Matatizo katika lugha

Matatizo katika Lugha

Tutakuwa tunajidanganya tukianza kujitanua vifua na kusema kwamba.
Kiswahili hakina matatizo. Ni kweli kwamba kiswahili kina hadhi kubwa
kitaifa na kimataifa. Rais anaweza kuapishwa kuchukua wadhifa wake kwa
kiswahili. Mjumbe anaweza kuamka. Na kuhutubia kongomano la muungano wa
Afrika kwa kiswahili. Unaweza kusoma kiswahili kwenye mtandao wa wavuti.
Au kusikiliza katika idhaa za kutaifa na kimataifa. Unaweza kufundishwa.
Au kufundisha kiswahili marekani. Mariakani. Uholanzi. Au uingereza.
Lakini huwezi kufumbia macho. Matatizo chungu nzima yanayoikabili lugha
hii.

Usambazaji wa lugha huenda sambamba na uwezo wa wasemaji wa lugha.
Wakoloni walikuwa na uwezo mkubwa. Walikuja na lugha zao. Wakatushikia
shokoa tuzijue na tuzitumie. Tupende tusipende. Ndivyo maana Afrika
imejaa kiingereza. Ndiyo maana Afrika inasakamwa na kifaransa. Ndiyo
maana Afrika inakabwa koo na kireno. Kiarabu na lugha nyingine za wenye
nguvu. Walikuwa na uwezo. Walitumia mitutu na bunduki kuhakikisha
wanatusemesha lugha zao. Kwa bahati mbaya. Kiswahili hakina wasemaji
wenye uwezo wa kutumia mtutu wa bunduki. Kuwalazimisha watu kukisema.
Hatusemi kiswahili ni lugha ya wanyonge. La hasha. Tunasema kwamba wale
waitwao waswahili. Sio tabaka au kabila la watu . Au taifa lenye uwezo
wa kuwadhibiti watu wengine. Na pia kuwamezesha ustaarabu wao. Hoja hapa
ni kwamba wale wasemao kiswahili huonwa kama wanyonge.

Kuna mwelekeo mbaya sana uliokithiri unaoshikilia kwamba. Kiswahili ni
lugha ya ombaomba. Hakuna shaka mwelekeo huo una dosari kubwa. Lakini
upo. Kutokana na hilo wapo watu. Wenye heshima zao na akili zao. Razini
ambao wanaona soni kuzungumza kiswahili. Hawataki kuonekana hawakusoma
au kisomo chao ni duni. Vilevile kuna wale ambao watakisema kiswahili.
Lakini hawaoni aibu kukiuka kanuni zake za kisarufi. Wanaweza kuaibikia
kubananga sarufi ya kiswahili. Kiarabu Lakini hawana haya na kiswahili.
Hao pia wanakiona kiswahili kuwa lugha ya wanyonge. Inapaswa
kunyongwanyongwa. Hao ndio wanaosema kuwa kiswahili ni pungufu. Na
hakiwezi kufundisha masomo changamano kama vile hisabati na sayansi.
Kana kwamba masomo hayo ni lugha sio taaluma. Yamkini wanaandamana
falsafa inayosema. Mnyonge mnyongeni. Kama hili si tatizo basi labda
itolewe fasili nyingine ya neno tatizo.

Kwa miaka nenda miaka rudi. Vyombo vya habari vimesaidia katika
usambazaji wa lugha ya kiswahili. Kwa hadhira. Vyombo hivi huwa ni
ruwaza na vielelezo vya ufasaha wa lugha. Si hoja kama ni redio, runinga
au magazeti. Hata hivyo. Baadhi ya vyombo vya habari vimetepetea mno.
Kiasi kwamba vimekuwa adui mkubwa. Wa lugha ya kiswahili. Inashangaza
jinsi wamiliki wa vyombo hivi. Wanavyowapa ajira watu ambao vkwa kweli
umahiri wao wa lugha ya kiswahili. Ni mdogo au haupo kabisa. Kuna wale
waitwao wanahabari wanaohudumu katika vyombo. Vinavyotumia kiswahili
lakini ambao ni vielelezo vya vile. Kiswahili kisivyopaswa kusemwa. Au
kuandikwa. Hii ni tanzia kwa maendeleo ya kiswahili. Tunadahili kwamba
vyombo vya habari vinachangia katika. Kukinyonga kiswahili.

