Kumbukumbu za shule ya msingi

KUMBUKUMBU ZA SHULE YA MSINGI.

Maisha ya shule ya msingi si rahisi kivile. Kumbuka kuamka asubuhi.
Kuoga maji baridi. Kunywa chai mbio na kisha kuelekea shule. Wakati huo
huelewi masomo ni nini? Kila siku unashindwa kulaumu yule mtu aliyeleta
masomo. Unapoamka asubuhi na kupata mwalimu wa zamu unapigwa kwa
kuchelewa. Unafanyishwa kazi kama vile kuosha vyoo. Mimi enzi zangu ni
wanafunzi wachache sana waliovalia viatu. Sisi tulipokuwa shule ya
msingi tulikuwa tunawacheka sana. Kwa kweli tulikuwa wajinga ajabu. Huwa
nafika mahali nafikiria sasa ni mbona tulikuwa tunawache.

Maisha yangu ya msingi haikuwa rahisi. Mimi nilikuwa na ugonjwa wa pumu.
Ugonjwa huu ni ugonjwa unaodhiri jinsi mtu anavyopumua. Hivyo basi
shuleni sikuwa naenda nikiwa nimevalia sare tu. Nilikuwa nikiyavalia
magwanda ya baridi kana kwamba nilikuwa naishi sehemu zile za nyanda za
juu. Kwani huko yaaminika kuna baridi mingi kupindukia. Kuna vitu kama
vile kubeba kuni. Hizi ni kuni ambazo walimu pamoja na wanafunzi
hutumia. Sijui shule yako mlikuwa mkibeba kuni au la. Wakati wa kiangazi
tulikuwa tukibeba maji. Maji hayo ndio yatakayotumiwa na walimu upande
wa matumizi jikoni. Walimu wetu wa kale kweli waliyaona. Sijui walikuwa
wakijua pale sisi huwa tunatoa maji kweli. Wengine wetu tulikuwa
tukiyatega kwa mito. Kumbuka vile maji ya mito huwa. Machafu kupindukia.
Hayajatiwa dawa lolote. Walimu wetu kongole.

Wakati huo tuliona kwamba walimu wetu walikuwa wakitupa adhabu.
Kutubebesha kuni na maji. Wavulana tulikuwa na kasumba kuwa kazi hizo ni
za akina dada. Wavulana tuliona afadhali kupigwa lakini maji hatuletee
walimu wetu. Tunaomba msamaha kwa walimu wetu. Hatukujua kwamba wao ndio
waliokuwa wakitusaidia. Tulitaka hata kuwanyima maji ya bure. Adhabu
huko ilikuwa kali kweli. Nakumbuka rafiki yangu mmoja aitwaye Mipango.
Mipango alikuwa na jina la utani Kajembe. Sijui mbona aliitwa hivo. Ama
ni kwa vile alipenda kulima shuleni? Sijui. Ama ni vile alikuwa anapenda
ukulima kwao. Maswala mengi yalinijia lakini sikuweza kumwuliza. Kwani
kumwuliza rafiki yako swala kama hilo ilionekana kama kumkejeli.
Nilinyamazia tu.

Siku moja Mipango hakubeba kuni. Mwalimu wa zamu alimwadhibu viboko nne
tu. Baada ya siku moja hivi mkuu wake uliweza kuvimba. Alilia sana.
Hakuweza kuhudhuria shule. Alipopelekwa hospitalini ilionekana kwamba
mwalimu wake alimchapa na akapata na tatizo kwa mshipa wa mguu. Wazazi
wake walitaka kumchukulia hatua. Lakini waliona haina maana. Basi
mwalimu huyo alipokaa wiki moja hamwoni mtoto alipanga kuenda kwao.
Alimpata anatembelea machela. Mwalimu huyo alijutia sana kitendo hicho.
Baadaye aliomba msamaha. Aliporudi shuleni alisema kwamba Mipango
asiwahi chapwa. Kwani alihofia mno.

