Muma maler (New testament)

MUMA MALER

MATHAYO–FWENY

Mumani en mar

MUMA MALER

MATHAYO–FWENY

LOKO MAR PINY MANYIEN

"To nitie polo manyien gi piny manyien ma warito ka luwore gi kaka nosesingo, kendo ma tim makare nobedie."
 
—2 Petro 3:13.
 
	2014

WATCH TOWER BIBLE

AND TRACT SOCIETY
OF PENNSYLVANIA

100 Watchtower Drive

Patterson, NY 12563-9204
U.S.A.

Muma Maler (Mathayo–Fweny)

—Loko mar Piny Manyien

JOMA OGOYO MUMANI

PRINTED BY WATCH TOWER

BIBLE AND TRACT SOCIETY OF
SOUTH AFRICA NPC

1 Robert Broom Drive East,

Rangeview, Krugersdorp,
1739, R.S.A.

Osego Mumani e dhok mokalo

	Gie sani nitie dhok ma oyudoree oduto a Chakruok nyaka Fweny, to e dhok moko oyudore chakre Mathayo nyaka Fweny kende. Mondo iyud kama ochanie dhokgo duto, dhi e Websait mar www.jw.org/luo.

Kwan Duto mag New World

Translation Mosego e Dhok
Mopogore Opogore Gin:

208,366,928

Gocho mar April 2016

Bugni ok en ming’iewo.

Ogoye kaka achiel kuom yore
ma Joneno mag Jehova tiyogo
e piny mangima e puonjo Muma.

New World Translation of the

Christian Greek Scriptures

Luo (bi7-LO)

Made in the Republic of

South Africa

Olose South Africa

160426 bi7-LO
 
Weche Motelo

NDIKO MALER ne ondik kokalo kuom much Nyasaye e dho Hibrania, dho Aram (Suria), kod dho Grik. Mondo ji moa e "ogendni duto" oyud ber kuom Wach Nyasaye, dwarore ni olok Ndiko e dhok mang’eny. (Mathayo 24:14) Buge 27 chak-re Mathayo nyaka Fweny iluongo ni "Ndiko mag Dho -Grik," nikech Jokristo ma Nyasaye ne tayo gi roho mare ne okwo-ngo ndikogi e dho Grik e ndalo joote.

Muma Maler ( Mathayo–Fweny)—Loko mar Piny Manyien ne okwong gol e dho Kisungu e higa mar 1950. Weche motigo olok kogol e loko mong’ere ahinya mar Westcott kod Hort e dho Grik, ma luwore gi thoth buge machon mag dho Grik. Muma mar Loko mar Piny Manyien temo mondo oluwre ahi-nya gi weche manie dho Grik. Gocho mar dho Luo olok ko-wuok e gocho mar Kisungu mar higa 2013, kendo gocho mar dho Luoni otemo luwore ahinya gi dho Kisungu mana kaka loko mar Kisungu bende ne oluwore ahinya gi mar dho Grik.

Nying Nyasaye ma en Jehova, ma en nying makende, yudore nyadi 237 e Muma Maler (Mathayo–Fweny)—Loko mar Piny Manyien. Nikech dwarore ahinya ni omi nyingno obed maler, kendo ni ji duto oluong nyingno eka giyud warruok, lokoni oduoko nying Jehova kuonde duto monego obedie ei Ndiko Maler.—Mathayo 6:9; Jo-Rumi 10:13.
Mumani iluongo ni Loko mar Piny Manyien nikech Nyasaye nosingo piny manyien makare ma biro kelo ber ne oganda dhano duto. (2 Petro 3:13) Joloko mag Mumani gin joma ohero Nyasaye ma e Wuon Ndiko Maler. Jolokogo neno ni gin gi ting’ makende ahinya mar ndiko pach Nyasaye kowuok e dhok moro nyaka e machielo ka gitimo kamano e yo makare chuth kaka nyalore. Lamo marwa en ni loko mar Mumani biro konyo ahinya josomo ma chunygi dwaro ni gibed gi "ng’eyo malong’o chuth e wi adiera."—1 Timotheo 2:4.
 

5
 
BUGE MUMA KOD KAKA GILUWORE
MATHAYO –FWENY

BUK			NYINGE MACHIEK	ITE		BUK	NYINGE MACHIEK	ITE
								
Mathayo			Mat	7		1	Timotheo	1Ti	555
Mariko		Mar	93		2	Timotheo	2Ti	566
Luka		Luk	145		Tito	Tit	574
Johana			Joh	237		Filemon	File	579
Tich Joote		Tic	303		Jo-Hibrania	Hib	581
Jo-Rumi		Rum	394		Jakobo	Jak	611
1	Jo-Korintho			1Ko	433		1	Petro	1Pe	621
2	Jo-Korintho			2Ko	472		2	Petro	2Pe	632
Jo-Galatia		Gal	497		1	Johana	1Jo	639
Jo-Efeso			Ef	510		2	Johana	2Jo	649
Jo-Filipi			Fil	523		3	Johana	3Jo	650
Jo-Kolosai		Kol	533		Juda	Juda	652
1	Jo-Thesalonika		1Th	542		Fweny	Fwe	655
2	Jo-Thesalonika		2Th	550						
												
												
Kama Ochanie Buge Manie Muma	704						
Indeks mar Weche Muma	705						
Glosari mar Weche Muma	751						
												

6
 
(25-34)
(19-24)
(19-23)
(16-18)
(9-13)
(1-12)
(5-15)
(1-4)
INJILI KALUWORE GI

MATHAYO

WECHE	MANTIE

1 Anyuola mar Yesu Kristo (1-17)

Nyuol mar Yesu (18-25)

2 Limbe mar jokor ma
konyore gi sulwe
Ringo dhi Misri (13-15) Herode onego yawuowi
matindo
Dok Nazareth

	Johana Jabatiso yalo (1-12) Batiso mar Yesu (13-17)
	Jachien otemo Yesu (1-11) Yesu ochako yalo e
Galili (12-17)
Yesu oluongo jopuonjrene mokwongo (18-22)

Yesu oyalo, opuonjo, kendo ochango ji (23-25)
	TWAK MA YESU NE OGOLO
E GOT (1-48)
Yesu ochako puonjo
e got (1, 2)
Gik moko ochiko ma kelo mor (3-12) Chumbi kod ler (13-16) Yesu nobiro chopo
Chik (17-20)
Puonj e wi mirima (21-26), chode (27- 30), ketho kend chuth (31, 32), kuong’ruok
(33-37), chulo kuor (38-42),

hero jowasigu (43-48)
 

	TWAK MA YESU NE OGOLO

E GOT (1-34)
Kik wanyisre ni wan joma kare

Kaka onego walem Lamo mar Ruoth

Tueyo chiemo (16-18) Mwandu manie piny kod
manie polo
Weuru bedo gi
parruok

Sikuru kudwaro mokwongo Pinyruoth (33)
	TWAK MA YESU NE OGOLO
E GOT (1-27)

Weuru ng’ado bura (1-6) Sikuru kukwayo, kuma-nyo, kudwong’o (7-11)

Timo ne ji kaka wadwaro ni gitimnwa (12) Rangach madiny (13, 14) Ing’eyogi kuom olembgi (15-23)

Ot moger e wi lwanda, ot moger e wi kuoyo (24-27) Oganda wuoro yo ma Yesu puonjogo (28, 29)

	Ochang jadhoho (1-4) Yie ma jatend-askeche moro nonyiso (5-13)

Yesu ochango ji mang’eny Kapernaum (14-17)
 

7
 
(28-30)
(25-27)
(16-24)
(1-15)
(18-23)
ngero mar
(10-17)
(35-38)
(18-26)
(14-17)
(9-13)
(1-8)
Weche Mantie e MATHAYO	8

 

Kaka wanyalo luwo
Yesu (18-22)
Yesu okueyo yamo
mager (23-27)

Yesu oyie ne jochiende odonj ei anguche (28-34)
9 Yesu ochango jatuo
mar abach
Yesu oluongo
Mathayo
Penjo e wi tueyo
chiemo
Nyar Jairo; dhako moro omulo nanga Yesu ma oko

Yesu ochango muofni kod momo moro (27-34) Keyo duong’ to jotich

nok
	Joote 12 (1-4)
Kaka onego otim tij
lendo (5-15)
Ibiro sand jopuonjre (16-25) Luoruru Nyasaye, to ok

dhano (26-31)
Ok kuwe, to ligangla (32-39) Rwako jopuonjre
Yesu (40-42)

	Opak Johana
Jabatiso
Bura biro loyo tieng’
ma ok lok chunygi
Yesu opako Wuon mare kuom kecho joma bolore

Jok mar Yesu kelo
yueyo
 

	Yesu "e Ruodh Sabato" (1-8)

Ochang ng’at ma lwete oner (9-14) Jatich Nyasaye ma
ohero (15-21)

Ogol jochiende kokalo kuom roho maler (22-30) Richo ma ok nyal we ne ng’ato (31, 32)

Yath ing’eyo kuom olemo monyago (33-37)
Ranyisi mar Jona (38-42)
Ka jachien odok
kamoro (43-45)
Min Yesu kod
owetene (46-50)

	NGECHE MAG PINYRUOTH (1-52)
Ngero mar jachuoyo (1-9)
Gimomiyo Yesu ne tiyo

gi ngeche

Kaka ilero jachuoyo

Ngero mar ngano kod ogolo (24-30) Ngero mar koth karadali kod thowi (31-33)
Kuom tiyo gi ngeche, nochopo weche ma ne okor (34, 35)

Kaka ilero ngero mar ngano kod ogolo (36-43) Ngero mar mwandu mopand kod kite mabe-yo mag lulu (44-46) Ngero mar gogo (47-50)
 
(14-21)
(1-13)
(1-16)
(29-31)
(32-39)
(21-28)
(10-20)
(1-9)
(22-33)
(1-12)
9	Weche Mantie e MATHAYO

 

Ngero mar gik manyien gi machon mokan e kar keno (51, 52)

Ji ok yie kuom Yesu e gweng’gi (53-58)
14 Ong’ad wi Johana
Jabatiso

Yesu opidho ji 5,000 (13-21) Yesu owuotho e wi
pi
Ichango ji Genesaret (34-36)

15 Oel timbe kod chike ma
dhano oketo
Gik manie chuny e ma miyo dhano bedo ma ok ler

Yie maduong’ ma Nya-
Foinike ne onyiso
Yesu ochango tuoche
mang’eny
Yesu opidho ji 4,000

16 Ikwayo Yesu mondo ochiw ranyisi (1-4) Thowi mar Jo-Farisai kod Jo-Sadukai (5-12) Ofungu mag Pinyruoth (13-20) Kanyakla moger e wi lwanda (18)
Ikoro tho mar Yesu (21-23)
Bedo japuonjre Yesu

madier (24-28)

17 Kaka kit Yesu ne
olokore
Yie ma chal gi koth

karadali
 

Ikoro kendo tho mar

Yesu (22, 23)

Ichulo osuru gi pesa ma mingli moa e dho rech (24-27)
18 Ng’at maduong’ie moloyo
	Pinyruoth (1-6) Gik ma kelo chwanyruok (7-11) Ngero mar rombo ma ne orwenyo (12-14) Kaka inyalo loso kindi gi owadu (15-20)

Ngero mar misumba ma ne ok oweyo ne nya-
wadgi (21-35)

	Kend kod ketho kend chuth (1-9)
Ng’at ma ok odonjo
	kend (10-12)
Yesu oguedho nyithi-
ndo (13-15)

Penjo mar jamwandu moro ma rawera (16-24) Gik ma ji weyo nikech Pinyruoth (25-30)

20 Jotich e puoth mzabibu
kod chudo ma romre Ikoro kendo tho mar
Yesu (17-19)

Kwayo kombe e Pinyruoth (20-28) Yesu en rawar ne ji

mang’eny (28) Ochang ji ariyo ma
muofni (29-34)
 
(11-26)
(1, 2)
(69-75)
(36-46)
(1-12)
(31-35)
(41-46)
(26-30)
(14-25)
(15-22)
(1-14)
(6-13)
(1-5)
(31-46)
(14-30)
Weche Mantie e MATHAYO	10

 

21 Ji orwako Yesu gi mor maduong’ (1-11)
Yesu oriembo jo ohala
	hekalu (12-17)
Ikuong’o yadh
ng’owo (18-22)
Ikwedo ratiro ma Yesu
ne nigo (23-27)
Ngero mar yawuowi
ariyo (28-32)
Ngero mar jopur ma
jonek (33-46)

Ji otamore kidi maduong’ moriwo kor ot (42)
22 Ngero mar nyasi mar
kend

Nyasaye kod Kaisar Penjo e wi chier (23-33) Chike ariyo madongoe



moloyo (34-40)

Be Kristo e wuod Daudi?

23 Kik uluw tim jondiko gi
Jo-Farisai

Nobed malit ne jondiko gi Jo-Farisai (13-36) Yesu oywago Jerusalem (37-39)

24 RANYISI MA NYISO NI KRISTO NITIE (1-51)

Lwenje, nok mar chiemo, yiengni mag piny (7) Wach maber ibiro yal (14) Masira maduong’ (21, 22) Ranyisi mar Wuod dhano (29)
 

Yadh ng’owo (32-34) Mana kaka ndalo mag

Noa (37-39)
Sikuru ka uneno (42-44) Jatich mogen kod jatich

marach (45-51)

25 RANYISI MA NYISO NI KRISTO NITIE (1-46)

Ngero mar nyiri apar (1-13)

Ngero mar talanta

Rombe gi diek

26 Jodolo poro wach mondo
gineg Yesu
Ool mo ma nigi suya
mamit kuom Yesu

Pasaka mogik kod ndhogo Yesu

Chakruok mar Chiemo Modhiambo mar Ruoth

Okor ni Petro ne dhi kwer

ni ok ong’eyo Yesu

Yesu lemo Gethsema-
ne

Yesu imako (47-56) Iyalo Yesu e nyim San-
hedrin (57-68)
Petro kwer ni ok ong’eyo Yesu

27 Ichiwo Yesu e lwet

Pilato
Judas odere (3-10)
Ka Yesu ni e nyim
Pilato
Ji jaro Yesu (27-31)
 
(62-66)
(45-56)
11	Weche Mantie e MATHAYO – 1:9

 

Ogure e yath Golgotha (32-44)

Tho mar Yesu

Yik mar Yesu (57-61)

Irito liel maber
 

	Ichiero Yesu (1-10) Imiyo askeche asoya mondo giriamb (11-15) Ichiwo chik mar loko ji obed jopuonjre (16-20)

 


1 Bug anyuola mar Ye-su Kristo,1 wuod Da-

udi, wuod Ibrahim:

	Ibrahim nonyuolo Isaka;

Isaka nonyuolo
Jakobo;

Jakobo nonyuolo
Juda gi owetene;

	Juda nonyuolo Perez gi Zera, ma min-gi ne Tamar;
Perez nonyuolo
Hezron;

Hezron nonyuolo
Ram;

	Ram nonyuolo Aminadab;

Aminadab nonyuolo Nashon;

Nashon nonyuolo Salmon;

	Salmon nonyuolo


1:1 1 Tiende ni, "Mesia; Ng’at Mowir."
 


Boaz, ma min-gi ne Rahab;

Boaz nonyuolo Obed ma min-gi ne Ruth; Obed nonyuolo Jese;

	Jese nonyuolo Ruoth Daudi.
Daudi nonyuolo Solomon ma min-gi ne en chi Uria;

	Solomon nonyuolo Rehoboam;
Rehoboam nonyuolo Abija;
Abija nonyuolo Asa;

	Asa nonyuolo Jehoshafat;
Jehoshafat nonyuolo Jehoram;

Jehoram nonyuolo Uzia;

	Uzia nonyuolo Jotham;
Jotham nonyuolo
Ahaz;
Ahaz nonyuolo
Hezekia;
 
MATHAYO 1:10-20

	Hezekia nonyuolo Ma-nase;

Manase nonyuolo Amon;

Amon nonyuolo Jo-sia;

	Josia nonyuolo Jekonia gi owetene e kinde ma ne idaro Jo-Yahudi kiterogi Babilon.

	Bang’ daro Jo-Yahudi nyaka Babilon, Jekonia nonyuolo Shelatiel;
Shelatiel nonyuolo
Zerubabel;

	Zerubabel nonyuolo Abiud;
Abiud nonyuolo
Eliakim;
Eliakim nonyuolo
Azor;

	Azor nonyuolo Zadok; Zadok nonyuolo

Akim;
Akim nonyuolo Eliud;

	Eliud nonyuolo Elia-zar;
Eliazar nonyuolo
Mathan;
Mathan nonyuolo
Jakobo;

	to Jakobo nonyuolo
 
12


Josef chwor Maria ma nonyuolo Yesu miluongo ni Kristo.

	Kuom mano, tienge duto chakre Ibrahim nyaka Daudi ne gin tie-nge 14; chakre Daudi nyaka kinde daro Jo-Yahudi kiterogi Babi-lon, ne gin tienge 14; to bang’ terogi Babilon nyaka chop Kristo ne gin tienge 14.

	To ma e kaka nyuol mar Yesu Kristo nobet. E kinde ma Maria min mare nosetimo singruok mar kend gi Josef to ne pok gikendore, noyud ni en gi ich kokalo kuom roho maler. 19 Kata ka-mano, nikech Josef chwore ne en ng’at ma-kare kendo ne ok odwar kuodo wiye e kind oga-nda, nochano mar ke-tho singruokgi mar kend chuth ling’ling’. 20 To bang’ paro kuom weche-go, ne! malaika mar Je-hova1 nobirone e lek ka


1:20 1 Nying Nyasaye ‘Jehova’ yudore nyadi 237 e loko mar Mumani. Ma e kama oyudoree mokwongo.
 
13	MATHAYO 1:21–2:7


wacho niya: "Josef wuod kor wach moa yo Wuok-Daudi, kik iluor kawo Chieng’ ma konyore gi chiegi Maria idhi kode sulwe nobiro Jerusalem pacho, nimar ich ma en- 2 mi gipenjo niya: "Ere gono oyudo kokalo kuom jal monyuol ma en roho maler. 21 Eno- ruodh Jo-Yahudi? Ni-nyuol wuowi, kendo ini- mar ne waneno sulwe chake ni Yesu, nimar mare ka wan yo Wuok-obiro waro ji a e richo- Chieng’, kendo wasebi-gi." 22 To kuom adier, ro mondo wakulrene ka mago duto notimore wamiyego luor." 3 Ka mondo wach ochop ma Ruoth Herode kod ji Jehova nokoro koka- duto e Jerusalem nowi-lo kuom janabine niya: njo wachno, chunygi no-


	"Neuru! Nyako ma si- chandore. 4 Bang’ cho-lili nomak ich, kendo no- ko jodong-jodolo duto nyuol wuowi, mi g ini- gi jondiko mag oganda, miye nying ni Emanuel," ne ononogi ka openjo-ma kolok to tiende en ni, gi kama nonego onyuo-
"Nyasaye ni Kodwa."	lie Kristo.1  5 Ne gidwo-
24 Bang’ mano, Josef	ke niya: "E Bethlehem
ne ochiew a e nindo mo-	mar Judea, nimar koka-
timo mana kaka malaika	lo kuom janabi ne ondik
mar Jehova nochike, mi	kama:	6 ‘To in, Beth-
nokawo chiege modhi-	lehem mar piny Juda, in
go pacho.  25 Kata ka-	e taon matin e dier jo-
mano, ne ok onindo ko-	loch mag Juda, kendo
de nyaka bang’ ka Maria	jaloch nobi koa kuomi,
nosenyuolo wuowi, ke-	jal ma biro kwayo joga
ndo Josef nomiye nying	Israel.’ "	
ni Yesu.	7 Bang’e, Herode no-
mar2	Bang’ ka nosenyuol	luongo	jokorgo  ling’-
	Yesu  e  Bethlehem	ling’ mononogi adimba e
	Judea e ndalo He-		
		2:4 1 Tiende ni, "Mesia; Ng’at
rode ma ruoth, ne! jo-	Mowir."	
 
MATHAYO 2:8-18			14
wi kinde sie ma sulweno	ne Josef e lek kowacho
nonenoree.  8 Ka  koro	niya: "A malo, ikaw nya-
noorogi Bethlehem, no-	thi matinno gi min mare
wachonegi kama: "Dhiu-	uring udhi Misri kendo
ru unon wach nyathi ma-	ubed kuno nyaka chop
tinno adimba, to ka uyu-	amiu wach, nimar Hero-
de, uduokna wach mo-	de chiegni manyo nya-
ndo an bende adhi akul-	thino	mondo	onege."
rane."  9 Kane  gisewi-	14 Omiyo, noa malo go-
njo ruoth, ne gidhi yor-	tieno	mokawo	nyathi
gi,  to  ne!  sulwe  ma	matinno gi min mare mi
noyudo giseneno kane	gidhi  Misri.  15 Nobe-
gin yo Wuok-Chieng’ no-	do kuno nyaka ne Hero-
telo e nyimgi, kendo sul-	de otho. Mano nochopo
weno nodhi mochung’ e	wach ma Jehova noko-
wi kama nyathi matinno	ro kokalo kuom janabine
ne nitie.  10 Bang’ neno	niya: "Ne aluongo wuoda
sulweno  ne  giil  ahi-	oa Misri."	
nya.  11 To kane gido-	16 Koro ka Herode no-
njo e ot, ne gineno nya-	fwenyo ni jokor wach
thi matinno gi Maria min	ma  konyore  gi  sulwe-
mare,  kendo  ne  gipo-	go nosewuonde, nobedo
dho piny mi gikulorene.	gi mirima maduong’ ke-
Bende, ne giyawo gigegi	ndo  nooro  wach  mo-
moting’o mwandu mi ne	ndo oneg yawuowi duto
gimiye mich mag dhaha-	e  Bethlehem  gi  alwo-
bu,  gi  ubani  ma  ra-	rane te, chakre johig-
char,  kod  manemane.	ni ariyo ka dok piny, ni-
12 Kata kamano, nikech	kech mano e kinde sie
Nyasaye nosiemogi e lek	ma  ne  luwore  gi  ki-
ni kik gidog ir Herode,	nde ma nosenono kuom
ne gidok e pinygi gi yo	j o k o r g o .  1 7 O m i y o ,
machielo.	wach ma janabi Jeremia

	Kane gisea, ne! ma- nosekoro nochopo niya: laika mar Jehova nobiro 18 "Dwol moro nowinjo-
 
15					MATHAYO 2:19–3:7
re  e  taon  mar  Rama	E ndalogo, Johana
kod ywak gi nduru ma-	Jabatiso nobiro ko-
duong’. Ne en ywak mar	yalo3	e thim mar Judea
Rahel	koywago	nyithi-	2 kowacho niya: "Loku-
nde kendo ne ok odwar	ru chunyu ua e richo ni-
ni ohoye nikech nyithi-	mar	Pinyruodh  polo
nde koro ne onge."	osekayo	machieg ni ."
19 Ka  Herode  nose-	3 Adier, ma e jal ma ja-
tho, ne! malaika mar Je-	nabi	Isaya  nowuoyo
hova nobiro ne Josef e	kuome niya: "Nitie dwol
lek ka en Misri	20 mo-	ma kok e thim kama:
wachone niya: "A malo,	‘ Ikuru ne Jehova yo!
kaw nyathi matinno gi	Miuru ndechene obed
min mare mondo idog e	moriere tir.’"  4 Koro
piny Israel nikech joma	Johana ne rwakore gi
ne dwaro ngima nyathi-	nanga mar yie ngamia
no	osetho."  21 Kuom	kendo notueyo msip mar
		pien e nungone. Gik ma
mano, noa malo moka-	nochamo ne gin det-bo-
wo	nyathi  matinno  gi	nyo kod mor-kich ma-
min  mare  mi  gidok  e	nie bungu.	5 Kendo jo
piny  Israel.  22 To  ka	Jerusalem gi jo Judea
nowinjo ni Akelao e ma	duto kod ji moa e pinje
ne locho e Judea kar	duto mokiewo gi Jordan
Herode wuon mare, no-	ne dhi ire,	6 mi nobati-
luor dhi kuno. Bende,	sogi e Aora Jordan ke-
nikech Nyasaye nosesie-	ndo ne gihulo richog i
me e lek, nodhi e gweng’	ayanga.	
mar  Galili.  23 Mi  no-	7 Ka  noneno  Jo-Fa-
dhi modak e taon moro	risai gi Jo-Sadukai ma-
kuno ma nyinge en Na-	ng’eny ka biro kama ne
zareth	mondo	wach	obatisoe ji, nowachone-
ochop ma jonabi nose-	gi niya: "Un koth thuo-
koro niya: "Enoluonge ni	nde, ng’ano ma osenyi-
Ja-Nazareth."		sou mondo uring mirima
 
MATHAYO 3:8–4:4								16
ma biro?	8 Kuom ma-		mo tame niya: "An e ma
			
no, nyaguru olemo ma		dwarore ni ibatisa to ke-
nyiso ni  useloko  chu-		ndo  in  e  mibiro  ira?"
nyu ua e richo.  9 Kik		15 Yesu nodwoke kama:
uwach	e	chunyu	ni,		"Yie mondo mano otim-
‘Wan	gi	wuonwa	ma		re sani nimar ber mo-
en Ibrahim.’ Nimar awa-		ndo wachop weche duto
chonu ni Nyasaye nya-		makare  e  yo  ma  ka-
lo loso ne Ibrahim nyi-		mano." Mi Johana no-
thindo koa kuom kite-		weyo	tame.	16 Bang’
gi.  10 Oseket le e	tie		ka nosebatise, gikanyo-
yien. Omiyo, yien duto		no Yesu noa e pi; to ne!
ma ok nyag olemo ma-		polo	noyawore	kendo
beyo ibiro tong’ mi witgi		noneno roho mar Nya-
e mach.  11 An to aba-		saye ka biro kuome e kit
tisou gi pi nikech use-		akuru.	17 Kendo	ne!
loko chunyu ua e richo,		Dwol moro bende noa e
kata kamano jal ma biro		polo ka wacho niya: "Ma
bang’a nigi teko moloya,		en Wuoda ma ahero ke-
kendo ok awinjora lonyo		ndo ma aseyiego."	note-
wuochene. Jalo biro ba-		Bang’e, roho	
tisou gi roho maler ke-		lo ne Yesu nyaka e
ndo  gi  mach.  12 Ra-		thim4	mondo	Jachien
piedh cham ni e lwete		oteme.	2 Ka nosetueyo
kendo obiro yweyo ka		chiemo kuom ndalo 40
modinoe cham ma dong’		odiechieng’  gi	otieno,
maler chuth, kae to obi-		nowinjo	kech.	3 Eka
ro choko ngano mi okan-		Jatem nobiro ire mowa-
gi e dero, to mihudhi		chone niya: "Ka in wuod
obiro	wang’o gi mach		Nyasaye, nyis ane kite-
ma ok nyal neg."			gi mondo gilokre chie-
13 Eka Yesu noa Galili		mo."	4 To Yesu nodwo-
modhi e Jordan ir Joha-		ke niya: "Ondik kama:
na mondo Johana obati-		‘Dhano ok bed mangima
se.  14 To Johana note-		mana kuom chiemo ke-
 
17	MATHAYO 4:5-18
nde,  to  kuom  weche	ne.’"  11 Eka Jachien
duto ma wuok e dho Je-	noweye, to ne! malai-
hova.’"	ke nobiro ire mi gichako

	Kae to Jachien no- tiyone.
kawe  motere  e	dala	12 Koro ka nowinjo ni
malerno, mi nokete ma-	osemak  Johana ,  no-
lo e wi hekalu e tado	wuok	modhi	Galili .
molwor gi ohinga  6 ke-	13 Bende bang’ wuok
ndo nowachone niya:	Nazareth nobiro modak
"Ka in wuod Nyasaye,	Kapernaum, taon ma-
dirri	ane piny nimar	nie dho nam e piny Zab-
ondik kama: ‘Enochik	lon gi Naftali,	14 mo-
malaikene nikech in,’ ke-	ndo wach ochop ma ja-
ndo, ‘Giniting’i e lwete-	nabi Isaya nokoro niya:
gi mondo kik igo tiendi	15 " To  in  piny  Zab-
e kidi.’"	7 Yesu nodwo-	lon gi piny Naftali manie
ke niya: "Ondik kendo	ndara mochomo nam,
kama: ‘Kik iket Jehova	loka mar Jordan, Gali-
Nyasachi e tem ngang’.’"	li mar ogendni!  16 Ji
8 Kae to Jachien ne	mobet e mudho none-
otere  e wi  got  moro	no ler maduong’, kendo
mabor	miwuoro,	mi	ler ne orieny ne joma
ne onyise pinjeruodhi	obet e tipo mar tho."
duto mag piny kod ber	17 Chakre kindeno ka
mar duong’ ma gin-go.	dhi nyime, Yesu nocha-
9 Eka nowachone kama:	ko yalo kowacho niya:
"Magi duto abiro miyi	"Lokuru chunyu ua e ri-
kigoyo chongi piny miti-	cho, nimar Pinyruodh
mo	tim	achiel	mar	polo osekayo machieg-
lama."  10 To Yesu no-	ni."		
dwoke kama: "Dhi ku-	18 Ka noyudo owuo-
cha Satan! Nikech ondik	tho e bath Nam Galili,
niya: ‘Jehova Nyasachi	noneno	owete	ariyo,
e ma nyaka ilam kendo	ma  gin  Simon  miluo-
en kende e ma nyaka iti-	ngo ni Petro kod Andrea
 
MATHAYO 4:19–5:9						18
owadgi ka gibolo gogo e	kech mano, oganda ma-
nam nikech ne gin jolu-	ng’ongo ma nowuok Ga-
po.	19 Ne owachonegi	lili, gi Dekapoli, gi Jeru-
niya: "Biuru uluwa, ke-	salem,  gi	Judea,	kod
ndo anatimu jolupo mag	loka Jordan ne oluwe.
ji."	20 Gikanyono, ne	Ka noneno oganda-
g iweyo gognig i mi g i-	no, nodhi malo e got
luwe.  21 Ka noa kanyo	eka5	ka nosebet piny, jo-
noneno ji ariyo mamoko	puonjrene	nobiro	ire.
ma ne gin owete. Ne gin	2 Kae to nochako puo-
Jakobo wuod Zebedi gi	njogi kowacho niya:
Johana owadgi. Ne oyu-	3 "Joma mor gin joma
do gin gi Zebedi wuon-gi	nigi	riyo	mar	ng’eyo
e yie ka giloso gognigi,	Nyasaye,  nimar	Piny-
mi noluongogi.  22 Gi-	ruodh polo en margi.
kanyono, ne giweyo yie	4 "Joma mor gin joma
kod wuon-gi bende, mi	nigi	kuyo,	nimar	ibiro
ne giluwe.			hogi.			
23 Bang’e, nodhi e Ga-	5 "Joma mor gin joma
lili  te kopuonjo  e  su-	nigi chuny mamuol, ni-
nagokegi kendo koyalo	mar	piny	nobed	pok
wach maber mar Piny-	margi.			
ruoth, bende kochango	6 "Joma mor gin joma
kit	tuoche	duto	kod	nigi	kech	kod	riyo
kit midekre duto ma ji	mar gik makare, nimar
ne nigo.  24 Kendo hu-	noyieng’gi.			
mbe nolandore e Siria	7 "Joma mor gin joma
mangima, mi ji nokelone	kecho  ji,  nimar  no-
jogo duto ma ne chando-	kechgi.			
re  nikech  tuoche  mo-	8 "Joma mor gin joma
pogore opogore, gi joma	ler ei chunygi, nimar gi-
ne	nigi  jochiende,  gi	nine Nyasaye.		
jo	ndulme,	kod	joma	9 "Joma mor gin jolos
ne nigi tuo mar abach,	kuwe, nimar noluonggi
mi nochangogi.  25 Ni-	ni nyithind Nyasaye.
 
19		gin	MATHAYO 5:10-22
10 "Joma   mor		17 "Kik upar ni ne abi-
joma	osesand  nikech	ro ketho Chik kata we-
gik makare, nimar Piny-	che Jonabi. Ne ok abiro
ruodh polo en margi.	kethogi,	to	ne  abiro
11 "Un joma mor ka ji	chopogi.	18 Adier awa-
kwedou kendo gisandou	chonu ni, kata ka polo
kendo	giriambonu,	ka	gi piny okalo, onge kata
giwacho kuomu weche	nyukta	achiel  matinie
duto maricho nikech an.	mogik mar Chik ma biro
12 Moruru  kendo  be-	kalo nyaka chop weche-
duru moil ahinya nimar	go duto timre.  19 Kuom
pok maru duong’ e polo,	mano, ng’ato ang’ata ma
kendo kamano e kaka ne	ketho achiel kuom chi-
gisando jonabi ma note-	ke matindoe mogikgi ke-
lonu.			ndo ma puonjo jomoko
13 "Un e chumbi mar	ni gitim kamano, noluo-
piny, to ka chumbi olalo	nge  ni  ng’at  matin  e
ndhadhu, ere kaka ibi-	Pinyruodh polo. To ng’at
ro duog tekone? Koro ok	ma  timogi	kendo	ma
nyal ti kode e gimoro,	puonjogi,  noluonge	ni
mak mana wite oko mo-	ng’at maduong’ e Piny-
ndo ji onyone.		ruodh polo.	20 Nikech

	"Un e ler mar piny. awachonu ni, ka timbeu Dala ok nyal geng’ore ka makare ok medre kendo en e wi got. 15 Ji loyo mago mag jondi-moko taya kae to gikete ko gi Jo-Farisai, ok unu-e wi gir chungo taya, to donj ngang’ e Pinyruodh ok e bwo okapu, kendo polo.
orieny ne ji duto manie	21 "Ne  uwinjo ni  ne
ot.  16 Kamano bende,	owach  ne	joma  chon
weuru ler maru orieny	niya: ‘Kik inek, to ng’at
e nyim ji mondo gine ti-	moneko ibiro yal e od
mbeu  mabeyo  kendo	ng’ado bura.’  22 An to
gimi Wuonu manie polo	awachonu ni, ng’at ma
duong’.	dhi  nyime	bedo  g i
 
MATHAYO 5:23-31							20
mirima g i owadg i ibi-			26 Adier awachoni niya:
			
ro yal e od ng’ado bura;			Ok	ibi  wuok	kanyo
kendo ng’at ma chayo			ngang’ nyaka bang’ ki-
owadgi kotiyo gi weche			sechulo kwan duto mar
mag ayany ibiro yal e			pesa ma dwarore.	
Bura Maduong’ Mogik;			27 "Ne  uwinjo ni  ne
to ng’ato ang’ata ma wa-			owach ni: ‘Kik ichod.’1
cho ne wadgi ni, ‘In jal			28 An to awachonu ni,
manono mofuwo!’ ng’at-			ng’ato ang’ata ma siko
no owinjore yudo kum e			ka ng’iyo dhako mondo
mach mar Gehena.1			ogombe, osechodo kode
23 "Omiyo, sa mitero			ei  chunye.  29 Omiyo,
mich  mari  e kar  mi-			ka  wang’ i  ma  kora-
sango,  miti	iparo  ka			chwich miyo ichwanyori,
in kanyo ni owadu nigi			gole oko kendo iwite oa
wach moro kodi,	24 we			kuomi. Nikech ber mo-
michnino e nyim kar mi-			loyo mondo achiel kuom
sango kanyo, kae to ia.			fuonnigi olal kar mondo
Kwong idhi ilos kuwe gi			dendi duto owit e Gehe-
owadu eka bang’e iduog			na.1		30 Bende, ka lweti
ichiw michni.					ma	korachwich	miyo
25 "Bed ng’at ma loso			ichwanyori, ng’ade oko
weche piyopiyo gi ng’at			kendo iwite oa kuomi.
ma  odonjoni	e	bura			Nikech ber moloyo mo-
ka pod un kode e yo			ndo achiel kuom fuon-
ma dhi e od bura, mo-			nigi olal kar mondo de-
ndo mi jalo kik teri e			ndi duto olwar e Ge-
lwet jang’ad-bura kae to			hena.1	
jang’ad-bura keti e lwet			31 "E  wi  mano,  ne
jarito  e  od  bura,  to			owach ni: ‘Ng’ato ang’a-
bang’e	inyalo witi e jela.				
				5:27 1 E dho Grik, wach mo-
5:22, 29, 30 1 Ne en kar wa-			lok kae ni ‘chode,’ en sama di-
ng’o yugi oko mar Jerusalem.			chwo kata dhako manie kend
Ne Glosari.					oterore oko mar kend.	
 
21						MATHAYO 5:32-45
ta  ma  ketho  kend  gi		37 To ‘Ee’ maru mondo
		
chiege chuth, to mondo		obed mana ee, to ‘Ooyo’
omi chiege barup ketho		maru obed ooyo, nimar
kend chuth.’  32 An to		mokalo kanyo owuok
awachonu ni, ng’at ma		kuom Ng’at Marach.
ketho  kend  gi	chiege		38 "Ne  uwinjo ni  ne
chuth,  mak  mana  ni-		owach	ni:  ‘Wang’	kar
kech	terruok,1	oketo		wang’	kendo	lak	kar
chiege e tem mar chode,		lak.’  39 An to awacho-
to ng’at ma okendo dha-		nu niya: Kik itam ng’at
ko ma kamano, ng’atno		marach,  to	ng’at	ma
ochodo.				goyo lembi korachwich,
33 "Bende, ne uwinjo		lokne	lembi  machielo-
ni  ne  owach  ne  joma		no bende.  40 Kendo ka
chon ni: ‘Kik ikuong’ri		ng’ato dwaro teri e od
kae to ok itim, to nyaka		ng’ado	bura	mondo
ichul gik ma isingorie ne		omayi nangani ma iye,
Jehova.’  34 An to awa-		wene nangani	ma	oko
chonu niya: Kik ikuong’-		bende;	41 to ka ng’at
ri ngang’, kata gi polo		manie telo chuni mondo
nikech en kom-loch mar		itine	ka	udhi	mail
Nyasaye;  35 kata	gi		achiel,	dhi	kode	mail
piny nikech en raten tie-		ariyo.	42 Chiw ne ng’at
nde ;  kata  g i  Jerusa-		ma kwayi gimoro, kendo
lem	nikech  en	dala		kik itam ng’at ma dwaro
mar Ruoth maduong’.		holo kuomi.			
36 Kata kik ikuong’ri		43 "Ne  uwinjo ni  ne
		owach	ni: ‘Nyaka	iher
gi wiyi nikech ok inyal				
loko yie wich achiel ma		wadu to isin gi jasiki.’
bed	rachar kata rateng’.		44 An	to	awachonu
			niya: Dhiuru nyime hero
			
5:32 1 Wach molok kae ni "ter-		jowasiku kendo lamu-
ruok," e dho Grik en porneia,		ru  ne	joma	sandou,
ma tiende en kit nindruok		45 mondo unyis adier
duto ma ok kare.				ni un nyithind Wuonu
 
MATHAYO 5:46–6:8		22
manie polo, nimar en		3 To  in,  sama  ichiwo
		
omiyo	wang’-chieng’		mich mag konyo jochan,
mare rieny ne joma ri-		kik iwe lweti ma kora-
cho kaachiel g i joma		cham ong’e gima lweti
beyo, kendo omiyo koth		ma  korachwich  timo,
chue ne joma kare kaa-		4 mondo mich ma iko-
chiel gi joma ok kare.		nyogo jochan obed ma
46 Nikech  ka	uhero		ling’ling’. Eka Wuonu ma
joma oherou kende, ere		neno ka en kama opo-
pok muyudo? Donge jo-		ndo nochuli.
sol osuru bende timo		5 "Bende,  sama  ule-
mana kamano?	47 To		mo, kik ubed kaka joma
ka umoso mana oweteu,		wuondore, nimar gihero
ere gima duong’ malich		lemo ka gichung’ e su-
mutimo? Donge ji moa e		nagoke gi akek yore ma-
ogendni mamoko bende		dongo ni mondo ji one-
timo kamano?  48 Nya-		gi. Adier awachonu ni
ka ubed malong’o chuth		giseyudo pokgi chuth.
mana kaka Wuonu ma-		6 To in kilemo, donj e
nie polo bende long’o		odi kar kendi , kendo
chuth.				bang’ loro dhoot, lam
"Tang’uru kik utim		Wuonu man kama opo-
gik makare e nyim ji		ndo.  Eka  Wuonu  ma
mana6	ni mondo gineu;		neno ka en kama opo-
nono to ok ubi yudo pok		ndo nochuli .  7 Sama
moa kuom Wuonu manie		ulemo, kik unwo anwoya
polo.	2 Omiyo,	sama		weche kaka joma oa e
ichiwo mich mag konyo		ogendni mamoko timo,
jochan, kik igo turmbeta		nikech giparo ni ibiro
e nyimi kaka joma wuo-		winjgi ka gitiyo gi weche
ndore jotimo e sunago-		m a n g ’ e n y.  8 O m i y o ,
ke kod e wang’ yore ni		kik ubed kaka gin, ni-
mondo ji omigi duong’.		mar Wuonu ong’eyo gik
Adier awachonu ni, gi-		muchando kata ka pok
seyudo  pokgi	chuth.		ukwaye.
 
23			MATHAYO 6:9-24
9 "Un to koro onego	wang’ Wuonu man kama
ulem kama:		opondo. Eka Wuonu ma
"‘Wuonwa manie polo,	neno ka en kama opo-
nyingi mondo obed ma-	ndo nochuli.
ler.  10 Pinyruodhi mo-	19 "Weuru kano mwa-
ndo obi. Dwaroni mondo	ndu magu e piny, kama
otimre bende	e piny,	kudni kod nyal kethogie
kaka e polo.  11 Miwa	kendo kama jokuoge do-
kawuono chiembwa mar	njoe mi gikwal.  20 Kar
odiechieng’ni;	12 ke-	mano, kanuru mwandu
ndo	iwenwa	gopewa	magu e polo, kama kud-
kaka wan bende wase-	ni kata nyal ok nyal ke-
weyo	ne  jogopewa .	thoe  kendo  kama  jo-
13 Kendo  k ik  iterwa	kuoge ok nyal donjoe mi
e tem, to ireswa kuom	gikwal.  21 Nimar kama
Ng’at Marach.’		mwanduni nitie, kanyo

	"Nimar kuweyo ne bende e kama chunyi ni-ji kethogi, Wuonu ma- tiere.

nie polo bende nowe- 22 "Taya mar del en nu; 15 to ka ok uwe ne wang’. Omiyo, ka wang’i ji kethogi, Wuonu bende ochomo kamoro achiel, ok bi weyonu kethou. dendi duto biro bet gi

	"Ka utueyo chiemo, ler. 23 To ka wang’i weuru bedo gi wang’ nigi ich-lit, dendi duto mokuyo kaka joma wuo- biro bedo mudho. Kendo ndore nikech gimiyo we- ka adier ler man kuomi ngegi neno mojuol mo- en mudho, mano kaka ndo ji ong’e ni gitueyo. en mudho mandiwa!

Adier awachonu ni, gi- 24 "Onge ng’at ma seyudo pokgi chuth. nyalo bedo misumba 17 To in kitueyo, wir ruodhi ariyo; nimar obi-
mo   e   wiyi   kendo	ro sin gi moro to ohero
ilwok wang’i  18 mondo	machielo, kata obiro ma-
mi kik inenri ni itueyo e	kore gi moro to ochayo
wang’ dhano, to mana e	machielo. Ok unyal bedo
 
MATHAYO 6:25–7:2	24
wasumbni mag Nyasaye go. 30 Koro ka Nya-kendo wasumbni mag saye rwako yien ayiena

Mwandu.               manie  papgo  kamano, 25 "Mano  e  momiyo ma gin mana gik ma be-awachonu niya: Weuru tie kawuono to kiny iwi-bedo gi parruok e wi togi e mach, donge obi-ngimau kuom gima ubi- ro rwakou moloyo, koso, ro chamo, kata ma ubiro un  joma  nigi  yie  ma-madho, kata kuom gima tin-gi?  31 Omiyo,  kik ubiro rwako e dendu. uparru ka upenjoru ni, Donge  ngima  duong’ ‘Ang’o ma wabiro cha-moloyo chiemo, to del mo?’ kata ni, ‘Ang’o ma duong’  moloyo  lewni? wabiro madho?’ kata ni,

	Nonuru adimba winy ‘Ang’o ma wabiro rwa-manie polo; ok gichuo ko?’ 32 Nikech mago kodhi, ok gike, bende ok duto e ma ji moa e oge-giken e deche. To pod ndni mamoko laworego Wuonu manie polo pi- gi kinda. Wuonu manie dhogi. Donge un to ne- polo ong’eyo ni uchando ngou duong’ ahinya mo- gigo duto.

loyogi?  27 Ng’ano kuo-	33 "Kuom mano, siku-
mu ma kuom parruok	ru kudwaro mokwongo
nyalo medo bor mar ngi-	Pinyruoth kod gik maka-
mane kata mana gi bat	re mag Nyasaye, kendo
achiel?  28 Bende, upa-	gik mamokogo duto no-
roru nang’o kuom wach	mednu.  34 Omiyo, kik
lewni? Puonjreuru kuom	uparru kuom kiny, ni-
kaka maua mag pap do-	kech kiny nobed gi par-
ngo;  ok  gichandre  gi	ruokne owuon. Odie-
tich kendo ok gitwang’	chieng’ kodiechieng’ nigi
lewni;  29 to awachonu	chandruokne morome.
ni,  kata  mana  Solo-	"Weuru	ng’ado	ne
mon e ber mar duong’-	ji  bura	mondo	kik
ne duto, ok norwakore	ong’adnu7	bura;  2 ni-
kaka achiel kuom maua-	kech bura ma ung’ado e
 
25	kendo		MATHAYO 7:3-15
ma  nong’adnu,		ne.  9 Adier,  en  ng’a-
rapim ma upimogo e ma	no kuomu ma ka wuode
ibiro pimnugo.	3 Kare	okwaye makate to omiye
ang’o  momiyo	ing’iyo	kidi?  10 Kata  ma  ka
pilni yath e wang’ owadu	wuode okwaye rech to
to  ok  ine  yath  ma-	omiye thuol?	11 Kuom
duong’ e wang’i iwuon?	mano,	ka	un,	kata
4 Kata ere kaka inyalo	obedo ni un joma richo
wacho ne owadu ni, ‘We	ung’eyo chiwo mich ma-
agolni pilni yath e wa-	beyo ne nyithindu, do-
ng’i’ ka koni to ne! in	nge Wuonu manie polo
iwuon, yath maduong’ ni	biro  chiwo  gik  ma-
e wang’i?  5 In ng’at ma	beyo e okang’ malach
wuondore! Kwong igol	moloyo ne joma kwaye?
yath  maduong’	manie	12 "Omiyo, gik moko
wang’i iwuon, eka ibiro	duto ma  udwaro ni  ji
neno maler kaka inyalo	otimnu, un bende utim-
golo pilni yath e wang’	negi	kamano.	Adier,
owadu.		mano e gima Chik kod

	"Kik ukaw gik maler weche Jonabi puonjo.
umi  guogi,  bende  kik	13 "Donjuru e rangach
uwit kiteu mag lulu ne	madiny, nikech rangach
anguche, nimar dipo ka	kod ndara ma tero ji e
ginyonogi gi tiendegi ke-	kethruok duong’ kendo
ndo gilokore kodu mi gi-	lach, kendo ji mang’eny
kidhu.	e ma donjoe;  14 to ra-
	"Sikuru ka ukwayo, ngach matin kendo nda-to nomiu; sikuru ka ra madiny tero ji e ngi-umanyo, to unuyud; si- ma, to ji manok e ma kuru ka udwong’o, to nwang’e.

n o y a w n u ;  8 n i k e c h	15 "Tang’uru gi jonabi
ng’ato ang’ata ma kwayo	mag miriambo, ma biro
imiyo, to ng’at ma ma- iru ka girwako lep ro-
nyo yudo, kendo ng’at mbe to e igi gin ondie-
ma dwong’o ibiro yaw-	gi mawuor ma ngemo.
 
