Mtihani wa kwanza wa mokasa

1 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
1. Lazima  
Wewe kama katibu wa chama cha wanahabari chipukizi shuleni mwako umepata nafasi  ya kumhoji Katibu katika Wizara ya Habari na Mawasiliano nchini kuhusu athari ya  mitandao na utandawazi kwa jamii. Andika mahojiano hayo.  
2. Maovu ya kijamii yamekithiri sana miongoni mwa vijana. Eleza chanzo na upendekeze  hatua zinazofaa kuchukuliwa ili kusitisha maovu haya. 
3. Tunga kisa kinachodhihirisha maana ya methali ifuatayo: 
Mchuma janga hula na wa kwao 
4. Andika insha itakayomalizika kwa maneno yafuatayo: 
Tulijifunga kibwebwe kuwaopoa wahasiriwa waliokuwa wamefunikwa na vifusi vya  maporomoko ya jengo lakini juhudi zetu ziliambulia patupu. 
            
 1. UFAHAMU (Alama 15) Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu maswali 
    Wanawake ndio wanaonyanyasika zaidi katika vyombo vya usafiri hasa kwenye mabasi  na matatu. Kwa kiasi fulani, kunyanyasika huku hutokana na maumbile, mavazi, watoto na  mizigo mbalimbali wanayoibeba. Kwa upande mwingine utakuta kwamba, wafanyakazi karibu  wote katika matatu na mabasi ni wanaume na shughuli zao wanaziendesha kama wanaume na sio  vinginevyo. Wanaume hawa huendesha mambo zaidi kwa kumjali na kumtetemekea mwanamme  na sio mwanamke. Mwanamke anashughulikiwa tofauti iwapo tu yeye mwenyewe ndiye  mwenye mali hiyo, ni ya jamaa yake au mpenzi wa wafanyakazi katika matatu hizo. Hali ya  vyombo vya usafiri inavyoonekana pia ni kuwa vimeandaliwa zaidi katika kumjali mwanamme  na siyo mwanamke au watu wenye tofauti au upungufu fulani mwilini. 
    Iwe ni tabia ya utingo au ya madereva au ni hali halisi ya vyombo vilivyoundwa, yote  haya ni mambo yanayoweza kubadilishwa endapo tu wanawake watakuwa na sauti moja na  kusimama kidete katika kupigania na kutetea kile wanachostahili kukipata katika huduma za  usafiri na uchukuzi mijini na nchi nzima kwa ujumla. 
    Kama ilivyotajwa hapo juu, kuna tofauti za kimsingi kati ya wanaume na wanawake.  Katika jamii inayomjali kila mtu, ni muhimu kwa tofauti hizo kuzingatiwa ili kuhakikisha kuwa  kila mwanajamii anapata huduma anayohitaji kwa amani na usalama na bila usumbufu kwake au  kwa wale wanaomtegemea. Pamoja na matatizo yote wanayopata wanawake, hakuna chombo  kilichojizatiti kutoa sauti ya umoja na kusema kwamba hili au hiki kinachofanyika siyo sawa au  siyo haki kwa mwanamke. 
Wakati umefika sasa kwa wanawake wenyewe kujiunga pamoja, kuelimishana na kuanza  kupigania haki zao ili wasiendelee kunyanyasika katika vyombo vya usafiri. Ninatoa mifano  michache. Wale wanaokwenda safari ndefu wanajua fika adha wanayopata wanawake wakati 
4 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
basi limesimama peupe watu wanatakiwa wakachimbe dawa. Kwa mwanamme si kazi. Lakini  kwa mwanamke kuna shida, tena siyo kidogo. Je, kwa nini wanawake waendelee kuvumilia  haya? Kuna ugumu gani kwa kila basi ya safari ndefu kuwa na choo ndani? Wenye dini  zinazodai tohara nao wanasemaje? 
    Shida nyingine ni katika kupanda magari haya. Kwenye matatu, ni rahisi (ingawa hatari)  kwa mwanamme kupanda gari huku likiwa kwenye mwendo, lakini je, dereva wa matatu  anastahili kufanya hivyo kwa mwanamke? Upande wa mizigo hasa kwa wafanyabiashara ni adha  tupu kwa wote. Je, nini kifanyike ili kila mtu aweze kufanya biashara yake kwa ustaarabu zaidi?  Ni kama kwamba wanawake wamekubali kunyanyaswa kwao ni sehemu ya maisha. Hivi sivyo  inavyostahili kuwa. Sote tuna haki sawa kwenye kila aina ya chombo cha usafiri. Tatizo ni pale  tunapokubali kugeuzwa mizigo na kubebwa jinsi mbebaji anavyotaka kutubeba. Kama  wanawake wana sauti ya pamoja kuhusu maswala haya, nina hakika kuwa tutaanza kuona  mabadiliko katika mabasi na matatu zetu. 
