Ukulima

UKULIMA.

Ukulima ndio udi wa mgongo wa uchumi wa nchi yetu. Takribani robo tatu
za wananchi ni wakulima. Ukulima umetuwesha kufanya mambo mengi sana.
Umewahi jiuliza ukulima ni nini? Pia umewahi jiuliza ukulima ulianzia
wapi. Katika makala haya tunakusanya deta tupate kufaham mambo haya
kinakaubaga. Hebu tuangazie kilimo. Kilimo kina maana pana inayojumuisha
mifumo ya uzalishaji mimea. Pia kuna ufugaji wa wanyama. Bila kusahau
uvuvi wa samaki. Mara nyingi kilimo cha mimea kinaenda sambamba na
ufugaji wa wanyama. Watu hupanda mimea na kuitunza hadi mavuno hasa kwa
uzalishaji wa chakula cha binadamu na lishe ya wanyama. Pia kwa shabaha
ya kupata malighafi mbalimbali zinazotumiwa kwa kutengeneza nguo za
watu. Siku hizi kilimo kinalenga pia nguvu za mimea. Watu wengi wameweza
kujua hii sekta inakipato kweli kweli. Hata wasomi siku hizi wameweza
kukimbilia mambo ya kilimo. Na ni wazi kwamba wanavuna pesa. Ni ujinga
wa hali ya juu iwapo utawadharau wale wanaofanya kilimo. Haifai kamwe.
Ila ni vyema kama utakuwa makini sana iwapo utapata wanaongea kuhusu
kilimo. Mtu anayejihusisha na kilimo huitwa mkulima. Kwa wale hawajui.

Hebu tuangalie historia ya kilimo. Watu walianza kulima takriban miaka
9, 000 iliyopita. Kabla ya hapo watu waliwinda tu na kukusanya matunda.
Kuna vikundi vidogo ambavyo vinaendelea na maisha hayo hadi leo. Lakini
siku hizi zaidi ya asilimia 80 za binadamu hupata chakula kutokana na
kilimo. Inaaminiwa ya kwamba kilimo kilianza katika sehemu tatu za dunia
ambako watu walitambua mimea yenye lishe kubwa na kupanda mbegu zake.
Maeneo haya ambako kilimo kilianza ni China, Amerika ya Kaskazini na
Mashariki ya Kati. Wataalamu hawakubaliani kama kilimo cha Afrika kina
asili yake huko Mashariki ya Kati au kama ilianzishwa barani peke yake.
Tunaarifiwa kwamba watu hawa wa kusanya matunda nyikani. Walipata
matunda na kuyaleta nyumbani. Walijaribu kutupa mahali na miche hizo
kujipuka. Hawakufanya hivo kimakusudi ila walikuwa wakibahatisha tu.
Mimea waliona ina maana walikusanya na kuleta nyumbani. Vile vile
wanyama pia waliokuwa wakipenda kukaa na wanadamu walifanywa hivo hivo.
Waliwachukua kutoka misituni na kuwazoesha kukaa na wanadamu. Mfano
mbwa, ng'ombe na mbuzi. Tunaarifiwa hapo awali walikuwa wakikaa na
misituni. Sasa hivi huwa wanakaa tu pekee huko nyumbani. Isitoshe
ukulima wa vyakula ulianzia sehemu fulani na kusambaa kote. Njia hii kwa
Kimombo huitwa "diffusion". Ina maana kuwa watu fulani ndio waliokuwa
wakipanda mimea fulani. Lakini baada ya muda mimea hiyo ilisambaa. Hii
ilitokana na watu kufanyia utaalamu wa kuguza mimea. Watu wengi waliona
wengine wakiguza mimea nao wakaanza kujaribu.

Hebu tuangalie jinsi kilimo kimesaidia uchumi. Raisi wetu huwa anasema
kwamba kilimo ndicho udi wa mgongo. Wengine wanasema kwamba uchumi bora.
Halafu peda mfukoni. Sasa tuangazie ni jinsi gani kilimo kimesaidia ama
kina saidia uchumi wa nchi yetu. Kilimo ni mojawapo ya shughuli za
mwanadamu ambayo humsaidia kupata mazao kwa ajili ya chakula na mazao
mengine kwa ajili ya biashara. Biashara hii inaweza kumpa kipato kwa
ajili ya maisha yake. Isitoshe kipato hicho husaidia katika kukuza
uchumi wa nchi yake. Hatimaye itakuwa imejikomboa kiuchumi.

