Yasinya

YASINYA

SURA YA PILI

Alimshabihi mbwa aliyejeruhiwa jino jinsi alivyolambalamba midomo na ulimi kuchezacheza katikati ya kaka laini na kaka ngumu huku kinywa kikimwenyamwenya. Lo! Siri ya moyo ni mtu mwenyewe ajuaye. Ingawatetesi zilisema alionekana katika shambiro, wengi wangeapa kwa niaba yake kwamba hakupatana na changudoa hata! Ndivyo alivyokuwa. Tangu aajiriwe viwandani E.PZ.  na tangu apande daraja na kufikia kiwango cha msimamizi, hakula hongo wala kufuatana na msichana pale viwandani. Wengi waliishi Kitengela, Athi River ya chini au Mlolongo. Hakujaribu. Alijiheshimu wakamheshimu. 

Shajara yake ilijaa matukio ya hivi karubuni, mawazo ya jinsi ya kuanzisha kiwanda cha kibinafsi, kukidhibiti na kuhakikisha kimetoa huduma safi na kumpa mwenyewe faida. Siku hii hata hivyo, shajara yake ilimganda vidoleni kama ulimbo. Alipanga na kupangua, akatia na kutoa, akawaza na kuwazua. Ndi[po wazo lilipompiga akilini pa! naye akalinyaka na kulikumbatia tumbatu. Basi ndipo Asisi aliamua lisilobudi hutendwa. Akaamua atumie akili yake akisema kwamba akili ni nywele na kila mtu ana zake. Historia ya M A ilikuwa imemkolea moyoni.

Kipokeao aliishi Athi River ya chini karibu na mtaa wa Changu Kidogo, mtaa uliojengwa na masalio ya maboksi na mabati makuukuu. Asisi akielelkea kwa Kipokeo, aliwapita wanadamu waliojilalalia landokando ya njia ovyo na viwiliwili vilivyonyongonyea na kulegea kutokana na kulala juani sana. Wengi walitegemea kufanya kazi ndogondogo kama kukamua kangara, kuchemsha kinywaji usiku kucha kisha kulala mchana.

wametumia kwa wingi usiku, alijiwazia Asisi. Aliwaruka kama vile hawakuwepo akaenda zake kwa Kipokeo bila kuwa na ajenda mahususi ya maswala aliyotaka wazngumzie.

hulka hailiki. Watu wangapi, watu wangapi leo si waungwana tena? Hebu niangalie, nina nini mimi kudhihirisha uaminifu? Jasho langu limenilipa nini kujitolea? Aliwaza.

Alipiga hatua zilizomwelekeza upande kulikokuwa nyumba ya Kipokeo. Kila hatua ilitua na wazo lililoizonga akili yake na kuinyonga nafsi yake tena na tena.sasa hata shetani mwenyewe asingekuwa radhi kumkaribia. Alikuwa ameazimia kutenda watendavyo waja wale wengine wote. Hakujua kama ilikuwa vyema ama la. Waja wanaongozwa na azma ya uwajibikaji.

mshahara gani? Shulingi mia tisa kwa juma, nitakula au nitalipa kodi ya nyumba? Nauli hapo, chakula hapo, karo hapo na alisonya.

shangazi ameniambia nimsaidie kitu kidogo. Koti nililomwagiza baba mdogo sijampa, aliwaza tena Asisi.

Alishtuka alipotambua kuwa alikuwa akizungumza kwa sauti. Aliangalia huku na huko kama kuna yeyote aliyemsikia. Alipotosheka kwamba hapakuwepo, alifululiza mbele akaenda zake. Kipokeo alifika huku Athi-River akiwa na miaka kumi na minne, baada ya ugomvi mkali na nyanyake kufuatia kukataa kwake shule baada ya kufeli hisabati na kuchapwa na mwalimu. Maji yalipozidi unga, alikubali kushindwa, akashika njia hadi mjini. Kwanza akafanya kazi katika nyumba ya mkwasi fulani. Alipochoshwa kulea Watoto wa  wengine, Kipokeo aliazimia kujaribu vina vya maji mengine. Alianza kungangana na Maisha. Akaanza kuwapokea wavulana kisha wanaume wa kila hirimu. Kinolewacho hupata. Haikuchukua muda Kipokea akapata. Wale wanene na wenye misuli aliwakadiria tun a kuwatazama na kujiambia kuwa hao wasingekuwa na ndwele. Ndwele ambayo ilikaidi hekima ya waja na nadharia zao kochokocho kuhusu tathmini mbalimbali za ujio wake na aina ya tiba ambayo ingekubali  na kuwaondolea wanadamu bughudha na kero lisilowapa mioyo kutulia. Unyanyapaa wa kushindwa kupata jawabu lake uliwapa binadamu kiwewe na hangaiko.

Hata alipokuwa akisikiliza kijiredio chake kidogo ambacho kilikuwa kinatangaza kuhusu ARV, Kipokeo haukumpiga mshipa.
Kila mtu atakufa. Tena nikipata si mwisho wa kuishi. Ala! Kumbe kuna dawa ya kuzidisha uhai? alicheka. Wenye misuli hao aliwakubali mara moja kwa kibaba chochote kile. Maskini! Umaskini ni balaa.
Shilingi hainuki. Hata ikitoka kwa maiti nitaichukua. Niache kwani nina wazimu? Kwani, kazi yangu itakuwa gani tena? aliwaza Kipokeo.
Aliinuka na kwenda dirishani alikosimama kujiangalia walevi waliokuwa wakisepetuka na wengine waliopepesuka kila mmoja na hamsini zake. Katika hisia, alicheka tu.
hata hawa wanakula zao. Kila mtu tani yake ubaya uko wapi? Nani hajui hakuna ajira? Nani hajui? Viwanda vikifunga, ni Kipokeo amefunga? Kipokeo analia pamba? Kipokeo ndiye amekataa kuwalipa wakulima wa pamba ama wale wa tumbaku? Kipokeo ndiye ameharibu barabara viwandani ili gharama ya uzalishaji iende juu? La, hasha! Kipokeo ni shabiki tu< alitafakari kwa kitambo.
Alisonya kisha akakirejelea kiti ambacho chenyewe pia kilikuwa kitanda na fanicha ya pekee ndani ya nyumba yake. Alilitupia jiko lake la makaa macho. Sufuria ambayo kwa siku tatu ilikuwa haijaona wala kupika ilimtazama kwa macho ya kuomba. Angeipa nini? Aliacha kutazamana nayo Asisi  alipobisha mlango. 
karibu ndani, aliitikia.
Asante. Asisi alijibu.
Mwenyeji hakuamka alipokuwa. Aliinua miguu na kuitundika juu ya kitanda kumpisha mgeni pa kuketi. Alisubiri apewe maagizo. Kipokeo baada ya kupata mafunzo, alikuwa amepata tajriba. Alijifunza kuwa mla kwa pupa hadiriki utamu za kwamba Subira huvuta heri. Kutulia kwake ulikuwa ishara ya ukomavu.
utakunywa kahawa? aliuliza.
nitakunywa maji, alijibiwa.
Asisi alichomoa noti ya shilingi mia mbili na kumpa Kipokeo. Kipokeo moyo ulimchekacheka. Alijua ameangukia. Kweli, bahati ya mwenzio usiilalie mlango wazi. Katika kioski alinunua pakiti ya sigara. Kisha alinunua maziwa pakiti ndogo, mayai manne, mkate nusu na siagi gramu tano. Alipitia kwa Ole Ypasho akanunua maini robo. Kiwa ndani ya nyumba tena, alimkabidhi mwenyeji wake maji. Alianza kujishughulisha na jiko. Alipika mayai. Baada ya kuchemsha maji, aliandika meza. Alikuwa mawazoni kufuatia tangazo dhidi ya vijana wengi waliohamia mjini badala ya kukaa shamba walime wakati mgeni alipomrushia swali.
umewahi kufanya kazi ya kuandikwa? kipokeo aliulizwa.
kwa nini? Nitajipea mara ngapi ili nihifadhi kazi? Si tajiri si msimamizi. Mbona nitumiwe kama hakumaliza. Alifikicha macho. Alitazama juu kama vile alikuwa amabaye alikuwa anazamia jawabu darini.
niliiacha, akasema.
mbona ukaiacha? Asisi aliuliza.
Kisa kirefu. Bosi alinikombolea nyumba ili niwe kipusa chake lakini nikagundua kuwa alikuwa na wasichana wengine. Nilimpa kidonge change nikafunganya yangu hadi unaponiona. Sikuwa na chochote wala lolote. Alijibu. Sipendi Maisha haya lakini sina njia nyingine.
Machozi yalimlengalenga. Hakufanya juhudi kuyapanguza wala kuyazuia yasimloweshe shavu. Mamake Kipokeo angeaga dunia bila kumzaa. Alilazimishwa na ami zake aolewe na kijana wa Tajiri mmoja hapo karibu na kwao ambaye alikuwa amewapa nafaka magunia Matano na shilingi elfu tatu ambazo ami yake alizitumia kulipa karo ya mwanawe wa kiume aliyekuwa akisoma katika shule ya wavulana huko Mlimani. Miezi mitatu baadaye, mumewe huyo alipata ugonjwa wa ghafla akafa. Hii ilikuwa kabla mamaye Kipokeo kuolewa na mumewe wa sasa.
mamangu angekuwa mjane akiwa na umri wa miaka ishirini na mitatu tu. Ishirini na mi-ta-tu! Asisi, nadhani kwamba hunilaumu? Aliuliza.
Kuona Asisi amemtazama tu bila kusema , aliendelea.
Sasa mimi ndiye huyu. Sikutaka kumpa mama mzigo mwingine wa kunilea. Alisita na kupanguza machozi.
Mapishi yaliendelea kimyakimya. Moyoni, Asisi alillani mifumo ya jamii yake. Alilaani matabaka. Alilaani chochote kinachomtenga kiumbe mmoja na mwingine duniani. Alipigana na mawazo wakasumukana kila mmoja akijitahidi na kujizatiti asishindwe. Hisia zilipomshinda alizitoa nje. Sijui kama alijua Kipokeo alikuwa naye pale.
Kila mtu anasukumana kupiga bongo. Mimi pia napiga zangu. Lakini mbona? Mbona anayepiga filimbi kukomesha tabia hii mbaya ndiye anayefuatwa? Alisonya.
Nani huyo afuatwaye? Kwani kuna yule aliyepiga filimbi? Kipokeo alidakia.
Ndio, Asisi alijibu. Alinyamaza kimya akala mayai kidogo kisha akamshukuru mwenyeji wake. Kwa muda, alitazama darini au nje.
Kipokeo alishangaa sana. Alikuwa hajawahi kupata mteja wa namna ile. Hana pupa, hana njaa ya raha wala kiu ya ufuksa. Labda mgonjwa, aliwaza.
Kwa juhudi, Asisi naye alimwambia Kipokeo kisa chake. Aliona ni muhimu amweleze kabla kumpa fununu ya yale yaliyompeleka huko siku hiyo. Hata Kipokeo mwenyewe alishangaa sana. Aliona labda alikuwa amempata  mwenziwe. Kufa kwa wengi harusi. Kipokeo amabaye alianza na ohoo kadhaa, zilimalizika na badala yake akawa anatiririkwa machozi asiyazuilie. Katikati ya kwikwi akawa anasonya au kulaani. Hakujua hasa alikuwa akimlaumu nani. Lau kama jistoria ingefichua yapandwayo na nafsi za waja!
nilifutwa kazi n ahata kuitwa mjinga na msaliti nilipotambua kuwa bosi Fulani na mtu wa nje walikuwa wanafuja mali ya kiwanda chetu.
Asisi alipotoka nje pale alielekea uwanjani palipokuwa na maombi ya umma. Aliona uzito wa mawazo. Aliukaribia uwanja wa Jamhuri kutoka Mashariki; hapo ndipo palipokuwa na lango kuu ;a kuingia humo. Mita ishirini kabla ya kuingia uwanjani palikuwa na mnara mkubwa ambao uliandikwa kwa rangi nyeusi na nyekundu: Uwanja wa Mashujaa. Hata hivyo, mnara haukuwa na bango au picha ya shujaaa yeyote; ulikuwa na mgwisho ulioinuliwa na Chifu. Kono lake kubwa lilikaba na kudhibiti mgwisho huo kwa konzi iliyomfanya aliyetazama kuhofu na kitetemeshi kumshika.
Kelele kutoka kwa maafisa wa usalama iliyowahimiza watu kuanza kupiga makofi na kushangilia zilihinikiza hewani na kumfanya Asisi kuziba masikio. Walinda usalama walianza kuwasukuma atu nyuma kwa fujo. Mara viongozi walianza kuwasili huku wakisindikizwa. Mbele pikipiki kumi na tano. Kisha magari yalifuata. Kumi na matatu; askari wameshika silaha tayari kushambulia. Hesabu hizo Asisi alizifanya haraka haraka akilini mwake.
Baada ya gari la Chifu kupita, yalifuata mengine na pikipiki kama zile za mwanzo. Kisha walifuata wazee wa chifu; tena wao na walinda usalama wao wakiwa ndani ya madude mazito, makubwa tena yenye kufanya macho yasiyoona vyema kutokana na kiwi na kuona namna yalivyoangaza kwa uzuri na thamani yake. Yaliteleza kwenye baraste bila kuhisi makoongo wala matuta ambayo yalipamba barabara nyingi za Mabonde.
Asisi aliwaza. Lo! Misafara hii ni ya magari mengi na pikipiki nyingi ambazo gharama yake ingeweza kununua ekari elfu hamsini kwa maskwota au hata kufufua viwanda.tunaishi kimoja ingawa sisi sio wamoja, Asisi alijiambia. Matumbo huwauma wenye njaa wakiona starehe kama hizi!
Hawa ndio wenyewe. Sisi wengine waigaji, mtu mmoja alisema kwa sauti kana kwamba aliyasikia mawazo na fikra za Asisi.
Wengine wote waliambiwa wayaegeshe magari yao huko nje. Hayakuwa na vitambulisho vyenye rangi nyeupe, kijani na nyekundu na kwa hivyo hayakustahili kuegeshwa ndani. Yalikuwa kama giza penye nuru.
Waheshimiwa hawakuwa na lazima ya kuhudhuria maombi hayo. Walikuja kwa hiari kwani wakati kama huo uso huona haya na uchaguzi haukuwa mbali. Kwa sababu ya taifa lao tukufu,watu wengi, tena wake kwa waume, Watoto kwa wakubwa, wote walifika katika uwanja wa kitaifa kufanya maombi ya kitaifa ili kuinusuru nchi yao. Watu wa matabaka yote. Sijui walivutwa na tamauko au tamaa ya kusikia tu iwapo kuna tumaini lililokuwa linawangoja; kwa muda walikuwa hawajui kutamani wala kutumaini. Ilikuwa saw ana kungoja jogoo atage yai.
Aliangaza macho kutazama juu angan. Anga ilivimba kwa wingu jeusi lililoninginizwa pepo kali, juu halikuwa na bahati ya kuona nje. Mtaani na vijijini, huzuni na majonzi yaliwalemea watu na kuyainamisha mabega yao wasiweze kusimama wima tena. Nyuso zao zilitiririrkwa na machozi ya jana na leo. Nani angaliweza kujiamini tena au kuwa na matumaini?
Kwamba hakuna mengi yaliyobadilika sana katika uwanja huo halikuzua taharuki miongoni mwa waliokuja kuomba na kuomboleza. Barabara ni zilezile alizopitia na babake walipokuwa wakienda kushangilia timu yake ya kandanda, Reunion. Hata nyumba katika miji takribani yote. Huitwa za kanzoo. Nyingi zimetoka vigae au mabati na kufanya paa kuwa jina tu. Werevu wamefunga na karatasi maarufu kwa jina jwala, yaani plastiki.
Aliyesababisha maombi hayo alikuwa rubani. Kifo sasa kilimtisha Asisi. Aliwaza juu ya baba yake mzazi. Hakujua kwa nini mtu mkubwa kama bab yake aliogopa kupanda ndege. Ndege nikatae kupanda? Wakiwa shuleni, wanafunzi wa shule yao walipokuwa wanazuru uwanja wa ndege, nusura awakane wazazi wake walpodai wasingempa pesa ili naye azuru uwanja wa ndege na wanafunzi wenzake. Alilia na kukataa kula hadi asubuhi yake hata mama akampokea kutoka kwa Jirani. Ingawa uwanja wenyewe ulikuwa kama wa soka, alifurahia ndege zikiruka na zikajaribu kutua humo uwanjani. Hakujua kwa nini rubani alikuwa akilalamika ati uwanja ulikuwa mbaya. Mtu unaendesha chombo maalumu unalalamika? Mimi nimelia usiku kucha nije nikuone nami nipate motisha kuwa kama wewe, hali unalia? Asisi aliwaza tena. Wengine bado wanapigania Maisha yao hospitalini. Huenda watatiliwa maua pia. Huenda wakaishi kuwatilia wengine. Kesho haijulikani. Kweli Maisha ni mshumaa usio mkesha. Mawazo yake yaliendelea kurandaranda.
Aliona kichefuchefu akahisi kutapika. Alitoa kitambaa akaziba kinywa akasimama kita,bo kuacha moyo utulie.
Asisi alisomea katika shule ya msingi iliyopakana na wilaya mbili n ahata mikoa miwili; Belsa Primary. Belsa ilipatikana katika Wilaya ya Uasin Gishu. Alizoa alama karibu zote. Ingawa hakujiunga na shule ya kitaifa ambayo ilivuma kwa masomo ya sayansi na ufundi, urubaini na mambo ya anga kwa ujumla, alijiunga na shule nyingine nzuri. Hayo ndiyo yaliyomfurahisha tangu utotoni.
Baba yake alifanya kazi katika shirika la reli. Mtu mdini. Mtu mtaratibu mwenye siha na hulka njema. Alithamani amani kama moyo wake. Alichukia uchafuzi wa mazingira, migogoro baina ya waja na hakusita kujitolea kama mpatanishaji hata katika ugomvi mdogo kama wa Watoto kugombana. Asisi alikuwa na mkabala mzuri na baba yake. Mama yake, Emali hakuwa  mwingi wa mambo na starehe yake kubwa ilikubwa kukaa nyumbani, alifuga kuku, bata, kondoo na mbuzi. Email alimwita mwana wa mtu bintiye au mwanaye na kumthamini kama wake. Akawapa wote heshima wakakinai. Alipika wakala, akawapa kinywaji wakanywa. Mcheshi siku zote. 
Asisi alipoingia uwanjani, alimpata Mwafidhi akiongoa utaratibu ambao ungefuatwa ili kuendesha kipindi cha toba. Ndipo taswira ya mambo yaliyofanyika miaka ishirini ilipompiga akilini kwa kishindo na kutikisa kiwiliwili chake. Hata yeye mwenyewe alishangaa. Nchi ilikuwa haijakua. Aliwaza kisa cha Kipokeo kuozwa kwa lazima, tena kwa magunia machache ya nafaka! Halafu shule akawa haendi tena. Mara Mafawidhi alisikika.
Watu wangu wakitubuhakika ntaponya nchi. Kasisi alikuwa akisoma alipofika.  Sasa ni kipindi cha kutumbu dhambi zetu. Tujuiachilie mbele ya Mungu bila kuficha chochote. Kasisi alisema.
Asisi alisimama kutubu ingawa hakujua iwapo ni dhambi za nani hasa angetubu. Kimyakimya alikuwa akiwatazama iongozi na wakuu wengine. Pale pengine hakupatazama. Macho yake yalinyanyuka na kutua kwenye nyuso zilizojaa mashavu na kuacha vipaji vikimereta metumetu. Wote waliokaa kwenye jukwaa ndivyo walivyoonekana. Walikuwa wakuu wa makampuni, dini, siasa na watajika wengine. Aliona kizee mmoja akiinuka huku akimnongoneza mwenzake mambo yasiyojulikana. Mifupa ilionyesha kwenye shati lake kuukuu. Asisi alipaza sauti japo dhaifu na mara akaanza mambo naye.
Tumekosea kama taifa, tusamehe. Tumekosa kwa kutotimiza wajibu, tusamehe. Tumekuacha tukafuata miungu ya uongo, tusamehe. Tumedanganya tusamehe.
Fikira zake zilikuwa zinamlaani aliyekuwa akiongoza kiasi cha kumnyanganya kipaaza sauti. Alitaka ataje kila dhambi kwa jina. Kipindi fulani sijui kama katika fikira au alifanya hivyo kweli, lakini Asisi alianza kupitikiwa na maombi sambamba. Yaliyokuwa yakiendelea hayakusikika tena; aliona ni unafiki mtupu. 
 Tumeiba na kudanganya, tusamehe. Tulivunja mikataba na wenzetu, tusamehe. Tulifanya kiburi kwa waasisi wa konde letu tusamehe.
Alitubu za maskwota, za makabila na makabwela akatubu za kuabudu mashetani, kuwa na utengano na akatubu za kupora. Alipomaliza maombi, alishika njia na pasipo kuangalia kama wote walikuwa wanalilia konde na watu wao. Hakikuwa kipindi cha wanaojuana.
Nadhani wanatubu kweli kweli, Asisialisema alipomfikia karibu sana pa kuweza kusemezana na mkazamtu yule.
Wadhani wamejifunza? aliuliza mkazamtu.
Nadhani, alijibu bila kuwazia.
usiwaamini, alimjibu mke wa rubani huku akiondoka.
Kijasiri alimvutia sana Asisi. Ukakamavu na ari yake ilimpa kizungumkuti. Ingawa alikuwa amepoteza mumewe. Kijasiri alikuwa imara au akili zake zilikuwa shwari. Hakuyumba wala kutetereka.
Asisi alivutiwa pia ni kitu kingine kutoka kwa kijasiri; ufahamu wake juu ya masuala ya umma. Asisi alidhani Kijasiri alikuwa na kina kirefu cha tajriba; hulka iliyofaa kwa mama kiongozi. Bila shaka alitamani kumjua zaidi ili Pamoja waweze kutafakari masuala ya Mabonde. Kutaja Mabonde kulimpa furaha na uoga. Miti yake ya asili iliyomfanya misitu kuanzia bara hadi pwani, mito, maziwa na milima yake. Lo! Wanyama waliosifika kote ulimwenguni na kuwavutia watali! Naam, konde limsifiaye MA. Konde ambalo ndilo mamaye. Lenyewe limekubali kuzaa kwa ajili ya wanawe; wale, wanywe na wajikuze. Wanachohitajika na kujiongoza barabara tu. Huzuni ya mama yao, majonzi na shauku vitakwisha. Vitakoma kama mtoto akomaye kunyonya titi la mamaye.
Uoga wa Asisi ulitokana na namna ubinafsi ulivyogeuza sura ya nchi yao na kuwa uwanja wa fujo uharibifu na kuacha tamaa kuongoza nafsi za waja hata waliodhaniwa kuwa wenye akili zao razini. Mioyo yao ikageuka nmawe na miamba isiyohisi, kusikia wala kujali. Mikono yao ikatwaa bila kukoma. Vinywa vyao vikafyonza bila kuchoka. Baada ya kufuja na kuvujisha vinono vya mama yao, hakuna aliyejali kujenga barabara, mabwawa, makazi ya watu ya bei nafuu ama kuendesha kilimo na kujenga viwanda. Ukiritimba. Ati mume na nguvuze. Kweli?
Kaulu hiyo ya ukiritimbi ilimfanya afahamu ni kwa nini miaka hiyo zaidi ya hamsini ya maombi iliwafanya watu wengi kuwa na shaka na hali ya baadaye. Siku hiyo alikuwa na njaa si haba. Hakuwa amekula vizuri siku mbili zilizopita. Sio kwamba nyumbani walikuwa wanafunga la! Ukame uliovamia nyumbani kwao uliathiri jamii kochokocho. Hata hao waliokufa kama yule rubani, walikuwa wameenda kutuliza vita ili kuleta suluhu maana visima vya maji viligeuzwa kuwa migodi ya dhahabu. Watu walipigana kupata maji. Sikwambii hata kwa majirani zao.
Iwapo Ibilisi alikuwa ameshuka na kuapa kumghilibu mja kwa kumpa  shubiri ya ukame na mara mafuriko, Asisi alikuwa tayari kuapa kuwa ilikuwa ukweli. Naam, ukweli ukidhihirika uongo hujitenga. Ardhi ilikuwa imepasuka keya si ahba. Iliona kiu na kufungua kinywa kwa mipasuko. Mafuriko yaliyokuja kufuatia mvua kubwa nayo yalifunga njia za magari, misaada haikufika kwa watu waliokuwa na mahitaji kwa haraka. Watu wote katika Kijiji chao waliathirika.
Kusongea kwake karibu na jukwaa la waheshimiwa hakukumsaidia kukwepa njaa hiyo iliyomsokota matumbo yake.
Waheshimiwa waliletewa soda. Aliona kwamba wote kwa kuwa waliuwa sawa sasa mbele ya Mungu, ndugu wazalendo, wana wa taifa moja na kwa moyo ulioonyeshwa katika uwanja wa maombi, wangempa naye soda bila shaka. Wapi! Alipojaribu kuwasogea wakubwa alikutana na radi.
Song akule ama utiwe ndani! alipofika askari wa mheshimiwa.  Sijaribu kukaribia waheshimiwe! Askari wa pili akafoka kwa ukali zaidi kwa lafudhi ya kikwao.
Mheshimiwa aliyekuwa karibu na pale alipokuwa amesimama, alirusha jicho lake upande wa Asisi kisha akalirejesha kwenye chupa yake ya soda. Alianza kuwaza juu ya shamba lake la mibuna huko Mlimani, lile la chai huko karibu na Matunda. Alilaani wachochole na wahitaji wote katika sehemu yake. Hata huyu Asisi alimuona kama mmoja wao aliyekuja kumtafuta hapo uwanjani ili amwahi baada ya maombi. Alifurahi alipoona walinzi wake wakimfukuza.
Mheshimiwa Chifu Kifuja wa Kula alikuwa na shingo nene na kipaji kipana, mikono yake ilifupika kutokana na unene. Aliifungia suruali yake juu ya tumbo. Alikuwa na upara wliomeremeta. Alikuwa na sifa za kutowanunulia walinzi na dereva kishuka sembuse chajio. Kwa mara ya awali alihisi kushawishika awanunulie hata kama ni githeri ya shilingi ishirini na kikombe cha chai. Kikombe katika magenge ya pale Kabisuswa kilikuwa shilingi tano tu. Choma pia ilikuwa shilingi tano kwa andazi. Mambo mawili tu ndiyo yaliyomwelekeza  mtumizi; tumbo lako na mfuko wako.
Asisi hakuwa na kitu mfukoni. Hakutoka kwa Kipokeo aliyatumia kununulia gilasi moja kwa mama pima -kununua blanketi la kutuliza mawazo. Alipomaliza kujipapasa asipate kitu, alirejea upande uliokuwa na viongozi wengine. Alipitisha macho haraka akaona nao wameshughulika na yao. Lisilo budi hutendwa. Alijizoa akaenda kulala chini ya uvuli uliofanya na ukuta wa uwanja.
Fikra zilimtwaa na kumpeleka nymbani alikokuwa mama yake mzazi, Emali. Mama mweusi ti, lakini mwenye roho safi na mwingi wa ukarimu. Awali alipika changaa ili kuwalipia kina Asisi karo za shule lakini siku hizi aliwacha. Ni muuzaji wa mboga na matunda maarufu katika soko la Matunda. Asisi alikumbuka mama yake mwaka fulani kulipokuwa na njaa nyingi sana; alipika maembe nan dizi zisizopikwa kwa kawaida. Walikula. Mbwa hafi maji akiona ufuo. Aghalabu walikula mboga alizozichuma Emali katika shamba la Kifuja au kwa majirani wengine wakwasi. Angalau managu na terere zilikuwa nafuu kuliko kula maembe. Aliwaza alipotia mdomoni mkate siku ya Jamhuri na chapati siku ya Sikukuu ya Krismasi tu. Ama aisifuye mvua imemnyea.
Tamaa yake shukeni ilikuwa kuu. Alimshukuru mwalimu wake aliyemtia moyo aghalabu kwa kumkumbusha kwamba keshoye ndiye angekuwa kiongozi na kufanya uamuzi muhimu kuhusu ustawi wa jamii yake na hasa kuamua iwapo atakula, atasaza au atafyonza fyuu. Kila hatua ya mawazo yale akiona ikimtamausha, ikimpa kichefuchefu na kumkaya maini yake.
Sasa ndio nitakuwa lini? Nitakuwa lini isipokuwa kwamba mwalimu alikuwa mwota ndoto na mbunifu wa fikra na mawazo ambayo yanamoa mwanafunzi tumaini bila kumpa uhalisia na hakikisho, aliwaza.
Alipangusa chozi lililokuwa linalengalenga kasoro kudondoka kutumia sehemu ya shati lake. Biala kujua alikuta anafanya mlinganisho baina ya wanawake watatu: mama yake, Kipokeo na Kijasiri. Mama yake lazima awarairai wanunuzi ili wanunue mboga zake apate kitu cha kula au kuisetiri jamaa yake. Mara nyingine aliwapatia tu ili wakipata mishahara mwisho wa mwezi wamlipe. Wengi hata hivyo badala ya kuja na pesa, walikuja na vilio. Mama yake ilikuwa sikio tu, mdomo juu ya mwingine.
Utaniletea tu mwanangu Mungu akikujalia upate. Fanya Subira. Nitawakatalia haya matawi nanyi mtaenda wapi? Ndiyo kadhia na ridhaa yetu wazazi, aliwaza mama yake kumwambia bwana mmoja.
Fikira zilimwendea Kipokeo. Maskini! Anajiuza ndiposa apate kibaba. Po! Mwili kugeuka duka? Hana hiari. Hakusema la! Kipokeo alikuwa mweupe, mrefu kiasi na mnene kiasi. Alikuwa mkarimu lakini Maisha yalimgeuza.
sijui kama ndio hatima yake hiyo! Je , ana hiari gani? Alitafakari tena.
Halafu sasa hapa huyu Kijasiri. Atafanya nini? Alikuwa akitafutiwa na Halili. Halili sasa amefariki. Atauza mboga? Ataweza hakutaka kutamka lililokuwa katika akili zake na tafakuri wakati huo. Aliona hofu, aliogopa. 
Aliamka alipofika hapo akatembea kuelekea katikati ya uwanja. Watu walikuwa wameanza kufumkana.
Mwacheo yalibisha na mwangaza ulianza kutoweka mbiombio.
nimpate wapi mzee Juma? Anagalau aliniitia makombo wakati yuko kwake, hasa Watoto wake walipompa kitu kidogo mwisho wa mwezi, aliwaza. Aliomba Mungu alete mageuzi. Mzee Juma alikuwa akikimbizana na pesa zake za uzeeni. Angekuwa na msaada mkubwa sana. Fikra zilimtuma kwa Betty. Betty alikuwa ameenda Mwamba kumwomba babake ili karo ya Josephine ipatikane. Kisha alimfikiria rafikiye, Griffy. Wazo  Griffy alikuwa wapi? Ahaa, kwa nduguye, Mabo Kelfy kuazima vitabu. Aliposhindwa alijiliwaza kwa kurudisha mawazo yake kwa shughuli za hapo uwanjani. Yeye alikuwa uwanjani ma waliojiunga na wazalendo wakuu wao kwa sababu ya maombi ya taifa. Watu wamoja, nchi moja, taifa moja. Hapana tofauti ya rangi, dini, kabila wala tabaka. Watu wazuri wanaojua kuliliana na kufaana. Ama kufa kufaana.
Alikuwa bado amechanganyikiwa wakati sauti ya mfawidhi ilipomzindua hadi tumbo lake likatetemeka. Aliwakumbusha kwamba bajeti ndogo ingesomwa hivi karibuni. Na huenda Maisha magumu ya sasa yakapata nafuu. Macho yake yalikutana ten ana Chifu wake ambaye alikuwa akielekea penye maegesho ya magari. Hakuwahi kumtia jicho miaka mitatu hiyo aliyomwakilisha. Asisi naye alishika njia kwenda kutafuta magari ya abiria. Kijasiri alipotoka uwanjani alielekea nyumbani. Kitoto chake ijapi kikembe hakikukosa maswali kwa mamaye, kikiuliza tena kwa to na makini.
hivi mama, MA ni nani? Kijasiri aliulizwa na mwanaye.
Ni hadithi ndefu, alijibu huku akionyesha mawazo mengi kama mtu anayevuta fikira kwa mbali sana.
Basi nisimulie mama, mtoto akashinikiza.
Kijasiri hakuwa na budi ila kuanza masimulizi yale.
Katika jamii zetu kisa hiki kipo. MA ni ardhi, ni nchi. Baada ya miaka mingi aligeuka ardhi. Ndiyo hii ardhi yetu
Ah! Mtu kuwa ardhi? Mtoto akamwuliza mamaye huku ameshangaa si haba.
Aligeuka na kuwa rutuba, madini, miti, milima na Wanyama wote ili tufaidi. Yeye ndiye Makonde na mabonde haya yetu mema, mama akamjibu mtoto. 
Basi mbons huku kwetu  hakukuitwa jina lake? Mwana alimsukumia mamke swali jingine.
Kukaliwa. Akukaliaye atakupa jina lolote limpendezalo. Hakupewa na wazazi wake. Alipewa na mgeni.
Na wazazi wakakubali? Aliuliza. 
Halikuwa jina la kigeni. Isitoshe, lilitokana na mojawapo wa sifa zake kuu. Sisi ndisi tumeshindwa kumtunza huyo mama yetu na kumpa hadhi yake, Kijasiri alijibu.
Basi mimi nikiwa mkubwa nataka nikupe heshima, nikupende, nikutumikie na kukusifu siku zote kwa wema wako. Sitaki mtu yeyotw kuja kukuchezea au kulibadilisha jina lako mama, alimkumbatia mama yake.
Kijasiri machozi yalimtirirka njia mbilimbili. Alilia ya uchungu, akalia ya furaha. Yote aliyatoa kwa Pamoja na kubaini hili wala lile ingekuwa saw ana kutabiri yapi moyo ungewaza baada ya kipindi kipitacho maishani mwa kiuimbe. Siku hiyo aliwaza sana. Mengi yalimpita fikirani.  Alipohisi upepo, alipoona vipepeo juu yam aua, alipoona mito, maziwa na bahari, lo! Alitunga nyimbo si haba. Alizitunga ili kumbembeleza bintiye alipotaka kumfariji na mapenzi ya mama. Naama, bintiye Ndoto Tumaini.
                           Ee Mungu uliyeumba
                           Nikiona mito uliyoumba
                           Nikiona milima na mabonde
                           Upepo uendao upande na upande
                                          Siafa nakupa
                           Kwawe mama Mwafrika Afrika
                               Najuta wangu uzembe
                                Nataka basi nikupambe
                                Wanao tena tusigombe
                                Nipe nineemeke mama
                                   Nataka niwande
                                Yasinya, yasinya, yasinya hao.
                                 Hao mama, ati mimi mkembe
                                 Kumbe wajijazia vikombe
                                     Hawajali ukonde.
Kijasiri aliduwaa ghaya ya kuduwaa. Je, mtoto huyu nani kamnenea na kumvuvuia binua kunga zenye kina? Huenda walimu wake. Walimu waganga, Kijasiri alijiwazia. Alienda akaketi chini ya mparachichi akamtazama mwanawe akicheza. Jua lilipoanza kuchwa, alimwita waende sokoni kutafuta mboga zaa jioni. Hii ni baada ya siku nyingi tangu walipomzika n ahata kumfanyia mumewe maombi. Tena siku nyingi baada ya kutoka uwannjani. Hapo ndipo alipomwona Asisi, mtu ambaye sasa alishindwa kumwondoa katika fikra zake.
Kijasiri alikuwa amezubaa kumwonyesha mwanawe swara aliyekuwa ameuliwa na kubebwa na wasasi waliokuwa wakielekea chini ya mti mkubwa kumchuna wakati honi ya lori iliposhtua nusura wazirai. Lilikuwa limebeba magogo mengi makubwa na kulemewa na uzito. Dereva alionekana kungangana na usukani ili kulilainisha barabarani. Yeye na taniboi wake walikuwa wamelowa majasho, na nyuso zao zilizoloana zilionyesha uzoefu wa kufanya kazi ya namna hiyo. Kila mmoja wao alitafuna miraa na taniboi alishika mkononi chupa ya soda aliyokuwa ameinywa nusu yake. Kidari alikuwa kakiacha nje huku misuli imetutuma.
Walipomkaribia Kijasiri na mwanawe, walisimamisha lori na kila mmoja akatoa nje sura yake kujaribu kumfikia kwanza.
Hi sweetie, dereva alisema. Kijasiri hakujibu.
Hallo! Taniboi naye alidakia.  Wewe ni supuu, aliongeza.
Kijasiri alisimama na kuwakazia macho na kusema, Wanawake siyo mikokoteni wala matambara ama jaa ya kutupwa taka. Ni watu na watu wanastahili heshima. Wana hadhi yao. Kijasiri alikuwa mwanamke mpole na makini. Hakupenda kujiingiza katika hali zisizo na adabu wala heshima au za kumvunjia heshimaye. Alichukia uhuni. Kama kuna kitu alikipenda Kijasiri ni adabu nzuri kutoka kwa mwananume aliyejiona mume kwelikweli. Maelezo yake juu kwa mwanaume yalikuwa kwamba; anayewaheshimu wanawake na Watoto wa kike, anayejali na kuwajibika. Aliwaona nduli wanaume amabao walimwona mwanamke kama chombo cha kuchezewa au kumaliza uchu.
Alipokuwa akienda kuwaondokea dereva na mwenzake, aliwaza juu ya ngano ya MA.
Hawa ndio wanaoitwa wabakaji na wanyanyasaji wa mama MA. Hivi haya magogo, hawaoni ukali wa jua hili? Nusura tutaanza kuishi jangwani, aliwaza.
Nyuma, dereva na taniboi baada ya kujaribu bila mafanikio, walisonya na kupiga lori moto na kwenda zao. Kijasiri alikumbuka huo msitu wa Namunyiri. Ulikuwa mkubwa na wa kutisha siku hizo. Ulituliza Mto Nzoia na wana wa Namunyiri hawakukosa Samaki. Ulikuwa makao ya ndege wa kila aina. Nyani, tumbili, mbega na swara walikuwa tele. Leo ngo! Hawako. Tena mto hauna maji. Watu wameuchokora kwa kukata migogo, miti ya ujenzi au kuchoma makaa na kuuza kuni. 
Wachimbaji na wafanyibiashara ya changarawe wameupora si haba. Wimbo aliomwibia bintiye sasa ulikuwa unampa mantiki ambayo alipokuwa akiimba hakuipata barabara.
Ghafla aliona lori ya pili limebeba changarawe huku linamwaga maji. Watu watatu ama wanne walimpita pia. Hawa walikuwa na magunia kadhaa ya makaa wakiyapeleka sokoni kuuza. Aliganda.
Laiti mama MA ungeweza kujihuisha useme, wangenenaje hawa wanaokuvua nguo na kukuacha uchi? aAlizungumza kana kwamba alikuwa akimwambia mtu. 
Alishtuka alipogundua kwamba mtoto alikuwa Pamoja naye. Aliona haya ingawa hakutapatapa. Hii pia ilikuwa hulka nyingine ya Kijasiri. Hakutetereka katu au kuhaha iwapo aliamini katika mkondo Fulani wa fikira.
Nikiwa mkubwa mama, nataka kuwa rubani kama baba. Utanipeleka niendeshe ndege kesho mama? tumaini alimuuliza mamaye.
Badala ya kumjibu, kKijasiri alimkumbatia mwanawe na wakatulia pale kama jiwe ambalo halikuwa na uhai wala pumzi za kuvuta. Walisimama tu. Mawazo ya Kijasiri yalikimbia hadi uwanjani siku hiyo ya maombi. Kwa mara ya kwanza, alianza kuona uhusiano baina ya Habari aliyoiona kwenye gazeti na Asisi, kijana aliyemkabili mazungumzoni. Alihisi joto likijengeka moyoni mwake ghafla. 
Hiki kichaa lazima kikomeshwe, alijiambia. Alimshika mkono mwanawe wakatoka.
                                 ***
Babake Asisi aliitwa Mahiri. Hakuwa tajiri a mali bali wa mawazo, hekima na busara. Mwananwe alimlanda shilingi kwa ya pili. Asisi alikuwa mwana wa pekee wa kiume wa mzee Mahiri wa Mama Emali. Kijasiri alipopata Habari ya kuwa Asisi alikuwa amezuiliwa katika kituo cha polisi cha Jua Kali, alipata dukuduku moyoni. Kwa nini mtu asiyekuwa na inda, inadi wala kinyongo na mtu kupitia madhila kama hayo? Kijasiri aliwaza.
Mvuto aliokuwa nao haukuelezek. Aliwaza juu ya maswali  ya Asisi siku hiyo ya maombi. Bila shaka aliona kujali, kuwajibika na uwazi katika fikra na hulk ya kijana huyo. Kwa muda, mawazo yale yalimpa upweke. Yaliponikumbusha kuwa hakuwa na mume wa kumpa hisia zake wala wasiwasi au joto lake. Kijasiri hakukufuru. Alimshukuru Mungu kwa kila tukio katika Maisha yake. Aliyapokea majaliwa akashukuru kwa la heri na pia la shari. Hakufa moyo. Ingawa alipenda kicheko, penye maonevu au msiba, Kijasiri hakucheka ama kucheza; alivaa sura ya kazi.


















