kwenye kuta za chumba kile na mwnaga wake sasa ulipenya
na kutoka nje ya dirisha. Naseko alisonya kwa hasira. Alijua ataonekana
akitoroka. Kwa uangalifu alishuka pale juu alipojipachika na kuizima ile
taa. Giza lilimshamiri mle ndani lakini kulikuwa na mwanga hafifu
uliotoka dirishani. Baada ya kupanda tena kwa hadhari kubwa juu ya kiti,
alichungulia nje kila kitu kilikuwa shwari. Ndani ya kasri la Mzee
Sakaja, taa bado ilikuwa inaangaza katika mojawapo ya vyumba vyake.
Alikanyaga kizingiti cha dirisha na kujirusha bila kujali kilicjokuwa
chini.

Kwa bahati mbaya, alimwangukia mbwaya aliyekuwa akiiubembeleza usingizi
chin iya lile dirisha. Kishindo chake kilimstua mbwa huyo ambaye aliruka
juu huku akitoa ukulele kwa sauti kali iliyopenya katika usiku ule wa
giza.Naseko alijitoa haraka na kumwaya nyayo bila kutazama nyuma.

Kishindo kile kilimfanya Mzee Sakaja aliyekuwa akijitayarisha kumwendea
Naseko, achukue kurunzi na kutoka nje upesi. Alimulika kila mahali na
alipomwona mbwa wake Sumaku akichechemea huku akimjia kwa vilio vya
maumivu, alifahamu kuwa alipigwa na mtu.

Alianza kuzunguka huku na huko akimulika kurunzi zizini, kwenye banda la
kuku na kwenye kile kijumba. (pg 108) Mara alipigwa na butwaa akisimama
ghafla alipoona dirisha likiwa wazi. Windo lake limetoroka! mbio,
aliufungua mlango wa kile kijumba na kujitoma ndani. Chumba kilikuwa
kimevurugika, vipande vya sahani na wali vikiwa vimetapakaa kila mahali.
Ghafla, alikuja juu kama moto wa kifuu. Huku akinguruma kama vishindo,
alimwita Idi na kumtaka akawaite vijana wengine majirani kumsaka Naseko
usiku huo.

Naseko alifululiza mbio na kutokomea gizani, mbali na kiambo cha Mzee
Sakaja. Aliamua hatorudi kwao.kufanya hivyo ni sawa na kujitia kitanzi.
Baada ya kuvuta fikira kwa muda, alikumbuka kwamba katika kijiji cha
Mkomani, aliishi Bi. Tesi aliyekuwa ameanzisha makao ya watoto wa kike
waliotoroka makeao kwa sababu ya mateso.Kijiji cha Mkomani ni umbali wa
kilomita kumi kutoka Mtingiti. Hii ilimaanisha kwamba Naskeo angupitisha
usiki akitembea umbali huo wote iwapo alitarajia kupata afueni.”
Haidhuru nitatembea. Ni heri kuliwa na mnyama mwitu kuliko kufungea
ndani ya ngome ya Mzee Sakaja,” Naseko alijipa moyo na kuanza kuchana
mbuga akielelea Mkomani. Ilimbidi apitie njia za mkato na vichorochoro
vilivyo zongwa na magugu, ili afike upesi. Baada ya kutembea kwa muda,
aliaanza kuchoka, akahisi uchovu. Hapo ndipo alipofahamikiwa kwamba
alikuwa hajalala wala kunjwa chochote kwa muda mrefu.

Alipitia kwenye kichaka kilicho na nyasi ndefu, kasha akaufikia msitu
mkubwa. Msitu huu ndio uliotenganisha kijiji cha Mtingiti na kile cha
Mkomani. Katika usiku ule wa giza miti ilonekana kama majitumakubwa
meusi. Matawi ya miti hiyo yaliyumbayumba kwa madaha katika upepo wa
usiku, na kumfanya Naseko ahisi upweke zaidi.

Mara alisikia sauti ya mlio kama upepo mkali ikimjia mble yake,
alishtuka, nusura apige unyende lakini alijizuia. Alichuchuma ili apate
kuona vizuri kile kilichokuwa kikimjia kwa kasi vile. Sasa mchpuko ule
ulizidi na akaona kivuli cha mtu kikimjia mbio huku kinaburura kitu
nyuma yake. Naseko alijibwaga chini huku akiuachilia usiyahi mkali
uliopenya kwenye msitu ule kama mwale wa moto. Kivuli kile kilisimama
ghafla.