MATHAYO 7:16-29	26

	Olembgi e ma unu- wachnegi niya: ‘Ok na-ng’eg igo. Ji ok pon ng’eyou ngang’! Auru e mzabibu kuom yiend ku- nyima, un joketh-chik-the, kata olemb ng’o- gi!’


wo kuom yadh oriang’,	24 "Kuom mano, ng’a-
koso?	17 Kamano be-	to ka ng’ato ma winjo
nde, yien mabeyo duto	wechenagi kendo ma ti-
nyago olemo mabeyo to	mogi,  nochal  gi  ng’at
yien		maricho	duto	mariek mogero ode e wi
nyago olemo manono.	lwanda.  25 Kae to koth
18 Yath maber ok nyal	ne ochue kendo ohula
nyago olemo manono;	nobiro, yamo bende no-
bende yath marach ok	kudho  ka  goyo  odno,
nyal nyago olemo ma-	to ne ok olwar, nikech
ber.	19 Yien duto ma	noyudo osegur misene
ok nyag olemo mabeyo	e lwanda.  26 To bende,
ing’ado kendo iwito e	ng’ato ka ng’ato ma wi-
mach.	20 Kuom adier,	njo  wechenagi  to	ok
unung’e joma kamago	otimgi, nochal gi ng’at
kuom olembgi.			mofuwo ma nogero ode
21 "Ok ji duto ma luo-	e wi kuoyo.	27 Kae to
nga ni, ‘Ruoth, Ruoth,’	koth ne ochue, kendo
nodonj e Pinyruodh po-	ohula nobiro, yamo be-
lo, to mana ng’atno ma	nde nokudho ka goyo
timo dwaro mar Wuora	odno, mi odno ne olwar
manie polo e ma nodonj.	gi lwar mang’ongo."	
22 Ji mang’eny nowa-	28 Ka Yesu nosetieko
chna	chieng’no	niya:	wechego,  oganda	no-
‘ Ruoth, Ruoth, donge	wuoro  ahinya  yo	ma
ne	wakoro	wach  e	nopuonjogo	29 nikech
nyingi, kendo ne wago-	nopuonjogi	kaka ng’at
lo  jochiende	e	nyi-	ma nigi teko1 to ok kaka
ng i, kendo ne watimo	jondikogi.		
tije mang’eny madongo		
	7:29 1 Tiende ni, "ng’at ma
e nyingi?’  23 To ana-	wechene oa kuom Nyasaye."
 
27	MATHAYO 8:1-12

8 Ka noselor oa e got, jatend - askecheno1  no-oganda mang’ongo dwoke niya: "Ruoth, ok noluwe.  2 To ne!  ja- an ng’at mowinjore ma dhoho moro nobiro mo- inyalo  donjo  e  bwo kulorene ka miye luor tat oda, to wach awa-kendo wachone niya: cha gimoro to jatijano "Ruoth, kidwaro, to mi biro  chango.  9 Nimar abed maler."  3 Omiyo, an bende an ng’at ma-norieyo bade momule nie bwo teko mar joma-kowachone kama: "Ee, moko, bende an gi aske-adwaro! Bed maler." Gi- che  moko  e  bwoya, kanyono,  dhoho  ne kendo anyalo wacho ne oweye mobedo maler. moro ni, ‘Dhi!’ to odhi,

	Kae to Yesu nowacho- kendo wacho ne machie-ne niya: "Ne ni ok iwa- lo ni, ‘Bi!’ to obiro, ke-cho ne ng’ato ang’ata ndo wacho ne misumba-wachni, to dhi inyisri e na ni, ‘Tim mae!’ to nyim jadolo kendo ichiw otimo." 10 Bang’ winjo mich ma Musa nochiko, wechego, Yesu nohum mondo mano ochiwnegi kendo nowacho ne joma
neno."		ne luwe niya: "Awacho-
5 Ka nodonjo Kaper-	nu adier ni, pok ayudoe
naum, jatend-askeche1	ng’ato ang’ata e Israel
moro nobiro ire ka saye	ma nigi yie maduong’
6 kendo  ka  wachone	ma chal kama.  11 To
kama: "Ruoth, jatija oni-	awachonu ni, ji mathoth
ndo e ot nikech tuo mar	moa  yo  wuok-chieng’
abach kendo ochandore	gi  yo  podho-chieng’
malit."	7 Yesu nokone	nobi kendo ginibed piny
niya: "Ka achopo kuno	e mesa gi Ibrahim kod
abiro		change."  8 Eka	Isaka gi Jakobo e Piny-
			ruodh polo;  12 to nyi-
8:5, 8 1 Jatelo ma askeche	thind  Pinyruoth  ibiro
lweny 100 mag Rumi ni e	wit oko e mudho. Kanyo
bwoye.		e kama ywagruokgi kod
 
MATHAYO 8:13-27					28
muodo lekegi nobedie."	ndo  gidhi  loka  ma-
13 Eka Yesu	nowacho	chielo.	19 Eka jandiko
ne jatend-askecheno1	moro  nobiro  ire  mo-
kama: "Dhiyo. Mana ka-	wachone niya: "Japuonj,
ka isenyiso ni in gi yie,	abiro luwi kamoro amo-
we mondo otimreni ka-	ra	midhiyoe."  20 To
mano." Omiyo, jatijeno	Yesu nowachone kama:
nochango gie sano.		"Bwe nigi buchegi, ke-
14 To ka Yesu nobiro	ndo winy manie polo
e od Petro, noyudo min	nigi utegi, to Wuod dha-
chi Petro konindo piny	no onge gi kama dopie-
nikech ne en gi tuo mar	lie  wiye."  21 Kae  to
m i d h u s i .  1 5 O m i y o ,	japuonjre moro nowa-
nomulo lwete mi midhu-	chone	kama: "Ruoth,
sino ne oweye kae to ne	yiena mondo adhi ayik
ochung’	mochako	tiyo	wuora mondi."	22 Yesu
ne Yesu.	16 To ka no-	nodwoke niya: "Dhi nyi-
sechopo odhiambo, ne	me luwa, kendo we joma
gikelone ji mang’eny ma	otho oyik joggi motho."
ne nigi jochiende; ke-	23 To	ka	noseidho
ndo nogolo jochiendego	yie, jopuonjrene noluwe.
mana kuom wacho wach	24 To ne! yamo mager
kende, mochango jogo	nosieko e nam, mi apaka
duto ma	ne	chandore	nochako imo yie; Yesu
17 mondo wach ochop	to	ne	nindo.  25 Eka
ma janabi Isaya nokoro	ne gibiro chiewe ka gi-
niya: "En owuon nokawo	wacho	kama:	"Ruoth,
midekrewa kendo noti-	reswa, wachiegni tho!"
ng’o tuochewa."		26 To	nopenjogi niya:
18 Ka	Yesu	noneno		
			"Ang’o momiyo uluor ka-
oganda	kolwore,	no-	mano un joma nigi yie
chiko jopuonjrene mo-	matin-gi?" Mi noa malo
		mochogo  yamono  kod
8:13  1 Jatelo  ma  askeche	
lweny 100 mag Rumi ni e	nam, kendo nam nokue
bwoye.				thi.	27 Omiyo,  ne  gi-
 
29									MATHAYO 8:28–9:5
wuoro ka giwacho kama:	ne! kuethno duto nori-
"Jali en ng’at manade?	ngo matek nyaka e geng
Kata  mana	yamo	kod	nam mi ne ginyumore
nam winje."			loka	e nam, kendo ne githo ei
28 Ka  nochopo		pi.	33 To jokwath nori-
nam e gweng’ mar Jo-	ngo, mi gidonjo e taon
Gadara,1 ji ariyo ma ne	kendo ne gihulo weche
nigi jochiende ne owuok	duto,	moriwo	nyaka
e kar liete mi giromo	wach joma ne nigi jo-
kode. Jogo ne ger moka-	chiendego.	34 To ne! ji
dho, ma onge ng’at ma	modak e taondno duto
ne nigi chir mar kalo e	nobiro mondo gine Yesu,
ndarano.	29 Kendo ne!	to kane ginene ne gisaye
ne	gikok	matek		niya:	mondo oa e gweng’gi.
"En wach mane ma in-go		Omiyo,	bang’	idho
kodwa Wuod Nyasaye?		yie, nodhi loka nam
	modonjo9	e taon ma no-
Dibed ni ibiro ka mondo	dakie.	2 Kendo ne! ne
isandwa ka	pok	ndalo		
moket ochopo?"	30 To	gikelone ng’at ma nigi
mochwalore matin koa	tuo mar abach ka giti-
kama ne gintie, ne ni-	ng’e e otanda . Bang’
tie kueth maduong’ mar	neno yiegi, Yesu nowa-
anguche ma ne kwayo.	cho ne jatuo mar aba-
31 Omiyo, jochiendego	chno niya: "Nyathina ,
nochako saye niya: "Ka	kik chunyi chandre! Ri-
igolowa, to yienwa wa-	choni oseweni."	3 Ke-
donj e kueth mar angu-	ndo ne! jondiko moko
cheka."  32 Eka  nowa-	nowacho e k indg i g i-
chonegi niya: "Dhiuru!"	weg i	niya:	"Ng’atni
Omiyo,  ne	giwuok  mi	ochayo Nyasaye."	4 To
gidhi  kae	to  gidonjo	ka	Ye su	noseng’eyo
ei		anguchego,	kendo	gima ne giparo, nope-
				njogi kama: "Ang’o mo-
				
8:28 1 En e gweng’ Jo-Gerasi	miyo uparo weche mari-
e Mar 5:1; Luk 8:26.			cho e chunyu?	5 Kuom
 
MATHAYO 9:6-17	30

ranyisi , mane mayot? nju chiemo gi josol osu-Wacho ni, ‘Richoni ose- ru kod joricho?" 12 Ka weni,’ koso wacho ni , nowinjogi, nowacho ka-‘Chung’ mondo iwuoth’? ma: "Joma ng ima ok

	Kata kamano, mondo dwar laktar, to joma tuo mi ung’e ni Wuod dha- e ma dwaro. 13 Omiyo, no nigi teko e piny mar dhiuru kendo upuonjru weyo ne ji richo—" no- tiend wach ma wacho wacho ne jatuono niya: niya: ‘Ok adwar misa-"Chung’ ikaw otanda- ngo, to adwaro ni ubed ni kendo idhi dalani." joma kecho jomoko.’ Ni-

	Eka noa malo modhi kech ne abiro luongo jo-e dalane. 8 Kane oga- richo, to ok joma kare." nda oneno mano, luo- 14 Bang’e, jopuonjre ro nomakogi mi ne gi- Johana nobiro ire mi ne miyo Nyasaye duong’, gipenje kama: "Ang’o Nyasaye ma miyo dhano momiyo wan kod Jo-

teko ma kamano.	kane	Farisai wajotueyo chie-
9 Bang’	mano,		mo  to	jopuonjreni  to
Yesu kalo koa kuno, no-	ok tue?"	15 Yesu to no-
neno ng’at moro ma nyi-	dwokogi niya: "Onge gi-
nge	Mathayo  kobet  e	momiyo osiepe wuon ki-
ofis mar osuru mowa-	sera onego obed gi kuyo
chone kama: "Bed jalup-	ka  pod  en  kodgi,  do-
na."	Eka	noa	malo	nge? To ndalo biro ma
moluwe.	10 Bang’e, ka	ibiro  gol wuon  kisera
noyudo	ochiemo	e ot,	oa kuomgi, eka ginitue.
ero ne! josol osuru ma-	16 Onge ng’at ma bawo
ng’eny kod joricho no-	law  manyien  e  nanga
biro	mochako  chiemo	moti, nikech rabaw ma-
gi Yesu kod jopuonjre-	nyienno biro ywayo na-
ne.	11 To ka Jo-Fari-	ngano kendo obiro yie-
sai noneno mano, ne gi-	che moloyo.  17 Kama-
penjo jopuonjrene niya:	no bende, ji ok ket di-
"Ang’o	momiyo	japuo-	vai manyien e chupni
 
31			MATHAYO 9:18-29
pien moti miting’oe di-	wa, chunyi kik chandre!
vai. Ka gitimo kamano	Yieni osechangi." Kendo
to chupnigo biro barore	dhakono ne ochango gie
kendo divai biro pukore	sano.	
mi chupnigo kethre. To	23 Koro  ka  nodhi  e
ji keto divai manyien e	od	jatelono	moneno
chupni pien manyien mi-	joma goyo asili kod oga-
ting’oe divai kendo gik	nda mochochni gi koko,
moko ariyogo yudo arita	24 Yesu nowacho niya:
maber."		"Auru kae nikech nya-
18 Ka noyudo owacho-	ko matinni ok otho, to
negi wechego, ne! jate-	onindo."  Eka  ne  g i-
lo moro nobiro mokulo-	chako nyiere ka gijare.
rene ka miye luor kendo	25 Mapiyo bang’ ka no-
wacho niya: "Chop sani,	segol ogandano oko, no-
nyaka bed ni nyara koro	donjo iye kendo noma-
osetho, to bi iket lweti	ko lwet nyakono, mi nya-
kuome mondo obed ma-	ko matinno noa malo.
ngima."		26 Kuom adier, wachno
19 Eka Yesu noa malo,	nolandore e alworano
mi  en  kaachiel  gi  jo-	duto.		
puonjrene,  ne	giluwo	27 Sama Yesu ne kalo
jalo.  20 To ne!	dhako	koa kanyo, ji ariyo ma
moro ma rembe nose-	muofni ne oluwe ka gi-
bedo  ka  chuer	kuom	kok	niya:	"Kechwa ,
higni 12 nobiro ire gi	Wuod Daudi."	28 Bang’
ka ng’eye kendo nomu-	ka  nosedonjo  ei  ot ,
lo riak nangane ma oko,	muofnigo nobiro  ire,

	nimar nosiko kowa- kendo Ye su nopenjo-cho e chunye kama: g i kama: "Be un g i "Kapo ni amulo mana yie ni anyalo timo mae?" nangane ma oko to Ne gidwoke niya: "Ee, abiro chango." 22 Yesu Ruoth." 29 Eka nomulo nolokore, to bang’ nene, wengegi kowacho niya: nowacho kama: "Nyar- "Mana kaka yieu obet,
 
MATHAYO 9:30–10:6				32
we otimrenu mana ka-	ndo ne gidiwo mana ka
mano."	30 Mi wengegi	rombe ma onge jakwath.
noyawore. E wi mano,	37 Kae to nowacho ne
Yesu	nokwerogi mote-	jopuonjrene niya: "Adier,
gno	kama:  "Neuru	ni	tij keyo duong’, to jotich
ng’ato ang’ata ok ong’e-	e ma nok .  38 Omiyo,
yo wachni."	31 Gin to	kwauru Ruodh keyo mo-
kane gisedhi oko, ne gi-	ndo oor jotich e keyo-
lando wachne e alwora-	ne."		
no duto.				Eka noluongo jo-
32 Sama ne gia, ne! ji	puonjrene	12 mi
nokelone ng’at moro ma	omiyogi10	teko e wi jo-
momo ma nigi jachien;	chiende mondo gigolgi
33 to  ka  nosegol  ja-	kendo gichang kit tuo-
chiendno, momono no-	che duto kod kit midek-
wuoyo. Eka oganda no-	re duto.		
wuoro ka giwacho niya:	2 Nying  joote  12  e
"Gima	kama	pok	ne	magi: Mokwongo, Simon
one ngang’ e piny Isra-	miluongo	ni  Petro,  gi
el."  34 To Jo-Farisai ne	Andrea owadgi; Jakobo
wacho kama: "Jali golo	wuod Zebedi gi Johana
jochiende kotiyo gi teko	owadgi;	3 Filipo	kod
mar jatelo mar jochie-	Bathlomeo; Thoma kod
nde."					Mathayo jasol osuru; Ja-

	Kendo Yesu nocha- kobo wuod Alfayo; Tha-
ko  wuotho  e  taonde	dayo;  4 Simon ma jaki-
gi gwenge duto kopuo-	nda kod Judas Iskariot
njo  e  sunagokegi,  ke-	ma bang’e ne ondhoge.
ndo  koyalo  wach  ma-	5 Yesu  nooro  joote
ber mar Pinyruoth, ke-	apar gariyogo kochikogi
ndo kochango kit tuo-	kama: "Kik udhi e nda-
che duto kod kit midek-	ra mar ogendni mamoko
re duto.  36 Ka noneno	kendo kik udonj e taon
oganda, nokechogi ni-	moro amora mar Sama-
kech ne gihinyore ke-	ria,  6 to kar mano si-
 
33								MATHAYO 10:7-21
kuru ka udhi ir rombe	uwuok e odno kata e
molal	mag	od	Israel.	taondno, teng’uru buch
7 Sama	udhi,	yaluru	tiendeu.	15 Adier awa-
ka uwacho niya: ‘Piny-	chonu ni, kum mar piny
ruodh	polo	osekayo	Sodom gi Gomora no-
m a c h i e g n i .’	8 C h a -	bed ma berberie moloyo
nguru joma tuo, chieru-	mar taondno e Chieng’
ru joma otho, pwodhu-	Bura.			
ru jodhoho obed maler,	16 "Neuru! Aorou ka-
goluru jochiende. Nuyu-	ka	rombe  manie  kind
do nono, omiyo chiwu-	ondiegi; omiyo beduru
ru nono.	9 Kik uting’	motang’	kaka thuonde
dhahabu,	kata	fedha,	to bende ma onge bura
kata mula e msibeu mu-	kaka	akuche.	17 Ta-
tueyo mag ting’o pesa,	ng’uru gi ji nikech gini-
10 kata	ofuk	chiemo	teru e utegi mag ng’ado
mar wuoth, kata nengni	bura kendo ginichwadu
ariyo, kata wuoche, kata	e	sunagokegi.	18 Be-
luth, nimar jatich owi-	nde, giniteru e nyim jo-
njore oyud chiembe.	loch	gi	ruodhi	nikech
11 "E  taon  kata  e	an,		mi	unuchiwnegi
gweng’ moro amora mu-	neno kendo ne ogendni
donjoe, manyuru ng’at	mamoko.  19 Kata  ka-
mowinjore  e  iye  ke-	mano,  ka  giterou  kik
ndo  ubed  kanyo  nya-	ubed gi parruok kuom
ka  ua.  12 Sama  udo-	kaka ubiro wuoyo kata
njo e ot, mosuru joodno.	gima	duwach,	nimar

	Ka odno owinjore, to gima onego uwach ibi-kuwe maru mondo obed ro miu gie sano; 20 ni-kuome; to ka ok owinjo- kech joma wuoyo ok re, to kuwe maru mondo gin mana un, to en roho oduognu. 14 Kamoro mar Wuonu ma wuoyo amora ma ng’ato ok kokalo kuomu. 21 E wi orwakoue kata ok owi- mano, ng’ato noter njoe wecheu, sama owadgi mondo onege,
 
MATHAYO 10:22-34		28 Bende,		34
to	wuoro	nolokre  gi			kik	uluor
nyathine, kendo nyithi-		joma nego ringruok to
ndo nolokre gi jonyuol-		ok  ginyal  ketho  ngi-
gi, kendo ginimi oneggi.		ma. Kar mano, luoruru
22 Kendo  ji  duto  no-		jalo ma nyalo ketho ngi-
sin kodu nikech nyinga,		ma kod ringruok e Ge-
to ng’at monano nyaka		hena.1  29 Donge  oyu-
giko  ibiro  res.  23 Ka		ndi1 ariyo ing’iewo mana
gisandou e taon moro,		gi  nengo	matin	mar
ringuru udhi e taon ma-		pesa ma mingli, koso?
chielo; nimar adier awa-		To  e  ma  pod  onge
chonu  ni,	ok  unutiek		achiel kuomgi ma nyalo
lworo taonde manie Is-		lwar piny ka Wuonu ok
rael duto ngang’ ka pok		ong’eyo.  30 To un, kata
Wuod dhano ochopo.		mana yie wiu duto ose-
24 "Japuonjre ok duo-		kwan.  31 Omiyo,	kik
ng’	moloyo	japuonjne,		uluor; un nengou duong’
kata misumba ok duong’		ahinya  moloyo  oyundi
moloyo ruodhe.  25 Ja-		mang’eny.		
puonjre nyalo bedo kaka		32 "Kuom mano, ng’a-
japuonjne kendo misu-		to  ang’ata  ma  hulo  e
mba kaka ruodhe. Ka ji		nyim ji ni oyie kuoma,
oseluongo wuon pacho		an bende nahul e nyim
ni Belzebub, donge gi-		Wuora  manie  polo  ni
biro luongo joode kama-		ayie kode.	33 To ng’at
no moloyo?	26 Omiyo,		ma kwer e nyim ji ni
kik uluorgi, nimar onge		ok ong’eya, an bende na-
gima oum ma ok noel,		kwer e nyim Wuora ma-
kata wach moro amo-		nie polo ni ok ang’eye.
ra ma ling’ling’ ma ok bi		34 Kik upar ni ne abi-
ng’ere.  27 Gima  awa-		ro kelo kuwe e piny; ne
chonu e mudho, wache-			
		10:28 1 Ne en kar wang’o yugi
uru e ler, kendo gima		oko mar Jerusalem. Ne Glo-
uwinjo ka ikuodho e itu,		sari.  10:29 1 E dho Grik, wi-
yaluru ka un e wi tat udi.		nyono e matinie ahinya.
 
35								MATHAYO 10:35–11:6
abiro kelo ligangla, to ok	achiel kuom joma ti-
kuwe.	35 Nimar ne abi-	ndogi kata mana pi ma-
ro	kelo	pogruok	e	ng’ ich  kende	mondo
kind  ng’ato  gi  wuon-	omodh nikech jalo en ja-
gi,	e	kind	nyako	gi	puonjre, adier awacho-
min-gi,  kendo  e  kind	nu ni, ng’atno ok bi lalo
chi wuowi gi min chwo-	pokne ngang’."		
re.	36 Kuom adier, wa-		Ka Yesu nosetie-
sik ng’ato nobed joode	11 ko chiko jopuonj-
owuon.	37 Ng’at mohe-	
ro wuon kata min mo-	rene 12 kuom wechego,
	noa kanyo mondo odhi
loya, ok owinjore koda;	opuonj e miechgi kendo
to  ng’at  mohero  wuo-	oyal.		
de kata nyare moloya, ok	2 To  ka  Johana  ma
owinjore	koda.	38 To	
			noyudo ni e jela nowinjo
ng’at ma ok oyie ting’o	
yadh-sandne kendo luwa	humb tije Kristo, noo-
ok	owinjore	koda.	ro	jopuonjrene  3 mo-
39 Ng’at ma temo reso	ndo	gidhi gipenj	Yesu
ngimane	biro  lale,	to	niya: "Be in e Jal Mabi-
ng’at ma lalo ngimane	ro,	koso  onego	warit
nikech an, biro nwang’e.	ng’at machielo mopogo-
40 "Ng’ato ang’ata ma	re?"	4 To Yesu nodwo-
rwakou, orwaka an be-	kogi kama: "Dhiuru mo-
nde, to ng’at ma rwaka-	ndo unyis Johana gik ma
no, orwako bende Jal	uwinjo kendo ma uneno:
ma ne oora.	41 Ng’at	5 Muofni koro neno, pu-
ma rwako janabi nikech	dhe	wuotho,	jodhoho
jalo en janabi enoyud	bedo  maler,  joma  itgi
pok mar janabi, to ng’at	odino winjo, joma otho
ma rwako ng’at maka-	ichiero,  bende  ilando
re nikech jalo en ng’at	wach  maber	ne	joma
makare noyud pok mar	odhier.  6 Ng’at mamor
ng’at makare.	42 Ke-	en	ng’atno	ma	ok
ndo	ng’at	ma	miyo	chwanyre nikech an."
 
MATHAYO 11:7-20	36
7 Sama	jopuonjrego	weche Jonabi kod Chik
ne osea, Yesu nochako	duto nokoro gik ma ne
penjo oganda e wi Jo-	dhi timore nyaka e nda-
hana niya: "Ang’o ma ne	lo  Johana;  14 to  ka
udhi neno e thim? Odu-	udwaro yie kuom wach-
ndu  ma  yamo	yiengo,	no, ng’euru ni, en e ‘Eli-
koso?  8 Kare ang’o ma	ja ma jonabi nowacho ni
ne udhi neno? Ng’at mo-	nobi.’  15 Ng’at ma nigi
rwako  lewni	mayom,	ite mondo owinj.
koso? Joma rwako lew-	16 "Anapim tieng’ni gi
ni mayom yudore e ute	jomage? Gichal gi nyi-
ruodhi.  9 Kuom adier,	thindo matindo mobet e
kare ang’o ma ne udhine	chirni  to luongo jotu-
e thim? Mondo une ja-	go wetegi  17 ka giwa-
nabi? Ee, awachonu ni,	cho  niya:  ‘Nende  wa-
en janabi kendo oduong’	goyonu asili to ne ok
moloyo kata mana jana-	umiel; ne wagoyo nduru
bi .  10 En	e	ma  ne	to ne ok ukuyo.’  18 Ka-
ondik wachne niya: ‘Ne!	mano bende, Johana no-
Aoro jaotena e nyimi ma	biro ka ok ochiem ke-
biro ikoni yo motelo!’	ndo ka ok ometh, to ji

	Adier awachonu ni, wacho ni, ‘En gi jachien.’ kuom joma mon onyuo- 19 Wuod dhano nobiro lo, onge ng’at mosebetie kochiemo kendo kome-maduong’ moloyo Joha- tho, to ji wacho kama, na Jabatiso, to ng’at ‘Neuru! Ng’at ma iye matinie mogik e Piny- lach kendo ma jamadh ruodh polo duong’ mo- divai, osiep josol osu-loye. 12 Nyaka a nda- ru gi joricho.’ Kata ka-lo Johana Jabatiso nya- mano, rieko nyisore ni ka chil kawuono, Piny- en kare kokalo kuom gik ruodh polo e gima ji ke- motimo."

done g i k inda kendo 20 Eka nochako kwe-joma kedone g i kinda do taonde, kama thoth e ma yude. 13 Nikech tijene madongo ne oti-
 
37			MATHAYO 11:21–12:1
moree, nikech ne ok	sano		niya:	"Apaki	e
g iloko  chunyg i  a  e	nyim		ji	duto	Wuora,
richo, kowacho niya:	Ruodh polo gi piny, ni-
21 "Yaye, nobedni malit	mar iseumo wechegi ne
in Korazin! Yaye nobed-	jorieko gi joma osomo,
ni malit in Bethsaida!	kendo iseelogi ne nyithi-
nikech ka dine bed ni	ndo matindo.	26 Ee, A
tije madongo mosetimo-	Wuora, nimar mano e yo
re kuomugi notimore e	m i y i e g o .  2 7 W u o r a
Tiro gi Sidon, dikoro ne	oseketo gik moko duto e
giseloko chunygi a e ri-	lweta, kendo onge ng’at
cho chon, ka g irwako	mong’eyo Wuowi	e	yo
lep gunia kendo gibuko-	malong’o	chuth,	mak
re gi buru.  22 To awa-	mana Wuon mare; be-
chonu ni, kum mar Tiro	nde,  onge  ng’at  mo-
gi Sidon nobed ma ber-	ng’eyo Wuon mareno e
berie moloyo maru e	yo malong’o chuth, mak
Chieng’ Bura.  23 To in	mana Wuode kod ng’a-
Kapernaum, be dibed	to ang’ata ma Wuodeno
ni noting’i malo e polo,	dwaro elone.	28 Biuru
koso? Inilor piny e Liel;1	ira, un duto mujony ke-
nikech ka tije madongo	ndo ma ting’ turou, to
motimore kuomigi dine	anamiu yueyo.	29 Ke-
otimore e Sodom, tao-	turu jok mara kuomu
ndno dikoro nitie nyaka	kendo puonjreuru kuo-
chil kawuono.  24 To	ma ,	nimar adembora
awachonu ni, kum mar	kendo  chunya		muol,
piny Sodom nobed ma	to ununwang’	yueyo.
	30 Nikech jok mara yom
berberie moloyo maru e	kendo ting’na yot."	
Chieng’ Bura."	dho12	E	ndalono, Yesu
25	Eka Yesu nodwoko			
			ene	wuotho koka-
				
11:23 1 Tiende ni, "Hades" ma			puothe		cham
tiende en kar joma otho. Ne	chieng’ Sabato. Jopuonj-
Glosari.	rene nodenyo, omiyo ne
 
MATHAYO 12:2-17				38
gichako jako wiye cham		9 Bang’ wuok kanyo,
		
ka gichamo.  2 Ka Jo-		nodhi e sunagogi margi.
Farisai  noneno	mano,		10 To ne! kanyo ne ni-
ne giwachone niya: "Ero		tie ng’at moro ma lwete
ne!	Jopuonjreni	timo		oner! Omiyo, ne gipenje
gima ok owinjore gi chik		kama, "Be chango ng’ato
chieng’ Sabato."	3 No-		chieng’ Sabato en gima
penjogi kama: "Pok uso-		owinjore gi chik?" mondo
mo gima Daudi notimo		eka gidonjnego.  11 No-
kane gidenyo, en kaa-		dwokogi niya: "Ka in gi
chiel  gi  joma  ne  en-		rombo achiel to rombo-
go?	4 Kaka nodonjo e		no olwar e bur chieng’
od Nyasaye mi gichamo		Sabato, be nitie ng’ato
makate michiwo e nyim		kuomu ma ok bi make ke-
Nyasaye,  ma  en	gima		ndo gole oko?	12 Donge
chik ne ok oyiene cha-		dhano to oloyo rombo
mo,  kata  joma  ne  ni		nyading’eny?	Omiyo,
kode, to mana jodolo ke-		timo gima ber chieng’ Sa-
nde?  5 Koso pok usomo		bato ok en ketho chik."
e Chik ni e odiechienge		13 Bang’e nowacho ne
Sabato jodolo mag heka-		ng’atno niya: "Rie lweti."
lu ketho Sabato, to gisiko		Mi norieyo kendo lwete-
ma onge ketho?  6 An to		no nochango mobedo
awachonu ni, nitie gima		kaka   komachielono.
duong’ kae moloyo heka-		14 To Jo-Farisai nowuok
lu.	7 Kata kamano, ka		oko kendo ne giriwo paro
dine bed ni ung’eyo tiend		kanyachiel mondo gine-
wach ma wacho ni, ‘Ok		ge.  15 Bang’	ng’eyo
adwar misango, to adwa-		mano, Yesu nowuok ka-
ro ni ubed joma kecho		nyo. Ji mang’eny bende
jomamoko,’ dine ok uke-		noluwe, kendo nocha-
to ketho kuom joma onge		ngogi giduto	16 to no-
ketho.  8 Nikech Wuod		chikogi matek ni kik gimi
dhano  e  Ruodh  Saba-		ji  ong’e  ni	en  ng’a ,
to."				17 mondo wach ochop
 
39	MATHAYO 12:18-30
ma ne okor kokalo kuom	kotiyo mana gi teko Bel-
janabi Isaya niya:	zebub, jatelo mar jochie-
18 "Neuru!  Jatichna	nde."  25 Nikech nose-
ma ayiero, jal ma ahero,	ng’eyo  gima  ne  gipa-
ma chunya oyiego! Ana-	ro, nokonegi niya: "Piny-
ket rohona kuome, ke-	ruoth ma nigi ywaruok
ndo  enoler  ne  ogend-	e kinde owuon, ketho-
ni mamoko tiend tim ma-	re, kendo taon kata dala
kare.  19 Ok obi dhawo,	ma nigi ywaruok e ki-
bende ok obi kok matek,	nde owuon ok bi chung’.
kendo ng’ato ok nowinj	26 Kamano  bende,  ka
dwonde e wang’ yore ma-	Satan golo Satan, ose-
dongo.  20 Onge  odu-	bedo gi ywaruok e kinde
ndu motore ma obiro ke-	owuon; kare ere kaka
tho,  kendo  onge  kita-	pinyruodhe biro chung’?
mbi ma liel ma rachrach	27 E wi mano, ka ago-
mobiro simo nyaka chop	lo jochiende ka atiyo gi
okel tim makare chuth.	teko mar Belzebub, un

	Kuom adier, ogendni to jou gologi gi teko mar noket geno kuom nyi- ng’a? Mano e momiyo gi-
nge."			ning’adnu bura.	28 To
22 Eka ne gikelone jal	ka agolo	jochiende ka
moro  ma  nigi  jochie-	atiyo gi roho mar Nya-
nde, ma	muofu	kendo	saye, adier, Pinyruodh
ma momo, mi nochange	Nyasaye osebironu ku-
kendo momono nochako	kia.	29 Koso ere kaka
wuoyo	kendo	neno.	ng’ato nyalo monjo od
23 Oganda duto nohum	ng’at ma ratego kendo
nono mi gichako penjo-	maye gige,	mak	mana
re niya: "Dibed ni ma e	kokwongo otueyo ng’at-
Wuod  Daudi,	koso?"	no? Mana bang’ mano
24 Bang’	winjo	mano,	eka	koro	onyalo	yako
Jo-Farisai nowacho ka-	ode.  30 Ng’ato  ang’a-
ma: "Jali golo jochiende	ta	ma	ok	ni	kora
 
MATHAYO 12:31-41		40
kedo koda, to ng’at ma	nu ni, ji nodwok wach e
ok chok ji koda, en ng’at	Chieng’   Bura	kuom
ma keyogi.	gik  moko  duto  mano-
31 "Nikech mano, awa-	no ma giwacho;	37 ni-
chonu ni, kit richo moro	kech wecheni e ma biro
amora gi ayany duto ibi-	keti kare kendo weche-
ro  we  ne  dhano,  to	ni e ma biro miyo bura
ng’at  ma  yanyo  roho	oloyi."	
mar Nyasaye, ok bi wene.	38 Eka moko kuom jo-

	Kuom ranyisi, ng’at ndiko gi Jo-Farisai no-ma yanyo Wuod dha- dwoke ka giwacho ka-no, ibiro wene; to ng’at ma: "Japuonj, wadwaro ma yanyo roho maler ok neno ranyisi moro moa nowene, ooyo, ok e nda- kuomi." 39 To en no-loni, to kata e ndalo ma dwokog i niya: "Tieng’
biro.	marach kendo ma tero-
	"Unyalo miyo yath re1 siko ka manyo ranyi-kod olemo monyago si, to onge ranyisi mibi-obed maber, kata unya- ro migi, mak mana mar lo miyo yath kod ole- Jona janabi. 40 Nimar mo monyago obed mo- mana kaka Jona ne ni top, nimar kit yath ng’e- ei rech maduong’ kuom re kuom olemo monya- odiechienge adek g i go. 34 Un koth thuo- otieno adek , e kaka nde, ere kaka unyalo Wuod dhano nobed ei wacho gik mabeyo ka un chuny lowo kuom odie-uwegi to un joma richo? chienge adek g i otie-Nimar gik mogundho e no adek. 41 Jo-Nineve chuny e ma dhok wacho. biro chier e kinde bura 35 Ng’at maber golo gik gi tieng’ni mi gininyis ni mabeyo kuom mwandu- tieng’ni gin joma bura ne mabeyo, to ng’at oloyo, nikech Jo-Nine-marach golo gik mari- 12:39 1 Tiende ni, joma ok cho kuom mwandune omakore motegno gi Nya-maricho. 36 Awacho- saye.

 
41		MATHAYO 12:42–13:4
ve noloko chunygi a e ri-		46 Kane pod owuoyo
		
cho kane Jona oyalone-		gi oganda, min mare gi
gi. To neuru! ng’at ma-		owetene ne ochung’ oko
duong’ moloyo Jona ni		ka gidwaro loso kode.
kae.  42 Ruoth ma dha-		47 Eka ng’ato nowacho-
ko  ma  noa  yo  mila-		ne niya: "Ero ne! Minu
mbo ibiro chier e kinde		kod	oweteni	ochung’
bura gi tieng’ni, mi eno-		oko ka gidwaro wuoyo
nyis ni tieng’ni gin joma		k o d i ."  4 8 N o d w o k o
bura oloyo, nikech nobi-		ng’at ma nowachone ka-
ro koa e tung’ piny mo-		mano niya: "Minwa en
ndo owinj rieko mar So-		ng’a kendo owetena gin
lomon. To neuru! ng’at		ng’a gini?"	49 Eka ko-
maduong’ moloyo Solo-		rieyo bade kama jopuo-
mon ni kae.		njrene ne nitie, nowacho
43 "Ka jachien owuok		niya: "Neuru! Minwa kod
kuom ng’ato, okalo kuo-		o w e t e n a !	5 0 N i k e c h
nde ma onge pi komanyo		ng’at	ma	timo  dwaro
kar yueyo to ok oyud.		mar Wuora manie polo,
44 Eka owacho ni, ‘Abi-		ng’atno  e	owadwa  gi
ro dok e oda kama na-		nyamera kod minwa."
wuokie,’ to bang’ chopo,			Chieng’no,  Yesu
oyudo ka odno ni nono			nowuok e ot mi
kendo ka oseyweye ma-		nodhi13 mobet e dho nam.
ler mobidhe.  45 Kae to		2 Nikech  oganda  ma-
owuok odhi okawo jo-		ng’ongo nochokore ire,
chiende  mamoko  abi-		noidho  yie  mi  obe-
riyo maricho moloye, to		tie, ka ogandano duto to
bang’ donjo ei odno, gi-		ne ochung’ e dho wath.
dak kanyo; eka gik ma ti-		3 Kendo nowachonegi
more mogik ne ng’atno		g ik  mang’eny	kotiyo
bedo marachie moloyo		g i ngeche niya: "Neu-
mokwongo. Mano e kaka		ru! Jachuoyo moro no-
nobed ne tieng’ marach-		wuok	mondo	ochuo.
ni."		4 To sama nochuoyo,
 
MATHAYO 13:5-17	42

kodhi moko ne olwar dho; to ng’at ma ongego,

	bath ndara kendo kata mana ma en-go no-winy nobiro mochamogi. maye. 13 Mano e mo-5 Moko ne olwar kuo- miyo awuoyo kodgi ka nde lwendni ka ma ne atiyo gi ngeche; nimar onge lowo moromo, to gineno, to gineno kayiem mapiyo nono ne gitwi ni- nono, kendo giwinjo, to mar lowo ne ok tut . chal ka gima ok giwinj, 6 To ka wang’-chieng’ to bende wach ok donj-nowuok , ne g irewore negi. 14 To wach ma kendo ne giner nikech janabi Isaya nokoro cho-ne gionge mise. 7 To po kuomgi. Nokoro niya: moko ne olwar e ‘Adier winjo to unuwinj kind kuthe kendo kuthe- to wach ok nodonjnu go nodongo mothung’o- ngang’, kendo adier ra-gi. 8 To pod moko ne ngo to unurangi, to ok


olwar e lowo maber, mi	unune  ngang’.  15 Ni-
ne gichako nyago ole-	mar chuny jogi osetamo-
mo  momedore,  moro	re rwako wach, kendo
nyadi 100, to moro nya-	gisewinjo gi itgi to ok gi-
di 60, to machielo nya-	tim gimoro, kendo giseu-
di 30.  9 Ng’at ma nigi	mo wengegi mondo kik
it mondo owinj."	wengegi nen ngang’, mo-
	Eka jopuonjre nobi- ndo kik itgi winj wach, ro mi gipenje niya: mondo kik wach donj e "Ang’o momiyo iwuoyo chunygi, kendo kik gilo-
kodgi	kitiyo  gi	nge-	kre mi achanggi.’
c h e?"	1 1 No d w oko g i	16 "Kata kamano, un
kama: "Un osemiu thuo-	wengeu mor nikech gi-
lo mar ng’eyo tiend we-	neno kendo itu mor ni-
che	maler  moum	mag	kech   g iwinjo   g ig i .
Pinyruodh polo, to gin	17 Nimar  adier  awa-
ok	omigi.  12 Nikech	chonu ni, jonabi gi joma
ng’at ma nigo nomedne,	kare mang’eny nogombo
kendo nobedgo mogun-	neno gik ma sani uneno-
 
43	MATHAYO 13:18-29
gi to ok ne gineno, ke-	jal ma winjo wachno kae
ndo ne gigombo winjo	to wachno donjone, eka
gik ma sani uwinjogi to	kuom adier onyago ole-
ok ne giwinjo.	mo,  moro  nyadi  100,

	"Koro, winjuru wa- moro nyadi 60, to ma-ch ngero mar ng’at chielo nyadi 30."
ma nochuoyono.	19 Ka	24 Kendo nogoyonegi
ng’ato	winjo	awinja	ngero machielo kowa-
wach Pinyruoth to tie-	cho niya: "Inyalo pim
nde	ok	donjne,	Ng’at	Pinyruodh	polo   g i
Marach	biro  to	maye	ng’at ma nochuoyo ko-
gima  osechuo  ei  chu-	dhi mabeyo e puothe.
nye; mano e kodhi mo-	25 Kane ji nindo, jasi-
chuo	e	bath	ndara.	ke  nobiro  mochuoyo
20 To  kodhi  ma  ne	ogolo  e  k ind  ngano,
ochuo kuonde lwendni,	kae to odhi.	26 Kane
mani e ng’at ma winjo	it  ngano  odongo  ke-
wach Pinyruoth kendo	ndo	onyago	olemo,
gikanyono	orwake  gi	eka  ogolo bende  no-
mor.	21 Kata kamano,	sieko.	27 Omiyo, jotij
nikech oonge tiendene,	wuon pacho nodhi ire
obetie mana kuom ki-	mi gipenje ni, ‘Ruodhwa,
nde,	to	ka	chandruok	donge nichuoyo kodhi
kata sand osewuok ni-	mabeyo e puothi, koso?
kech wachno, gikanyono	To obet nade ni ogo-
ochwanyore.	22 To ko-	lo bende nitie?’  28 No-
dhi ma ne ochuo e kind	dwokog i  niya:  ‘ Ng’at
kuthe, mani e jal ma wi-	moro ma jasigu e mo-
njo wachno, to parruok	timo	kamano.’  Joma
mag ndaloni kod wuond	ne tiyonego nopenje ni,
mar	mwandu  thung’o	‘Kuom mano, idwaro ni
wachno  kae  to  wach-	wadhi mondo wachok-
no	ok	nyag	olemo.	gi, koso?’  29 Nowacho

	To kodhi ma nochuo kama, ‘Ooyo, mondo kik e lowo maber, mani e bed ni sama uchoko
 
MATHAYO 13:30-41	44
ogolo dipo ka upudho 34 Yesu nowacho ne ngano bende kanyachiel oganda wechego duto kodg i. 30 Weuru mo- kotiyo gi ngeche. Kuom ndo giduto gidong ka- adier, ne ok owuo kod-nyachiel nyaka e ndalo gi ma ok otiyo gi nge-keyo, eka e ndalogo ro 35 mondo mi wach anawach ne jokeyo niya: ochop ma ne okor koka-Kwong uchokuru ogo- lo kuom janabi niya: lo kae to utuegi pidhe- "Anayaw dhoga gi nge-pidhe mondo uwang’gi; che; analand gik mose-eka uchok ngano uter e pand nyaka a chakruok


oda mar keno.’"	mar piny."
31 Kendo nogoyonegi 36 Eka bang’ gonyo ngero machielo niya: oganda, nodonjo e ot. "Pinyruodh polo chal gi Kendo jopuonjrene nobi-koth karadali, ma ng’ato ro ire mi gikwaye niya: nokawo mopidho e puo- "Lernwae tiend ngech the. 32 Kuom adier, en ogolo mochuo e puo-

	kodhi matinie mogik d ho ." 3 7 No dwo ko g i kuom kodhi mamoko niya: "Jachuoyo mar ko-duto, kata kamano kose- dhi mabeyo en Wuod dongo, obedo maduong’ dhano; 38 puodho en moloyo yiend alode duto piny. Kodhi mabeyo gin mi obed yath ma bedene nyithind Pinyruoth, to winy mag polo biroe ke- ogolo gin nyithind Ng’at

ndo yudoe kar dak."	Marach,  39 kendo jasi-
33 Nogoyonegi ngero	gu ma nochuoyo ogolo
machielo niya: "Piny-	en Jachien.  Keyo  en
ruodh  polo  chal  g i	g iko  mar  ndalo,  to
thowi , ma dhako mo-	jokeyo  g in  malaike.
ro  nokawo  moruwo-	40 Kuom mano, mana
go mogo ma pong’o gige	kaka ichoko ogolo ke-
pimo  adek  madongo	ndo iwang’ogi e mach, e
mag pimo mogo, nyaka	kaka nobed e giko mar
mogono duto noyienyo."	ndalo.  41 Wuod dhano
 
45				MATHAYO 13:42-54
biro oro malaikene mo-	e  nam  ma  choko  kit
ndo gichok kendo gigol	rech duto.	48 Ka nose-
oko gik moko duto ma	pong’, ne giywaye oko e
kelo chwanyruok e Piny-	dho	wath	mi	gibet
ruodhe kod jogo duto	piny,  ne  gichoko  ma-
ma ketho chik  42 ke-	beyo ka giketo e gige ti-
ndo g iniwitg i e mach	ng’o, to maricho ne giwi-
mager. Kanyo e kama	to.  49 Mano e kaka no-
ywagruokgi kod muodo	bed e giko mar ndalo.
lekeg i nobedie.	43 E	Malaike nowuog mondo
kindeno, joma kare no-	gipog ji ka gigolo oko
rieny ahinya kaka wang’-	joma richo e kind joma
chieng’  e	Pinyruodh	kare	50 kendo giniwit-
Wuon-gi. Ng’at ma nigi	gi e mach mager. Kanyo
ite mondo owinj.	polo	e kama ywagruokgi kod
44 "Pinyruodh		muodo lekegi nobedie.
chal  gi  mwandu  mo-	51 "Be tiend wechego
pand e puodho, ma ng’a-	duto		donjonu?"	Ne
to noyudo mi opando ke-	g idwoke  niya:	"Ee."
ndo; to nikech mor ma	52 Eka	nowachoneg i
ne en-go, nodhi mi ouso	kama: "Ka en kamano,
gik ma ne en-go duto kae	ng’ato ang’ata ma puonjo
to ong’iewo puodhono.	ji, kosepuonje e wi wach
45 "Kendo Pinyruodh	Pinyruodh polo, ochal
polo chal g i ja ohala	gi wuon pacho ma golo
ma jawuoth ma manyo	gik manyien kod machon
kite mabeyo mag lulu.	mokano e kar kenone."
46 Bang’	yudo	lulu	53 Ka	Yesu  nosetie-
achiel ma nengone tek	ko  goyo  ngerogo,  no-
ahinya , nodhi mouso	wuok kanyo.  54 Bang’
mapiyo gik moko duto	duogo e gweng’gi, no-
ma ne en-go kae to no-	chako puonjo e sunago-
ng’iewo luluno.		kegi, mi ne gihum ka gi-
47 "Kendo Pinyruodh	penjore kama: "Ng’atni
polo chal gi gogo mobol	nogolo	riekogi	kod
 
MATHAYO 13:55–14:11	46
tije madongogi	kanye?	te e jela nikech Herodia
55 Donge  jali  e  wuod	chi Filipo owadgi.  4 To
fundi	baocha,	koso?	Johana nosebedo ka wa-
Donge min mare iluo-	chone ni: "Ok en gima
ngo ni Maria kendo owe-	owinjore gi chik mondo
tene gin Jakobo gi Jo-	ibed kode ka chieg i ."
sef gi  Simon  kod  Ju-	5 To kata obedo ni no-
das?  56 Kendo  nyimi-	dwaro nego Johana, no-
nene duto ok gin kod-	luoro oganda nikech ne
wa, koso? To kare magi	gikawo Johana kaka ja-
duto  ne  oyudo  ka-	nabi.  6 To kane itimo
nye?"	57 Omiyo, ne gi-	nyasi mar paro chieng’
chako chwanyore nikech	ma ne onyuolie Hero-
en. To Yesu nowacho-	de,  nyar  Herodia  ne
negi kama: "Ji miyo ja-	omiel e nyasino mi no-
nabi duong’, mak ma-	moro Herode sidang’,
na  e  gweng’g i  kod	7 omiyo Herode nosi-
ode owuon."	58 Kuom	ngo kokuong’ore ni eno-
mano, ok notimo tije	miye gimoro amora mo-
madongo mang’eny ka-	kwayo.  8 Eka nyakono
nyo nikech jogo ne onge	notimo mana kaka min
gi yie.	E ndalono, Hero-	mare nosechike kowa-
loch14		cho kama: "Miya wi Jo-
	de ma ne en ja-	hana Jabatiso e san."
	mar	alworano,	9 Kata obedo ni wachno
nowinjo	humb	Ye su	ne lit ne ruoth, nochiko
2 mowacho ne jotichne	mondo omiyego nikech
niya: "Jali en Johana Ja-	nosekuong’ore, kendo
batiso. Osechiere oa	nikech welo ma ne chie-
kuom joma otho kendo	mo  kode.  10 Omiyo,
mano e momiyo tije ma-	nooro wach mi ong’ad
dongogo timore kokalo	wi Johana ka en e jela.
kuome."	3 Nimar He-	11 Kendo ne okel wiye e
rode nosemako Johana	san mi omi nyakono,
motueyo, kendo noke-	eka notero ne min mare.
 
