Ufahamu

Mila ni nyendo za nasaba fulani. Desturi ni kanuni zinazofuatwa ili kuwapa waja mwongozo aushini. Ni muhimu kwa adinasi kufuata mila na desturi zao kwani mwacha mila ni mtumwa.
    Waaafrika wana mila na desturi si kichele. Wao hutoa kafara ili kutuliza ghadhabu za Mungu nyakati za ukame, mara nyingi, wanyama wanaotolewa kama kafara huwa weusi lau mpingo au weupe pe pe pe. Kondoo, jogoo na hata fahali huchinjwa na kutolewa kwa miungu nyakati za kadhia. Waafrika wajipatapo wakiogelea kwenye mtumbwi wa udongo wa mfinyanzi hutoa kafara.
    Waafrika walisadiki kuwa miungu waliishi milimani, kwenye mapango, kando ya mito mikubwa na hata chini ya miti mikubwa kama mibuyu.
    Ghulamu walipohitimu umri wa kuingia jandoni, walitarajiwa kumenyana na wanyama wakali. Pia waliogelea katika mito yenye maji baridi kama barafu wakiwa uchi wa hayawani. Haya yote yalinuiwa kupima kiwango chao cha ujasiri. Baada ya tohara, walitarajiwa kuwa na staha.
    Mavazi ya Waafrika yalikuwa nadhifu na yaliyokuwa ya staha. Yalikuwa kinyume na yale yavaliwayo na wana wa siku hizi wasioambilika wala kusemeka.
    Magoma yalitumiwa kama njia ya mawasiliano yalipopigwa,kila mmoja alielewa kuwa mbiu ya mgambo ikilia kuna jambo na kuitikia wito. Aliyepatwa na kadhia kama kifo au kuteketezwa kwa kiambo ndiye aliyepiga yale magoma, kwani kilio huanza mfiwa ndipo wa mbali akaja. Mila na desturi zilikuwa dira aushini. Pasipo mila, wengi wangechanganyikiwa kwani dunia rangi rangile.
    Bila shaka kizuri hakikosi ila, kama walivyolonga wavyele wetu wa zama zilizoipa dunia kisogo. Desturi nyingine zilikuwa zenye dhuluma na za upuzi mkubwa. Kati ya mila zilizokuwa na nakisi ni tohara ya wanawake, ambayo ni kinyume na kuwapa wanawake haki zao. Wakati mwingine wari walivuja ngeu si haba na kusafiri hadi kuzimu, bila mwaliko maalumu baada ya kutahiri.
    Huzuni ilioje kuwa malaika waliozaliwa wakiwa wameota magego, au wakiwa hawana ila yoyote ili ya kimaumbile, walisindikizwa kwenda ahera kupitia mila na desturi duni. Huu ni upotovu wa shufaka kwani Mterehemezi Muumba yote hawezi kukosolewa na viumbe duni.
    Ni jambo la kuogofya, pengine la kushangaza kuwa katika makabila mengine 
mume, anaposafiri jongomeo bila nauli wala matwana, mke alitarajiwa kulala kwenye kitanda kimoja na kimba hadi che! Yamkini maskini hulazimika kufanya hayo kwa hofu ya kutembelewa na Izraili.
    Desturi ya kurithi wake wa wafiwa ni mojawapo ya mila zinazostahili kuzikwa katika kaburi la sahau. Hii ni kwa sababu desturi hii huchangia kuenezwa kwa ndwele za zinaa kama Ukimwi. Kwa kawaida, binadamu ana dosari ya kuwa mwenye wivu na ni ukweli usiopingika kuwa hakuna bibi awezaye kujubunika amwonapo mumewe akimrithi bibi wa nduguye.
    Mfumo wa elimu wa kisasa umechangia mno kupuuzwa kwa mila na desturi za Kiafrika. Hii ni kwa sababu, Waafrika wanaposafiri mbali na makwao kwa masomo zaidi, hawana budi kufuata ya ugenini kwani msafiri ni kafiri. Hata hivyo, ni jukumu la kila mmoja wetu kuendeleza mila zenye mwongozo aushini na kukataa zile duni kwa kinywa kipana.