“ nani wewe?” Sauti kali ilikoroma mbele yake.

“ Tafadhali… Nakuomba usiniue… nimefukuzwa nyumbani… sasa naenda
Mkomani….Ku…. Ku….,” Naseko alianza kubwabwaja huku akitetemeka kama
unyasi katika upepo.

“ Ama kweli dunia haishi vituko. “ kwani wazazi wako ni makatili kiasi
gani?Lahaula!” alitamka Yule akimsongeleaNaseko. Naseko alijikunja kama
nungunungu aliyeshtuliwa.

“ Aaaah! Naelewa sasa,” Yule mwanaume altamka na kuachilia kicheko cha
dharau kilichomfanya Naseko kufufumaa zaidi. “ Msishana hauoni kuwa
wanakufukuza ukaolewe?” alizidisha tashtiti.

Maneno hayo yalimchoma Naseko moyoni kama mishale. Kila lilizidishwa
makali, akahisi hawezi kuadhibishwa zaidi na mtu Yule
asiyemfahamu.alichomoka ( pg 110) pale alipokuwa amejikunyata,
akajipenyeza katikati ya miguu ya mwanaume huyo na kutokomea mbio ndani
ya ule msitu. Huku nyuma alimsikia mwanaume ule akitoa vichekomithili ya
sokwe.Naseko aliendelea kutimka mbio.

Uchovu sasa ulimvaa mwili mzima akahisi kisuunzi mwendo wake sasa
ulibadilika ukawa wa kunyapianyapia. Miguu ilifura kutokana na kudungwa
na miba ya kila aina. Gwanda alilovaa lilichanikachanikabaada ya
kupitishwa latika tafrani mbalimbali siku ile. Mara alimsikia jogoo
anawika.

Alfajiri ikaingia na kumpata njiani. Wapita njia wachache waliokuwa
wakiraukia shughuli zao za siku walikutana naye. Wengine wligeuka
kumttazama na kumkodolea macho kama walioona kizuka.

Hakutaka kumsimamisha yeyote na kumwulizia alipoishi bi. Tesi kwani
hakumwamini mtu yeyote aliendelea kuziambua nyayo na kwa bahati nzuri,
alikutana na wavulana wadogo wakielekea mtoni. Aliwasimamisha na
kuwaulizia, “mnaweza kunionyesha kwa Bi. Tesi tafadhali? Mimi ni mgeni
wake.”

Watoto wale walimtazama kwa mshangao, kisha waka mwonyesha njia
iliyoelekea kwake. Lililokuwa la muhimu kwake wakati ule ni kuangukia
mikononi mwa Bi. Tesi na kumsihi amuchukue kama wale wasichana wengine
ili aweze kuendelea na masomo yake. Kwa mbali kidogo, aliweza kuyaona
majengo kadha ya aushi yaliyojengwa ukuta mrefu. Aliweza kuliona lango
kubwa (pg111) la rangi ya samawati, na chini yake aliketi mtu aliyevalia
kama askari.

“ Bila shaka Yule ndiye bawabu,” Naseko aliwaza, huku akifululiza
kuliekelea lango hilo. Wakati huu alikuwa akichechemea kwa wingi wa
maumivu. Uso wake ulisaijika, huku ubaridi mkali wa alfajiri ukimsuka
suka. Alitamani jua lipasue mbingu haraka ili aweze kufaidi miale yake.

“ Baba shikamoo.”

“ Marahaba mwanagu nikusaidie na nini?” Mlinzi aliuliza

Naseko alisita kodogo, kisha akatamka.

“ tafadhali… samahani, lakini… hapa ni kwa Bi. Tesi?”