SURA YA TATU

Asisi alimaliza shule ya msingi, shule ya upili na katika chou cha huduma ya taifa. Huduma ya taifa kwa vijana (HTV). Hapo ndipo waliofuzu kujiunga na chou vyuo vikuu walipopewa mafunzo ya kijeshi na huduma kwa nchi yao. Maadili ya uzalendo, utaifa na huduma kwa nchi pamoja na nidhamu yakifanya silabasi yah apo. Hata hivyo hakuna aliyefanya tathmini kujua iwapo malengo yalitimia au la. Ni kweli malengo yalikuwa mema. Tatizo lilikuwa wapi?
Tayari Asisi alikuwa ameanza kujihusisha na masuala ya Mabonde hasa pale katika kata yao. Mcheza kwao hutuzwa, Asisi alikuwa kwenye kamato muhimu kapo kwao n ahata wengi walitamani awe mwenyekiti. Aliyeumwa na nyoka akiona ungongo huruka. Hii ndiyo hali iliyomkabili alipokutana na Kifuja. Kifuja alitaka Kipokeo kumpinga Asisi kwa uenyekiti wa bodi ya usimamizi wa hazina ya ustawishaji maeneo yale pale kwao. Ingawa hakumdokezea peupe sababu yay eye kumpendekeza Kipokeo, hisia za Kipokeo zilimtahadharisha dhidi ya kuchukulia mambo mbumbumbu bila mwanzo kuyatafakari na kuyapiga msasa. Haikuchukua muda alipogundua kuwa kumbe mwenye kovu usidhani kapona. Kifuja alidhamira kumwadhibu Asisi, kijana aliyemwona kama mpinzani sugu kwa maongozi yake, hasa kuhusiana na bonde na konde hilo lao. Asisi alikuwa mwana wa Mahiri. Kifuja naye hawakupikika chungu kimoja.
Hutakosa sabuni na kibaba hapo, alimwambia Kipokeo.
Lakini sijawahi kuwa mwenyekiti awali wala kuwa na ujuzi wa mambo ya utunzaji hazina na uratibu. Heri tumpe Asisi, Kipokeo akajibu.
La! Wewe mdiye nataka uwe mwenyekiti. Mke wangu, binamu yake, na yule Rafiki yangu Shindo watachukua nyadhifa zilizobaki. Wao wataendesha mambo. Wewe utajulishwa kila hatua watakayouchukua na kile watachokuwa wamekifanya, Kifuja alimwambia.
Basi mbona wasifanye yote tangu mwanzo? Hizi ni pesa zilizonuiwa kuendeleaza na kuboresha miradi, si vizuri mimi kuwepo tu, Kipokeo akamjibu.
Kifuja alimtazama Kipokeo kwa muda. Baada ya kutua pumzi kifuani; aligongagonga meza kwa kidole chake kisha akamwambia, Nenda ukawazie. Mimi nimekupa dhahabu kwenye sinia. Ukitupa topeni iokotwe na mwingine ni hiari yako. Binti yangu usisahau ana shahada ya  Bsc na sijampa kazi katika hazina hii. Jambo jingine, usimwambie Asisi. Yeye ndiye anapinga uteuzi wako! alimaliza.
Kipokeo hakujibu. Alifanya hima akaenda zake bila hata kuaga. Njiani, alijiuliza maswali mengi sana. Mbona kama mradi unahusu jamii nzima iwe siri kwa wanajamii wengi? Maendeleo ni yetu sote. Nyadhifa haijilishi. Watu wanaonaje ni maendeleo yao iwapohawahusishwi? Tena mbona wanaitoa mawazo yao kuonwa kama maadui?
Mara honi ilipigwa. Matatu ilisimamishwa karibu naye.
     Mbao! Utaenda?
     Siendi! Kipokeo alijibu.
     Huyu amechizi dere. Alikuwa anabonga solo! makanga alisema huku akipiga gari waondoke.
Aliwaza iwapo angempigia Asisi simu wakati huo amwambie juu ya mkutano huo wake na Kifuja, lakini akafanya uamuzi na kusubiri aone. Subura huvuta heri, alijiambia moyoni. Alipinda akatoka katika njia kuu ya kuelekea mjini akaanza kijijini alikoishi rafikiye Aisha.
Aisha alipata kipato chake kwa kupika na kuuza changaa pale Kambisuswa. Usiku alifanya biashara tofauti na vijana wa pale, wanaume kwa wanawake, wengi ambao walikuwa wamemaliza kidato cha nne, darasa la nane ama walioshindwa kumaliza shule. Iliitwa biashara ya Sigalame, kama wenyeji walivyozoea kusema.
Kipokeo mwenyewe hakuwa na kazi. Alikuwa amejiandikisha katika chou kimoja kufanya diploma katika uhasibu. Kipokeo alikuwa kapokea sura mpya tangu alipoanza kujuana na Asisi na watu wengine wenye maono. Ijapo karo ilimsumbua mara kwa mara, hakufa moyo. Aghalabu aliomba marafiki na jamaa hap ana pale. Wakati fulani alizungumza na mkurugenzi wa chou hicho, Bwana Dhall kumpa muda wa kulipa. Dhall alimpa nafasi asubuhi asome na jioni akamfukuza aende akatafute karo yake. Vijana wenzake walikuwa sio tofauti naye. Nao walifanya ibada kama hiyo. Kipokeo alikuwa na azima ya kusoma na kupata ajira nzuri. Alikuwa kahama kutoka mtaa wa Changu Kidogo.
Alipofika kwa Aisha, aliwapata wateja kama kawaida. Nzi hawakosi penye mzoga. Aisha na wasichana aliowaandika kazi waliwajibika kama nyuki. 
Karibu Kipokeo. Umewaona huko ukija? Aliuliza Aisha.
Hata! Alijibu Kipokeo.
Siku hizi nawatibu. Wanakuja kuchukua zao tu.kisha wanaenda zao. Huja usiku kwa madai ya kutafuta wahuni na majambazi, alisema.
Arubaini zenu zitafika, Kipokeo alimtania mwenzake. 
Mungu aepushie, mbali ndege huyo mchafu. Tutakula nini mwenzio? Hali ndiyo hii. Kila uchao tunaamkia njaa na mahitaji ni kochokocho. Laiti ningekuwa afisa! Wao wanachota pesa hawajui zinatoka wapi. Wanadhani sote ni hivyo? Aisha alisema huku mdomo ameupinda.
Natoka zangu huko. Ati Kifuja alitaka niwe mwenyekiti wa hazina ya ustawishaji
Kisha? Heri wewe dada. Kumbe masomo ni hazina< Aisha alimkata kauli mwenzake.
Nimedinda. Asisi atanionaje Aisha? Huo si usaliti? Alieleza Kipokeo.
Kipokeo nawe. Maisha hayajakufunza hadi sasa? Aisha alimdakia.
Ubinafsi ndio ugonjwa mbaya sana duniani. Ndio chanzo cha vita, ukabila, utengano, ufujaji na ufisadi. Nitapata nini mimi kupigana na Asisi? Heri tubaki bila vyeo lakini tuwe ndugu, alimhitimisha mwenzake.
Kweli dada. Lakini umewahi kujiuliza, mbona sisi hatuendelei? Ni
Kipokeo alimkata kauli kwa kumwambia ajiepushe na propaganda za wapotoshi wazua nadharia. Sisi ni neno zuri sana iwapo tutakitumia vyema. Sisi pia ni neno hatari. Badala ya kuzungumzia umoja wa watu, hutaja vitengo vinavyotofautisha watu na wenzao. Kabila, rangi ya Ngozi, tabaka lao, dini na na na je, ni halali? Kipokeo aliuliza ba kumzingatia mwenzake haswa.
Kama unavyoona hapa kuna kazi nyingi. Tunajribu kujiajiri. Nisipofanya hivi nitatoa wapi kodi ya nyumba, karo na mavazi yangu? Umeme ndio huo juu kwa juu sisemi maji, Aisha alimfahamisha mwenzake.
Sote tunapitia mchujo. Hata hivyo, utu wetu uadilifu na nafsi zetu kudumisha usafi ndiko kutakakotufanya tuone haja ya kupigania mazingira bora kila mahali. Bora kujihimiza tu, basi! Kipokeo alimwambia mwenzake. Waliagana KIpokeo akaondoka hata bila ya kutaarifu Aisha sababu iliyompeleka huko. Kipokeo aliogopa Maisha ya Aisha. Alikuwepo huko zamani.
                              ***