    Muda wa wanawake kuonekana kuwa ni washamba na watu wanaoweza kudanganywa  kuwa gari lina viti vya kulala nalo kumbe limejaa tele na bado mtu akapanda umekwisha pita.  Huduma yoyote lazima iwe na hadhi ya namna fulani. Na wanaoamua ni hadhi gani huduma  hiyo iwe sio wenye basi au matatu bali abiria, maana nauli anayolipa ni kura inayotakiwa  kumwezesha kuchagua kilicho bora na sio kilicho duni. 
Ni vyema kuelewa kuwa ni wanawake na sio wanaume waliochangia zaidi kumaliza  ubaguzi wa rangi huko Marekani na Afrika Kusini. Wanawake kwa sababu wanafikiriwa  kimakosa kuwa legelege ilidhaniwa wasingekubali kususia mabasi na kutembea kwa miguu  kama mbinu ya kugomea mfumo uliokuwepo nyakati hizo huko Atlanta na Johannesburg. Hata  hivyo, wanawake hao waliyagomea mabasi hayo kwa roho moja na kutembea, wakati mwingine  hata masafa ya kilomita ishirini kwa miguu kila siku. Wenye mabasi na serikali wakaonja makali  ya mgomo huu na huo ukawa mwanzo wa mabadiliko yaliyosababisha kuzuka kwa siasa  zisizovumilia ubaguzi wa rangi katika usafiri na hatimaye katika mustakabali mzima kitaifa. 
5 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
    Wanawake wa nchi yetu nao wakitaka wanaweza pia kuanzisha vuguvugu litakalosaidia  usafiri na uchukuzi nchini kuwa wa heshima, kistaarabu na unaowajali wanawake, wazee na  watoto. 
Maswali 
(a) Kwa kurejelea kifungu, fafanua namna tatu mwanamke anavyodhalilishwa. (alama 3)    ..  
(b) Kuna nyakati mwanamke anajipata katika hali nafuu kidogo katika usafiri. Eleza. (alama 1)  .... 
(c) Ili kujikomboa na madhila anayokumbana nayo, mwanamke anastahili afanye nini? (alama 4)     .. 
(d) Eleza juhudi zilizofanywa na mwanamke kwingine kupambana na dhuluma katika jamii  yake. (alama 1)   
(e) Mwandishi wa kifungu hiki anapendekeza nini kuhusu namna huduma kwa umma zinafaa  kutekelezwa. (alama 4)    
6 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
    (f) Eleza maana ya mafungu yafuatayo kama yalivyotumiwa katika kifungu hiki. (alama 2)  (i) katika mustakabali mzima wa taifa 
   (ii) wanatakiwa wakachimbe dawa 
 . 
2. UFUPISHO (ALAMA 15) Soma makala yafuatayo kisha ujibu maswali 
    Kwa hali nyingine, tunaweza kusema kuwa uchafuzi wa mazingira ni uharibifu wa vile vitu vinavyowazunguka binadamu na wanyama maishani mwao. Kuna uchafuzi wa aina  mbalimbali na kila uchafuzi humhusu binadamu kwa njia fulani. 
    Maendeleo ya viwanda duniani ni sababu mojawapo ya uchafuzi wa hewa. Mitambo  katika karakana huwa inatoa moshi mwingi wakati bidhaa zinapotengenezwa. Moshi husambaa  eneo kubwa na kuchanganyika na hewa inayovutwa na binadamu. Uchafu hutupwa ovyo ovyo na  kuwa hatari kwa afya ya binadamu. Maji machafu huweza kutiririkia mtoni, maziwani na hata  baharini. Yale yanayotiririka mitoni na maziwani huchafua maji ambayo hutumiwa na watu wa  eneo hilo kwa kunywa, kupika na kunywesha mifugo wao. Yale yanayotiririka baharini huwa ni  hatari kwa samaki wanaotegemewa na binadamu kuwa kitoweo muruwa. 