“ Naam,” mlinzi aliitika huku akimkagua Naseko. Aliinua na kulifungua
lile lango huku akimwashiria amfuate. Naseko alishusha pumzi na
kumfuata. Alimshukuru Mungu moyoni mwake kwa kumfikisha mahali pale
salama. Alipelekwa katika jumba ambaloalidhani kwani la maakuli kwa
sababu upande wa pili wa jumba hilo, wapishi kadha walikuwa
wakijishughulisha kutayarisha kiamshakinywa. Naseko alipewa kiti ake, na
mlinzi allifululiza moja kwa moja kuwaendea wale wapishi. Baada ya muda
kidogo alimletea Naseko bilauri ya maziwa moto na kumpa akisema,

“ Kunywa mama, kisha umsubiri Bi. Tesi. Atakuona hivi punde”

Naseko alishukuru na kuyagugumia yale maziwa kwa pupa iliyotokana na
njaa ya muda mrefu. Mara mama mmoja mrefu mwenye umri wa makamu aliingia
mle na kumsabahi.

“ Oh! Msichana, habari yako?”Naseko alitaka kusimama, lakini mama huyo
alimwashiria akae.

“ Sijambo. Mama shikamoo,” alitamka Naseko.

“ Marahaba mwangu,” Bi. Tesi alisimama kwa muda kisha akamwambia,
“Nifuate,” Naseko alimfuata nyuma nyuma huku moyo ukimwenda mbio kwa
wasiwasina matumaini yasio kuwa na kifani.

“ Labda huyu ndiye Bi. Tesi,” aliwaza moyoni huku akikaza mwendo nyuma
yake bila kujali maumivu mengi miguuni. Waliingia ndani ya afisi ndogo,
na baada yakukaa kitini, Bi. Tesi alianza kumdadisi, Alirekodi majibu
yote ya Naseko ndani ya kidaftari.

“ Karibu Naseko. Hapa sasa ni makao yako mpya. Hutahangaishwa na mtu
yeyote bali utasoma hadi uhitimu masomo yako.”

Bi tesi aliendelea kumfahamisha.

“ Hivi sasa utapelekwa katika bweni lako, na baada ya kukoga, utapewa
sare mpya ya shule, vitabu, pamoja na vitu vingine utakavyohitaji. Kisha
utajiunga na wenzio darasani.”

Maneno ya Bi. Tesi yalikuwa kama matone ya dawa mjarabu yaliyokuwa
yakidondoshwa moyoni mwake. Alihisi utulivu wa ajabu ndani ya keto za
moyo wake. Bila kujua alichokuwa akifanya, aliruka juu na kumkumbatia
Bi. Tesi, huku machozi ya furaha yakimdondoka.

“ Asante Bi. Tesi nashukuru kwa wema wako. Oh! Sikudhani ningebahatika
kiasi hiki….,” Naseko alisema huku machozi yakizidi kumtoka. Machozi
hayo yalipeperusha dhikina unyonge aliokuwa nao. Bi Tesi alimtazama
usoni kwa upendo na kumwambia, “ Mtoto wa kike ana hakei sawa na Yule wa
kiume kupata elimu. Si haki kumharibia masomo yake kumwoza kama wewe
ndoa za mapema kwa wasichana wadogo kama wewe ndilo tatizo ninalopigana
nalo kila siku. Kwa sababu serikali inaniunga mkono, sitahofu vitisho
vya wazaziwala vya chifu,”alikaulisha Bi. Tesi huku akimshika Naseko
mkono kumpeleka katika bweni lake.

Baada ya shghuli za siku, Naseko alijipumzisha kitandani mwake. Aliwaza
juu ya kisa chote chakutoroshwa kwake. Na kukiona kama jinamizi. Aliwaza
juu ya wale wasichana kama yeye. Aliwaona kama viumbe waliofungiwa ndani
ya ngome, ngome za nafsi zao wenyewe.

NDIMI ZA MAUTI

Timothy M. Arege

Vijana watatu walipenyeza huku na kutokeza kwenye upembe mmoja
uliotwaliwa na vazi zito la giza totoro. Eneo zima la shule lilikuwa
kimya; hapsikiki chochote ispokuwa sauti dhaifu za kereng’ende. Taa zote
zilikuwa zimezimwa; usingizi umeshona mabwenini; tulii. Kiliendlea
kutawala na kueeneza utawala wake kote kote. Mbalamwezi haikuwepo
ingechukua muda kabla ya mwezi kurudi. Wenyeji wa sehemu hiii wlaikuwa
na namna yao ya mkato ya kuelezea kiza utamsikia mtu akimweleza
mwenzake,” Usiku ni mrefu” au “ kiza husetiri mengi”