Kw hakiki wanyongaji wa kiswahili ni wengi. Miaka ya mapema ya themanini
palizuka kilugha cha vijana. Kilichopewa jina la sheng. Sheng ni neno
linalotumiwa kuficha maana asilia ya neno. Hasa hutumiwa na vijana.
Hatimaye sheng imekuwa lugha ya taifa isiyo rasmi. Inazungumzwa
nyumbani, kanisani nakadhalika. Pia huandikwa magazetini. Na hutangazwa
pia redioni. Kwa sababu sheng imeiba maneno mengi kutoka kwenye
kiswahili sanifu. Na kuyasongoa. Inakuwa taklifu kujua tofauti.
Wanafunzi wanatatizika kupambanua baina ya sheng na lugha sanifu. Katika
insha na maandishi yao. Ipo hatari kwamba sheng ikishamiri sana kama
inavyoendelea kushamiri. Watu wachache sana wataweza kuzungumza. Na
kuelewa kiswahili sanifu. Kiswahili sanifu kinaweza kujikuta
kimeenguliwa kutoka kwa hadhi ya lugha ya taifa. Hadi kuwa lugha ya
kigeni. Hata pengine hilo limeanza kutokea tayari. Si ni kweli kwamba
kwa baadhi ya maashiki wa sheng. Kiswahili ambacho ni kiswahili kweli
kinawatanza. Kama vile wanavyotanzwa na kichina. Wanapotazama habari za
kiswahili . Kwenye runinga wanabaki kutumbulia macho picha . Pasi
kuelewa msamiati unaotumiwa.

Kiswahili kinastahimili makuruhu mengi. Mengine hutoka vyanzo
visivyotarajiwa. Asasi zinazohusika na kiswahili pia. Huchangia kudorora
kwa hali ya kiswahili. Kosa kubwa lililopo ni ukosefu wa ushirikiano.
Kuna ukosefu wa ushirikiano kati ya watengenezaji wa bidaa . Au hata
watoaji wa huduma. Na waundaji wa matangazo ya kibiashara. Kila uchao
kiwango cha kiswahili. Kwenye matangazo ya kibiashara kinaendelea
kudidimia.

Mathalani unaposoma au kusikia kauli kama neti iliyotibiwa. Unajiuliza
kama kitu kinachorejelewa kilikuwa kinaugua ugonjwa gani. Si vigumu
kushuku kwamba watu wengi wanaotafsiri matangazo. Kibiashara ni
malimbukeni wasiojua mbele wala nyuma ya tafsiri. Labda wapo wakenya
wengine wenye uwezo mkubwa wa tafsiri. Lakini ambao ushauri na uhusika
wao haukutafutwa. Ukweli huu ndio taanzia ya lugha hii. Kuna watu
waliojiambika ubingwa na kuaminiwa ni mabingwa. Na kupewa majukumu
ambayo si kiasi chao kuyatekeleza. Tokeo ni tafsiri zenye taksiri. Hili
linatuleta katika swala zima la ushirikiano. Kwa sababu kenya ina wasomi
wengi. Waliotaalamika katika kiswahili . Mbona hawashirikiani kuunda
chombo mahsusi kukiendeleza kiswahili. Ni kweli kwamba vyama kadhaa
vimekuwa vinabuniwa. Na kujiita vyama vya kiswahili. Lakini aghalabu
shabaha ya waasisi wa vya hivyo ni kujifaidi wenyewe. Huu ubinafsi
unahujumu juhudi za ushirikiano. Na asasi nyingine za ndani na nje ya
nchi kukiendeleza kiswahili.

Ni fedheha kwamba ingawa Kenya. Huhesabiwa kuwa nchi inayozungumza
kiswahili. Wanafunzi wa kigeni wanaotaka kujifunza kiswahili sanifu.
Husafiri hadi Tanzania kufaidi uhondo wa kiswahili hicho. Dar es salaam
imegeuzwa makkah ya kiswahili. Ambako wanaokiwania wanakimbilia kuhiji.
Matatizo yanayokitanza kiswahili yasipotanzuliwa. Kenya itaendele kuwa
tanbihi tu katika kurasa za matini ya lugha azizi ya kiswahili..