47	MATHAYO 14:12-24

	Bang’e, jopuonjrene g i kama: "Kelnag iuru nobiro mi gigolo ring- kae." 19 Kae to nochi-rene kendo ne giyike; ko oganda mondo obed eka ne gidhi mi ginyiso e lum. Mi nokawo ma-Yesu. 13 Ka Yesu nowi- kate abichgo g i rech njo wachno, noa kanyo ariyogo, eka kong’iyo koidho yie modhi mabor malo e polo, nogue-gi kama ji odakie mondo dho makate kendo kane obed kar kende. To oga- oseng’ingog i, nomiyo-nda maduong’ ka nowi- g i jopuonjrene, eka njo mano, ne giwuotho jopuonjrene nomiyo oga-mi giluwe ka gia e tao- nda. 20 Omiyo, ji duto


nde.	nochiemo moyieng’ ke-
	Koro ka nochopo e ndo kane gichoko ng’injo dho wath, noneno oga- ma ne odong’, ng’injo-nda mang’ongo, mi no- go ne opong’o okepni 12. kechogi kendo nochango 21 To joma nochiemo ne joggi ma ne tuo. 15 To g in chwo ma dirom ka nochopo odhiambo, 5,000, ka ok okwan mon jopuonjrene nobiro ire kod nyithindo matindo. mi giwachone niya: "Kae 22 Eka ma ok odeko, no-wan mabor gi kama ji jiwo jopuonjrene mondo odakie, kendo sa koro giidh yie gitelne e wath olewo; nyis oganda oa ma loka nam, ka en to mondo gidhi e mier ke- pod nogonyo oganda.

ndo ging’iew chiemo ma	23 Ka nosegonyo oga-
digicham."  16 Kata ka-	nda, noidho malo e got
mano, Yesu nowachone-	ka	en	kende	mondo
gi kama: "Ok ochuno ni	olem. Kane piny oyuso,
gia; un migiuru gima gi-	ne	en	kuro	kende.
nyalo  chamo."  17 Ne	24	Koro yie ma ne gin-
gikone niya: "Waonge gi-	tiere  noseweyo  dho
moro  kae  mak  mana	wath mabor ahinya, ke-
makate abich g i rech	ndo apaka ne miyo kwa-
ariyo."  18 Ne okwayo-	ng’o yie bedonegi matek
 
MATHAYO 14:25–15:2

nikech yamo ne chomogi tir. 25 Kata kamano, e arita mar ang’wen gotie-no,1 nobiro irgi kowuo-tho e wi nam. 26 Ka-ne jopuonjrene onene kowuotho e wi nam, chunygi nochandore mi giwacho niya: "En ni wa-leko, koso?" Kendo ne gikok nikech ne giluor. 27 Gikanyono, Yesu no-wuoyo kodgi kowacho kama: "Beduru gi chir! En an; k ik uluor."

28 Petro nodwoke niya: "Ruoth ka en in, to kare chika mondo abi iri ka awuotho e wi pi."

29 Nowachone kama: "Bi!" Omiyo, Petro no-wuok e yie mowuo-tho e wi pi kochomo ir Yesu. 30 To ka none-no yamo mager, nobe-do maluor. Kendo ka no-chako nimo, noywak ma-tek niya: "Ruoth, resa!"

	Gikanyono, Yesu no-rieyo bade momake ke-ndo nowachone kama: "In ma in gi yie matin, ang’o momiyo iriwo gi

14:25 1 Chakre kar sa ochiko otieno nyaka wuok chieng’.
 
48

kiawa?" 32 Kane gisei-dho yie, yamo magerno nokue. 33 Eka joma ne ni e yie nokulorene mo-ndo gimiye luor ka giwa-cho niya: "Adier in e Wuod Nyasaye." 34 Mi ne ging’ado loka nam mi gichopo e piny Genesa-ret.


	Bang’ fwenyo ni en ng’a, jogweng’no noo-ro wach e alwora te mar pinyno, mi ji noke-lone joma ne tuo duto. 36 Kendo jogo nosaye ni mondo gimulie mana riak nangane ma oko ke-nde, eka ji duto ma no-mulo nangane nochango chuth.

15 Eka Jo-Farisai gi jondiko nobiro ir Yesu kanyo ka gia Jeru-

salem mi gipenje niya: 2 "Ang’o momiyo jo-puonjreni ketho timbe kod chike mag joma chon? Kuom ranyisi, ok gilog1 ka gidwaro chie-mo."



15:2 1 Tiende ni, lwedo ma ok opwodh ka luwore gi tim Jo-Yahudi.
 
49						MATHAYO 15:3-18
3 En nodwokogi kama:		kuru  itu	mondo	wach
				
"To  ang’o	momiyo	un		odonjnu:	11 Gima do-
bende uketho chik Nya-		njo e dho dhano ok e ma
saye nikech timbeu kod		miye obed ma ok ler, to
chikeu?	4 Kuom ranyi-		gino ma wuok e dhoge
si, Nyasaye nowacho ni,		e ma miyo obedo ma ok
‘Mi wuoru gi meru luor,’		ler."	jopuonjrene
kendo	ni,	‘Ng’at	ma		12 Eka	
wuoyo	gi	wuon	mare		nodhi  ire	mi	gipenje
kata gi min mare e yor		kama:  "Be  ing’eyo  ni
achaya to mondo one-		Jo-Farisai a ochwanyo-
ge.’  5 To un uwacho ni,		re  bang’	winjo	gima
‘Ng’at	mowacho	ne		nende iwacho?"	13 En
wuon mare kata ne min		nodwokogi kama: "Yath
mare ni: "Gimoro amo-		moro amora ma Wuora
ra ma an-go ma anyalo		manie polo ok nopidho,
konyigo en mich mowal		ibiro pudh.  14 Wegiu-
ne Nyasaye,"  6 jalo ok		ru gibed	kamano. Gin
onego omi wuon mare		gitayo jomamoko, to gin
luor ngang’.’ Omiyo, use-		giwegi gin muofni. Ka
timo wach Nyasaye odo-		muofu tayo muofu wad-
ko  kayiem  nono  ni-		gi,  giduto  gibiro lwar
kech  timbeu  kod  chi-		e bur."  15 To Petro no-
keu.  7 Un  joma  wuo-		wachone niya: "Lernwae
ndore, Isaya ne ni kare		tiend ngerono."	16 Eka
ka nokoro kuomu niya:		nopenjogi kama: "Un be-
8 ‘Jogi miya luor mana		nde pok uwinjo tiende,
gi dhogi to chunygi bor		koso?  17 Ok	ung’eyo
ahinya koda.  9 Gilama		ni gimoro amora ma do-
kayiem nono nikech gi-		njo e dho dhano kalo e
puonjo chike dhano ka		iye kae to igole e cho?
gima  gin  chike  Nya-		18 Kata kamano, gimo-
saye.’"	10 Eka	noluo-		ro amora ma wuok e
ngo oganda machiegni		dho  dhano  a  e  chu-
mowachonegi niya: "Chi-		nye kendo g igo	miyo
 
MATHAYO 15:19-31	50
dhano bedo ma ok ler. "Ruoth, konya!" 26 En 19 Kuom ranyisi , ei nodwoke kama: "Ok en chuny e ma paro mari- gima owinjore kawo cho kaka nek, g i cho- chiemb nyithindo, ke-de, gi terruok, gi kuo, ndo witogi ne guogi ma-gi chiwo neno mag mi- tindo." 27 Dhakono no-riambo, kod ayany wuo- kone niya: "Ee, Ruoth, kie. 20 Mago e gik ma en adier ni guogi mati-miyo dhano bedo ma ok ndo bende chamoga ler, to ka ng’ato ochie- ng’injo molwar koa e mo ma ok ologo, mano mesa mar wuon guo-ok mi obed ma ok ler." gigo." 28 Eka Yesu no-


	Ka Yesu noa kanyo, dwoke niya: "Yaye dha-nodhi e gwenge mag koni, in gi yie ma-Tiro gi Sidon. 22 Eka duong’ sidang’; we mo-ne! dhako moro ma Nya- ndo otimreni kaka idwa-Foinike moa e alworano ro." Mi nyare nochango nobiro ire mokok matek gie sano.

niya: "Ruoth, Wuod Dau-	29 Ka Yesu noa kanyo,
di, kecha. Nyara nigi ja-	nodhi machiegni gi Nam
chien  ma  sande  ma-	Galili, eka	bang’	idho
lit."	23 To ok nodwoke.	got  nobet	piny	kuno.
Omiyo, jopuonjrene no-	30 Mi oganda mang’o-
biro	mochako	kwaye	ngo nobiro ire ka gikelo
niya: "Nyise mondo odhi	pudhe, gi rong’onde, gi
mabor nimar osiko ko-	muofni, gi momni, kod
kok	matek	bang’wa."	jomamoko mang’eny ma
24 En nodwoko kama:	tuo, kendo ne giketogi
"Ne ok oora ir ng’ato	e  tiende,  mi  nocha-
ang’ata, to mana ir ro-	ngogi.  31 Omiyo, oga-
mbe molal mag dhood	nda nohum nono bang’
Israel."  25 To	dhako-	neno ka momni wuoyo,
no	nobiro	ir	Yesu	ka rong’onde chango, ka
mokulorene	ka	omiye	pudhe wuotho, kendo ka
luor	mowachone niya:	muofni neno, mi ne gi-
 
51						MATHAYO 15:32–16:4
miyo	Nyasach	Israel		ne	odong’,	ng’ injogo
duong’.				ne opong’o okepni ma-
32 To Yesu noluongo		dongo abiriyo.  38 To
jopuonjrene ire mowa-		joma nochiemo ne gin
chonegi kama: "Akecho		chwo  4 ,000,  ka  ok
ogandani nimar koro gi-		okwan mon g i nyithi-
sebedo koda kuom odie-		ndo matindo.  39 Giko-
chienge adek, to onge		ne bang’ gonyo oganda,
gima	gisechamo.  Ok		noidho yie mochopo e
adwar	gonyogi	gidhi		gweng’ mar Magadan.1
kech, dipo ka gipodho e					Eka Jo-Farisai gi
ndara."	33 Kata kama-					Jo-Sadukai nobi-
no, jopuonjre nopenje		ro ire mondo giteme, mi
	16		
niya: "Ere kama dwayu-		ne gikwaye mondo omi-
die makate moromo yie-		gi ranyisi moro moa e
ng’o	oganda  mang’o-		p o l o .	2 N o d w o k o g i
ngo kama, to wan ma-		kama:	"Ka	odhiambo
bor  g i  kama  ji  oda-		ochopo, uwacho ni, ‘Kit
kie?"	34 Eka Yesu no-		yamo biro bet maber ni-
penjog i  niya:  "Un  g i		mar		polo	kwarkwar,’
makate  adi?"  Ne  g i-		3 to gokinyi uwacho ni,
dwoke ni: "Abiriyo kod		‘Piny biro bet mang’ich
rech moko manok mati-		kendo ni koth biro chue
ndo."	35 Omiyo, bang’		nimar	polo	kwarkwar
chiko	oganda  mondo		kendo odudo.’ Ung’eyo
obed piny,  36 nokawo		nono kit kor polo, to
makate abiriyogo kod		fwenyo ranyisi mag nda-
rechgo,	kendo	bang’		lo to otamou.  4 Tieng’
goyo erokamano nong’i-		marach  kendo  ma  te-
ngogi, mochako miyo jo-		rore1 siko ka manyo ra-
puonjrene, eka jopuo-		nyisi, to onge ranyisi ma
njrene	nomiyo	oga-			
				15:39 1 Nyalo bedo ni Maga-
nda.	37 Mi ji duto no-		dan bende e Magdala.  16:4
chiemo moyieng’, kendo		1 Tiende ni, joma ok omakore
kane gichoko ng’injo ma		motegno gi Nyasaye.
 
MATHAYO 16:5-18	gi Jo-Sadukai."	52
nomigi mak mana ranyi-		12 Eka
si mar Jona." Eka nodhi	koro ne giwinjo tiend gi-
moweyogi chien.	momiyo nowachonegi ni
5 Koro	jopuonjrene	gitang’, ok ne thowi mar
nong’ado	loka	nam to	makate, to ne puonj mag
wigi nowil ma ok giti-	Jo-Farisai gi Jo-Sadu-
ng’o	makate.  6 Yesu	kai.	nosechopo  e
nokonegi niya: "Yawu-	13 Ka	
ru  wang’u  kendo  ta-	alwora mar Kaisaria Fi-
ng’uru	gi	thowi  mar	lipi, Yesu  nopenjo  jo-
Jo-Farisai  kod  Jo-Sa-	puonjrene niya: "Ji wa-
dukai."	7 Omiyo, ne gi-	cho  ni	Wuod	dhano
chako wacho e kindgi gi-	en ng’a?"	14 Ne gidwo-
wegi  niya:  "Nende  ok	ke kama: "Jomoko wa-
wabiro	gi	makate."	cho ni en Johana Jabati-

	Kong’eyo mano, Yesu so, moko ni Elija, to pod nopenjogi kama: "Ang’o moko wacho ni en Jere-momiyo uwuoyo kamano mia kata achiel kuom jo-e kindu uwegi ni ne ok n a b i ." 1 5 No p e n j o g i uting’o makate, un joma niya: "Un to uwacho ni yiegi tin-gi? 9 Pok uwi- an ng’a?" 16 Simon Pe-njo tiend wachno, koso tro nodwoke kama: "In ok upar makate abich e Kristo, Wuod Nyasaye ma ne opidhgo ji 5,000 mangima." 17 Yesu no-kod kwan mag okepni wachone niya: "Simon ma nuchoko? 10 Kata, wuod Jona, in ng’at ma-ok upar makate abiriyo mor, ok nikech ringruok ma ne opidhgo ji 4,000 kod remo e ma ofwenyo-kod kwan mag okepni nigo, to nikech Wuora madongo ma nuchoko, manie polo e ma otimo-koso? 11 Ere kaka ok ni kamano. 18 Bende, unyal fwenyo ni ne ok awachoni niya: In Pe-awuo kodu e wi makate? tro, kendo e wi lwanda-Kata kamano, tang’uru ni anagerie kanyaklana, gi thowi mar Jo-Farisai kendo dho rangeye mag
 

53	MATHAYO 16:19–17:1

Liel1 ok noloye gi teko. Nyasaye, to mag dhano." 19 Abiro miyi ofungu 24 Bang’ mano, Yesu mag Pinyruodh polo ke- nowacho ne jopuonjrene ndo gima itueyo e piny niya: "Ka ng’ato ang’a-nobed gima osetue e ta dwaro luwa, to mo-polo, to gima igonyo e ndo okwerre owuon ke-piny nobed gima ose- ndo oting’ yadh-sandne, gony e polo." 20 Eka kae to odhi nyime nokwero jopuonjre ma- luwa. 25 Nikech ng’at tek ni kik gihul ne ng’a- ma dwaro reso ngima-to ang’ata ni en e Kristo. ne nolal ngimane, to


	Chakre kindeno ka ng’at molalo ngimane ni-dhi nyime, Yesu nocha- kech an, obiro nwang’o ko lero ne jopuonjrene n g i m a n e . 2 6 K u o m ni nyaka to odhi Jeru- adier, ere ohala ma ng’a-salem mi oyud sand ma- to yudo ka onwang’o ng’eny koa kuom jodo- piny duto to ngimane to ngo, gi jodong-jodolo, olalne? Kata ere gima kod jondiko, kendo ibi- ng’ato nyalo chiwo mo-ro nege kae to e odie- ndo okaw kar ngimane? chieng’ mar adek ibi- 27 Nikech Wuod dhano ro chiere. 22 Mano no- nobi e duong’ mar Wuon miyo Petro otere tenge mare ka en gi malaike-mochako kwere niya: ne, kae to enochul ng’a-"Kechri iwuon, Ruoth; to ka ng’ato ka luwo-mano ok bi timoreni re gi kaka timne obet. ngang’." 23 To nolo- 28 Adier awachonu ni, kore mowacho ne Pe- nitie moko kuom joma tro niya: "Dhi chien ka ochung’ kae ma ok no-ng’eya, Satan! In gima bil tho ngang’ nyaka gi-kelona chwanyruok, ni- kwong gine Wuod dhano kech ok in gi paro mag ka biro e Pinyruodhe."


16:18 1 Tiende ni, "Hades" ma	Ndalo auchiel ba-
tiende en kar joma otho. Ne	ng’e, Yesu noka-
Glosari.	wo17Petro gi Jakobo kod
 
MATHAYO 17:2-15	54
Johana owadgi, mi note- owuon. 9 Sama ne gi-rogi nyaka malo e wi got lor a e got, Yesu no-moro mabor kar kendgi. chikogi niya: "Kik uhul

	Eka kit Yesu nolokore fwenyno ne ng’ato ang’a-e nyimgi; lela wang’e ne ta nyaka bang’ ka Wuod orieny ka wang’-chieng’, dhano osechier oa kuom kendo lepe ma oko ne joma otho."
orieny kaka ler.  3 To	10 To jopuonjrene no-
ne! Musa gi Elija nofwe-	penje kama: "Kare ang’o
nyorenegi kanyo, to ne	momiyo jondiko wacho
giwuoyo gi Yesu.  4 Eka	ni Elija nyaka bi mokwo-
Petro nowacho ne Yesu	ng o?"  1 1 No dwoko g i
niya:  "Ruoth,  otimore	niya: "Kuom adier Elija
maber ni wan kae. Kihe-	biro, kendo obiro duo-
ro to abiro gero hembe	ko gik moko duto kaka
adek kae, achiel mari,	ne	gin.  12 Kata	ka-
achiel  mar  Musa,  to	mano, awachonu ni Eli-
achiel mar Elija."  5 Ka	ja osebiro kendo ne ok
pod nowuoyo, ne! bor	gifwenye,  to  ne  giti-
polo ma rieny noumo-	mone mana kaka ne gi-
gi, kendo ne! dwol moro	dwaro. Kamano bende, e
nowuok e bor polono ka	kaka Wuod dhano noyud
wacho niya: "Ma Wuo-	sand e lwetgi."  13 Eka
da ma ahero, ma aseyie-	jopuonjrene noyango ni
go. Winjeuru."  6 Kane	kare nowuoyo e wi Jo-
giwinjo mano, jopuonjre	hana Jabatiso.	
nopodho  auma  kendo	14 Kane gichomo ka-
luoro nomakogi ahinya.	ma	oganda	ne	nitie,
7 Kae to Yesu nosudo	ng’at  moro	nodhi  ire
machiegni,  mi  nomu-	mogoyo chonge piny e
logi kowachonegi kama:	nyime ka wacho	niya:
"Auru malo. Kik uluor."	15 "Ruoth, kechie wuo-

	Kane giting’o wang’gi, da nikech en gi tuo mar ne ok gineno ng’at ma- ndulme kendo ochando-chielo, mak mana Yesu re malit. Ojapodho nya-
 
55	MATHAYO 17:16-27


ding’eny e mach kendo dhano idhi ndhog mi
	pi. 16 Ne akele ir chiwe e lwet ji, 23 ke-jopuonjreni to ne ok gi- ndo gininege kae to e nyal change." 17 Yesu odiechieng’ mar adek nodwoko kama: "Yaye ibiro chiere." Mano ne un tieng’ ma onge yie omiyo g ibedo g i kuyo kendo mobam, anasik ahinya.

kodu nyaka karang’o? 24 Kane gisechopo Ka-Abiro nano kodu nya- pernaum, joma ne solo ka karang’o? Kelnagou- osuru mar drak ma ru kae." 18 Eka Yesu ariyo, nodhi ir Petro mi nokwero jachien ma gipenjo niya: "Be japuo-ne ni kuome, mi ja- nju chuloga osuru mar chiendno nowuok kuom drakma ariyo?" 25 No-wuowino, kendo wuowi- dwokogi kama: "Ochulo-no nochango chakre ga ." Kata kamano, ka sano. 19 Koro jopuonj- nodonjo e ot, Yesu e ma re nodhi ir Yesu kar ke- nokwongo wuoyo ka pe-ndgi mi gipenje niya: nje niya: "Ineno nade Si-"Ang’o momiyo gole ne- mon? Ruodhi mag piny nde otamowa?" 20 No- sologa osuru mopogore dwokogi kama: "En ni- opogore koa kuom jo-kech un gi yie matin. Ni- mage? Kuom yawuot-kech adier awachonu g i , koso kuom joma-ni, ka un gi yie ma moko?" 26 Ka nodwo-rom kata gi koth kara- ko ni: "Kuom jomamo-dali, ubiro wacho ne go- ko," Yesu nokone niya: dni ni, ‘Dar ka idhi ka- "Kare adier yawuotgi ni cha,’ to obiro dar, kendo thuolo kuom wach chu-onge gima biro tamou." lo osuru. 27 To mondo



21 ——	kik wachwanygi, dhi e
22 Ka noyudo gicho- nam ibol olow, kae to
kore kanyachiel e Gali-	iyaw dho rech mikwo-
li, kanyo e ma Yesu no-	ngo mako to ibiro nwa-
wachonegie niya: "Wuod	ng’o fedha ma mingli.
 
MATHAYO 18:1-12

Kaw mano mondo ichul-go jogo, mara kod mari." 18 E sano, jopuonjre nosudo ir Yesu mi gipenje niya: "En ng’ano ma kuom adier duong’ie moloyo  e  Pinyruodh polo?"  2 Omiyo, noluo-ngo nyathi moro ma-tin  ire,  mochunge  e diergi  3 kendo nowa-cho kama: "Adier awa-chonu ni, ka ok uloko-ru mubedo kaka nyithi-ndo matindo, ok unu-donj ngang’ e Pinyruodh polo.  4 Kuom  mano, ng’ato ang’ata ma bolo-re kaka nyathi matinni e ng’at maduong’ moloyo e Pinyruodh polo;  5 to ng’ato ang’ata ma rwako nyathi matin kaka mae nikech nyinga, orwaka an bende .  6 To ng’a-to ang’ata ma chwanyo achiel kuom joma tindo ma keto yie kuomagi, di-bed maber moloyo ka otue e ng’ute kidi mar pong’, kaka mirundo gi punda, mondo onyume-
go e nam.
7 "Yaye nobed malit ne piny nikech gik ma
 
56


kelo chwanyruok! En adier ni ochuno ni gik ma kelo chwanyruok nobi, to yaye nobed ma-lit ne ng’at ma gima kelo chwanyruok oa kuome! 8 Omiyo, ka lweti kata tiendi miyo ichwanyori, ng’ade oko kendo iwi-te oa kuomi. Ber mondo idonj e ngima ka irang’ol kata ka in puth moloyo owiti e mach ma nya-ka chieng’ ka in gi lwe-teni ariyo kata ka in gi tiendeni ariyo. 9 Be-nde, ka wang’i miyo ichwanyori, gole oko ke-ndo iwite oa kuomi. Ber mondo idonj e ngima ka in gi wang’ achiel mo-loyo owiti e mach mar Gehena1 ka in gi wenge-ni ariyo. 10 Kik ucha achiel kuom joma ti-ndogi, nimar awacho-nu ni, malaike mekgi e polo neno wang’ Wuora manie polo kinde duto.



	——

12 "Uneno  nade?  Ka


18:9 1 Ne en kar wang’o yugi oko mar Jerusalem. Ne Glo-sari.
 
57	MATHAYO 18:13-24

ng’ato nig i rombe 100 18 "Adier awachonu kae to achiel kuomg i ni, gimoro amora mu-orwenyo, donge obiro tueyo e piny nobed gima weyo rombe 99 mamoko osetue e polo, kendo gi-e got mondo odhi omany moro amora ma ugonyo achiel morwenyono? e piny nobed gima ose-13 To ka oyude, adier gony e polo. 19 Kendo awachonu ni, obedo ma- adier anyisou ni ka ji mor kuome moloyo 99 ariyo kuomu owinjore e ma ne ok orwenyogo. piny kuom gimoro amo-

	Kamano bende, ok ra maduong’ monego gi-en gima long’o ne Wuora kwa, gino biro timorene-manie polo mondo kata gi nikech Wuora manie mana achiel kuom joma polo. 20 Nimar kama ji
tindogi olal.		ariyo kata adek ochoko-
15 "E  wi  mano,  ka	ree	e  nyinga,	kanyo
owadu otimo richo, dhi	antie e diergi."		
iel kethone e kindi kode	21 Eka Petro nodhi ire
kar kendu. Ka owinji, to	
	mopenje niya: "Ruoth,
iseyudo owadu.	16 To	owadwa onego otimna
ka ok owinji, dhi ire gi	richo nyadidi to aweyo-
ng’at achiel kata jomoko	
ariyo   mondo	kuom	ne	aweya?	Nyadibi-
neno ma joneno ariyo	riyo, koso?"  22 Ye su
kata adek chiwo, tiend	nodwoke kama: "Awa-
wach moro amora mo-	choni ni, ok nyadibiriyo,
ndo ong’ere malong’o.	to nyadi 77.	e	momiyo
17 Ka ok owinjog i, to	23 "Mano		
wuo  g i  kanyakla . To	Pinyruodh	polo inyalo
ka ok owinjo kata mana	pim gi ruoth moro ma ne
kanyakla ,  we	mondo	dwaro nono kwan pesa
owaduno obedni mana	gi wasumbnine.	24 Ka
kaka ng’at moa e ogend-	nochako nono kwan pe-
ni mamoko kendo kaka	sago,  ne  okelne	ng’at
jasol osuru.		moro ma ne nigi gope
 
MATHAYO 18:25–19:3	58
mar talanta 10,000.1 en-go. 31 Ka wasumbni 25 To nikech jalo ne wetene noneno gik ma onge gi nyalo mar chulo nosetimore, ne litnegi gowino, ruodhe nochiko ahinya, omiyo ne gidhi mondo ng’atno gi chie- mi gihulo ne ruodhgi we-ge gi nyithinde kod gik che duto ma nosetimo-moko duto ma ne en-go re. 32 Eka ruodhe no-ous eka mondo ochulgo luonge mowachone niya: gowino. 26 Omiyo, mi- ‘In misumba marach, ne sumbano nopodho piny aruchoni gowi duto mokulorene ka omiye kane isesaya. 33 Do-luor kendo wachone nge in bende nonego niya , ‘ Hori ahoya ko- ikech misumba wadu da , abiro chuli duto.’ kaka ne akechi?’ 34 Ni-


	Nikech mano, ruodh kech mano, ruodhe no-misumbano ne okeche bedo gi mirima mi no-mi nogonye kendo no- chiwe e lwet jojela nya-rucho gopeno. 28 Kata ka chop ochul gowi duto kamano, misumbano ma ne en-go. 35 Kama-ka noa kanyo, noyudo no e kaka Wuora manie achiel kuom wasumbni polo bende biro timonu wetene ma ne nigi gope ka ng’ato ka ng’ato kuo-mar dinari 100, kendo mu ok we ne owadgi ri-nomake mochako deye cho koa e chunye."

kowachone ni, ‘Chula	Ka Yesu nosetie-
gopa duto.’  29 Omiyo,	ko wacho weche-
misumba wadgino nopo-	go,19noa Galili  mocho-
dho piny mochako saye	po e gwenge mokiewo
niya, ‘Hori ahoya koda,	gi Judea	loka Jordan.
abiro chuli .’  30 Kata	2 Oganda	mang’ongo
kamano, en ne ok odwar	bende noluwe,  mi  no-
weyone, kendo nodhi mi	changogi kuno.
omiyo owite e jela nyaka	3 To Jo-Farisai nobiro
chop	ochul gowi ma ne	
		ire ka g idwaro teme,
18:24 1 Ne Glosari.	mi ne gipenje niya: "Be
 
59	MATHAYO 19:4-14


chik oyie mondo ng’a- mana nikech wach ter-to oketh kend gi chiege ruok,1 mi okendo ma-chuth nikech wach moro chielo, ochodo."2 amora?" 4 Nodwoko - 10 Jopuonjrene noko-gi kama: "Pok usomo ni ne niya: "Ka kamano e ng’at ma nochueyogi a kaka bet kuom di-chakruok, nochueyogi chwo gi chiege, kare ok dichwo gi dhako 5 mi owinjore ng’ato odonj nowacho niya: ‘ Ni- e kend." 11 Nodwoko-kech mano, dichwo gi kama: "Ok ji duto nowe wuon mare g i ma nyalo luwo wachno, min mare, mi nopadre to mana jogo ma osemi gi chiege, kendo ji ariyo- michno. 12 Nimar nitie go nobed ring ruok joma ne onyuol ka gin achiel’? 6 Omiyo, koro bwoch, bende nitie jo-ok gin ji ariyo kendo, moko ma dhano e molo-to gin ringruok achiel. ko bwoch, to nitie joma Kuom mano, gima Nya- osetimore bwoch giwegi saye oseriwo, dhano nikech Pinyruodh polo. moro amora kik opog." Ng’at ma nyalo rwako 7 Ne g ipenje kama: kit ngima ma kamano, "Kare ang’o momiyo mondo otim kamano." Musa nochiko ni ng’a- 13 Eka ji nokelone nyi-to nyalo riembo chie- thindo matindo mondo ge kuom miye barua oket lwete kuomgi kendo mar ketho kend kode olamnegi, to jopuonjrene chuth?" 8 Nodwokog i nokwerogi. 14 Yesu to niya: "Musa noyienu ke- 19:9 1 Wach molok kae ni "ter-tho kend gi mondeu ni- ruok," en porneia e dho Grik, kech chunyu matek, to tiende en kit nindruok duto mano ok e kaka ose - ma ok kare. 2 E dho Grik, bedoga a chak ruok . wach molok kae ni ‘chode,’ 9 Awachonu ni, ng’ato en sama dichwo kata dhako ang’ata ma ketho kend manie kend oterore oko mar g i chiege chuth mak kend.

 
MATHAYO 19:15-28	60
nowacho niya: "Wereuru	malong’o chuth, dhi ius
gi nyithindo matindogi,	gik ma in-go kendo imi-
kendo kik utem geng’o-	gi joma odhier eka ini-
gi biro ira, nimar Piny-	bed gi mwandu e polo,
ruodh polo en mar joma	kae to ibi ibed jalup-
kamago."  15 Kae to no-	na ."  22 Ka rawerano
keto lwetene kuomgi mi	nowinjo wechego, no-
noa kanyo.	dhi kokuyo nikech ne

	Eka ne! ng’at mo- en gi mwandu mang’eny. ro ma rawera nobiro ire 23 Eka Yesu nowacho mopenje niya: "Ja- ne jopuonjrene niya: puonj, en ang’o maber "Adier awachonu ni, no-ma nyaka atim mondo bed matek ne ng’at ma ayud ng ima mochwe- jamwandu donjo e Piny-re?" 17 Nodwoke ka- ruodh polo. 24 Kendo ma: "Ang’o momiyo ipe- awachonu ni, yot ahi-nja wach gima ber? Ni- nya mondo ngamia okal tie ng’ato achiel ke- e wang’ sandan moloyo nde maber. Kata kama- jamwandu donjo e Piny-no, kidwaro donjo e ngi- ruodh Nyasaye."
ma, dhi nyime mako chi-	25 Ka jopuonjre nowi-
ke."  18 Nopenje niya:	njo mano, ne giwacho
"Chike mage?" Yesu no-	ka giwuoro ahinya niya:
dwoke kama: "Kik inek,	"Kare adier inyalo res
k ik ichod, k ik ikwel,	ng’a?"  26 Yesu nocho-
kik ichiw neno ma mi-	mo wang’e tir kuomgi
riambo,  19 mi wuoru	mokonegi kama: "Kuom
gi meru luor, kendo nya-	dhano,  mano  ok  nya-
ka iher wadu kaka ihe-	lre, to kuom Nyasaye gik
rori iwuon."  20 Rawe-	moko duto nyalore."
rano nowachone kama:   27 Eka Petro nodwoko
"Aserito  mago  duto;	kama:  "Ne!  Waseweyo
ang’o kendo ma pod ore-	gik moko duto mi walu-
ma?"  21 Yesu nodwo-	wi; kare wan to en ang’o
ke kama: "Kidwaro bedo	ma wanayud?"  28 Yesu
 
61						MATHAYO 19:29–20:9
nowachoneg i	kama:		mar mzabibuno.	3 Ba-
				
"Adier awachonu ni, e		ng’e, ka nowuok kar sa
kinde chueyo gik moko		adek okinyi, noneno jo-
manyien, ma Wuod dha-		moko ma ne pok ondik
no nobedi e kom-lochne		tich	kochung’ e	chiro;
ma nigi duong’, un mu-		4 kendo  nowacho	ne
seluwa ,  ubiro  bet  e		jogo ni, ‘Un bende dhiu-
kombe 12 mag loch ku-		ru e puotha mar mzabi-
ng’ado bura ne dhou-		bu, to anamiu gima owi-
di 12 mag Israel.	29 Ke-		njore.’  5 Omiyo, ne gi-
ndo ng’ato ang’ata mo-		dhi. Kendo wuon pacho
seweyo utene, kata owe-		nowuok motimo kamano
tene, kata nyiminene,		kar sa auchiel kod kar
kata wuon-gi, kata min-		sa ochiko bende.	6 Gi-
gi, kata nyithinde, kata		kone, kar sa 11 odhia-
puothene nikech nyinga,		mbo, nowuok moyudo jo-
nonwang’ mago nyadi		moko kochung’ kanyo, mi
mia momedore, kendo		nopenjogi ni, ‘Ang’o mo-
noyud ngima mochwere.		miyo	usechung’	kae
30 "To	thoth	joma		kuom odiechieng’ mangi-
okwongo	nobed   ma		ma ma ok ondiku tich?’
achien, to joma achien		7 Ne gidwoke kama, ‘En
nobed mokwongo.		nikech onge ng’at mose-
		"Nimar Pinyruodh		ndikowa.’ Nokonegi ni,
		polo chal gi wuon		‘Un	bende  dhiuru	e
pacho20 ma nowuok goki-		puoth mzabibu.’		
nyi		mang’ich	mondo		8 "Ka nochopo odhia-
					mbo, wuon puoth mzabi-
ondik jotich ma ditine e		
puothe  mar  mzabibu.		buno nowacho ne ng’at
2 Ka nosewinjore gi jo-		ma noseketo e wi jotich
tich ni obiro chulogi di-		kama, ‘Luong jotich mo-
nari	1	achiel e odiechieng’		ndo ichulgi, kichako gi
				ma nende obiro achien
achiel,	noorogi e puothe		eka itiek gi mokwongo.’
20:2 1 Ne Glosari.			9 Ka	jotich mag	sa	11
 
MATHAYO 20:10-22	62
nobiro, ng’ato ka ng’a-	ngo, to joma okwongo
to kuomgi noyudo dina-	nobed ma achien."
ri achiel.  10 Omiyo, ka	17 Sama Yesu noidho
joma  nokwongoka  no-	kodhi  Jerusalem,  no-
biro, ne giparo ni gibi-	kawo jopuonjrene 12 mi
ro yudo mang’eny, to gin	nodhi kodgi kar kendgi,
bende ne ochulgi mana	kendo kane gin e nda-
dinari achiel.	11 Kane	ra, nowachonegi niya:
osechulgi,	ne	gichako	18 "Neuru! Koro waidho
ng’ur  ne	wuon  pacho	nyaka Jerusalem, kendo

	mi giwacho ni, ‘Joma Wuod dhano ibiro chiw achien-gi notiyo kuom e lwet jodong-jodolo sa achiel; to pod iti- gi jondiko. Gining’adne monegi ma romre kodwa buch tho 19 kendo gi-wan joma osetiyo matek nichiwe e lwet ji moa e e odiechieng’ mangima ogendni mamoko mondo e bwo chieng’ mager!’ gijare, gichwade, kendo

	To nodwoko achiel ginege e yath; to e odie-kuomgi ni, ‘Omera, onge chieng’ mar adek ibiro gima rach ma asetimo- chiere."

ni. Donge ne wawinjore	20 Eka min yawuot Ze-
ni dinari achiel e ma abi-	bedi nobiro ire ka en gi
ro chuli, koso?	14 Kaw	yawuote, mi nokulorene
mari mondo idhi. Adwa-	ka omiye luor mokwaye
ro miyo jal mogikni be-	wach	moro.  21 Yesu
nde ma romre gi mari.	nopenje niya: "Ang’o mi-
15 Donge an gi ratiro	dwaro?" Nodwoke kama:
mar timo kaka adwa-	"Gol chik mondo yawuo-
ro gi giga awuon? Koso	ta ariyogi obed e Piny-
in gi ich-lit1 nikech an	ruodhi, ng’at achiel e
ng’at maber?’	16 E yo	badi korachwich to ma-
ma   kamano,	joma	chielo e badi koracham."
achien nobed mokwo-	22 Yesu nodwoko niya:
		"Ok	ung’eyo   g ima
20:15 1 Tiende sie en "wang’		
ma nigi ich-lit."		ukwayo. Be unyalo ma-
 
63				MATHAYO 20:23–21:2
dho okombe ma achieg-		29 Sama ne giwuok Je-
		
ni  madhoni?"  Ne  g i-		riko,	oganda	mang’o-
wachone kama: "Wanya-		ngo noluwe.  30 To ne! ji
lo."  23 Nokonegi niya:		ariyo ma muofni ma no-
"Adier ubiro madho oko-		bet e bath ndara nowinjo
mbena , kata	kamano		ka Yesu kalo, mi ne gi-
an ok ema ami ji thuo-		kok matek niya: "Ruoth,
lo mar bet e bada kora-		Wuod	Daudi,	kechwa!"
chwich kata koracham,		31 To oganda nokwerogi
to Wuora e ma miyo		matek ni giling’; eka koro
joma oseikonegi."			ne  gimedo  kok  matek
24 Ka jopuonjre apar		niya: "Ruoth, Wuod Dau-
mamokogo	nowinjo		di, kechwa!"  32 Omiyo,
wachno, mirima noma-		Yesu  ne  ochung’,  mo-
kog i  g i  owete  ariyo-		luongogi kendo nopenjo-
go.  25 To Yesu noluo-		gi niya: "Ang’o ma udwa-
ngogi ire mowachone-		ro ni atimnu?"	33 Ne gi-
gi niya: "Ung’eyo ni jo-		dwoke kama: "Ruoth, wa-
loch mag ogendni timore		dwaro ni wengewa mo-
ruodhi  e  wig i  kendo		ndo oyawre."	34 Yesu
joma nigi duong’ tiyo gi		nokechogi, kendo nomu-
teko e wig i.	26 Mano		lo wengegi mi gikanyono
ok e kaka onego obed e		ne gichako neno, kendo
kindu; to ng’at ma dwaro		ne giluwe.	
bedo maduong’ e kindu			Kane  g in  ma-
nyaka bed jatiju,	27 ke-			chiegni gi Jerusa-
ndo  ng’at  ma	dwaro		lem21kendo ne gisecho-
bedo mokwongo e kindu		po Bethfage e Got Zeitu-
nyaka bed misumbau.		ni, Yesu nooro jopuonj-
28 Mana  kaka	Wuod		rene ariyo,  2 kowacho-
dhano nobiro, ok ni mo-		neg i  niya:  "Dhiuru e
ndo ji otine, to mondo		gweng’ ma uneno e nyi-
oti ne ji kendo mondo		mucha kendo gikanyo-
ochiw ngimane obed ra-		no udhi nwang’o punda
war ne ji mang’eny."		moro motue gi nyathine.
 