Dakika kadhaa za ukimya xilipita kisha sauti. Milio ya mbwa kadha
ilipasua ule ukimya. Mbwa hao walilia kwa ushindani mkubwa kiasi cha
kuifanya milio yao kushabihiana na ile ya waombolezaji katika
matanga;wengine wanalia kwa kujibizana kama wanjaliza mikarara ya nyimbo
zisizoeleweka. Hata hivyo sauti zaohizo hazikuwasumbua wanafunzi wa
shule hee;kilichowatia wasiwasi zaidi wanafunzi hao pamoja na wakazi wa
eneo hilo hasa katika siku xa hivi majuizi ni milio ya ndege hasa
nyakati za usiku. Usiku utasikia migoto yao darini wakiingia na kutoka;
karakacha zao paani ziliwaogofya wengi.

Leo hawakusikia isipokuwa sauti moja moja mbali huko. Mioyo yao
ilipwatikapwatika lakini walishaweka leo ni leo.

“sikiza sasa. Hatuwezi kuendelea kuahirisha mpango huu kila uchao. Hii
chelawa chelewa si nzuri. Lazima tumfundishe . hawezi kutufanya mahabusu
wake siku zote,” alieleza Kamaliza.

“ ndio, lakini hatuwezi kwenda kinyume na maagano na wenzetu. Gharama
zote hadi sasa imekuwa hi juu yangu. Hata hivyo, ni lazima tueleawane
sote,tutekleze mipango kamilifu, “ alieleza Musesi.(pg 126)

Kamaliza alisema, “sikiza Muus kama ni hivyo vihela vyako ninaweza
kukurudishia. Wewe huoni kwamba ni lazima tumshtue kidogo? Shrti
atuheshimu.”

“Ipo haja kamaa. Hata wazee wangu mimi hawajawahi kuniadhibu au jata
kunigombeza,” Mbunda naye alitoa rai yake.

“ ni rahisi kusema. Kumbukeni mzaha mzaha hutumbuka usaha. Tukutane
kesho kuyazungumza haya. “ Aliondoka Musesi.

“ Unaona sasa? Nilikuwambia tangu mwanzo;mshamba huyu!” Mbunda
alimweleza mwenzake.” Huo ushamba tutaushambulia. Nitasubiri kuona
atakavyotoka mbio.”

Walicheka na kupongezana kwa kupiganisha viganjahuku wakiangaza huju na
huku wasije wakatekwa bakunja kwenye shughuli yao. Wale mbwa waliendelea
kulialia, huko na nyimbo zao kuvotana na zile za bundi.kereng’endenao
walipandisha mahadhi ya nyimbo zao.usiku uliendelea kuyakunja masafa ya
muda.

Wale marafiki wawili walivuta pumzi gizani. Musesi saa lazima
keshajiunga na wenzake kulala. Wenzake haowawili walipanga kkwenda
kumwamsha kabla ya kuiachilia dharuba ya mwisho;huo ndio wakati wa
kumsuta na kumcheka kwa kebehi. Hapkuwa na wakati wa kuchelea tena. Kila
mmoja aljitosa kwenye jukumu lake na muda si muda ikawa” umemaliza?”

“Naam.”

“ Kote umezunguka?”

“Kabisa kazi kwako sasa.”

: sasa nenda dirishani kwake ukamwamshe. Ukiona tu miale piga kamsa ile
mbaya. Kisha tukutane palepale pembeni,” Kamaliza alimweleza Bundi.

Sumaku za petrol hazikufanya ajizi. Moto wa kutisha uliruruma na
kuyatatarisha majengo. Haikuchukua muda eneo zima likaangazwa na
mwangaza uliokitimua mbio kile kiza. Nyimbo za mbwa, kereng’ende na
bundizikamezwa na hasira ya ndimi za moto. Katitkati ya mirurumo hiyo
moto, kamsa ilipasua hewa.

“ Mot! Jamani moto! Oh Mungu!” sauti zilihimiza.

“ Muus! Muus! Muus! Toka! Utateketea humo Muus haraka! Muus! Muuuuus!”