Kifuja alikutana na mkewe na wale wote ambao alikuwa amewaalika kuwa viongozi wa kamati. Baada ya mkutano wa siriwa saa nne, walikubaliana wamtuoilie mbali Kipokeo na badala yake nafasi hiyo iachwe wazi bila mtu.
Kwa sasa tutatia pesa kwenye akaunti zetu. Watu wakitaka kujua kwa nini miradi haiendeshwi kama maeneo mengine, waambie bado mwenyekiti anatafutwa, Kifuja alisema.
Visima vinne vya maji vilichimbwa. Kimoja kilichimbwa shambani kwake Kupe, kimoja kwa dadake Kifuja, kingine kwa rafikiye Shindo na cha nne kwa wakwe zake Kifuja. Hawakukosa sababu ya kupendekeza uchimbaji huo. Watu walipotea walipata jibu hili;
Lazima miradi hii iwe na ulinzi madhubuti. Bado ni yenu tu watu watukufu hata kama kwa sasa imo katika mashamba ya watu binafsi. Kelele za chura hazimuii ngombe kunywa maji. Hata majosho yalijengwa kwa namna sambamba na visima na si hayo tu. Mengine mengi yalifanyika.
Ingawa bonde na konde hili lilikuwa na idadi kuba ya watoto, shule zilikuwa chache sana. Zile zilizokuwepo, zilifurika furifuri wanafunzi licha ya walimu haba. Mwana wa kiume wa Kifuja alikuwa msanii mchoraji. Alikuwa amempeleka katika chuo cha uchoraji kimoja palekaribu na mtaa wa wakwasi. Mara nyingi wachoraji wenzake walimtania kwa kusema kuwa kazi ilistahili talanta na masomo. 
Sijui kwa nini walisema hivyo. Siku moja aliambiwa achore magari ya abiria ya huko Uganda. Badala ya kutia mistari ya buluu kwenye magari yaliyobeba abiria kumi na wanne, alitia myekundu. Aidha alipoambiwa achore familia iliyojumuisha baba, mama na mtoto wa miaka mitatu nje ya nyumba yao, alimchora baba amekalia kigodo. Sawa. Baba mwenyewe licha ya kwamba alikuwa ameketi, alionekana kuwa mrefu kuishinda nyumba yao, tena mnene mara tatu kupita mlango wa nyumba hiyo yao ya msonge.
Mtoto wao wa kike alionekana kuwa mrefu na makunyanzi usoni hata kuliko baba na mama. Kwa kuwa alikuwa hakuvalishwa shati, kidari chake kilitutuma kama mnyanyua uzito. Babake hakusita kumpendekeza kwa mashirika mbalimbali ya uchapishaji huko Kondeni na maeneo mengine. Ingawa wenzake walitoa tetesi ya kwamba alitumia vitu vikalivikali wanavyosema wenyewe, hakukubali wala kukana.
Mwana wa Kifuja alimlanda babaye huyo kama shilingi kwa ya pili. Ili kudhibiti ngoma yake vizuri,Kifuja alimwomba mwanawe kumchorea michoro ya watu, ndege, wanyama na almradi vitu asili na malighafi ya Mabonde. Kila mara picha ya kwanza ilikuwa nzuri sana. Alimchora baba yake akiwa amesimama huku ameshika ndani ya kinywa cha simba. Hii Kifuja aliitia ndani ya afisi yake.
Hata hivyo, zilizofuatia ziliwaacha watu wa Mabonde vinywa wazi sembuse Kifuja mwenyewe.moja alichora kijana mwanaume amejitisiri kwa matambara na mkono mmoja kashika kipaji cha uso. Kando yake palikuwa na karatasi zilizoonyesha vyeti mbalimbali; shule ya msingi; allama A Diploma; first class. Nyingine iliyoonyesha kuwa kafanya kozi kadhaa kuhusu tarakilishi. Kando yake kulikua maandishi, msanii aliyaweka vyema sana, Najihurumia. Aka! Picha ya mtu ambaye dunia nzima ilimzonga kiasi kwamba hata kwenye mchoro, unaweza kuyaona, kuyagusa, kuyanusa na kuhisi anavyohisi.
Alichora nyingine za akina mama wawili ambao mbali na kueleka watoto migongoni, walibeba magunia ya viazi vikuu, mboga za matawi, sukumawiki na katika karatasi za nailoni, vijiti na vumbi ya makaa wakielekea katika kijiji kinachosheheni vijumba vya msonge vilivyojengwa kwa matope na nyasi. Labda maandishi ndiyo yaliyosema mengi. Kwamba babake alitamani kupikiwa roho yake ale haikuwa ajabu: Najuta.
Kwa nini Majuto? Asisi alipoiona picha hiyo mara ya kwanza alitamani kwamba wasanii wengine wangepewa fursa ya kuichora. Alikuwa anapitia karibu na soko la hapo kwao. Alishangaa kuona kuwa kina mama walikuwa wanakimbizana na mazao ya shambani,wengine wakiwalaani wauzaji kwa kuwauzia kwa bei ghali hazikuwa nyakati za kiangazi. Wachache walikuwa wakiuza ndizi au nyama. Baadhi waliuza mayai. Kadhaa walitembeza uji au chai kwa viazi. Wazee kadhaa wakongwe walichuuza ugoro na tambuu. Wachache waliuza kuku na mayai au dawa za kienyeji ndani ya chupa au mikebe mbalimbali.
Kwa mara nyingine, Asisi alingamua uzito wa umaskini ulioipa jamii yao uhitaji usiokuwa na kipimo. Alihesabu waliokuwa wanauza soksi. Zaidi ya mia, mayai, karibu sitini. Mboga kina mama, kina baba na watoto. Viatu navyo? Vijana zaidi ya mia tano. Alihisi kuumwa na kichwa akaachia pake. Katika soko dogo vile?
Alihitimisha kwamba bin Kifuja alikuwa sahihi. Ingawa mchoraji mwenyewealidhani alikuwa anachora kufurahisha nafsi yake, hakujua mjadala ambao alikuwa ameuzua.
Alipowaza juu ya walimu wake wa nasati na nasaha aliyowapa darasani miaka thelathini iliyopita alipata busara ya huyo mwalimu.
Alituzungumzia sisi wachochole, alijiwazia.
Mawazo yake yalianza kuja na fikira zaidi juu ya kupigana na hali liyowakumba. Akiwa chuoni, alimsikia profesa wake wa Kiswahili akisema nasaha murwa kwa wanafunzi wageni waliokuwa wamejiunga hivi karibuni. Chambilecho Kitsao, Malimwengu Ulimwenguni. Kunukuu msemo wa profesa ni hivi kama alivyokumbuka. Mwanafunzi ni sawa na timu ya mpira ya kandanda. Timu ishindwayo, hupiga foleni na kupita mbele ya kombe la mshindi tu, ndiyo huruhusiwa kuligusa, kulibusu na kucheza nalo.
Alikiri kuwa siku hizo hakuwa na busara ya kutambua hekima na uzito wa nasaha hiyo. Alikiri pia kwamba wazo ni bora kuliko mali. Mali yaweza ikatoweka lakini wazo linaishi daima dawamu. Badala ya kumlaumu msanii, mwanawe Kifuja alimpongeza kwa kuzindua macho yake ya ndani. Asisi alianza kuwaza ni watu wangapi walikuwa wameguswa na kuzinduliwa na mabango hayo yaliyofanywa na michoro.
Si kwamba waliyoambiwa yalikuwa mageni kwao, la! Haikuwa ajabu kukutana na watoto walioenda shuleni madftari wameyapakata kama watoto kifuani maana hapana pesa za kununua begi. Haikuwa ajabu kumwona mtoto kama yule hana viatu au hata mchana amezubaa kumwangalia mtu mzima akila hindi la kuchoma. Njaa haijawahi kuwa kitu kipya Mabonde. Hata sivyo siyo kwa wote. Kuna wale waliokuwa na kila kitu.
Alishindwa kuelewa ni kwa nini ilichukua muda huo wote hadi Kifuja aoe, azae, watoto wakue, waende uhalisia wa bonde na konde lao? Kukasirika nako ni kwa nini iwapo Kifuja aliona amedhibiti mambo? 
Je, Kifuja hakuona barabara za makoongo, vifo vya malaria, wizi wa mabavu, wizi wa kuibiana mifugo na kuchomeana nyumba? Orodha ilikuwa ndefu sana kiasi kwamba Asisi aliona hewa yenye uvundo ikimjaza kinywa chake na kumsakama koo. 
Mtu anaweza akakuonyesha njia. Lakini je, unataka kuelekea wapi? Ukitaka kwenda mbele njia husema nitakupeleka. Ukitaka kurudi nyuma njia husema nitakurudisha. Ukisimama itakwambia nasubiri hadi upige hatua. Nayo huwepo milele. Uamuzi wa kufuata njia ni wako, aliwaza.
Alifika kwa mamake kama saa kumi unusu hivi. Aliamua aoge kisha atazame muswada wa riwaya ambao alikuwa akiandika wenye anwani: Kilio penye Kicheko. Bila shaka anwani tata na ngumu kukisia maudhui yake bila kwanza kuisoma. Mkutano wa ushirikiano baina ya Miji Mikuu ambao ulikuwa ukiendelea ulikuwa umempa changamoto na uzinduzi fulani. Alishangaa kugundua kuwa mabanda ya Kibisuswa yaliyopatikana pale pao ndiyo yalikuwa makubwa mno ulimwenguni.
Picha ya Kibususwa ilimshangaza. Njia ya kifikia makazi ya watu ilikuwa nyembamba kama iliyopita panya. Maji machafu aghalabu yaliyochafuka kwa kuchanganywa na maji taka yaliyotokana na mabomba yaliyovuja yalipita chini ya nyumba au mbele. Hayo hayo yalinywewa. Hayo hayo yalifua nguo. Hayo hayo yalipika githeri, kuosha mboga na mapishi mengine yaliyouzwa katika vijia vya hapo na vilivyoliwa na watu wazima na watoto wa mji huo mkuu duniani. Walitia dawa ya kusafisha maji ama walitumia mbinu zingine kama kuchemsha kulingana na iwapo mafuta taa au makaa yangetoshea kupika na kubaki. Hapo pia ndipo palikuwa pa kwenda haja mbali na kujazana kila aina ya uchafu ambao ulitupwa na wakazi angalau kusafisha makazi yao ili nao wawe safi.
Mita chache kutoka hapo majumba makubwa yenye mapaa ya vigae na kuta za mawe yalisimama na
Akataka alie akashindwa. Alianza kudondokwa na machozi na maneno ovyo yaliyotoka bila ruhusa au hiari yake. Hakuona haja wala hakufanya juhudi kuyazuia. 
Alipozinduka kutoka katika mshangao, aliingia ndani ya gari. Hakukumbuka kuwa angepiga simu kuwafahamisha watu muhimu na hasa wahadhiri wenzake profesa juu ya mkasa wa kuondokewa na mwenzao. Simu na vitabu vya profesa na noti za shilingi takriban elfu kumi zilikuwa pale. Hazikuguswa na mtu. Hili pia lilimfanya Asisi kushangaa zaidi. Mbona? Aliyemvua nguo hakuona simu na pesa? Aliduwaa.
Alipiga gari moto akalivurumisha kwa nguvu kuelekea hospitalini. Pale alipoliegesha palikuwa karibu na wadi ya wagonjwa mahututi na waliokuwa wanasubiri upasuaji. Wakunga ambao hawakujua kilichompata dereva wa gari lenyewe, walimlaani kwa kila namna ya laana na matusi. Hata wengine walimwombea apate ajali ili ajue uchungu wa kuugua. Kweli, asiyekujua hakuthamini. Alikigusa kiwiliwili cha profesa. Kilikuwa baridi. Asisi alishangaa hata zaidi. Alipinda kama alivyokuja akaingia kwenye baraste kuu iliyoelekea mjini. Magari yalikuwa yakisonga kwa mwendo wa kinyonga, hakujali. Hakusikia honi za madereva wa matatu na matusi ya makanga. Aliwachukulia wote kuwa wauaji wataka vya bure.
Ndio maana mna haraka ya maisha. Kila mahali mnataka njia za mikato. Hamwoni hatari. Hamjali hata kama inamhatarisha mtu mwingine. Bora nyinyi mpate tu. Bora nyinyi hata kama mtawakanyagaia chini au kuwatia wazimu watu wengine. Nyinyi! alipiga kelele garini.
Akingoja taa kurejesha kijani ili aongozane na mlolongo ule tena, Asisi alisafirishwa bila nauli na mawazo yake hadi nyumbani kwa Kipokeo.
Natafuta ukweli Kipokeo, alimwambia.
Ukweli? Kipokeo aliuliza huku amebungaa.
Ndio. Ukweli. Asisi akajibu.
Wapi? Sahau ndugu yangu. Mambo mengine hayana. Labda unataka kukilemeza kiwiliwili chako! Au nawe unataka kufuatana na huyo profesa wako? Kipokeo akamuuliza. Kipokeo alikuwa kahamia Embakasi.
Honi zilimzindua. Alishika usukani akaondoka. Badala ya kurudi chuoni, alienda moja kwa moja kwa Deni huko katika mtaa wa Bwenyenye.
                                       ***
Mambo kangaja huenda yakaja. Asisi hakujua kwamba miezi na miaka atakuwa ndani kwa tuhuma ya kumuua mhadhiri wa chuo kikuu pamoja na kumtishia usalama mwanafunzi fulani wa kike kwa kumwita muuaji.
Asisi alikuwa amesikia ngano za watu ayami waliokuwa kizuizini siku nyingi bila kufikishwa kortini kwa madai ya kuwa uchunguzi ulikuwa haujakamilika. Hakufikiri au hata kudhani naye angejipata akikaangwa na kuchezeshwa ngoma hii ya ughaibuni isiyo na mrindimo ila mtutumo na mdundo wa moyo wa mshukiwa kutokana na shauku ya kulazimishwa kukiri makosa.
Asisi alichukia siasa. Hata hivyo, sasa alitamani lau alikuwa anamfahamu wakili yeyote na mtaalamu wa masuala ya katiba yeyote katika nchi yake kwa leo. Mambo yake yangekuwa nywee. Kwani kupata dhamana au kufutiliwa mbali kesi hiyo kungechukua muda mrefu. Haya yote yalikuwa matamanio, na matamanio hayawi uhalisi mpaka yametekelezeka. Kwa mtu ambaye alikuwa hajawahi kuwekwa ndani, wasiwasi ulimzidi. Alikuwa akitoa hotuba ingawa kwenye mawazo na kurusha mikono ama kusonya huku wafungwa wenzake wakidhani kapagawa. Mama yake hakuwa na uwezo wa kifedha wa kumdhamini sembuse kupata wakili. Aliona mbele kiza nyuma kiza.
Nina jana gani ndugu zangu? Jana yangu mwaijua; kupigana na njaa, kupigana na maradhi; kupigana na umaskini uliokataa katakata kubanduka mlangoni petu. Hii ndio hatima yangu. Naam, nanyi mnajua kwamba hayo yote yamenuia kutuweka huru wala sio kutufanya mashujaa. Asisi alihutubu.
Kabla kushikwa, Asisi aligombana sana na Deni. Alikuwa nusura amkabe roho kama siyo majirani walioingilia kati na hata kuwapigia polisi simu. Haya yalitokea baada ya kipindi kirefu cha kuporomosheana maneno makali.
Basi utajua kuwa mimi natoka katika Vigaeni kwa watu wazito. Tena sio wazito tu; nadhani unamfahamu Chebaskwony. Deni alisema.
Kupe myonyaji. Mbungo muua ngombe. Mbungo! raha yake kuona ngombe akiroroma kwa maumivu mengi. Kisha amwone akitoka mbio, mkia juu badala ya kutulia ale nyasi. Katika ufu mbungo ananyonya damu gani? Siogopi. Heri mnipeleke huko badala ya kumsingizia maana tutaeoukana na viumbe kama nyinyi, Asisi alijibu.
Waacheni hawa ni wapenzi, mtu mmoja alisema.
Chunga ulimi wako. Nani mpenzi wa mlaza damu mchuma vya bwerere? Asisi alimwambia huyo mtu kwa hamaki.
Wewe usiniite majina. Una ustaarabu gani kuniita mlaza damu? Deni alimrukia Asisi.
Acha matusi nawe au tukupige. Unazurura peke yako kisha unatukana jamii nzima ya watu? Mtu aliyekuwa na hamaki aliingilia ugovi naye. Alikuwa Magwana.
Ugomvi ulikuwa unanoga wakati polisi walipofika. Deni alionyesha kidole upande wa Asisi. Asisi alitiwa pingu.
Tulikuwa tunakutafuta. Kumbe ulikuwa umekuja kumpiga mkeo? Askari alimtania.
Chebaskwony ndiye alimshauri Kifuja kumwinua Kipokeo dhidi ya Asisi na Kijasiri. Kipokeo na Asisi walikuwa na mapisi. Ingawa Kifuja alishindwa pale awali alipomjaribu kumfanya Kipokeo mwenyekiti, Chebaskwony alihimiza ajaribu mara ya pili. 
Jaribu zaidi. Mpe asali alambe kisha weka mzinga juu asipofikia. Akiutaka mwambie mtaka cha mvunguni sharti ainame, Chebaskwony alimwambia Kifuja.
Hawa watu huwaza na matumbo yao siyo akili. Bila shaka watakukimbilia uwanusuru. Mhitaji ni mtumwa. Utabaki mfalme daima dawamu, Chebaskwony alicheka baada ya kumpa mwenzake wosia.
Kwa kumwona tu, mtu angedhani Chebaskony alikuwa malaika; mole, taratibu na safi wa moyo. Wengi walikiri kwamba walikinai ukarimu wake. Lakini kulikuwa na sura ya pili ya Chebaskwony. Hakustahimili upinzani au kupingwa kwa alichokunuia kukipata. Hakufanya mwenyewe, aliwatumia waliokuwa radhi kutumika. Wengine walijua tu baadaye kuwa alikuwa amewatumia siku, miezi au miaka baada ya matokeo kuanza kudhihirika. Wengi walimwita profesa wa mizuka.
Chebaskwony alikuwa na sababu ya kusimama na Kifuja. Mwanawe, Liwazo alikuwa ameanza kumuasi na kuunga mkono upande wa kina Asisi. Liwazo hata aligura himaya na makasri na babaye na kuwa mtu wa kawaida tu. Chebaskwony aliona kafedheheka, kudunishwa, kaumbuliwa.
Chebaskwony alipata ugonjwa wa mshtuko wa moyo kutokana na tabia ya mwanawe ikabidi akimbizwe hospitali haraka. Alipelekwa Mutunguni. Ukiwa Athi River, Mutunguni ipo stani ya pili baada ya K.M.C. na Nyambura. Hapo karibu na hospitali kuna stani nyingine iitwayo Sofia. Sofia ni jtaa ambao wakazi wake wengi ni wale wafanyao kazi katika mashamba ya maua, London Distiller, EPZ na wengi wengine wapikaji na wauzaji wa changaa. Kuna vitu vingine vilivyouzwa hapo.
Kifo kilimwogofya Chebaskwony. Alikuwa amemaliza mradi wa maji ambao ulikuwa unamletea pesa kochokocho. Aidha alikuwa na majosho kochokocho. Ingawa mtu angedhani kuwa mtu aliyewahi kupata nafasi ya kumiliki Mabonde miaka ayami asingeshiriki biashara ya namna hiyo; Chebaskwony aliuza hata sukuma na mahindi choma na hata kuuza mbuzi sokoni katika minada mbalimbali. Chukua soko la muda karibu na darajani; kina mama walitumia kibatari kuona nyakati za usiku ili wauze bidhaa zao. Hapo pia alikuwa na bidhaa; alimradi nyanya, vitunguu ba vibiriti mbali na sukuma na kabichi. Athi-River ya chini pia alikuwa na mabanda kadhaa. Hiyo ndiyo iliyokuwa pilkapilka katika miji yote.
Tetesi zilisema kuwa alikuwa na nyumba za kukodisha katika mataifa ya kigeni. Pia ilisemekana yeye na Kifuja walimiliki biashara kemkem yenye fedha nyingi. Liwazo alipoonyesha kuwaunga akina Asisi, mkono dhidi ya masuala ya Mabonde, Chebaskwony alikasirika hata mipigo ya moyowe ikaongezeka maradufu. Moyo haukumpa wasaa wa kukaa starehe. Je, alihofia nini?
Liwazo na babake walikuwa watu wawili tofauti. Liwazo aliwaliwaza watu sana; akipenda kuzuru wagonjwa katika hospitali. Aliwanunulia dawa na mwenyewe alikula chakula hata magengeni biala hofu. Ijapokuwa hakutumia kileo, hakuwa mgeni vilabuni kupiga soga na marafiki zake. Aidha aliwasihi waliomsikiliza kutofautisha baina ya baba na mtoto. Hulka za watu siyo sawa. Kwa nini mtoto au baba abebe dhambi za mtu mwingine? Aliwaambia watu kila mara.
Iwapo wanawe wengine walipewa zabuni, liwazo akupewa. Chebaskwony alihakikisha hapati. Liwazo hata hivyo hakuwa na haja. Alikinai maisha ya uchochole. Mama yake aidha alipinga ubaguzi sawa na mwanawe. Elimika alikuwa mkunga katika hospitali kuu ya Mabonde. Alimtibu mgonjwa kwa roho na ujuzi wake wote bila kujali sili wala fasili. Kwake kuokoa maisha au kumrejesha muwele furaha kulimpa raha. Ingawa alipanda vyeo, hakuona raha iwapo hakufanya sughuli za kila siku za ukunga. Mwenyewe mara nyingi akisema alichukia kazi ya ukraini iliyomwacha akitia sahihi stakabadhi badala ya kuosha majeraha au vidonda vya wagonjwa au kuwadunga sindano.
Elimika alikuwa mfupi kiasi, mwembamba kiasi, mnene kiasi. Kila kiungo chake kililingana sawasawa. Ni kati ya wachache ambao wangeweza kusimama na kusema, nimeumbwa nikaumbika. Wanaume wachache sana hawakupindua shingo zao walipomuona, hasa wale ambao ndio ilikuwa mara yao ya kwanza kukutana naye. Roho yake nzuri na mkono wazi iliwazuzua wema na wawi. Ingawa hakutokezea waziwazi, alimpa Kijasiri ruzuku kubwa kwa ajili ya shirika lake. Alikuwa ndiye mdhamini mkubwa kutoka nchini. Mara kwa mara alikutana na Asisi na Kijasiri kuwashauri kuhusu kutoa huduma bora na usimamizi. Aliwahimiza wasimamizi wa shirika hilo wakiwemo Asisi na Kijasiri kujiunga na masomo ya juu zaidi ya chuo kikuu ili wawe wakurugenzi stadi. Ndivyo alivyokuwa mama mtu. Mwanaye naye alitazama kisogo cha nina. Kweli mwana wa nyoka ni nyoka. Madhali kinolewacho hupata.
                                   ***