Sekta hiyo ndiyo kiinua uchumi kikubwa kwa mataifa mengi kote
ulimwenguni. Kwa jumla serikali zinatakiwa zitoe kipaumbele kwa sekta ya
kilimo. Ili kuepukana na janga la njaa. Mojawapo ya mahitaji makuu ya
mwanadamu ni chakula. Serikali zinatakiwa zizidi kuongeza zana za
kilimo. Hii itasaidia wakulima waweze kupata kwa wingi mazao ya
biashara. Vilevile mazao ya chakula. Pia serikali itoe elimu juu ya
kilimo bora kama kitega uchumi ambacho huwasaidia watu kujipatia mazao
na kipato cha kwao ili kuendesha maisha yao binafsi. Wakulima wanatakiwa
kupewa mikopo ya pesa. Pia kujishughulisha na kilimo cha umwagiliaji
maji. Kuna miungano kama vile one acre fund. Kundi hili linawatolea
wakulima mikopo kwa bei nafuu. Hii yote ni kuhakikisha kwamba wakulima
angalau wanapata miche au mbegu. Bila kusahau mbolea. Wakulima
wanapofanyiwa hivo angalau wao huwa na matumaini ya kupanda miche.
Serikali yafaa kupunguza bidhaa za kilimo.

Tuangali ni changamoto zipi zinakumba sekta hii ya kilimo. Haswa
tutaangalia Afrika ya mashariki na maeneo ya karibu. Kilimo barani
Afrika kinakabiliwa na changamoto kubwa hususan wakati huu. Tuangalie
mfano nchi ya Uganda na Kenya. Kumeshuhudia msongomani mkubwa wa malori.
Kuna tetesi zinasema kwamba serikali ya Museveni inataka kuwalazimu
baadi ya madereva kupimwa ugonjwa kovidi kumi na tisa. Hii ni hata kama
wamepimwa nchini Kenya. Wanalazimishwa wao kupimwa tena. Hii imeleta
mihemuko na baadhi ya madereva kugoma. Msongomano huo ulipelekea watu
kutoa lalama. Mambo kama hayo hurudisha ukulima nyuma. Mfano lori huenda
limebeba vyakula kama nyanya kusafirisha. Ama hata samaki. Halafu lori
hilo likwame kwa msongamano. Utapata wakulima wanapata hasara kubwa.
Serikali iwe mbele kutetea wakulima.

Kuna pia wasiwasi mkubwa wakati huu ambapo kuna wasi wasi mkubwa wa
kimataifa. Hii ni kuhusu mustakbali wa upatikanaji wa chakula duniani.
Hii inatisha sana. Chuo kikuu watu wengi hawataki kusoma kuhusu kilimo
huku chuo kikuu. Wao wanaendea kozi za teknolojia na maswala mengine.
Wao wanasema kwamba kozi za kilimo ni za wale wasioenda shule. Ni jambo
la kusikitisha watu wakisema hivo. Wanataka nani wasome hii kozi? Hii ni
kozi ya muhimu sana. Hata kama wewe ni daktari unahitaji kula. Hata kama
wewe ni mhandisi lishe ni kitu cha kwanza. Lishe hii ni muhimu na
inatokana na kilimo. Tuwape mawaidha wanafunzi kuhusu kilimo. Haimanishi
ukisoma kilimo utakuwa unaenda kulimia mtu shamba. La hasha. Huwa
hawamanishi jinsi unavyofikiria. Hata hivyo mbali ya kuwa kimbilio kwa
wale ambao hawakupata elimu rasmi shughuli za mabwana shamba wa kilimo
zinahitaji utaalamu mkubwa zaidi kwa wale wanaozitenda kutokana na
wakulima kukabiliwa na matatizo ambayo katika kipindi cha kizazi kimoja
kilichopita yalikuwa hayakufikiriwa kabisa.Mfano shinikizo la kufanya
kazi katika masoko ya utandawazi duniani au kuzalisha mazao wakati
virusi vya HIV na UKIMWI vikiangamiza nguvu kazi vijijini.Mabwana shamba
imekuwa ni desturi kutumika kama daraja kati ya watafiti wanaobuni
teknolojia mpya na wakulima wanaotekeleza teknolojia hizo kwa vitendo.

Changamoto nyingine ni kiangazi. Kiangazi kinawasumbua wakulima.
Serikali yafaa iweke mikakati ya kuwasaidia wakulima. Hii ni kuhakikisha
kwamba wakulima wanaweza kupata mazao wakati wowote. Kiangazi hufanya
miche na mimea kukauka. Hivyo basi ni sharti wakulima wawe macho. Waweze
kufwatilia hali ya anga. Hii itawasaidia wao kuwa na wakati mzuri wa
kujua ni lini yafaa wapande mimea fulani.

Ni vyema tukumbatie kilimo. Tuwaelimishe ndugu zetu kuhusu kilimo. Kwa
kweli kilimo ni udi wa mgongo.