MATHAYO 21:3-16					64
Gonygiuru kendo ukel-	hova! Rese, wakwayi, in
nagi.	3 Ka ng’ato ope-	ma in malo mamalo!"	
njou wach moro, dwo-	10 To kane odonjo Je-
keuru ni, ‘Ruoth dwaro-	rusalem, taondno duto
gi.’ Gikanyono, obiro yie	ne nigi chochni ka ji pe-
mondo ukawgi."		njore	niya:  "Jali	en
4 To adier mano noti-	ng’ano?"	11 Oganda ne
more	mondo	wach	siko	ka	wacho  kama:
ochop ma ne owach ko-	"Mani e Yesu janabi moa
kalo kuom janabi niya:	Nazareth mar Galili!"	
5 "Wachuru  ne	Nya-	12 Yesu nodonjo e he-
Sayun kama: ‘Ne! Ruo-	kalu	mi	noriembo	ji
dhi biro iri, ng’at ma-	duto  ma  ne  uso  kod
muol, koidho punda, ee,	ma  ne  ng’iepo  ei  he-
nyathi	punda, koth le	kalu	ma	ogologi  oko,
ma ting’o osigo.’"		mi noloko mese mag jo-
6 Omiyo, jopuonjrego	wil pesa ataro kod ko-
ne	odhi	mi	gitimo	mbe joma ne uso aku-
mana kaka Yesu nochi-	che.	13 Mi nowachone-
kogi.	7 Ne  gikelo pu-	gi kama: "Ondik ni, ‘Oda
ndano	gi	nyathine, mi	ibiro  luong  ni  od  la-
ne giketo kuomgi lep-	mo,’ to un uloke rogo
gi ma oko, kae to nobe-	mar	jomecho."  14 Be-
tie.	8 Thoth ji ma ne ni	nde, joma muofni gi pu-
ei oganda nopedho lepgi	dhe nobiro ire e hekalu
ma oko e ndara to jomo-	kendo nochangogi.	
ko ne ng’ado bede yien	15 Ka jodong-jodolo gi
ka gipedhogi e ndara.	jondiko noneno gik ma-
9 E  wi  mano,  oganda	dongo ma notimo kod
ma notelo e nyime kod	yawuowi ma ne kok ei
ma ne luwo bang’e ne	hekalu ka giwacho niya:
siko ka kok niya: "Res	"Res Wuod Daudi, wa-
Wuod Daudi, wakwayi!	kwayi!" ne gibedo gi mi-
Ng’at moguedh en ng’at-	rima	16 mi ne gipenje
no ma biro e nying Je-	kama: "Be iwinjo gima
 
65				MATHAYO 21:17-27
jogi wacho?" Yesu no-	ne godni ni, ‘Mukri idhi
dwokogi niya: "Ee. Ne	inyumri e nam,’ to mano
ok usomo ni, ‘Isemiyo	biro timore.	22 Kendo
weche mag pak owuok	gik moko duto mukwayo
e dho nyithindo mati-	e lamo,  ka  un gi  yie,
ndo	kod	mayom’ ?"	unuyud."			
17 Bang’ weyogi chien,	23 Bang’ ka nosedonjo
nowuok Jerusalem ko-	e hekalu, jodong-jodo-
dhi Bethania, mi nobedo	lo gi jodongo mag oga-
kuno e otieno mangima.	nda nobiro ire sama no-
18 Sama nodok Jeru-	puonjo,	mi	ne  gipe-
salem	gokinyi	ma-	nje kama: "Itimo gigi gi
ng’ich, nowinjo kodenyo.	ratiro	mane?	To	en
19 Noneno  yadh  ng’o-	ng’a momiyi ratirono?"
wo  e  bath  ndara  mi	24 Yesu nodwokogi ka-
nodhi e yadhno, kata ka-	ma: "An bende abiro pe-
mano ne ok oyudo gimo-	njou gimoro achiel. Ka
ro  kuome  mak	mana	udwoka eka an bende
oboke, mi nowacho ne	abiro wachonu  ni  ati-
yadhno niya: "Kik olemo	mo gigi gi ratiro mane:
moro amora onyag kuomi	25 Batiso ma Johana ne
kendo ngang’." Mi yadh	timo noa kanye? Ne en
ng’owono noner gikanyo-	moa e polo, koso kuom
no.  20 Ka jopuonjrene	dhano?"  To  ne  gicha-
noneno  mano,  ne  gi-	ko penjore e kindgi gi-
wuoro mi gipenjo kama:	wegi kama: "Ka wadwo-
"Obet	nade	ni	yadh	ke ni, ‘Ne en moa e po-
ng’owono oner gikanyo-	lo,’  obiro  penjowa	ni,
no?"  21 Yesu nodwoko-	‘Kare ang’o momiyo ne
gi  kama:  "Adier  awa-	ok uyie kuome?’	26 To
chonu ni, ka un gi yie ma	ka wadwoke ni, ‘Ne en
ok uriw gi kiawa, ok ubi	moa kuom dhano,’ wa-
timo mana gima aa timo	luoro oganda nikech gi-
ne yadh ng’owono ke-	duto giyie ni Johana en
nde, to kata ka uwacho	janabi."	27 Omiyo,	ne
 
MATHAYO 21:28 - 36				66
gidwoko Yesu kama: "Ok	uyie kuome. Kata kama-
wang’eyo." En nowacho-	no, josol osuru gi joma
negi		niya:  "An  bende	ndhaga1 ne oyie kuome,
ok abi wachonu ni atimo	to un kata obedo ni ne
gigi gi ratiro mane.	uneno	mano,	ne	ok
28 "Uneno nade? Ng’a-	uywago	ang’e	bang’e
to  ne  nig i  nyithindo	mondo eka uyie kuome.
ariyo.  Nodhi  ir  mo-	33 "Winjuru ngero ma-
kwongo mowachone ni,	chielo: Ne nitie ng’at
‘ Nyathi ,  dhi  iti  ka-	moro ma wuon puodho,
wuono  e  puoth  mza-	to nopidho puoth mza-
bibu.’  29 Nyathino no-	bibu kendo nogero chiel
dwoke ni, ‘Ok abi dhi,’	molwore, mi nokunyo
to bang’e noloko pa-	bur mar biyo divai, ke-
che mi odhi.  30 Nodhi	ndo nogero ot ma rabo-
ir nyathi mar ariyo mo-	ra mar ng’icho; eka no-
wachone kamano bende.	keto puodhono e lwet
To nyathino nodwoke	jopur ma chule, kae to
ni, ‘Abiro dhi jaduong’,’	nodhi	wuoth	e  piny
to	ok	nodhi .  31 E	moro mabor.  34 Ka ki-
k ind nyithindo ariyo-	nde ma olemo nyak ie
go, en mane ma notimo	nochopo,  nooro	wa-
dwach wuon mare?" Ne	sumbnine ir jopurgo mo-
g idwoke  niya:  "Mo-	ndo gikelne olemo mo-
kwongono." Yesu noko-	nego oyud.  35 Kata ka-
negi kama: "Adier awa-	mano, jopurgo noma-
chonu ni, josol osuru gi	ko wasumbnigo, kendo
joma ndhaga1 kwongo-	moro ne gigoyo, moro
nu donjo e Pinyruodh	ne ginego, to machielo
Nyasaye.	32 Nimar Jo-	ne  g ichielo  g i  k ite.
hana nobiro iru konyi-	36 Eka nochako ooro
so tim makare to ne ok	wasumbni mamoko ma-
		ng’eny moloyo kidieny
21:31, 32 1 Tiende ni, joma	
tiyo tij terruok mondo giyu-	mokwongoka, to ne gi-
dgo pesa.		timo kamano ne mago
 
67	MATHAYO 21:37–22:4
bende.  37 Gikone noo-	wa’?  43 Mano  e  mo-
ro  wuode  irg i  kowa-	miyo awachonu ni, Piny-
cho niya, ‘Gibiro miyo	ruodh Nyasaye ibiro gol
wuoda luor.’  38 Kane	oa kuomu, kae to no-
gineno wuowino, jopur-	miye oganda moro ma
go nowacho e kindgi ka-	nyago olemo mag piny-
ma ,  ‘ Mani  e  jal  ma	r u o d h n o .  4 4 B e n d e ,
puodhoni biro dong’ne	ng’at ma olwar e kidi-
kaka  pok  mare.  Biu-	no, ng’atno biro tur ma
ru, wanegeuru mondo	tindotindo. To ng’at ma
puodhoni odong’nwa!’	kidino olwar kuome, ki-

	Omiyo, ne gimake mi dino biro rege ka buru." giwite oko mar puoth 45 Ka jodong-jodolo mzabibu kendo ne g i- kod Jo-Farisai nowinjo nege. 40 Kuom mano, ngeche ma nogoyo-ka wuon puoth mzabi- go, ne g ing’eyo ni buno obiro, ang’o mobi- kare nowuoyo kuomgi. ro timo ne jopurgo?" 46 Kata obedo ni ne gi-

	Ne g idwoke niya: dwaro make, ne giluoro "Nikech g in joma ri- oganda nikech jogo ne cho, obiro kethogi gi ke- gikwane kaka janabi. thruok malich, kae to 22 Kendo Yesu no-

ochiwo puoth mzabibu-medo wuoyo kod-
no ne jopur mamoko ma	gi kotiyo gi ngeche niya:
biro miyega olemo ka ki-	2 "Pinyruodh polo inya-
ndegi ochopo."			lo pim gi ruoth moro ma
42 Yesu nokonegi ka-	noloso nyasi mar kend
ma: "Ok nusomo ei Ndi-	ne wuode.  3 Mi nooro
ko ni, ‘Kidi ma jogedo ne	wasumbnine	mondo
otamore, kidino e mose-	oluong	joma ne	ogwel
bedo kidi maduong’ mo-	e nyasino, kata kama-
riwo kor ot. Mani ose-	no jogo ne ok dwar biro.
timore kokalo kuom Je-	4 Kendo  nooro  wasu-
hova  kendo	en	gima	mbni mamoko kowacho
ber miwuoro	e	wang’-	niya:	‘Nyisuru	joma
 
MATHAYO 22:5-17		11 "Ka		68
ogwelgo kama: "Neuru!		ruoth  nobiro
Aseiko chiemo, oseyang’	nono welo, noneno ng’a-
ruedhi gi jamni machwe	to kanyo ma ok norwa-
kendo	gik	moko	duto	kore		gi	nanga	mar
oseik. Biuru e nyasi mar	kend.	12 Omiyo, nope-
kend."’	5 Kata kamano,	nje kama: ‘Omera, ere
ne ok gidewo mi ne gi-	kaka nende idonjo kae
dhi mana e yoregi, moro	ka ok irwako nanga mar
e  puothe,	machielo  e	kend?’ Dhoge nomoko.
ohande;  6 to modong’	13 Eka ruoth nowacho
nomako wasumbninego	ne jotichne ni, ‘Tueuru
mi ne gitimonegi timbe	lwetene gi tiendene ke-
achaya kendo ne gine-	ndo uwite oko e mudho.
gogi.		nobedo  gi	Kanyo  e  kama  ywag-
7 "Ruoth		ruokne kod muodo leke-
mirima  mi  nooro  jo-	ne nobedie.’	
lwenyne kendo ne gine-	14 "Nimar nitie joma
go  jonekgo  mi  giwa-	ng’eny mogwel, to joma
ng’o taondgi.  8 Eka no-	nok e moyier."	
wacho ne wasumbnine	15 Eka Jo-Farisai no-
ni, ‘Nyasi mar kend osei-	dhi mi giriwo paro ka-
kore,	to	joma	ogwel	nyachiel	mondo	gima-
ok nowinjore.  9 Kuom	ke gi wach moa e dho-
mano, dhiuru e nderni	ge.	16 Omiyo, ne gio-
ma wuok e taondni, ke-	ro jopuonjregi  ire ka-
ndo ugwel ng’ato ang’a-	nyachiel gi jolup Hero-
ta  ma  uyudo  e  nyasi	de ka giwacho niya: "Ja-
mar kend.’	10 Eka wa-	puonj,	wang’eyo	ni  in
sumbnigo nodhi e nder-	ja adier kendo ipuonjo
ni mi ne gichoko ji te	yor Nyasaye gadier ke-
ma ne giyudo, maricho	ndo	ok	iluoro	wang’
gi  mabeyo  duto,  ke-	ng’ato	nimar  ok	ing’i
ndo ot ma nitimoe nyasi	dhano gi kaka onenore
mar arusno ne opong’ gi	gi oko.	17 Kuom mano,
joma chiemo.		wachnwae, ineno nade?
 
69							MATHAYO 22:18-33
Be chulo osuru ne Kai-	kodwa. Mokwongo noke-
sar en gima owinjore gi	ndo kae to otho, to ni-
chik, koso ok owinjore?"	kech ne oonge gi nyithi-
18 To kong’eyo parogi	ndo, noweyo chiege ne
maricho, Yesu nodwoko-	owadgi.  26 Mano	be-
gi niya: "Ang’o momiyo	nde e gima ne otimore
utema  un  joma  wuo-	gi  owadgi  mar  ariyo
ndoregi?	19 Nyisauru	gi mar adek, nyaka gi-
ane pesa ma mingli mar	duto ji abiriyo.  27 Gi-
osuru." Ne gikelone di-	kone, dhakono ne otho.
nari  achiel.  20 Nope-	28 Omiyo, e chier, dha-
njogi kama: "Kido gi ndi-	kono	nobed  chi	ng’a
ko	man	kuomegi		gin	kuom ji abiriyogo? Ni-
mag  ng’a?"  21 Ne  gi-	mar nosebedo chi ng’ato
dwoke niya: "Gin	mag	ka ng’ato kuomgi."	
Kaisar." Eka nowachone-	29 Yesu nodwokogi ni-
gi kama: "Kare chulu-	ya: "Pachu ok ni kare
ru	Kaisar gige Kaisar,	nimar ok ung’eyo Ndiko
to gige Nyasaye ne Nya-	kata teko mar Nyasaye;
saye."  22 Kane giwinjo	30 nikech e chier, chwo
wachno, ne gihum ke-	ok  kend,  kendo	mon
ndo ne giweye mi gidhi	bende ok chiw e kend,
yorgi.					to gibedo kaka malaike
23 E chieng’ono,  Jo-	e polo.  31 Kuom wach
Sadukai	ma	wacho	ni	chier mar joma otho, do-
chier onge	nobiro	ire	nge usesomo gima Nya-
mi	ne	gipenje	niya:	saye	nowacho	niya:

	"Japuonj, Musa no- 32 ‘An e Nyasach Ibra-wacho kama: ‘Ka ng’ato him, Nyasach Isaka, ke-otho to ok onyuolo ndo Nyasach Jakobo’? nyithindo, owadgi nya- En Nyasach joma ngima, ka kend chiegeno mo- to ok Nyasach joma ndo onyuolnego nyithi- otho." 33 Kane oganda ndo.’ 25 Koro ne ni- owinjo mano, ne gihum tie owete moko abiriyo gi puonjne.
 
MATHAYO 22:34–23:5	70
	Ka Jo-Farisai nowi- 44 ‘Jehova nowacho ne njo kaka noseloyo Jo- Ruodha niya: "Bed e Sadukai gi wach mi dho- bada korachwich nyaka gi nomoko, giduto ne gi- chop aket wasiki e chokorene kanyachiel. bwo tiendi"’? 45 Kare 35 Eka achiel kuomgi ka Daudi luonge ni ma nolony e Chik no- Ruodha, ere kaka onya-teme kuom penje kama: lo bedo wuode?" 46 To 36 "Japuonj, en chik onge ng’at ma ne nyalo mane maduong’ie mo- dwoke wach moro, ke-loyo e Chik duto?" ndo nyaka a chieng’no, 37 Nodwoko niya: "‘Nya- onge ng’ato ang’ata ma ka iher Jehova Nyasachi notemo hedhore medo gi chunyi duto, kendo penje.



gi ngimani duto, kendo		Eka	Yesu	no-
gi pachi duto.’	38 Mani		wuoyo gi oganda
e chik maduong’ie mo-	kod23jopuonjrene kowa-
loyo	kendo	mokwo-	cho niya:	2 "Jondiko gi
ngo.  39 Mar ariyo ma	Jo-Farisai osebet kendgi
chal kode e ma: ‘Nyaka	giwegi	e	kom	Musa.
iher wadu kaka iherori	3 Omiyo, gik moko duto
iwuon.’	40 Chike ariyo-	ma giwachonu, winjuru
gi e ma Chik duto kod	kendo	timuru,  to  kik
weche Jonabi otenoree."	utim ka luwore gi timbegi

	Koro ka noyudo Jo- nimar giwacho to ok gi-Farisai ochokore kanya- tim. 4 Gitueyo ting’ ma-chiel, Yesu nopenjogi pek kendo giketogi e gok kama: 42 "Uneno Kristo ji to gin giwegi ok gidwar nade? En wuod ng’a?" mulo gigo gi lith lwetegi. Ne gidwoke niya: "Wuod 5 Gik moko duto ma gi-Daudi." 43 Nopenjog i timo, gitimogi ni mondo kama: "Kare obet nade dhano onegi, nimar giya-ni kokalo kuom roho ro ndede ma ting’o Ndi-maler Daudi ne oluonge ko kendo girwake kaka ni Ruodha kowacho ni, gima miyogi arita kendo
 
71						MATHAYO 23:6-18
gimedo riak lepgi obed			15 "Yaye nobednu ma-
			
maboyo.  6 Gihero bet			lit un jondiko gi Jo-Fari-
kuonde moyiedh mogik e			sai, un joma wuondore!
nyasi kod kombe ma nyi-			nikech uwuotho kung’a-
me e sunagoke,  7 gihe-			do nam kod lowo motwo
ro bende mos ma idhialo-			mondo umi ng’ato olok-
gigo e chirni, kendo mo-			re, eka bang’ koseloko-
ndo ji oluonggi ni Rabi.			re to umiyo owinjore dhi
8 Un to kik luongu ni			e Gehena1 nyadiriyo mo-
Rabi nikech Japuonju en			loyo un uwegi.	
achiel, to uduto un owe-			16 "Yaye nobednu ma-
te.  9 E  wi  mano,  kik			lit un joma tayo jomamo-
uluong ng’ato ang’ata e			ko to un uwegi un muof-
piny  ni wuonu  nikech			ni, un ma uwacho ni, ‘Ka
Wuonu  en  achiel  ma-			ng’ato kuong’ore gi heka-
nie polo.  10 Bende, kik			lu, ok udew; to ka ng’a-
luongu ni jotelo nikech			to kuong’ore gi dhahabu
Jatendu en achiel, ma			mar hekalu, ni to wach-
en Kristo.  11 To ng’at			no  otueye.’  17 Un  jo
maduong’ moloyo e ki-			mofuwo kendo ma muof-
ndu  nyaka  bed  jatiju.			ni! Ka gadier, mane ma-
12 Ng’at  ma	ng’awore			duong’ moloyo, en dha-
malo  owuon	noduoke			habu, koso hekalu ma e
piny to ng’at ma duoko-			ma miyo dhahabu bedo
re piny owuon nong’awe			
malo.				gima	ler?  18 E	wi
				mano,	uwacho ni,	‘Ka
13 "Yaye nobednu ma-					
			ng’ato kuong’ore gi ke-
lit un jondiko gi Jo-Fa-			ndo  mar  misango,	en
risai,  un  joma  wuo-			kayiem nono; to ka ng’a-
ndore! nikech uloro ne			to  kuong’ore  gi  mich
ji Pinyruodh polo; ni-			man	kuome, ni to mano
mar un uwegi ok udo-				
				
njie, to bende jogo ma			23:15 1 Ne en kar wang’o yugi
dwaro donjoe ok uyiene-			oko mar Jerusalem. Ne Glo-
gi.  14 ——				sari.		
 
MATHAYO 23:19-28	72
otueye.’  19 Un muofni!	timbe makare, gi kecho
Ka  gadier,  mane  ma-	ji, kod nyiso yie. Gigo ne
duong’ moloyo, en mich,	dwarore ni otim, to ok ni
koso en kendo mar misa-	koro ijwang’o gik mamo-
ngo  ma  e  ma  miyo	ko.  24 Un joma tayo jo-
michno bedo gima ler?	mamoko to un uwegi un
20 Kuom mano, ng’ato	muofni, udhing’o ojur to
ang’ata  ma  kuong’ore	umuonyo ngamia!
gi kendo mar misango,	25 "Yaye nobednu ma-
okuong’ore kode kanya-	lit, un jondiko gi Jo-Fa-
chiel gi gik moko duto	risai, un joma wuondo-
man e iye;  21 to ng’at	re! nikech ulwoko ng’e
ma kuong’ore gi heka-	okombe kod ng’e san,
lu, okuong’ore kode ka-	to igi opong’ gi ich-lach
nyachiel gi Jalno modak	kod  timo  gik  mokalo
e iye;  22 kendo ng’ato	tong’.  26 In Ja-Farisai
ang’ata ma kuong’ore gi	ma muofu, kwong ilwok
polo, okuong’ore gi kom-	i okombe kod san mondi
loch mar Nyasaye kanya-	eka ng’eye bende obed
chiel gi Jalno mobet e	maler.
komno.	27 "Yaye nobednu ma-

	"Yaye nobednu ma- lit, un jondiko gi Jo-Fa-lit, un jondiko gi Jo-Fa- risai, un joma wuondo-risai, un joma wuondo- re! nikech uchal gi lie-re! nikech uchiwo achiel te mobuk ma rachar, ma kuom apar mar mint nenore maber gi oko to kod dil gi kumin,1 to use- igi opong’ gi choke joma jwang’o weche madongo otho kod gik moko duto moloyo mag Chik, ma gin ma ok ler. 28 E yo ma 23:23 1 Mint, dil, kod kumin kamano, un bende une-gin kit yien moko ma chalo noru gi oko e wang’ ji ni alode ma ji pidho e puothe un joma kare, to iu matindo kae to itiyo kodgi e opong’ gi wuondruok

medo ndhadhu e chiemo.	kod ketho chik.
 
73					MATHAYO 23:29–24:2
29 "Yaye nobednu ma-		ji duto makare ma ne
		
lit, un jondiko kod Jo-		ochuer e piny obi obed e
Farisai, un joma wuo-		wiu,	chakre	gi	remb
ndore!	nikech	ugero		Abel ng’at makare nya-
liete jonabi kendo ube-		ka e remb Zakaria wuod
ro liete mag joma kare		Barakia ma ne unego e
30 kendo  uwacho  ni,		kind	hekalu	gi		kendo
‘Dine bed ni wadak e ki-		mar misango.	36 Adier
nde mag kwerewa, dine		awachonu ni, magi duto
ok  wariwore  kodgi  e		nobi e wi tieng’ni.	Jeru-
chuero	remb	jonabi.’		37 "Jerusalem,	
31 Kuom mano, udonjo		salem, in janeg		jonabi
ne un uwegi ni un nyi-		kendo jachiel joma oor
thind joma nonego jo-		iri gi	kite—mano kaka
nabi.	32 Kare pong’uru		nyading’eny ne adwaro
apong’a rapim mar kwe-		choko nyithindi kanya-
reu.					chiel mana kaka gweno
33 "Un thuonde kendo		choko nyithinde e bwo
nyithind	thuonde,  ere		buombene! To un ne ok
kaka ubiro ringo bura		udwar.  38 Neuru! Odu
mar	Gehena?1	34 Ni-		osejwang’nu.	39 Nimar
kech mano, ero aoronu		awachonu ni, ok unu-
jonabi gi joma riek kod		nena	ngang’	chakre
joma	puonjo  ji.  Moko		sani  nyaka  chop  nu-
kuomgi	ununeg	kendo		wach ni, ‘Ng’at moguedh
unugurgi e yien to moko		en  ng’atno ma biro  e
		nying Jehova!’"		
kuomgi unuchwad e su-			Koro ka Yesu ne
nagokeu	mi  nusandgi			
				wuok	e	hekalu,
kowuok	e  taon  moro					
			jopuonjrene24	nobiro ire
nyaka  e taon  machie-		mondo ginyise ute mag
lo,  35 mondo eka remb		hekalu.  2 En  nokone-
			
23:33 1 Ne en kar wang’o yugi		
		gi kama: "Donge uneno
oko mar Jerusalem. Ne Glo-		gigi duto? Adier awacho-
sari.					nu ni, onge kidi ma biro
 
MATHAYO 24:3-15				74
dong’ e wi kidi wadgi ma	moro	bang’	machielo.
ok nowit piny."	8 Magi duto gin chak-
3 Ka  noyudo  obet  e	ruok mag masiche ma
Got Zeituni, jopuonjre-	chal gi muoch ma ke-
ne  nobiro  ire  ka  en	cho.			
kar kende mi ne gipenje	9 "Eka ji nochiwu mo-
niya: "Wachnwae, kara-	ndo osandu, mi ginine-
ng’o ma gigi biro timo-	gu, kendo ogendni duto
ree, to en ranyisi mane	nosin kodu nikech nyi-
ma biro nyiso ni intie,1	nga.  10 Bende,	ji ma-
kendo ni giko mar ndalo	ng’eny nochwanyre, mi
okayo machiegni?"	ginindhogre kendo gini-
4 Yesu nodwokogi ka-	bed  gi  sigu  e  kindgi.
ma:  "Tang’uru  mondo	11 Jonabi	mang’eny
kik ng’ato mi ulal,  5 ni-	mag miriambo nosiek
mar ji mang’eny nobi ka	kendo  g inimi  ji  ma-
gitiyo gi nyinga ka giwa-	ng’eny lal;  12 kendo ni-
cho ni, ‘An e Kristo,’ ke-	kech medruok mar ke-
ndo ginimi ji mang’eny	tho chik , hera mar ji
lal.  6 Unuwinj  lwenje	mang’eny  nobed  ma-
kod humb lwenje. Ta-	ng’ich.	13 To ng’at mo-
ng’uru mondo kik uluor,	nano nyaka g iko ibi-
nimar gigi nyaka timre,	ro res.	14 Kendo wach
kata kamano giko to no-	maber mar Pinyruothni
bed ni podi.	ibiro yal e piny mangima
	mondo ochiw neno ne
7 "Nikech oganda no-	
ked  gi  oganda  kendo	ogendni duto, eka giko
pinyruoth noked gi piny-	nobi.			
ruoth, bende chiemo no-	15 "Kuom mano, mana
	kaka	nowach	kokalo
bed manok kendo yieng-			
ni mag piny nobedie ka-	kuom janabi Daniel, ka
	uneno	gima	odwanyo-
				
24:3  1 Wach  molok  kae  ni			
	re ma kelo kethruok ko-
"intie," en parosia e dho Grik.	chung’ e kama ler (jaso-
Ne Glosari.	mo mondo oti gi rieko),
 
75						MATHAYO 24:16-30
16 eka  jo  man  Judea			ginitim	ranyisi	mado-
					
mondo ochak ringo ka			ngo		gi	gik	miwuoro
gidhi e gode.  17 Ng’at			mondo gimi ji olal, ma
man  e  wi  tat  ot  kik			ka	nyalore,	to	gimi
olor piny mondo okaw			kata mana jogo moyier
gik manie i ode	18 ke-			olal.		25 Neuru! Asesie-
ndo ng’at man e puodho			mou motelo.	26 Kuom
kik dog mondo okaw na-			mano, ka ji wachonu ni,
ngane ma oko.	19 Yaye			‘Neuru! En e thim,’ kik
nobed malit ne mon ma			udhi; kata ni, ‘Neuru! En
yach kod mago ma dho-			e udi ma iye,’ kik uyie
dho  nyithindo  e  nda-			mano.	27 Nimar mana
lono!  20 Sikuru  kula-			kaka mil polo wuok yo
mo mondo kindeu mar			wuok-chieng’ to orieny
ringo kik timre e nda-			nyaka yo podho-chieng’,
lo  koyo  kata	chieng’			e kaka ndalo ma Wuod
Sabato;  21 nikech  ki-			dhano nitie1 bende no-
ndeno masira maduong’			bed.		28 Kama	ringre
nobedie ma pok ne oti-			gima otho nitie, kanyo e
more a chakruok piny			kama achudhe biro cho-
nyaka  sani,  ooyo,  to			koree.				
ok  nochak otimre ke-			29 "Mapiyo bang’ ma-
ndo.  22 Kuom	adier,			sira ma ndalogo,	ibiro
dine bed ni ndalogo ok			lok wang’-chieng’ obed
ong’ad machuok, onge			mudho	kendo		dwe  ok
ng’ato ma dores; to ni-			nochiw ler mare, mi su-
kech joma oyier, ndalo-			lwe  biro  lwar  koa  e
go ibiro ng’ad machuok.			polo, kendo ibiro yieng
23 "Eka ka ng’ato wa-			teko mag polo.	30 Eka
chonu  ni,  ‘Neuru!  Eri			ranyisi mar Wuod dhano
Kristo ni ka,’ kata ni, ‘En			nonenre e polo, kendo
kacha!’ kik uyie mano.			
24 Nimar  Kristo  mag				
			24:27 1 Wach molok kae ni
miriambo gi jonabi mag			"nitie," en parosia e dho Grik.
miriambo nosiek kendo			Ne Glosari.			
 
MATHAYO 24:31-42	76
dhoudi duto mag piny 36 "Kuom wach chi-nogo korgi gi kuyo ma- eng’no kod sano, onge duong’, mi ginine Wuod ng’at mong’eyo, kata dhano ka biro e bo- malaike manie polo kata che polo ka en gi teko Wuod Nyasaye, to mana kod duong’ mang’ongo. Wuora. 37 Nikech ma-

	Eka obiro oro malai- na kaka ndalo Noa no-kene gi dwol maduong’ bet, e kaka notimre be-mar turmbeta kendo gi- nde e ndalo ma Wuod nichok joge moyier ka- dhano nitie.1 38 Nimar nyachiel ka giwuok e tu- mana kaka e ndalogo ka
nge1 ang’wen mag piny,	Ataro  ne  podi,  ji  ne
a e tung’ polo konchiel	chiemo kendo ne gime-
nyaka e tung’ machielo.	tho, chwo ne kendo to
32 "Koro  puonjreuru	mon ne ikendo, nyaka e
kuom yadh ng’owo kaka	chieng’no ma Noa nodo-
ranyisi	mar	wachni :	njo e yie,  39 to ne ok
Mapiyo  bang’  ka  be-	gidewo nyaka Ataro no-
	biro  moyweyogi  gidu-
dene osedongo moloth	to, mano e kaka notimre
mayom kendo kosego-	e ndalo ma Wuod dha-
lo obokene, ung’eyo ni	no nitie.1  40 E ndalogo
k inde	oro	chieg ni .	ji ariyo nobed e puodho;
33 Kamano bende, sa-	achiel  nokaw  to  ma-
ma uneno gigi duto ka	chielo	nowe.  41 Mon
timore, ng’euru ni Wuod	ariyo nobed ka rego e
dhano chiegni e dhoot.	pong’ lwedo; achiel no-
34 Adier awachonu ni,	kaw to machielo nowe.
tieng’ni	ok	bi  kalo	42 Kuom  mano,  siku-
ngang’ nyaka chop gigi	ru ka uneno nikech ok
duto timre.  35 Polo gi	ung’eyo	ni  en  chieng’
piny biro kalo, to weche-	mane ma Ruodhu biroe.
na ok nokal ngang’.				
	24:37, 39 1 Wach molok kae ni
				
24:31 1 Tiende sie en "yembe	
	"nitie," en parosia e dho Grik.
ang’wen."			Ne Glosari.
 
77					MATHAYO 24:43–25:9
43 "To ng’euru wach		kum mager moloyo, ke-
		
achiel: Ka dine bed ni		ndo noyud pok kanya-
wuon ot ong’eyo ni ja-		chiel gi joma wuondo-
kuo  dhi  biro  e  sa1		re. Kanyo e kama ywag-
mane, dine osiko kone-		ruokne kod muodo leke-
no kendo dine ok oweyo		ne nobedie.	
otur		ode	mi  donjie.		"Pinyruodh polo
44 Nikech mano, un be-		inyalo pim gi nyi-
nde beduru moikore ni-		ri25apar ma silili ma no-
kech e sa ma ok upar ni		kawo teynigi mondo gi-
e en, e ma Wuod dhano		dhi girom ne wuon ki-
biroe.			sera.  2 Abich  kuomgi
45 "Ng’ano ma kuom		nofuwo to abich ne riek.
adier e jatich mogen ke-		3 Nimar mofuwogo no-
ndo mariek ,  ma  ruo-		kawo teynigi to ne ok gi-
dhe noketo e wi joode		ting’o mafuta	4 to ma-
mondo omig i chiemb-		riek noting’o mafuta ei
g i  e  k inde  mowinjo-		chupni	kanyachiel  gi
re?	46 Jatijno nobed		teynigi.	5 Kane  wuon
mamor ka ruodhe obiro		kisera odeko, nong’no
mi oyude kotimo kama-		noterogi giduto mi gini-
no!	47 Adier awachonu		ndo.  6 E dier otieno tir
ni, obiro kete e wi gige		koko moro nowuok niya:
duto.			‘Wuon kisera osechopo!
48 "To kapo ni jatich		
		Wuoguru udhi uromne.’
marachno	owacho  e		7 Eka nyirigo duto noa
chunye ni, ‘Ruodha de-		malo mi	giiko teynigi.
ko,’	49 mi ochako goyo		8 Mofuwo nowacho ne
jotich wetene, kochie -		mariek	ni,	‘Miwauru
mo kendo kometho g i		moko kuom mafuta ma
jomer,  50 ruodh jatij-		un-go  nikech  teyniwa
no nobi e chieng’ ma ok		chiegni tho.’	9 To ma-
opar kendo e sa ma ok		riekgo nodwokogi niya:
ong’eyo,  51 mi nomiye		‘Nenore ni ma wan-go ok
			bi  romowa  kanyachiel
24:43 1 Tiende sie en "Arita."		
 
MATHAYO 25:10-22	78
kodu. Kuom mano, dhiu- ta1 abich nodhi moloko ru ir joma uso mafuta ohala kodgi kendo noyu-mondo ung’iew mau.’ do abich momedore.

	Sama ne gidhi ng’ie- 17 Kamano bende misu-wo mafuta, wuon kisera mba ma nomi ariyo nobiro. Nyiri ma no- noyudo ariyo momedo-seikore nodonjo kode e re. 18 To misumba ma nyasi mar kend, kae to nomi mana achiel, no-ne olor dhoot. 11 Ba- dhi mokunyo bur e lowo ng’e, nyiri mamokogo kendo nopando pesa ma bende nobiro ka gisayo ruodhe nomiye.

ni, ‘Jaduong’, Jaduong’, 19 "Bang’ ndalo ma-yawnwae!’ 12 En no- ng’eny, ruodh wasumb-dwokogi ni, ‘Awachonu nigo nobiro mondo onon
adier, ok ang’eyou.’	kwan	pesago	kodgi.
13 "Omiyo, sikuru ka	20 Omiyo, misumba ma
uneno nikech ok ung’e-	nomi talanta1 abich no-
yo chieng’no kata sano.	biro	mokelo	talanta1
14 "Nikech  en  mana	abich momedore kowa-
kaka ng’at ma ne chieg-	cho	ni,	‘Ruodha,  ne
ni  dhi  wuoth  e  piny	imiya	talanta1	abich;
moro mabor ma noluo-	to  ne,	aseyudo  abich
ngo wasumbnine kae to	momedore.’  21 Ruodhe
noketo  gige  e  lwetgi.	nowachone kama: ‘Itimo
15 Achiel  kuomgi  no-	maber, in misumba ma-
miyo talanta1 abich, ma-	ber kendo mogen! Ise-
chielo ariyo, to pod ma-	bedo	ng’at	migeno
chielo  nomiyo  achiel,	kuom gik manok. Abiro
kendo moro ka moro no-	keti e wi gik mang’eny.
miyo ka luwore gi nya-	Donj  e  mor  mar  ruo-
lone, eka nodhi wuoth e	dhi.’	22 Bang’	mano,
pinyno.  16 Gikanyono,	misumba ma nomi talan-
misumba ma nomi talan-	ta1 ariyo nobiro kendo
		nowacho  ni,  ‘Ruodha,
25:15, 16, 20, 22 1 Ne Glosari.	
 
79						MATHAYO 25:23-34
ne imiya talanta1 ariyo;		ndo bang’ biro dine ayu-
		
to	ne,	aseyudo  ariyo		do gira kaachiel gi ohala
momedore.’	23 Ruodhe		e wiye.				
nowachone niya: ‘Itimo		28 "‘Kuom mano, ka-
maber, in misumba ma-		wuru talanta1  ma en-
ber kendo mogen! Ise-		gono  kendo  umi	jal
bedo ng’at migeno kuom		ma nigi talanta1 apar.
gik manok. Abiro keti e		29 Nimar ng’at ma nigo,
wi gik mang’eny. Donj e		nomedne	kendo	no-
mor mar ruodhi.’		bedgo mogundho. To
24 "Gikone, misumba		ng’at ma ongego, kata
ma  ne  omi  talanta1		mana ma en-go nomaye.
achiel nobiro kendo no-		30 Omiyo, wituru mi-
wacho kama: ‘Ruodha,		sumba manononi oko e
ne ang’eyo ni in ng’at		mudho. Kanyo e kama
ma chuno gik moko, ma		ywagruokne kod muodo
kayo cham kama ok no-		lekene nobedie.’	dhano
chuoyoe kendo ma cho-		31 "Ka	Wuod	
ko cham kama ok no-		obiro e duong’ne, kendo
piethoe.  25 Omiyo, ne		ka malaike duto ni kode,
abedo	maluor  mi  ne		eka nobed e kom-lochne
adhi ma apando talan-		ma nigi duong’.	32 Ibi-
ta1 mari e lowo. Erigo,		ro chok ogendni duto e
aduokonigo.’  26 Ruo-		nyime, eka obiro pogo ji
dhe nodwoke niya: ‘In		koketogi e kidienje ariyo
misumba marach kendo		mana	kaka	jakwath
ma	jasamwoyo,  donge		pogo  rombe  gi  diek.
ne	ing’eyo ni akayoga		33 Kendo noket rombe
cham kama ok achuoyoe		e bade	korachwich to
kendo	ni	achokoga		diek koracham.		
cham  kama  ok  apie-		34 "Eka Ruoth nowach
		ne joma ni e bade kora-
thoe?	27 Kare dine ika-		
no pesana e bengi mo-		chwich	niya:	‘Biuru,
		un  joma  Wuora  ose-
			guedho,		yuduru	pok
25:22, 24, 25, 28 1 Ne Glosari.					
 
MATHAYO 25:35–26:2			80
mar Pinyruoth moseik-	mondo odhi e mach ma
nu  nyaka  a	chakruok	nyaka chieng’ moseik ne
mar	piny.	35 Nimar	Jachien kod malaikene.
kane adenyo ne umiya	42 Nimar kane adenyo,
chiemo; kane an gi riyo	ne ok umiya chiemo; ke-
ne umiya gima ne anya-	ndo kane an gi riyo, ne
lo madho. Kata obedo ni	ok umiya gima damadh.
ne ok ung’eya, ne urwa-	43 Kane ok ung’eya, ne
ka;  36 kane an duk, ne	ok  urwaka;	kane	an
umiya nanga. Kane atuo,	duk, ne ok umiya nanga;
ne ukonya. Kane an e	kane atuo kendo kane
jela, ne ulima.’	37 Eka	an e jela, ne ok ukonya.’
joma kare nopenje niya:	44 Eka gin bende gini-
‘Ruoth, karang’o ma ne	penje niya: ‘Ruoth, kara-
wanenie ka	idenyo mi	ng’o ma ne wanenie ki-
wamiyi chiemo, kata ka	denyo,  kata  ka  in  gi
in gi riyo mi wamiyi gi-	riyo,  kata  ka  ok  wa-
moro	mondo	imadh?	ng’eyi, kata ka in duk,
38 Karang’o ma ne ok	kata kituo, kata ka in e
wang’eyie to ne warwa-	jela, to ne ok wakonyi?’
ki, kata ne in duk mi wa-	
miyi  nanga?  39 Kara-	45 Eka nodwokgi kama:
ng’o ma ne wanenie ki-	‘Adier awachonu ni,	e
tuo kata ka in e jela mi	okang’ ma ok nutimo-
walimi?’  40 To	Ruoth	go gigi ne achiel kuom
biro	dwokogi	niya,	joma  tindoe	mogikgi,
‘Adier	awachonu ni, e	ok nutimona.’	46 Jogi
okang’ ma ne utimogo	biro dhi e kethruok mo-
gigi ne ng’at matinie mo-	chwere  to  joma  kare
gik kuom owetenagi, nu-	biro donjo e ngima ma
timona.’			nyaka chieng’."		
41 "Eka obiro wacho	Koro ka Yesu no-
ne joma ni e bade kora-	26 setieko wechego
cham kama: ‘Auru kuo-	duto, nowacho ne jopuo-
ma, un joma osekuong’	njrene niya:  2 "Ung’eyo
 
81					MATHAYO 26:3-16
ni chakre sani odong’	ni pesa mang’eny mo-
odiechienge ariyo to Pa-	ndo omi joma odhier."
saka timore, kendo ibi-	10 Kong’eyo mano, Yesu
ro chiw Wuod dhano mo-	nopenjogi kama: "Ang’o
ndo onege e yath."	momiyo utemo chando
3 Eka	jodong-jodolo	dhakoni? Osetimona tim
kod jodongo mag oga-	maber.	11 Nimar kinde
nda	nochokore e laru	duto un gi joma odhier,
mar	jadolo  maduong’	an to ok ubi bedo koda
ma	ne nyinge Kayafa,	kinde duto.	12 Sama
4 kendo ne giriwo paro	dhakoni  a	oketo	mo
e kindgi mondo gimak	ma nig i suya mamitni
Yesu ka gitiyo gi wuond	e denda, a otimo kama-
mariek	mondo ginege.	no mondo oika ne yik.
5 To ne giwacho kama:	13 Adier awachonu ni,
"Ok e kinde sawo dipo	kamoro amora ma wach
ka koko obetie e kind	maberni ibiro landie e
	piny duto, gima dhakoni
oganda."		osetimoni  bende	no-
6 Kane Yesu ni Betha-		
	wach kaka rapar ma-
nia e od Simon jadho-	re."				
ho,	7 dhako moro ma	14 Eka  achiel  kuom
ne nigi chupa molos gi	ji  Apar  Gariyoka,  mi-
kidi mar alabasta mo-	luongo ni  Judas  Iska-
ting’o mo ma nigi suya	riot, ne odhi ir jodong-
mamit, kendo ma nengo-	jodolo	15 mi nopenjo-
ne tek ahinya , nobiro	gi kama: "Ang’o ma ubi-
mochako olo morno e	ro miya mondo andhog-
wi Yesu sama nochie-	nugo?" Ne gisingo ni gi-
mo.	8 Kane jopuonjre-	biro	miye	pesa	ma
ne oneno mano, ne gi-	mingli	mag	fedha	30.
bedo g i mirima mi ne	16 Omiyo,  chakre  ka-
g ipenjo	niya:  "Morni	nyo	nosiko	komanyo
kethore kama nang’o?	thuolo	maber	mar
9 Nimar dine ous mor-	ndhoge.			
 
MATHAYO 26:17-29				82
17 E odiechieng’ mo-		24 Adier, Wuod dhano
		
kwongo mar sawo mar		dhi tho mana kaka no-
Makate	Maonge  Tho-		ndik	kuome,  to  yaye
wi, jopuonjre Yesu nobi-		nobed malit ne ng’atno
ro ire mi gipenje kama:		ma Wuod dhano indho-
"Idwaro ni wadhi waikni		go kokalo kuome! Dine
kanye	mondo	ichamie		obedo maber moloyo ka
Pasaka?"	18 Nodwoko-		dine  ok  onyuol  ng’at-
gi niya: "Donjuru e taon		no."	25 Judas,	jal ma
ir Ng’ane-ng’ane kendo		ne chiegni ndhoge nope-
uwachne ni , ‘Japuonj		njo kama: "Rabi, dobed
owacho kama: "Kinde		an, koso?" Yesu nodwo-
ma  noketna  chieg ni ;		ke niya: "In iwuon isewa-
abiro timo Pasaka g i		cho."		
jopuonjrena	e  odi ."’"		26 Sama ne gidhi nyi-
19 Omiyo, jopuonjre no-		me  g i  chiemo,  Ye su
timo kaka Yesu nochiko-		nokawo makate kendo
gi, mi ne giiko gik moko		bang’ guedho, nong’i-
ne Pasaka.			ngo,	eka	nomiyo
20 Koro ka nosechopo		jopuonjrene kowacho
odhiambo, nobet piny e		niya: "Kawuru ucham.
mesa	gi	jopuonjrene		Mani ochung’ ne ringra."
apar gariyo.	21 Sama		27 Kendo nokawo oko-
ne gichiemo,	nowacho		mbe eka bang’ goyo ero-
kama: "Adier awachonu		kamano nomiyogi kowa-
ni, ng’at achiel kuomu		cho	niya: "Madheuru
biro	ndhoga."  22 Ni-		uduto,  28 nimar mani
kech wachno ne litne-		ochung’ ne ‘remba mar
gi ahinya, giduto ng’a-		singruok’ ma biro chuer
to ka ng’ato ne gichako		mondo owe ne ji ma-
penje niya: "Ruoth, do-		ng’eny richogi.	29 To
bed an, koso?"  23 No-		awachonu niya: Ok ana-
dwokogi kama: "Jal ma		chak amadh divai mar
luto lwete koda e bakul		olemb mzabibuni kendo
e jalno ma biro ndhoga.		nyaka chop chieng’no
 
83	MATHAYO 26:30-41


ma abiro madhee ma- ngo ni Gethsemane, mi nyien kodu e Piny- nowacho ne jopuonjrene ruodh Wuora." 30 Gi- niya: "Beduru piny kae kone, bang’ wero wende sama an adhi kacha mo-mag pako Nyasaye, ne ndo alem." 37 Eka no-giwuok mi gidhi e Got kawo Petro gi yawuot

Zeituni.                Zebedi  ariyo  modhi-31 Eka Yesu nowacho- go, mi nochako bedo gi negi niya: "E otienoni, kuyo ka chunye chando-uduto ubiro chwanyoru re ahinya.  38 Mi nowa-nikech an, nimar ondik choneg i  niya:  "Chu-kama: ‘Abiro goyo ja- nya  nig i  kuyo  ma-kwath  kendo  rombe duong’ ma datho kata. mag  kueth  biro  ke.’ Beduru kae kendo siku-

	To ka osechiera, abi- ru ka uneno kanyachiel ro dhi Galili motelonu." koda." 39 To ka nose-
	To Petro nodwo- dhi mabor matin, nopo-ke niya: "Kata ka joma- dho auma , mi nolemo mokogo duto ochwanyo- kama: "Wuora, ka nya-re nikech in, an to ok lore to gol okombeni oa abi chwanyora ngang’!" kuoma . Kata kamano,

	Yesu nowachone ka- ok kaka adwaro to kaka ma: "Adier awachoni in idwaro."
ni, e otienoni, ka pok	40 Kendo noduogo ir
thwon-gweno okok, ibi-	jopuonjrene monwang’o-
ro kwer nyadidek ni ok	gi ka ginindo, mi nope-
ing’eya."  35 Petro no-	njo	Petro	niya:  "Ok
dwoke niya: "Kata ko-	unyal  neno	ka	urito
chuno ni atho kodi, ok	koda kata mana kuom
abi kwer ngang’ ni ok	sa achiel kende?	41 Si-
ang’eyi." Jopuonjrene	kuru ka uneno kendo le-
mamokogo duto bende	muru ma ok uwe, mo-
nowacho mana kamano.	ndo kik  udonj  e  tem.
36 Eka Yesu nochopo	En	adier	ni	chuny
kodgi nyaka kama iluo-	dwaro, to ringruok e ma
 
MATHAYO 26:42-55	ro	nyodho,	mano	84
nyap."	42 Nodhi kendo				e
mar ariyo molemo niya:	en;	makeuru."	49 Ke-
"Wuora,  ka  ok  nyalre	ndo nodhi moriere nya-
mondo mani okal to ni	ka	ir	Yesu	mowacho
nyaka amadhe, dwaroni	niya:	"Misawa	Rabi!"
e  ma	mondo  otimre."	kae	to  nonyodhe	gi
43 Mi	noduogo  kendo	mor.	50 To Yesu nope-
moyudogi ka ginindo ni-	nje kama: "Omera, ang’o
mar  nindo  nohewogi.	mokeli ka?" Eka ne gi-

	Omiyo, noweyogi ke- sudo nyime kendo ne gi-ndo, mi nodok lemo ke- mako Yesu mondo gidhi ndo mar adek, kowacho kode. 51 To ne! achiel mana wecheka. 45 Eka kuom joma ne nigi Yesu noduogo ir jopuonjre- notero lwete mi owuo-ne mowachonegi niya: dho liganglane kendo ne "E sa ma kama uni- ochadho misumba mar ndo kendo uyueyo! Neu- jadolo maduong’, mi no-ru! Sa midhi ndhogie ng’ado ite oko. 52 Eka Wuod dhano e lwet jo- Yesu nowachone niya: richo osekayo machieg- "Duok liganglani kare, ni. 46 Auru malo, wa- nimar jogo duto ma tiyo dhiuru. Neuru! Jandhok- gi ligangla notho tho li-na osekayo machieg- gangla. 53 Koso iparo
ni."  47 Ka	pod	no-	ni ok anyal sayo Wuora
wuoyo, ne! Judas, achiel	mondo oorna gie sani li-
kuom ji Apar Gariyoka,	jion1  mokalo  12  mag
nobiro ka en gi oganda	malaike?  54 Ka en ka-
mang’ongo moting’o li-	mano, ere kaka Ndiko
gengni gi arunge ka oor-	onego ochop ma nyiso
gi gi jodong-jodolo gi jo-	ni  nyaka  timre  e  yo
dongo mag oganda.		ma kama?"  55 E sano,
48 Koro	jandhokne		
		26:53 1 Lijion ne en kidieny
noyudo  osemiyogi	ra-	maduong’ie moloyo e oganda
nyisi moro kowachone-	lweny  mar  Rumi.  Ka  eri
gi kama: "Ng’at ma abi-	ochung’ ne kwan mang’ongo.
 