Sasa lilikuwa ni zogo si zogo, vilio, majonzi si majonzi. Joto la
kutisha lilisambaa haraka mle nadani. Vilio dhaifu vilisikika. Katika
harakati za kujiopoa kila mmoja alikimbilia mlangoni. Katika hamaniko
hili wengi walibanana mlangoni. Mlaongo wa ule upembe mwingine nao
ulikuwa umekomewa kwa nje. Mpapatiko war oho uliwatuma wengine kujinasua
kwa kupita madirishani lakini nayo yalikuwa yamewambwa kwa vyuma kwa
ajiki ya usala wao. Kilikuwa kivangaito sasa; harakati za kutapia uhai
zilitwaa hewa yote; sala zisiokuwa na utaratibu zilisikika hapa na pale.
Walijitahidi, wengine uchi na wengine nusu uchi, kujibandua kupitia
madirishani.

Vilio kutoka mle jahanamu vilikuwa vingi. Wanakijiji wote walifika ili
kutoa msaada wao. Walijitahidi juu chini kupambana na moto uliowaka kwa
ghamidha hasa. Zimamoto wa mji muda huo wote hawajafika wala hapana
ajuaye hapo wapi. Laana za kila ainia zilitanda hewani. Hapakuwa na
chochote cha kudhibiti janga la sampuli hii mle shuleni. Wengine kwa
kuemewa wamebakia kuachama tu. Wachache wanatokwa na michirizi ya
machozi kuona ndimi za moto zikiwaka.

Wliofika mwanzoni walikimbilia stoo ambapoilitazamiwa kuwa kungekuwa na
hazina ya vyombo vya kutumiwa katika shughuli ya dharura kama hii. Baada
ya kuchakura na kubiruabirua hapa na pale hawakuambulia kitu. Wengine
wantoka na chochote walichopata; kiwe kinafaa au la. Mikono ha watu
haikutosha kumwaga mchanga na maji ilikupunguza uchu wa ule moto
uliokuwa ukipanda kila kitu kwa ndimizake na kukifakamia kinywani.

Joto liliwafurusha watu mbali na wakawa kama wanawapa migongo watoto
waliokuwa wakiteketea.wakabakia kushia tama na kuulizana, “ kwa nini?
Kwa nini? Kwa nini?” Vilio vya waliokuwa katika bweni lile vikaanza
kupungua.

Moto na roho vilikuwa vina pigania uhai. Moto ulishinda na ukaendelea
kururuma kwa kukebehi juhudi za binadamu aliyedhania anaweza kupambana
nao. Ushindi huu uliwafanya hata waliokuwa akiushuhudia ukikeleza ule
unyama kunywea. Wengi, na hasa akina mama, walizimia kwa uchungu wa
mwana.

Manusura waliopata majeraha,mmoja wa hawa Musesi, walikimbizwa
hospitalini. Gari la zimamoto lililoishia kufika kuchelewa lilitelekeza
kazi hii. Wasamaria wema walisaidia kuwapeleka wanafunzi hospitalini.
Vilio vilienea kila pembe. Wahasiriwa wengi walikuwa hawatambulikani.
Ilihitaji moyo wa mauti ili kutotokwa na machozi katika mazingira haya
magumu nay a kutisha. Vilio vya mhasiriwa mmoja hata hivyo

Vilio vilinea kila pembe. Wahasiriwa wengi walikuwa hawatambulikani.
Ilihitaji moyo wa mauti ili kutotokwa na machozi katika mazingira haya
mangumu ya na ya kutisha. Vilio vya mhasiriwa mmoja hata hivyo
viliwazindua matabibu na wasaidizi wao. Huyu alilia sana. Akiguswa
aliruka sana na kutoa kilio cha kutisha. Madaktari walishangazwa sana.
Unyama gani huu?

“Ai…Ai…Mkono wangu Mnn Mnn Mnn” alilia.

“Ngai Ohhh”

“Naumia. Naumia kabisa,” alipaza sauti.

Wananchi waliopata habari hizi kwa msaada wa vyombo vya habari
hawakutaahari kufika hospitalini na shuleni kujionea ubahaimu wa
mwanadamu. Miongoni mwao walikuweko makachero ambao tayari uchunguzi wao
uliisha kuanza. Eneo zima lilikuwa limechukua sura ya tunuru ya kuchomea
makaa. Malibu ma meusi ulitanda kila mahali. Viunzi vya verandas vya
nyanya na masanduku ya bati vilienea kila mahali. Miti iliyokuwa pale
karibu ilivaaa weds na kusimama kwa huzuni kama askari wa mauti.