Kumbukumbu nyingine ni jinsi tulivyokuwa tukifanya usafi. Mimi
nilifanikiwa kuwa kiranja wa darasa. Kando na kuwa kiranja wa darasa
niliwahi kuwa kiranja wa kulinda saa. Kwa lugha ya Kimombo (time
keeper). Nikiwa kiranja nakumbuka siku moja niliwahi shikwa ili nisiende
kugonga kengele. Hao walikuwa vijana watundu wa darasa la nane. Jua la
saa tatu na dakika hamsini lilikuwa nzuri sana. Lingeweza kufanya useme
kwamba nitamaliza masomo lini nikaote jua huko nje. Sijui lakini mbona
jua la asubuhi huwa mzuri sana ukiwa shuleni? Haswa shule ya upili na ya
msingi. Yafaa watafiti waweze kuingilia kati watuambie mbona hivo? Jua
hilo ndilo lililofanya nishikwe mateka nisiende kugonga kengele.
Waliponiuliza mbona, nilisema kwamba kulikuwa na shida kidogo. Shule ya
msingi tulikuwa tunajua kufunika vitendo ili kwamba tusijipate mkono
mbaya wa sheria. Kwani yaaminika mwamba shule ya msingi mnaeza pata
viboko wakati wowote.

Shule ya msingi kulikuwa na siku za michezo. Michezo hizo zilikuwa za
manufaa kwetu. Kwani wasemavyo kwamba michezo hutufanya akili yetu
kufikiria sawasawa. Siku ya michezo ilikuwa ni siku ya wanafunzi kutoka
shule mbali mbali kujumuika pamoja. Siku hii wanafunzi huwa tunaingojea
sana. Sisemi jinsi wakulima wangojeavyo kurudi kwa mvua ili wapande
miche zao. Sisi pia tulikuwa tukiingojea kwa ragba ya mkanja. Hii ni
siku ambayo tulikuwa tunajionea mengi. Baadhi ya wanafunzi waliweka
visenti vidogo vidogo ili kwamba waweze kutumia siku ya michezo. Wengine
waliwaibia nina zao pesa. Hii ni kuhakikisha kwamba wanaeza kufanikisha
siku hiyo.

Siku ya michezo tungepewa pesa kidogo ili tununulie chakula. Sisi
tulitoka katika familia za katikati. Tulipewa shilingi kama mia mbili
mimi na ndugu yangu ninayemfwata. Wanafunzi wengine walichuna tu miwa na
kubeba. Wengine waliweza kubeba viazi na wengine kubeba pure. Basi
nakumbuka rafiki yangu mmoja aitwaye Sila. Sila alikuwa jirani yangu
huko kwetu. Basi babake alifanikiwa kupita shuleni kulikokuwa
kukifanyika michezo. Alimpa shilingi thelathini. Shilingi ambazo
ziliweza kumwua Yesu. Basi jamaa huyo alikimbia na kuenda kununua pure.
Alifurahia sana. Alikuja na pure uwanjani. Basi akaanza kualika kila
mwanafunzi anayemjua. Ilikuwa ni aibu ya hali ya juu. Nilitamani hadi
ardhi ipasuke inifunike kwa haya hiyo. Haikuwezekana. Mwisho wa siku
tuliposhindwa aliweza kulaumiwa sana na wanafunzi wenzake. "Wewe ndio
uliofanya tukashindwa. Unawezaje kuja kula pure uwanjani? Siku nyingine
usirudi." Wanafunzi walimkejeli.

Siku ya michezo huwa ni furaha. Vyakula doladola huandaliwa na akina
mama. Kuna wale huandaa wali. Wengine huandaa mandazi. Wengine huandaa
chapati. Wakati wetu tukikua, chapati ilikuwa nadra. Ukipata nafasi ya
kula chapati, ungetangaza kijiji kizima. Kuna wale hata waliona chapati
siku kuu ya Krismasi tu. Mnaposhinda michezo, tulikuwa tukiimba huku
tukikejeli shule nyingine. Kwa mfano tulikuwa na nyimbo tulizokuwa
tukiimba.

"Nani huyo, nani huyo anacheza na timu yetu? Simba itamrarua." Huo ni
mojawapo wa wimbo tulioimba.

Tukiweka michezo kando, tulikuwa na tamasha mbalimbali. Kulikuwa ba
tamasha za miziki vile vile tamasha za drama. Baadhi ya wanafunzi
waliokuwa wakifanya hizo tamasha walienda mbali sana. Kuna wakati
waliweza kufika katika kiwango cha kimataifa. Mimi sikuwa kwenye makundi
hayo ya tamasha. Bali dada zangu wawili walikuwa wakijiuzisha na mambo
ya tamasha. Nakumbuka siku moja walipokuwa tamasha kule Nakuru. Walikuwa
na furaha kweli kweli. Siku waliokuwa wakiondoka, dada yangu furaha
ilimvamia kweli kweli. Hadi akasahau akaweka chumvi kwenye chai badala
ya sukari. Siku hiyo naikumbuka vyema sana. Mimi nilikuwa bado mdogo
sana. Nilikuwa bado darasa ya pili kama sijakosea.