85					MATHAYO 26:56-67
Yesu nowacho ne oga-	ariyo nobiro,  61 mi ne
nda  niya:  "Ere  gimo-	giwacho kama: "Ng’at-
miyo ubirona ka uting’o	ni ne jawacho ni, ‘Anya-
ligengni  gi	arunge  ka	lo goyo hekalu mar Nya-
joma dhi mako jamecho?	saye piny kendo gere
Pile ka pile najabet e he-	gi ndalo adek.’"  62 Eka
kalu ka apuonjo, to ok	jadolo	maduong’  ne
ne umaka.	56 To magi	ochung’ mopenje niya:
duto osetimore mondo	"Ionge dwoko? En wach
weche ma jonabi nondi-	mane ma  jog i donjo-
ko ochop." Eka jopuonj-	nigo?"	63 To Yesu ne
re duto ne ojwang’e mi	oling’ aling’a . Omiyo,
giringo.			jadolo maduong’ nowa-
57 Joma nomako Yesu	chone niya: "Kuong’ri
notere ir Kayafa, jadolo	g i  Nyasaye  mang ima
maduong’, kama jondiko	mondo iwachnwa ka in
gi jodongo ne ochokoree	e  Kristo  Wuod  Nya-
kanyachiel.	58 To Pe-	saye!"	64 Yesu nokone
tro	nosiko	ka	luwo	kama: "In iwuon e mi-
bang’gi ka en mabor ma-	wacho. To  awachonu
tin nyaka e laru mar ja-	niya: Chakre sani ubi-
dolo	maduong’,	kendo	ro neno Wuod dhano ko-
bang’ donjo iye, nobet	bet e bat korachwich ma
gi jotich mag ot mondo	nigi teko, kendo kobiro
one gima ne dhi timore.	e boche polo."  65 Eka

	Koro jodong-jodolo jadolo maduong’ noyie-gi buch Sanhedrin duto cho lepe ma oko mowa-ne manyo wach mar mi- cho kama: "Osechayo riambo ma ne ginyalo Nyasaye! Ere tiende donjonego Yesu mondo medo luongo joneno? g inege. 60 To ne ok Neuru! Koro usewinjo giyudo wach moro amo- a chaya no. 66 U ne no ra kata obedo ni jone- nade?" Ne gidwoko niya: no mang’eny mag miria- "Jali owinjore otho." mbo nobiro. Bang’e ji 67 Eka ne ging’ulo olaw
 
MATHAYO 26:68–27:6	86

	wang’e kendo ne gi- no, thwon-gweno no-goye adhong’. Moko no- kok. 75 Eka Petro no-thalo wang’e 68 ka gi- paro wach ma Yesu no-wacho kama: "Kornwae sewacho kama: "Ka pok wach, in Kristo. En ng’a- thwon-gweno okok, ibi-

no mogoyi?"	ro kwer nyadidek ni ok
69 Koro Petro nobet	ing’eya." Kendo nowuok
oko e laru, kendo jatich	oko mi noywak malit
moro ma nyako nobiro	ahinya.
ire mowachone niya: "In	Kane piny oru, jo-
bende  a  in  g i  Ye su	dong-jodolo duto
ma  Ja- Galili !"  70 To	gi27jodongo mag oganda
nokwer e nyimgi gidu-	noriwo paro kanyachiel
to kowacho kama: "Ok	e wi Yesu mondo onege.
ang’eyo g ima iwacho-	2 Bang’ tueye, ne gitere
no."  71 Ka nowuok oko	mi gichiwe e lwet Pila-
e dho rangach, nyako	to ma ne locho kaka ga-
machielo nonene mowa-	vana.
cho  ne  joma  ne  ni	3 Kane Judas jandhok-
kanyo  niya:  "Ng’atni	ne oneno ni oseng’ad ne
ne nig i Yesu Ja-Naza-	Yesu buch tho, nowinjo
reth."  72 Ne okwer ke-	malit  moduoko  ne  jo-
ndo kokuong’ore niya:	dong-jodolo  gi  jodo-
"Ok ang’eyo ng’atno!"	ngo pesa ma mingli 30
	Matin bang’e, joma mag fedha ma ne omiye-
noyudo ochung’ kanyo	k a ,  4 k o w a c h o n e g i
nobiro kendo ne giwa-	kama: "Ne atimo richo
cho  ne  Petro  kama:	kuom ndhogo remo ma
"Kuom adier, in bende	onge ketho." Ne gidwoke
in achiel kuomgi nimar	kama: "Mano obadho-
adier kit wuoyoni nyi-	wae ang’o? Mano en wa-
so mano."  74 Eka no-	chni iwuon!"  5 Omiyo,
chako  kuong’ore  ko-	nowito pesago e heka-
ramo niya: "Ok ang’eyo	lu mi oa kanyo. Eka no-
ng’atno!" To g ikanyo-	dhi mi odere.  6 To jo-
 
87	MATHAYO 27:7-20


dong- jodolo nokawo pe- jodong - jodolo gi jodo-sago mi giwacho niya: ngo ne donjone, ok no-"Ok en gima owinjore gi dwoko. 13 Eka Pilato chik mondo waketgi e nopenje kama: "Be iwi-kar keno maler nikech njo weche mang’eny ma g in pe sa mag remo." g i d on j o n i g o?" 1 4 To 7 Bang’ riwo paro ka- ok nodwoke kata wach nyachiel, ne gitiyo gi fe- achiel, mi mano nomiyo dhago e ng’iewo puoth gavana owuoro ahinya. jachue agulni mondo ka- 15 Koro e kinde sawo nyo obed kar yiko welo. ka sawo, gavana ne nigi

	Kuom mano, oseluong tim mar gonyo ne oga-puodhono ni Puoth nda ng’at achiel motue Remo nyaka chil kawuo- ma ne oganda dwaro. no. 9 Eka wach ma no- 16 Gie kindeno, noyu-wach kokalo kuom ja- do otue ng’at moro mi-nabi Jeremia nochopo luongo ni Baraba ma hu-niya: "Kendo ne g ika- mbe ne rach ahinya . wo pesa ma mingli 30 17 Omiyo, kane gicho-mag fedhago, ma gin ne- kore kanyachiel, Pila-ngo ma noket e wi ng’at- to nopenjogi niya: "En no, ng’at ma nyithind ng’ano mudwaro ni Israel moko noketo ne- agonynu? Baraba, koso ngo kuome, 10 kendo Yesu miwacho ni en Kri-ne g ichiwo pesago ne sto?" 18 Nimar Pilato puoth jachue agulni ka nong’eyo ni ich-lit e ma luwore gi kaka Jehova nomiyo gichiwo Yesu e


nosechika."	Yesu   ne	lwete.  19 E wi mano,
11 Koro		ka noyudo obet e kom-
ochung’ e nyim gavana,	bura, chiege ne oorone
eka gavanano nopenje	wach niya: "Kik idonjri
kama: "In e Ruodh Jo-	e wach ng’at makareno
Yahudi, koso?" Yesu no-	nimar kawuono nacha-
dwoke niya: "In iwuon	ndora ahinya e lek ni-
isewacho."	12 To sama	kech ng’atno."  20 Kata
 
MATHAYO 27:21-33	88

kamano, jodong-jodolo ndo ochwad Yesu mi ne gi jodongo nojiwo oga- ochiwe mondo ginege e nda mondo gikwa Bara- yath.
ba, to mondo neg Yesu.	27 Eka  askeche  mag

	Gavana nopenjog i gavana nokawo Yesu mi kama: "Ng’ano kuom gitere e od gavana ke-ji ariyog i mudwaro ni ndo ne gichoko kanya-agonynu?" Ne gidwoke chiel kidieny mangima niya: "Baraba." 22 Pila- mar askeche kolwore. to nopenjogi niya: "Kare 28 Mi ne gilonyo lepe ang’o monego atim g i ma oko, mi girwakone Yesu miwacho ni en Kri- kandho makwar mapich-stoni?" Giduto ne gidwo- ni, 29 kendo ne gilo-ke kama: " We mondo so osimbo mar kuthe mi ogure e yath!" 23 No- gisidhone e wiye, bende penjogi kama: "Nikech ne giketo odundu e lwe-ang’o? En ketho mane te ma korachwich. Eka mosetimo?" Pod ne gi- ne gigoyo chonggi piny medo kok matek niya: e nyime ka gijare niya: " We mondo ogure e "Misawa, in Ruodh Jo-


yath!"	Yahudi!"  30 Bende, ne
	Ka Pilato noneno ni ging’ulo olaw kuome mi loko pach ji ne otame, to gikawo odunduno kendo kar mano koko e ma ne ne gichako goyo wiye. medore, nokawo pi mo- 31 Gikone kane giseja-logo lwete e nyim oga- re, ne gilonyone ka-nda kowacho niya: "Ao- ndho mi girwakone lepe nge ketho kuom remb ma oko, kendo ne gitere ng’atni. Mano en wachu mondo ogure e yath.

uwegi."  25 Eka ji duto	32 Sama ne gidhi, ne
nodwoko kama: "Rembe	giyudo Ja-Kirene moro
mondo obed e wiwa ke-	ma nyinge Simon. Ne gi-
ndo e wi nyithindwa."	chuno  ng’atno  mondo

	Eka nogonyonegi Ba- oting’ yath ma ne idhi raba kae to nochiko mo- negie Yesu. 33 To kane
 
89			MATHAYO 27:34-48
gichopo kama iluongo ni	ngo  nochako	jare  ka
Golgotha, tiende ni, Kar	giwacho kama:	42 "No-
Hanga Wich,  34 ne gi-	reso jomoko; en owuon
miye divai mokik gi ke-	to ok onyal resore! En
dhno	mondo	omadh;	Ruodh Israel; kare koro
to bang’ bile, notamo-	olor  ane  oa  e  yadh-
re madho.  35 Kane gi-	sandno	eka	wanayie
segure e yath, ne gipo-	kuome.		43 Oseketo ge-
gore lepe ma oko kuom	none	kuom	Nyasaye;
goyo	ombulu,	36 ke-	Nyasaye	mondo	orese
ndo ne gibet kanyo ka	ane ka odware,	nimar
girite.	37 Bende, ne gi-	nowacho ni, ‘An Wuod
keto ndiko moro gi ka	Nyasaye.’"  44 E yo ma
wiye	ma  lando  wach	kamano, kata mana jo-
ma ne odonjnego niya:	mecho ma nogur e yien
"Mani	en Yesu	Ruodh	e bathe koni gi koni be-
Jo-Yahudi."		nde ne jare.		
38 Jomecho moko ari-	45 Chakre sa auchiel
yo  bende  ne  ogur  e	odiechieng’ ka dhi nyi-
yien e bathe, achiel e	me, mudho noimo piny-
bade korachwich to ma-	no duto nyaka sa ochi-
chielo  e  bade  kora-	ko.  46 E kar sa ochiko,
cham.	39 To joma ka-	Yesu nokok gi dwol ma-
dho nochako wuoyone	duong’  niya:  "Eli ,  Eli ,
ka gijare kendo ne giyie-	lama  sabakthani? "  tie-
ngo wigi,  40 ka giwa-	nde ni, "Nyasacha, Nya-
cho niya: "In ma nidhi	sacha, iseweya nang’o?"
goyo hekalu piny kendo	47 Kane giwinjo mano,
gere gi ndalo adek, kare	moko	kuom	joma  ne
resri ane iwuon! Ka in	ochung’	kanyo	nocha-
wuod Nyasaye, lor ane	ko wacho kama: "Ng’atni
iwuog e yadh-sandno!"	luongo		Elija."  48 Eka

	E yo ma kamano be- gikanyono achiel kuom-nde, jodong-jodolo kaa- gi noringo mokawo si-chiel gi jondiko gi jodo- panj kendo nonyume e
 
MATHAYO 27:49-60	90
divai mawach, mi noke-	ahinya mi giwacho niya:
te e odundu kae to no-	"Adier, jali ne en Wuod
miye  mondo  omadh.	Nyasaye."
49 To jomamoko kuom-	55 Kendo ne nitie mon
gi nowacho kama: "We	mang’eny  ma  ne  ng’i-
obedne kamano! Wane	cho gi kama bor matin,
ane kabe Elija dhi biro	to noyudo gia Galili ka-
mondo orese."  50 Yesu	nyachiel gi Yesu mondo
nokok  kendo  gi  dwol	gitine;  56 moko kuom-
maduong’ kae to much	gi ne gin Maria Magdali-
ngima norumone.	na,1 gi Maria min Jako-
51 To ne! pasia mar	bo gi Jose, kod min ya-
hekalu nobarore ariyo	wuot Zebedi.

	malo nyaka piny, 57 Koro nikech nose-kendo piny noyiengni chopo odhiambo, ja-mi lwendni nobarore. mwandu moro ma nyi-52 Liete noyawore ke- nge Josef ma Ja-Arima-ndo ring re mang’eny thea nobiro. En be-mag joma ler ma ne ose- nde nosebedo japuonjre nindo e tho nothulore Yesu. 58 Ne odhi ir Pi-oko 53 (kendo ji ma ne lato kendo nokwaye owuok koa e kar liete- ringre Yesu. Eka Pilato go bang’ ka nosechie- nochiko mondo omiye-re nodonjo e dala ma- go. 59 Mi Josef noka-lerno), mi ne ginenore wo ringreno moboye e ne ji mang’eny. 54 To law kitani maler kendo ka jatend-askeche1 kod maber ahinya , 60 mi joma ne ni kode ka giri- nokete e liel ma mare to Yesu noneno yiengni ma nosekunyo ei lwa-mar piny kod gik ma ne nda. Kendo bang’ ng’ielo timore, luoro nomakogi kidi maduong’ e dho liel,





27:54	1 Jatelo  ma  askeche	27:56 1 Kata, ‘Maria Nya-Mag-
lweny	100 mag Rumi ni e	dala.’ Pim gi weche moler
bwoye.	piny e Mat 15:39.
 
91				61 To Ma-		MATHAYO 27:61–28:7
noa kanyo.				Bang’ Sabato ka
ria Magdalina kod Maria			piny nochako ya-
machielono nodhi nyaka		wore28 e odiechieng’ mo-
kanyo mi gibet e nyim		kwongo mar juma, Ma-
liel.							ria Magdalina1 kod Ma-
62 Odiechieng’ ma no-		ria machielono	nobiro
luwo, ma ne en bang’		limo liel.	ne!   piny	ne
chieng’ Ikruok mar Sa-		2 To		
bato,  jodong-jodolo  gi		oyiengni	matek	nimar
Jo-Farisai	nochokore		malaika	mar	Jehova
kanyachiel e nyim Pila-		noselor koa e polo mo-
to	63 ka giwacho niya:		biro, kendo ne ong’ie-
"Ruoth, waparo kaka ja-		lo kidi tenge mi nobetie.
wuondno  nowacho  ka		3 Nenruokne ne chal gi
pod ongima ni, ‘Bang’		mar mil polo kendo lepe
odiechienge adek ibiro		ne rachar ka pe.  4 Ee,
chiera.’	64 Omiyo, gol		nikech ne giluore,	jorit
chik	mondo  orit  liel		nokirni mi gibedo mana
nyaka		e	odiechieng’		ka joma otho.		
mar adek, po nono jo-		5 Kata kamano, malai-
puonjrene  dibi  mi  gi-		kano nowacho ne mon-
kwale	kae	to	giwach		go niya: "Kik ubed ma-
ne oganda ni, ‘Osechie-		luor, nikech ang’eyo ni
re	oa	kuom	joma		umanyo Yesu ma nogur
otho!’	Eka	wuond  ma		e yath.  6 Oonge kae ni-
achienno biro bedo ma-		mar  osechiere	mana
rach	moloyo	mokwo-		kaka nowacho. Biuru
ngo."  65 Pilato  nowa-		une kama ne oketee.
chonegi	niya:  "Unyalo		7 Omiyo, dhiuru ma-
keto jarit. Dhiuru urite		piyo kendo uwach ne jo-
kaka un uwegi ung’eyo."		puonjrene ni osechiere
66 Omiyo, mondo girit		
liendno motegno, ne gi-			
		28:1 1 Kata, ‘Maria Nya-Mag-
dhi mi gilore gi kidi ke-		dala.’ Pim gi weche moler
ndo ne giketo jarit.		piny e Mat 15:39.		
 
MATHAYO 28:8-20	92
oa kuom joma otho, ni-	ro gotieno mi gikwale ka
mar neuru! otelonu odhi	wan to wanindo.’  14 To
Galili. Kuro e ma ubi-	ka  wachno  ochopo  e
ro nenee. Neuru! Asewa-	it gavana, wabiro lero-
chonu."	nego, omiyo kik chunyu

	Kuom mano, ka luo- c h a n d r e ." 1 5 K u o m ro gi ilo maduong’ ne mano, ne gikawo pesa-omakogi, ne giwuok e go mi gitimo kaka nochi-kar liel ng’wech mondo kgi, kendo wachno ose-gidhi ginyis jopuonjrene. landore ahinya e kind 9 To ne! Yesu noromo Jo-Yahudi nyaka chil ka-kodgi mi nowachonegi wuono.

kama: "Misawauru!" Ne 16 Kata kamano, jo-gisudo ire mi gimako tie- puonjrene apar gachiel-nde ka gikulorene ka gi- go nodhi Galili e got miye luor. 10 Eka Yesu kama Yesu noyudo ose-nowachonegi niya: "Kik chano mondo giromie. ubed gi luoro! Dhiuru 17 Kane ginene, ne gi-unyis owetena mondo kulorene ka gimiye luor, gidhi Galili kendo kuro ka jomoko kuomgi to

gibiro nenae."		ne nigi kiawa.  18 Yesu
11 Kane  gin  e  yo,	nosudo irgi mowachone-
moko  kuom  jorit  no-	gi niya: "Osemiya teko
donjo  ei	taon	kendo	duto e polo kod piny.
ne ginyiso jodong-jodolo	19 Kuom mano, dhiuru
gik moko duto ma nose-	e ogendni duto mondo
timore.  12 Eka ka jogo	ulok ji obed jopuonjre-
nosechokore  gi	jodo-	na, kubatisogi e nying
ngo mi giriwo paro ka-	Wuoro, gi mar Wuode,
nyachiel,	ne	gimiyo	kod  mar	roho  maler,
askeche  pesa  ma  mi-	20 kendo	kupuonjogi
ngli mag fedha mogu-	rito weche duto ma ase-
ndho  13 mi  ne  giwa-	chikou. To  neuru!  An
chonegi kama: "Wachu-	kodu kinde duto nyaka e
ru ni, ‘Jopuonjrene nobi-	giko mar ndalo."
 
(31-37)
(24-30)
(14-23)
(1-13)
(53-56)
(45-52)
(30-44)
(14-29)
(21-43)
(35-41)
(26-29)
(24, 25)
(13-20)
INJILI KALUWORE GI

MARIKO


WECHE	MANTIE

 

	Johana Jabatiso yalo (1-8) Batiso mar Yesu (9-11) Satan otemo Yesu (12, 13) Yesu ochako yalo
Galili (14, 15)
Oluong jopuonjre mokwongo (16-20) Ogol jachien kuom

ng’ato (21-28)
Yesu ochango ji mang’eny Kapernaum (29-34)

Yesu olemo kamoro ma ji
ongee (35-39)
Ochang jadhoho (40-45)

	Yesu ochango jatuo mar

abach (1-12)
Yesu oluongo Lawi (13-17)
Penjo e wi tueyo
chiemo (18-22)
Yesu ‘e Ruodh
Sabato’ (23-28)
3 Ochang ng’at ma lwete
oner (1-6)

Oganda mang’ongo e dho nam (7-12) Joote 12 (13-19)
Chayo roho maler (20-30)

Min Yesu kod owetene (31-35)

	NGECHE MAG PINYRUOTH (1-34)
Ngero mar jachuoyo (1 -9) Gimomiyo Yesu notiyo gi
ngeche (10-12)
 

Kaka ilero ngero mar jachuoyo

Ok ket taya e bwo
okapu (21-23)
Rapim mupimogo
Jachuoyo ma nindo
Koth karadali (30-32)
Tiyo gi ngeche (33, 34)
Yesu okueyo yamo

mager

	Yesu oyie ne jochiende odonj ei anguche (1-20)

Nyar Jairo; dhako moro omulo nanga Yesu ma oko

	Ji otamore rwako Yesu e gweng’gi (1-6)

Ichiko ji Apar Gariyo kaka onego gilend (7-13)

Tho mar Johana Jabati-so

Yesu opidho ji 5,000 Yesu owuotho e wi pi Ochang ji Genesaret

7 Oel timbe kod chike ma

dhano oketo
Gik manie chuny e ma miyo dhano bedo ma ok ler

Yie mar Nya-Foinike Ochang ng’at ma ite

odino
 

93
 
(41-44)
(37b-40)
(35-37a)
(38-41)
(28-34)
(33-37)
(30-32)
(13-17)
(1-12)
(19-26)
(15-18)
(1-11)
Weche Mantie e MARIKO	94

 

	Yesu opidho ji 4,000 (1-9) Ikwayo Yesu mondo ochiw ranyisi (10-13)

Thowi mar Jo-Farisai kod
Herode (14-21)
Ochang ng’at ma muofu Bethsaida (22-26)

Petro ofwenyo Kristo (27-30) Ikoro tho mar Kristo (31-33) Bedo japuonjre Yesu ma-

dier(34-38)

	Kaka kit Yesu ne
olokore (1-13)
Ochang wuowi moro ma nigi jachien (14-29)
Gik moko duto nyalore kuom ng’at ma nigi yie (23)

Ikoro kendo tho mar Yesu

Jopuonjre obedo gi mbaka matek e wi ng’at maduong’ie moloyo e kindgi

Ng’at ma ok kwedwa en
ng’atwa
Gik ma kelo chwany-
ruok (42-48)
"Beduru gi chumbi e
iu" (49, 50)
10 Kend kod ketho kend
chuth (1-12)
Yesu oguedho nyithi-
ndo (13-16)
Penjo mar jamwandu
moro (17-25)

Gik ma ji weyo nikech Pinyruoth (26-31)
 

Ikoro kendo tho mar

Yesu (32-34)
Kwayo mar Jakobo kod
Johana (35-45)

Yesu en rawar ne ji mang’eny (45)

Ochang Batimeo ma ne en muofu (46-52)
11 Ji orwako Yesu gi mor
maduong’

Okuong’ yadh ng’owo (12-14) Yesu oriembo jo ohala e
hekalu
Puonj e wi yadh ng’owo
ma ne oner
Ikwedo ratiro ma Yesu
ne nigo (27-33)
12 Ngero mar jopur ma
jonek

Nyasaye kod Kaisar Penjo e wi chier (18-27) Chike ariyo madongoe


moloyo
Be Kristo en wuod
Daudi?
Inyiso ji ni gitang’ gi
jondiko
Pesa ma mingli ariyo mag
chi liel modhier

	GIKO MAR NDALO (1-37)
Lwenje, yiengni mag piny, nok mar chiemo (8) Wach maber ibiro yal (10) Masira maduong’ (19) Biro mar Wuod dhano (26) Ngero mar yadh

ng’owo (28-31)
 
95	Weche Mantie e MARIKO – 1:9
Sikuru ka uneno (32-37)		Yesu imako (43-52)
		
14 Jodolo poro wach		Iyale e nyim Sanhe-
mondo gineg Yesu (1, 2)		drin (53-65)
Ool mo ma nigi suya		Petro kwer ni ok ong’eyo
mamit kuom Yesu (3-9)		Yesu (66-72)
Juda ondhogo Yesu (10, 11)		15 Ka Yesu ni e nyim
Pasaka mogik (12-21)		Pilato (1-15)
Chakruok mar Chiemo Mo-		Ji jaro Yesu (16-20)
dhiambo mar Ruoth (22-26)		Igure e yath
Ikoro ni Petro ne dhi kwer ni	Golgotha (21-32)
ok ong’eyo Yesu (27-31)		Tho mar Yesu (33-41)
Yesu lemo Gethsema-		Yik mar Yesu (42-47)
ne (32-42)		16 Ichiero Yesu (1-8)
		

1 Chakruok mar wach Aora Jordan kendo ne maber e wi Yesu Kri- gihulo richogi ayanga. sto,  Wuod  Nyasaye  e 6 Johana ne rwako na-ma:  2 Mana kaka ondik nga mar yie ngamia kod e bug janabi Isaya ni- msip mar pien e nungo-ya: "(Ne! Aoro jaotena e ne kendo nochamo det-nyimi, ma biro ikoni yo.) bonyo kod mor-kich ma-3 Nitie dwol ma kok e nie bungu.  7 To noyalo thim kama: ‘Ikuru ne Je- kowacho  niya:  "Nitie hova yo! Miuru ndeche- ng’at moro ma nigi teko ne obed moriere tir.’" moloya ma biro bang’a,

	Johana Jabatiso ne ni ma an to ok awinjora lu-e thim koyalo wach ng’ora kendo gonyo tond batiso ma en ranyisi wuochene. 8 An naba-mar loko chuny mondo tisou gi pi, to en obiro owe ne ji richo. 5 Ke- batisou gi roho maler."

ndo ji duto manie alwo-	9 E ndalogo, Yesu no-
ra mar Judea kod joma	biro koa Nazareth mar
odak Jerusalem duto no-	Galili  kendo  Johana
dhi ire, mi nobatisogi e	nobatiso Yesu e Jordan.
 
MARIKO 1:10-25	96
10 Eka gikanyono bang’	anatimu jolupo mag ji."
wuok e pi, Yesu none-	18 Eka gikanyono ne gi-
no ka polo yawore ke-	jwang’o gognigi mi gi-
ndo roho nobiro kuome	luwe.  19 Bang’  sudo
e kit akuru.  11 Mi dwol	matin, noneno Jakobo
moro noa e polo ka wa-	wuod Zebedi gi Johana
cho niya: "In Wuoda ma	owadgi ka giloso gog-
ahero; aseyie kodi."	nigi e yiegi,  20 mi no-

	Eka gikanyono roho luongogi ma ok odeko. nojiwe mondo odhi nya- Omiyo, ne giweyo Zebe-ka e thim. 13 Omiyo, di wuon-gi e yie gi jotich nobet e thim kuom nda- mondik, kendo ne giluwo lo 40 ka Satan teme. Ne bang’e. 21 Ne gidhi Ka-en kuno gi le mag bungu, pernaum.
kata kamano malaike ne	Mapiyo ka Sabato no-
tiyone.			chakore, nodonjo e su-
14 Koro bang’ ka no-	nagogi  mochako	puo-
semak	Johana,  Yesu	njo.  22 Kendo	ji	ne
nodhi Galili koyalo wach	ohum gi yo ma nopuo-
maber	mar	Nyasaye	njogo,  nikech	nopuo-
15 kowacho niya: "Ki-	njogi kaka ng’at ma nigi
nde ma noket osechopo,	teko,1  to  ok  kaka  jo-
kendo Pinyruodh Nya-	ndikogi.  23 E sa nogo-
saye osekayo machiegni.	no, ne nitie ng’at moro
Lokuru chunyu a e richo	e sunagokgi ma ne ni e
kendo ubed gi yie kuom	bwo teko mar jachien ke-
wach maber."		ndo nokok niya:	24 "En
16 Ka noyudo owuo-	wach  mane  ma  in-go
tho e bath Nam Galili,	kodwa, Yesu  Ja- Naza-
noneno Simon gi Andrea	reth? Ibiro mondo iketh-
owadgi Simon ka gibolo	wa, koso? Ang’eyi malo-
gognigi e nam nikech ne	ng’o, ni in e Ng’at Maler
gin jolupo.	17 Omiyo,	mar  Nyasaye!"	25 To
Yesu nowachonegi niya:		
	1:22 1 Tiende ni, "ng’at ma
"Biuru	uluwa,  kendo	wechene oa kuom Nyasaye."
 
97	MARIKO 1:26-40


Yesu nokwere kama: ma ne tuo kod joma ne "Ling’, kendo wuog ia nigi jochiende; 33 ke-kuome!" 26 Eka bang’ ndo taondno mangima ka jachiendno nosemiyo nochokore e wang’ dho-ng’atno ogwecho ma- ot . 34 Omiyo, nocha-tek kendo ywak gi dwol ngo ji mathoth ma ne tuo-maduong’, noa kuome. re nikech midekre mopo-

	Oganda nohum ahi- gore opogore kendo no-nya mi gichako wacho e golo jochiende mang’eny, kindgi giwegi niya: "Ma to ne ok oyie ne jochie-to ang’o? Puonj manyien! nde mondo owuo, nimar Otiyo gi teko e chiko kata ne ging’eyo ni en Kristo.
mana jochiende to giwi-	35 Gokinyi mang’ich
nje."  28 Omiyo, humbe	ka  piny  ne  pod  olil,
nolandore mapiyo kuo-	noa malo mowuok oko
nde te e alwora duto mar	mi odhi kamoro ma ji ne
Galili.	ongee, kendo nochako

	Eka ne giwuok e su- lemo kanyo. 36 To Si-nagogi mi gidhi e dala mon kod joma ne ni kode Simon kod Andrea, ka ne manye 37 kendo ne gin gi Jakobo kod Joha- giyude mi giwachone na bende. 30 Koro min niya: "Ji duto manyi." chi Simon noyudo oni- 38 To nodwokogi kama: ndo piny nikech ne en "Wadhiuru kama chielo gi tuo mar midhusi, e gwenge man machieg-kendo mapiyo ne ginyi- ni mondo ayal kuro be-so Yesu wach tuoneno. nde nikech mano e mo-31 Bang’ dhi ire, noma- miyo nabiro." 39 Eka ko lwete mochunge nodhi koyalo e sunago-malo. Midhusino noweye kegi e Galili te kendo ko-kae to nochako tiyonegi. golo jochiende.


32 Ka nosechopo odhi-	40 Kanyo bende jadho-
ambo kendo ka wang’-	ho moro nobirone ka
chieng’ nosepodho, ji no-	osaye, mi jalo nogoyo
chako kelone jogo duto	chonge piny bende ka
 
MARIKO 1:41–2:8	98

wachone niya: "Kidwaro, ng’eny nochokore ma to mi abed maler." onge thuolo moro amora 41 Nikech mano, ne ma ne odong’ kata mana okeche morieyo bade e dhoot, kae to nochako momulego kowachone yalonegi wach. 3 Mi ne kama: "Ee, adwaro! Bed gikelone jatuo mar maler." 42 Gikanyono, abach ka ji ang’wen oti-dhohono noa kuome mo- ng’e. 4 To ne ok ginyal bedo maler. 43 Eka gi- kele achiel kachiel ir kanyono nochike ma- Yesu nikech oganda ne tek kendo nogonye mo- thoth, omiyo ne g ielo ndo odhi 44 kowacho- tado e wi kama Yesu ne ne niya: "Ne ni ok iwa- nitie, kendo bang’ powo cho ne ng’ato ang’ata otuchi moro ne giloro wachni, to dhi inyisri e otanda ma ja abachno nyim jadolo, kendo ni- nonindoe. 5 Ka Ye su kech koro iler, ichiw gik noneno yiegi, nowacho ma Musa nochiko mondo ne jatuo mar abachno mano ochiwnegi neno." kama: "Nyathina, richoni 45 To bang’ dhi, ng’atno oseweni." 6 Koro moko nochako lando wachno kuom jondiko nobet ka-e okang’ malach kendo nyo kendo ne gipenjore nokeyo wachno kamo- e chunygi niya: 7 "Ere ro amora, mi koro onge g imomiyo jali wuoyo taon ma Yesu ne nyalo kama? Ng’atni ochayo donjoe e lela, to nodhi Nyasaye. En ng’ano ma nyime bedo kuonde ma ji nyalo weyo ne ji richo ne ongee. Kata kamano, ma ok mana ng’at achiel, ji ne siko ka biro ire ka ma en Nyasaye?" 8 To




giwuok kuonde duto.     gikanyono, Yesu ka no-2 Koro  bang’  ndalo fwenyo e chunye ni ne moko, nochako odo- g ipenjore  kamano  e njo Kapernaum kendo kindgi, nopenjogi kama: wach nolandore ni en e "Ang’o momiyo upenjo-dalano.  2 Omiyo, ji ma- ru wechegi e chunyu?
 
99	MARIKO 2:9-20

9 Mane mayot? Wacho jopuonjrene, nimar ne
ne ja abachno ni, ‘Richo-	nitie ji mang’eny kuom-
ni oseweni,’ koso wacho	gi ma ne luwe.  16 To
ni, ‘Chung’ mondo ikaw	ka jondiko mag Jo-Fa-
otandani kendo iwuoth’?	risai noneno kochiemo

	To mondo mi ung’e gi joricho kod josol osu-ni Wuod dhano nigi teko ru, ne gichako penjo jo-mar weyo ne ji richo e puonjrene niya: "Ang’o piny—" nowacho ne ja- momiyo japuonju chie-tuono kama: 11 "Awa- mo gi josol osuru kod jo-choni, Chung’ ikaw ota- richo?" 17 Ka Yesu no-ndani kendo idhi dala- winjo mano, nokonegi ni." 12 Mi ne ochung’, kama: "Joma ngima ok kendo gikanyono noka- dwar laktar, to joma wo otandane mowuotho tuo e ma dwaro. Ne abi-e nyimgi giduto. Omiyo, ro luongo joricho, to ok giduto ne gihum mi ne joma kare."

gimiyo Nyasaye duong’	18 Koro jopuonjre Jo-
ka giwacho niya: "Pok	hana kod Jo-Farisai ne
ne waneno ngang’ gima	jotueyo chiemo. Omiyo,
kama."	ne  g ibiro mi  g ipenje
13 Ne odok kendo e	niya: "Ang’o momiyo jo-
bath  nam  to  oganda	puonjre Johana kod jo-
duto  ne  siko  ka  biro	puonjre mag Jo-Fari-
ire, kendo nochako puo-	sai jotueyo chiemo to
njogi.  14 To sama no-	jopuonjreni to ok tue?"
kalo, noneno Lawi wuod	19 Ye su   nodwokog i
Alfayo kobet e ofis mar	niya: "Kinde ma wuon
osuru mowachone niya:	kisera ni kod osiepene,
"Bed jalupna." Eka noa	onge gimomiyo osiepe-
malo mi noluwe.  15 Ba-	nego onego otue, donge?
ng’e, Yesu ne chiemo e	Ka wuon kisera pod ni
od Lawi kendo josol osu-	kodgi, ok ginyal tueyo.
ru mang’eny kod joricho	20 To ndalo biro ma ibi-
ne chiemo gi Yesu kod	ro gol wuon kisera oa
 
MARIKO 2:21–3:5			100
kuomgi, eka e ndalono	saye mi ochamo maka-
ginitue.  21 Onge ng’at	te michiwo e nyim Nya-
ma bawo law manyien e	saye, ma en gima chik
nanga moti. Kotimo ka-	ok oyie ne ng’ato ang’a-
mano, rabaw manyienno	ta chamo, to mana jo-
biro ywayo motino mi	dolo kende, kendo moko
yieche moloyo.	22 Be-	bende nomiyo joma ne
nde, onge ng’at ma keto	ni kode?"  27 Eka nowa-
divai manyien e chupni	chonegi niya: "Ne oket
pien moti miting’oe di-	Sabato nikech dhano, to
vai. Kotimo kamano, di-	ok dhano nikech Sabato.
vai biro baro chupnigo	28 Omiyo, Wuod dhano
mi divai kethre kaachiel	en  Ruodh  Sabato  be-
gi chupnigo. To ji keto	nde."	
divai manyien e chupni	Nodonjo e sunagogi
pien manyien miting’oe	moro kendo, to ne
divai."	ka	noyudo	nitie3	ng’ato kanyo ma
23 Koro			lwete oner.  2 Omiyo ne
okadho e puothe cham	ging’iye ahinya mondo
chieng’ Sabato, jopuonj-	gine kabe nodhi chango
rene nochako jako wi-	ng’atno chieng’ Saba-
ye  cham  sama  ne  gi-	to eka mondo gidonjne.
dhi.  24 Omiyo, Jo-Fari-	3 Nowacho ne ng’at ma
sai nowachone niya: "Ero	lwete ne onerno niya:
ne! Ang’o momiyo gitimo	"A malo mondo ibi diere
gima ok owinjore gi chik	kae."	4 Eka nopenjogi
chieng’ Sabato?"  25 To	kama: "E chieng’ Sabato,
nopenjogi	kama: "Pok	chik oyie ne ng’ato timo
usomo gima Daudi noti-	gima ber koso timo gima
mo ka nochando chiemo	rach? Reso ngima koso
to ne odenyo kaachiel gi	neko?"  To  ne  giling’.
joma ne en-go?	26 Kaka	5 Bang’ ng’iyogi koni gi
inyiso e sigand Abiathar	koni gi mirima, ka en gi
jaduong’-jodolo, ni Dau-	lit ahinya nikech chuny-
di nodonjo e	od Nya-	gi ne tek, nowacho ne
 
101	MARIKO 3:6-20
ng’atno niya: "Rie lweti."	Nyasaye."  12 To nyadi-
Mi norieyo kendo lwe-	ng’eny nochikogi matek
teno nochango.  6 Eka	ni kik gimi ji ong’e ni en
Jo-Farisai nowuok oko	ng’a.
kendo gikanyono ne gi-	13 Noidho got moro mi
chako choko bura gi jo-	noluongo joma nodwa-
lup Herode mondo mi gi-	ro, kendo ne gidhi ire.
nege.	14 Eka noyiero ji 12 ma

	To Yesu nowuok mo- bende nomiyo nying ni ndo odhi e nam kaachiel joote, joma ne dhi wuo-gi jopuonjrene kendo tho kode kendo ma no-oganda mang’ongo moa dhi oro mondo oyal Galili gi moa Judea nolu- 15 kendo ma ne dhi we. 8 Kata mana e Je- bedo gi teko mar golo jo-rusalem g i Idumea g i chiende.

loka Jordan kod e alwo-	16 To ji 12 ma noyiero-
ra mar Tiro g i Sidon,	go ne gin Simon ma be-
oganda mang’ongo no-	nde nomiyo nying ni Pe-
wuok kuondego mobi-	tro,  17 gi Jakobo wuod
ro  ire  kane  g iwinjo	Zebedi,	kod  Johana
gik mang’eny ma noti-	owadgi Jakobo (gin be-
mo.  9 Kendo nowacho	nde nomiyogi nying ni
ne jopuonjrene ni g i-	Boanaje, ma tiende en
dwarne yie moro matin	ni "Yawuot Mor Polo"),
ma nonyalo idhoe mo-	18 gi Andrea, gi Fili-
ndo oganda kik thung’e.	po, gi Bathlomeo, gi Ma-
10 Nikech nochango ji	thayo, gi Thoma, gi Ja-
mang’eny, jogo duto ma	kobo wuod Alfayo, gi
ne tuore malit ne ocho-	Thadayo, gi Simon ma
kore ka ma ne entie	jakinda,	19 kod Judas
ka girire mondo gimule.	Iskariot, ma bang’e ne
	Kata mana jochie- ondhoge.
nde kane onene, ne gi-	Eka nodonjo e ot moro
podho piny e nyime ka	20 to oganda nochoko-
gikok niya: "In e Wuod	re kendo, mi ne ok ginyal
 

MARIKO 3:21–4:1	102

kata	mana	chiemo. awachonu ni, gik moko

	To ka wedene nowi- duto ma nyithind dhano njo wachno, ne gidhi mo- otimo, ibiro wenegi, kata ndo gimake nikech ne gi- bed ni gin richo mage wacho kama: "Wiye ose- kata weche manade mag kethore." 22 Bende, jo- ayany. 29 To ng’at ma ndiko ma ne olor koa Je- chayo roho maler ok no-rusalem ne wacho niya: wene nyaka chieng’, to "En gi Belzebub kendo obedo gi ketho mar ri-ogolo jochiende kotiyo cho mochwere." 30 No-gi teko mar jatelo mar wuoyo kamano nikech jochiende." 23 Omiyo ne giwacho niya: "En gi bang’ luongogi ire, no- jachien."

wuoyo kodgi kotiyo gi	31 Koro min mare gi
ngeche kama: "Ere kaka	owetene nobiro mi gi-
Satan nyalo golo Satan?	chung’ oko, kae to ne
	Ka pinyruoth obedo gioro ng’ato mondo oluo-g i ywaruok e k inde nge. 32 Nikech oganda owuon, pinyruodhno ok nobet kolwore, ne giwa-nyal chung’; 25 kendo chone niya: "Ero ne! ka ot nigi ywaruok e ki- Minu kod oweteni ni nde owuon, odno ok bi oko gidwari." 33 To no-chung’. 26 Bende, ka dwokogi kama: "Minwa Satan kedo e k inde en ng’a kendo owetena owuon kendo osebedo gi gin ng’a gini?" 34 Eka ywaruok , ok onyal kong’iyo joma nobet ko-

chung’, to ochomo e	lwore nowachonegi niya:
g iko.	27 Kuom adier,	"Neuru, minwa kod owe-
onge ng’at ma nyalo do-	tena!  35 Ng’at ma timo
njo ei od ng’at ma rate-	dwaro	mar  Nyasaye,
go mi oyak g ige mak	mano e owadwa gi nya-
mana ka okwongo otu-	mera kod minwa."
eyo ng’atno. Mana bang’	Nochako puonjo ke-
mano eka koro onyalo	ndo e dho nam, to
yako	ode.  28 Adier	oganda4	mang’ongo no-
 
103						MARIKO 4:2-15
chokore	bute. Omiyo,	moro nyadi 60, kendo
noidho yie mi obetie gi	moro nyadi 100."	9 Eka
kama ochwalore gi dho	nomedo niya: "Ng’at ma
wath, to ogandano duto	nigi it ma winjo mondo
ne  ni  e  bath  nam,  e	owinj."			
dho wath.  2 Mi nocha-	10 Koro kane en ke-
ko  puonjogi  gik  ma-	nde, joma ne ni bute kaa-
ng’eny kotiyo gi  nge-	chiel gi ji Apar Gariyoka
che, kendo sama nopuo-	nochako penje e wi nge-
njo, nowachonegi niya:	chego.	11 Nodwokogi
3 "Winjuru.		Ne!	Ja-	niya: "Un osemiu wach
chuoyo moro	nowuok	maler moum mar Piny-
mondo	ochuo.	4 To	ruodh Nyasaye, to kuom
sama nochuoyo, kodhi	joma	ni	oko,	weche
moko ne olwar e bath	duto gin mana ngeche,
ndara kendo winy nobiro	12 mondo eka kata ka
mochamogi.	5 Moko to	g ineno,  g inen  to  g i-
ne olwar kuonde lwendni	bed ka joma ok nen, ke-
kama ne onge lowo mo-	ndo kata ka giwinjo, gi-
romo, to mapiyo nono ne	winj to gibed ka joma
gitwi nimar lowo ne ok	wach ok donjnegi; ke-
tut.  6 To	ka	wang’-	ndo ok ginilokre ngang’
chieng’ nowuok, ne gi-	mondo owenegi richogi."
rewore kendo ne giner	13 E wi mano, nopenjo-
nikech ne gionge mise.	gi kama: "Ka ok ung’eyo
7 Kodhi moko ne olwar	ngeroni, ere kaka ubiro
e kind kuthe kendo ku-	winjo tiend ngeche ma-
thego nodongo mothu-	moko duto?	
ng’ogi mi ne ok ginyak.	14 "Jachuoyo chuoyo
8 To moko ne olwar e	wach. 15 Koro e bath
lowo maber kendo bang’	ndara	kama  ochuoye
twi mi gidongo, ne gicha-	wachno; magi e joma ka
ko nyago olemo, kendo	osewinjo wachno, ma-
ne ginyago olemo mome-	piyo Satan biro to golo
dore,  moro	nyadi  30,	wach	ma	ne	ochuo
 
MARIKO 4:16-28			104
k u o m g i .  1 6 Ka m a n o	le mondo okete e wi gir
bende,  mago  ma  ne	chungo taya?	22 Nimar
ochuo kuonde lwendni;	onge  gima	opand  ma
magi e joma kosewinjo	ok bi el; onge gima oum
wachno, mapiyo girwa-	ling’ling’ ma ok bi wuok
ko g i mor.  17 To ni-	e lela.	23 Ng’at ma nigi
kech gionge gi mise, gi-	it  ma	winjo  mondo
betie mana kuom kinde;	owinj."		
to mapiyo ka chandruok	24 Kendo nomedo ko-
kata sand owuok nikech	negi niya: "Keturu chu-
wachno, gichwanyore.	nyu ahinya	kuom  gik
18 To pod nitie kodhi	ma uwinjo. Rapim mu-
moko ma ne ochuo e	pimogo, mano e ma ibi-
kind kuthe. Magi e joma	ro pimnugo, ee, unubed
kosewinjo wach,  19 to	gi moko ma nomednu.
parruok mag ndaloni,	25 Nikech ng’at ma nigo
gi wuond mar mwandu,	ibiro mi momedore, to
kod gombo mag gik ma-	ng’at ma ongego, kata
moko duto donjo e igi,	mana ma en-gono ibiro
kendo thung’o wachno	maye."		
kae to wachno ok nyag	26 Mi nodhi nyime wa-
olemo.  20 Mogik, mago	cho niya: "E yo ma kama,
ma ne ochuo e lowo ma-	Pinyruodh Nyasaye chal
ber e joma winjo wachno	gi sama ng’ato kiro ko-
kendo girwakogo maber,	dhi e lowo.	27 Onindo
kae to g inyago olemo	gotieno kendo ochiew
momedore, moro nyadi	godiechieng’, to kodhigo
30, moro nyadi 60, kendo	twi kendo gidongo mi gi-
moro nyadi 100."	bed  maboyo—to  kaka

	Bende, nowachone- mano timore ok ong’eyo. gi kama: "Taya ok en 28 Lowo nyagogi kende gima ikelo mondo oket owuon mosmos, mokwo-e bwo okapu kata e bwo ngo gigolo it kaka lum, otanda, koso? Donge ike- kae to tiang’, eka bang’e
 
105				MARIKO 4:29–5:2
cham moyo.  29 To ma-		c h i e l o ."	3 6 O m i y o ,
			
piyo ka gisenyak, ong’a-		kane gisegonyo oganda,
dogi gi pand keyo nikech		ne gikawe ka en e yie,
kinde keyo osechopo."		kaka noyudo obet, ke-
30 Kendo nodhi nyi-		ndo yiedhi mamoko be-
me penjo niya: "Wanya-		nde ne ni kode.	37 Eka
lo pimo Pinyruodh Nya-		yamo maduong’ mager
saye gang’o, kata wanya-		nosieko kendo apaka ne
lo lere ka watiyo gi nge-		siko ka goyo yie, mi pi ne
ro mane?  31 Ochal gi		chiegni imo yie.	38 To
koth karadali ma kinde		en nonindo e wi raten
ma ipidhe e lowo, en ko-		wich ma ne ni chien e
dhi matinie mogik kuom		yie. Omiyo, ne gichiewe
kodhi mamoko duto ma-		ka giwachone niya: "Ja-
nie piny.  32 To ka ose-		puonj, in ok idew ni wa-
pidhe, odongo mi obed		chiegni  tho?"  39 Eka
maduong’ moloyo yiend		noa malo mochogo ya-
		mono, kendo nowacho
alode mamoko duto mi		ne	nam	niya:	"Kue
ogol bede madongo, ke-		mos! Ling’ thi!" Mi ya-
ndo winy mag polo yudo		mono nogik, kendo nam
kar dak e bwo tipone."		nokue thi.	40 Omiyo,
33 Notiyo gi	ngeche		nopenjogi kama: "Ang’o
mang’eny  ma	chal  gi		momiyo uluor kamano?
mago koyalonegi wach		Pod uonge gi yie, koso?"
ka luwore gi nyalogi mar		41 To ne gibedo gi luoro
winjo.  34 Kuom adier,		sidang’ mi ne gipenjore e
ne ok owuo kodgi ma ok		kindgi niya: "Jali en ng’a
otiyo gi ngero, to nojale-		gadier? Kata mana yamo
ro gik moko duto ne jo-		kod nam winje!"	
puonjrene kar kendgi.		Bang’e ne gichopo
35 Eka e chieng’no, ka		loka nam e gweng’
nochopo odhiambo, no-		mar5	Jo-Gerasi.  2 Gika-
konegi niya: "Wang’adu-		nyono, ka Yesu nose-
ru wadhi e wath loka ma-		wuok e yie, ng’at moro
 
MARIKO 5:3-15	106
ma ne ni e bwo teko ja- Lijion,1 nimar wang’eny." chien nowuok e kar lie- 10 Kendo nosiko kosayo te mi oromo kode. Yesu ni kik oriemb jo-

	Nodak e kar liete ke- chiende oa e pinyno.
ndo nyaka chop kinde-	11 Koro ne nitie kanyo
no,  onge  chuth  ng’at	kueth	maduong’	mar
ma ne nyalo tueye ma-	anguche ma ne kwayo e
tek, kata mana gi nyoro-	got.  12 Omiyo, jochie-
ro.  4 Ne itueyega gi ra-	ndego	nosaye	niya:
teke kod nyoroche nya-	"Yienwa wadhi ir angu-
ding’eny, to ne ojachodo	cheka	mondo wadonj
nyorochego kendo turo	kuomgi."  13 Mi ne oyie-
rateke; omiyo onge ng’at	negi. Omiyo, jochiende-
ma  ne  nigi  teko  ma	go nowuok kendo ne gi-
nyale.  5 Kendo ndalo	donjo ei anguchego, mi
duto odiechieng’ gi otie-	kuethno noringo matek
no, nosiko kokok matek	nyaka e geng nam mi ne
e kar liete gi gode, kendo	ginyumore e nam kargi
ne ojang’adore owuon	2,000 kama , kendo ne
gi kite.  6 To ka noneno	githo.	14 To jokwadh
Yesu gi kama bor, nori-	anguchego noringo mi
ngo mokulorene.  7 Eka	ne  g itero  wachno  e
nokok gi dwol maduong’	taon kod gwenge mokie-
niya: "En wach mane ma	wo kode, kendo ji nobi-
in-go koda Yesu, Wuod	ro mondo gine gima noa
Nyasaye Mamalo Chu-	timore.  15 Omiyo, ne
tho? Kuong’ri gi nying	gibiro ir Yesu mi gine-
Nyasaye ni ok ibi sanda."	no ng’at ma ne ni e bwo
8 Nimar noyudo Yesu	teko jachiencha, ma ya-
osewacho ne jachiendno	nde ne nigi Lijion.1 Ne
kama: "Wuog ia kuom	g inene  ka  koro  ose-
ng’atno,  in  jachien."			1 Lijion ne en kidie-
	5:9, 15	

	To Yesu nopenje niya: ny maduong’ie moloyo e oga-

"Nyingi ng’a?" Mi nodwo- nda lweny mar Rumi. Ka eri ke kama: "Nyinga en ochung’ ne kwan mang’ongo.
 