Muda wote huu kamaliza na Mbunda Pamoja na wanafunzi wengine kadha
waloshatoweka. Maswali ya asili na fasili ya tukio hilo yalikuwa
yakiwasumbua sio wanafunzi tu bali umma mzima wa enjoy lililohusika.
Waliokuwa na uwezo wa kumiliki televisheni waliona picha za kutisha
zikionyeshwa; picha za miili ya wanafunzi iliyogeuzwa sura na mauti ya
kutisha.

Huko walikokuwa kamaliza na Mbunda wake walitekenywa hisia na picha
hizo. Kamaliza alilengalengwa na machozi kwa wa mara ya kwanza. Moyo
ulimpapa na kumtweta. Vinyota viliduru machoni pake. Kiwi kilimwandama.
Kiza kilimteka.

Muda mzuri uliopita alijiona kaushika ulimwengu viganjani mwake
anauchezea kama mtoto anayechezea puto. Sosaalimony dunia nzima
ikimkalia Maegan ikitakaAbbe yeye. Alihisi wanadamu wanamwonyeshea yeye
vidole wakimsubiri kuwa mashaidi wa mwereka kati ya mwanadamu na
ulimwengu. Nani atambwaga mwengine? Kwa mbali aliskia waliokuwemo
chumbani wakili kwa kite. Sauti hizi zilififia taratibu fahamuni mwake
mpaka kukawa hamna kith. Aliinuka na kuondoka chumbani. Waliokuwa pale,
jamaa zake, walidhani kuwa huzuni ya kuona yaliyowafika wenzake ilimgusa
mshipa mbaya.

Viongozi wa kisses kwa busara zao zisizojua sumile waliamua kuwa baada
ya keno, tabibu. Huduma na lawama za kila anima zilikuja juu. Wengi
wakitaka mwalimu mkuu wa shule avuliwe madaraka kwa kushindwa kuidhibiti
shule. Uchunguzi mpya wa kuuchunguzza uongozi wake ulianzishwa uende
sambamba na ule wa polisi walionuia kunusaPamoja na mbwa wao chanzo cha
janga hilo.

Mazishi za roho zilizoteketea hayakukawia. Baada ya muting kuhusu mahali
na namna ya kuwazika walioangamia motoni, hatimaye ilikubaliwa kwa kale
moja kuwa pahali patengwe shuleni kwa kauli hii. Hii ilikua njia mufidi
ya kuwaenzi hao walioangamia na pia kuhakikisha kuwa tukio lile
linabakia kwenye kumbukumbu ya shuke na jamii nzima.

Siku yenyewe ilikuwa alhamisi. Licha ya hii kuwa maim wa masika, jua la
asubuhi isle liliwaka kwa hairs na kuwatirisha majasho watu waliojazana
hapo. Maswali ya kila aina yalikuwa yakiwapitia vichwani mwao;wakilaani
kitendokilichoyakatizamaisha ya vijana ambao kama mkoko walikuwa ndio
kwanza wanaalika. Kiongozi baada ya kiongozialiyesimamaalikashifu
kitendo hiki cha uhayawani. Wengine waliapaatakutolala hadi
wtakapohakikisha kuwa walihusikawamekamatawa na kuadhibiwailivyostahiki.
Wale ambao walifuatia tukio hili kwenye runingawaliyaskia na
kuyaonayotehayo.

Kabla ya padre kukaribishwakuongozaumati wa watu
waliofikakuwaagabinadamuwenzao katika maombi, ilipendezkwamajina ya
walioteketeakusomwa. Kazi hiyoalipewa mwalimu wa pale shuleni wa miaka
mingi. Kwa wanafunzi wengi huyualikuwa kama babuyao sio tu kutokana na
umri wake mpevu bali busara yake. Alianzakuyasoma moja baada ya jingine.
Orodha ilikua ndefu.