Kifuja alikuwa na mashamba matatu ambayo alitoa kuuza ili yanunuliwe maskwota. Shamba moja, LT 120, Nyakua Area, shilingi milioni themanini. LT 133, Laghai Area, shilingi milioni mia tatu sitini na LT 146 Lenu Area, shilingi milioni sabini. Ingawa shirika la ukadiriaji lilikuwa limekadiria kuwa kila ekari moja ingenunuliwa kwa takribani shilingi elfu mia moja ishirini, yeye aliuza moja kwa shilingi elfu mia mbili hamsini.
Alipokabiliwa na Kijasiri na wanahabari kuhusu ununuzi, Kifuja alijibu kwa ujasiri.
Kulikuwa na makubaliano baina ya muuzaji na mnunuzi. Watu wasilete mjadala usio na maana. Hawa maskwota wameteseka sana na iwapo mtu amejitolea kutoa ardhi yake ili nao wapate makao, kuna ubaya gani? Hata kama ningeuza bilioni ngapi, si bora mnunuzi na muuzaji wakubaliane? Kifuja alisema.
Kijasiri walikuwa wamelinunua shamba lingine ili kuwapa makao baadhi ya wakazi wa Kabisuswa ambao hawakuwa na makao kwa ei ya chini kwa mtu mmoja, mkwasi wa hapo tu. Hisa za banki ya Wahote anking Coro. Zilipotangazwa, alinunua robo tatu ya hisa zote. Tetesi zilisema aliwahi kununua mabasi yaliyoabiri katika mji mkuu ingawa usafiri ulionyesha jina lla Albin Kifuja, mpwa wake, mtoto wa dada yake. Mkurugenzi wa pili alikuwa Mayowe.
Asisi kwa ushirika na akina Kijasiri alikuwa ameandaa maandamano kupinga mtu binafsi kupewa fursa ya kubeba abiria katika jiji na huku wengine kuzuiliwa. Sasa yuko ndani.
Asisi hakujua angekaa humo kizuizini kwa muda mrefu sana. Kila wakati, kesi yake ilipotajwa mahakamani, afisa aliyekuwa na kesi yake ilipotajwa mahakamani, afisa aliyekuwa na kesi yake alimwambia hakimu kwamba uchunguzi ulikuwa bado unaendelea. Uchunguzi ulioanza bado unaendelea. Afisa huyo aghalabu alikuwa amemsihi ampe sehemu ya shamba la mareemu baba yake ili amsaidie kesi yake imalizike. Dawa ya moto ni moto, ndivyo alivyosema askari huyo.
Ingawa jamaa zake Asisi walitaka asalimu amri na kulitoa samba, alikataa katakata. Kwa nini? Sikufanya kosa. Inshallah mungu akipenda ukweli utadhihirika, Asisi aliwajibu.
Ardhi tu? Ungali hai mwanangu utanunua nyingine. Siwe wa kwanza kuwapa watu hawa. Ndivyo ilivyo. Ukudhani ndiko salama kwa kukimbilia kumbe ndiko kwateketea, akakumbuka mamake kusaili.
Lakini Asisi alizidi kukaidi na kudinda chochote ambacho aliona kilikwenda kinyume na haki, kinyume na maadili, kinyume na sheria. Haki maanake nini mama? Uhuru una maana gani iwapo nje na ndani kwafanana? La mama. Hata kama mimi nitaangami, shikilieni mlichonacho maana ni chenyu. Anakumbuka kumwambia mamake.
Usiku huo Asisi hakulala. Alikuwa na jinamizi. Aligombana na kukemeana na Kifuja usiku kucha. Wafungwa suu walimcheka kila wakati aliposhtuka usingizini.
Bwana Kifuja, acha ugomvi. Asisi si tishio kwa yeyote seuze Kifuja. Inasinya kwamba kila uchao tunapigana na vivule vya wale tunaodhani ni wapinzani wetu. Je, tunajiuliza kama kweli wapo? Mimi Asisi natafuta sifa gani? Napigana na njaa, maradhi, maji safi ya kunywa na kuangalia mawinguni kama kuku amwogopaye tai, kuona kama kuna dalili ya wingu jeusi popote niweke ardhini mbegu. Je, si hayo yananitosha? Alisema katika ndoto. Ndoto hata hivyo iliendelea.
Watu wadogo, kama vipanya tu. Kama si mimi Kifuja kuwapa konde hili tena kwa bei ya kutupa tu; si mngekuwa bado maskwota? Kifuja aliuliza.
Ukivuna tulikuwa tunawafungia wana wetu ndani wasiokote punje za nafaka zilizoanguka wavunaji wako walipokuwa wakipita. Si mmoja au wawili walikiona kichapo cha mbwa waliojaribu kutoka nje. Naam, tukajinyanyua tukaweka vidari vyetu rehani kama punda wa huduma, tukakufanyia kazi mfalme. Je, hatujakulipa licha ya jasho na damu yetu? akauliza.
Katika hiyo ruya, Asisi aliona watu wengi waliojikusanya kusafisha konde lao; kina mama, watoto, kina baba na vijana. Alipokuwa akigombana na Kifuja, kina mama walikuja na kusimama katikati yao.
Iliwachukua kina mama muda mrefu kurudisha hali ya utulivu na shughuli za upanzi zikaanza. Watoto wa wakongwe ndio walikuwa na furaha sana. Rangi na kijana lakini zaidi miche iliyoota mchangani na kuanza kutia vitawi ilitoa mvuto ambao hisia zao tu ndizo zingeweza kueleza. Asisi hakuelewa hisia hizo nao.
Aliamshwa saa kumi na moja kama kawaida kufanya usafi katika seli. Walianza kwa kutupa choo, halafu kuoiga deki na kuokota taka pamoja na kupalilia maua kukafuata. Wahadhiri waliomjua Asisi na alivyohusiana na profesa, walikuja kumzuru kama saa nne hivi. Walimletea soda na mkate. Aliitwa na afisa wa zamu kuja kuonana na wageni wake. Afisa alionekana jeuri na mwenye makeke mengi asiyeruhusu maswala ya kiraia yanayobughudhi, N msilete upuzi wenu wa vyuoni humu, aliwaambia.
Sisi twajithamini bwana, mhadhiri mmoja alijibu. Afisa alicheka kisha akaenda tena kwenye jimeza lake kuendelea na shughuli zake za kuhudumu baina ya washukiwa na jamaa zao waliofika kujua yaliyokuwa yamewakumba. Mara mojamoja aliwatupia kina Asisi jicho la umbeya. Wengi ambao walifika pale walikuwa wameiba, kuibiwa, kupigwa au kupigana au hata kunyakua vipochi au simu. Watatu au wawili hivi walikuwa walevi wa pombe maarufu kama kumikumi.
Kikongwe mmoja aliyekuwa kapiga ugimbi chakari hakuelewa hata alikuwa wapi. Shati lake jeupe pepe lilikuwa limegeuka rangi ya tope kutokana na kulala mchangani. Afisa alipomfungulia mlango aingie ndani ya seli alimwambia afisa haingii hadi aitiwe mkewe ambaye daima alidai ndiye humpeleka ndani ya nyumba na kumlaza kitandani.
Siingii. Lazi ma nimuone lapa, alidai. Afisa alitaka kumsukuma ndani ya seli lakini wananchi wakamkemea.
Huoni huyu ni kama babuyo? mmoja alimzoma. Tena ana nguvu gani ya kupambana na baridi huku ughaibuni? Mzee mwingine aliuliza.
Kuona anaungwa mkono, mzee alishika hamsini zake huku anamwita mkewe; pendo lake. Watu walivunja mbavu huku askari hajui amfuate. Mwenzake alimwashiria aachane naye.
Asisi aliwasimulia waliomtembelea yaliyomsibu.
Sasa kuna haja gani kutwambia turipoti uhalifu iwapo anayeripoti ndiye mshukiwa? Alua aliuliza.
Tunahitaji mabadiliko. Sheria zinazotumika ni kama babu yangu kwa miaka. Usisahau baba yangu ana miaka sabini na saba sasa! Alua alijibu.
Juma akamjibu. Wenzetu hawajui kushirikiana na umma. Utawalaumu tu. Sera ndiyo hasi, aliongezea. 
Lakini siku hizi wanawachukua waliofika kidato cha nne na zaidi bwana! Alua alilalama.
Ndio. Lakini mwalimu ni yule, silabasi ni ile, kitabu ni kilekile. Hakuna kinachibadilika. Je, jamii gani haibadiliki? Juma alijibu.
Afisa ambaye alikuwa amewaitia mshukiwa alianza kupanda mori. Aliwaambia waharakishe waondoke.
Hivi mnaweka humu hadi lini? Juma alimuuliza askari. 
Lazima apandishwe mahakamani, alijibu askari bila kumtazama aliyeuliza swali.
Sasa unataka kutufunza kazi yetu au nini? We have beene at school bwana, askari alijbu kwa hamaki. 
Sasa ya shule yametokea wapi? Juma aliuliza.
Anataka kututia baridi, Alua ndiye alijibu.
Ndugu afisa, hatujaja hapa ugomvi. Naomba jibu kwa swali langu tu basi. Tafadhali naithamini kazi yako, Juma alimsihi.
Alipoona Juma anamsihi, askari alipiga moyo konde. Taratibu alijibu.
Hatuwezi kumwachilia kabla hatujamtia aliyetekeleza uhalifu huo ndani, afisa aliwaambia.
Hivi sheria zinasema kuwa mtu asiye na hatia azuiliwe bure bilashi ati kwa kuwa mhalifu mwenyewe bado hajakamtwa? Juma aliuliza.
Hiyo ndiyo sheria. Nyinyi mnataka ushahidi kutolewa kuonyesha mshukiwa ameshtakiwa kikamilifu, magazeti, ushahidi, nani ushahidi. Kwani sisi ni nani? Lazima na sisi tutafute mbinu ya kuwaridhisha.
Hata kama ni mbaya? Juma alidakia.
Waona bwana, nyinyi fundisheni, acha na sisi tufanye tufanyavyo. Si hata nyinyi hudanganya wakati mwingine? Afisa aliuliza.
Liwazo na mkewe pia walikuja kumtembelea Asisi. Alitaka kumfahamisha kuwa Mayowe alikuwa mgonjwa na amelazwa katika hospitali. Alipelekwa huko akiwa hoi. Walishangaa kwa hali waliyompata Asisi.
Sijambo. Je, za kule nje? Mwanionea wenzangu? Asisi aliuliza.
Liwazo na mkewe waliangaliana. Mkewe ndiye alijibu.
Mara moja moja. Ali, wapo! Alijibu. Alikuwa na shaka. Hakujua kama mwenzake alimsadiki. 
Heri. Mbona Mhariri unanitazama vile? Nimekuwa kizuka? aliuliza akitabasamu.
Hata! liwazo alijibu. Walicheka kwa kitambo.
Nashukuru. Wewe mhariri na mkeo mnakuja kunizuru. Kwetu sisi watu wa kawaida, njaa, uhuru, amani, utangamano na urafiki ndivyo vikikosa hivi vinakuwa wingu linaloninginia usoni, kwetu na kufanya kivuli. Mmeniondolea changu. Nahisi napendwa. Nahisi bado kuna watu wajuao nje na ndani, sisi ni walewale. Asanteni.
Liwazo alikimya na kuvuta pumzi. Liwazo aliona kautua mzigo mzito. Hakutarajia hayo. Aliona akiandika riwaya juu ya maisha ya Asisi. Jasiri, mkakamavu na shujaa. Zaidid ya yote, hakuwa na uchungu wala kisasi. Mtu anaumia bila hatia huku anawajali wanaomkandamiza? Kiwazo alijilaumu kwa siku ambazo zote aliwahi kumlaumu mtu kwa kumkosea. Alitaka mungu amghofirie madhambi yake yote. Haki, alitamani akimbilie kanisani au msikitini aachwe yeye na Mungu wake tu, atapike yote yaliyojificha katika kina cha moyo wake. Asisi alikuwa amegusa chembe isiyogusika iliyofichama ndani sana. Alizimduliwa na Asisi.
Mhariri, are you okay,
Kabisa! Nimejisahau kidogo tu. Alijibu.
Asisis na Liwazo walienda chemba kidogo ili abadilishe nguo. Alikuwa ameletewa mpya na mkewe Liwazo. Ilibidi Alua asalie pale kwenye kibao akisubiri. Aliwaona askari wakiishughulishe hapa na pale. Wafungwa walifagia au kubeba taka, au kubeba maji. Waliongozwa na mmoja wao. Alua aliwaza jinsi thamani ya kiumbe ni ghali na kubwa.
Mtu asichezee maisha ya mtu! alijisemesha. 
Kwa nini watu wengine hutamani maisha ya huku ndani? alijiuliza tena. Afande mmoja alipita pale na kumzindua kutoka njozi hizo za mchana.
Jambo madamu? akisalimiwa.
Nzuri afisa. Habari za kazi? alimrudishia.
Njema. Afisa alijibu, kisha akapiga saluti na kujiendea zake. Alikuwa nadhifu katika mavazi ya kazi kiasi ya kumvutia Alua. Alua alimpongeza hata ingawa hakumwambia.
Alua aliachwa akifanya mjadala katika kichwa chake.