107		neno	MARIKO 5:16-30
rwakore mobedo piny ke-		Yesu,	nopodho
ndo pache bende ne lo-	piny e tiende.  23 No-
ng’o, mi luoro nomako-	saye nyading’eny niya:
gi.  16 Bende, joma no-	"Nyara matin tuo ahinya.
seneno mano noluwonegi	Akwayi ni idhi iket lwe-
gima ne otimore ne ng’at	ti kuome mondo ochang
ma ne nigi jachienno kod	kendo obed mangima."
g ima  ne  otimore  ne	24 Eka Yesu nodhi kode,
angucheka.  17 Omiyo,	to oganda mang’ongo ne
ne gichako sayo Yesu ni	luwe ka thung’e koni gi
oa e alworagi.	koni.		
18 Koro sama Yesu ne	25 Koro ne nitie dhako
idho yie, ng’at ma ya-	moro ma rembe nosebe-
nde nigi jachienno no-	do ka chuer kuom hig-
saye	ni  mondo  odhi	ni 12.	26 Nosechando-
kode.	19 To ne ok oyie-	re ahinya e lwet jothieth
ne, mi nowachone niya:	mathoth  kendo  nose-
"Dhi pacho ir wedeni ke-	tiyo gi mwandune duto,
ndo	inyisgi  gik  moko	to kar chango, tuone no-
duto ma Jehova oseti-	medo mana bedo marach
moni kod kaka oseke-	moloyo.  27 Ka nowinjo
chi."	20 Ng’atno nodhi	humb Yesu, nobiro gi ka
mochako lando e Deka-	ng’eye ei oganda momulo
poli gik moko duto ma	nangane ma oko,  28 ni-
Yesu nosetimone kendo	mar	nosiko	kowacho
ji duto nowuoro.	kama: "Ka amulo mana

	Ka Yesu noseng’a- nangane ma oko to abi-do nam kendo, modok e ro chango." 29 Eka gi-wath ma loka machielo, kanyono remo ma nose-oganda mang’ongo no- bedo ka wuok kuome no-chokore ire; en to ne en chok, kendo nofwenyo e bath nam. 22 Achiel e dende ni nosechange kuom jotelo ma ne tayo e kuom tuone malitno.

sunagogi ma nyinge Jai-	30 Gikanyono,  Yesu
ro nobiro, kendo bang’	nofwenyo ni teko ne oa
 
MARIKO 5:31-43					108
kuome, mi nolokore ko-		in gi yie."  37 Koro ne
		
chomo  oganda	mope-		ok oweyo ng’ato ang’a-
njo  niya:  "En	ng’ano		ta oluwe mak mana Pe-
moa mulo nangana ma		tro gi Jakobo kod Joha-
oko?"  31 To jopuonjre-		na owadgi Jakobo.
ne nowachone niya: "In		38 Omiyo, ne gichopo
ineno oganda ka othu-		e od jatelono kendo no-
ng’i koni gi koni to ipe-		neno	ot  kochacho  gi
njo ni, ‘En ng’ano momu-		koko mar joma ywak ka
la?’"  32 To ne ong’iyo		goyo	nduru	matek.
koni gi koni mondo one		39 Kane osedonjo e ot,
ng’at ma notimo mano.		nokonegi kama: "Ang’o
33 Luoro nomako dha-		momiyo uywak kendo
kono kendo nokirni ni-		ukelo chochni? Nyathi-
kech nong’eyo gima no-		ni  ok  otho,  to  oni-
setimorene, mi nosudo		ndo."	40 Eka ne gicha-
mopodho piny e nyime		ko nyiere ka gijare. To
kendo nowachone adie-		bang’ chikogi giduto mo-
ra duto.  34 Yesu noko-		ndo giwuog oko, noka-
ne kama: "Nyarwa, yieni		wo wuon  nyathino  gi
osechangi. Dhi gi kuwe		min mare kod joma ne ni
kendo ichang kuom tuo-		kode, mi nodonjo kodgi
ni malitno."			iye ka ma nyathino ne ni-
35 Ka pod nowuoyo,		tie.  41 Eka bang’ mako
jomoko  nobiro	koa  e		lwet nyathino, nowacho-
dala  jatelo  moro  ma		ne niya: "Talitha kumi ,"
ne tayo e sunagogi mi		ma kolok to tiende en ni:
giwachone kama: "Nya-		"Nyako matin, awachoni
ri osetho! Be pod one-		ni, ‘A malo!’"  42 Kendo
go idhi nyime chando Ja-		gikanyono nyakono ne
puonj?"  36 To Yesu ka		ochung’ mochako wuo-
nowinjo wechegigo, no-		tho. (Ne en jahigni 12.)
wacho ne jatelo ma ne		Gikanyono,  ne	gimor
tayo e sunagogino niya:		ahinya gi ilo maduong’.
"Kik iluor, nyis mana ni		43 To nochikogi nyadi-
 
109							MARIKO 6:1-13
nwoya ni kik ng’at moro	lwete kuom ji manok ma
amora	ong’e  wachno,	ne tuo mondo ochanggi.
kae to nowacho ni omi	6 Kuom adier, nowuoro
nyakono gimoro mondo	kaka jogo ne onge yie.
ocham.	kanyo	modhi	Eka nodhi kolworo gwe-
Noa			ngego kopuonjo.		ji
e	gweng’gi	kendo	7 Koro	noluongo	
jopuonjrene6	noluwe.	Apar Gariyoka mocha-
2 Ka Sabato nochopo,	ko orogi ji ariyo ariyo
nochako puonjo e suna-	kendo nomiyogi teko e
gogi kendo thoth joma	wi jochiende.  8 Bende,
ne winje nohum mi gipe-	nochikogi ni kik giting’
njore kama: "Ng’atni no-	gimoro amora ne wuoth
golo wechegi kanye? Ke-	mak mana luth—ok ma-
ndo ang’o momiyo no-	kate,  kata  ofuk  chie-
miye	riekogi,	bende	mo, kata pesa e msibe-
ang’o momiyo tije ma-	gi—	9 kendo	ni	gi-
dongogi timore kokalo e	rwak wuoche to kik gi-
lwete?	3 Donge jali en	rwak	nengni	ariyo.
fundi bao ma wuod Ma-	10 E  wi  mago,  noko-
ria-cha, kendo owetene	negi niya: "Ka udonjo
gin Jakobo, gi Josef, gi	e ot moro amora, bedu-
Judas, kod Simon, koso?	ru	kanyo	nyaka	ua.
To donge kata nyimi-	11 To kama ok orwakue
nene	ni	kodwa  kae,	kata ok owinjue, sama
koso?" Omiyo, ne gicha-	uwuok	kanyo,	teng’u-
ko chwanyore nikech en.	ru buch tiendeu mondo

	To Yesu nowachone- mano ochiwnegi neno." gi kama: "Ji miyo jana- 12 Eka ne giwuok mi bi duong’, mak mana e giyalo mondo ji olok chu-gweng’gi, e kind wede- nygi a e richo 13 ke-ne, kod e ode owuon." ndo ne gigolo jochiende

	Omiyo, ne ok onyal mang’eny, mi ne giwiro ji timo tije madongo ka- mathoth ma ne tuo gi mo nyo, mak mana keto kendo ne gichangogi.
 
MARIKO 6:14-24	110

	Koro Ruoth Hero- ng’eye kaka ng’at maka-de nowinjo wachno, ni- re kendo maler, omiyo mar nying Yesu nong’e- norite maber. Nojawinje, re ahinya kendo ji ne wa- to bang’e ok nong’eyo cho niya: "Osechier Jo- gima dotim, to pod no-hana Jabatiso oa kuom dhi nyime winje gi ilo.


joma otho kendo mano e	21 Kata kamano, chi-
momiyo tije madongogo	eng’ mowinjore nochopo
timore kokalo kuome." ka Herode noloso nya-

	To jomoko ne wacho si mar chiemo modhia-kama: "En Elija." To pod mbo e odiechieng nyuol-moko ne wacho niya: "En ne. Ne oloso nyasino ne janabi mana kaka achiel jotije madongo gi jotend-kuom jonabi machon." jolweny1 mage kod joma

	Kata kamano, ka He- ne nigi huma ahinya e rode nowinjo mano, no- Galili. 22 Eka nyar He-wacho kama: "Johana rodia nobiro mi omiel ke-ma ne ang’ado wiyecha ndo nomoro Herode kod o s e c h i e r." 1 7 N i m a r joma ne chiemo kode. noyudo Herode oseoro Ruoth nowacho ne nya-wach mondo omak Jo- kono niya: "Kwaya gi-hana kendo ne otueye e moro amora midwaro jela nikech Herodia chi to abiro miyigo." 23 Ee, Filipo owadgi, nimar He- nokuong’orene kama: rode nosekende. 18 Ni- "Gimoro amora ma kech Johana nosebe- ikwaya anamiyigo, kata do ka nyiso Herode niya: mana nus pinyruodha." "Ok en gima owinjore 24 Omiyo, nyakono ne gi chik mondo ikaw odhi oko mopenjo min chi owadu." 19 Omiyo, mare kama: "Ang’o mo-Herodia nomako sa- nego akwa?" Nodwoke dha kode kendo nodwa-

ro nege, to ne ok onyal.	6:21 1 Jatelo achiel ne bedo
20 Nimar  Herode  no-	gi  askeche  lweny  1,000  e
luoro Johana kendo no-	bwoye.
 
111	MARIKO 6:25-37


niya: "Wi Johana Ja- ne biro kendo a ma kata batiso." 25 Gikanyono, thuolo mar yueyo kata nyakono noringo mapiyo chiemo ne giongego. modhi ir ruoth kendo 32 Omiyo, ne giwuok nochiwo kwayone niya: ka giidho yie nyaka "Adwaro ni imiya wi Jo- kar kendgi kama ji hana Jabatiso e san gie ongee. 33 Kata kama-sani." 26 Kata obedo ni no, ji nonenogi ka gidhi, ruoth nokuyo ahinya ni- mi ng’eny ji nong’eyo kech mano, ne ok odwar mano. Kendo ji nowuok tame nikech kuong’ruok e taondego duto mi gi-ma nosetimo kendo ni- ringo gi tiendgi, kendo kech wende. 27 Omiyo, ne gikwongonegi kuno. gikanyono ruoth nooro 34 Ka nowuok e yie, no-jarit moro kendo nochi- neno oganda mang’ongo ke mondo okel wi Joha- mi nokechogi, nikech ne na. Eka jaritno ne odhi gichal kaka rombe ma mong’ado wiye e jela onge jakwath. Omiyo,


	mokelo wiyeno e san. nochako puonjogi gik Nomiyo nyakono kae to mang’eny.
nyakono  nomiyo  min	35 Gie sechego koro sa
mare.  29 Ka jopuonjre	nolewo, kendo jopuonj-
mag  Johana  nowinjo	rene nobiro ire mi giwa-
wachno, ne gibiro mi gi-	chone  niya:  "Kae  bor
kawo ringrene kendo ne	gi kama ji odakie kendo
giyike e liel.	sa koro olewo.  36 Nyis-
30 Joote nochokore ka	gi  gia  mondo  gidhi  e
gilworo  Yesu  koni  gi	gwenge gi mier man ma-
koni,  mi  ne  giwacho-	chiegni eka ging’iew gi-
ne gik moko duto ma ne	moro ma ginyalo cha-
gisetimo kendo puonjo.	m o ."  3 7 N o d w o k o g i
31 Eka nokonegi niya:	kama: "Un migiuru gima
"Biuru kar kendu kama	ginyalo chamo." Eka ne
onge ji mondo uyue ma-	gipenje niya: "Be dwadhi
tin." Nikech ji mang’eny	mi wang’iew makate mag
 
MARIKO 6:38-52

dinari1 200 mondo wami ji mi romgi chamo?"
38 En nopenjogi kama: "Un gi makate adi? Dhiu-ru ung’i!" To bang’ ng’iyo ne gidwoke niya: "Maka-te abich gi rech ariyo." 39 Eka nochiko oganda duto mondo obed piny

	lum mang’ich e kidie-nje kidienje. 40 Mi ne gibet piny e kidienje mag 100 kod mag 50. 41 Eka nokawo makate abichgo kod rech ariyogo, mi no-ng’iyo malo e polo ke-ndo noguedho gigo. Ba-ng’e, nong’ingo makate-go mochako miyogi jo-puonjrene mondo giket-gi e nyim ji, kendo nopo-go rech ariyogo ne jogo duto. 42 Omiyo, ji duto nochiemo mi giyieng’ 43 kendo ne gi-choko ng’injo mag ma-kate mopong’o okepni 12, ka ok okwan mag rech. 44 Joma nocha-mo makatego ne gin chwo 5,000.


45 Eka ma ok ode-ko, nojiwo jopuonjrene mondo giidh yie gitel-

6:37 1 Ne Glosari.
 
112


ne loka nam ka gi-chomo Bethsaida, ka en to pod nogonyo oganda. 46 To bang’ goyonegi oriti, nodhi e got moro mondo olem. 47 Ka no-chopo odhiambo, yie ne ni e dier nam to en ne en kende e lowo motwo. 48 Omiyo, ka noneno ka kwang’o yie ne bedo-negi matek nikech yamo ne chomogi tir, chiegni e arita mar ang’wen go-tieno,1 nobiro kochomo-gi ka owuotho e wi nam; to en nodwaro kadho-gi. 49 Kane ginene ko-wuotho e wi nam, ne gi-parore kama: "En ni wa-leko, koso?" Kendo ne gikok matek. 50 Nimar giduto ne ginene mi chu-nygi nochandore. To gi-kanyono nowuoyo kowa-chonegi niya: "Beduru gi chir! En an; kik uluor."

	Eka noidho irgi e yie, kendo yamono nogik. Mano nomiyo gihum nono 52 nimar pod ne ok giwinjo tiend wach makatego, kata kamano


6:48 1 Chakre kar sa ochiko otieno nyaka wuok chieng’.
 
113				MARIKO 6:53–7:10
chunygi pod ne odinore.	logo nyaka e okumbo ni-
53 Kane ging’ado loka	kech  gimakore  gi  ti-
machielo,  ne	gichopo	mbe kod chike mag joma
Genesaret mi gigowo yie	chon,  4 kendo ka  gi-
kanyo.  54 To	mapiyo	wuok e chiro ok gichiem
kane gisewuok e yie, ji	ka pok gilwokore. Nitie
ne ofwenye.  55 Ne giri-	gik mang’eny ma gitimo
ngo		kuonde	duto  e	ma giseyudo kendo ma
alworano mi ne gicha-	gimakorego, kaka batiso
ko kelo otendni moti-	mag okombe, gi agulni,
ng’o joma ne tuore nyaka	kod gik molos gi mula.)
kama ne giwinjo ni entie-	5 Omiyo, Jo-Farisai kod
ree.  56 To  e  gwenge	jondikogo nopenje niya:
kata taonde kata mier	"Ang’o momiyo jopuonj-
ma nodonjoe, ji ne keto	reni ok luw timbe kod
joma tuo e chirni, kendo	chike mag joma chon,
ne gisaye mondo gimulie	to gin gichiemo gi lwedo
mana riak nangane ma	ma ok ler?"  6 Nodwo-
oko kende. Kendo jogo	kogi kama: "Isaya noko-
duto ma nomulo nanga-	ro kare kuomu un joma
ne, nochango.		wuondore, kaka ondik
Koro Jo-Farisai kod	ni, ‘Jogi miya luor mana
moko kuom jondiko	gi dhogi to chunygi bor
ma7	nosebiro koa Jeru-	
salem nochokore kolwo-	ahinya koda.  7 Gilama
	kayiem nono nikech gi-
re.	2 Kendo ne gineno	puonjo chike dhano ka
moko kuom jopuonjre-	gima gin chike Nyasaye.’
ne ka chiemo gi lwedo	8 Uweyo chik Nyasaye
ma ok ler, tiende ni, ma	kae to umakoru gi tim
ok	gilogo.1  3 (Nimar	dhano."
Jo-Farisai gi Jo-Yahudi	9 E wi mano, nokone-
duto ok chiem ka pok gi-	gi niya: "Ulony e ketho
		chik Nyasaye mondo eka
7:2 1 Tiende ni, lwedo ma ok	
opwodh ka luwore gi tim Jo-	urit timu.  10 Kuom ra-
Yahudi.		nyisi, Musa nowacho ni,
 
MARIKO 7:11-22										114
‘Mi wuoru gi meru luor,’			17 Koro ka nosedonjo
			
kendo	ni,	‘Ng’at	ma			e ot moro kama oganda
wuoyo  gi  wuon  mare			ne ongee, jopuonjrene
kata gi min mare e yor			nochako penje wach nge-
achaya to mondo one-			rono.		18 Omiyo, nowa-
ge.’	11 To un uwacho			chonegi kama: "Un be-
ni, ‘Ng’at mowacho ne			nde	pok	uwinjo tiend
wuon mare kata ne min			ngerono kaka gin? Ok
mare ni: "Gimoro amora			ung’eyo ni onge gimo-
ma  an-go  ma  anyalo			ro man oko ma donjo
konyigo	en	korban			ei dhano ma nyalo miyo
(tiende ni, mich mowal			dhano obed ma ok ler,
ne	Nyasaye),"’	12 ok			19 nikech ok okal ko-
uyiene	mondo	ochiw			donjo ei chunye, to odo-
kony	moro	amora	ne			njo e ich kae to igole
wuon	mare	kata	min			oko		e	cho?"	Omiyo,
mare.	13 Kuom mano,			gima ne owacho en ni
utimo	wach  Nyasaye			chiemo duto ler.  20 E
doko kayiem nono ni-			wi mano, nowacho niya:
kech timbeu kod chikeu			"Gima wuok e i dhano e
ma usepuonjo joma olu-			ma  miyo	dhano  bedo
wo bang’u. To un utimo			ma ok ler.	21 Nimar e
gik mang’eny ma chal gi			iye, ei chuny dhano e
mago."	14 Koro ka no-			ma paro maricho wuo-
seluongo oganda kendo			kie, gi timbe terruok,1
ire, nowachonegi niya:			gi kuo, gi nek,	22 gi ti-
"Chiknauru	itu	uduto			mbe mag chode,1 gi ich-
mondo uwinj tiend wach.				
			7:21 1 Wach molok kae ni "ter-
15 Onge  gimoro  man			ruok," e dho Grik en porneia,
oko ma donjo kuom dha-			ma tiende en kit nindruok
no ma nyalo miyo dha-			duto ma ok kare.	7:22 1E
no obed ma ok ler; to gik			dho Grik, wach molok kae ni
ma wuok ei dhano e ma			"chode,"  en	sama  dichwo
miyo dhano bedo ma ok			kata dhako manie kend otero-
ler."	16 ——						re oko mar kend.	
 
115		MARIKO 7:23-35
lach, gi timbe maricho,	nde  chamoga  ng’injo
gi wuond, gi tim wang’-	mag chiemb nyithindo
teko, gi wang’ ma nigi	matindo."  29 Eka noko-
ich-lit, gi ng’awruok, kod	ne niya: "Nikech isewa-
fuwo.  23 Gik maricho-	cho  mano,  dhiyo;  ja-
go duto wuok ei dhano	chiendno osewuok kuom
kendo gimiyo obedo ma	nyari."	30 Omiyo, no-
ok ler."	wuok	mi  odhi  dalane

	Nowuok kanyo mi moyudo ka nyathi matin-odhi e alwora mar Tiro no onindo e otanda ke-gi Sidon. Kuro nodonjo e ndo jachien nosewuok ot, moro to ne ok odwar kuome.

ni ng’ato ang’ata ong’e 31 Ka Yesu noduogo mano, kata kamano ji koa e alwora mar Ti-nong’eyo. 25 Gikanyo- ro, nokalo ei Sidon nya-no, dhako moro ma nya- ka e Nam Galili, koka-re matin ne nigi jachien lo e alwora mar Dekapo-nowinjo wachne, mi no- li. 32 Kanyo ne gikelo-biro mopodho piny e tie- ne ng’at moro ma ite odi-nde. 26 Dhakono ne en no kendo ma ok ne nyal Nya-Grik moa Sirofoni- wuoyo maler, mi ne gi-ke; kendo nosiko koho- saye mondo oket lwete mbe mondo ogol ja- kuome. 33 Kae to note-chien oa kuom nyare. ro ng’atno tenge kar 27 To nowachone kama: kende mabor gi oganda. "Kwong iwe nyithindo Eka noketo lith lwetene oyieng’ mondi nimar ok e it ng’atno, kendo bang’ en gima owinjore kawo ng’ulo olaw, nomulo lew chiemb nyithindo ke- ng’atno. 34 Mi nong’iyo ndo witogi ne guogi malo e polo, mogamo matindo." 28 Kata ka- muya matek kendo wa-mano, dhakono nodwo- chone niya: "Efatha," tie-ke niya: "Ee, ruoth, nde ni, "Yawri." 35 Eka to e ma pod guogi mati- ite noyawore kendo lewe ndo manie bwo mesa be- ne ogonyore, mi nochako
 
MARIKO 7:36–8:11		116
wuoyo maler.  36 Bang’			ndani?"  5 Omiyo nope-
			
mano, nochikogi matek			njogi niya: "Un gi maka-
ni kik gihul ne ng’ato			te adi?" Ne gidwoke ni:
ang’ata wachno, to kaka			"Abiriyo."  6 Mi nochi-
nomedo chikogi e kaka			ko oganda mondo obed
ne gimedo lando wach-			piny.  Kae  to  nokawo
no	moloyo.  37 Kuom			makate  abiriyogo  ke-
adier, ne gihum matam-			ndo  nogoyo  erokama-
re gi nono mi giwacho			no, mi nong’ingogi, mo-
niya: "Osetimo gik moko			chako miyogi jopuonjre-
duto maber. Omiyo, kata			ne mondo gimi ji, mi ne
mana joma itgi odino wi-			gimiyogi oganda.  7 Be-
njo kendo momni bende			nde, ne gin gi rech ma-
wuoyo."		ne	ni-			nok matindo kendo bang’
8	E	kindeno,					guedho rechgo, nokone-
	tie oganda mang’o-			gi mondo gimi oganda re-
ngo kendo, to ne gionge			chgo bende.  8 Omiyo,
gi gima ne ginyalo cha-			ne gichiemo mi giyieng’
mo. Omiyo, noluongo jo-			kendo ne gichoko ng’injo
puonjrene mowachonegi			ma ne odong’ mi gipong’o
kama:	2 "Akecho oga-			okepni madongo abiriyo.
ndani nimar koro gisebe-			9 Ne nitie chwo ma di-
do	koda	ka	kuom			rom 4,000. Kae to nogo-
odiechienge adek to gio-			nyogi mi gidhi.
nge gima ginyalo cha-			10 Gikanyono, noidho
mo.	3 Kapo ni agonyo-			yie gi jopuonjrene mo-
gi gi kech mondo gidog			donjo e alwora mar Dal-
e miechgi, gibiro podho			ma nutha .1  11 Ka nyo
e ndara, to moko kuo-			Jo-Farisai nobiro mi gi-
mgi oa mabor."	4 To jo-				
				8:10 1 Nyalo bedo ni mani en
puonjrene nodwoke niya:			nying machielo mar Maga-
"Kae wan kama bor gi			dan,  kata  nonyalo  bedo
kama	ji	odakie,	ere			gweng’ moro man machiegni
kama ng’ato biro yudoe			(ne weche moler piny e Mat
makate ma yieng’o oga-		15:39).
 
117						MARIKO 8:12-24
chako mino kode wach	ng’eyo	tiend	weche,
ka gidwaro ahinya	ni	koso?	18 ‘Kata obedo
omigi	ranyisi		moa  e	ni un gi wang’, be uneno;
polo	mondo	giteme-	kendo kata obedo ni un
go.  12 Omiyo, nogamo	gi it, be uwinjo?’ Bende,
muya matek e chunye	ok  unyal  paro  19 ni
mowacho niya: "Ang’o	kane ang’ingo makate
momiyo tieng’ni manyo	abich ne chwo 5,000, ne
ranyisi? Adier awachonu	uchoko okepni adi ma
ni, onge ranyisi ma nomi	ne opong’ gi ng’injo?" Ne
tieng’ni."  13 Eka	no-	gidwoke niya: "Apar ga-
weyogi mi noidho yie ke-	riyo."	20 Nomedo pe-
ndo, kae to nodhi e wath	njogi kama: "Kane ang’i-
ma loka nam.				ngo makate abiriyoka ne
14 Kata kamano, wigi	chwo 4,000, ne uchoko
nowil ma ok giting’o ma-	okepni adi madongo ma
kate, to ne gionge gi	ne opong’ gi ng’injo?" Mi
gimoro e yie mak mana	ne gidwoke niya: "Abi-
makate  achiel.	15 Mi	riyo."	21 Eka nokonegi
nosiemogi matek niya:	kama: "Pod ok ung’eyo
"Yawuru wang’u; tang’u-	tiend wachni?"	
ru gi thowi mar Jo-Fa-	22 Koro ne gigowo e
risai kod thowi mar He-	Bethsaida. Kanyo ji no-
rode."	16 Omiyo, ne gi-	kelone ng’at moro ma
chako bedo gi mbaka	muofu,  kendo  ne  g i-
matek e kindgi nikech ne	saye	mondo	omule.
gionge makate.	17 Ka	23 Mi	nomako  lwet
nofwenyo mano, nope-	muofuno kendo nogo-
njogi kama: "Ang’o mo-	le oko mar gweng’no.
miyo ubedo gi mbaka	To ka noseng’ulo olaw
matek nikech uonge ma-	e wang’e, noketo lwe-
kate?	Pok	ufwenyo	tene kuome	mopenje
wachno kendo	ng’eyo	niya: "Be ineno gimoro
tiende maber? Pod chu-	a m o r a ?"  2 4 N g ’ a t n o
nyu	odinore	kuom	nong’iyo malo mowacho
 
MARIKO 8:25-37	118

kama: "Aneno ji to gichal ngo, gi jodong- jodolo, gi yien ma wuotho koni kod jondiko biro kwede, gi koni." 25 Mi noketo kendo ibiro nege, kae to lwetene kendo e wang’ obiro chier bang’ ndalo ng’atno kendo jalo none- adek. 32 Kuom adier, no maler. Wang’e nocha- nowacho wechego aya-ngo kendo koro nonya- nga. To Petro notere lo neno gik moko duto tenge mochako kwe-kaka kitg i obet adier. re. 33 Mi nolokore mo-

	Omiyo, nogonye mo- ng’iyo jopuonjrene ke-ndo odhi pacho kowa- ndo nokwero Petro niya: chone kama: "Kik idonj "Dhi chien ka ng’eya Sa-
ei gweng’no."	tan! nikech ok in gi paro
27 Yesu kod jopuonjre-	mag Nyasaye,	to mag
ne koro noa kanyo mo-	dhano."	
ndo gidhi e gwenge mag	34 Koro noluongo oga-
Kaisaria Filipi, to kane	nda  ire  gi  jopuonjre-
gin e yo, nochako penjo	ne mowachonegi kama:
jopuonjrene niya: "Ji wa-	"Ka	ng’ato	ang’ata
cho ni an ng’a?"  28 Ne	dwaro  luwa,  to  mo-
gidwoke kama: "Johana	ndo okwerre owuon ke-
Jabatiso, to moko ni Eli-	ndo oting’ yadh-sandne,
ja,  to  pod  moko  wa-	kae to odhi nyime luwa.
cho ni in achiel kuom jo-	35 Nimar ng’at ma dwa-
nabi."  29 Mi nopenjo-	ro reso ngimane nolal
gi niya: "Un to uwacho	ngimane, to ng’at mola-
ni an ng’a?" Petro no-	lo ngimane nikech an
dwoke kama: "In e Kri-	kendo	nikech	wach
sto."  30 Eka nochikogi	maber, biro reso ngi-
matek ni kik gihul ne	mane.	36 Kuom adier,
ng’ato ang’ata ni en ng’a.	en ohala mane ma ng’a-

	Bende, nochako puo- to yudo konwang’o piny njogi kowacho ni Wuod duto to ngimane to olal-dhano nyaka kal e sand ne? 37 Kata ere gima mang’eny, kendo jodo- ng’ato nyalo chiwo mo-
 
119									MARIKO 8:38–9:11
ndo okaw kar ngimane?	nofwenyorenegi, to ne
38 Nimar ng’at ma neno	giwuoyo gi Yesu.	5 Eka
wich-kuot nikech an ke-	Petro nowacho ne Yesu
ndo nikech wechena ei	niya: "Rabi, otimore ma-
tieng’ ma terore1 kendo	ber ni wan kae. Omiyo,
marachni, Wuod dhano	we wager hembe adek,
bende none wich-kuot	achiel mari, achiel mar
kode e kinde ma nobi e	Musa, to achiel mar Eli-
duong’ mar Wuon mare	ja."	6 En adier ni ne ok
ka en gi malaike maler."	ong’eyo gima dowach-
	E wi mano, nokone-	neg i nikech ne g iluor
	gi kama: "Adier awa-	ahinya .	7 Kendo bor
chonu	ni,	nitie	moko	polo nochokore moumo-
9							
kuom joma ochung’ kae	g i , mi dwol moro no-
ma ok nobil tho ngang’	wuok e bor polono ka
nyaka	gikwong	gine	wacho niya: "Ma Wuo-
Pinyruodh Nyasaye ko-	da  ma  ahero. Winje-
sebiro gi teko."  2 Nda-	uru."	8 Eka apoya nono
lo auchiel bang’e, Yesu	ne ging’icho koni gi koni
nokawo Petro gi Jako-	to ne ok gineno ng’ato e
bo		kod	Johana,  mi	kindgi kendo, mak mana
noterogi nyaka malo e	Yesu.			
wi got moro mabor kar	9 Sama ne gilor a e
kendgi. To kite noloko-	got, nosiemogi	matek
re e nyimgi;  3 lepe ma	ni kik giwach ne ng’a-
oko nochako rieny, mi	to ang’ata gima ne gise-
ne gibedo ma rachar ahi-	nenono	nyaka	bang’
nya moloyo kaka jalwok	ka  Wuod  dhano  ose-
lewni moro amora ma-	chier	oa	kuom	joma
nie piny ne nyalo miyo	otho.	10 Kendo ne gi-
gibed ma rachar.	4 Be-	keto wachno e chuny-
nde,		Elija  kod	Musa	gi, to pod ne giwuoyo e
8:38  1 Tiende  ni,  joma  ok	kindgi e wi tiend chierne
omakore  motegno  gi  Nya-	a	kuom	joma	otho.
saye.						11 Ne	gichako	penje
 
MARIKO 9:12-23					120
niya:  "Ang’o	momiyo	ma jachiendno omake,
jondiko wacho ni Eli-	ojagoye  piny	kae	to
ja nyaka bi mokwongo?"	buoyo wuok e dhoge ke-
12 Nodwokogi	kama:	ndo omuodo lekene mi
"Elija biro mokwongo mi	tekone rum. A akwayo
oduok	gik moko duto	jopuonjreni mondo gigo-
kaka ne gin; to ang’o mo-	le, to ne ok ginyal timo
miyo ondik e wi Wuod	kamano."  19 Nodwoko-
dhano ni nyaka okal e	gi kama: "Yaye un tieng’
sand mang’eny mi timne	ma  onge  yie,  anasik
timbe achaya?	13 Kata	kodu nyaka karang’o?
kamano, awachonu ni,	Abiro nano kodu nya-
adier, Elija osebiro to ne	ka karang’o? Kelnagou-
gitimone kaka ne gidwa-	ru."  20 Omiyo, ne gite-
ro, mana kaka nondik	ro wuowino ire, to ka ja-
kuome."			chiendno nonene, gika-
14 Koro kane gibiro ir	nyono nomiyo nyathino
jopuonjre mamokogo, ne	ogwecho matek. Bang’
gineno oganda mang’o-	podho piny, nosiko ko-
ngo kolworogi kod jondi-	ng’ielore koni gi koni ke-
ko ka mino kodgi wach.	ndo buoyo ne wuok e
15 To mapiyo bang’ ka	dhoge.	21 Eka Yesu no-
ogandano duto noneno	penjo	wuon	wuowino
Yesu,  ne  gibwok  ke-	niya:  "Mano	osebedo
ndo ne giringo ka gi-	ka time kuom ndalo ma
dhi  ire  mondo  gimo-	romo	nade?"	Nodwo-
se.  16 Omiyo, nopenjo-	ke niya: "Chakre e tinne
gi niya: "En ang’o mo-	ka dhi nyime  22 kendo
miyo	umino	kodgi	nyading’eny ojawite e
wach?"	17 Mi	achiel	mach  kata  ei  pi  ko-
kuom joma ne ni e oga-	dwaro	nege.	To	ka
ndano nodwoke kama:	inyalo	timo	g imoro,
"Japuonj, a akelo wuoda	kechwa kendo ikony-
iri nikech en gi jachien	wa."  23 Yesu nowacho-
ma momo.  18 Sa asaya	ne kama: "Ang’o momiyo
 
121	MARIKO 9:24-36
iwacho ni, ‘Ka inyalo’?	Galili to ne ok gidwar
Gik moko duto nyalo-	ni ng’ato ang’ata ong’e
re ne ng’at ma nigi yie."	mano.  31 Nimar   no-
24 Gikanyono,  wuon	puonjo jopuonjrene ko-
nyathino nokok niya:	wachonegi kama: "Wuod
"An gi yie! Konya kama	dhano idhi ndhog mi chi-
aremie e yie!"	we e lwet ji, kendo gi-
25 Koro ka Yesu nose-	ninege, to kata konege
neno oganda ka reto ko-	obiro chier bang’ ndalo
chomo irgi, nokwero ja-	adek."  32 Kata kama-
chiendno kama: "In ja-	no, ne ok giwinjo tiend
chien ma momo kendo	gima nowachono kendo
ma ite odino, achiki ni	ne giluor penje.
iwuog ia kuome, kendo	33 Eka nodonjo Kaper-
kik ichak idonj kuome!"	naum. Koro kane en ei ot
26 Eka bang’ kok kendo	nopenjogi kama: "Ang’o
gwecho nyading’eny, ja-	momiyo a ubedo gi mba-
chiendno nowuok, ke-	ka matek ka un e nda-
ndo nyathino ne chal	ra?"  34 Ne g iling’ ni-
ka  ng’at  motho,  mi	kech  e  ndara  ne  g i-
mano nomiyo thoth ji	bedo  g i  mbaka  ma-
owacho kama: "Otho!"	tek e wi ng’ano ma e ma

	To Yesu nomako lwe- duong’ moloyo e kindgi. te mochunge malo, mi 35 Omiyo, nobet piny ne ochung’. 28 Omiyo, moluongo ji Apar Ga-bang’ ka nosedonjo e riyoka kendo nowacho-ot moro, jopuonjrene no- neg i niya: "Ka ng’ato penje kar kendgi niya: dwaro bedo mokwongo, "Ang’o momiyo gole ne- nyaka obed mogik kuom nde otamowa?" 29 No- ji duto kendo oti ne ji dwokogi kama: "Jachien duto." 36 Eka nokawo ma chal kama nyalo nyathi moro matin, mi

mana wuok kuom lamo."	nochunge  e  dierg i ;
30 Ne giwuok kanyo	kendo bang’ keto bede-
mi gidhi ka gikalo ei	ne kuome, nowachonegi
 
MARIKO 9:37-50							122
k a m a :  3 7 " N g ’ a t o			e ng’ute kidi mar pong’,
			
ang’ata ma rwako achiel			kaka  mirundo  gi  pu-
kuom nyithindo matindo			nda, mondo onyumego e
kaka mae nikech nyinga,			nam.		
orwaka an bende; kendo			43 "Kapo ni lweti miyo
ng’ato ang’ata ma rwaka,			ichwanyori, ng’ade oko.
ok orwaka an kenda, to			Ber mondo idonj e ngima
orwako bende Jal ma ne			ka irang’ol moloyo dhi gi
oora."				lweteni ariyo e Gehena,1
38 Johana nowachone			e mach ma ok nyal neg.
niya: "Japuonj,	nende			44 ——	45 To ka tiendi
waneno ng’at moro ka			miyo ichwanyori, ng’a-
golo jochiende	kotiyo			de oko. Ber mondo idonj
gi nyingi, mi ne watemo			e ngima ka in puth mo-
geng’e nikech ok osebe-			loyo owiti e Gehena1 ka
do ka oluwowa."	39 To			in  gi	tiendeni  ariyo.
Yesu  nowacho	kama:			46 ——	47 Kendo	ka
"Kik utem geng’e nikech			wang’i miyo ichwanyori,
onge ng’at ma biro timo			wite oa kuomi. Ber mo-
tich moro amora ma-			ndo idonj e Pinyruodh
duong’  e  nyinga  kae			Nyasaye ka in gi wang’
to mapiyo bang’e owa-			achiel moloyo owiti e
cho gimoro marach kuo-			Gehena1  ka in gi we-
ma.  40 Nimar ng’at ma			ngeni ariyo,  48 kama
ok kwedwa en ng’atwa.			kute ok thoe kendo ok
41 Kendo ng’ato ang’ata			negie mach.	
ma  miyou  pi	mondo			49 "Nikech ng’ato ka
umodh nikech un mag			ng’ato	nyaka  twon	gi
Kristo, adier awachonu			mach.	50 Chumbi ber,
ni, ng’atno ok nolal pok-			to ka chumbi olalo ndha-
ne ngang’.  42 To ng’a-			dhu, ibiro ti kode e two-
to ang’ata ma chwanyo			no  ang’o?  Beduru	gi
achiel kuom joma tindo				
			9:43, 45, 47 1 Ne en kar wa-
ma nyiso yiegi, dibed			ng’o yugi oko mar Jerusalem.
maber moloyo ka otue			Ne Glosari.	
 
123						9 Kuom	MARIKO 10:1-15
chumbi e iu, kendo urit			mano,	gima
kuwe e kindu."			Nyasaye oseriwo, dhano
	Noa  kanyo  mo-		moro amora kik opog."
	chopo	e	gwe-		10 Kane gin e ot kendo,
nge10mokiewo gi Judea		jopuonjre nochako penje
loka Jordan, mi oganda		e wi wachno.  11 Nowa-
nochokore kendo ka ma		chonegi kama: "Ng’ato
ne entie. To kaka noja-		ang’ata ma ketho kend gi
timo, nochako puonjo-		chiege chuth, mi okendo
gi kendo.	2 Kae to Jo-		machielo, ochodo,1 ke-
Farisai nobiro ire ka gi-		ndo	otimone	richo,
dwaro teme, mi ne gipe-		12 to kapo ni bang’ ke-
nje kabe chik oyie mo-		tho kend chuth gi chwo-
ndo ng’ato oketh kend		re, dhako okendore gi
gi chiege chuth.	3 No-		ng’at machielo, dhakono
dwokogi kama: "Musa		ochodo."		
nochikou nade?"	4 Ne		13 Ji koro nochako ke-
giwacho	niya:	"Musa		lone	nyithindo	mati-
noyie ni	ng’ato	nyalo		ndo mondo omulgi, to
ndiko barua mar riembo		jopuonjrene  nokwero-
chiege kendo ketho kend		gi.  14 Ka Yesu noneno
kode chuth."	5 To Yesu		mano, nobedo gi mirima
nodwokogi niya: "Nondi-		mi nokonegi niya: "Weu-
konu chikno nikech chu-		ru nyithindo matindo-
nyu matek.	6 Kata ka-		gi obi ira; kik utem ge-
mano,  nyaka  a  chak-		ng’ogi nimar Pinyruodh
ruok mar chuech, ‘No-		Nyasaye en mar joma
chueyogi dichwo gi dha-		kamago.	15 Adier awa-
ko.	7 Nikech mano, di-		chonu ni, ng’ato ang’ata
chwo nowe wuon mare		ma ok rwak Pinyruodh
gi min mare,	8 kendo ji		
				
			10:11 1 E dho Grik, wach mo-
ariyogo nobed ringruok		
achiel,’ omiyo koro ok		lok kae ni "ochodo," en sama
gin ji ariyo kendo, to		dichwo	kata  dhako	manie
gin	ringruok  achiel.		kend oterore oko mar kend.
 
MARIKO 10:16-29	124
Nyasaye	kaka  nyathi	nowinjo lit nikech dwo-
matin,	ok   nodonjie	kono, mi nodhi ka okuyo
ngang’."	16 Mi nokawo	nikech ne en gi mwandu
nyithindogo e bedene,	mang’eny.
mochako guedhogi ko-	23 Bang’ ng’iyo koni gi
keto lwetene kuomgi.	koni, Yesu nowacho ne

	Sama nowuok, ng’at jopuonjrene niya: "Mano moro noringo ire mo- kaka donjo e Pinyruodh goyo chonge piny e nyi- Nyasaye nobed matek ne me kendo penje niya: joma nigi pesa!" 24 To "Japuonj Maber, ang’o jopuonjrene nohum gi ma nyaka atim eka wechenego. Mi Yesu no-ayud ngima mochwere?" konegi kama: "Nyithi-18 Yesu nodwoke kama: ndo, mano kaka donjo e "Ang’o momiyo iluonga Pinyruodh Nyasaye no-ni ng’at maber? Onge bed matek! 25 Yot mo-ng’at maber mak mana ndo ngamia okal e wang’ ng’at achiel, ma en Nya- sandan moloyo jamwa-saye. 19 Ing’eyo chike: ndu donjo e Pinyruodh ‘Kik inek, kik ichod, Nyasaye." 26 To e ma kik ikwel, kik ichiw neno pod ne gimedo wuoro ka mar miriambo, kik iti gi giwacho niya: "Ka en ka-wuond e mayo jowadu, mano, kare adier inyalo mi wuoru gi meru luor.’" res ng’a?" 27 Kong’iyo-20 Ng’atno nowachone gi tir, Yesu nokonegi kama: "Japuonj, mago kama: "Kuom dhano ok duto aserito a e tinna nyalre, to ok en kama-



nyaka  sani."  21 Yesu	no kuom Nyasaye, nimar
nong’iye mi nohere mo-	gik moko duto nyalore
wachone  ni,  "Gimoro	kuom Nyasaye."  28 Pe-
achiel oremi:  Dhi  ius	tro nochako wachone
gik ma in-go kendo imigi	niya: "Ne! Waseweyo gik
joma odhier eka inibed	moko  duto  mi  walu-
gi mwandu e polo; kae to	wi."  29 Yesu nowacho-
ibi ibed jalupna."  22 To	negi kama: "Adier awa-
 
125	MARIKO 10:30-40
chonu ni, onge ng’at mo-	moa e ogendni mamoko,
seweyo ode, kata owe-	34 kendo jogo biro jare,
tene, kata nyiminene,	kendo  gining’ul  olaw
kata min-gi, kata wuon-	kuome, ginichwade, ke-
gi, kata nyithinde, kata	ndo gininege, to obiro
puothene, nikech an ke-	chier bang’ ndalo adek."
ndo nikech wach maber,	35 Jakobo gi Johana,
30 ma ok bi yudo nyadi	ma gin yawuot Zebedi,
100 momedore gie ndalo-	nobiro ire mi giwacho-
gi—ute gi owete gi nyimi-	ne kama: "Japuonj, dwa-
ne gi mine gi nyithindo	her ni itimnwa gimoro
kod puothe kaachiel gi	ma  wadwaro	kwayi."
sand—kendo e ndalo ma	36 Nopenjog i	niya:
biro, ngima mochwere.	"Ang’o ma udwaro ni
31 To thoth joma okwo-	atimnu?"  37 Ne gidwo-
ngo nobed ma achien, to	ke niya: "Yienwa wabi
joma achien nobed mo-	wabed kodi ka iyudo
kwongo."	duong’.  Ng’at	achiel
32 Koro  kane  gin  e	obed e badi korachwich,
ndara ka giidho gidhi Je-	to machielo e badi kora-
rusalem, Yesu ne wuo-	cham."  38 To Yesu no-
tho kotelo e nyimgi mi	wachoneg i kama: "Ok
ne giwuoro, to joma ne	ung’eyo gima ukwayo.
luwogi nochako luor. No-	Be unyalo madho oko-
kawo kendo ji Apar Ga-	mbe ma amadhoni, to
riyoka moterogi tenge,	be inyalo batisu gi bati-
mi nochako wachonegi	so kaka ma ibatisagoni?"
gik ma ne chiegni ti-	39 Ne  g idwoke  niya:
morene niya:  33 "Neu-	"Nyalorenwa." Eka Yesu
ru! Waidho nyaka Jeru-	nowachonegi niya: "Oko-
salem, kendo Wuod dha-	mbe ma amadhoni ubi-
no ibiro chiw e lwet jo-	ro madho, kendo bati-
dong-jodolo gi jondiko.	so ma ibatisagoni ibi-
Gining’adne buch tho ke-	ro batisougo.	40 Kata
ndo ginichiwe e lwet ji	kamano, an ok ema ami
 
MARIKO 10:41-52		126
ji thuolo mar bet e bada	meo (wuod Timeo) ma
korachwich kata kora-	ne en jakuecho ma muo-
cham, to thuolono en	fu, nonwang’o obet e
mar jogo moseiknegi."	bath ndara.  47 Ka no-
41 Ka jopuonjre apar	winjo ni  mano ne  en
mamokogo	nowinjo	Yesu Ja-Nazareth, no-
wachno, mirima noma-	chako kok niya: "Yesu,
kogi gi Jakobo kod Jo-	Wuod  Daudi,  kecha!"
hana.  42 To Yesu no-	48 Eka ji mang’eny no-
luongogi ire mowacho-	chako kwere matek ka
negi niya: "Ung’eyo ni	giwachone ni oling’, to
joma nenore ni locho e	eka  nomedo  kok  ma-
wi ogendni timore ruo-	tek niya: "Wuod Daudi,
dhi e wigi kendo joma	k e c h a !"  4 9 O m i y o ,
nigi duong’ tiyo gi teko e	Yesu  ne  ochung’  mo-
wigi.  43 Mano	ok  e	wacho niya: "Luongeu-
kaka onego obed e ki-	ru obi ira." Mi ne giluo-
ndu; to ng’at ma dwaro	ngo muofuno ka giwa-
bedo maduong’ e kindu	chone  niya:  "Bed  gi
nyaka bed jatiju,	44 ke-	chir! Chung’; echa oluo-
ndo  ng’at	ma	dwaro	ngi."  50 Bang’ wito na-
bedo mokwongo e ki-	ngane ma oko, nochiko-
ndu nyaka bed misumba	re mochung’ gi tiende-
jomamoko duto.	45 Ni-	ne kendo nodhi ir Yesu.
kech kata mana Wuod	51 Koro Yesu nopenje
dhano nobiro, ok ni mo-	kama:  "Ang’o  midwa-
ndo ji otine, to mondo	ro ni atimni?" Muofuno
oti ne ji kendo mondo	nodwoke niya: "Raboni ,
ochiw ngimane obed ra-	yaw wang’a onen kendo."
war ne ji mang’eny."	52 Mi Yesu nowachone

	Eka ne gidonjo Je- kama: "Dhiyo. Yieni ose-riko. To sama ne gi- changi." Eka gikanyono wuok Jeriko ka en gi jo- wengene noyawore, ke-puonjrene kod oga- ndo nochako luwo Yesu nda moro buora, Bati- e ndara.
 