    Ongezeko la watu pia ni hali nyingine ya uchafuzi wa mazingira. Halaiki ya watu  hufanya uharibifu wa misitu ya asili. Hii ni kwa sababu ya kutaka kuongeza ekari za mashamba.  Hili husababisha mmomonyoko wa udongo; hivyo basi kuiacha ardhi bila rutuba yoyote. Katika  hali hii, kilimo ambacho ni uti wa mgongo wa nchi nyingi duniani huzoroteshwa. Maisha ya  binadamu hutegemea kilimo kwa kila hali kwa hivyo kilimo kinapozoroteka hata uchumi nao  huathirika. Kila uchao tunasikia kwamba nchi fulani imekabiliwa na njaa. 
    Ufugaji wa wanyama wengi bila mpango maalum pia huharibu mazingira ya asili kama  nyasi na vichaka. Watu wengi hufuga ngombe, mbuzi na kondoo. Kwa kuwa hawana mahali  maalum pa kuwalisha, huzunguka nao huku na huko kutafuta nyasi na majani ya kuwalisha. 
7 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
Wanyama wanaotangishwatangishwa namna hiyo humaliza majani na nyasi zote na kuacha ardhi  tupu ambayo hatimaye huyabisika kwa jua. Ardhi ya namna hii haishiki maji mvua inyeshapo.  Nchi iliyoneemeka huweza kuwa jangwa lililo na chungu ya mchanga. 
    Watu wanapoongezeka huko mashambani huwabidi wakate misitu ili waanzishe maskani  mapya pamoja na mashamba yao. Miti hukatwa bila hadhari na mabiwi ya matawi pamoja na  majani huchomwa moto. Jambo la kusikitisha ni kwamba miti hiyo inapokatwa hakuna mingine  inayopandwa kuchukua mahali pake. 
    Mahitaji ya binadamu ya kuendeleza njia za mawasiliano pia huzusha balaa nyingine.  Barabara zinazidi kuongezeka na pia watu wanaozidi kuongezeka pamoja na mazao yao.  Kwanza, barabara zinapotengenezwa misitu hukatwa mahali zinapopitia. Pili, wingi wa magari  huzidi na baadhi ya hayo magari hutoa moshi unaoharibu hewa.  
    Njia kadha wa kadha za kuzuia uharibifu wa mazingira zimependekezwa. Ingawa  suluhisho timamu halijafikiwa, serikali nyingi duniani zimo katika harakati za kutafuta suluhisho  la uchafuzi huo. 
    Njia mojawapo ni kukomesha ujenzi wa viwanda katika miji mikuu na mahali palipo na  watu wengi. Wenye viwanda pia wanahimizwa kufikiria jinsi ya kutupa takataka na maji  machafu bila kudhuru afya ya binadamu. 
    Watu wakizingatia suala la upangaji wa uzazi na kuwa na familia ndogo ndogo, idadi ya  watu haitaongezeka kwa kasi kwa hivyo itakuwa hakuna haja ya kuanzisha makao mapya mara  kwa mara. 
    Serikali nyingi zimechukua jukumu la kuwaelimisha raia juu ya madhara yanayotokana  na uharibifu wa mazingira. Raia wanahimizwa kupanda miti kwa wingi. Aidha, ni jukumu la  jamii katika eneo athirika kujenga matuta ya kuzuia mafuriko na kudhibiti mmomonyoko wa  udongo. 
    Jitihada zinazofanywa kuzuia uchafuzi wa mazingira hukumbana na matatizo. Tatizo  kubwa ni fedha za kuendeleza miradi inayopendekezwa. Shida nyingine ni kwamba juhudi  zingine huwa zinamwingilia binadamu na mali yake. 
8 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
Maswali 
 (a) Fupisha aya sita za kwanza za taarifa uliyosoma kwa maneno 60. (alama 7) Nakala chafu 
         
Nakala safi 
        
9 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
 (b) Fupisha aya za mwisho tano kwa maneno 50-55 (alama 6) Nakala chafu 
              
Nakala safi 
          
10 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
MATUMIZI YA LUGHA (ALAMA 40) (a) Andika tofauti moja kati ya sauti zifutazo. (alama 2) (i) /ny/ na /ng/ 
  (ii) /g/ na /gh/ 
  (iii) /s/ na /z/ 
  (iv) /ch/ na /j/ 
  . (b) Aindika kielezi chenye miundo ifuatayo. (alama 1) Kipasuo ghuna cha ufizi, irabu ya chini, kati, irabu ya mbele, juu, nazali ya midomo, irabu ya  kati chini na tandazwa. 