SURA YA TANO

Kipokeo alikuja kumzuru Asisi. Siku zilikuwa zimepita nyingi tangu Asisi amalize kifungo chake. Alimkuta akiwa amelala nje pale kwa mamake akipumzika. Aliamua amwache mwanzo azungumze na mamake Ashiki; Emali.
Hodi huku, mama upo? Alibisha.
Karibu mwanagu. Ala! Ni Kipokeo? Nilikuwa nimeibiwa kidogo na usingizi. Nduguyo tangu aje nyumbani amejitupa pale alipo hata hafurukuti. Mama alitoa kauli yake.
Mgonjwa au kachoka? Kipokeo akauliza.
Htujaongea, Mama Emali akajibu. Alimpa Kipokeo kigoda.
La, mama. Nitakalia mkeka ijapo ninyoshe miguu.nimetembea sana leo. Kipokeo alimwambia.
Katibu basi. Mamako mzima? Nadhani mzee amerejea kutoka Malindi? akauliza.
Alirudi na sasa amejielekeza Malaba. Yuko njiani kwenda Rwanda. Yule Abdul hampi muda wa kupumzika, Kipokeo akajibu.
Na mipesa hawatoi. Sasa babako miaka sitini na lori maguu sijui arubaini! Mshahara wenyewe piiish! Mtu kila siku njiani, Emali alilalamika.
Asisis aliamshwa na mazungumzo yao. Alipozinduka, aliwatumbulia macho kama kwamba alikuwa hawaoni. Kipokeo na Emali walicheka. Wadogo wa Asisi walikuwa wanarejea kutoka shuleni. Baada ya kumsalimu Kipokeo, waliingia ndani kwenda kutoa sare zao za shule. Walirejea baadaye na kwenda aliko Asisi na madaftari yao ya somo la jamii. Hata hivyo, Asisi alikuwa ametekwa na mazungumzo baina ya Kipokeo na mamake. Kuona hivyo, walienda kucheza. Walijuinga na kundi kubwa la watoto ambalo lilikuwa limejikusanya na kufanya kundi kubwa- taifa. Sijui kama walijua hatima yao siku za usoni.
Asisi alipowatazama, aliona tamaa, ari, nguvu na juhudi za watu amabao walitaka kufanya mengi lakini wakakosa kuongozwa na cha kufanya. Kila mchezo walioucheza waliucheza tu. Lengo likawa ni kucheza tu. Humo mchezoni mkafichika talanta na vipawa kochokocho. Kwingineko wenyewe wangekuwa wamefaidi si haba.
Una mawazo sana leo, Kipokeo alimzindua.
Mawazo yangu yananizungumzia siku hizi kama binadamu hai Kipokeo. Sijui kwa nini. Nimeshindwa nifanye nini alijibu.
Umejadiliana na mtu? Kipokeo akauliza.
Hapana. Ni mengi na siyaelewi. Ni mtu kwa hakika, akajibu.
Bora tukamwone mtaalamu wa mawazo. Mwanasaikolojia huenda akakupa picha kamili ya hali yako, Kipokeo alimwambia.
Kipokeo aliona asimwambie kitu chochote wakati huo. Baada ya kipindi kifupi, alienda kumuaga Emali akarudi kwao.
Asisi alibaki pale akiwaangalia watoto wakicheza. Katika mawazo, alimwona mama ambaye alikuwa akigombana na watoto wake wachanga. Alikuwa amelala chini amewezwa na pia mgonjwa. Alikuwa akilalalmika kwa uchungu, Chuchu nimewapa mnyonye, mbona mnapigana? Mnaufanyia uadui mwili huu wangu, nani kati yenu anaweza kusema ana haki kuliko mwingine? aliwatazama.
 Tamaa yenu ndio inawafanya mpigane. Na kila mkipigana mnaumiza mwili wenyewe ambao mnataka uwalishe! Mwaniua au ndipo mnanitunza niendelee kuwanyonyesha? Aliwauliza kwa hamaki na huzuni. Asisi hakuelewa iwapo hao watoto walimridhia mama yao au la. Je , wanasikia? Wanaelewa hisia za mama yao? aliwaza.
Mama alijizoazoa kwa unyonge wake akakusanya maji besini tano na kuwawekea pale. Tumieni pamoja! aliamuru.
Haikuchukua muda hata hivyo watoto wenyewe walianza ugomvi tena. Hili ni langu! Huoni liko upande wa kwangu?
Mara kila mtu alidai kumiliki lake au yake. Mwanzo maneno, kelel halafu yowe na hatimaye kibunga cha kurushiana mateke na magumi. Katika hayo, walianza kuyavunja mabesini na maji yakaanza kupungua nao wasione wala kutazama. Kila mmoja akamwekea mwenziwe macho na kudhani wajibu wa kuzuia uharibifu zaidi ulikuwa kazi ya yule mwenzake na wala sio wake yeye. Ndio kweli panya wengi hawachimbi shimo?
Mama mtu hakuchelea. Alisimama tena na kugawa ardhi. Akampa kila mwana kipande chake na kuamuru kila mmoja akitumie kadiri ya uwezo wake. Mmoja avue samaki, mwingine aweke mifugo, mwingine apande nafaka ya kila aina, mwingine mazao ya kunadi sokoni na akawapa na akawapa. Lakini ngo! wakagombana kwa pupa kungangania. Mara oh! Wewe una sehemu kubwa kuliko yangu. Mara oh! Wewe una sehemu kubwa kuliko yangu. Mara oh! Wewe ulipata kipande kizuri kuliko changu! Mara hoo! Na hoo na ooo zikawa nyingi kiasi cha kumfanya hata Ibilisi kukasirika.
Asisi alistaajabu kuwaona wakilitia eneo lote moto na kulitekeleza kenyekenye. Kila kitu kikashika joto na kupumua hewa ambayo sio watu, sio wanyama au viumbe vyote hai vingeweza kustahimili. Mauti yakapiga hodi kila uchao huku watoto wenyewe wakigeuzwa abiria wa kusafiri sio Kusini, sio Kaskazini, Magharibi au Mashariki. Kule ughaibuni wanaitwa wakimbizi wakimbia mwao.
Neno kwao lilimwasha Asisi kutoka kwenye lile lepe la usingizi. Alihisi kupandwa na hamaki bila kujua ni ya nini. Alianza kujizoa alipokuwa ameketi.
Asisi alilengwalengwa na machozi. Mama yake alipomwona vile, alishika tama akaanza kutiririkwa na machozi tele. Asisi aliinuka akamwendea mama yake akamkubatia. Walikaa vile kwa muda. Asisi alihisi uzito wa mama mzazi. Mama mbebaji wa mimba, bila shaka mzigo mzito unaouguza, unaotapisha na kutaabisha, unaomnyima mama usingizi na kumnyima kula aina fulani ya vyakula. Mama; mlezi asiyechoka. Aliaye mtoto akilia, arukaye kuimba wimbo mtamu kumliwaza malaika huyo wake na kumwandikia siku njema mpya kila uchao na titi lake. Mama asiyefahamu njaa iwapo kitoto chake hakijapata cha kutia mdomoni. Mama asiyejua kuchoka kukosa starehe wala pale waendapo wasio na wana.
Walipoachana, walishikana mikono wakaenda ndani ya nyumb. Siku hiyo Asisi aliwasaidia wadogo zake kufanya kazi ya shule kisha wakajiunga na mama yao kuimba nyimbo mbalimbali. Kama saa tatu hivi usiku, walisali na kisha akaelekea kwake. Kule kwake hakupoteza wakati. Alijitosa kitandani. Hamu ya kutaka kufanya mageuzi ya namna mambo yalivyofanywa Mabonde ilimlemea. Aliona uhusiano baina ya uhuru wa mama na nchi; kuwa huru kwa ajili ya wanawe. Wananchi.
Naam, jamaa inayoneemeka na wingi wa ustawi huwalea na kuwatunza watoto wake. Asisi alingamua jambo moja: jamaa ikitumbukia kwenye ghasia wa kulaumiwa ni jamaa. Ikistawi vilevile wa kupongezwa ni jamaa. Wazo la alivyozuru kwa Kipokeo mara ya kwanza lilimjia fikrani. Wakati huo alikuwa amefikia pa kutumbukia katika uhalifu. Nusura tu. Nusura tu, akajiasa aliposikia kisa cha Kipioke. Azma ya Asisi ilikuwa kwamba hatashinda akilalama juu ya upungufu wa mama yake; Emali. La! Atampenda kwa moyo wake wote. Atafanya kicheko na penye huzuni amtilie kicheko. Asisi alijua wazi na bayana kuwa vikwazo na pingamizi aghalabu vingeinuka dhidi ya juhudi hizo zake. Hata hivyo alijiasa kuwa penye mawimbi ndipo penye mlango.
Hakutaka kushinda amekaa tutwe. Alitaka ashindwe akipigana, safari ni hatua na msafiri ni aliye banadarini. Je, yeye alikuwa wapi? Mawazo hayo yalimsumbua na kufanya usingizi kumparama hadi saa sita usiku. Bundi waliofanya viota karibu na hapo kwao waliroroma na kuwafanya mbwa kubweka katika kijiji chote. Mji wao ulizungukuwa na mikuyu, miasumini, mitarakwa na miti ya mitende. Karibu na nyumba yake kulikuwa na michungwa, minazi na mibuni ambayo ilipandwa na marehemu baba yake.
Mibuni hiyo haikutunzwa vyema sana maana Emali alilalamika kuwa ilimchosha na kumvunja mgongo hali bei ilikuwa duni. Kwa miaka sasa alikuwa hajapata malipo. Aghalabu alitishia kuikata apande ndizi na viazi vikuu. Hata hivyo, alizuiliwa na sheria. Hulazimishwi kupanda mibuni lakini sheria nayo yasema katu huikati au kuingoa bila ruhusu ya halmashauri ya kahawa nchini. Alipopata usingizi, Asisi alipata jinamizi lilelile. Yeye mwenyewe alidhani alimwona MA.
Angalia nilivyonyongonyea? Nyinyi hamwoni maradhi yaliyonisibu? Mnapigana tu. Nani ana uwezo wa kunyonya zaidi ya mwingine? Je, afya yangu ikienda na maangamizi haya? MA akawauliza wanawe tena.
Watoto wale walikuwa kana kwamba hawakumsikiliza mama yao. Waliendelea kukabiliana tu. Mara Asisi alimwona MA akigaragara kwa maumivu makali. Alishawishika kwenda kumsaidia. Alizinduka kuangalia kumbe alikuwa ndani ya giza totoro na usiku ulikuwa mwingi. Asisi aliamka akiwa mchovu sana. Kama saa nane hivi, Kipokeo alirejea kumletea mama yake managu baada ya kumtuma Zubeda Londa, mzazi wa Kipokeo. Alikuwa na gazeti la siku hiyo ambalo alimpa Asisi kusoma. Sijui ni kipi kilichomvuta Asisi lakini alipomaliza kusoma sehemu ya michezo, alienda moja kwa moja kwenye kwenye sehemu ya visa vya mahakamani.
Huenda aliudhiwa na ripoti kuhusu timu ya taifa ya Mabonde ambayo isingesafiri kwenda kucheza mchezo wa kupimana nguvu kwa sababu haikuwa na pesa. Shirika la kandanda lilikuwa tupu na licha ya tofauti miongoni mwa viongozi wao, visa vya kufuja pesa vilikithiri. Mwenyekiti alilaumiwa kwa kuliendesha ka kioski au mali yake. Katibu naye alilaumiwa kwa kupinga kila jambo alilolipendekeza mwenyekiti na kupanga ratiba zake za vilabu kinyume na kanunu. Yeye kama shabiki alichanganyikiwa. Ama akiwaza,  Si shirika la ulimwengu duniani huleta pesa za ufadhili? Hata za kustawisha kandanda ya vijana hakuna? alijiuliza.
Aliwaza juu ya kundi lile la watoto ambalo lilikuwa limekusanyika pale uani pao siku iliyotangulia: ngambo vipawa vililipwa mihela kochokocho. Walimiliki mijumba mikubwa, mijigari na masalio waliyatoa kwa mashirika ya utoaji misaada; mingine ikaja huku kwao ingawa haikuwafikia walengwa. Ilidakwa na samaki wakubwa na kuteremshwa kwenye koo zisizojua kukosa kupitisha huwaje! Du! Kwenye masombo yaliyazoea kupokea na kujirundikia vidogo kwa vikubwa, vingi kwa vichache.
Aliwaza juu ya watoto wengi waliokuwa wakichuuza ama njugu ama vitambaa vya kupenga pua. Barabara za mijini zilikuwa zimetamalaki watoto wachanga waliopewa sio uji wala maziwa lakini vileo vya kila aina ili walale na kufanya taswira ya kiumbe amabye wakati wowote atakwenda jongomeo! Watu wazima wenyewe wakaketi pale ama kutia mabango yaliyowasihi wapita njia kufanya harambee ili mtoto atibiwe; atibiwe moyo ama figo!
Mara nyingi alisikia wakisema, Tusaidieni tu jamani! Hata hatuna pa kuishi. Mume wangu alinitoroka baada ya kuona mtoto haponi! Sasa nimefukuzwa kutoka hospitalini. Wanataka pesa nyingi, Asisi aliwaza mam mmoja kusema alipokuwa ameenda mjini kulipia maji.
Kilichofanya moyo wake juwa mgumu kutoa hata hivyo ni jioni moja pale kitambo. Alishuhudia gari kubwa likija kumchukua yule muwele na mama aliyekuwa kama mlinzi wake. Baada ya gari kupinda barabara kadhaa aliliona likiwa limeegeshwa kando ya mkahawa mmoja. Kina mama walikuwa wakila na kucheka huku kitoto kimekamata soda aina ya fanta na boflo; mshahara wa kunywa changaa na kulala pale mchana kutwa! Kisha kitarudishwa kwa mama yake ambaye ataridhika na shilingi mia na hamsini!
Asisi alishangaa jinsi watu waima huchangia kuangamiza ndoto za baadaye za watoto. Je, watatimiza ndoto za kuwa viongozi wa kesho?
Kila siku! Kila siku viongozi walisema,  viongozi wa kesho! Nyinyi ndio uti wa mgongo wa taifa letu! Fanyeni bidii msizembee. Kazi zawangoja! alishangaa. Ni vipi na lini kauli hiyo itakuja kutimia ikiwa baadhi ya wazazi na watu wasiojali wanaongozwa na tamaa na ulafi?
Po! Alitema. Alimwaza babake Kipokeo. Miaka sitini lakini bado na lori kubwa akifanya kazi kwa Abdul. Mshahara wake ulikuwa shilingi elfu kumi na moja. Hakuwa na marupurupu mengine. Kila siku akipanga ili aila yake ile, ivae na kukimu maitaji mengine madogo. Siku ile alikuwa mgonjwa au aliposhikwa kwa kubeba mizigo isiyoruhusiwa, walilala njaa.
Sasa hawa vijana ndio viongozi lini? Tena wa nini? Alijiuliza.
Alipowaza juu ya vijana waliokuwa wanacheza jana yake, alishtuka na hata akaanza kuingia baridi mwili mzima. Aliirejelea timu yao ya Taifa- Muungano Stars tena.
Timu nzima hapana kijana chini ya umri wa miaka ishirini na mitano! Hii timu imecheza kuanzia miaka ya tisini, wengine themanini. Huu ni mwaka gani? alijiuliza. Alifika uamuzi kwamba kina Kifuja walikuwa wengi duniani.
Alichokiona katika kurasa za mahakamani ndicho kilinasa nathari yake. Kweli uskistaajabu ya Musa utaona ya Firauni. Kisa kiliwahusu mibabe wawili. Alikisoma na kukichanganua taratibu. Walipigania umaarufu
                                       ***
Kikwasi aliishi sehemu ya juu ya Mabonde. Kichochole naye aliishi sehemu ya chini. Hawakuonana, hawakusemezana. Kweli mpanda ngazi na mshuka ngazi hawapatani. Asisi aliishi chini. Ingawa hakutaka kuingilia hiyo kesi iliyohusu ugomvi baina yao, Kipokeo alimkumbusha kilichompatta baba yakke huyo Asisi. Emali hakusita kumhimiza aingilie. Mama na Kipokeo walikuwa wakimtaka Asisi atumie umaarufu wake pamoja na marafiki zake wenye nia nzuri na zao razini kupatanisha na kuondoa zogo ambalo lilikuwa linatokota. Alimkumbusha mfano wa Mahiri, baba yake.
Babako alipoenda kumtetea mtoto wa Chemos, alikuwa nani wake? Wajibu wa kiutu tu. Usihesabu gharama kuliko thamani ya ubinadamu wa mtu, mama alimhimiza.
Hatuwezi kuleta pamoja Mabonde bila kushinda zafsi zetu zinazotukumbusha kila siku kuwa sisis ni hivi ama vile. Bonde hili halijui tfauti hizo, Kipokeo aliongezea.
Kipokeo alijitolea kwenda naye Asisi kama alihitaji msindikizaji. Bila shaka Asisi alienda akawachukua Mtaje, Kiulizi na Kipate wakaenda. Mtoto wa Kikwasi alikuwa ameshikwa na kupandishwa mahakamanni. Walifika kama saa tano hivi barazani amabko kesi ilikuwa itaamuliwa. Kesi ilikuwa karibu kuanza walipoingia. Kata, mzee ambaye alikuwa mwamuzi wa siku nyingi ndiye aliyekuwa ameikalia ile kesi. Alipomwona Asisi na wenzake, aliduwaa. Hata Anao mwenyewe hakuamini kama Asisi angekuwa na hamu ya kufuatilia kesi yake, acha kuja.
Japo alikuwa mkwasi daima. Anao hakuona tofauti yake na watoto na marafiki zake, ambao wote takribani walitoka Umachocholeni. Alipoanza kwenda shuleni, alilia walipotaka kumpeleka katika Academy ya huko kwao. Alikataa kupanda gari akasisitiza kuwa yaya amshike mkono na kumpeleka kwa miguu hadi Kinani Belsa. Alipofika darasa la kwanza hakutaka kupelekwa na yeyote. Alitoka mbio akasimama njiani. Watoto wenzake walipokuja, alijiunga nao wakaenda pamoja.
Aliwashangaza hata walimu. Alikuwa mtiifu, mwenye bidii, heshima na mpole kwa wenzake. Hakubeba mkate wa siagi wala kuku na maziwa kama wana wote wa watu waliojipata. Kweli hauzai moto. Ijapo wahenga waliamba maji hufuata mkondo, Anao alidinda, alikataa, aligoma akakoma kutengwa dhidi ya wanadamu wenzake.
Ni katika shule hiyo ya Kinani Belsa alipokutana na Asisi. Walitumia dawati moja wakala mahindi choma pamoja, wakatafuna muwa pamoja, wakaokota taka au kupalilia maua shuleni pamoja, wakaokota taka au kupalilia maua shuleni pamoja. Hivyo ndivyo ilivyokuwa miaka minane iliyofuatia. Anao alijiumga na shule ya upili ya Mtakatifu Henry. Asisi aliridhika na Belsa High. Ijapo maisha yao yalielekea pembe tofautitofauti, nia malengo na mtazamo wao ulilingana kama haukushabihiana; kwenda katika Chuo Kikuu. Asisi alitaka kusoma historia, fasihi na elimu jamii. Anao alipenda udaktari ijapo somo la siasa na anthropolojia lilimpalilia si haba. Hizi zilikuwa ndoto zao kabla ya kumaliza kidato cha nne.
Anao alipinga maonevu yote kwa yeyote. Ugomvi wa sasa ulitokana na yeye kupinga njama za Kifuja, Mayowe na babye kuendesha biashara ya mbao. Aidha alisema kudai  wanamakonde kodi ihali hawakuwapa huduma muhimu kama umeme, maji ya mabomba na barabara nzuri ilikuwa si haki.
Si haba alichangia mradi wa kina Asisi na Kijasiri uliopigania afya na makazi bora. Alisaidia kuchimba vyoo, kuwapa wakazi mabati na kuwashirikisha vijana katika shughuli mbalimbali za maendeleo. Wengi walianzisha biashara ya kuuza mayai, mboga na kuchuuza viatu na nguo za mitumba kwa mtaji waliopewa na Anao au shirika la kina Asisi na Kijasiri. Anao mwenyewe aliendesha shirika lililoshughulikia dawa za kulevya. Aliwaita wataalam kuwanasihi na hata kuwasaidia wahasiriwa kurekebisha maisha yao. Kiwango cha wenda wazimu kilipungua.
Kulingana na babke huo ulikuwa ni usaliti, udunishaji na upofu ambao haukumstahili mtu mstaarabu. Hata baadhi waliwaambia wazazi wake kuwa alirogwa au kufanywa mzuka hadi akawa zuge na ndipo akashindwa kujitambua. Huo ukawa uhasama na chanzo cha tofauti na vita baina ya pande hizo mbili zilizozozana.
Kwa watu wa kawaida, Anao alikuwa ishara ya tumaini, nyota ya jaha. Anao alikuwa uchao na alfajiri ijayo na umande ikli wao ndege wapate kuoga, wanywe na kuvila vidudu na kumshukuru Muumba wao kwa staftahi na macheo ya jaha. Huyu ndiye alikuwa amewekwa mbele ya baraza.
Wewe ni nani? kata aliuliza alipoona furaha ya mfungwa.
Asisi kiongozi wa kundi linalotetea haki ya wadhulumiwa wa Mabonde, akajibu.
Baada ya kusonya, Kata alitoa miwani yake akawa anachezacheza nayo kama mtoto na pipi.
Wewe ni wakili? akauliza Kata tena.
La! Asisi akajibu.
Baraza lilinyamaza ji! Hata sindano ingedondoka mtu angeweza kuisikia. Mipumuo ya watu ilisikika kila walipovuta ndani hewa na kuitoa nje. Gololi za macho za watu ndizo zilizochangamsha. Bila uso kupinda, zilipinda na kumwangalia mwenye kujibu maswali.
Basi unafanya nini hapa? Kata akauliza tena.
Huyu ni mwenzetu. Tunataka kujua yuko hapa kwa sababu gani! Asisi akajibu.
Kijitu kuja kumtetea jitu? Uwaongoze watu hao wote, wewe peke yako Kijitu ndani ya hawa majitu unatafuta nini? aliuliza kwa ukali.
Je! Kosa kinahusu ni wapi anakotoka mshtakiwa au ametenda uhalifu gani? Asisi aliuliza kwa upole.
Kama si kwa heshimu na elimu yangu ninge alikata usemi na kwa kupiga chini mguu kwa nguvu kesi ikaahirishwa. Asisi nao walikataa kutoka barazani la sivyo mshtakiwa ahukumiwe au aachiliwe.
Hilo la kuketi pale lilikwera watu fulani. Karani wa korti na askari walinongoneza kitambo halafu askari akatoka. Ghafla bin vu, askari yule alirudi na kundi la askari wenzake. Bila mahojiano, walimshika Asisi na watu wengine wachache akiwemo Kipokeo. Baada ya kufungiwa nyuma ya korti kwa muda, walipandishwa mbele ya mahakama; hakimu Kata alikuwa tayari kuiendesha kesi dhidi yao.
Mmeshtakiwa kwa makosa ya kuvamia korti, kuhatarisha usalama wa wananchi waaminifu waliokuwa wakihudhurua kesi za wapendwa wao na vile vile mnakabiliwa na kosa la kudharau korti. Je mnakubali? Kata aliwauliza washtakiwa.
Baada ya kimya kifupi, Asisi alijibu kwa niaba ya wenzake. 
Tunakataa! Asisi alijibu.
Kata alimwuliza Mkuu wa Mashtaka kuendelea na mashtaka. Kwa muda wa dakika kama kumi, alikuwa amebwaga yote mbele ya korti na alikuwatayari kuwaita mashahidi.
Tunao mashahidi mheshimiwa na niko tayari kuithibitisha korti hii kuwa washtakiwa wana hatia. Hata hivyo, aliomba kesi iahirishwe ili akamilishe uchunguzi wake.
Naomba washukiwa wawekwe rumande ili wasivuruge uchunguzi na mashahidi, Mkuu wa Mashtaka alimwomba jaji Kata.
Kesi hii haitukatazi bondi, Asisi alipiga kelele jaji alipokuwa kashika nyundo ili kuhitimisha kauli ya mkuu wa mashtaka. Aliendelea kuishika nyundo mkononi kwa muda huku kalegeza miwani kwenye pua lake pana jeusi kama mpingo. Aliiweka chini hatimaye na baada ya kuandika kwa fujo karatasi fulani, aliinua nyundo na kupiga dawati lake kwa nguvu.
Asisi alikutana na ukweli ana kwa ana. Kumbe hii ndiyo sababu babke aliamua kuishi kwa kukaidi kina Kifuja wa hii dunia yao, hali iliyopelekea kifo cha babake cha mapema. Maneno machache yalitumiwa kueleza mauko yake,  Wazimu mlevi apatikana amefariki njiani baada ya kumeza maji mengi ya mama pima. Hakukuwa zaidi. Hapakuwa na uchunguzi. Tena wa nini? Waambao huamba mavi ya kale hayanuki. Hunuka na Asisi alihisi mnuko huo ukipenya mianzi ya pua lake kama kibaridi siku za kipupwe. Hata kama alipatikana sehemu ya juu ndiyo nini? Mbona kuwasinya watu?
Baada ya kuachana na wenzake, Asisi alienda akaketi chini ya mti. Ndege walirukaruka na kuangusha matawi yakiyokauka chini kacha! Gafla aliibwa na usingizi. Alijipata kasimama mbele ya MA.
Hatima yako kuhusu konde na bonde hili? aliulizwa.
Samahani mama. Naomba usichukulie ni mapuuza. Bado nahitaji kuongozwa, alijibu.
Vizuri. Vizuri kwani hutegemei nguvu za ujana wako na hekima ya dunia, aliambiwa.
Asante mama, akajibu.
Sikiza mwanangu; uhuru ni kujituma, ni kujinyima wenine wajifaidi. Je, umewazia kuwapa wenzio kwanza mahali pa uchache? MA alimuuliza.
Asisi hakujibu. Alibaki amekodolea macho msemaji na macho hapepesi. Kwa muda, aliona nguvu zikimhepa na maarifa yakisalimu amri mbele ya nguvu za mtu hata ambaye hakumfahamu vyema. Macho na fikira zake zilifanya kiwi.
Lazima uwe mbunifu. Lazima uwe tayari kuzuka na mbinu mpya, mawazo mapya, nguvu mpya. Je, utawakimu vipi watu bila msisimko unaokwenda na mapya yazukayo? Basi usikinai machache uliyoyatenda. Iwapo leo umejifanyia, je, wakumbuka mwanao kesho? Je, mwanaye? Asisi aliulizwa.
Alikuwa anataka kusema kitu wakati aliashiriwa kwa kidole anyamaze. Alitulia tuli na kimya ji. Kuna nyakati aliweza kushindana lakini kwa sasa alishindwa.
Hivyo ndivyo alivyofanya mfalme mmoja wa huko katika nchi ya Kusini, alisema. Nitaishi na mama yenu kwa ndoa moja tu. Si vyema mke mtukufu kama mama yenu kutawaliwa ma ,zee kama mimi bila kuwajali nyinyi kizazi cha kesho! Sasa umri wangu mpevu na mawazo na fikira zangu zinadidimia. Nyinyi vijana, nyinyi ndio mnaostahili kuoa na kuendeleza kizazi chetu mbele akanukuliwa usemi wa huyo mkuu.
Hadithi zinaendelea kusema kuwa huyu mfalme aliwalipia vijama mahari na kuwapa mali ya kuanzishia ndoa zao na maisha yao mapya. Hata angeweza kwenda likizo ya mwezi mzima na kumwacha aliyekuwa mpinzani wake na mke wake mwenzi. Unaona? Siku ile utaacha mke wako bila kuhofia wapinzani wako kumnyakua, basi, utakuwa salama. Aliambiwa.
Huu ndio ukweli. Lazima ushinde uoga wa kutaka kukabiliana na watu kama Kifuja. Ukweli humtia mtu huru na ni kisu kikali. Kwa hivyo, acha pupa ya kutaka mambo yafanyike harakaharaka ati yamalizike! Mwenye pupa hadiriki kula tamu, akaambiwa.
Alizinduka. Alitazamatazama hapa na pale iwapo kuna mtu anamtazama. Alipiga mwayo kisha akafunga macho na kukiegesha kichwa katika kitanga cha mkono wake wa kushoto. Kitendawili kilimtanza. Aliyafungua macho na kuangaza kana kwamba ndipo mwanzo kaiona dunia. Jimbi alikuja na kupigapiga mbawa karibu na alipokuwa. Mara aliona kiweto akipiga zake kwa mbali kuitikia. Jimbi mara alienda huko na ndee baada ya salamu walianza kuongea huku wandonadona ardhi pamoja.
Mayai mangapi? alijiuliza. Tunaweza kuuza nje ya konde na bonde hili mradi barabara zetu ni safi, alijiambia. Macho yake yaligeukia migomba.
Ona hii migomba na ndizi vile kubwa! Aliendelea kujiambia.
Nyuki alingonga karibu na sikio lake.





















