Polisi na haki za umma

POLISI NA HAKI ZA UMMA

Idara ya polisi ni mojawapo ya asasi kuu za serikali. Jukumu lao kuu ni
kuzuia na kukomesha uhalifu. Pia kuchunguza na kuwanasa wahalifu ili
wafikishwe mahakamani.

Hata hivyo,mamlaka ya kuwanasa wahalifu yamedhibitiwa na katiba ili
kulinda umma dhidi ya baadhi ya maofisa wa polisi ambao hukiuka sheria.
Wakati huohuo sheria Imeipa asasi ya polisi uwezo wa kutekeleza kazi
yao. Mojawapo ya uwezo huu ni ule wa kusimamisha mtu yeyote na kumfanyia
uchunguzi. Uchunguzi unaweza ukafanyiwa mtu mwenyewe. Gari lake, iwapo
analo. Biashara yake au kiambo chake.

Uwezo mwingine wa polisi ni kule kumtia mtu mbaroni. Hata bila kibali
mtu huyo anaweza kutiwa mbaroni iwapo atakuwa amefanya uhalifu. Anaweza
kuwa anazuia polisi kutekeleza kazi zao. Au akiwa ametoroka kizuizini.
Au amepatikana na mali kubwa. Vilevile anaweza kuwa amepatikana katika
hali ambayo anaweza kushukiwa kuwa alinuia kufanya uhalifu.

Mbali na haya polisi wanahitaji kibali kumtia mtu mbaroni. Kibali hiki
kinaweza kutolewa na mkuu wa kituo cha polisi kuhusiana na makosa
madogomadogo. Kibali kinaweza kutolewa pia na mahakama. Mahakama hutoa
kibali iwapo pana mtu amewasilisha malalamiko dhidi ya mwingine.
Anayewasilisha malalamiko anaweza kuwa raia aliyekosewa,aliyeshuhudia
uhalifu fulani au polisi. Anayewasilisha malalamiko ni lazima atoe
ushahidi. Pia lazima ale kiapo cha kushikilia ushahidi huo. Hakimu
akiridhika na ushahidi atatoa kibali kuwa anayeshukiwa atiwe mbaroni.

Katiba hata hivyo,haiwaruhusu polisi kutumia nguvu wanapofanya
uchunguzi. Au pia wanapomtia mtu mbaroni. Katiba imeruhusu matumizi ya
nguvu kiasi iwapo mtu atawazuia polisi kutekeleza kazi yao. Pia kama mtu
huyo ni tisho kwa maisha yao. Swala la polisi kutumia mabavu ni kinyume
cha sheria. Wanahitaji kushtakiwa na kuhukumiwa kwa hilo.

Wakati anapotiwa mbaroni mtu hatakwi kungangana na polisi. Pia
hawatakiwi kuwatishia kwa njia yoyote ile. Hata kama polisi wamefanya
makosa anapaswa kunyamaza. Kufanya hivi huwa ni hatia. Huwa inachukuliwa
kuwa ni kuwazuia polisi kufanya kazi yao. Ni hatia nyingine ambayo mtu
anaweza kushtakiwa kwayo.

Baada ya kutiwa mbaroni mshukiwa anapaswa kufikishwa mahakamani. Hii
huwa ni muda wa masaa ishirini na nne. Kumzuia mshukiwa kwa zaidi ya
muda huu ni ukiukaji wa sheria. Mtu anaweza kushtaki polisi kwa hiyo.
Vilevile polisi wanatakiwa kumwelezea mtu sababu ya kumtia mbaroni
wanapotekeleza haya.

Mtu aliyetiwa mbaroni ana haki zake pia. Mojawapo ya haki hizo ni kupewa
dhamana. Dhamana ni malipo ambayo hutolewa ili kumwezesha mtuhumiwa
atoke kizuizini kwa mapatano kuwa atafika mahakamani kama mahakama
itakavyomwamrisha. Dhamana huweza kutolewa kwa makosa yoyote.
Halikadhalika isipokuwa wizi wa mabavu,mauaji,ugaidi au kutaka kuipindua
serikali.

Hata hivo mshukiwa ana haki ya kufikishwa katika mahakama anayohisi ni
huru. Vilevile yeye haimbagui kwa njia yoyote. Ana haki pia ya kupata
nakala ya maendelezo na uamuzi wa kesi yake. Pia ana haki ya
kuwakilishwa na wakili. Ana haki ya kusikilizwa mahakamani yeye binafsi.
Au pia kupitia kwa mwakilishi wake. Aidha ana haki ya kunyamaza na
kutotoa taarifa yoyote kwa polisi. Hasa anapohisi hayuko tayari au
anahitaji mwakilishi.

Kesi zote za mahakama zinatakiwa kuendeshwa hadharani. Hata hivyo
mshukiwa ana haki ya kuwasilisha ombi ili kesi yake isikilizwe
faraghani. Lazima aoneshe katika ombi lake vile haki zake kama raia
zitakavyovunjwa iwapo kesi itasikilizwa hadharani. Kwa misingi hii ni
jukumu la kila raia kuelewa haki zao. Hili litawafanya kujiepusha na
hali ambazo zinaweza kuwatia matatani kwa mujibu wa sheria.