Mjadala kuhusu madhara yasababishwayo na janga la korona

MJADALA KUHUSU MADHARA YANAYOSABABISHWA NA JANGA LA CORONA 

Hayawi hayawi huwa, yasiyo kuwa yakawa. Hivi sasa kuna pandashuka za wanasayansi na Shirika la Afya Duniani za kutafiti dawa ya virusi vya corona vilivyotia kiwewe fuadini mwa wananchi na kuwapa watu jekejeke la moyo. Juhudi zao hazikugonga mwamba kwani walifanikiwa kubaini kuwa virusi vya corona vilivyopiga dunia mjeledi vimeleta UVIKO-19. Virusi vya corona vilithibitishwa mwanzo nchini China mji wa Wuhan mnamo mwezi wa Disemba miaka elfu mbili kumi na tisa. Kutoka kitovu hiki, virusi vilienea mataifa mia moja themanini kama moto nyikani. Ambukizi la kwanza Kenya lilitangazwa na Waziri wa Afya, Mutahi Kagwe tarehe kumi na mbili Machi mwaka wa elfu mbili ishirini. Mgonjwa wa kwanza Kenya ni mkenya aliyekuwa amezuru Marekani na kuingia nchini Kenya kupitia uwanja wa ndege wa Jomo Kenyatta. Mgonjwa alionyesha dalili za ugonjwa huu na kutafuta ushauri wa daktari. Baadaye alipimwa na maabara ya Kituo cha Mafua ya Kitaifa na kupatikana na virusi kisha akatengwa na shirika kufanya mfuatilio wa mtagusano. Kuanzia hapo virusi vimeiletea dunia madhara yafuatayo. 

Nikifungua jamvi la mjadala, virusi vya corona vinasababisha vifo vya adinasi wengi. Nchi ya Kenya ilimpoteza mbunge wa zamani wa Changamwe Ramadhan Seif Kajembe na bintiye. Nchi nyingine kwa mfano, Tanzania, Uganda, Marekani, Rwanda na Ufaransa hazikuachwa nyuma kama mfuko wa suruali. Nchi hizi pia ziliwapoteza wazalendo wengi. Uganda ilimpoteza balozi wake nchini Sudan, Neeva Abbas Kadeh. Balozi huyu aliaga dunia akiwa hospitalini akipokea matibabu huko Khartoum. Alhamdulillahi! Kwa yote haya ila tunamshukuru Maulana kwa kutunusuru sisi na kwa kweli kazi ya Mola haina kasoro. 
Pili, virusi vya corona vilisababisha utengano wa mataifa. Nchi kama Kenya na Tanzania zilizozana mpakani na kusababisha kucheleweshwa kwa magari na abiria wakipimwa. Baada ya muda rais wa Kenya Uhuru Kenyatta akaamua kufunga mpaka wake wa Kenya ili kuzuia mizigo yoyote kutoka Tanzania kuingia nchini. Rais wa zamani wa Tanzania hayati John Pombe Magufuli, alizuia malori yote ya mizigo kutoka Kenya licha ya kuwa baadhi ya madereva walikuwa na vyeti na vibali vya kupitia. Jambo hili lilikashifiwa na mwenyekiti wa Wafanyakazi wa Forodha, Enok Omondi kwa sababu nchi hizi mbili ziliyumbisha uhusiano wao wa kidiplomasia. Baadaye, Waziri wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, Adam Muhammad, akatangaza kuwa uhasama huo ungetatuliwa kidiplomasia. 
Isitoshe, chanjo zingine za virusi vya corona kama AstraZeneca zimeleta madhara mbalimbali katika afya ya wanadamu. Chanjo hii iliyodhaminiwa na Uingereza na kuungwa mkono na Shirika la Afya Duniani imepatikana na Taasisi ya kudhibiti na kufuatilia usalama wa dawa Barani Ulaya kwamba inasababisha matatizo ya kuganda kwa damu maumivu na uvimbe kwenye sehemu inayodungwa sindano. Baadhi ya watu waliodungwa sindano wanalala wakiwa na uchovu, maumivu ya kichwa na misuli, kichefuchefu, homa na baridi, maumivu katika mifupa ya mbavu na hata kupungua kwa hamu ya kula. Madhara haya huanza siku moja baada ya chanjo. Ama kweli, hakuna kizuri kisichokosa kasoro. 
Tena, virusi vya corona vimechangia pakubwa katika umaskini. India ni mojawapo ya nchi zinazojulikana kuwa na matajiri wa kutajika ila virusi hivi vilipoingia, ilibadili mfumo na kuwanyofoa pesa matajiri kwani virusi vya corona havikuchagua wala kubagua maskini, kiongozi au bwenyenye. India ikiwa nchi ya tatu duniani kuwa na maambukizi zaidi ya milioni mbili, kwa sasa haiwezi kujikimu tena kama kutakuwa na zuio la kutoteka nyumbani kwani ipo kwenye njia panda katika sekta ya fedha. Sawia na Kenya, wananchi wa India wamebaki wakiwa hohe hahe, hawana mbele wala nyuma hawaonani wala kuungana. Kisa na maana, makampuni chungu nzima yamekunja mikeka yake ya ajira na kupiga kalamu wafanyakazi wengine. 
Kadhalika uwanja wa burudani na muziki umeathirika kwa mapana na marefu. Wasanii wamekatazwa kufanya tamasha la aina yoyote ili kuepusha mikusanyiko ambayo inaweza kuchangia kuleta athari kubwa zaidi inayotokana na virusi vya corona. Mwanamuziki Nassib Abdul almaarufu kama Diamond Platnumz ni mmoja kati ya wanamuziki walioathirika na virusi vya corona. Alikuwa na tamasha katika nchi mbali mbali kama Ubelgiji, Ufaransa, Ujerumani, Ufini na Uswidi na hata baadhi ya nchi za Afrika. Wasanii wengine ambao virusi vya corona vimeathiri shughuli zao ni Davido kutoka Nigeria ambaye alikuwa na tamasha mbali mbali za muziki kule Amerika ya Kaskazini, ameshindwa kufanya. Vile vile Tamasha Bonde la Coachella la Muziki na Sanaa halikufanyika kwa sababu ya virusi vya corona. 
Aidha, michezo mbalimbali ilisitishwa kwa sababu ya virusi vya corona. Ni dhahiri kuwa riadha na soka iliathirika kwa kiasi kikubwa huku ligi kuu za soka zikisitishwa. Mechi za kufuzu za kushiriki kwa kombe la mataifa mabingwa barani Afrika zilisitishwa pia. Katika riadha, makali ya virusi yalipenyeza ndani kwani michezo kama Olimpiki ya Tokyo ilicheleweshwa. Baadhi ya mashindano ya marathoni ya miji mikuu kama vile Marathoni ya London zilipigwa marufuku. Uwanja wa michezo ulisimamisha ligi zote za mataifa makubwa na mustakbali wa mamlaka madogo na kulazimika kusubiri yanayoongoza michezo hiyo. 