SURA YA NANE

Wakati wa Tumaini kutaka shule ya msingi ulifika. Kijasiri alienda kumwona mwalimu mkuu wa Msigulu Primary School iloko Mlimani. Aliambiwa anunue dawati na kitabu kimoja cha hadithi na kingine cha kozi kwa ajili ya maktaba ya shule. Kijasiri alishangaa. Hakusita kuuliza maswali.
Lakini si elimu ni ya bure hapa Mabonde Bwana Mkurugenzi? Kijasiri aliuliza.
Mtoto wako atahitaji pa kuketi na pia kitabu cha kusoma. Kitu kingine, lazima awe na sare kamili, hedmasta akamwambia.
Kijasiri aliwaona wanafunzi wachache wa umri mdogo wakapita. Wengi hawakuwa na sare. Walifanya kelele walipokuwa wakienda msalani. Tumaini alienda mlangoni ili awatazame watoto wenzake.
Usijishughulishe na wale. Wazazi wao hawana uwezo. Ni watoto wa kule magengeni. Hedmasta alimwambia Kijasiri.
Kijasiri alikuwa yumo katika kutafakari alipozinduliwa na mkono wa hedmasta uliotaka kumpa fomu ya harambee.
Niandikie hata kama ni elfu au mia tano. Huyu mtoto wa mpwa wangu hana wazazi. Wamekufa. Sasa mimi ndiye mlezi. Si huyu tu. Nina hata wangu na jamaa zangu.
Hapa kumeandikwa jina la wazazi wake! Kijasiri alimwambia.
Hebu! aliomba hedmasta.
Alifuta jina la mzazi huyo. makosa tu. Walisahau kuandika kuwa ni mimi mdhamini wake. Makosa tu! Muhimu ni mchango wako, alisema huku anachekacheka.
Kijasiri hakutoa. Aliambiwa ajaribu kuangalia nafasi baada ya muhula wa pili ingawa ndipo mwaka ulikuwa umeanza; ingawa aliona wazazi wakiondoka na kuacha watoto ndani ya shule. 
Kijasiri aliona ajaribu bahati yake katika shule ya kibinafsi iliyokuwa kama pua na mdomo na shule ya Msigulu. Lo! Ukistaajabu ya Musa utaona wa Firauni.
utaweza kulipa karo yetu? Askari alimuuliza mara tu alipofika katika lango la shule.
Kijasiri hakujibu. Aliomba aruhusiwe kuingia ndani aonane na wakurugenzi. Wakati akiandika nambari ya kitambulisho chake kwenye buku, askari aliendelea kumpa nasaha zake.
Hapa watoto wanaletwa na kuchukuliwa kwa magari. Watembeao hawapo.
Kijasiri alimtazama usoni. Moyoni alimhurumia jinsi alivyokuwa kakengeuka na kusalitika na utabaka.
Wewe unalipwa mshahara wa pesa ngapi? Kijasiri alimuuliza. Baada ya kukuna kichwa kwa muda mchache, aligugumza akasema, Si nyingi.ukinipa kazi hata kama ni ya udereva au kama hii tu kwako nyumbani nitakuja kuifanya hata kama ni kesho. Tafadhali kama unayo naiomba.
Kijasiri alicheka bila kutoa kicheko au meno nje. Kilikuwa ama kilio kwa kweli. Mtu uwekwe kuwajoka la mdimu kulinda watundao hali wewe mwenyewe hata jani la mdimu hufaidi ngo! kweli?  Basi unanisifia magari ya nini kama hulipwi mshahara mkubwa wa kutosheleza? Kijasiri aliwaza alipokuwa anaelekea mapokezini.
Alipewa fomu ya karo kuitazama. Alishukuru mara baada ya kuirushia jicho akaaga na kuondoka. Ilikuwa sawa na karo aliyolipa kuanzia kidato cha kwanza hadi cha nne alipokuwa shuleni yeye mwenyewe. Hiyo ndiyo karo angelipa kwa muhula mmoja hapo kwa ajili ya bintiye.
Kijasiri alienda nyumbani akajibwaga kwenye kochi alipokuwa Tumaini. Tumaini alifungulia televisheni. Ingawa sauti ilikuwa ya juu na mtangazaji alitamka sawasawa maneno, Kijasiri uchovu ulikuwa umemwiba asisikie chochote.
Tumaini hata hivyo alimvuta nywele na kumfanya atazame. Hakujua wakati huo kwamba afua ni mbili; kufa au kupona. Fikira za mtu si chochote si lolote iwapo haziweki kumbukumbu ya mambo muhimu. Alitaka kupuuza sauti ya ndani ya nafsi yake iliyomvaa vauvau. Nguvu kutoka nafsi iyo hiyo zilimhimiza asipuuze.
Kijasiri alipangusa machozi akasikilioza sauti iliyokuwa imemkazania. Mafuriko yalikuwa yamewasomba watu wa kiji chao na kuwaacha bila makao wala vyakula sembuse malazi. Alipoambiwa kuhusu mpwawe kufa katika mkasa huo, Kijasiri hakujizuilia. Alimshukuru Tumaini kwa kuteka makini yake.
Juzi tu Kijasiri. Juzi tu ulishuhudia ukame ulioangamiza mifugo na watu. Mikasa mingapi? fikra zilizidi kumwelezea.
Sasa mfanye nini? Aliuliza.
Sasa umeanza kuwaza. Fikra ilimwambia. 
Kijasiri alifuta machozi akacheka. Hakujua anacheka nini. Aliinuka akaenda karibu na mlango kulikokuwa  picha ya Asisi na vijana wengine, wakati Asisi alipokuwa katika huduma ya Vijana kwa Taifa; HVT. Akiwatazama kana kwamba ndio mwanzo anaiona ile picha na waliokuwepo.
Katika hiyo picha, Asisi na vijana wenzake walikuwa wakijenga barabara. Vumbi lilifuka kama wingu. Nyuma yao lori lilimwaga maji kutumia bomba. Hata hivi lilionekana kana kwamba vumbi linashinda. Kijasiri alijibwatika kitini akashika kichwa.
Umepata jawabu? Fikra aliuliza.
Ndio. Kijasiri alijibu kwa hamaki.
Aliwaza. Mbona hatuvuni maji wakati wa masika na kujenga mabwawa? Yanaweza kufaa nyakati kuna ukavu. Alitafakari. Alirudi palipokuwa na picha. Picha ilimtumbilia macho tu, ikatulia tuli.
Umeme ulikatika ghafla. Alipapasa kizani kutafuta alikoweka mshumaa; kipande kilichosalia baada ya siku ya Jumatano lakini hakufua dafu. Alipiga moyo konde akatoka nje ambako waja wengine walikuwa wameguria tayari.
 Hata sitima tunanunua kutoka nje. Sasa mafuriko na hii mito ni ya nini iwapo haitupi umeme? Alijiuliza alipokuwa anaufungua mlango.
Usifunge dada Kijasiri. Naomba maji safi ya kunywa, bwana mmoja jirani yake alimwambia.
Hata mimi sikuwapo. Nilimtembelea Emali kwa hivyo sikuchota.
Mama yake Asisi? aliuliza yule mtu.
Enhe! Nilipokuja mfereji ulikuwa umekauka; labda nikupe kikombe kimoja tu. Alijibu.
Haidhuru, ni wakati watu wakililia mengi; kulikuwa na maji na mengi.
Kijasiri alitoka Namunyiri na kwa kuwa alikuwa anatafutia kazi mjini, mbali sana, takriban maili mia saba kutoka kwao, ilikuwa vigumu kubashiri bahati yake. Isitoshe, alikuwa ppangu pakavu, na mkono mtupu haulambwi. Binamuye alikuwa akifanya kazi katika ubalozi mmoja hapo mjini. Alikuwa tarishi, baadaye akawa msimamizi wa uendeshaji mipango hapo kazini. Alikuwa amefuzu mpaka kidato cha nne pale awali wakati maji yalikuwa hayajavurugwa. Aidha alifanya mzaha alipomwona Kijasiri hana kazi kuwa yeye alikuwa na bahati sana kushinda waliongangania shahada za vyuo vikuu.
Mimi sikwenda mbali; lakini sasa nina gari, shamba na nyumbani nimejenga, alisema katikati ya kicheko. Sisi ndio tuna sauti, ala! Aliongezea.
Sasa ndio una maana gani? Kupata shahada ni hatia? Kijasiri alimuuliza.
Ya kazi gani? Mbona unakuja kwangu? Si unataka nikulishe na nikupe malazi mbali na kukutafutia kibarua? Sasa nani ndiye bosi? Tena nani amekwambia watu wanawaajiri wahafili wa vyuo vikuu? Alijidai.
Kutokea siku hiyo, Kijasiri aliamua kwenda kukaa katika makao ya watoto, yaani machokora kwa Pasta, kama palivyojulikana, kiliko kukejeliwa na kubezea na binamuye. Aliwaza kioja kilichokuwa kimempata awali; baba mtu alipokuja kuzuru kwa mwananwe na kumpata huko. Maswali aliyoulizwa na huyo ami yake yalimchoma si haba kana kwamba yalikuwa yanatendeka wakati uo huo. Kweli mwenye kovu sidhani kapona. Aliikumbuka sauti ya kukejeli ya amiye.
Kwa wanangu umekuja kufanya nini wewe mtoto mchawi? Ondoka kwa wanangu haraka. Hawana shahada hizo zenu lakini wana ajira. Toka kabisa na ukome jinsi ulivyokoma titi la mamako. Amte alisema.
Usiku huo Kijasiri hakulala. Aliwaza na kuvuta kumbukizi za maneno ya marehemu babake kabla ya kuaga dunia siku ya Jumanne, tarehe ishirini na nane, Desemba Themanini na mbili. Alikuwa ametoka chuoni ili amwone babake kwa ajili ya pesa maana mtiani wa mwisho wa mwaka ulikuwa kama pua na mdomo.
Lo! Kufika akampata amelala twaa, sebuleni na mamake akitoa kilio cha shake. Huku amefumba macho, mara aliposikia sauti tu aliita na kuzungumza kama ambaye hakuwa mgonjwa mahututi, si maiti si mamati; Kijasiri alimpenda babaye sana.
Kota, ni wewe? Kijasiri alijibu.
Ni mimi, Kijasiri alijibu.
Vyema, alijibu.
Ukirudi mjini msaidie mwenzio. Huyu aliyenyooka hapa sasa kama gogo ndiye alikuwa tegemeo la nduguyo kwa karo. Najua atashtuka kusikia habari za kifo cha babake. Kijasiri alisita kwa kila mpumuo wa babaye na kufuta machozi.
Najua una mbinu za kumfunulia tanzia hii. Tulipendana sana. Chunga asishtuke, baba yake aliendelea.
Basi mpe pia hizi salamu za babake za mwisho.
Njoo, shika magoti yangu nikupe wasia wangu, alisema baba mtu. Kijasiri alimsogelea baba yake. 
Mimi sikuwahi kuwa na mke mwingine licha ya mamako huyu.
Mimi sikuwahi kuwa na mke mwingine licha ya mamako huyu.
 Mlinde vizuri. Msione nimeondoka mkampa shida anifuate harakaharaka. Ni hazina yenu. Kabla nimwoe niliwalea ndugu zangu na watoto wao. Msidai chochote chao, alikamilisha wasia wake. Kijasiri alifadhaika na kulia sana. Baada ya mazishi kumalizika, alirudi mjini kwenda kumfahamisha nduguye.




























SURA YA TISA

Kijasiri angekiri kuwa miungu hakutaka aolewe na Asisi. Asisi naye alichanganyikiwa kwa muda. Ilibidi atulizwe na Kijasiri na mwenzake. Sifichi na Alua pia walimtumia salamu. Kijasiri alipopata nafuu, alimwandikia mama yake barua. Hakujua amwambie vipi lakini aliona heri ampe fununu kwamba ilikuwa mgeni wa jela. Alitaka awepo siku ya hukumu yake. Kwa mara ya kwanza, Kijasiri aliona pengo aliloacha katika maisha yake marehemu mume wake. Alijiambia kwamba hakuna refu lisilokuwa na ncha.
Ima fa ima, alifikia uamuzi kwamba hapana jinsia inayoitwa mbaya.ubaya ni maumbile na hulka iliyoenda na mbaya. Alijiuliza maswali si haba, Mbona watu husema huyu mwanamke mbaya au huyu mwanaume mbaya? Aliendelea katika kuhoji nafsi yake na fikra zake.
Mimi nikikosea waseme Kijasiri amekosa. Acha kusema fulani wa fulani au kina fulani Alizinduliwa  na askari aliyekuwa anamletea karatasi na kalamu.
Hei dada, nikuulize hivi, huna bwana au baba? Askari alimuuliza. Basi tafuta wakili. Hii sio kesi nzuri. Pole lakini. Aliongezea.
Asante, Kijasiri alimwambia.  naomba na kalamu. Kijasiri akasihi.
Huyu Kifuja anakuandama kwa nini? Mnajuana? Wajua anashukiwa? Naskia ile anayoiita kampuni ya uchapishaji ni utapeli tu! Askari alisema huku akiondoka.
Kijasiri hakujibu. Alihisi uchungu ulioanzia utosini na kukata hadi unyayoni pa mguu wa kulia. Tena ulianzia kisogoni, ikakata kifuani, tumboni na ukateremka hadi kwenye unyayo wa mguu wa kushoto. Hata vidole vilikataa kushika kalamu aliyoletewa vikaganda. Ilianguka. Alikaa pale kwa muda kabla kuiweka karatsi yake kwenye paja la kulia akaanza kuandika tena. Arua yake ilikuwa fupi.

