Utamaduni kupitia michezo ya watoto

UTAMADUNI KUPITIA MICHEZO YA WATOTO

Katika mazingira tofauti, hali halisia ya utamaduni, uchumi na siasa za
jamii hubainika wazi katika michezo za watoto. Hili huwa ni dhamira kuu
kuhusu fasihi simulizi ya jamii husika. Hizo michezo hulenga
kuwaelimisha, kuwarai na kurekebisha maadili ya ha watoto husika au wale
wanaoigiziwa. Pia kupitia hizi michezo watoto hujifunza uzalishaji wa
mali kupitia njia mbalimbali, utamaduni na siasa za jamii.

Watoto wanapoigiza, wao huiga mambo halisi yanavyofanyika katika jamii.
Nikitumia Afika kama mfano, wanaumme husishwa na kazi za shamba, kujenga
nyumba, na hata kuwinda. Wanawake nao wanaaminiwa na kazi za jikoni,
malezi ya watoto na kuteka maji mtoni. Huu uhalisia huonekana katika
maigizo ya watoto. Watoto wavulana hucheza michezo ya mawindo, uchungaji
wa mifugo. Huku nao wasichana wakionekena mara kwa mara wakicheza
michezo ya mapishi, kuchota maji na nyenginezo.

Katika uhalisia huu, pia watototo hujipa majukumu wanapocheza. Wao kwa
wao, utapata wamejipa vyeo kama vile baba, mama na watoto. Hili
huambatana na umri na uwezo wa kila mtoto. Mtoto kijana ambaye ana umri
mkubwa kati ya hao wanacheza angalabu hupewa cheo cha mtu mkuu katika
familia. Japo vyeo huwa vingi, watoto wengi hutaka kujihusisha na
wanajamii wenye tabia njema. Mara kwa mara hukataa kuchukua majukumu ya
watu ambayo hawana sifa mzuri katika jamii.

Katika maigizo haya, watoto huwa wabinifu sana. Watoto hujaribu
kuhusisha vitu tofuati na vile vinavyoonekana katika hali halisi.
Utapata watoto wakihusisha vijiti na mishale, vumbi na unga, vifuniko
vya chupa na sufuri. Huu ubunifu hutokea kwa vitu ambavyo watoto huviona
kila wakati katika jamii yao. Kupitia utandawazi, watoto pia wamekuwa na
uwezo wa kubuni vitu ambavyo hutazama katika runinga. Miaka za zama
watoto hawangeweza kubuni vitu kama rununu kama ilivyo kwa sasa.

Kupitia michezo hizi, watoto walikuwa wanakuza mambo na maadili
yanayofaa katika kukua kwao. Mbegu za ujasiri, udadisi n.k zilikuwa
zinapandwa katika kizazi hiki. Hizi michezo zikawa kioo za kila jamii
kama mtu angezitilia mkazo anapozidadisi. Ibaininke kuwa lengo kuu la
michezo hizi lilikuwa ni watoto kujifurahisha.

Uchumi wa jamii hukua unaacha nyuma katika michezo hizi. Kila wakati
watoto walipoigiza, walitilia mkazo hili swala. Katika jamii ambazo
kilimo kilikuwa ndo msingi wa rasimali, ungeona watoto wakiigiza kama
wakulima. Nao wale watoto ambayo biashara ndio imenariwi katika eneo
hilo, wangeigiza wakiwa sokoni wakiviuza vitu vyao kwa wateja. Japo hayo
ni maigizo, lakini ungepata usoni, hawa hawa waigizaji wakijishughulisha
na mambo hayo.

Michezo ya watoto katika jamii zilikuwa kwa wingi tu. Hizi michezo
zililingana na watoto husika na madhumuni ya michezo. Michezo kama baba
na mama ziliwahusisha watoto wadogo ambayo kwa wingi walikuwa kwenye
familia moja. Hii ilirahisha kujipa majukumu kila moja. Watoto wa kijiji
walipojumika pamoja, wangecheza michezo ambazo zinahusisha jamii kwa
ujumla. Ungepata wanacheza densi za jamii, wakiigiza kama wazee wa
jamii. Watoto wa mjini nao ungewapata wanacheza michezo kama soka na
kuruka kamba.

Kwa hitimisho, michezo ya watoto ilikuwa nguzo muhimu katika dhimaya
fasihi simulizi ya jamii zetu hasa za kiafrika. Uwiano na umoja ambayo
tulikuza kupitia hizi michezo ulitupaufanisi sana. Lakini mambo nayo
yamebadilika kila kuchao. Utandawazi umetufanya tuige tabia za ugaibuni.
Siku hizi watoto hawana nafsi ya kujumuika pamoja katika michezo hizi za
utamaduni wetu. Hii desturi imefanya utamaduni wetu kukosa nguvu katika
jamii. Jambo ni kujipika msasa kama jamii ili tuutunze utamaduni wetu.