Bashiri ya futari njema

BASHIRI YA FUTARI NJEMA UTAHINI WA KARATASI YA  TATU NA SHEHE.MUTWIRI MWALIMU MWENYE 
TAJRIBA NA MWANAFUNZI WA SHAHADA YA 
UZAMIFU(PHD) 

MAAFIKIANO YA WATAHINI 
 Waswahili husema cha mwenzako kikinyolewa tia chako maji. Kanseli imebadili mtindo wa utahini sharti nasi tubadili namna ya kuelekeza watahiniwa almuradi tunusuru chombo kisiende mrama. Tathmini ya KCSE mwaka2019 na ya 2020 ni wazi kama meno ya ngiri kuwa mtihani uliegemea maswala katika nyanja za nadharia ya Bloom ya usanisi (application),umilisi wa vitushi mbalimbali katika kazi ya fasihi, kutambua na kufahamu (comprehension). Nyanja hizi zinawatoa watahiniwa wetu jasho. Mitindo ya kale imetupa mkono wa buriani. Maswali kama vile,maudhui na wasifu wa wahusika hayajitokezi kamwe. Maswali yanayotahiniwa kwa sasa ni nyanja zinazohitaji ufahamu mpana wa vitushi na si ufahamu wa kijuu juu tu. 

UTATA WA KCSE 2020 
? MWINGILIANO MATINI kati ya fasihi andishi na ushairi. Kwa mfano: swali la toni liliulizwa katika hadithi fupi, aina za taswira katika riwaya ya Chozi la Heri na kubainisha mtindo.  Haya ni masuala yaliozoeleka katika ushairi lakini yakaulizwa katika fasihi andishi. Je  swala la mandhari na ploti linaweza kuulizwa katika ushairi? Sisemi kitu. 
? Umuhimu wa mandhari swali lililoulizwa mwaka 2019 katika kigogo mwaka 2020  likatahiniwa katika riwaya ya CHOZI LA HERI. Je mwingiliano wa mandhari na ploti,  wahusika, maudhui na mtindo ni upi? Maswali ya kufikirisha kwa kina. 
? Matumizi ya mbinu telekezi/ usanisi katika suala la kuanisha mitindo katika kifungu kutoka riwaya ya Chozi la Heri na fasihi simulizi. Je unaweza kuulizwa kubainisha mtindo na kuonyesha umuhimu wake? Hii ndio mitindo mipya ya utahini. 
? Vitushi na visa jinsi ambavyo vinatoa mchango wa familia kuendeleza desturi za jamii. Je  swali hili ninaweza kujitokeza kwa kuulizwa kujadili mchango wa elimu katika kuendeleza desturi za jamii ukirejelea wimbo Shamsi? Hili ni fumbo la mitihani ijayo. 
? Mhusika jinsi anavyofanikisha ploti na maudhui nakala ya kigogo ikimrejela Asiya. Je  ploti inafanikishaje dhamira au mandhari yanamchora mhusika vipi katika jamii? Tujikite katika maswali ya namna hii. 
? Umuhimu wa dialojia katika tamthilia ya Kigogo. Umuhimu wa mazungumzo baina ya babu na majoka. Je unaweza kuulizwa umuhimu wa utamthilia kwa kurejelea riwaya ya chozi la heri? Fumbo mfumbie mjinga 
VITAFUNWA VYA 102/3 
? Mpangilio wa kazi ya mwanafunzi 
? Neno elekezi/hoja elekezi 
? Kuorodhesha kwa kutumia nambari. 
? Kuanza kwa hoja nzito 
? Mwanafunzi ajikite kwa fasihi andishi
? Fasihi haina kazi ya utangulizi moja kwa moja kwa hoja


USHAIRI 
 Mwanafunzi aelewe istallahi za ushairi 
 Muundo mf. Kcse 2008 2019 
 Mtindo 2018, 2020  
 Bahari za ushairi 
 Idhini/kibali /ruhusa/uhuru yote ni mamoja 
 Toni  hisia zinazodhihirika unaposoma ushairi  Tasfida 2018 
 umuhimu wa urudiaji 2018, 2020 
 Nafsineni  persona.2018 sifa zake 2019 
 Mlengwa/mrejelewa hadhira lengwa 
 Mtindo wa utunzi/tamathali za usemi (umuhimu wa maswali balagha 2013, 2019) 
 Hisia/mtazamo/attitude

? Viakifishi na umuhimu wake  kihisishi au kiulizi (kutilia mkazo au kusisitiza jambo)
? Maana ya mshororo na umuhimu wake 
? Istillahi geni geni yaani mitego ya watahini. 
? Mashairi ya mafumbo 
? mstari mshata na mstari kifu. 
? Umuhimu wa kipokeo/ umuhimu wa kiishio 
? Kubainisha mikondo katika ushairi 
? Tasfida 
? Eleza mbinu za kutosheleza mahitaji ya kiarudhi 2019, 2020 
? Umuhimu wa uhuru 2014 KCSE mstari kuchimuza toni au ujumbe
? Lugha ya tutumbi/mjazo/riwaya/kawaida/nathari 
? Anafora 
? Panafora 
? Usambamba- urudiaji wa mishororo yenye miundo sawa. Neno moja linalorudiwa katika mishororo.  
Walikuwa wakiimba, 
walikuwa wakicheza 
? Aina za taswira KCSE 2015, 2020 - hisi, mnuso, mwono, mguso, mwendo, mwonjo,
? Usambamba wa kifahiwa  dhamira/ maudhui 2018 , 2019 
? Usimulizi (2012) KCSE