.. (c) (i) Silabi ni nini? (alama 1) .. (ii) Huku ukitoa mifano, eleza miundo miwili ya silabi za Kiswahili. (alama 2)   ..... (d) Eleza dhima ya tatu za viambishi tamati mbali na kauli ya kutenda/kiishio. (alama 3) 
  .
11 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
(e) Tunga sentensi mbili kuonyesha matumizi mawili ya kiambishi: I (alama 2)  . 
(f) Andika sentensi hii katika ukubwa. (alama 1) Kijumba chenyewe kilijengwa karibu na mto.  
   (g) Taja nomino mbili kutoka ngeli ya tofauti zinazowakilishwa na kiambishi ngeli  kilichopigiwa mstari. (alama 2) Itatumika katika sherehe yake. 
   .. (h) Badilisha sentensi katika kauli iliyomo kwenye mabano.  
(i) Marie alipewa zawadi yake. (tendeka) (alama 1)  (ii) Tunga sentensi ukitumia kitenzi kishirikishi kipungufu katika ngeli ya KI-VI. (alama 2)  
(i) Yakinisha sentensi ifuatayo katika nafsi ya pili umoja. (alama 1) Sitaenda nyumbani kesho. 
  .. (j) Tunga sentensi ukitumia nomino dhahania katika ngeli ya U-U kutokana na neno: (alama 2) Zusha  
 ..
12 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
(k) Eleza maana katika sentensi hii. (alama 2) Mama anatupa mtoto. 
   
(l) Tunga sentensi yenye muundo ufuatao. (alama 2) S  KN (N+S) + KT (Ts+T+E) 
   (m)Akifisha: (alama 4) Akionekana mwenye hasira mkurugenzi huyo alishangaa jameni kwa nini wakenya  wanaharibu mali hivi hii si siasa bali ni wendawazimu. 
  . 
(n) Tunga sentensi kudhihirisha masharti yasiyowezekana katika hali timilifu. (alama 2)  .. 
(o) Wanne walituzwa na mwalimu. (Tumia kivumishi cha kuorodhesha). (alama 2)  (p) Taja vitenzi vyovyote viwili vyenye asili ya kigeni katika kauli ya kutendea. (alama 2) .. .
13 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
(q) Ainisha vitenzi katika sentensi ifuatayo: (alama 3) Tutakuwa tukila tukisaza karamuni huku wengine wakiwa barazani.  
  .. 
(r) Unda nomino mbili katika hali ya wingi kutokana na kitenzi hiki. (alama 2) Sawidi 
.. (s) Biwi ni kwa taka ni kwa maji na kikuba ni kwa . (alama 1) 
3. ISIMU-JAMII (ALAMA 10) Leo hii utashi wetu wa kujitosheleza umetusukumiza ukingoni mwa maisha. Vyakula vyetu  
 sasa vina kemikali hatari kutokana na mizizi ya mimea kufyonza virutubisho vyenye naitrojeni.  Virutubisho hivi hustawisha mimea. Hata hivyo, mimea hii tunayoila ina kemikali hatari kwa  miili yetu. Kemikali hizi husababisha saratani na hili ndilo tatizo la kijiji hiki. 
(a) Bainisha sajili ya makala haya kwa kutoa mfano mmoja kutoka kwenye makala. (alama 2) 
 . (b) Fafanua sifa nyingine nane za sajili hii ambazo zingejitokeza katika makala haya. (alama 8) 
    ..
14 KWA MAJIBU PIGA SIMU KWA NAMBARI 0724351706 
MTIHANI WA PAMOJA WA MOKASA 
2021 
SEHEMU C : USHAIRI 
Jibu swali la 4 au la 5 
4. Soma shairi linalofuata kisha ujibu maswali: 
Nakumbuka kwa dhiki Mto Monyara 
Tuliochelea kukaribia kingo zake 
Tukatulia kwanza; ukakamavu kujihamia 
Kwa kunyenyekea wingi wa yake maji 
Yaliyojiendea utadhani yamesimama. 