Mama,
Najua utaganda damu utakapoisoma barua hii. Chukulia kama tukio mojawapo la kawaida tu maishani. Ni kivuli kinachofunika na kukinga kila mwanga unaomulika katika maisha yangu. Uzuri ni kwamba kivuli huwepo na hutoweka. Sumu ya kivuli ni jua. Jua likiondoka kivuli hutahayari na kutoweka. Kumbe kivuli hupata nguvu za kukifuata kiumbe kwa kuwa jua ni vumilivu. Sasa jua litajitenga na kivuli ili mbivu na mbichi ionekane. Sasa waona mama? 
Naomba jambo moja. Usiseme napitia haya kwa sababu mimi ni mwanamke. La, mama. Sote tuna vivuli vinavyoninginia kwetu kila tuamkapo na kukanyaga nje. Nashukuru kwamba kumbe kivuli pia kuna kushtirika!
Tumaini na yaya wake sijui wako wapi! Kama hawajui nilipo hayo pia ni uwezekano, kivuli kingine. Mara ngapi nilipo hayo pia ni uwezekano, kivuli kingine. Mara ngapi watu wamehamishwa huku na kule katika jela zetu? Siwalaumu. Ni hali ya kusinya hata hivyo mama.
Sijui napelekwa lini kortini na sijui nashtakiwa kwa kosa gani. Nipo tu, ndio maana nimekuandikia hivi; maana mimi nawe tumo gizani, kivuli kimetukinga kwa yaendeleayo. Tumaini ni kuwa, jua litapokataa kutumiwa na kivuli kujipendekezapendekeza, vilivyofunikwa vitatokeza.
Bintiyo akupendaye sana,
Kijasiri.
Alimwamini askari kuipeleka posta. Hakuwa na shaka sana maana magereza siku hizi yamekuwa mahali bora sana. Watu wana utu. Tena wafungwa wanasoma na pia wanaweza kutembelewa.
Kijasiri alikumbuka hadithi nyingi ambazo alikuwa amezisikia kuhusu magereza na jela kwa ujumla. Alishukuru kuwa mkuu fulani alikuwa amefanya mabadiliko kemkem. Ingawa alikuwa ndani, aliishukuru. Alishangaa kuona kwamba watu waliruhusiwa kusoma hata elimu ya vifaameme kama tarakilishi. Walitazama runinga na kushiriki maonyesho ya urembo. Bila shaka, wendawazimu walianza kupungua katika jela na Kijasiri alishukuru pia kwa hilo. Jela ilimnyima mtu uhuru na kumfanya ajirekebishe.
Alipowaza juu ya uhuru, Kijasiri angelia kama sio kwamba aliyopitia yalimfanya awaze kwa akili razmi na wala sio hisia. Hisia huathirir mantiki naye hakutaka hivyo. Kama jela ni mbaya, basi aliona viumbe wakifungua jela kila siku kwa wenzao kufungiwa humo.
Mbona mwajiri amkalie mwajiriwa mguu wa kausha? Mbona bwna amkalie mke au kinyume chake? Mbona wazazi walie kwa sababu ya mtoto au mtoto kwa kuwa wazazi wali aliwaza.
Huenda ni neno mtoto lililomzindua akagutuka. Mamake anamwita mtoto na yeye anamwita Tumaini mtoto. Kijasiri aligundua falsafa mpya alipofikiria hivyo. Kutegemeana. Watu wakitegemeana na waongozwe na mapenzi ya dhati, jinsi mama na mtoto walivyo, kumbe jamii inaweza kuwa murua? Kijasiri alicheka. Labda kushangilia uvumbizi wa fikra zake zilizozurura bila kuongozwa naye. Alikiri kuwa maisha ni mwalimu mkubwa.
Aliazimia kutouweka ugomvi wa jana yake moyoni. Waama muungwana hanunu usoni, hununa moyoni. Hata vuo isingeweza kumpa nafuu au tamani, ingawa wasemao husema, gangaganga ya mganga humwacha gonjwa na matumaini. Haidhuru kama alikuwa nayo. Je, angenusurika kama kesi yake ingepelekwa kortini?
Alianza kutia na kutoa, baada ya muda aliona kaanza safari ya vunjanga, maana kwake maisha yalikuwa yama vunju ingawa vinju huwa majini. Sijui kupandwa na vura gani. Vipi angevurujua mtego uliomnasa? Maisha kitendawili, yana kuwili na humkata mtu ulimi na kiwiliwili na kumwacha na karaha badala ya raha. Hili ni hakika kama mauti.
Bure tu. Haidhuru. Likupitalo patana nalo. Je, ataelewa? Atajua kwamba ninauia wema na sio ubaya anaouazia? Alijiuliza.
Kijasiri alikuwa amepata chanamoto kochokocho lakini hili lilimpa kizungumkuti. Hakutaka kufanya uamuzi kama wa Sifichi. Lakini mbona atiwe ndani? Shirika lilikuwa na kasoro gani? Alitaka ampigie simu Asisi amwambie lakini simu yake nayo ilifunguiwa. Hakujua Alua na shemejiye, walikuwa wapi nyakati hizo. Wazo juu ya mwanawe Tumaini lilimwuguza maini na kumwuguza moyo.
Alijiegemeza ukutani. Aliiachia nafsi yake kuzuru ilikitaka kwenda. Nafsi badala yake ilianza mjadala naye. Alitoa furasa ya kwanza kwa nafsi.
Umewahi kupata majaribu? Nafsi akamuuliza.
Bado, hapana; ndio, akajibu.
Kama bado ngoja. Mambo kangaja huenda yakaja. Maishani kuna mawimbi. Hukupiga. Yataka nguvu kusimama. Mengine hayaaminiki, ilikimya.
Kijasiri alikiri kuwa hiyo ilikuwa sauti ya marehemu muume wake. Alishawishika kuwa ndiye. Kisha aliona ni kivuli cha baba yake na ndiye aliyekuwa akizungumza naye. Mtu wa huruma. Mtu mvumilivu. Mkarimu na mwenye kukinai. Akipata asante. Akikosa asante. Kijasiri aliporingwa na Halili, hata kabla ya kujulikana iwapo wataoana naye au la, alimwambia asijilazimishe kuolewa naye kama hakuwa na hakika alimpenda.
Kosa ni kosa mama, kosa moja halimwachishi mke. Awali nilikuwa na hasira, lakini sasa nimepoa moyo. Awali nilikuwa na hasira, lakini sasa nimepoa moyo. Alikumbuka babake akimwambia. Alitamani kumpiga baba yake pambaja.
Kama mzazi, nina haki ya kukasirika mama. Lakini siwezi kukutupa. Ukitupwa nitakuokaota mwenyewe. Kijasiri alianza kulia hiyo siku. Anakumbuka babake akimkumbatia na kumpangusa machozi.
lazima usimame kidete. Hakuna hururma kwa wanaojihurumia duniani. Pigana kama askari. Shujaa hafi kwa dhoruba moja. Majaribu ni mawimbi tu.
Kijasirir alizinduka. Aliwaza kuhusu yeye mwenyewe na upendo wa wazazi wake. Aliona kivuli cheusi kikija kufunika maisha yake. Jivuli lilikuja na giza totoro. Alijiona akiita asaidiwe lakini mwangwi tu ndio ulirudi. Aliamua akimye ajiskize. Naam, aliipata sauti yake. Akajijua, akajitambua, akajifahamu. Alipiga kelele uliowaleta askari mbiombio. Walimkuta mahabusu wao mtulivu tuli.
Liwazo na mkewe, pamoja na Kipokeo walikuja kumzuru Kijasiri. Walimletea mavazi mapya. Walienda pembeni na Kipokeo ili avae. Kipokeo na Kijasiri walikuwa wakurugenzi wa mtoto nyumbani. Kijasiri alipendeza katika mavazi yake mapya. Kijasiri hakuonyesha kufadhaika. Mchangamfu , afya nzuri na mwenye tumaini kuu. Liwazo aliomba Mungu aepushe mbali maginjwa ya Mayowe. Yeye nditye alitegemewa kutoa ukweli.
Sasa Mhariri, nisije nikawafungia hapa. Kazi yako ni nyingi. Mwenzangu ameniarifu kuhusu shirika letu. Nimefurahi sana. Wakati mwingine nikipata habari za kule nje, huona kwa nini watu wengine huona ndani huku afadhali. Kijasirir alisema na hisi nyingi sana.
Usiseme hivyo Kijasiri. Utatoka hivi karibuni. Wakili anashughulika. Alua na Anao wanatafuta njia zaidi, Liwazo alimwambia.
Sipendi lugha ya namna hiyo. Fikiria yule mgonjwa asiye na uwezo! Fikiria yule mama asiye na chakula kwa jamaa yake! Fikiria yule baba asiye na ajira, hawezi kulipa kodi ya nyumba sembuse karo! Fikiria yule asiye na makao! Fikiria yule skwota amabaye anajua kesho atahamishwa. Wanapitia yapi kisaikolojia! Nadhani wao wanstahili kufunguliwa sio mimi! Mimi nina fikra zangu huru, alicheka. Sasa unaelewa mwito wa Asisi? Aliuliza Kijasiri.
Wazo alipata changamoto nyingine. Baadaye alimwambia mkewe kwamba hakumwelewa Kijasiri. Walimuaga wakaondoka. Liwazo alienda na tumaini jipya.
Kumbe nguvu za mtu ni nafsi yake, sio pesa wala ulivyonavyo. Mtu akijihimiza anaweza kubadilisha hatima yake. Haukuguswa naye? alimuuliza Kipokeo.
Amenipa ari ya kuendeleza mapambano. Kuishi na lengo, kupigania malengo. Kutimiza malengo. Nimepata mwito mpya. Naona nimejazwa nguvu mpya. Nimejifunza, alisema. Naomba Mungu aepushie mbali roho mchafu aliyemwingia Kifuja.
Kilichompeleka Kijasiri ndani kilikuwa wazi kama mchana wa Mungu. Malengo ya chama chao na shirika la Mtoto Nyumbani. Awali zilikuwa tetesi tu. Kifuja na Mayowe walimiliki bohari katika baraste kuu ya Mabonde. Huku walihifadhi vitabu vikuukuu badala ya matibaa yao iliyokuwa katika barabara ya kumi na moja huko viwandani.
Waliposhindwa kuliuza shirika lao la uchapishaji licha ya kulinadi na wanunuzi kadhaa kujitokeza ilisemekana ushindani ulitokea walipomkataza mnunuzi kuzuru bohari hadi wamelifagia. Walipotiliwa shaka, waliweka tangazo la haraka, tena bila kutoa sababu, wakasema hawauzi shirika. Kijana mmoja ambaye alikuwa ametimuliwa kutoka kazini katika bohari hilo, ndiye alimpa Kijasiri uvumi huo. Kijasiri naye alimwambia Asisi achunguze zaidi taarifa hiyo.
Nakudokolea kidogo tu dada. Sio rahisi kushinda vita dhidi yao, kijana alimwambia Kijasiri.
Wewe unajuaje? Kijasiri alimuuliza.
Mbele ya papa na nyangumi? Ama niseme chewa, kijana alisema huku ameshangaa.
Kijasiri hakuonyesha mshangao. Alimuagizia chapati na kuku. Kijana alikula kwa hamu na pupa ya mtu mwenye njaa. Baada ya kupiga mafundi mawili ya soda aina ya Krest, alitazama upande wa Kijasiri na kumnongonezea.
Mayowe ndiye meneja wa usambazaji. Yale magari hayabebi vitabu, alisema.
Vitabu navyo? Kijasiri aliuliza ili apate ufafanuzi zaidi.
vitabu gani? Plae hapachapishwi vitabu wala hapawekwi vitabu. Ni kifuma macho, alisema.
Upelelezi wa Kijasiri ulionyesha kuwa kumbe hata vitabu vichache walivyodai kuchapisha Maba vilitengenezewa hapo. Kabisuswa kwa msaada wa vijana waliokodiwa. Maba walivitia chapa tu. Khan alikataa ununuzi huo alipodokezwa kuhusu biashara ya wawili hao. Alisingizia kufunga biashara yake kwa sababu ya kuharibika kwa mitambo yake. Kosa ni kuwa, Khan hakufahamisha utawala. Alikimya kama maiti na kaburi.
Ukimwambia wanakusema kwa watu wenyewe. Nani anataka kuhatarisha maisha yake? kijana aliuliza. 
Uliwahi kutumia wewe? Kijasiri alimuuliza kijana.
Kuonjaonja tu, alijibu. Mwenzangu zilimruka na sasa ni wazimu. Mimi nilisingizia ugonjwa na ndipo nimefutwa. Nimekimbilia huku mimi kunguru kuponya ubawa wangu. Mimi nyumba ya nyasi sihimili vishindo, kijana ambaye sasa alikuwa katulia alianza kujieleza kifasaha.
Ambacho hakuwa na hakika nacho Kijasiri ni , nani huyo aliyemsaliti kwa Kifuja? Mkutano wao na kijana Kioshi ulikuwa wa faragha mno. Ni kidudu mtu gani aliweza kuwavizia na kumwaga mtama penye kuku wengi?
Mayowe alifukuzwa Mlaleo Academy kwa sbabu moja kuu ambayo hata ukurugenzi wa shule haukutaka ijulikane. Kijasiri aliipata habari hiyo aliposikia watu wakizungumzia katika mkahawa mmoja. Mayowe alikuwa akiwatumia wanafunzi kuuza dawa za kulevya. Ilikuwa rahisi yeye kuwapa wazibebe. Shuleni, ilikuwa rahisi kuwapa wamwekee ndani ya begi zao au sare zao.
Hivyo ndivyo alianza urafiki na wanafunzi wa shule. Aliwatumia mwanzomwanzo wavulana. Baadhi yao walipozitumia, hawakusita kumwambia mwalimu wao kuwa walikuwa na marafiki wasichana humo shuleni. Aliwaachia asilimia fulani ya mauzo. Watoto walioishi karibu na mabanda ndio haswa waliolengwa.
Kijasiri alipoanza kuingia mabandani baada ya kuunda lile shirika la kibinadamu, hakujua angepata upinzani kutoka kwa Mayowe na Kifuja. Alifahamu baadaye kwa nini Kifuja akichukia mabanda. Kumbe hakuchukia yote, alichukia hili moja. Mmoja kati ya wazazi ambao mtoto wake alitimuliwa kutoka Mlaleo Academy aliishi humo na alikuwa anawapangisha watu nyumba. Huyo mzazi alikuwa ametishia kumshtaki Mayowe kwa kumharibia mtoto wake lakini kwa ushawishi wa shule na Kifuja, alikubali fidia akaacha mambo mengi. Kumbe Kifuja alikuwa pamoja na Mayowe! Kijasiri alishangaa sana. Mzazi huyo alimpeleka mwanawe mashambani akae na bibi yake.
Siku hiyo ya kukamatwa, Kijasiri alikuwa amefika nyumbani baada ya kumchukua Tumaini kutoka nyumbani baada ya kumchukia Tumaini kutoka shuleni aliposimamishwa na watu waliokuwa wamevalia nadhifu. Mmoja wao alisema walikuwa maafisa wa upelelezi. Walimsihi aingie kwenye gari lililokuwa linangoja pale. Lilikuwa limeegeshwa kando ya barabara; lisingeweza kuonekana vizuri ukitazama kutoka alikotokea Kijasiri na mwanawe.
Mbona? Kijasiri aliuliza.
Utatuambia. Haya, panda! Mtu alisema.
Mwanangu? Kijasiri akauliza tena.
Mwanao? Sasa unaona sisi ni walezi? Mtu wa pili akamjibu. Wenzake walicheka. Kisha yule wa kwanza akaongezea, Wanawake ukiwaona unadhani watu nadhifu hivi hawawezi kuuza dawa za kulevya
Alikuwa hajamaliza mwenzake alipomkata jauli, Hawa ndio wenyewe. Unadhani wanangara hivi kivipi?
Kijasiri damu ilisimama, moyo uliacha kupiga. Kidari chake kiliinuka na kushuka kama aliyekuwa akipumua za mwisho. Alizirai. Kifuja na Mayowe walipopata habari za kukamatwa kwa Kijasiri, waliwapongeza waliowezesha hilo kufanyika na baada ya kuwapa lawalawa yao, waligeukia upande wa kuwapata mashahidi. Kifuja na Mayowe waliondoka haraka na kumtafuta yule mzazi. Walimwandikia cheki alivyomwagiza na kutaka azungumze na mwanaye ili akubali kutoa ushahidi dhidi ya Kijasiri.
Asisi na Kijasiri na wenzao walikuwa pia wamebughudhiwa na hali ya vijana waliopelekwa nchi za nje kutafuta ajira. Walipelekwa kwa ahadi ya kupata ajira mbalimbali lakini wakaishia kurudi na majeraha na ngano zilizotisha. Tena kwa nauli ya kuchangiwa ilikoanzia safari yao walipokuwa wanaomba kazi. Kifuja na Mayowe walimiliki moja kati ya kampuni zilizotangaza kazi hizo kwenye magazeti ya Mabonde kila siku. Walitangaza kila aina ya kazi ijapo nyingi zilikuwa za udereva, upishi na kwa kina dada, kazi za nyumbani. Zote zilitoa kwa kiasi fulani cha njenje. Kila aliyefika kwa mahojiano aliambiwa alitozwa pesa kwa malengo muhimu na wala sio kwa kuwabughudhi.
Kwa ajili ya kufanukisha mawasiliano na matangazo. Sisi hatupati kitu hapa! Tunawahudumia wazalendo wenzetu tu. Mungu atatulipa Inshallah, meneja wao alisema kila mara alipowapokea wateja wapya.
Kwa kuhofia kuachwa nje, baadhi ya wati waliuza vikata vyao na wengine kuwaweka jamaa zao kwenye madeni; baadhi waliomba loni za benki ili wapendwa wao wasafiri kupitia kwenye bahari kuu kwenda nchi ya maziwa na asali! Haya yote yalisukums kina Kijasiri kuanzisha shirika hilo lao ambalo sasa lilikuwa limemfungisha. Lengo moja la kikundi lilikuwa kupinga ajira za watoto, hasa kama watumishi wa nyumbani. Aliwatembelea watoto walioathirika kwa kupigwa au kuchomwa kwa moto na waajiri wao. Hakuelewa kwa nini kina mama  walifanya hiyo. Hawakujali kuwa waliowadhuru walikuwa watoto kama vile wale wao. Vingi vya visa vilivyoletea watoto maafa vilihusu uvumi, shaka au tuhuma. Mambo ya kukisia tu. Ingawa elimu ilikuwa ya bure, bado kulikuwa na watoto ambao walifungiwa majumbani, hasa wahasiriwa wa upungufu wa viungo mwilini, ubongo na mayatima ambao wazazi wao ama mmoja wao alifariki ama wote kutokana na vita, ajali au maradhi yaliyohusiana na pombe na sigara.
Kijasiri alipinga bili ambayo ilikuwa ikiandaliwa na viongozi wao na kudhaminiwa na akina Kifuja, iliyohusu mfumo wa jamii. Ilitaka changu doa kupewa leseni ili biashara yao ihalalishwe. Ilitaka madanguro yahalalishwe na zaidi, ilitaka uavyaji mimba uruhusiwe. Kijasiri alikataa kushawishika kwamba kuna wasichana na kina mama ambao waliavya kila uchao, wengi wakipoteza maisha yao. Kinga yashinda tiba. Kinga yake ilikuwa kuwepo jamii yenye uadilifu na heshima ya mtu binafsi. Wanaume wangapi watalala madanguroni wasifike nyumbani? Wasichana wangapi amabao badala ya sheria kuwalinda itawapa sababu ya kwenda kufanya biashara haramu? Wake wangapi watawahadaa waume zao?
Siku ya kina mama duniani, Kijasiri alipata fursa ya kuwazungumzia kina mama na wakilishi wao na makundi mbalimbali kutoka Ulaya. Aliwakumbusha kwamba familia na jamii za ngambo zilitofautiania na zao. Kuavya mimba ni kuua. Alipomfikiria Tumaini, hakujuta kuwa naye. Daima kumpata mtoto nje ya ndoa kulifanya kovu ndani ya moyo wa mama yake, kivuli ambacho hata kupotea kwa jua kusingeondoa. La! Asingeruhusu. Kuunda kikundi hicho chao cha kufundisha jamii aliona kama hatua ya mwisho ambayo ingempa sauti ya kuimarisha msingi wa jamii bora.
Shirika lilikuwa na wakilishi kutoka maeneno yote, hasa sehemu za mabanda. Alikuwa na sababu za kwa nini alitaka wakilishi. Kutoka sehemu za mabandani kama Changu Kidogo, Kabisuswa na mengine.
Mabandani ndimo waganga huenda kufanyia ulaghai wao wa kuwahadaa watu na uchawi, kuwaletea bahati, kuwalinda na watu wa macho maaya na zaidi mapenzi. Isistoshe, majambazi hupenda mabanda maana ni nadra polisi kuingia huko. Walificha huko walivyoiba. Aliuambia mkutano.
Natumai siku moja watoto wa huko wataona maji ya mabomba. Natumai wataona kwa kutumia taa za umeme, watumie vyoo vya kurashia maji na wale kama watoto wenzao. Aliendelea.
Kifuja aliunda lake. liliitwaMji Bila Mabanda (M.B.M.). lilipendekeza mabanda kubomolewa na uchuuzi kupigwa marufuku.
Ni hatari kwa usalama, ndivyo alivyosema. Aliongoza kikundi chake kwenda kutafuta kuungwa mkono kutoka kwa watu mashuhuri mjini na viungani mwake.
kijasiri alizaliwa humo mabandani, ndio maana anapinga kikundi chetu. Lazima tuanze kampeni ya kimngoa, alimwambia Mayowe walipokuwa wakizindua kampeni zao.
Kijasirir alivuta tafakuri yake nyuma na kutafuta ni wapi mvua ya mawe iitwayo Kifuja-Mayowe ilipoanza kumpiga. Naam! Pesa walizotaka kwa njia ya ulaghai! Fikra zake zikaruka kwa furaa kama mtoto wa shule ambaye ndio mwanzo kufumbua kitendawili ccha mwalimu wake au kufumbua fumbo la chemshabongo.
Lakini hilo tu? Kijasiri aliendelea kuwaza.
Hapana! Fikra zilimjibu.
Basi nini? Kijasiri aliuliza.
Mbona unakitia kitumbua cha mwenyewe mchanga? Fikra zlimwambia.
Cha nani? Lini? Wapi? Kijasiri aliuliza huku kashangaa ghaya ya kushangaa.
Soko la watu, mbona wewe unalibomoa? Msasi ametega mtego wake na umenasa. Sasa wewe unanasua windo la msasi; unatarajia nini hapo? Fikra zilimwambia.
Ala! Kijasiri alimaka.
Fikra zilicheka na kuondoka. Kijasiri alimwangalia askari aliyekuwa akiandika pale kwenye buku na kuzungumza bila kuwatazama watu waliofika pale na waliohitaji msaada wake. Alitia masikio nta hadi alipomaliza alichokuwa akifanya ndiposa akawatazama.
Kifuja na Mayowe hawakuwa na wajibu muhimu na hilo shirika lao. Mara waliandaa mashindano ya kila aina ati kutafuta talanta. Kabla yamalizike walizuka na mengine. Walikuwa na mawakala waliotafiti wakichokitaka kufanya kina Kijasiri nao wakakifanya haraka au kinyume chake. Ilivyokuwa, matamanio hayauzuii mto kuteremka. Kijasiri walifaulu.
Kijasiri hakuwazia aidha mkutano wa kutafuta njia za kuwasaidia wahasiriwa wa majanga mbalimbali waliouandaa na uliomhusisha Profesa Amazulu. Kifuja na Mayowe walikereka Kijasiri alipodhinishwa kuunda badala ya wao. Kifuja alisikika wazi akisema vinyangarika walikuwa wakishindana na ndovu kunya.
Wanatafuta umaarufu lakini katu baiskeli haiwi gari. Kifuja alisema.
Amazulu alikuwa msimamizi wa Gwiji alipokuwa anasomea shahada ya uzamili. Amazulu hakuwa mhadhiri tu, alikuwa pia mwanamazingira mtajika. Alikuwa mwanaharakati wa masuala ya kijamii aliyeandika vitabu vyake, alieleza kuwa hapana ustawi wa namna yoyote bila jamii kuwastawisha wanajamii.
Kulingana naye, kilele cha ukomavu kisiasa au kiuchumi ni jamii iliyoshiba, iliyoshinda magonjwa, inayolea watoto wake na kuwapa maadili ya kitaifa na kuangamiza chembechembe zote za kikabila, dini au rangi. Ingawa Gwiji alikuwa mwanafasihi, alibobea katika nadharia na falsafa ya mwalimu wake si haba. Haikuwa basi ajabu Gwiji alipofanya utafiti kama wa mwalimu wake katika shahada yake ya uzamifu. Maji hufuata mkondo. Mwana wa nyoka ni nyoka huenda usingekuwa msemo faridi sana kueleza mshabaha huo. Walilindana shilingi kwa ya upili.
Gwiji alisomea shahada yake ya uzamifu Afrika Kusini. Yeye na profesa Amazulu walikuwa wanashirikiana kuchangisha pesa za kusaidia wahasiriwa wa ukame katika Mabonde. Profesa Amazulu alikuwa ameguswa sana na janga hilo kiasi cha kukubali kuja kuwaruzuku watu hao kwa msaada wa wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Robben Island. Wanafunzi walimtuma na vyakula na dawa, bidhaa zenye takriban shilingi milioni sita.
Gwiji alitoa pesa zote za mrabaa kutokana na mauzo ya diwani yake ya mashairi, Sauti ya Nyika ambacho kilikuwa kimeuza vizuri sana. Wakuu wa Msalaba Mwekundu walikuwpo, tayari kusafirisha vyakula na kila namna ya msaada kuhakikisha vinawafikia wahasiriwa. Wito wake ulikuwa na maudhui kabambe. Alisema Waafrika lazima wajithamini na kuthamini wenzao iwapo watafaidi umoja wa jamii zao.
Kijasiri aliwaza juu ya hotuba ya Amazulu kana kwamba ilikuwa wakati huo hapo gerezani. Shabash! Mwangwi wa sauti ya profesa ulimpalilia fika kila sekunde iliyopita. Alikubaliana na profesa kuwa bila elimu toshelevu ustawi ni ndoto isiyomithilika wala kufikika. Elimu huathiri mtazamo,maoni na maono ya mtu na ina nguvu kuu katika kuelekeza na kuongoza malengo ya jamii.
Kijasiri hakuwa mpenzi na mfuasi wa elimu ya kiakademia ambayo haikujumuisha nguzo kuu za jamii. Aliona elimu bora kuwa ili inayotathmini haja ya jamii, kuratibu malengo na kuweka sera na mikakati ya kuyafikia kwa njia ya mitaala na silabasi murua. Alipinga kuwasukumizia watoto na wasomi masomo yasiyolenga chcochote, lolote. Ni sawa na mlenga gizani hajui afumacho.
Neno sera lilimshtua. Ingawa alilisikia mara thani na thani, lilibaki kuwa nadharia tu. Kulingana na Kijasiri, watoto walihitaji ujasiri na ari ya kutafiti, kujenga upeo wa uwazaji pamoja na kuthamini elimu katika upana wake. Elimu ni bahari. Je, kipeo chake kinakadirirka? Aliingia kimawazo katika hotuba ambayo profesa Amazulu alitoa siku moja.
Tatizo kubwa kwa sasa na changamoto kielimu ni elimu haba na duni. Elimu ya kutosha humweka mtu huru, kumfungua macho ya ndani na ya nje na kumjengea mtu msingi na kuiweka jamii na kile kinachoisimamia kwanza. Kwa nini? Maana humo ndimo anamopata malighafi kwa uwazaji wake. Elimu ndogo huzaa kiburi mahali pa tamaa ya kujifunza. Kiburi cha aina hiyo sharti tukitupilie mbali. Mahali pake tuweke kivuli cha jamii kukaa na kutafakari maendeleo na ustawi wake, Profesa Amazulu alisema katika hotuba iliyopeperushwa na runinga kwa taifa.
Gwiji alivipongeza vyombo vya habari kwa kuchangia kutangaza ziara ya Profesa nchini mwao.
Aliwapa changamoto kutangaza kila uovu wa kijamii lakini zaidi, uvumbizi wa kisayansi na makala yaliohusu jamii katika sekta mbalimbali.
Majuma mawili baadaye, Kifuja alikuwa kwenye magazeti, kurasa za ndani. Sio kwa kuhudhuria mchango wa waliohasiriwa la! Kushtumu vyuo vikuu kwa kukiuka malengo yake ya kiusomi. Alisema badala yake yalikuwa uwanja wa siasa wa kuwapiga vita viongozi ambao hawakuwa wasomi.
                                        ***
Tumaini alikuwa akihudhuria shule karibu na Christ the King. Alikuwa amewapata rafiki zake wawili tayari, Noor Abdi na Singh. Walisindikizwa shuleni na msaidizi wao. Jepkoskei wakati Noor alisindikizwa na Linah Mbala, msichana kutoka Magharibi ya Kenya.
Tumaini aliletwa na mama yake ambaye alipitia hapo kila subuhi akienda chuoni. Alilipiwa na Alua na Liwazo. Kijasiri alitaka yaliyopita yawe mapisi. Yapotee jinsi Kivuli hupotea jua lilipokuchwa. Alipokuwa akingoja kuanza kwa mhadhara, aliwaza kwa mara ya awali juu ya neno kivuli. Alifanya tathmini ifuatayo.
Kwanza, ni giza linalofanywa kwa kitu kuwa mbele ya mwanga. Pili kinahau ni kumfanyia mtu mambo ya kumdhuru au kumwendea kinyume kwa kujifanya mwema. Alijiuliza mara ngapi watu wamewala wenzao kivuli? Mara ngapi watu wamewaendea wenzao kinyume huku wakionekana wema wao? Wangapi wengi wana vivuli mbele yao? Yeye mwenyewe alikuwa amesimamiwa na kivuli mbele yake.
Kivuli cha mumewe na kivuli cha mwanaye aliyemzaa na baadaye mumewe akafa. Kivuli cha maisha ya baadaye ya huyo mtoto. Je, hakiondoki? Hakutaka tena nahau na methali, wala kivuli kilichoenda na nahau iliyosema, kukaa chini ya kivuli cha mumewe.
Hiki cha nahau kiliatua moyo ambao ulikuwa mtulivu. Mona mke akae chini ya kivuli cha mumewe? Wanaume hukaa chini ya kivuli cha wake zao nao? Alitaka awalaumu wale walioitwa wahenga. Kwa nini walitilia maanani wanaume na sio wanawake? Aliziona methali kama mke ni mgomba upalilie au mke ni nguo kama udhaifu na dhuluma dhidi ya jinsia ya kike. Kupalilia gani? Nguo ipi? Angesema.
Ilimfafanukia kwamba kuishi kwa kushikilia juu ya jamii ya jana hata ingawa wakati umekataa ndicho chanzo cha migogoro isiyokwisha ya kijamii. Hata kama ni ukwli lakini unakinzana na mahitaji ya sasa, kwa misingi hiyo basi haufai.
Kijasiri alikasirika kutokana na namna baadhi ya jamii zilivyomchukulia hasa mwanamke. Kisa cha kumpiga mwenzio ata kumtia adabu! Kijasiri hakutaka kukumbuka yaliyompata Sifichi, rafiki yake.
Sifichi alikuwa ameolewa na Mayowe na kisa chake kilimkera Kijasiri. Siku moja, Mayowe alirudi kutoka alikoenda kusoma gazeti. Alilitupa mezani. Alimsalimu mkewe bila kumwangalia kisha akajibweteka juu ya kiti. Sifichi kuona mwenake hana hamu ya kuzungumza, alimpa ripoti amabyo alipata mapema siku hiyo.
Binti yako Linda amekuwa hapa, wamefiwa na wanakutaka haraka, Sifichi alimwambia. Mayowe hakujibu kitu. Aliamka na kwenda zake. Akurudi siku hiyo hadi siku iliyofuata wakati Sifichi alikuwa anajitayarisha kwenda kazini. Hakumwamkua wala kumjulia hali. Alivua koti na kulitupa kwenye sofa. Baadaye Sifichi alimsikia akiwa mahamuni anaoga. Alipokuwa analichukua koti ili alipeleke ndani, daftari dogo lilichomoka na kuanguka. Maskini! Juu kulikuwa kumeandikwa jina la baba ya mtoto; Mayowe!
Baba? Mayowe Sokwe. Mama? Sikujua Sokwe. Ebo! Nusura Sifichi roho imponyokee mdomoni. Mayowe  alipotoka bafuni na kuona Sifichi amekishika kidaftari hicho, aligeuka mnyama. Alichukua mshipi na kuanza kumcharaza mke wake. Alimpiga bila mwisho. Hakujua kuwa Sifichi alianguka chini na kuzirai.
Kifuja ambaye alikuwa amekuja kumpa pole rafiki yake ndiye aliyegundua kwamba Sifichi alikuwa hapumui. Walimmwagia maji kumwasha. Sifichi aliwekwa kitandani alikokaa na kugaragara kwa maumivu yake usiku kucha.
Sifichi alisikitika kuwa mke wa Mayowe. Mara nyingi alisema waziwazi alipokuwa na rafiki zake. Alikuwa na kitoto kimoja cha kiume ambacho alikipa jina la Kivuli. Sijui kwa nini alichagua jina hilo ingawa Mayowe alikuwa akipinga. Sifichi alikuwa akitembelea shule mbalimbali na sehemu za mabanda kuwashauri na kuwanasihi wasichana wenzake dhidi ya tamaa ili kuwaepusha na yaliyompata yeye mwenyewe.
Akiwa katika kidato cha pili, aliwapata masahibu watatu waliotoka mjini. Walikuwa watoto wa watu na njenje kwao zilikuwa sio tatizo. Walimpenda Sifichi ingawa alikuwa hana chochote haina lololte. Yeye alibeba unga uliokanda na kisha kukaangwa, maarufu pande hizo kama mkaango, akiuchanganya na uji asubuhi na saa kumi ili kupigana na njaa. Wanafunzi wengine wengi walifanya hivyo.
Mbwa haoni ufuko akafa maji. Wenzake walimtumia kupata alama nzuri katika somo la Kiswahili na lile la hesabu ambapo Sifichi alikuwa bingwa. Hakushindwa na yeyote tangu alipokuwa katika darasa la tatu na hata wakati alipojiunga na shule ya upili. Rafiki zake wangeangalia kazi yake na kukopi ili kuepuka adhabu ya walimu ambao hawakutaka mchezo. Shule yao ama ilikuwa ya pili au tatu katika wilaya yao kila mara wakati wa matokeo ya kitaifa yalipotangazwa.
Sio mara moja wakuu wa wilaya na hata wakuu wa elimu walifika kuwaongoza viongozi wa eneo hilo kuja kuwatuza washindi. Ni katika mojawapo wa hafla hizo ambapo Mayowe alikuwa amejitolea kama mfadhili kudhamini sherehe hizo miongoni mwa wadhamini wengine siku ya zawadi. Alisema mengi kuhusu somo la Kiswahili mbali na uandishi bila kujua alipanda mbegu ya uandishi ndani ya Sifichi. Sifichi aliona Mterehemezi akimfungulia ukurasa mpya katika maisha yake ya baadaye. Alimshukuru Mola kwa kumleta mgeni wa namna ile.
Akiwa katika kidato cha tatu tu, walimu wake wangejigamba kwamba angeupita mtihani wa Kiswahili na kupata gredi ya A hata bila kupitia kidato cha nne. Mayowe naye aliendelea kumletea vitabu vya Kiswahili mbalimbali na kamusi. Hata aliendakatika nhi jirani na kumletea jarida moja maarufu lililoitwa Mulika nambari 16, jarida muhimu sana. Bandubandu humaliza gogo. Sifichi alianza kukubali kununuliwa zawadi nyingine na mandishi huyu. Wenzake nao walimtia moyo. Aghalabu Sifichi alikuwa mcha Mungu na mwimbaji wa kanisa ambako wazazi wake waliheshimika mno.
Njoro, tarehe saba mwezi wa nane, mwaka wa elfu mbili, Sifichi hatasahau. Kila apitapo Sukari Hotel na baadaye mahali alipolala, Karata Lodge, moyo wake huuma. Kwa nini alikubali? Kwa nini Mayowe akawa na nguvu nyingi juu yake baada ya miaka miwili ya la? Kwa nini hakujua kwamba huenda mtu huyu alikuwa hata mgonjwa?
Alikataa kuwalaumu Chota na Lete hata hivyo. Alikubali kuubeba msalaba wake. Muungwana hanuni usoni hununa moyoni. Ili kuwaepushia mbali aibu wazazi wake, alikataa wazo la Mayowe la kuavya mimba. Alipeleleza na alipojua nyumba yake, alikuja na kukatalia huko. Alitisha kuandika kitabu cha aibu ndani ya maisha yake Mayowe kama angefanya kitu chochote kisicho cha busara. Mayowe alikubali kukaa naye huku akidhani siku moja ingefika nje ya nyumba.
Wacha ajifungue kwanza. Unaweza kuhama sasa na ukamwacha hapo amezubaa, Kifuja alimpa mawaidha.
Majirani watamsaidia aende mahakamani, nitasemaje huko? Mayowe aliuliza.
Bahasa. Nani hajui alikutaka kwa sababu wewe ni mtu maarufu? Pesa unazo bwana. Mweke mfukoni yeyote atakayekuwa na kesi! Kifuja alizidi kutoa wasia. 
Sikiza, yeye hana cha kupoteza. Mimi nina jina bwana, Mayowe alisema.
Jina gani? Kifuja alicheka.
Sifichi aliposikia maongezi hayo, alikerwa sana. Jina gani? Kam mna majina, kwa nini msiyalinde? Mnayakinda baada ya kujifanya bata kuogelea ndani ya tope kisha baadaye mngoje mvua mpatepate ndani muoge? Ni kuoga kule? Uliyemchafua naye, umejua ana jina la kulinda? Kipindi kama hicho humfanya aaibike awakumbukapo wazazi wake. Walimpa kila mtu kwa umaskini wao. Mamaye alikuwa akija siku za wazazi na buyu la maziwa kumletea binti yake badala ya asali, siagi, biskuti na Weetabix. Mara nyingine  aliletewa viazi vitamu au ndumaa. Watu walicheka lakini alikula na darasani akawa wa kwanza.
Siku nyingine alimkabili mumewe na huyo rafiki yake vibaya sana.
Kama una akili na jina unavyosema, huyu mtu asingekuwa anakutafutia hao watoto wa watu wachanga mnaozurura nao vilabuni usiku. Mimi sina haja ya pesa zako. Rafiki zangu wangapi wamekufa kwa kutafuta pesa zako. Rafiki zangu wangapi wamekufa kwa kutafuta pesa, mavazi ghali, mapambo au kuishi katika mitaa ya wakwasi? Usingeniharibia maisha yangu, ningekuwa mwandishi au mwalimu wa chuo kikuu, alifoka Sifichi.
Mayowe na Kifuja walikonyezana na kucheka lakini Sifichi alikataa kufinyiliwa chini.
Nyinyi mnadhani mwanamke hana uwezo. Poleni. Kama unadhani kinywa hiki hakitadai kuheshimiwa, kupendwa, kustawishwa na kufanya uamuzi, unajidanganya. Sio kila mtu yuko tayari kuwekwa mfukoni! Bado kuna polisi waadilifu. Bado tuna watu wema wapenda kweli, wapenda haki. Wapo Sifichi alikariri. Yaliyotokea baadaye ni mengi.
Kivuli alikuwa anakua haraka sana. Katika utoto, usingejua mawazo yake. Kitoto kinyamavu lakini chenye akili. Miaka mitano na kilikuwa kinajua kuasha televisheni, kupokea simu ya rununu na hata kuchora gari vizuri au ndege, hasa heroe waliokuwa wengi. Kivuli alimwogopa nanaye. Siku moja alipigwa kofi ambalo karibu limpeleke jongomeo alipojaribu kumuuliza baba yake kwa nini alimgombeza mamaye. Vizuri tu.
Baba mtu hakungoja swali lizame ndani ya akili zake. Umefunzwa na mamako? Mwanaharamu! Umekuwa kama kivuli, niendako nakuona! Kisha alivuta mkono na pa! kilizabwa. Sifichi aliona joto. Angepigana na mumewe lakini urazini ulimwambia la.
Alinyanyuka polepole akamchukua mwanawe, akatoka naye. Alienda dukani akanunua rob, akamsugua, akambembeleza, akaja naye akaingia katika chumba chake akafunga mlango akaanza kulia kutoa joto. Hizo ni siku nyingi zilizopita.
                                    ***
Sifichi alijunga na shirika la Kijasiri. Sifichi ni urembo uliopotea. Sifichi alikuwa na macho malegevu, pua llilokaa barabar mahala pake  na midomo iliyofumba vyema. Hakuwa mnene, hakuwa mwembamba, hakuwa mrefu, hakuwa mfupi. Ingawa sasa ametoka kwa Mayowe, Sifichi hana majuto. Kabla watengane na Mayowe, Sifichi alimlisha kaka yake na mke mwenzake na kumvisha. Alikimu hata aila ya huyo shemejiye. Dadaye Mayowe alikuwa Sangaalo Technical Institute na wengine walikuwa katika shule ya upili. Babaye Mayowe alihitaji dawa za kisukari kila mwezi. Sifichi hakuchoka. Sio kwa ajili ya tenda mema uende zako, la! Ukarimu ni mojawapo wa sifa zake Sifichi. Hakufanya chochote wala lolote siri. Alifanya mchana wa jua la Mungu. Aidha, Mayowe aliwadharau jamaa zake kwa kuwa hawakuwa na mali.
Kilichomtoa Sifichi kwake sio cha kusameheka. Alikuwa amelisahay hilo la Mayowe kuwa na mke mwingine wa kando. Kilichomtoa kilikuwa kisa cha pili. Watoto wao walihitaji karo ya shule. Alfa alikuwa Chewoyet hali Nana alikuwa kidato cha kwanza, Machakos Girls. Mtu hujikuna ajipatapo. Sifichi alinunua mashini ya kushona fulana na vitambaa vya mapambo, vingi akiuza katika nchi jirani. Aliondoka Jumatano usiku na kurudi Ijumaa asubuhi. Nyumba yao haikukosa chochote kwa viwango vya mtu wa pato la kadiri, Nairobi. Jokofu, runinga, D.V.D., kabati kubwa, zulia, mapazia na almradi jiko la umeme na mengi mengineo. Sio kwa shilingi ya mumewe, lakini zake.
Mayowe alipata fursa ya kuwajua wapendwao siku kama hizo. Hali ilizidi sanan alipompata mmoja na akamweka kimada. Alizaa naye watoto watatu. Yule mkubwa alikuwa miaka kumi na moja. Sifichi alikumbuka siku hiyo mkasa uliokuwa kwake na huo ukawa mwanzo wa kumaliza ndoa yake. Siku moja Kijasiri alikuwa amekuja mapema ili wajadiliane shughuli za shirika lao la kibinadamu. Lo! Siku unayokwenda uchi ndio siku unakutana na mkweo. Kilikuja kitoto kikabisha mlango. Kijasiri alikipisha ndani. Kiliangalia kwa muda kisha kikapasua mbarika.
Namtaka baba. Mama amenituma, kikasema.
Baba? Babako anaishi hapa? Sifichi akauliza.
Ndio, kikajibu.
Anaitwa nani? Umewahi kuja hapa? Sifichi akauliza.
Sifichi alienda akasimama mlangoni. Alisindika na kipete kikalia ta! Alikaribia kitoto tena. Kijasiri alikuwa kimya. Sijui alitafakari nini.
Sisi huja kulala huku Jumatano wakati mama wa hapa hayuko. Tunaona video! Kilishangilia. Kilienda hata kikachukua mwanasesere kutoka juu ya kabati kwa kupanda kiti, karibu na alipokalia Kijasiri. Walikonyezana macho wakatabasamu.
Haya niambie toto, babako anaitwa nani? Akauliza.
Mayowe, kikajibu.
Mama amekutuma nini? Sifichi akauliza.
Mtoto wetu amekufa usiku. Tunataka baba alete pesa. Kikajibu.
Hiyo ndiyo siku Sifichi alipigwa haswa. Ni kana kwamba Mayowe alikuwa anangoja Kijasiri aondoke tu! Alipigwa, akapigwa na akapigwa. Mayowe alikuwa yumo kufadhaika kuwa kaua Kifuja alipowasili.
Mbona? Mayowe aliuliza kana kwamba naye alikuwa mgeni.
Alienda ndani akaleta karai la maji baridi. Walisaidiana kumwagia Sifichi.
Fahamu iliporudi, waliondoka na kwenda zao,wakamwacha pale. Sifichi naye hakungoja. Alienda kwa Kijasiri mara moja. Kijasiri alimsindikiza hospitalini ambako alipata huduma ya kwanza. Waliwaficha madaktari. Hawakutaka mambo ya P3 na kesi. Kesi ni mbaya palipo na uhalifu.
Sifichi alipogundua anajichana kukimu familia na kupe wanyinyaji, alilalia kila shilingi aliyoipata. Haya pia yalimpa vipigo ambavyo vilikuwa vinakuja kila juma au mapema. Vyombo vya nyumba navyo vilianza kupotea. Alipouliza, ilikuwa sawa na kusema nipige. Mwenye kupiga naye hakuchelewa. Yaliyokuja baadaye ndiyo yaliyomfanya Sifichi atoboe yote na baada ya ndugu zake kujua, walimsihi aondoke. Ilikuwa hivi; Mayowe alitaka kuchangia mtaji katika shirika lao ambalo yeye na Kifuja walikuwa wameanzisha kwa sababu bohari lao na shirika lilikuwa chini ya ulinzimkali wa nchi na hawakuruhusiwa kisheria kutumia mali iliyopatikana hapo.
Alimwambia Sifichi amchukulie elfu hamsini katika shirika lao na kuahidi kwamba angempa baada ya juma moja. Sifichi alikubali. Alipozipata makeke yake yalianza tena. Kumbe alizitaka kwa ajili ya mke wake aliyekuwa anataka kuzuru kwao Uganda. Ilibidi Sifichi azitafute na kuzilipa.










