Ufisadi

UFISADI

Ufisadi ni jambo ambalo linarudisha nchi yetu nyuma sana. Kila mmoja
wetu amewahi kuwa mwadhiriwa wa jambo hili la ufisadi. Umeweza kuhusika
kwa namna moja au nyingine. Mimi pia ni mmoja wapo wa wale ambao
wameweza kushiriki mambo ya ufisadi. Tunashiriki kwa kutokujua au kujua.
Ama tunawaona watu wakishiriki ufisadi nasi tunawaangalia tu. Mimi huwa
nasema kama Mungu angesema wale ambao wameweza kushiriki ufisadi wasione
mlango wa mbinguni, wengi tungebaki hapa. Lakini Mungu wetu ni Mungu wa
huruma. Tunatenda dhambi kisha tunatupu. Hiyo basi inasaidia sisi kupata
kusamehewa. Kwa kweli Mungu wetu amejazwa na rehema za bure. Sehemu
mbalimbali zimewezwa kushiriki katika swala hili la ufisadi. Sekta ya
elimu kuna ufisadi ndani. Sekta ya afya kuna ufisadi ndani. Sekta ya
uchuguzi ina ufisadi ndani. Na hiyo mara kwa mara hywa nawaona tu
wakifanya ufisadi. Lakini utaambia nani? Wenye vyao watubana maskini tu
taabani.

Sekta ya elimu kuna ufisadi mbali mbali. Mfano hebu tuangalie jinsi
wanafunzi wanavyoibiwa mtihani. Huo ni ufisadi. Hapo awali tumeweza
kushuhudia wizi wa mitihani. Baadhi ya walimu wakuu wamekuwa wakinunulia
wanafunzi wao gredi. Nitabana shule hii jina. Ni shule ambayo ilikuwa
inachukulina kwa kuwasaidia wanafunzi kupita mtihani wao. Mara kwa mara
utapata wanafunzi wanaofuzu kujiunga na vyuo vikuu ni takriba robo tatu.
Kama ni wanafunzi mia mbili hamsini, wanafunzi mia mbili arubanne wote
wamefuzu. Halafu unashangaa, mbona wanafunzi kumi tu wameanguka? Basi
kitendawili hiki kiliweza kupata majibu. Baada ya muda wa uchunguzi,
tulibaini kwamba wazazi walikuwa wanashirikiana na mwalimu mkuu kusaidia
wanafunzi kupita mtihani. Alikuwa anawasaidia kwa ada kidogo. Mwalimu
mkuu alikuwa akiwatoza wazazi pesa kulingana na gredi mwanafunzi
angepata. Kuna wale walioprwa alama ya A. Kuna wale wa B. Wale ambao
wazazi hawakuwa wanalipa kitu ndio wale ambao hawakufuzu kujiunga na
chuo kikuu.

Nilianza kufikiria kuhusu jambo hili. Ndio umepewa gredi umeingia chuo
kikuu. Unapofika chuo kikuu unaamua kufanya kozi ya udaktari. Sikatai.
Gredi yako inaonyesha ulifuzu. Lakini wewe mwenye unajijua tu ulipitia
mlango wa nyuma. Je hebu tafakari. Wewe umelazwa au mtu wako amelazwa
anahitaji upasuaji. Tuchukulie huyo ambaye anataka kumfanyia upasuaji ni
yule ambaye alipitia mkono wa nyuma. Je, wewe utakubali? Kama ni mimi
hata kama niko mahututi nitaamka. Huezi kuja kumjifanyia mazoezi ya
upasuaji kwangu. Ama hata kwa mpenzi wangu ama mtu wa karibu nami. Kiza
hiki kinafanya kumbuka Binamu wangu. Anaitwa Bahati. Bahati alizaliwa
akiwa mwenye siha njema. Wakati ulifika akiwa mdogo sana akaanza kuugua
malaria. Basi alipopelekwa hospitalini aligunduliwa kuwa na malaria. Kwa
kuwa na daktari aliyekuwa amepitia mlango wa nyuma, alimpa dawa ya
kwinini kwa wingi. Hii ilimpelekea binamu wangu kuwa kiziwi hadi sasa.
Jambo hili lilimkera sana mamake. Lakini sasa wenye vyao tutafanya nini?
Maskini yu tabani kila mara. Niliona hali hik imeanza kuwa ngumu. Hamna
yule anayeelewana na binamu yangu. Iliniuma sana. Basi nikakaa chini na
kuamua kufanya kozi ya ishara lugha katika chuo kikuu moja wapo hapa
nchini. Hii ni kwa kuwezesha mazungumzo na binamu wangu. Hivi sasa
binamu huyu yumo katika darasa la nane. Yote tisa. Kumi ni hayo yote
yalichangia kuhusu ufisadi. Tukiwa bado tuko shuleni tunaangalia jinsi
walimu wakuu wanavyowatoza wanafunzi ili kujiunga na shule zao.