Ni katika mto huu
Ambapo samaki wakubwa tulivua 
Maguo kuyatakasa japo kwa kuunyemelea Na walevi stadi wakachelea kuuvuka 
Ulipofura na kupita kwa kiburi 
Kwa kushiba maji yake 
Yaliyofanya mawimbi madogo. 
Ni hapa ambapo marehemu nyanya 
Mkono alinishika na njia kuniongoza 
Juu la ulalo wa miti 
Vikapu vyetu hewani vikielea; 
Mimi nikishika change kwa mkono mmoja Naye akikiachilia chake kujishikisha kichwani Masafa baina yetu na mtambo 
Uliokwenda kwa nguvu za maji 
Tuliyapunguza kwa kila hatua tulopiga. 
Ni katika mto huu ambapo 
 Samaki tuliowavua tuliwapasua na kuwasafisha Na hivyo kuuficha umaskini wetu 
Ulotuzuia kununua mnofu wa bucha 
Ni hapa ambapo wanawake walifika 
Mawe ya kusagia kupata 
Ni katika mtu huu ambapo 
Waumini walifika kutakaswa kwa ubatizo Baada ya ulevi, usinzi na kufuru nyinginezo. 
Ni hapa ambapo ilisimuliwa kuwa 
Hata wachawi walifika kufanya vitimbi vyao Baada ya utawala wa jua kumezwa na nguvu za giza Sasa Monyara niloijua haipo tena 
Zimebaki kingo zilizokaukiana 
Kama uso wa mrembo aliyekosa mafuta Siku ayami. 
Mti huu ambapo pembeni mwake 
Watoto walipashwa tohara 
Maji yake yakishangia, umekonda 
Na mbavu zake nje kutoa 
Na sasa vitoto vikembe vinazikanyaga 
Vikijiendea zao kusaga mahindi 
Juu mlimani 
Katika mtambo wa Kizungu 
Usioisha kulalamika 
Nao wanawake hawaji tena 
Kutafuta mawe ya kusagia wimbi
 
Imebaki njia ya walevi warejeao nyumbani 
Nayo miti iliyosimama wima ukingoni 
Iliisha kuanguka kwa kuleweshwa na pumzi za walevi 
Wasioisha kupita hapa. 
Maswali: 
 a. (i) Hili ni shairi la aina gani? (alama 1) (ii) Thibitisha jibu lako katika (i) (alama 2) b. Bainisha tamathali tatu za usemi zilizotumiwa katika shairi hili. (alama 3) c. Linganisha sifa za zamani na za sasa za Mto Monyara. (alama 3) d. Andika mifano miwili ya mistari mishata katika shairi hili. (alama  2) 
 e. Eleza muundo wa shairi hili. (alama 4) f. Huku ukitolea mifano, bainisha uhuru wa kishairi zilizotumiwa na mshairi. (alama 2) g. Bainisha nafsineni katika shairi hili. (alama 1) h. Fafanua toni ya shairi hili. (alama 2) 
5. Soma shairi lifuatalo kisha ujibu maswali 
Tusitake kusimama, bila kwanza kutambaa, 
Au dede kuwa hima, kabula hatujakaa, 
Tutakapo kuchutama, kuinama inafaa, 
Tujihimu kujinyima, makubwa kutoyavaa. 
Tusitake kuenenda, guu lisipokomaa, 
Tujizonge na mikanda, inapochagiza njaa, 
Na mazuri tukipenda, ni lazima kuyandaa, 
Tujiase kujipinda, kujepusha na balaa. 
Tusitake uvulana, au sifa kuzagaa, 
Tushikiye nyonga sana, tunuiyapo kupaa, 
Kama uwezo hapana, tutolee dagaa, 
Tujiase hicho kina, maji yanapojaa. 
Tusitake vya wenzetu, walochuma kwa hadaa, 
Wanaofyatua vitu, na kisha vikosambaa, 
Uwezo hatuna katu, umaskini fazaa, 
Tujihimu kula vyetu, siendekeze tamaa. 
Mtaka kuiga watu, hufata kubwa rubaa, 
Vyao vijaile kwetu, vifaa vingi vifaa, 
Tunamezwa na machatu, tusibakishe dhiraa, 
Tujihimu kilo chetu, hata kama twapagaa. 