SURA YA KUMI

Kifuja alikutana na Chebaskwony jioni hiyo katika makao yake. Ajenda haijulikani. Kulikuwa na tetesi kuwa yote yalitokana na Asisi kujitosa katika maisha ya wanakijiji. Hawakuruhusu mtu mwingine ajiingize wala kuhudhuria mazungumzo yao licha ya wake zao.
Chebaskwony ndiye alikuwa chifu wa Mabonde awali ile. Yeye na Kifuja walikuwa wapinzani kwa miaka kumi hasa baada ya Kifuja kujiuzulu kutoka kwenye nyadhifa kubwa kubwa alizokuwa amepewa na Chebaskwony baada ya ukoo wake kumshinikiza kufanya hivyo. Hata hivyo baadae iligunduliwa kwamba Kifuja alijiuzulu kufuatia vitisho kutoka kwa rafiki zake waliotaka kumtumia kumngoa Chebaskwony kutoka kwenye uchifu.
Naam, Chebaskwony aliitafakari siku hiyo mdogo wake alipogura. Yeye ambaye alikuwa amemhakikishia kuwa akili, roho na damu yake ilitii na kuimba sifa za mkuu wake. Je, alizugwa na pepo? Daima akili na moyo wa Chebaskwony ulifanya juhudi kali za kugubika fikra hizo za kale maana zilimchoma na kuugusa moyo wake. Aligutushwa na Kifuja ambaye naye dukuduku la moyo lilimpa kiwewe si haba.
Nipo motoni kama ulivyo motoni. Lazima tufaane, Kifuja alianza.
Ndio, Chebaskwony aliitikia ingawa mawazo yake yalikuwa mbali bado. 
Nilikuwa nafikiri ni Asisi tu. Sasa naskia sauti za kina Kipokeo na kuna bibi mwingine. Janajike bure sana, Kifuja aliendelea.
Bwana Kifuja, huwezi kutumia mbinu nilizotumia mimi. Sasa hivi kuna uhuru mwingi na watu wanajua mengi. Nilipokwambia usihame wakati huo usingejua yangefika haya. Chebaskwony akasema.
Ya kale hayanuki bwana. Tuache ubishi. Je, njia hazipo za kuwadhibiti? Kifuja akauliza.
Zipotena nyingi, Chebaskwony akamjibu.
Waliingia na kuzama kwenye mawazo tena. Kifuja aliwalaumu rafiki zake. Alianza kuongea nao. Naam, mawazo yake yaliwaita akaanza kuongea nao.
Mlinidanganya, alisema.
Ulijidanganya, Fikra zilimwambia.
Waongo! Wadanganyifu! alizijibu.
Pupa yako. Tamaa yako. Choyo yako mbovu. Huyu unayesema naye, si ulipigana naye? Sauti ikamuuliza.
Ushauri wenu! Kifuja akajibu.
Mlitaka kunitumia. Sasa angalia, mbona upinzani ni dhidi yangu tu? Kifuja akasisitiza.
Shauri zako, sauti ikajibu.
Hapo ndipo maudhi ya saa yanayofanywa na Asisi na vijana wenzake yalikoanzia. Katika umri wake wa miaka sabini, hakuwa amepata mtu wa kutathmini vitendo vyake. Alikata miti akachoma makaa na kupasua mbao alivyotaka. Alijikatia ekari za shamba akalima alivyotaka. Aliwaachilia mifugo wake kula mahali popote. Hotuba ya Asisi kwa wanakijiji ilikuwa msumari moto kwenye kidonda kiichi. Aliisikiliza aliihisi. Alionja na ikaonja shubiri juu ya ulimi wake.
Hasira, chuki na tamaa ya kumnyamazisha ilizidi kila uchao. Kifuja alitengana na Chebaskwony alipoambiwa na rafiki zake aliosoma nao katika shule ya msingi ya Niangue, kujiunga nao dhidi ya Chebaskwony ambaye walimlaumu kwa kuwaharibia maisha. Walilalamika kukosa biashara, ajira, shule nzuri na nafasi katika vyuo vikuu hata baada ya kufuzu mitihani yao. Alipodinda, walimwambia ateue kitu kimoja; aungane nao au wafichue siri ya mkutano wao hadharani. Alijiunga nao. Ingawa alitazamiwa kuwa mpinzani rasmi wa Chebaskwony, hakuonyesha makali yoyote. Walikula pamoja. Ndio. Meno ya mbwa hayaumani. Na leo? Ndiye huyu Kifuja, kaja kwa mganga wa mbinu za kuzidhibiti sauti za mageuzi; nafsi zinazodai kwa huru na kubadilisha historia ya Mabonde!
Fikra zilimpeleka kutafuta sababu zaidi ya pale upinzani ulipoanzia. Amwana! aliwaza. Amwana ndiye chanzo cha mzozo huo wa mazuzu.
Amwana alipiga picha. Mbali na kwazindua wenzake, wengi ambao walihudhuria ibada alikohudumu kama mchungaji, aliwatumia wenzake huko ngambo. Amwana mara alipata ajali pale gari lake lilipogongwa kwa lori la migogo akafa.
Mzuka wa yule nduli unanizuga kila uchao. Nadhani ndiye anayeniletea kisirani, Kifuja alimwambia Chebaskwony.
Basi uzinue, Chebaskwony alisema.
Vipi bwana! Vipi bila watu kujua? Kifuja aliuliza. Walijadiliana juu ya miviga, miko na mbinu kenyekenye muda uliosalia. Kule nje, mawingu yalijikusanya na kufanya wingu kuwa jeusi tititi. Mara ndege walirejea viotani na nchi kunyamaza ji. Hali ilikuwa kama iliyoonekana siku aliyoondoka Amwana duniani. Ubaridi ulianza kujipenyeza ndani ya sebule ya Chebaskwony aliwaza juu ya wake zake saba na himaya zake mbalimbali.














SURA YA KUMI NA MOJA

Alua, Asisi, mjane wa Gwiji, Kipokeo na Emali, mamake Asisi walikuwa miongoni mwa waliofika katika kumbukumbu ya Gwiji; mhariri mahiri. Profesa Amazulu ndiye aliyekuwa amealikwa kuhutubia. Kila aliyesimama kuzungumza alielemewa na hisia nzito na kutiririkwa na machozi. Wote walimtaja Gwiji kama shujaa na mtu aliyejitolea mhanga kuweka kurunzi katika jamii yake. Amazulu alinena kwa uchache mno.
Elimu ni ari iliyokusudiwa kama kipengee faridi cha kuizindua jamii. Aliyesoma hujitwika mzigo wa kuitafutia jamii yake suluhu kwa vikwazo anuai. Elimu ni wajibu mkubwa sana. Elimu ni tofauti na kufundisha, na wengi wanaweza kufundisha lakini wachache  wanaweza kuelimisha. Gwiji alifundisha, Gwiji alielimisha zaidi ya kufundisha, alisita kidogo.
Baada ya kitambo cha kuangusha machozi. Profesa alitazama ndani ya hadhira ndogo iliyokuwa imekongamana na hatimaye akaendelea na hotuba yake.
Ndugu zangu, mwaka wa 1947 ndugu yetu aliyeibwa na kupelekwa ughaibuni na kuwa mtumwa baada ya kujipata alisema haya; Elimu humwezesha kiumbe kuwa thabiti, kufaulu katika maleno ya maisha na kumpa uwezo wa kuchuja mambo na kufanya uteuzi mwafaka wa masuala. Elimu humwezesha kiume kutathmini hali, kutamani ukweli na uhalisia, na kujtenga na uongo na uove. Dhima ya elimu basi ni kumfunza kiumbe kuwaza kwa kina na kumpa uzoefu wa kuhakiki mambo kabla ya kuyatenda. Sote wakati mmoja au mwingine, tutakuja kuulizwa kuwajibika matendo yetu.
Jamii itakapoelimika na kiza cha ujuhali kutoweka. Nyonyo zenye kutu zitajipiga msasa na mawazo yaliyopinda yatanyooka na kutafuta malengo ya uwepo wao, uwepo wa jamii yao. Elimu ni uhuru, alimaliza. 
Sifichi alipiga nduru. Alua alimzuia. Liwazo na mkewe walipotoka hapo walienda zao. Sifichi alimwita Alua ili amsindikize hospitalini kwenda kumwona aliyekuwa mumewe; Mayowe. Miaka mingi ilikuwa imepita kati ao. Kijasiri alikuwa bado angali ndani ya jela akitumikia kifungo. Baadae walielekea Nakuru walikoishi. Mayowe alikuwa anasaidiwa na mitambo kupumua. Figo zake zilikuwa zimekwama ingawa madaktari walikuwa wakifanya kila juhudi kumwepusha na mabaya. Kifuja alikuwa majifichoni kufuatia ripoti ya Caro iliyotoa uvumbuzi kemkem; uvumbuzi ambao ungemtoa Kijasiri ndani.
Daktari alimwambia Kifuja kwamba kabla Mayowe kupoteza fahamu, alikuwa akitaja majina na mambo ambayo yalimwia vigumu yeye daktari kuyafahamu. Kuyatafsiri na kutafakari yalimpa kizungumkuti.
Mara Kifuja na dawa bangi sijui, daktari alisema.
Alikuwa akisema mambo kama, kivuli, kitabu mhariri na mengine. Je, unafahamu moja kati ya haya? Daktari alimuuliza Kifuja.
Kifuja alidinda kwa yote. Katakata. Alisema Mayowe alimfahamu kidoo tu. Mambo ndakindaki yake hakuyajua. Huo ndio wakati aliamua aende mafichoni hadi Mayowe awe amekata kamba au amepata shufaa na kurejea kwake. Hakujali kama mojawapo wa hayo moja lingefanyika.
Kabla ya ujio wa haya, Mayowe alikuwa amewazuru watu wengi ili kuwajuza hali yake. Kumbe kifo hakijui pesa wala cheo! Mambo kangaja huenda yakaja. Mayowe akifika jioni moja katika shirika la akina Liwazo kumwona meneja amaye alikuwa rafiki yake sana. Alipita ukumbi wa wasaidizi kama kwamba hawakuwepo. Alipata afisi ya meneja. Aliingia moja kwa moja kwa meneja. Meneja alishangaa.
Kumejiri nini? Alijiuliza. Alimwangalia vizuri. Mayowe alikuwa anapepesuka tu, ata upepo ungeweza kumbeba.
Kapagawa au kaugua? Alizidi kujihoji asteaste.
Alimpa kiti naye akaketia chake.
Karibu! Meneja alimwambia.
Asante. Aliitikia.
Kulikuwa kimya kwa muda mrefu lakini meneja aliona ukichukua siku hata juma. Alimkaribisha tena. Karibu.
Kichwa kainamisha, Mayowe alizungumza kwa sauti ndogo kama ya mtoto mkembe.
Ndugu meneja, mimi naenda. Buriani. Hii dunia sasa naipiga teke tena sina wasaa nanyi tena. Tutaonana kwa Mtetezi Inshallah.
Lo! Meneja alimaka, Kulikoni? Nafsi yake ilimwambia ni utani. Kwa kuwa Mayowe hakusema zaidi bali ilikaa kimya tu, alisadiki. Butwaa,ilimpiga meneja.
Ugonjwa gani? aliuliza bila jawabu japo la kubainisha kuja akilini.
Alimjua mkewe na Sifichi ni mwanamke aliyeheshimiwa sana na watu wengi. Meneja alijua Mayowe alimbughudhi mkewe bila kisa na sababu bali asingefikiri juu ya kupata ugonjwa mbaya.
Ni wa kuambukizana? Alimwambukiza nani? Mkewe anaju? Meneja alijiuliza.
Mawazo yalimzidi hata yakamlemea. Alimsindikiza kwenye teksi. Liwazo alikuwa akilegesha gari lake alipomwona. Waliangaliana. Mayowe aliangusha macho kisha akaweka mikono kwenye usukani na kutazama mbele kama ambaye gari lilikuwa linaenda tayari na ndiye aliyekuwa dereva.
Hivi naenda nikiwaaga marafiki zangu. Wengine nawapigia simu. Wajua wewe ni rafiki yangu wa dhati, alimwambia Meneja.
Ninaumwa bwana! 
Usijali utapona tu, Meneja alimliwaza.
Wacha utani. Huu ugonjwa ni mbaya. Umekataa dawa zote! Unataka kunila nyama na mfupa. Tazama, sina damu. Mimi sina muda mrefu sana wa kuishi.Mayowe alisisitiza.
Alizungumza kwa majonzi sana hadi wasaidizi ambao walikuwa wananena na kusikiliza mazungumzo yale, wakaweka vidole vinywani mwao.
Hakuna haja ya kuringa maishani. Maisha kumbe umande? Jua likija unatoweka? Mwanzia alishangaa.
Kwa nini? Shuku aliuliza.
Humkumbuki huyu mtu akimtetesha mhariri wa Kiswahili, Bwana Liwazo? Mwanzia akamuuliza mwenzake.
Nilikuwa sijaja, Shuku akajibu.
Usicheze. Ukicheza na dunia utasinywa na mengi yafanyikayo kinyume na matarajio yako, Mwanzia akamwambia Shuku.
Asisi alipata habari za kuugua kwa Mayowe na kupotea kwa Kifuja kwa shauku kubwa. Hadithi aliyoambiwa na kina Alua, Kijasiri na Sifichi sasa ilianza kumtanzukia. Naam, kama macheo yanakuja na machweo yanayokimbia yasipatwe na mchana. Alikumbuka alivyoambiwa alichokifanya Kifuja.
Kuonyesha umangumangu, Kifuja alikataa kusadiki kwamba waandishi wa humu nchini walikuwa wakiandika vitabu vilivyopea mno.
Aliendelea kueleza jinsi ambavyo huyo mwandishi badala ya kuandika juu ya maneno na maana, alizungumzia umaskini, ukimwi, ufisadi na ukame ambao uliua watu sehemu nyingi nchi. Sasa anawaambia watu juu ya ukimwi, nani asiyejua upo? Nani hajui kuna ukame? Badala ya kuzungumzia uskwota na mafuriko, ongea juu ya msamiati! alisema.
Mayowe alimuunga mkono. Hakuna masika yasiyokuwa na mbu. Mayowe alipiga simu wakati kipindi cha ligha kilipokuwa kikiendelea na kutoa maoni ya ajabu siku moja. Ilikuwa baada ya Kifuja kupiga simu na kuwakashifu waemaji waliokuwa kwenye jopo lililokuwa kwenye kituo cha redio.
Mtu asishindane na ndovu kunya. Hakuna haja ya kushindana na msitu iwapo mitit haiwezi, Mayowe alisema kwenye simu.
Miezi mitatu baadae, Kifuja alikuwa ametunga tamthilia: Nikiwa Raisi anwani ya kweli! Mle alikuwa amechora wanafunzi waliovuta bangi na vijana wakijiuza katika barabara za mjini. Alimchora Mayowe akiwa waziri mkuu tajiri sana huku wakulima wakija kukopa kwake pesa za mbolea, mbegu na za dawa ya kuua kwekwe.
Mwenyewe alikuwa akipeleka mabilioni kwenye benki za ngambo. Baadae, alijichora mchezoni akiwasihi wahisani walete pesa ili wasaidie kupambana na njaa iliyokuwa ikitwaa nyoyo za wananchi wake. Hakuonyesha kujali.
Mchezo unamalizika Liwazo na Gwiji wakiwa wamejificha ndani ya lori la makaa wakitafuta kutoroshwa waingie katika nchi jirani kujisalimisa. Kijasiri naye, ameshikwa na kupelekwa katika shimo la maji pilipili. Jambo moja lilikuwa dhahiri mambo haya yalipoanza kufichuka. Asisi alijua kwa nini kifo cha profesa kilifanana na kile cha mhadhiri mwenzake; Gwiji.
Mkewe Gwiji aliwahimiza waliohudhuria mazishi yake kutohinikiza uchungu wasije wakafanya kisasi. Kijasiri na Asisi walikuwa na wito uo huo; kuzika yaliyopita na kuganga yajayo. Bila shaka mambo ya umoja yaliwaninginia mawazoni. Aliyeumwa na nyoka akiona ungongo huruka. Kijasiri aliyapitia kufuatia kifo cha Halili mumewe.katika hotuba yao waliyoiandaa kwa niaba ya shirika lao, walisema kwa kifupi, Tunaelewa kuwa Kifuja, Mayowe na wengine huenda si wakamilifu kama mnavyowaona ndugu zetu. Sote hufanya makosa. Yaliyopita si ndwele, tugange yajayo, Asisi alikumbuka kusema.
Hata hivyo hatuna budi wala shaka katika nyoyo zetu kwamba hata yeye marehemu Gwiji alichangia ustawi na Mabonde. Basi, ili kuheshimu mchango wake huo, tunastahili kujenga jamii mpya. Ni kwa ajili hii ndugu zetu ndipo tunawasihi kaeni, ishini na changamaneni kama  Wanamabonde.
Asisi alieleza namna alifungwa kwa tuhuma ya kumuua mhadhiri wa chuo chake.
Naam, shujaa hafi, hulala. Mawazo na ndoto zake huishi daima. Shujaa basi hatoi chozi, hulia moyoni. Ijapo mwili huwa dhaifu, nafsi humhimiza kupigana hadi amehitimisha vita vyake. Wanafunzi wa Gwiji ni kama miche inayochipuka kila uchao.
Mapisi hutokana na matendo. Hayo ndiyo husisimua na kuzindua hisia za waja wanapoyakumbuka au haya kuzuzua nyoyo zao.