Umatiuliokuwa pale uliskiza kwa makini. Musesiambayealikuwamiongonimwa
wanafunzi wenzake, alianzakudondokwa na machozi. Akili yake
ilianzakumlaumu kwa kutojikusurukufanyajambokuyanusurumaisha ya
wanafunzi wenzake. Alikiumakidomochakecha chinihuku machozi
yakimdondokakupukupu, Majutomakubwayalimwandama.

Mbali na shuleni Mbunda alikuwaamejibanza kwenye hoteli ndogo
mjiniakiyafuatiamatukioyote.
Kadiriwakatiulivyosongandivyoalivyoanzakuungulikandani kwa
ndani.Simanziisiyosemekailianzakumtafunapolepole. Alianzakuwaazia jinsi
walivyotakakumpafunzo mwalimu mkuu kwa ‘kuwakazia’ kama
walivyosemawenyewe. Kwa mara ya kwanzaaliona jinsi cheche ndogo hufanya
moto mkubwa. Alitanabahikusikiamajina ya marafiki zake wawiliyatatajwa.
Hofu yake sasailibainikawazi kuwa haikuwahofutena bali ukweli.
Ukweliusiofutika. Alifahamufika kuwa miongonimwazileroho sitini na
nanezilikuwemo pia za wasiri wake wawili. Alihisi ulimwengu ukimtema.
Upwekeulimvaa. Alifahamu kuwa kashiriki kwenye tukio la kuvunjasheria.

Moyo wake ulianzakumlaumu. Aliinuka chumbani polepole; akatembea mpaka
mlangoni ma kugeukakuiangaliaruning ndogo iliyokuwa pale. Aliwageukia
watu waliokuwachumbani; hawaonivizuri kutokana na viziwa vya machozi
vilivyotunga kwenye macho yake. Alipiga hatua
akaelekeamlangoniakageukatena na
kuwaangaliautadhaniwatafumbuakishaakakurupuka nje.

Nje hali ilikuwa nyingine. Jua lilikuwa limepotea na wingukutwaliwa na
mawingumazito sana yaliyofanyamwavulimwavulimkubwa na kuzuiamwanga
kufika ardhini.

Hali hii ndiyo iliyokuwa hukoyalikofanyikamazishi. Muda si muda
manyunyuyakianzakuuloweshaudongo. Ghaflammwekouliwaka na kufuataunyounyo
na radi kalizilipasuka. Wengi waliaminiilehadithi ya utotoni kuhusu mvua
na vinavyoandamananayo. Je, ilekweli ilikuwa sauti ya Mungu? Je, ilemvua
ilikuwa machozi yake? Haya ni baadhi ya maswaliyaliyowaghasi wengi ambao
waliondokakwendamakwaowakiwawamweinamishavichwa. Kwa marab ya kwanza
niliona wanadamu wakiona haya kumtazamaMuuma wao usoni.

Mvuailiendeleakucharazaardhi na kutoa sauti ya mitatariko kama
majaniyanavyokanyagwa. Mbunda alitembea kwenye mvuahiyo;
akiiachiaimcharaze na kumlowanisha kama kwambainamsafisha. Watu
waliokuwa kwenye pembe za majengowalimwangaliaaaaaa kwa kushangaa;
wengine wanamdhania kuwa hazimtoshi. Alishika njia tuakapita kwenye
jengola benki ya Standard Chartered; akapita kwenye ofisi ya Chama Cha
Walimu na kukumbana na majiyaliyokuwayanatiririka.

Akilinialiiskia sauti iliyokuwa ikiimba kwa kutajajina la shule yao.

Angeko, Angekoee

Angeko, Angekoee

Ni kilio, Kilio ee

Ni kilio, kilio ee

Ile sauti ilimfanyaachapuemwendosasa. Alitembeaharakaharak ;nusukutembea
, nusukukimbia. Mvuasasa ilikua imeongezekasana . Mbunda alipiga hatua;
ameyaachiamajiyamcharazeshibe yake. Hatimaye alifikapalipokuwa na
mzunguko wa magari; akapindakushoto na kuchukua kijiakilichokuwa pale.
Alisimama kwa muda; akapigafunda la mate machungu, akaangaliambele na
kuliona jingo la MakaoMakuu ya Polisi wilayani. Alikiuma kidogo chake na
kuchukua hatua ya mwisho. Moyonialihisindimi za aina yake zikimwunguza.
Ndimi za mauti.