Juu ya hayo, kalenda za masomo zilibadilika juu ya virusi vya corona, kwani Shirika la Uwanja wa Mataifa la Elimu Sayansi na Utamaduni likithibitisha kuwa nchi zaidi ya mia moja duniani zilifunga shule kabisa au kwa kiasi fulani na kuwakosesha mamilioni ya watoto masomo kwa sababu ya mlipuko wa virusi. Shirika hilo likasaidia nchi hizo kusaka guluhu ya jinsi ya watoto kuweza kusoma wakiwa nje ya mazingira ya shule ikiwemo kupitia mtandaoni na nyezo zingine za kidijitali kwani lisilo budi hubidi na ukikosa la mama hata la mbwa huamwa. Kwa mujibu wa shirika, ilhili nchi themanini na tano zilifunga shule kabisa ili kudhibiti maambukizi na kuathiri watoto na vijana zaidi ya milioni mia saba sabini na sita nukta saba. Ama kweli ni wengi mno. 

Zaidi ya hayo, tangu virusi vya corona kuenea mataifani maradhi mengine hatari kama UKIMWI, maradhi ya moyo na hata  ebola yalipuuziliwa mbali na kubaki nyuma kama mkia wa mbuzi. Mashirika mbalimbali na hata serikali iliweka juhudi zao katika kuzuia virusi vya corona na kusahau maradhi mengine. Wenye maradhi sugu kama maradhi ya moyo waliteseka sana kwani walikosa matibabu maana hospitali ziliwapa wagonjwa wa corona kiasi cha kutoacha nafasi ya wagonjwa wengine. Wengine wao walikosa dawa kwani hakukuwa na dawa za kutosha. Waliokuwa wanapaswa kusafiri nje ya nchi kupata matibabu ya dharura walilazimika kufa kisabuni majumbani mwao kwani hakukuwa na usafiri wa ndege kuenda nchi yeyote. Baadhi ya wagonjwa walikwama India baada ya kumaliza matibabu.  