Mimi nikiwa darasa la saba tuliweza kuwa na safari ya shule. Safari hiyo
ilikuwa ya kutembelea mbuga ya wanyama huko Kisumu. Tulikuwa tukisikia
tu kuhusu ziwa Victoria kule Kisumu. Tulikuwa tunahadithiwa ya kwamba ni
ziwa kubwa hadi huwezi ukaona upeo mwingine. Ziwa kubwa ajabu. Basi mimi
nilifanikiwa kutembelea ziwa lile. Tulikuwa tumetoka shule ambayo
ilikuwa kijijini. Hata tulipoliona basi tulishangaa. Tuliona gari hili
mrefu ni la nini. Gurudumu lake ni kubwa kupindukia.

Siku yenyewe naikumbuka kama ilikuwa ni jana tu. Nakumbuka jinsi
nilivyokuwa nimejiandaa katika safari hiyo. Siku yenyewe ilipowadia sisi
tuliilaki kwa mikono miwili. Asubuhi hiyo nilirauka saa tisa asubuhi.
Nilikuwa na uoga kwamba basi linaweza kuniacha. Niliamka na kuandaa
staftahi. Wakati huo tulikuwa tukikaa na binamu wangu. Saa hizi sisi
wote ni walimu. Binamu huyo alikuwa akiongoza darasa la nane mimi
naongoza darasa la saba kimasomo. Watu walikuwa wakitushangaa sana. Yeye
alirauka saa kumi. Tulikunywa chai na kubakia baadhi ya chapati ili
tuweze kula tukiwa njiani. Tulichukua kurunzi na mwendo wa saa kumi na
moja tulianza safari. Tulikuwa tukielekea kwenye baraste kuu. Huko ndiko
tulikokuwa tumeambiwa tutaweza kupatana kisha wote tung'oe nanga. Kwa
wakati tulikuwa tukifika ndio wakati basi lilikuwa linapinda tayari
kubakia wanafunzi kisha tuende.

Mwendo wa saa kumi na mbili kamili, tuliomba kisha tukang'oa nanga.
Ilikuwa ni mara ya kwanza kuabiri basi. Tuliona magari mengine kuwa
madogo sana. Njiani tulijionea mambo mengi sana. Tulikuwa na walimu
ambao walikuwa wakituonyesha mahali. Nilifurahia sana. Tukifika sehemu
fulani tulikuwa tunajuzwa. Hapa ni Kondele. Unashangaa sasa Kondele ni
nini. Hapa ni Mbale. Huko kwetu tunayo majina ya kushangaza tu. Sasa
tukisikia majina kama hayo tulikuwa tunashangaa sana. Kwetu kuna majina
kama vile Mayuke, Malekha na Makuche. Hayo ndio majina yaliyokuwa huko
kwetu.

Baada ya muda wa saa tatu hivi tulifika kisumu. Tulifurahia kuona ziwa.
Wanyama pia tuliwafurahia. Ilikuwa mara yangu ya kwanza kuona simba.
Tuliweza kuenda kwenye boti na kusafiri. Ilikuwa ni safari ya kukata na
shoka. Tulifurahia kama wanafunzi. Tulitaka hata tulipe tena turudi
kuona wanyama. Tulikuwa na mengi ya kusimulia tukirejea shule.

Safari ilikuwa njema sana. Tulipanda basi na kuanza safari ya kuelekea
shuleni. Tulipokuwa njiani karibu tupate ajali. Gari yetu ilikwaruzana
na basi jingine lilokuwa likienda Nairobi. Dereva wetu alijitahidi na
akapinda kando kulipisha basi. Kwa bahati nzuri tulifika nyumbani salama
salamini. Bila shida yoyote. Tuliomba kumshukuru Mungu kwa safari njema.
Kwa kweli tulifika nyumbani tukiwa na furaha sana. Kando tulikuwa na
hadithi pia na samaki za kutoka Kisumu.

Kumbukumbu za shule ya msingi zilikuwa mzuri sana. Hizo ni baadhi tu ya
kumbukumbu zangu za shule ya msingi.