Hili ni jambo ambalo kwangu limewahi kunifika. Kwanza tuangalie unapata
walimu wana waruhusu watu wa nje kuwafanyia wanafunzi wao mitihani. Haya
ni mambo yanaendelea hadi vyuoni. Unapata mtu akishindwa kuukalia
mtihani, anampa mtu mwengine amfanyie. Hii yote hufanikishwa kwa yule
kumpa pesa kidogo. Mimi nakumbuka nikishamaliza shule ya msingi vyema
sana. Nilifuzu kujiunga na shule ya kitaifa. Mimi nilikuwa wa kutoka kwa
familia ya katikati. Sikufaulu kupata karo walikuwa wakiniitisha huo
wakati. Nilikuwa na karo ya shilingi elfu hamsini. Ilikuwa imebaki elfu
ishirini na mbili. Sasa si unajua karo yote kwa jumla ilikuwa pesa
ngapi. Unataka nikusaidie hisabati. Basi karo iliyokuwa ikihitajika ni
shilingi elfu sabini na mbili pesa taslimu. Basi kwa wakati huo sikuwa
na pesa taslimu. Nilipoenda huko sikurusiwa. Niliambiwa nafasi yangu
ishanyakuliwa. Nilipenduka tu na mzazi wangu. Kwa kweli wenye vyao
watubana. Maskini tutalilia nani?

Nikiwa tu shule wacha niangazie ufisadi unaofanyika vyuoni. Utapata kwa
kweli kuna baadhi ya wanafunzi hupewa alama za bure tu. Unapata
mwanafunzi haudhurii masomo yeyote. Lakini ana gredi nzuri nzuri. Wale
ambao wanahudhuria vipindi vyote, gredi zao ni duni. Unabaki kushangaa.
Mbona iwe hivi? Unapata wengine wanaenda hadi wanafanya uamuzi wa
kubadilisha gredi na mwili. Maajabu hayo. Mbona? Mbona sasa kwa kweli?
Gredi na mwili kweli? Ufisadi kweli utaisha lini. Wale ambao sasa hawana
kitu wanabaki tu na kredi zao mbovu tu.

Ufisadi pia umeweza kupenyeza hadi sehemu za kazi. Unapata mtu akiwa
kwenye nafasi fulani ya kazi, anawaajiri tu watu wa familia. Mfano
unapata kama yeye ni meneja wa shirika au kampuni fulani, mkewe ndiye
msimamizi wa mauzo. Mtoto wake ndiye msimamizi wa wafanya biashara wote.
Bintiye ni karani wa kampuni. Binamu zake ndio wanaoshikilia kazi hata
walinzi unapata ni familia au watu wa karibu naye. Haya mambo hufanyika.
Si hayo tu. Utapata wengine ndio wanafuzu kupata kazi pale lakini hawana
pesa, hawawezi kupata kazi. Wengine pia hupatiana mili zao ndipo wapate
kazi. Sehemu zingine nazo utapata watu ni wa kabila moja kwa kazi.
Msururo wote labda ni waluhya. Huo pia ni ufisadi.

Tuangalie sekta ya uchuguzi. Askari wa trafiki kwa kweli hao ndio huwa
wanatufunza ufisadi. Hongo kila mahali. Ukiwa kwenye madaladala huenda
umewahi shuhudia jinsi wao hupeana hongo. Utapata makanga amekunja noti
na kukunjiana. Hata huezi jua ni noti. Siku moja nikiwa kwa gari la
binafsi, kulipita gari jingine limejaza abiria kweli kweli. Abiria hao
walikuwa wakielekea upande wa Nakuru. Isitoshe lilikuwa limejazwa mizigo
kule juu. Basi tulikuwa macho kuona kama litasimamishwa kwenye vituo vya
kugagua magari au la. Walikuwa wakipita askari wa trafiki tu. Basi gari
hilo lilifika mahali pa kupinda. Buum! Lilianguka. Kwani lilishindwa
kuwa sawa kwasababu ya uzito wa juu kupindukia. Watu ishirini walisafiri
jongomeo. Iweje shilingi hamsini tu kufanya watu kupoteza maisha yao?
Mbona sasa? Watoto mayatima kuachwa na akina nani sasa. Hii yote ni
sababu ya utepetevu wa maafisa wa trafiki. Pia tukimlaumu mwewe pia kuku
yafaa alaumiwe. Wewe abiria unaona gari limejaa na bado waingia.
Ukimwuliza abiria anakwambia hapa ni Kenya. Sikatai hapa si Kenya. Wala
sijasema mimi niko Tanzania. La hasha pia mimi niko Kenya. Unahatarisha
maisha yako wewe mwenyewe. Unapoona pia askari wa trafiki anachukua
hongo na wewe umenyamaza tu.