Hakika, virusi vya corona vimechangia katika ongezeko la uhalifu. Vijana walibaki majumbani baada ya shule na maeneo ya elimu kupigwa kufuli na kukosa la kufanya. Vijana hawa wengi wakiwa chini ya miaka kumi na tano walijikuta wakijiunga na makundi mabaya ya uhalifu na kufanya uhalifu na unyama. Roho zao zikaingia kutu na kutokua na utu, wakawa kama chui aliyevalia ngozi ya kondoo. Visa vyao vingi vya uhalifu vimezua wasiwasi katika jamii mbalimbali. Kamanda wa polisi Kaunti ya Nairobi, Phillip Ndoto aliwaomba wazazi kuwajibika katika kuhakikisha watoto wao wanapata mwongozo mwema. Wazazi wote wanapaswa kujifunga kibwebwe kuhakikisha watoto wake wana maadili mema na kuwafunza maadili kwani asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu. Watoto wote wanafaa kurekebishwa na kuelekezwa wakiwa bado umri mdogo ili wakuwe na tabia nzuri maana kambare hukunjwa angali mbichi. 

Vilevile, virusi vya corona vimeleta ufisadi. Kuna uuzaji wa dawa au chanjo feki, barakoa ghushi zisizo za kitabibu na hata vitakasa ghushi. Watu wanaouza dawa hizi na vifaa hivi ghushi waliwalaghai wasiojua ukweli na kuwafanya kutumia bidhaa hizi ghushi ambazo zimeleta madhara kemkem katika mili yao. Ama kweli njia ya mwongo ni fupi na siku za mwizi ni arobaini . Kwani walaghai hao walijulikana njama zao na Shirika la Afya Duniani na kuweka wazi na kubainisha bidhaa zinazostahili. Kutumiwa kama vitakasi vilivyo na kiwango cha pombe asilimia sitini na barakoa za kitabibu au barakoa za N95 na chanjo kuwekwa wazi ili kuwaokoa wananchi wa Kenya. 

Fauka ya hayo, virusi vya corona vilileta unyanyapa katika jamii mbalimbali. Walioathirika na virusi vya corona walitengwa mbali na familia, marafiki na hata jamaa zao katika jamii na wengine kusahauliwa. Wanadharauliwa na kuchukiwa ungedhani wananuka. Jambo hili la unyanyapaa liliwaathiri watu kisaikolojia na kuwafanya kukumbwa na mawazo mengi katika akili zao. Wengi wao walikosa hata mahitaji muhimu kutoka katika jamii zao kama chakula na hifadhi kwa kudhani ukitangamana nao utaambukizwa. Baadhi yao walifikia shauri la kujitoa uhai ili kuepukana na matatizo haya duniani. 
Pia, virusi vya corona vilisitisha ziara mbalimbali. Ziara kwa mahabusu katika jela za nchi au hata wagonjwa hospitalini zilikataziwa kwa hofu ya kupeleka virusi hivyo katika sehemu kama hizi kwani sehemu hizi huwa na watu wengi si haba na watakapoathirika ingekuwa vigumu kupata matibabu. Nchi ya Kenya ilifunga milango ya ziara katika hospitali, katika nyumba za mayatima na hata za wazee wakihofia usalama wao wa kiafya. Hata Waziri wa Afya, Mutahi Kagwe alisisitiza na kuwashauri vijana wa nchini kupunguza safari za kwenda mashambani ili kutopeleka virusi mashambani kwa kina nyanya na hata babu. 
Licha ya hayo, tamaduni kama upashaji tohara zilikatizwa kwa sababu ya virusi vya corona. Mwaka wa elfu mbili ishirini na moja hakukuwa na sherehe za kupasha tohara vijana wa eneo la Magharibi mwa Kenya. Wazee wa jamii kama Abukusu ambao huandaa tamaduni hizi waliahirisha hadi mwaka wa elfu mbili ishirini na mbili. Mirindimo ya ngoma za kiasili na milio ya kengele ijulikanayo kama ichinimba kwa Wabukusu kutoka kwa vijana wanapasha misuli joto tayari kukabiliana na kisu cha ngariba ingekukaribisha maeneo ya Magharibi ila ni kinyume na matarajio. Kama wasemavyo, kimya kingi kina mshindo mkuu, hii ni dhahiri kama jua la mtikati kwani kimya kimeshamiri maeneo haya. Mwenyekiti wa upashaji tohara eneo la Magharibi mwa Kenya, Sinino Murolongolo, alithibitisha kuwa na hatari ya maambukizi ya virusi iwapo sherehe hizi zitafanyika. 