127	MARIKO 11:1-13

11 Koro  kane  g i- oko e ng’eye, mi Yesu chieg ni  g i  Je- nobet   kuome.  8 Be-rusalem  g i  Bethfage nde, ji mang’eny nope-kod Bethania e Got Zei- dho  lepgi  ma  oko  e tuni, nooro ariyo kuom ndara to moko nong’a-jopuon jrene  2 kowa - do oboke koa e puothe. choneg i kama: "Dhiu- 9 To joma notelo e nyi-ru e gweng’ ma uneno e me kod ma ne luwo ba-nyimucha kendo mapiyo ng’e  ne  siko  ka  kok bang’ donjoe, unuyud niya: "Rese, wakwayi! nyathi  punda  motue Ng’at moguedh en ng’at-ma  ng’ato  pok  noi- no ma biro e nying Je-dhoe nyaka nene. Go- hova!  10 Oguedh Piny-nyeuru kendo ukele kae. ruoth ma biro mar wuon-3 To ka ng’ato openjou wa  Daudi!  Rese,  wa-ni, ‘Ang’o momiyo uti- kwayi, in ma in malo ma-mo mae?’ dwokeuru ni, malo!"  11 Eka nochopo ‘Ruoth dware kendo obi- Jerusalem modonjo ei ro duoge kae mapiyo.’" hekalu, mi nong’iyo gik



	Omiyo, ne g idhi mi moko duto koni gi koni, giyudo nyathi pundano to nikech sa koro nole-kotue e dhoot moro oko wo ahinya, nowuok ko-e bath ndara, mi ne gi- dhi Bethania kod ji Apar gonye. 5 Kata kama- Gariyoka.

no, moko kuom joma ne	12 Kinyne sama ne gi-
ochung’ kanyo nopenjo-	wuok Bethania, nowinjo
g i  niya:  "Ang’o  mo-	kech.  13 Gi kama bor,
miyo ugonyo nyathi pu-	noneno	yadh	ng’owo
ndano?"  6 Ne gidwoko-	moro ma ne nigi oboke
gi mana kaka Yesu noyu-	mi nodhi ng’iyo kabe no-
do osewachonegi, omiyo	nyalo	yudo	gimoro
jogo noweyogi mi gidhi.	kuome. To ka nochopo

	Mi ne gikelo nyathi kuome, ne ok oyudo gi-pundano ir Yesu ke- moro mak mana obo-ndo ne giketo lepgi ma ke nikech ne ok en
 
MARIKO 11:14-27	128

ndalone mar nyago ole- ne gikalo gokinyi ma-mo. 14 Omiyo, nowa- ng’ich machiegni gi cho ne yadhno niya: yadh ng’owocha, ne gi-"Ng’ato ang’ata kik cham nene ka osener chakre olemo moa kuomi kendo e misene. 21 Petro no-ngang’." To jopuonjrene paro yadh ng’owono

ne winjo mano.         mowacho ne Yesu niya: 15 Koro  ne  gichopo "Rabi, nee! yadh ng’o-Jerusalem. Kanyo nodo- wo ma nyoro ikuong’o-njo e hekalu mi nochako cha  osener."  22 Yesu riembo joma ne uso kod nodwokogi kama: "Bedu-ma ne ng’iepo ei hekalu ru gi yie kuom Nyasaye. ma ogologi oko, mi no- 23 Adier awachonu ni loko ataro mese mag jo- ng’at ma wacho ne god-wil pesa kod kombe mag ni ni, ‘Mukri idhi inyum-joma  ne  uso  akuche, ri e nam,’ ma ok oriwo

	kendo ne ok oyie mo- gi kiawa e chunye, ke-ndo ng’ato ang’ata oting’ ndo ka en gi yie ni gimoro kong’adogo dier gima owachono dhi ti-hekalu. 17 Ne opuonjo- more, mano biro timore. gi kowachonegi kama: 24 Mano e momiyo awa-"Donge ondik ni, ‘Oda chonu ni, gik moko duto ibiro luong ni od lamo mulamo ka ukwayo, be-mar ogendni duto’? To duru gi yie ni useyudogi, un useloke rogo mar jo- to unuyudgi. 25 Kendo mecho." 18 Ka jodong- ka uchung’ mondo ulem, jodolo gi jondiko nowi- weuru ne ng’ato ang’a-njo mano, ne gichako ta wach moro ma un-go manyo kaka ne ginyalo kode mondo mi Wuonu nege; to ne giluore ni- manie polo bende owenu kech oganda duto ne kethou." 26 ——


hum gi puonjne.	27 Ne giduogo kendo
19 Ka piny koro no-	Jerusalem.	To  sama
seyuso, ne giwuok oko	nowuotho	e	hekalu,
mar taon.  20 To sama	jodong-jodolo	gi  jo-
 
129	MARIKO 11:28–12:7


ndiko kod jodongo no- "Ng’at moro nopidho biro 28 mi ne gipenje puoth mzabibu kendo niya: "Itimo gigi gi rati- nogero chiel molwore, ro mane? Kata en ng’a mi nokunyo bur mar momiyi ratiro mar timo biyo divai, kendo nogero gigi?" 29 Yesu nodwo- ot ma rabora mar ng’i-kogi kama: "Abiro pe- cho; eka noketo puodho-njou penjo achiel. Dwo- no e lwet jopur ma chu-kauru eka abiro wacho- le, kae to nodhi wuoth e nu ni atimo gigi gi rati- piny moro mabor. 2 Ka ro mane. 30 Batiso ma kinde ma olemo nyakie Johana ne timo, ne en nochopo, nooro misu-moa e polo koso moa mba moro mondo odhi kuom dhano? Dwoka- okel moko kuom ole-uru." 31 Omiyo, ne gi- mo mag puoth mzabi-chako penjore e kindgi buno koa kuom jopurgo. giwegi kama: "Ka wa- 3 To jopurgo ne omake dwoke ni, ‘Ne en moa e mi gigoye, kendo ne gi-polo,’ obiro penjowa ni, riembe gi lwete nono. ‘Kare ang’o momiyo ne 4 Nooro kendo misumba ok uyie kuome?’ 32 To machielo irgi, to mano nade ka wadwoke ni, ‘Ne ne gigoyo wiye kendo ne en moa kuom dhano’?" gitimone timbe achaya. Ne giluoro oganda ni- 5 Eka nooro misumba mar oganda duto ne machielo, to en ne gine-oyie ni Johana en jana- ge, kendo nooro mamo-bi adier. 33 Omiyo, ne ko mang’eny, to moko gidwoko Yesu kama: "Ok kuomgi ne gigoyo, to wang’eyo." Yesu nowa- moko ne ginego. 6 Pod chonegi niya: "An bende nodong’ gi ng’at moro ok abi wachonu ni atimo achiel ma en wuode mo-





gigi gi ratiro mane."     hero. Ne oore irgi mo-12 Kendo  nochako gik kowacho niya, ‘Gi-wuoyo kodgi ko- biro miyo wuoda luor.’ tiyo  gi  ngeche  niya: 7 To jopurgo nowacho
 
MARIKO 12:8-19	130

e kindgi kama, ‘Mani e chone kama: "Japuonj, jal ma puodhoni biro wang’eyo ni in ja dong’ne kaka pok. Biu- adier kendo ni ok iluo-ru, wanegeuru mondo ro wang’ ng’ato nimar eka pokne obed marwa.’ ok ing’i dhano gi kaka 8 Omiyo, ne gimake mi onenore gi oko to ipuo-ginege kendo ne giwite njo yor Nyasaye ga-oko mar puoth mzabibu- dier. Be chulo osuru ne no. 9 Ang’o ma wuon Kaisar en gima owinjo-puoth mzabibuno biro re gi chik, koso ok owi-timo? Enobi mi noneg njore? 15 Be onego wa-jopurgo kae to ochi- chul, koso ok onego wa-wo puoth mzabibuno ne chul?" Nikech nong’eyo jomamoko. 10 Ok ne wuondruokgi, nokone-usomo wach manie Ndi- gi niya: "Ang’o momiyo ko ma wacho ni: ‘Kidi ma utema? Kelnauru dinari jogedo ne otamore, ki- mondo ane." 16 Ne gi-dino osebedo kidi ma- kelone dinari achiel mo-duong’ moriwo kor ot. penjogi kama: "Kido gi



	Mani osetimore ko- ndiko man kuomegi gin kalo kuom Jehova kendo mag ng’a?" Ne gidwo-en gima ber miwuoro e ke niya: "Gin mag Kai-
wang’wa’?"	sar."  17 Eka Yesu no-
	Nikech mano, ne gi- wachonegi kama: "Chu-dwaro make to ne giluo- luru Kaisar gige Kaisar, ro oganda nimar ne to gige Nyasaye ne Nya-ging’eyo ni nogoyo nge- saye." Mi ne gihum kode.
rono kuomgi. Omiyo, ne	18 Koro	Jo-Sadukai
giweye mi gidhi.	ma  wacho	ni  chier

	Bang’ mano, ne gio- onge nobiro ire mi gipe-rone moko kuom Jo-Fa- nje niya: 19 "Japuonj, risai kod jolup Herode Musa nondikonwa ni ka mondo gimake gi wach owadgi ng’ato otho mo-moa e dhoge. 14 Ka weyo chiege chien to jogo nochopo, ne giwa- ok oweyo nyathi, owad-
 
131		MARIKO 12:20-33
gi onego okaw chiege-	Isaka, kendo Nyasach Ja-
no mondo onyuolnego	kobo’?	27 En Nyasach
nyithindo.  20 Ne nitie	joma ngima, to ok Nya-
owete moko abiriyo. Mo-	sach joma otho. Parou
kwongo nokendo dha-	ok ni kare chuth."	
ko, to kane otho, ok no-	28 Achiel kuom jondi-
weyo nyathi.  21 Kendo	ko  ma  noyudo  osebi-
mar ariyo ne okende,	ro kendo ma nowinjo ka
to ne otho ma ok oweyo	gimino wach kode, no-
nyathi, kendo mar adek	ng’eyo	ni	nosedwoko-
bende mana kamano.	gi e yo maber, mi nope-
22 Mi owete abiriyogo	njo Yesu niya: "En chik
ok noweyo nyathi moro	mane mokwongo ne ma-
amora. Gikone, dhako-	moko	duto?"  29 Yesu
no bende ne otho.  23 E	nodwoko kama: "Mokwo-
chier, dhakono nobed	ngo en ni, ‘Winjuru, A Is-
chi ng’a? Nimar nose-	rael, Jehova Nyasach-
bedo chi owete abiriyo-	wa en	Jehova	achiel,
go."  24 Yesu nodwoko-	30 kendo nyaka iher Je-
gi niya: "Donge ma e mo-	hova Nyasachi gi chunyi
miyo parou ok ni kare,	duto, gi ngimani duto,
nimar ok ung’eyo Ndiko	gi  pachi	duto,	kendo
kata teko mar Nyasaye?	gi tekoni duto.’	31 Mar
25 Nikech e kinde ma	ariyo	e	ma,	‘Nyaka
ginichier a kuom joma	iher wadu kaka ihero-
otho, chwo ok kend, ke-	ri iwuon.’ Onge chik ma-
ndo mon bende ok chiw	chielo maduong’ moloyo
e kend, to gibedo kaka	ariyogi."  32 Jandiko-
malaike e polo.  26 To	no nowachone niya: "Ja-
kuom wach chiero joma	puonj, iwacho kare ka lu-
otho, donge usesomo e	wore	gi	adiera,	‘En
bug Musa e sigand bungu	Achiel, kendo onge ma-
mar kuthe, ni Nyasaye	chielo mak mana	en’;
nowachone ni: ‘An e Nya-	33 kendo wacho ni ng’a-
sach Ibrahim, Nyasach	to ohere gi chunye duto,
 
MARIKO 12:34-44		132
gi ng’eyone duto, kod gi	"Tang’uru  gi  jondiko
tekone duto, kendo wa-	ma dwaro wuotho koni
cho ni ng’ato oher wadgi	gi koni ka girwako ka-
kaka oherore owuon, en	ndho kendo ma dwaro
gima duong’ moloyo chi-	ni ji omosgi ka dhialogi
wo duto miwang’o pep	e chirni,	39 kendo ma
kaka ogolgino kod mi-	dwaro kombe ma nyime
sengni  duto."  34 Eka	e sunagoke kod kuonde
Yesu ka noseng’eyo ni	moyiedh mogik e nyasi.
jalo nodwoko e yo ma-	40 Giyako ute mond lie-
riek, nokone kama: "Ok	te, kendo gilamo lamo
ibor gi Pinyruodh Nya-	maboyo mana ni mondo
saye." To onge ng’at ma	ji onegi. Jogi noyud kum
ne nigi chir mar penje	magerie moloyo."
kendo.	41 Eka	nobet  piny

	Kata kamano, sama kama nonyalo nenoe sa-Yesu ne dhi nyime gi nduge mag keno, mi no-puonjo e hekalu nowa- chako ng’iyo kaka oga-cho niya: "Obet nade ni nda ne luto pesa e sa-jondiko wacho ni Kristo nduge mag kenogo, to en wuod Daudi? 36 Ko- jomwandu mang’eny ne kalo kuom roho ma- luto pesa mang’eny ler, Daudi owuon nolu- ma mingli. 42 Koro chi wo kama, ‘Jehova nowa- liel moro modhier no-cho ne Ruodha niya: biro kendo noluto pesa "Bed e bada korachwich ma mingli ariyo ma nyaka chop aket wasi- nigi nengo matin ahi-ki e bwo tiendi."’ 37 Ka nya. 43 Omiyo, noluo-Daudi owuon luonge ni ngo jopuonjrene ire mo-Ruodha, ere kaka onyalo wachonegi niya: "Adier


bedo wuode?"		awachonu ni, chi liel mo-
Kendo oganda mang’o-	dhierni oseluto moloyo
ngo  ne	winje	gi  ilo.	jogi  duto ma  a  oluto
38 Eka	nodhi	nyime	pesa e sanduge mag ke-
puonjo kowacho niya:	nogo.  44 Nikech gidu-
 
133	MARIKO 13:1-12


to giluto koa kuom gige- uwinjo wach lwenje kod gi momedore, to en, kata humb lwenje, kik uluor; obedo ni odhier, oselu- gigi nyaka timre, kata to duto ma dokonyrego e kamano giko to nobed ni
ngimane."	pod.

E sama nowuok   8 "Nikech oganda no-
e hekalu, achiel	ked  gi	oganda	kendo
kuom13 jopuonjrene nowa-	pinyruoth noked gi piny-
chone niya: "Japuonj,	ruoth; yiengni mag piny
ne ane! kitego kod utego	nobedie kamoro bang’
beyo miwuoro!"	2 Kata	machielo; chiemo bende
kamano, Yesu	nokone	nobed manok. Magi gin
kama: "Ineno ute mado-	chakruok mag	muoch
ngogi? Onge kidi ma biro	ma kecho.	
dong’ e wi kidi wadgi ma	9 "To un, beduru mo-
ok nowit piny."		tang’. Ji noteru e ute-
3 Sama nobet piny e	gi mag ng’ado bura ke-
Got Zeituni kama heka-	ndo ibiro gou e sunago-
lu ne nyalo nenoree, Pe-	ke kendo ji nomi uchung’
tro gi Jakobo gi Johana	e nyim joloch gi ruodhi
kod Andrea nopenje kar	nikech an, mi unuchiw-
kendgi niya:  4 "Wach-	negi neno.  10 Bende,
nwae, karang’o ma gigi	ei ogendni duto, wach
biro timoree, to en ra-	maber	nyaka	kwong
nyisi mane ma biro nyiso	yal.  11 Ka gikawou mo-
kinde ma gigi duto no-	ndo giteru e utego ng’a-
chop e giko?"  5 Omiyo,	do  burago,  kik  ubed
Yesu nochako wachone-	gi parruok motelo kuom
gi kama: "Tang’uru mo-	gima duwach; to gima
ndo kik ng’ato mi ulal.	ibiro miu e sano, wachu-
	Ji mang’eny nobi ka ru mano, nimar ok en un gitiyo gi nyinga ka giwa- ma uwuoyo to en roho cho kama, ‘An e en,’ ke- maler. 12 E wi mano, ndo ginimi ji mang’eny owadgi ng’ato notere lal. 7 E wi mano, ka mondo onege, to wuoro
 
MARIKO 13:13-26					134
nolokre gi nyathine, ke-	chak	otimre	kendo.
ndo nyithindo nolokre	20 Kuom adier, dine bed
gi jonyuolgi kendo gini-	ni Jehova	ok	ong’ado
mi neggi.  13 Kendo ji	ndalogo machuok, onge
duto nosin kodu nikech	ng’ato ma dores. To ni-
nyinga. To ng’at ma ona-	kech joma oyier ma ose-
no nyaka giko ibiro res.	walo, oseng’ado ndalogo
14 "Kata kamano, ka	machuok.			
uneno gima odwanyo-	21 "Eka bende ka ng’a-
re ma kelo kethruok ko-	to wachonu ni, ‘Neuru!
chung’ e kama ok one-	Eri Kristo ni ka,’ kata ni,
go obedie (jasomo mo-	‘Neuru! En kacha!’ kik
ndo oti gi rieko), eka	uyie	mano.	22 Nimar
joma ni Judea mondo	Kristo mag miriambo gi
ochak	ringo  ka  gidhi	jonabi mag miriambo no-
e gode.	15 Ng’at man e	siek kendo ginitim ra-
wi tat ot kik olor piny	nyisi madongo gi gik mi-
kata donjo ei ode mo-	wuoro  mondo	gimi  ji
ndo okaw gimoro amo-	orweny, ma ka nyalore,
ra;	16 kendo ng’at man	to gimi kata mana jogo
e puodho kik dog pacho	moyier olal.	23 E mo-
e gik moweyo chien mo-	miyo un to beduru mo-
ndo	okaw	nangane	tang’. Asewachonu gigi
ma oko.  17 Yaye, no-	duto motelo.	ndalogo,
bed malit ne mon ma	24 "To	e	
yach kod mago ma dho-	bang’ masirano, ibiro lok
dho nyithindo e ndalo-	wang’-chieng’ obed mu-
no!	18 Sikuru ka ula-	dho kendo dwe ok no-
mo mondo mano kik tim-	chiw ler mare	25 ke-
re e ndalo koyo;  19 ni-	ndo	sulwe	nobed  ka
kech kindeno nobed ki-	lwar koa e polo kendo
nde masira ma pok ne	ibiro  yieng  teko  ma-
otimore a chakruok mar	nie polo.	26 Eka gini-
chuech Nyasaye nyaka	ne Wuod dhano ka biro e
chop  sani,	to  ok  no-	boche polo ka en gi teko
 
135	MARIKO 13:27–14:2


mang’ongo kod duong’. uneno, nimar ok ung’eyo
	Kendo eka obiro oro ni kinde moket en kara-malaikene mi ginichok ng’o. 34 En kaka ng’at joge moyier kanyachiel moro ma nodhi wuoth e ka giwuok e tunge1 piny mabor, moweyo ang’wen mag piny, a e ode, kendo nomiyo wa-tung’ piny nyaka e tung’ sumbnine teko, moro ka

polo.	moro gi tichne, kendo
	"Koro puonjreuru nochiko jarit-dhoot mo-kuom ranyisi mar yadh ndo orit ka oneno. ng’owo: Mapiyo bang’ ka 35 Kuom mano, sikuru bedene osedongo mo- ka uneno nikech ok loth mayom kendo ko- ung’eyo ni wuon ot biro segolo obokene, ung’eyo karang’o, kabe obiro go-ni kinde oro chiegni. dhiambo kata e dier 29 Kamano bende, sama otieno kata kogwen kata uneno g ig i ka timo- gokinyi ahinya, 36 mo-re, ng’euru ni Wuod ndo ka obiro apoya kik dhano chiegni e dhoot. oyud kunindo. 37 To 30 Adier awachonu ni, gima awachonu awacho tieng’ni ok bi kalo ngang’ ne ji duto niya: Sikuru nyaka chop g ig i duto ka uneno."

timre.  31 Polo gi piny 14 Koro Pasaka kod
biro kalo, to wechena okSawo mar Makate
nokal ngang’.		Maonge Thowi ne dhi ti-
32 "Kuom wach  chi-	more odiechienge ariyo
eng’no kata sano, onge	bang’e. Kendo jodong-jo-
ng’at mong’eyo,	kata	dolo gi jondiko ne manyo
malaike  manie	polo,	kaka ne ginyalo make ka
kata Wuod Nyasaye, to	gitiyo gi wuond mariek,
mana Wuora.  33 Siku-	nikech ne gidwaro gine-
ru ka	utang’, sikuru ka	ge;  2 nimar ne giwacho
		kama: "Ok e kinde sawo;
		
13:27 1 Tiende sie en, "yembe	dipo ka koko obetie e
ang’wen."		kind oganda."
 
MARIKO 14:3-14					136
3 To kane en Bethania		onyalo; oseolo mo ma
		
kochiemo e od Simon ja-		nigi suya mamit e denda
dhoho, dhako moro no-		mondo oika motelo ne
biro	ma	nigi	chupa		yik.  9 Adier awachonu
molos gi kidi mar ala-		ni, kamoro amora ma ibi-
basta moting’o mo ma		ro landie wach maber e
nigi suya	mamit, mor		piny duto, gima dhakoni
nad madier, ma en mo		osetimoni bende nowach
ma nengone ne tek gila-		kaka rapar mare."
la. Notoyo dho chup ala-		10 To Judas Iskariot,
bastano mi nochako olo		ma ne en achiel kuom ji
morno e wi Yesu.  4 Ni-		Apar Gariyoka nowuok
kech mano, jomoko no-		modhi ir jodong-jodolo
wacho e kindgi giwe-		mondo  ondhog  Yesu.
gi  ka  gin  gi  mirima		11 Kane giwinjo mano,
niya:	"Ang’o	momiyo		ne gimor mi gisingo mar
mo ma nigi suya mamit-		miye pesa mar fedha.
ni iketho kama?  5 Ni-		Omiyo, nochako manyo
mar dine  ous  mo ma		thuolo mar ndhoge.
nigi suya mamitni e ne-		12 Koro e odiechieng’
ngo mokalo dinari 300		mokwongo  mar  sawo
mondo omi joma odhier		mar	Makate	Maonge
pesago!" Omiyo, ne gisin		Thowi, chieng’ ma ne gin
kode	ahinya.	6 Kata		gi tim mar chiwo misa-
kamano, Yesu nowacho-		ngo  mar  Pasaka,  jo-
negi	niya:  "Wereuru		puonjrene nopenje niya:
kode. Ang’o momiyo ute-		"Idwaro ni wadhi waikni
mo chande? Osetimona		kanye	mondo	ichamie
tim maber.	7 Nimar ki-		Pasaka?"  13 Eka nooro
nde  duto  un  gi  joma		jopuonjrene moko ariyo
odhier, kendo unyalo ti-		kowachonegi kama: "Do-
monegi maber samoro		njuru e taon, kendo ng’at
amora ma udwaro. An to		moro	moting’o  aguch
ok unubed koda kinde		lowo mar pi biro romo
duto.	8 Osetimo gima		kodu. Uluwe,	14 kendo
 
137			MARIKO 14:15-28
ka modhi modonjoe wa-	Wuod dhano indhogo ko-
churu	ne	wuon odno	kalo kuome! Dine obedo
ni, ‘Japuonj penjo kama:	maber moloyo ka dine
"Ere od welo kama da-	ok onyuol ng’atno."
chamie Pasaka g i jo-	22 To sama ne gidhi
puonjrena?"’  15 To obi-	nyime gi chiemo, noka-
ro nyisou ot mamalo ma-	wo makate, noguedho,
lach moseikie gik moko.	nong’ingo, mi nomiyogi
Kanyo	e	ma  mondo	kowacho niya: "Kawuru;
uiknwa."  16 Omiyo, jo-	mani ochung’ ne ringra."
puonjre nowuok mi gido-	23 Eka bang’ kawo oko-
njo e taondno kendo ne	mbe, nogoyo erokama-
giyudo mana kaka nose-	no,  mi  nomiyogi,  ke-
wachonegi, mi ne gitimo	ndo giduto ne gimethoe.
ikruok ne Pasaka.	24 Mi  nokonegi  niya:

	Ka nosechopo odhi- "Mani ochung’ ne ‘re-ambo, nobiro gi ji Apar mba mar singruok,’ ma Gariyoka. 18 To sama biro chuer nikech ji ma-ne gibet piny e mesa ka ng’eny. 25 Adier awa-gichiemo, Yesu nowacho chonu ni, ok anachak kama: "Adier awachonu amadh divai mar olemb ni, ng’at achiel kuomu, mzabibuni kendo nyaka ma chiemo koda, biro chop chieng’no ma abiro ndhoga." 19 Ne gicha- madhee manyien e Piny-ko winjo malit mi ng’a- ruodh Nyasaye." 26 Gi-to ka ng’ato ne openje kone, bang’ wero wende niya: "Dobed an, koso?" mag pako Nyasaye, ne 20 Nowachonegi kama: giwuok mi gidhi e Got "En achiel kuomu un ji Zeituni.


Apar Gariyo, jalno ma 27 Eka Yesu nowa-luto lwete koda e bakul. chonegi niya: "Uduto 21 Nimar Wuod dhano ubiro chwanyoru ni-dhi tho mana kaka no- mar ondik kama: ‘Abiro ndik kuome, to yaye no- goyo jakwath kendo ro-bed malit ne ng’atno ma mbe biro ke.’ 28 To ka
 
MARIKO 14:29-41	138

osechiera, abiro dhi Ga- ndo sikuru ka uneno." lili motelonu." 29 To 35 Kendo ka nosedhi Petro nodwoke niya: mabor matin, nopodho "Kata kapo ni joma- piny mochako lemo ni mokogo duto ochwa- ka nyalore to sano okal nyore, an to ok abi kik bine. 36 Eka no-timo kamano." 30 Ni- wacho niya: "Aba, Wuo-kech mano, Yesu nowa- ra, gik moko duto chone kama: "Adier awa- nyaloreni; gol okombe-choni ni, kawuono, ee, ni oa kuoma. Kata kama-e otieno ma kawuono- no, ok gima adwaro to ni, ka pok thwon-gwe- gima idwaro." 37 No-no okok nyadiriyo ibi- duogo monwang’ogi ka ro kwer nyadidek ni ok ginindo mi nopenjo Pe-ing’eya." 31 To nome- tro kama: "Simon, ini-do ramo kowacho niya: ndo? Ionge gi teko mar "Kata kochuno ni atho neno ka irito kata mana kodi, ok abi kwer ngang’ kuom sa achiel? 38 Si-ni ok ang’eyi." Bende jo- kuru ka uneno kendo mamokogo duto nocha- ka ulemo kinde duto ko wacho mana kamano. mondo kik udonj e tem.



	Eka ne gichopo ka- En adier ni chuny dwaro ma iluongo ni Gethsema- to ringruok e ma nyap." ne, mi nowacho ne jo- 39 Mi nodok mondo puonjrene niya: "Bedu- olem kendo, kowacho ru piny kae sama alemo." mana wecheka. 40 Ke-33 Kendo nokawo Pe- ndo noduogo moyudogi tro gi Jakobo kod Joha- ka ginindo nimar nindo na modhi kodgi, mi no- nohewogi, omiyo ne ok chako bedo gi kuyo ke- ging’eyo gima ne ginyalo ndo chunye ne chandore dwoke. 41 Mi noduogo ahinya . 34 Nowacho- mar adek mowachonegi negi niya: "Chunya nigi niya: "E sa ma kama uni-kuyo maduong’ ma da- ndo kendo uyueyo! Oro-tho kata. Beduru kae ke- mo! Sa osechopo! Neu-
 
139	MARIKO 14:42-55
ru! Indhogo Wuod dhano	ng’o ligengni gi arunge
e lwet joricho.  42 Auru	ka joma dhi mako ja-
malo, wadhiuru. Neuru!	mecho?  49 Pile ka pile
Jandhokna osekayo ma-	ne an kodu e hekalu ka
chiegni."	apuonjo to ok ne umaka.

	Eka gikanyono ka Kata kamano, mani en ni pod nowuoyo, Judas, mondo Ndiko ochop."
ma ne en achiel kuom ji	50 Eka giduto ne gi-
Apar Gariyoka nochopo,	jwang’e   mi	giringo.
kendo ne en gi oganda	51 To ng’at moro ma ra-
moting’o ligengni gi aru-	wera ma ne ni duk ma
nge ka oorgi gi jodong-	norwakore mana gi law
jodolo gi jondiko kod jo-	kitani moro maber, no-
dongo.  44 Koro noyu-	chako luwe machiegni to
do jandhokne osemiyo-	ne gitemo mondo gima-
gi ranyisi ma ne giwi-	ke,  52 kata kamano no-
njoree kowacho kama:	weyo nanga mar kitani-
"Ng’at  ma  abiro  nyo-	no mi noringo duk.1
dho, mano e en;  ma-	53 Koro ne gitero Yesu
keuru kendo utere ka	ir jadolo maduong’ ke-
en  e  bwo  arita  ma-	ndo jodong-jodolo gi jo-
ber."  45 Mi nobiro ire	dongo kod jondiko duto
tir mowacho ni, "Rabi!"	nochokore.	54 To Pe-
kae to ne onyodhe gi	tro noluwe ka en mabor
mor."  46 Omiyo, ne gi-	matin nyaka e laru mar
make mondo gidhi kode.	jadolo maduong’; kendo
47 Kata kamano, achiel	nobet kanyachiel gi jo-
kuom joma ne ochung’	tich  mag  ot  ka  ooyo
kanyo nowuodho ligang-	mach ma ne liel karieny.
lane mi nochadhogo mi-	55 Koro jodong-jodolo
sumba mar jadolo ma-	gi buch Sanhedrin duto
duong’ kendo nong’ado	ne manyo wach moro
ite oko.  48 To Yesu no-		
	14:52 1 Tiende ni, ne "odong’
penjogi kama: "Ere gi-	ka orwakore gi lewni ma iye
momiyo ubirona kuti-	kende."	
 
MARIKO 14:56-68	140

ma ne ginyalo donjone- dwoko kama: "Ee, e an; go Yesu mondo ginege, kendo ubiro neno Wuod to ne ok giyudo wach dhano kobet e bat kora-moro amora. 56 Adier chwich ma nigi teko ji mang’eny ne chiwo kendo kobiro gi bo-neno mar miriambo e che polo." 63 Mi ja-wiye, to neno ma ne dolo maduong’ noyiecho gichiwogo ne kwedore. lepe kowacho niya: "Ere

	Bende, nitie jomoko tiende medo luongo jone-ma ne chung’ to gichi- no? 64 Usewinjo kaka wo neno ma miriambo e ochayo Nyasaye. Ung’ado wiye ka giwacho kama: nang’o?" Giduto ne ging’-
	"Ne wawinjo kowa- ado ni, owinjore otho. cho ni, ‘Abiro goyo he- 65 Kendo jomoko nocha-kalu ma nolos gi lwedo- ko ng’ulo olaw kuome, ni piny, kendo abiro kendo ne giumo wang’e gero machielo ma ok mi gigoye adhong’ ka gi-olos gi lwedo, mana wachone kama: "Kor ane gi ndalo adek.’" 59 To wach!" Eka ne githalo kata mana e wechego, wang’e, kae to jorit mag neno ma ne gichiwo ne od bura nokawe.

kwedore.	jadolo	ma-	66 Koro sama Petro ne
60 Eka			ni mwalo oko e laru,
duong’ ne ochung’ e dier-	achiel kuom jotich ma
gi mopenjo Yesu niya:	nyiri  mag  jadolo  ma-
"Ionge wach ma inyalo	duong’	nobiro.	67 Ka
dwoko? En wach mane	noneno	Petro	ka  oyo
ma	jogi	donjonigo?"	mach, nong’iye tir mo-
61 To ne oling’ aling’a	wachone kama: "In be-
ma	ok  odwoko	wach	nde a in gi Yesu ma Ja-
moro amora. Eka jado-	Nazarethno."  68 To ne
lo maduong’ nochako pe-	okwer	kowacho  niya:
nje kendo niya: "Be in e	"Ok ang’eye, to bende
Kristo Wuod Ng’at Mo-	ok  awinj  tiend  gima
guedh?"	62 Yesu	no-	itemo wacho," eka no-
 
141	MARIKO 14:69–15:11


dhi kochomo yo ra- re kendo chiwe e lwet Pi-ngach. 69 Kanyo, ja- lato. 2 Pilato nopenje tich ma nyako none- niya: "In e Ruodh Jo-Ya-ne mi nochako wacho hudi, koso?" En nodwo-ne joma ne ochung’ ka- ke kama: "In iwuon ise-nyo kama: "Ng’atni en wacho." 3 To jodong-achiel kuomgi." 70 Pe- jodolo ne donjone gi we-tro ne okwer kendo. che mang’eny. 4 Koro To bang’ kinde ma- Pilato nochako penje ke-chuok, joma ne ochung’ ndo niya: "Ionge dwoko kanyo nochako wacho ma dichiw? Ne ane kaka ne Petro kama: "Kuom gidonjoni gi weche ma-adier, in achiel kuomgi ng’eny." 5 To Yesu ok nimar adier in Ja-Galili." nomedo dwoke, mi mano

	Kata kamano, nocha- nomiyo Pilato owuoro. ko kuong’ore koramo 6 Koro e kinde sawo niya: "Ok ang’eyo ng’at ka sawo, nojagonyonegi ma uwuoyo kuomeni!" ng’at achiel motue ma ne
	Gikanyono, thwon- gidwaro. 7 Gie kindeno gweno ne okok mar ne nitie ng’at miluongo ariyo kae to Petro nopa- ni Baraba ma ne ni e jela ro wach ma Yesu nose- kanyachiel gi joma no-wachone kama: "Ka pok ng’anjo ne sirkal kendo thwon-gweno okok nya- ne gineko e timgi mar diriyo, ibiro kwer nyadi- ng ’a n jono. 8 O m i yo, dek ni ok ing’eya." Eka oganda nobiro mi gi-

nowinjo malit mi nocha- chako kwayo kaka Pila-
ko ywak.               to ne jatimonegi.  9 No-15 Kane piny chiegni penjogi niya: "Udwaro ni ru, gikanyono jo- agonynu Ruodh Jo-Ya-dong-jodolo, gi jodongo, hudi, koso?"  10 Nimar kod jondiko, ma en buch Pilato nong’eyo ni ich-lit Sanhedrin duto, noriwo e ma nomiyo jodong-jo-paro kanyachiel, kae to dolo ochiwo Yesu e lwe-ne gitueyo Yesu mi gite- te.  11 To jodong-jodolo
 
MARIKO 15:12-26			142
nojiwo oganda ni gikwa	kendo ne ging’ulo olaw
mondo ogonynegi Bara-	kuome kendo ne gigoyo
ba,  kar  gonyo  Yesu.	chongegi piny ka gikulo-
12 Eka Pilato nopenjogi	rene.  20 Gikone, kane
kendo niya: "Kare ang’o	gisetieko jare, ne gilo-
monego atim gi jal mu-	nyo kuome nanga ma ra-
luongo ni Ruodh Jo-Ya-	ngine ne rajamnano, mi
hudini?"  13 Ne  gikok	girwakone lepe ma oko.
kendo	kama: "Gure e	Kendo ne gitere mondo
yath!"	14 To Pilato no-	gigure e yath.	21 Be-
dhi nyime penjogi niya:	nde, ne gichuno ng’at
"Nikech ang’o? En ke-	moro ma ne kalo mondo
tho mane mosetimo?"	oting’ yath ma ne idhi
Pod ne gimedo kok ma-	negie Yesu, ng’atno ne
tek niya: "Gure e yath!"	iluongo ni Simon ma Ja-
15 To nikech Pilato ne	Kirene ma noa e gweng’
dwaro moro oganda, no-	moro kendo ne en wuon
gonyonegi Baraba; ke-	Aleksanda kod Rufas.
ndo bang’ chiko mondo	22 Omiyo,  ne	gikele
ochwad Yesu, ne ochiwe	kama  iluongo  ni  Gol-
mondo ginege e yath.	gotha , ma kolok tiende
16 Koro askeche note-	en  ni,	"Kar	Hanga
re e laru mar od gavana	Wich."	23 Kanyo, ne gi-
kendo ne g ichoko ka-	temo miye divai moruw
nyachiel kidieny mangi-	gi manemane to notamo-
ma mar askeche.  17 Mi	re madho.  24 Mi ne gi-
ne g irwakone kandho	gure e yath kendo ne gi-
ma rangine rajamna ke-	pogore	lepe  ma  oko
ndo ne g iloso osimbo	kuom goyo ombulu mo-
mar  kuthe  mi  g isi-	ndo ging’e gima ng’ato
dhone ;  18 Eka ne g i-	ka ng’ato nonego okaw.
chako wachone kama:	25 Koro sa adek okinyi,
"Misawa, in Ruodh Jo-	e sama ne gigure e yath.
Yahudi!"  19 Bende, ne	26 Kendo wach ma no-
gigoyo wiye gi odundu	donjnego nondik e yadh-
 
143				MARIKO 15:27-40
sand kama: "Ruodh Jo-		Eli, lama sabakthani? " ma
Yahudi."  27 E wi mano,		tiende kolok en ni: "Nya-
ne giguro jomecho ariyo		sacha,  Nyasacha,  ise-
e yien kaachiel kode,		weya nang’o?"  35 Eka
achiel  e  bade  kora-		bang’ winjo mano, moko
chwich to machielo e		kuom joma ne ochung’
bade koracham.  28 ——		machiegni nochako wa-
29 Kendo joma ne kalo		cho kama: "Neuru! Oluo-
ne  jare,  ka  giyiengo		ngo  Elija."  36 Kae  to
wigi kendo ne giwacho		ng’at moro noringo mo-
kama: "He hee! In ma ni-		nyumo sipanj e divai ma-
dhi goyo hekalu piny ke-		wach, mi nokete e odu-
ndo gere gi ndalo adek,		ndu kendo nomiye mo-
30 resri ane iwuon, ilor		ndo	omadh	kowacho
ia e yadh-sandno."  31 E		niya: "We  obedne  ka-
yo ma kamano bende,		mano! Wane ane kabe
jodong-jodolo gi jondi-		Elija dhi biro mondo olo-
ko ne jare e kindgi gi-		re piny."  37 Eka Yesu
wegi ka giwacho kama:		nokok gi dwol maduong’
"Noreso jomoko; to en		kae to otho.	38 Kendo
owuon ok onyal reso-		pasia mar hekalu noba-
re!  32 Kristo Ruodh Is-		rore ariyo a malo nyaka
rael mondo olor ane koa		piny.	39 Koro ka jatend-
e yadh-sandno eka wane		askeche1 ma ne ochung’
mondo wayie kuome."		ka ng’iye noneno ni nose-
Kata mana joma ne ogur		tho e yo ma kamano, no-
e yien e bathe koni gi		wacho kama: "Adier, jali
koni ne jare.		ne en Wuod Nyasaye."
33 Ka nochopo sa au-		40 Bende, ne nitie mon
		moko ma ne ng’icho gi
chiel odiechieng’, mudho		
noimo pinyno duto nya-		kama bor matin, moko
ka sa ochiko.  34 Kendo		kuomgi  ne	gin  Maria
ka  nochopo  sa  ochi-			
		15:39  1 Jatelo  ma  askeche
ko,  Yesu  ne  okok  gi		lweny 100 mag Rumi ni e
dwol maduong’ niya: "Eli,		bwoye.		
 
MARIKO 15:41–16:5	144
Magdalina,1 kaachiel gi	no.  46 Bang’ mano, Jo-
Maria min Jakobo Ma-	sef nong’iewo law kita-
tin gi Jose, kod Salo-	ni maber, kendo ne oloro
me,  41 ma gin mon ma	Yesu piny moboye e law
ne hinyo wuotho kode	kitani maberno, kendo
ka gikonye kane en Gali-	nokete e liel ma nokuny
li. Kanyo bende ne nitie	ei lwanda; eka nong’ielo
mon mamoko mang’eny	kidi moro e dho liel.
ma noyudo osebiro kode	47 To Maria Magdalina
nyaka Jerusalem.	kod Maria min Jose no-

	Koro nikech nose- dhi nyime ng’iyo kama chopo odhiambo, to ne noseketeeno.
en chieng’ Ikruok, tiende		Omiyo, ka Sabato
ni chieng’ motelo ne Sa-		noserumo, Maria
bato,	43 Josef	moa	Magdalina16	gi Maria min
Arimathea, jal ma omi	Jakobo, kod Salome, no-
luor ma ne ni e bura mar	ng’iewo yien miwiro mo-
Sanhedrin,  ma	bende	ndo giwirgo ringre Yesu.
nosebedo ka rito Piny-	2 To gokinyi mang’ich e
ruodh Nyasaye, ne obiro.	odiechieng’ mokwongo
Nobedo gi chir mi nodhi	mar juma, ne gibiro e liel
ir Pilato kendo nokwaye	ka wang’-chieng’ nose-
ringre Yesu.  44 To Pi-	wuok.  3 Ne gipenjore e
lato nowuoro kabe nya-	kindgi niya: "Ng’ano ma
ka chop sano ne inya-	biro ng’ielonwa kidi a e
lo yud ka osetho, ke-	dho liel?"	4 Kata kama-
ndo bang’ luongo jatend-	no, kane ging’iyo malo,
askeche, nopenje kabe	ne gineno ka kidino ose-
Yesu	nosetho.	45 Ka	ng’iel tenge kata obe-
noseyudo wach gadier	do ni ne ong’ongo ahi-
kuom	jatelono,	noyie	nya.	5 Kane gidonjo e
mondo omi Josef ringre-	liel,	ne	gineno  ng’at
		moro ma rawera kobet
15:40 1 Kata, ‘Maria Nya-Mag-	
dala.’ Pim gi weche moler  gi korachwich korwako-
piny e Mat 15:39.		re gi kandho ma rachar,
 
145	MARIKO 16:6 –Weche Mantie e LUKA
	mi ne gibwok.  6 Ng’at-			ro  nenee  mana  kaka
				
	no nokonegi kama: "Kik			nowachonu.’"  8 Omiyo,
	ubwog. Ang’eyo ni uma-			kane giwuok oko, ne gi-
	nyo Yesu Ja-Nazareth			ringo a e liel ka gihum
	ma noneg e yath. Ose-			nono. Kendo ne ok gi-
	chiere. Oonge kae. Neu-			wacho ne ng’ato gimoro
	ru, kae e kama ne gike-			amora, nimar ne giluor.1
	tee.	7 To dhiuru uwach				
					16:8 1 Ka luwore gi gocho ma-
	ne jopuonjrene kod Pe-			chon  migeno  ahinya,  Injili
	tro	ni,  ‘Otelonu  odhi			mar Mariko rumo gi weche
	Galili. Kuro e ma ubi-			ma yudore e wes mar 8.
				