FASIHI SIMULIZI 
Elewa tanzu na vipera vyote vya fasihi simulizi. 
Maana, sifa, umuhimu na muundo wa vipera vyote. 
Maswali ya fasihi simulizi ya KCSE tangu mwaka wa 2006 
2006 KCSE Maana ya fasihi, tofauti kati ya fasihi simulizi na Fasihi andishi. 
2007 KCSE Mighani/visakale sifa na maana 
2008 KCSE Sifa za mtambaji bora. 
2009 KCSE Mawaidha maana sifa na muundo 
2010 KCSE Kulinganisha na kutofautisha methali na vitendawili 
2011 KCSE Mazungumzo ya utani maana sifa na umuhimu 
2012 KCSE Majukumu ya nyimbo na mambo ambayo mwimbaji atayafanya kufanikisha wimbo ule. 2013 KCSE Vitanza ndimi 
2014 KCSE Visasili (hadithi ya kinyonga) 
2015 KCSE Maghani (hadithi ya majigambo) 
2016 KCSE Majukumu ya nyimbo na mambo ambayo mwimbaji atafanya kufanikisha ule wimbo. 2017 KCSE Wimbo (swali la kwanza) 
2018 KCSE  Wimbo (kifo) 
2019 KCSE  wimbo wa harusi 
2020 KCSE  Hadithi ya usuli 
2021 KCSE - Ni nini inaweza rudiwa? Miviga, maapizo, hotuba, matambiko, Maghani, Mashairi simulizi,  aina za ngano, Ngomezi, Maigizo, Soga, vigezo vya kuainisha methali, Utafiti wa nyanyani, Ukusayanji wa  data, Mchezo ya jukwaani, Misemo, Nahau, Lakabu, Misimu n.k.
 
MASWALI YA KWANZA TANGU KUANZA  KWA MTAALA MPYA 2006. 
    
2006 KCSE  Maana ya fasihi simulizi tofauti kati ya fasihi simulizi na fasihi andishi na Umuhimu wa fasihi simulizi. 
2007 KCSE  Ushairi tohara 
2008 KCSE  Ushairi wasakatonge (muhamed seif khatib) 2009 KCSE  Riwaya ya Utengano (dondoo/miktadha) 2010 KCSE  Ushairi  dhamira (kezilahabi) 
2011 KCSE  Tamthilia 
2012 KCSE  Hadithi fupi 
2013 KCSE  Fasihi simulizi 
2014 KCSE  Kidagaa (dondoo/muktadha) 
2015 KCSE  Fasihi simulizi (hadithi ya maghani) 
2016 KCSE  Hadithi fupi (maudhui ya elimu hadithi 3)
2017 KCSE  Wimbo wa (mbwena mwana wa ngwamba)
2018 KCSE - Ushairi huru (nimeyaandika maneno haya kwa niaba ya)
2019 KCSE - Swali la muktadha Chozi la heri 
2020 KCSE - Hadithi fupi  mwalimu mstaafu

UTATA WA MASWALI YA KCSE 2019 
? Umuhimu wa mhusika katika kujenga riwaya  swali lililotahiniwa KCSE 2018 katika kigogo 
? Maswali ya kufikirisha na yanayohitaji ubunifu. Mikakati ya  wahusika kupambana na hali zao.Chandachema na Dick.
? Mwingiliano wa mbinu, wahusika na maudhui. Eleza mbinu rejeshi ilivyofanikisha wahusika na maudhui katika kigogo. 
? Je swali hili laweza kutahiniwa katika chozi la heri ?  Wahusika jinsi wanavyofanikisha maudhui, ploti, mbinu za  lugha na wahusika wengine ni suala la kubashirika miaka ijayo. 
? Maswali ya kimtindo yalishamiri sana katika sehemu mbalimbali hadi ushairi. 
? Mbinu za kujikomboa kwa wanasagamoyo. 2019. mchango wa wanyonge katika kuzorota kwa maisha yao 2018. mbinu za viongozi kujidumisha uongozini.
?Umuhimu wa mandhari katika kigogo. Je umuhimu wa  mandhari unaweza kurejelewa katika riwaya ya chozi la heri?  Kitendawili hicho. 
? Maswali ya dondoo ambayo wasemaji ni wahusika wawili.  Hadithi fupi Nizikeni papa hapa 
? Maudhui tata kwa mfano uwajibikaji katika hadithi ya Nizikeni papa hapa. 
? Maudhui yanayohitaji kushughulikiwa pande mbili mf. Unafiki katika hadithi mapenzi ya kifaurongo. Je mwaka huu tunaweza kutarajia maswali kama hayo? Fumbo mfumbie mjinga 
?Kutolewa kifungu au ibara na kuulizwa maswali ya kimtindo (hadithi fupi ). Je kifungu kinaweza kutahini maudhui,  uhusika, ploti au umuhimu wa mandhari.


NDUGU ZANGU, MWENYEZI  MUNGU AWAJALIE FUTARI  NJEMA KATIKA MTIHANI  WENU WA KITAIFA  
INSHALLAH..