Kwa yakini, virusi vya corona vimeathiri dini. Ibada za kidini zimeathirika kama mila na desturi wanadini hujumuika katika maabadi kama makanisa ,misikiti na mahekalu ili kuomba na kutoa shukrani kwa Maulana Muumba mbingu na ardhi. Mwacha mila si mtumwa, toka mwaka wa elfu mbili na kumi na tisa hadi elfu mbili na ishirini, wanadini walilazimika kufarakana na maabadi yao kama mbingu na ardhi na kuacha mila zao za jadi na kale. Wanadini walilazimika kuabudu majumbani mwao ili kuzuia usambazaji wa virusi vya corona. 
Mighari ya hayo, virusi vya corona vimesababisha ukosaji wa bidhaa muhimu. Nchi kama ya Kenya imekosa dawa. Dawa zinazotumika nchini zinaagizwa kutoka nchi ya China, taifa ambalo lilikumbwa na maambukizi makubwa ya virusi vya corona vilivyozuka eneo la Wuhan nchini humo. China ilisitisha utengenezaji wa dawa baada ya kufunga viwanda vyake kwa kudhibiti uenezaji wa virusi huku India inayochangia pakubwa katika kuleta dawa pia ilifunga safari zao za ndege zikizuia uingizaji wa dawa nchini Kenya. Nchi zilitegemea dawa zilizokuwa hapo awali na maduka ya dawa kupandisha bei za dawa mbalimbali. Muungano wa Madaktari ulisema kuwa ingawa asilimia thelathini ya dawa za Kenya zinatengenezwa hapa ila malighafi ya kutengenezea dawa hizi zinatoka China. Je zitapatikanaje ili kuokoa maisha ya wagonjwa nchini? 
Kabla sijasahau, usafiri ulisitishwa kwa sababu ya makali ya virusi vya corona. Hatua ya kusitisha usafiri ilifanya mambo yote kuenda mnege kwani mazao mengi yaliyokuwa yanafaa kusafirishwa hadi nchi au mataifa mbalimbali yalibaki kuharibikia mashambani. Sekta ya mazao ya mawaridi walilalamika sana kwani walikadiria hasara ya mabilioni ya pesa kwani mazao yao ya waridi walilazimika kuyatupa baada ya kuyavuna kwa sababu hakukuwa na safari zozote za nchi ya Marekani, Uingereza na Ufaransa ambapo kuna soko la maua ya waridi. 

Wauma, ajira zilisimama kwa sababu ya janga la virusi vya corona. Wanawake mkoani Mtwara nchini Tanzania wanahofia taasisi za mikopo na mabenki yatachukua mali zao na kuziuza kutokana na kushindwa kulipa mikopo kwa mwaka kwa sababu ajira zilififia na kukosekana. Mwanabiashara wa saloni kutoka Tanzania, Batuli Kindimbo, anadai kuwa biashara yake inayumbayumba na imesimama kwa muda mrefu na anachohofia katika biashara yake ni kuipoteza na hata kupoteza mali yake kwani ameshindwa kulipa mkopo aliochukuwa hapo awali kuendeleza biashara yake. 
 
Nikiongeza, virusi vya corona vimechangia katika uchafuzi wa mazingira ya nchi yetu. Wananchi wanatupa barakoa zao kila mahali, karatasi sashi walizopigia chafya au kukoholea wanazitupa kiholela holela. Jambo hili linaweka wananchi katika hatari kubwa ya kupata maambukizi bila kujijua wala kujitambua kwani vitu hivi vilivyotupwa bado vina virusi na vidudu vidogo visivyoonekana na macho ya binadamu ambavyo huchangia katika kusambaza ugonjwa  huu. Serikali ikae ange ili kumulika yeyote atakaye changia katika uchafuzi wa mazingira. 
Nikifunga jamvi la mjadala, virusi vya corona vimepenyeza makali yake katika sekta ya utalii na kuharibu maendeleo ya sekta hii. Serikali nyingi zilizuia raia wake kutosafiri nje ya nchi zao ili wasipate maambukizi. Muhammad Kale, mhudumu wa kuwatembeza watalii  katika maeneo tofauti mjini Mombasa anasema mlipuko wa janga hili la virusi vya corona umesababisha madhara makubwa kama ukosefu wa wateja au watalii wenye kuleta pesa za kigeni nchini. Wahadumu wa sekta ya utalii walienda kazini kila siku ila hakuna shughuli yoyote waliyofanya. Sam Ikeaye, mkurugenzi mtendaji katika muungano wa wamiliki wa hoteli za kitalii nchini Kenya anasema kuwa wakati wa msambao wa virusi vya corona hoteli zilirekodi idadi ya chini ya watalii hawakufikia hata asilimia ishirini ikilinganishwa na miaka zingine na watalii wenyewe wengi walitokea humu humu nchini. 
Ama kweli, kulingana na mambo yote tuliyoyazingatia na kuyazungumzia hapo awali ni dhahiri shahiri kama jua la mtikati kuwa virusi vya corona na makali yake yalipenyeza katika nyanja zote na kuleta madhara kabambe kijamii kidini na hata kiuchumi. Virusi vya corona vimekuja na matokeo hasi katika ulimwengu mzima.