 (Mohamed, S.A)
19
Maswali: 
a. Eleza ujumbe wa mshairi katika shairi hili. (alama 5) b. Ainisha shairi hili kwa kuzingatia vigezo vifuatavyo: (alama 4) (i) Idadi ya vipande katika kila mshororo 
(ii) Idadi ya mishororo katika kila ubeti 
(iii) Mpangilio wa maneno katika kila ubeti 
(iv) Mpangilio wa vina katika beti 
    c. Andika ubeti wa tano kwa lugha nathari. (alama 4) d. Andika aina mbili za urudiaji zilizotumiwa katika shairi hili. (alama 2) e. Bainisha aina tatu za uhuru wa kishairi zilizotumiwa katika shairi hili. (alama 4) f. Eleza maana ya maneno yafuatayo jinsi yalivyotumiwa: (alama 2) (i) Makubwa kutoyavaa 
(ii) Tushikiye nyonga 
SEHEMU D : HADITHI FUPI 
K. Walibora na S.A. Mohamed : Damu Nyeusi na Hadithi Nyingine Shibe Inatumaliza : Salma Omar Hamad 
6.  Kwa hakika  wanajituma na kujitutumua kwa uzalendo wa taifa lao. 
 a. Eleza muktadha wa dondoo hili. (alama 4) b. Taja na kufafanua sifa zozote nne za warejelewa kwenye dondoo hili. (alama 4) c. Onyesha kinaya kinachojitokeza kwenye dondoo hili ukirejelea hadithi nzima. (alama 12) 
Mame Bakari: Mohammed Khelef Ghassany 
7. Hapo tena ilimjia ile picha chafu ambayo haijabanduka mpaka leo tokea wakati ule  ilipoanza. Aliendelea kuliona lile janadume asilolijua likimvamia na kumbaka ghafla.Kisha  likambamiza ardhini na ardhi ikashuhudia ukatili na udhalimu ule. Hadi sasa maskioni mwake  anasikia miguno na mingurumo ya lile dubwana la janadume. 
a) Fafnua toni inayojitokeza kwenye dondoo hili. (alama 2) 
b) Huku ukitoa mifano, bainisha mbinu tatu za kimtindo zinazojitokeza kwenye dondoo. (alama 6) 
c) Onyesha athari za ukatili uliotajwa kwenye dondoo. (alama 12) 
SEHEMU E : FASIHI SIMULIZI 
Kijiji chavuma vishindo, 
Vya ngoma na nyimbo. 
Kwenye vilima vya kata, 
Na mabonde kuliko na mito, 
Wamama wanalitafuna,
20 
Watoto na vijana wanaliimba, jina, 
Jina la nguli Amali wa Jamali. Jamadali kamili. 
Ukoo wake wa mashujaa, 
Babuze walisifika sana, 
Mikuki na mishale walifua, 
Kuihami jamii na riaka, 
Na hata magao ya kujisitiri, pindi lijapo pambano. 
Leo yeye atamba, 
Shujaa wa nguvu za tembo, 
Mwamba anayepigana bila silaha yoyote, 
Angurumapo mahasimu wanazirai, wanavaa lebasi ya woga hasa, 
Wasiwasi unawakumbatia. 
Angurumapo simba mcheza nani? 
Anapotisha Amali wa Jamali atasimama nani? 
Zawadi za kole za nazi, 
Na mashuke ya mtama, 
Zamiminika kwake kutoka kusini na kaskazini, 
Kwa kujuhudi za kuwarejesha mitamba na mafahari, 
Kutoka mbali walikotekwa, 
Mazizi sasa yana uhai, 
Miroromo sasa inasikika tena. 
Wengine wanaleta vishazi vya samaki, 
Kumtunuku, 
Huyu mja mwenye nemsi zisizo na ndweo. 
Akida wetu, 
Atamvisha taji la ngozi ya duma, 
Yenye kipembe cha kifaru, 
Atamvisha nguo ya ngozi ya simba. 
Maswali: 
 a. Tambua kipera cha utungo huu na utoe sababu ya jibu lako. (Al 2) b. Ni sifa gani hukibainisha kipera ulichotaja hapo juu? (Al 5) 
c. Eleza dhima za kipera hiki katika jamii. (Al 5) 
d. Jamii iliyoakisiwa kwenye utungo huu huendeleza shughuli gani za kiuchumi? (Al 4) e. Fafanua mtindo katika kifungu hiki. (Al 4)