Tuangalie pia hii ufisadi. Pia unapata watu wanaweka bidhaa bei ghali.
Utapata hii shughuli hufanyika mahali watu wanajua kwamba hapa ndipo
tuna wateja wengi. Mfano chuo kikuu. Utapata wafanya biashara wanauza
vitu zao bei ghali. Wao hufikiria kwamba wanafunzi wanazo pesa. Hawajui
kwamba wanafunzi hao hawafanyi kazi. Utapata bidhaa zinauzwa bei ghali.
Mfano maziwa ya kupimwa huwa shilingi kumi na tano. Tukifika chuo
unapata maziwa ni shilingi hamsini. Tuangalie maparachichi. Huko kwetu
maparachichi hata huwa hayauzwi. Tukija shule unapata maparachichi
yanauzwa bei nyingine ajabu. Utapata parachichi moja shilingi
thelathini. Hii ni ufisadi wa hali ya juu. Mbona unaweka bidhaa bei
ghali ilhali ni kama watoto wako wanaumia? Si wanabiasha tu. Utapata
tena bei ya bidhaa kama vile mafuta yamepanda. Mafuta ya kupika, petroli
na mitungi ya gesi. Ni juzi tu nilikuwa njiani kwenda kubadilisha mtu wa
kesi. Mwisho nilipofanya kubadilisha mtungi huo ulikuwa shilingi mia
tisa themanini. Juzi niliporudi kubadilisha waliniitisha shilingi elfu
moja mia tatu. Nilishangaa ghaya ya kushangaa. Juzi nimebadisha mtungi
kwa bei nafuu. Iweje leo imekuwa bei ghali? Kama kawaida walinieleza
hapa ni Kenya. Nilitoa pesa zangu kwani ni lazima maisha yaendelee.
Najua kupanda kwa bidhaa hizi ni kuhakikisha kwamba kuna watu kadhaa
wanapata faida tu. Huo pia ni ufisadi.

Pia unapata watu wanatuuzia nyama kwa uzani usiokubalika. Kwa mfano
nyama ya kilo moja kwenye uzani ni nyama ya kramu mia saba. Kramu mia
tatu amefinya. Hiyo ndio ufisadi. Kuna pia wale wanaochukua mashamba.
Unapata mtu anatumia njia mbaya kuchukua mali ya mwingine. Hii ni
kwasababu ana pesa.

Hakimu pia kufanya kesi kwa mapendeleo. Ni mwaka jana tu mwanasiasa
mmoja aliweza kuanika ufisadi unaofanyika kwenye serikali yetu. Ilikuwa
ni ys kusikitiza sana. Kwasababu mtu fulani ana makosa haya, unapata
kwasababu ana pesa kesi yake inatupiliwa mbali. Kwingine utapata hata
kama makosa yako wazi, wewe mlalamishi huezi sema kitu. Mbona? Kwa
sababu huna pesa kama yule mwingine. Yafaa sana tuepuke visa hivi. Kila
mara ufisadi. Ufisadi unaanzwa na mimi na wewe. Siku moja ukiamka upate
hamna ufisadi nchi yetu inaweza kusonga mbali sana. Kuna ufisadi nchini
hapa ndio maana uchumi umekuwa ghali. Ufisadi ndio ulifanya kampuni ya
kusiaga miwa ya Mumias kusimamisha shughuli zake. Kampuni ya karatasi ya
Webuye, iliacha shughuli zake kitambo. Hii ni kwasababu ya ufisadi.
Vijana wengi wangekuwa na kazi lakini ufisadi.

Wakulima wanalia mbolea na mbegu kuwa bei ghali. Hii yote ni kwasababu
ya ufisadi. Tusimame kidede tupiga vita dhidi ya ufisadi. Hii
inawezekana. Kama tu nilivyosema mwanzo inahitaji mimi na wewe tu. Kila
mahali unasikia kwamba bila kujuana hufanikiwi. Hiyo pia ni ufisadi.
Sisi wenyewe tunachangia hii kasumba. Hebu tusimame na tupige vita dhidi
ya ufisadi. Yote yawezekana. Tukishirikiana hamna jambo ngumu.