		INJILI KALUWORE GI
		LUKA
		WECHE MANTIE
	1 Iwuoyo gi Theofilo (1-4)			Oter Yesu nyangu kod
				
	Gabriel okoro nyuol mar			pwodhe (21-24)
	Johana Jabatiso (5-25)			Simeon oneno Kristo (25-35)
	Gabriel okoro nyuol mar			Ana wuoyo e wi nyathi
	Yesu (26-38)			ma Yesu (36-38)
	Maria olimo Elizabeth			Dok Nazareth (39, 40)
				Yesu ei hekalu ka en
	(39-45)			
	Maria omiyo Jehova			jahigni 12 (41-52)
				3 Chakruok mar tij
	duong’ (46-56)			
				Johana (1, 2)
	Nyuol mar Johana kod			
				Johana yalo batiso (3-20)
	miye nying (57-66)			
				Batiso mar Yesu (21, 22)
	Weche ma Zakaria			
				Anyuola mar Yesu
	nokoro (67-80)			Kristo (23-38)
	2 Nyuol mar Yesu (1-7)			4 Jachien otemo Yesu (1-13)
	Malaike ofwenyore ne			Yesu ochako yalo
	jokwath (8-20)			Galili (14, 15)
						
 
(46-49)
(43-45)
(1-6)
(27-36)
(6-11)
(1-5)
(33-39)
(9, 10)
(42-44)
(1-3)
(38-41)
Simon
(31-37)
Weche Mantie e LUKA	146

 

Ji otamore Yesu e Nazareth (16-30) Yesu e sunagogi man

Kapernaum
Ochang min chi kod jomamoko
Oganda oyudo Yesu kamo-ro ma ji ok odakie

	Omak rech e yor hono; jopuonjre mokwongo (1-11)

Ochang jadhoho (12- 16) Yesu ochango jatuo mar
abach (17-26)
Yesu oluongo Lawi (27-32)
Penjo e wi tueyo

chiemo

6 Yesu "e Ruodh
Sabato"
Ochang ng’at ma lwete
oner
Joote 12 (12-16) Yesu puonjo kendo chango ji (17-19) Mor kod lit (20-26) Hero wasigu

Weuru ng’ado bura (37-42)
Yath ing’eyo kuom olemo
monyago
Ot moger maber; ot ma

onge mise motegno

	Yie ma jatend-askeche moro nonyiso (1-10)
Yesu ochiero wuod chi liel
	Nain (11-17)
Opak Johana Jabati-
so (18-30)
 

Bura oloyo tieng’ ma odagi

winjo (31-35)
Owe ne dhako moro richone (36-50)

Ngero mar jogowi (41-43) 8 Mon ma ne wuotho gi
Yesu

Ngero mar jachuoyo (4- 8) Gimomiyo Yesu ne tiyo gi
ngeche

Kaka ilero ngero mar jachuoyo (11-15) Taya ok um gi gimo-
ro (16-18)
Min Yesu kod owete-
ne (19-21)
Yesu okueyo yamo
mager (22-25)

Yesu oyie ne jochiende odonj ei anguche (26-39) Nyar Jairo; dhako moro omulo nanga Yesu ma oko (40-56)
9 Ochik ji Apar Gariyo kaka
onego gilend
Herode parore nikech
Yesu (7-9)

Yesu opidho ji 5,000 (10-17) Petro ofwenyo
Kristo (18-20)
Ikoro tho mar Yesu (21, 22)
Bedo japuonjre Yesu
madier (23-27)
Kaka kit Yesu ne
olokore (28-36)
 
(29-32)
(34, 35)
(31-33)
(24-26)
(14-23)
(22-30)
(18-21)
(10-17)
(6-9)
(51-56)
(46-48)
(43b-45)
147	Weche Mantie e LUKA

 

Ochang wuowi moro ma nigi jachien (37- 43a) Ikoro kendo tho mar
Yesu

Jopuonjre obedo gi ywaruok e wi ng’at maduong’ie moloyo e kindgi

Ng’at ma ok kwedwa en ng’atwa (49, 50) Gweng’ moro mar Jo-Samaria ok orwako Yesu

Kaka ng’ato nyalo luwo

Yesu (57-62)

	Yesu ooro ji 70 (1-12)
Lit ne mier ma nodagi loko chunygi gia e richo (13-16) Ji 70 oduogo (17-20)
Yesu opako Wuon mare kuom dewo joma obolore (21-24)

Ngero mar Ja-Sama-
ria (25-37)
Yesu olimo Maritha kod
Maria (38-42)

	Kaka onego walem (1-13)

Lamo mar Ruoth (2-4) Igolo jochiende gi lith lwet
Nyasaye
Jachien oduogo
Mor madier (27, 28)

Ranyisi mar Jona Taya mar del (33-36) Nobed malit ne jodin ma wuondore (37-54)
 

	Thowi mar Jo-Farisai (1-3) Luoruru Nyasaye, to ok dhano (4-7)
Ng’at ma hulo ni oyie kuom Kristo (8-12) Ngero mar jamwandu

mofuwo (13-21)
Weuru bedo gi par-
ruok (22-34)
Kueth matin (32) Beduru kurito (35-40) Jarit mogen kod jarit ma ok ogen (41-48) Ok kuwe,
to pogruok (49-53) Dwarore ni wanon
kinde (54-56)
Loso ywaruok (57-59)

	Lokuru chunyu ua e richo nono to ibiro kethu (1-5)

Ngero mar yadh ng’owo ma ok nyag olemo

Dhako ma ong’ol ochang chieng’ Sabato

Ngero mar koth karadali kod thowi

Kinda dwarore mondo ng’ato odonj e dhoot ma diny

Oluong Herode ni
‘bwe’
Yesu oywago Jerusa-

lem

14 Ochang ng’at ma nigi tuo ma miyo del kuodo pi chieng’ Sabato (1-6)
 
(10, 11)
(19-31)
(14-18)
(1-13)
(31-34)
(18-30)
(9-14)
(1-8)
Weche Mantie e LUKA	148

 

Bed wendo ma bolore (7-11) Gwel joma ok nyal
chuli (12-14)

Ngero mar welo ma ne otiyo gi weche mag rendruok (15-24)
Bedo japuonjre Yesu en gima tek (25-33) Chumbi molalo ndha-

dhu (34, 35)

	Ngero mar rombo ma ne olal (1-7)

Ngero mar pesa ma ne olal (8-10)
Ngero mar wuowi ma
ne olal (11-32)

16 Ngero mar jarit ma ok
kare

"Ng’at migeno kuom gima tinie mogik igeno bende kuom gik mang’eny" (10)

Chik kod Pinyruodh Nyasaye

Ngero mar jamwandu kod Lazaro

	Chwanyruok, weyo ne ng’ato, kod yie (1-6)
Wasumbni ma kayiem
nono (7-10)
Ochang jodhoho
apar (11-19)

Biro mar Pinyruodh Nyasaye (20-37) Pinyruodh Nyasaye "ni e dieru" (21) ‘Par chi Lut’ (32)
 

18 Ngero mar chi liel ma ne

ok ool gi kwayo kony Ja-Farisai gi jasol
osuru
Yesu kod nyithindo (15 -17) Penjo mar jatelo moro ma
jamwandu
Ikoro kendo tho mar
Yesu

Wang’ muofu ma jakwecho oyawore (35-43)
	Yesu olimo Zakayo (1-10) Ngero mar mina
apar (11-27)
Ji orwako Yesu gi mor maduong’ (28-40) Yesu ywago Jerusa-
lem (41-44)
Yesu opwodho heka-
lu (45-48)

	Okwed ratiro ma Yesu ne
nigo (1-8)
Ngero mar jopur ma
jonek (9-19)
Nyasaye kod Kaisar (20-26)
Penjo e wi chier (27-40)
Be Kristo en Wuod
Daudi? (41-44)
Kik uluw jondiko (45-47)

	Pesa ma mingli ariyo mag chi liel modhier (1-4)

RANYISI MAG GIK MA BIRO TIMORE (5-36)

Lwenje, yiengni madongo mag piny, tuoche, nok mar chiemo
 
(24-27)
(21-23)
(26-43)
(1-25)
149	Weche Mantie e LUKA – 1:4

 

Jolweny goyo kambi kolworo Jerusalem (20) Kinde moket mag ogendni (24)

Biro mar Wuod dhano (27)
Ngero mar yadh
ng’owo (29-33)
Sikuru ka uneno (34-36)
Yesu opuonjo e
hekalu (37, 38)

22 Jodolo chano nego
Yesu (1-6)
Ikruok ne Pasaka
mogik (7-13)
Chakruok mar Chiemo Mo-dhiambo mar Ruoth (14-20) "Jandhokna ni koda e
mesa"
Mbaka matek e wi ng’at

maduong’ie moloyo Singruok ma Yesu notimo

	wi pinyruoth (28-30) Okor ni Petro ne dhi kwer ni ok ong’eyo Yesu (31-34)
 

Ikruok dwarore; ligengni

ariyo (35-38)
Lamo mar Yesu e Got Zeituni (39-46) Imako Yesu (47-53)
Petro kwer ni ok ong’eyo
Yesu (54-62)
Ijaro Yesu (63-65) Iyale e nyim buch Sanhedrin (66-71)

23 Ka Yesu ni e nyim Pilato
gi Herode

Ogur Yesu gi joketho ariyo e yath

"Inibed koda e

Paradiso" (43)
Tho mar Yesu (44-49)
Yik mar Yesu (50-56)

	Ochier Yesu (1-12)
E yo ka gidhi Emau (13-35) Yesu ofwenyore ne jopuonjrene (36-49)

Yesu dhi e polo (50-53)

 


1 Ji mang’eny osetemo 3 An bende nikech ase-choko  weche  mag nono gik moko duto nya-adiera ma ogen chuth ka a chakruokgi adimba, e kindwa,  2 mana kaka aseng’ado mondo andik-ne ochiwnwagi kokalo nigi e yo mochanore ma-kuom joma nyaka a chak- ler, in Theofilo, jaduong’ ruok noneno wechegi gi moluor moloyo,  4 mo-wang’gi  kendo  ne  gi- ndo eka ing’e chuth adie-

bedo jorit mag wechego. ra mag gik mosepuonji.
 
LUKA 1:5-18				150
5 E	kinde	Herode		ke ahinya.  13 Kata ka-
				
ruodh Judea, ne nitie ja-		mano, malaikano nowa-
dolo moro ma nyinge Za-		chone niya: "Kik iluor
karia moa e kidieny mar		in Zakaria, nimar Nya-
Abija. Chiege noa kuom		saye osewinjo kwayo-
nyi Arun to nyinge ne en		ni, kendo Elizabeth chie-
Elizabeth.  6 Ji ariyogo		gi  biro nyuoloni  nya-
ne  gin  joma  kare  e		thi ma wuowi, mi inicha-
nyim Nyasaye, kendo ne		ke ni Johana.	14 Ibiro
giwuotho ma onge ketho		bedo gi ilo kod mor ma-
ka luwore gi chike duto		duong’, mi ji mang’eny
kod gik ma Jehova ne		bende nobed mamor ni-
dwaro.	7 To ne gionge		kech nyuolne	15 nimar
nyathi nikech Elizabeth		obiro bedo gi duong’ e
ne en migumba kendo gi-		wang’ Jehova. To ok obi
duto koro hikgi nose-		madho divai ngang’ kata
niang’.				gimoro amora mimadho
8 Koro  e  sama  no-		ma mero ji, kendo roho
tiyo kaka jadolo e miga-		maler biro pong’e kata
wo  mar  kidienyne  e		ka pok onyuole,  16 ke-
nyim Nyasaye	9 ka lu-		ndo obiro duoko ng’eny
wore gi kaka tim mar tij		nyithind Israel ir Jehova
jodolo nobet, sane no-		Nyasachgi.  17 Bende,
chopo mar chiwo uba-		obiro dhi kotelo e nyim
ni, mi nodonjo e heka-		Nyasaye gi chuny kod
lu mar Jehova.  10 Ke-		teko mar Elija mondo
ndo  oganda	duto  ne		oduok chuny wuone ir
lemo oko e sa mar chiwo		nyithindgi, kendo oduok
ubani.	11 Malaika mar		joma tamore winjo wach
Jehova ma ne ochung’ e		ir rieko mar joma kare,
dir  kendo  mar  ubani		mondo eka olos ne Jeho-
korachwich nofwenyo-		va joma oseik."
rene.	12 To chuny Za-		18 Zakaria	nopenjo
karia nochandore bang’		malaikano kama: "Ere
nene, kendo luoro noma-		kaka anyalo	bedo ga-
 
151	LUKA 1:19-31


dier gi wachni? Nimar nosiko kar kende kuom aseti kendo chiega koro dweche abich kowacho hike oseniang’." 19 Ma- kama: 25 "Mani e kaka laikano nodwoke niya: Jehova osetimona e "An Gabriel, ma jachung’ ndalogi. Osepara mondo

	nyim Nyasaye, ke- ogolna wich-kuot e kind ndo oseora ni awuo kodi ji."
mondo	alandni  wach	26 E dwe mare mar au-
maberni.	20 To ne! ibi-	chiel,  Nyasaye	nooro
ro  bet	momo,  kendo	malaika	Gabriel  nya-
ok  ibi  bedo  gi  nyalo	ka e taon moro mar Ga-
mar wuoyo nyaka chop	lili ma nyinge Nazareth,
chieng’ ma gigi biro ti-	27 ir nyako moro ma si-
moree, nikech ne ok iyie	lili ma nosetimo sing-
kuom wechena ma biro	ruok mar donjo e kend
chopo  e  kinde  mose-	gi dichwo ma nyinge Jo-
ketnegi."	21 Gie kinde-	sef moa e dhood Dau-
no, ji ne medo rito Za-	di, to nying nyakono ne
karia, kendo ne giwuo-	en Maria.	28 Ka malai-
ro kaka nodeko ahinya	kano nodonjo, nowacho
e hekalu.  22 Sama no-	ne nyakono kama: "Mi-
wuok oko, ne oonge gi	sawa, in ng’at moguedh
nyalo mar wuoyo kod-	ahinya, Jehova ni kodi."
gi, omiyo ne gifwenyo	29 Kata kamano, chu-
ni oseneno hono moro	nye nochandore ahinya
e hekalu. Nosiko kotiyo	kuom wechenego kendo
gi ranyisi mag lwetene e	notemo	mondo	ong’e
wuoyo kodgi, kata kama-	tiend mos ma kamano.
no nodong’ ka en momo.	30 Omiyo,	malaikano
23 Koro ka ndalo mag	nokone niya: "Kik ibed
tichne e hekalu norumo,	maluor	Maria,	nimar
nodok dalane.	Nyasaye	oseyie	kodi.
	Bang’ odiechienge 31 To ne! inimak ich, ke-moko, Elizabeth chie- ndo ninyuol wuowi, mi ge nomako ich, kendo inimiye nying ni Yesu.
 
LUKA 1:32-46	152

	Jali nobed gi duong’ hova! We mondo otim-kendo enoluonge ni rena kaka isewacho." Wuod Ng’at Mamalo Bang’ mano, malaikano Chutho, kendo Jehova noweye.


Nyasaye biro miye kom-	39 Omiyo, e ndalogo
loch mar Daudi wuon	Maria nowuok modhi
mare,  33 kendo  obi-	mapiyo  e  piny  moti-
ro locho kaka Ruoth e	mo gode, e taon moro
wi  od  Jakobo  nyaka	mar Juda	40 kendo no-
chieng’, kendo Pinyruo-	donjo  e	od  Zakaria
dhe ok norum."	mi nomoso Elizabeth.
34 To Maria nopenjo	41 Sama Elizabeth no-
malaikano kama: "Mano	winjo ka Maria mose,
biro timore nade to pok	nyathi ma ne ni ei Eliza-
ne anindo gi dichwo?"	beth notugo, kendo roho
	Malaikano nodwoke maler nopong’o Eliza-niya: "Roho maler nobi beth 42 mi nokok g i kuomi kendo teko mar dwol maduong’ niya: "In Ng’at Mamalo Chutho ng’at moguedhi e kind biro umi. Kendo nikech mon kendo nyathi ma-mano, jal mibiro nyuo- nie iyi en moguedhi ! lono noluong ni maler, 43 Omiyo, ere kaka Wuod Nyasaye. 36 Ke- ayudo thuolo moyiedh ndo ne! Elizabeth ma kama momiyo min Ruo-watni bende osemako dha obiro ira? 44 Ni-ich mar nyathi ma wuo- mar ne! sama ne awi-wi kata obedo ni ose- njo awinja ka imosa ni i, ti, kendo mani en dweye nyathi manie iya a otu-mar auchiel, dhako ma go gi ilo. 45 En mor be-ji luongo ni migumba; nde ne nyakono moseyie

	nikech onge g ima nimar weche duto mose-Nyasaye wacho ma ok wachne koa kuom Jeho-nyal timore." 38 Eka va biro chopo chutho." Maria nowacho niya: 46 Eka Maria nowa-"Ne! an misumba mar Je- cho kama: "Chunya miyo
 
153				47 ke-					LUKA 1:47-64
Jehova duong’,		che adek kama eka no-
ndo	ok	anyal	weyo	dok korgi.		
bedo gi mor mogundho	57 Kinde koro nocho-
kuom Nyasaye ma Ja-	po ma Elizabeth ne one-
warna	48 nimar osepa-	go nyuolie, mi nonyuo-
ro misumbane ma nya-	lo  nyathi	ma  wuowi.
ko ma jachan. Kendo ne!	58 Kendo joma nodak
chakre sani tienge duto	machiegni kode kod we-
biro kwana kaka ng’at	dene nowinjo ni Jehova
mamor	49 nikech Jal	ne osekecho Elizabeth e
ma nigi teko osetimona	yo	maduong’,  mi  ne
gik madongo kendo nyi-	gibedo moil kode.	59 E
nge iluongo	ni	maler,	odiechieng’ mar aboro,
50 kendo e tienge duto	ne gibiro mondo giter
kechne bedo kuom joma	nyathi matinno nyangu,
oluore.  51 Osetimo gik	kendo ne gidwaro miye
madongo gi bade; ose-	nying mar Zakaria wuon-
keyo joma nigi kido mar	gi.	60 Eka min-gi nowa-
ng’awruok e	chunygi.	chonegi	niya:  "Ooyo!
52 Osegolo	joma nigi	to enoluonge ni Joha-
teko a e kombegi mag	na."	61 Mi	ne	giwa-
loch,	kendo	oseting’o	chone niya: "Onge wat-
malo joma ngimagi ni	ni miluongo gi nyingno."
p i n y ;	5 3 o s e y i e n g ’ o	62 Eka ne gidhi penjo
chuth joma kech kayo gi	wuon-gi nying ma no-
gik mabeyo kendo ose-	dwaro ni oluongego, to
riembo	joma  ne  nigi	ne gitimo kamano ka gi-
mwandu mi gia gi lwetgi	tiyo		gi	ranyisi	mag
nono.	54 Osekonyo Is-	lwetegi.	63 Omiyo, no-
rael jatichne kuom paro	kwayo bao moro mi no-
kechne	55 mana kaka	ndikoe	niya:  "Johana
nosingo ne kwerewa, ne	e  nyinge."  Mano  no-
Ibrahim kod kothe nya-	miyo	ji	duto	ohum
ka chieng’."	56 Maria	nono.	64 Gi kanyono,
nodak kode kuom dwe-	dhoge noyawore kendo
 
LUKA 1:65-80

lewe nogonyore mi no-chako wuoyo, kopako Nyasaye. 65 Kendo luo-ro nomako ji duto ma no-dak e alworagi, mi ji no-chako wuoyo kuom we-chegi duto e gweng’ Ju-dea mangima ma en piny motimo gode. 66 Eka ji duto ma nowinjo noketo wachno ei chunygi, ke-ndo ne gipenjore niya: "Nyathi matinno nobed ng’at manade?" Nimar lwet Jehova ne ni kode adier.

	Eka roho maler no-pong’o Zakaria wuon mare, mi nokoro wach niya: 68 "Opak Jeho-va, Nyasach Israel ni-mar oseparo joge, ke-ndo osekelonegi res-ruok. 69 Kendo ose-chungonwa tung’ mar warruok e od Daudi ja-tichne, 70 mana kaka nosewacho kokalo kuom dho jonabine maler chakre chon, 71 wach warruok kuom wasi-kwa, kendo koa e lwet ji duto ma nigi sigu kod-wa; 72 mondo okechwa nikech kwerewa kendo
 
154


paro singruokne maler, 73 ma en kuong’ruok ma notimo ne Ibrahim kwarwa 74 mondo omi-wa thuolo mar tiyo tij Nyasaye ma onge luoro, bang’ ka osereswa e lwet wasigu, 75 ka wamako-re kode kendo ka wanyi-so tim makare e nyime ndalo duto. 76 To in, nyathi matin, ibiro luo-ngi ni janabi mar Ng’at Mamalo Chutho, nimar ibiro dhi motelo ne Je-hova mondo iik yorene, 77 mondo imi joge ng’eyo wach warruok ko-kalo kuom weyonegi ri-chogi, 78 nikech Nya-sachwa osekechowa. Ko-kalo kuom kechno, ler mar ru piny biro limo-wa koa malo 79 mondo ochiw ler ne joma obet e mudho kod tipo mar tho, kendo mondo ota tiende-wa e yo mar kuwe."

	Kendo nyathi ma-tinno nodongo mi nobe-do motegno e pache kod e kite ma iye, kendo no-siko e thim nyaka nocho-po chieng’ ma nonyisore e lela ne Israel.
 
155	LUKA 2:1-15

2 Koro e ndalogo, Kai- dak  oko  e  lege,  ke-sar Agusto nogolo ndo ne girito kwethgi chik   mondo   ondik gotieno.  9 Apoya nono, nying ji e piny mangi- malaika mar Jehova ne ma.  2 (Okang’ mar ndi- ochung’ e nyimgi, kendo ko nying ji mokwongo- duong’ mar Jehova no-no notimore ka Kwiri- rienynegi koni gi koni nio e ma ne en gavana e mi  ne  gibedo  maluor Siria.)  3 Kendo ji duto ahinya.  10 Kata kama-nodhi mondo ondik nyi- no, malaikano nokonegi ngegi, ng’ato ka ng’ato kama: "Kik uluor, nimar e taon ma thurgi.  4 Jo- neuru!  ahulonu  wach sef bende nowuok Galili maber mar ilo maduong’ e taon mar Nazareth mo- ma ji duto biro bedo-dhi Judea nyaka e taon go.  11 Nikech kawuo-mar Daudi kama iluo- no osenyuolnu jawar ma ngo ni Bethlehem, ni- en  Kristo  Ruoth  e kech ne en ja libamba taon mar Daudi.  12 Ke-kendo ja dhood Daudi. ndo ma e ma nobednu



	Nodhi mondo ondik ranyisi: Ubiro yudo nya-nyinggi kaachiel gi Ma- thi mayom ma obo gi na-ria ma noyudo osekendo nga ka onindo e sanduk kaka ne gisesingore, to mimiyoe dhok chiemo." koro ne ochiegni nyuol. 13 Apoya nono, oganda
	Ka noyudo gin kuro, maduong’ mar malaike kindene mar nyuol no- mag polo ne ni kod ma-chopo. 7 Mi nonyuolo laikano ka gipako Nya-wuode makayo, kendo saye kama: 14 "Duong’ noboye gi nanga mi no- obed ne Nyasaye man piele e sanduk mimiyoe malo kendo kuwe obed e dhok chiemo nikech ne wi piny e kind joma oyie-onge od bworo ma ne gi- go."

nyalo betie.	15 Omiyo, ka malaike-

	E alworano, ne nitie go nosedok e polo, jo-bende jokwath ma ne kwath nochako wacho e
 
LUKA 2:16-28

kindgi giwegi niya: "Wa-dhiuru Bethlehem mo-ndo wane gima osetimo-re, ma Jehova osemiyo wang’eyo." 16 Eka ne gidhi mapiyo kendo ne giyudo Maria kanya-chiel gi Josef kod nya-thi mayomno ka opiele e sanduk mimiyoe dhok chiemo. 17 Kane gine-no mano, ne giwacho wach ma nosewachnegi e wi nyathi matinno. 18 Kendo jogo duto ma nowinjo nowuoro gik ma jokwathgo nowachone-gi, 19 to Maria nocha-ko kano wechego duto, koparo tiendgi e chu-nye. 20 Eka jokwath nodok, ka gimiyo Nya-saye duong’ kendo pake nikech duto ma ne gise-winjo kendo neno mana kaka nosewachnegi.

21 Bang’ odiechienge aboro, ka kinde no-chopo mar tere nya-ngu, ne ochake ni Yesu, ma en nying ma malai-ka nomiye ka pok nomak ichne.

	Bende, ka kinde no-chopo mar pwodhe ka
 
156


luwore gi Chik Musa, ne gitere nyaka Jerusalem mondo gichiwe ne Jeho-va 23 mana kaka ondik e Chik Jehova niya: "Nyathi ka nyathi ma wuowi kendo makayo nyaka luong ni maler mar Jehova." 24 Kendo ne gichiwo misango ka luwore gi gima iwacho e Chik Jehova niya: "Aku-che ariyo kata nyithi akuche ariyo."

25 Kendo ne! ne nitie ng’at moro e Jerusalem ma nyinge Simeon, ma ne en ng’at makare ke-ndo moluoro Nyasaye, to norito kinde hoch mar Israel, kendo roho ma-ler ne ni kuome. 26 E wi mano, Nyasaye nosee-lone kokalo kuom roho maler ni ok nodhi tho ka pok oneno Kristo mar Jehova. 27 Koro nobi-ro ei hekalu e bwo teko mar roho kendo ka jo-nyuolgo nokelo Yesu ma pod ne tinno ei hekalu mondo gitimne kaka ne itimoga ka lu-wore gi Chik, 28 noka-wo nyathino e bade
 
157	LUKA 2:29-42


mi nopako Nyasaye ko- seniang’ kendo noyudo wacho niya: 29 "Ruoth osedak gi chwore kuom Mamalo Chutho, eri koro higni abiriyo bang’ kend iseyie mondo misumba- margi, 37 to ne en chi ni odhi gi kuwe ka liel ma koro ne jahigni luwore gi kaka ne ise- 84. Ne ok obarega e he-wacho, 30 nimar wa- kalu kotiyo tij Nya-ng’a oseneno yori mar saye odiechieng’ gi otie-kelo warruok 31 ma no, kotueyo chiemo, ke-iseiko e wang’ ji duto, ndo lemo kosayo. 38 E

	ler mar golo gima ge- sa nogono, nobiro ma-ng’o wang’ ogendni, ke- chiegni mochako goyo ndo ma kelo duong’ ne erokamano ne Nyasaye jogi Israel." 33 Kendo kendo nowuoyo e wi nya-wuon nyathino gi min thino gi ji duto ma ne mare nomedo wuoro kiyo resruok mar Jeru-gik ma niwacho kuome. salem.

34 Bende, Simeon no-	39 Omiyo, kane giseti-
guedhogi kendo nowa-	mo gigo duto ka luwore
cho ne Maria min nyathi-	gi Chik Jehova, ne gidok
no kama: "Ne! Nyathini	Galili e taondgi mar Na-
oseket mondo omi ji ma-	zareth.  40 Kendo nya-
ng’eny e Israel olwar ke-	thi matinno nodhi nyi-
ndo ochung’, kendo mo-	me dongo kendo nobedo
ndo  obed  ranyisi  ma	motegno ka ipong’e gi
ibiro wuo kuome ma-	rieko, kendo ne odhi nyi-
rach  35 (ee,  nitie  li-	me bedo ng’at ma Nya-
gangla moro mabor mi-	saye oyiego.		
biro chwoyigo), mondo	41 Koro higa ka higa
mi paro manie chuny ji	jonyuolne	ne nigi	tim
mang’eny oelre."	mar	dhi	Jerusalem  e
36 Koro ne nitie janabi	sawo	mar	Pasaka.
moro ma nyinge Ana, ma	42 To ka noromo jahig-
nyar Fanuel ma dhood	ni 12, ne gidhi Jerusa-
Asher. Dhakoni hike no-	lem	mana	kaka	tim
 
LUKA 2:43–3:4	43 Ka		158
sawono	nobet.		nyaka abed e od Wuora?"
ndalo mag sawono noru-	50 Kata kamano, ne ok
mo kendo koro ne giduo-	giwinjo tiend gima nowa-
go, rawera ma Yesu no-	chonegi.
dong’ chien Jerusalem	51 Eka ne olor kodgi
to jonyuolne ok nofwe-	mi gidok Nazareth, ke-
nyo.  44 Ka  giparo ni	ndo nodhi nyime luwo
ne en kanyachiel gi joma	kaka ne gichike. Bende,
ne giwuothogo, ne gi-	min-gi nokano wechego
tieko wuodh odiechieng’	duto e chunye.  52 Ke-
achiel, eka ne gichako	ndo Yesu ne dongo ka
manye e	kind wedegi	riekone medore kendo
kod joma ne ging’eyo.	Nyasaye kod ji ne omedo
45 To kane ok giyude,	bedo mamor kode.
ne gidok Jerusalem ke-	E higa mar 15 mar
ndo ne gimanye gi kinda	loch Tiberio Kaisar,
ahinya.  46 Eka  bang’	kane3	Pontio Pilato en ga-
ndalo adek ne giyude ei	vana mar Judea, to He-
hekalu kobet e dier jo-	rode ne en jaloch mar
puonj, kowinjogi kendo	Galili, ka Filipo owadgi
kopenjogi penjo.	47 To	to ne en jaloch mar piny
jogo duto ma ne winje	Iturea kod Trakoniti, ke-
ne siko ka wuoro rieko-	ndo Lusania ne en jaloch
ne mar ng’eyo tiend we-	mar Abilene,  2 e ndalo
che kod kaka ne odwoko.	ma Anas kod Kayafa ne
48 Koro ka jonyuolne	gin jodong-jodolo, wach
nonene,	ne	gihum,	Nyasaye nobiro ne Joha-
kendo min mare nope-	na wuod Zakaria ka en e
nje niya: "Nyathina, iseti-	thim.	
monwa kama nang’o? An	3 Kuom mano, nodhi
kod wuoru wasechando-	e alwora duto mar Jor-
re ahinya ka wamanyi."	dan koyalo wach batiso
49 To nodwokogi niya:	ma en ranyisi mar loko
"Ang’o momiyo ne uma-	chuny mondo owe ne
nya? Ne ok ung’eyo ni	ji richogi,  4 mana kaka
 
159		LUKA 3:5-16
ondik e buk moting’o	10 To oganda ne penje
weche	janabi   Isaya	kama: "Kare en ang’o
niya:  "Nitie  dwol  ma	monego watim?"	11 En
kok e thim kama: ‘Iku-	to   nodwokogi	niya:
ru ne Jehova yo! Miuru	"Ng’at ma nigi nengni
ndechene obed morie-	ariyo mondo opog ne jal
re tir.	5 Hoho ka hoho	ma ongego, kendo ng’at
nyaka bug, kendo gode	ma nigi chiemo bende
gi pidhe duto nyaka ket	otim kamano."  12 Kata
obed mopie; yore mogo-	mana  josol  osuru  ne
ndore nyaka bed morie-	biro mondo obatisgi, ke-
re tir, kendo yore moti-	ndo ne gipenje niya: "Ja-
mo gogni nobed mapoth;	puonj,  en  ang’o  mo-
6 kendo ji duto none	nego watim?"  13 Noko-
warruok mar Nyasaye.’"	negi kama: "Kik usol gi-

	Omiyo, Johana no- moro mokalo chudo mo-chako wacho ne oganda ket mar osuru." 14 Be-
ma ne biro mondo obatis-	nde,  joma  ne  tiyo  e
gi niya: "Un koth thuo-	lweny ne penje niya: "En
nde, ng’ano ma osenyi-	ang’o monego watim?"
sou mondo uring mirima	Eka nowachonegi kama:
ma biro?  8 Omiyo, nya-	"Kik uthag ng’ato ang’a-
guru olemo ma nyiso ni	ta kata donjo ne ng’ato e
useloko chunyu ua e ri-	yor miriambo, to gik ma
cho. Kik uchak wacho e	uyudo mondo oromu."
chunyu uwegi ni, ‘Wan gi	15 Koro ji ne kiyo biro
wuonwa ma en Ibrahim.’	mar Kristo, kendo ji duto
Nimar awachonu ni Nya-	ne penjore e chunygi
saye nigi nyalo mar loso	kuom Johana ni, "Be di-
ne Ibrahim nyithindo koa	bed ni ma eri e Kristo?"
kuom kitegi.  9 Adier,	16 Johana nodwoko ko-
oseket le e tie yien. Kuom	wacho ne ji duto niya:
mano, yien duto ma ok	"An to abatisou gi pi, to
nyag olemo mabeyo ibiro	ng’at ma nigi teko mo-
tong’ mi witgi e mach."	loya  biro,  ma  an  to
 
LUKA 3:17-29

ok awinjora gonyo tond wuochene. En obiro bati-sou gi roho maler kendo gi mach. 17 Rapiedh cham ni e lwete mo-ndo obi oywe ka modi-noe cham ma dong’ ma-ler chuth, kae to obiro choko ngano mi okan-gi

	dero, to mihudhi obi-ro wang’o gi mach ma ok nyal neg."

18 Johana bende no-puonjo weche mamoko mang’eny, kendo nodhi nyime lando ne ji wach maber. 19 To Johana nokwero Herode ma ne en jaloch mar alwora-no e wach Herodia chi owadgi kendo e wi timbe maricho duto ma noti-mo. 20 Omiyo, Herode notimo kendo gima rach-ni: Ne otueyo Johana e jela.

21 Koro ka nosebatis ji duto, ne obatis Yesu be-nde. Sama nolemo, polo noyawore 22 ke-ndo roho maler nobiro kuome e kit akuru, mi dwol moro noa e polo ka wacho niya: "In Wuoda ma ahero; aseyie kodi."
 
160

23 Kane Yesu ochako yalo, ne en jahigni 30 kama. Ji nong’eye kaka,

wuod Josef, ma wuod Heli,

	wuod Mathat, wuod Lawi, wuod Melki, wuod Janai, wuod Josef,

	wuod Matathia, wuod Amos, wuod Nahum, wuod Esli, wuod Nagai,

	wuod Math, wuod Matathia, wuod Semein, wuod Josek, wuod Joda,

	wuod Joanan, wuod Resa, wuod Zerubabel, wuod Shelatiel, wuod Neri,

	wuod Melki, wuod Adi, wuod Kosam, wuod Elmada, wuod Er,

	wuod Yesu, wuod Eliezer, wuod Jorim, wuod Mathat,
 
161

wuod Lawi,

	wuod Simion, wuod Judas, wuod Josef, wuod Jonam, wuod Eliakim,

	wuod Melea, wuod Mena, wuod Matatha, wuod Nathan, wuod Daudi,
	wuod Jese, wuod Obed, wuod Boaz, wuod Salmon, wuod Nashon,
	wuod Aminadab, wuod Ani, wuod Hezron, wuod Perez, wuod Juda,

	wuod Jakobo, wuod Isaka, wuod Ibrahim, wuod Tera, wuod Nahor,
	wuod Serag, wuod Reu, wuod Peleg, wuod Eber, wuod Shela,
	wuod Kainan, wuod Apaksad, wuod Shem,
 
LUKA 3:30–4:6


wuod Noa,
wuod Lamek,

	wuod Methusela, wuod Enok, wuod Jared, wuod Mahalalel, wuod Kainan,

	wuod Enos, wuod Seth, wuod Adam, wuod Nyasaye.
4 Eka Yesu kopong’ gi roho maler, nowuok Jordan kendo roho no-telone  nyaka  e  thim

	kuom ndalo 40 ka Ja-chien teme. Kendo ok nochamo gimoro e nda-logo, omiyo ka ndalo-go noserumo, nowinjo kech. 3 Eka Jachien nowachone kama: "Ka in wuod Nyasaye, nyis ane kidini mondo olokre chiemo." 4 To Yesu no-dwoke niya: "Ondik ni, ‘Dhano ok bed mangima mana kuom chiemo ke-nde.’"

5 Eka Jachien notere malo mi nonyise ka die-mo wang’ pinjeruodhi duto mag piny. 6 Mi Ja-chien nowachone kama:
 
LUKA 4:7-20	mar	162
"Abiro	miyi teko		14 Koro Yesu noduogo
loch e wi pinjeruodhi-	Galili ka en e bwo teko
gi duto kod duong’gi ni-	mar roho. Kendo weche
kech osemiyagi, kendo	mabeyo e wiye nolando-
ng’at	ma	adwaro  to	re kuonde duto e alwora
amiyogi.	7 Omiyo, in,	mar pinyno.  15 Bende,
ka  itimo	mana	tim	nochako puonjo e suna-
achiel mar lama, magi	gokegi kendo ji duto ne
duto biro bedo meki."	miye duong’.
8 Yesu nodwoke kama:	16 Eka nodhi Nazareth
"Ondik ni, ‘Jehova Nya-	kama nodongoe kendo
sachi e ma nyaka ilam	ka luwore gi kaka noja-
kendo en kende e ma	timo chieng’ Sabato, no-
nyaka itine.’"		donjo e sunagogi kendo

	Mi notere ei Jerusa- ne ochung’ mondo osom. lem mi nokete malo e wi 17 Kuom mano, nomiye hekalu e tado molwor gi bug1 janabi Isaya kendo ohinga kendo nowacho- noyawo bugno mi oyu-ne niya: "Ka in wuod do kama ne ondikie niya: Nyasaye, dirri ane piny 18 "Roho mar Jehova ni kiwuok kae 10 nimar kuoma nikech nowira ondik ni, ‘Enochik ma- mondo aland wach ma-laikene nikech in, mo- ber ne joma odhier. Ne ndo gimiyi arita ma- oora mondo aland wach ber,’ 11 kendo ‘Giniti- gonyo joma otue, kendo ng’i e lwetegi mondo kik wach yawo wenge muof-igo tiendi e kidi.’" ni, mondo agony joma 12 Yesu nodwoke kama: isando, 19 mondo ayal "Ne owach ni, ‘Kik iket higa ma Jehova oyiego." Jehova Nyasachi e tem 20

13Bang’ mano, nodolo
ngang’.’"Omiyo, ka

Jachien nosetieko te- 4:17 1 Buge ma kamago ne mbego duto, nowere gin midolo e kede, to ne ilo-kode nyaka chop kinde sogi gi pien kata gi gik ma-

machielo mowinjore.	moko.
 
163	mano	LUKA 4:21-33
bugno mi nodwoke ne ja-		nomiyo	kech
kony-tich kae to nobet	mang’ongo okwako piny-
piny; kendo ji duto e su-	no duto.  26 To e ma
nagogi nochomo wang’gi	pod ok noor Elija ir mon-
tir kuome.  21 Eka no-	go, to mana ir chi liel
chako wachonegi niya:	ma ne ni Zarefath e piny
"Kawuononi, wach moa	Sidon.  27 Bende,  ne
ei Ndiko ma ua winjoni	nitie	jodhoho	ma-
ochopo kare."	ng’eny e Israel e kinde

	Mi giduto ne gicha- janabi Elisha; to onge ko chiwo neno maber kata achiel kuomgi ma kuome kendo ne gihum nomi obedo maler, mak nikech weche mang’won mana Naman, Ja-Siria." ma ne wuok e dhoge, ke- 28 Koro ji duto ma ne ndo ne gipenjore kama: winjo wechego e sunago-"Donge mani en wuod gi ne opong’ gi mirima, Josef, koso?" 23 Kuom 29 mi ne gia malo kendo mano, nokonegi niya: ne gigole mapiyo nyaka "Onge kiawa ni ubiro oko mar taon, mi ne gi-tiyo gi wachni kuoma, tere nyaka e geng got ‘Laktar, changri ane kama ne ogerie taondgi-iwuon. Tim ane e gwe- no mondo mi giwite piny ng’u kae bende gik ma matek. 30 Kata kama-wasewinjo ni isetimo Ka- no, nokalo mana e diergi pernaum.’" 24 Omiyo, mi odhi yore owuon.

nowacho kama: "Adier	31 Eka ne olor kodhi
awachonu ni, onge jana-	Kapernaum e taon mar
bi ma ji rwako e gweng’-	Galili.	Kendo	nopuo-
gi.  25 Kuom  ranyisi,	njogi e chieng’ Sabato,
awachonu adier niya:	32 mi ne gihum gi yo ma
Ne  nitie  mond  liete	nopuonjogo nikech we-
mang’eny e Israel e ki-	chege	ne  nigi	teko.
nde Elija, kane koth ok	33 Koro ne nitie ng’at
ochue kuom higni adek	moro  ma  ne  nigi  ja-
gi dweche auchiel, mi	chien ei sunagogi, kendo
 
LUKA 4:34-44			164
nokok  gi  dwol  ma-	tuono noweye. Gikanyo-
duong’ niya:	34 "Yaye!	no, noa malo kae to no-
En wach mane ma in-go	chako tiyonegi.
kodwa, in Yesu Ja-Naza-	40 To	kane  wang’-
reth? Ibiro mondo iketh-	chieng’ podho, ji duto
wa, koso? Ang’eyi malo-	ma ne nigi joma tuore
ng’o, ni in e Ng’at Ma-	nikech tuoche mopogo-
ler   mar	Nyasaye."	re opogore nokelogi ire.
35 To  Ye su  nokwere	Nochangogi koketo lwe-
kama:  "Ling’,  kendo	te e wi moro ka moro
wuog ia kuome." Omiyo,	kuomgi.	41 Jochiende
ka jachiendno nosegoyo	bende ne wuok kuom ji
ng’atno piny e dierg i,	mang’eny ka gikok niya:
nowuok kuome ma ok	"In e Wuod Nyasaye." To
ohinye.  36 Kuom ma-	nokwerogi ma ok oyiene-
no, ji duto nowuoro mi	gi  wuoyo,  nimar  ne
ne  g ichako  wacho  e	ging’eyo ni en e Kristo.
kindgi niya: "Magi gin	
weche machal nade mo-	42 Kata kamano, kane
	piny oru, nowuok oko
tiyogogi? Nikech kuom	
loch gi teko, okwero jo-	modhi kamoro ma ji ok
chiende to giwuok oko!"	ne odakie. To oganda no-

	Omiyo, humbe no- chako manye mi ne gi-medo landore kamo- dhi oko nyaka kama ne ro amora e alwora mar entie, kendo ne gitemo
pinyno.	geng’e mondo kik owe-
	Bang’ wuok e suna- gi. 43 Eka nowachone-gogi, nodonjo e od Si- gi kama: "Nyaka aland mon. Koro min chi Si- wach maber mar Piny-mon ne nigi tuo mar mi- ruodh Nyasaye e tao-dhusi mager, mi ne nde mamoko bende ni-gikwaye mondo oko- kech mano e momiyo ne nye. 39 Omiyo, Yesu ne oora." 44 Omiyo, nodhi ochung’ e bathe kendo nyime yalo e sunagoke nokwero midhusino, mi man Judea.
 
165	LUKA 5:1-13

5 Chieng’ moro ka no- lono mondo obi okonygi, yudo ochung’ e bath mi ne gibiro kendo ne gi-nam Genesaret, oganda pong’o yiedhi ariyogo mi nothung’e koni gi koni yiedhigo nochako nimo. ka g iwinjo wach Nya- 8 Bang’ neno mano, Si-saye.  2 Eka noneno yie- mon Petro nogoyo cho-dhi ariyo ma nosego- nge piny e nyim Yesu ko-wo e bath nam, to jolu- wacho niya: "Ruoth, a po nosewuok e igi ke- kuoma, nikech an jari-ndo  ne  g ilwoko  go- cho."  9 Nimar en kaa-gnigi.  3 Noidho achiel chiel  g i  ji  duto  ma kuom yiedhigo, ma ne ne ni kode ne gihum ni-en mar Simon, mi no- kech rech ma ne gisema-kwaye ni ochwale gi ka ko.  10 Kamano bende e i nam matin. Eka nobet kaka nobedo kuom Jako-piny mi nochako puo- bo gi Johana yawuot Ze-njo oganda ka en ei yie. bedi ma noriwo ohandgi


	Ka noseweyo wuoyo, mar mako rech gi Simon. nonyiso Simon niya: To Yesu nowacho ne Si-"Chwalri g i iye kama mon kama: "Kik iluor. tut kendo ubol gog- Chakre sani ibiro mako ji niu mondo umak rech." ka gingima." 11 Omiyo,

	To Simon nodwoke ne giduoko yiedhigo e kama: "Japuonj, kuom dho wath mi giweyo gik otieno mangima wase- moko duto, kendo ne gi-chandore to ok wama- luwe.

ko gimoro, kata kama- 12 Chieng’ machielo no nikech iwacho, abiro kane en e achiel kuom bolo gognigo." 6 Kane taonde ma kanyo, ne! gitimo mano, ne gimako ne nitie ng’at moro ma rech mang’eny ahinya. d hoho nosaso dende! Kendo adier gognigi no- Ka noneno Yesu, nopo-chako yiech. 7 Omiyo, dho auma kosaye niya: ne gifwayo ne jowetegi "Ruoth, kidwaro, to mi ma ne ni e yie machie- abed maler." 13 Omiyo,
 
LUKA 5:14-24	166

norieyo bade momule rwake iye mondo gike-kowachone kama: "Ee, te e nyim Yesu. 19 To adwaro! Bed maler." Gi- kane ok giyudo yo ma kanyono, dhohono noa g inyalo kelego iye ni-kuome . 14 Mi no ch i - kech oganda ne thoth, ko jalo ni kik owach ne ne giidho malo e wi tado, ng’ato ang’ata wachno, mi bang’ walo kamoro eka nokone niya: "To dhi e tado, ne gilore ka en inyisri e nyim jadolo, ke- e otanda e kind joma ne ndo nikech koro iler, ni e nyim Yesu. 20 Ka ichiw gik ma Musa no- Yesu noneno yiegi, no-chiko mondo mano ochi- wacho kama: "Omera, ri-wnegi neno." 15 To hu- choni oseweni." 21 Eka mbe nomedo mana la- jondiko gi Jo-Farisai no-ndore, kendo oganda chako penjore ka giwa-maduong’ ne thoro cho- cho niya: "Ng’atni en kore kanyachiel mondo ng’at manade ma chayo giwinje, kendo mondo Nyasaye? En ng’a ma ochangnegi tuochegi. nyalo weyo ne ji ri-16 Kata kamano, noja- cho mak mana Nya-dhi e thim kuonde ma saye?" 22 Nikech Yesu

onge ji mondo olem.     nong’eyo pachg i , no-17 Chieng’  moro  ka dwokogi kama: "Ang’o nopuonjo e ndalogo, Jo- mupenjoru ei chunyu? Farisai gi jopuonj mag 23 Mane  mayot?  Wa-Chik ma noyudo obiro cho ni , ‘ Richoni ose - koa e gwenge duto mag weni ,’ koso wacho ni , Galili gi Judea kod Jeru- ‘Chung’ mondo iwuoth’? salem nobet kanyo; ke- 24 Kata kamano, mondo ndo Jehova nomiye teko mi ung’e ni Wuod dha-mondo otigo e chango ji. no nigi teko e piny mar

	To ne! jomoko noti- weyo ne ji richo—" no-ng’o ng’at moro ma ne wacho ne jatuono niya: nigi tuo mar abach e "Awachoni ni , Chung’ otanda, kendo ne gitemo ikaw otandani kendo
 
167		LUKA 5:25-36
idhi dalani."  25 Eka ja-	kogi kama: "Joma ngi-
tuono noa malo e nyim-	ma	ok  dwar  laktar,
gi, mokawo gima noyudo	to joma tuo e ma dwa-
onindoeno, mi nodhi e	ro.	32 Asebiro mondo
dalane komiyo Nyasaye	aluong, ok joma kare, to
duong’.  26 Kendo mor	joricho mondo mi gilok
gi ilo nomakogi giduto,	chunygi gia e richo."
mi ne gichako pako Nya-	33 Ne giwachone niya:
saye kendo luoro noma-	"Jopuonjre Johana no-
kogi ka giwacho niya:	hero tueyo chiemo ke-
"Kawuononi waseneno	ndo lamo ka gisayo ma-
gik miwuoro!"	tek, kendo mano e kaka

	Koro bang’ mano, jopuonjre mag Jo-Farisai nowuok moneno jasol bende jotimo, to jopuonj-osuru moro ma nyinge reni to chiemo kendo Lawi kobet e ofis gimetho." 34 Yesu no-mar osuru, mowacho- dwokogi kama: "Ok ne kama: "Bed jalupna." unyal miyo osiepe wuon 28 Mi jalo noweyo gik kisera otue chiemo ka moko duto chien, moa pod wuon kisera ni kod-malo kendo nochako gi, be mano nyalore? luwe. 29 Eka Lawi no- 35 To ndalo biro ma loso ne Yesu nyasi ma- adier ibiro gol wuon ki-duong’ e ode, kendo ne sera oa kuomgi; eka e nitie oganda maduong’ ndalogo ginitue."

moriwo josol osuru kod	36 Bende, nogoyonegi
jomoko ma ne ni kodgi	ngero moro kama: "Onge
ka   gichiemo.  30 Ni-	ng’at ma ng’ado rabaw
kech  mano,  Jo-Fari-	koa e nanga manyien
sai kod jondikogi nocha-	kae to otwang’e e na-
ko ng’ur ne jopuonjre-	nga moti. Kotimo kama-
ne niya: "Ang’o momiyo	no, to rabaw manyien-
uchiemo kendo umetho	no  biro  yiech,  kendo
gi josol osuru kod jori-	rabaw moa e nanga ma-
cho?"  31 Yesu nodwo-	nyienno ok bi winjore gi
 
LUKA 5:37–6:10	168
nanga motino. 37 Be- mochamo, kae to nochi-nde, onge ng’at ma keto wo moko ne joma ne ni divai manyien e chupni kode, ma en gima chik pien moti miting’oe di- ok oyie ne ng’ato ang’a-vai. Kotimo kamano to ta chamo, to mana jo-divai manyien biro baro dolo kende?" 5 Eka no-chupnigo kendo puko- wachonegi kama: "Wuod re mi chupnigo kethre. dhano e Ruodh Sabato." 38 To divai manyien 6 Chieng’ sabato ma-nyaka ket e chupni pien chielo, nodonjo e su-manyien miting’oe divai. nagogi mochako puonjo.

	Onge ng’at ma kose- To ne nitie ng’ato kanyo madho divai machon to ma lwete korachwich ne obiro dwaro manyien, ni- oner. 7 Jondiko gi Jo-mar owacho ni, ‘Machon Farisai koro ne ng’iyo
e ma ber moloyo.’"	Yesu ahinya mondo gine
Koro nowuotho chi-	kabe nodhi chango ng’a-
eng’  sabato  koka-	to chieng’ Sabato eka
dho6	e puothe cham, to	mondo  g iyud  yo  ma
jopuonjrene ne jako ke-	ne ginyalo donjonego.
ndo chamo wiye cham	8 Kata kamano, en no-
ka gidunyogi e lwetegi.	ng’eyo pachgi, omiyo no-
	Nikech mano, moko wacho ne ng’at ma lwete kuom Jo-Farisai nopenjo ne onerno niya: "A malo kama: "Ang’o momiyo kendo ichung’ diere." Mi utimo gima ok owinjo- jalo noa malo mochung’ re gi chik chieng’ Saba- kanyo. 9 Eka Yesu no-to?" 3 To Yesu nodwo- konegi kama: "Apenjou kogi niya: "Pok usomo ni , e chieng’ Sabato, gima Daudi notimo kane chik oyie ne ng’ato timo gidenyo, en kaachiel gi gima ber koso timo gima joma ne en-go? 4 Kaka rach? Reso ngima koso nodonjo e od Nyasaye neko?" 10 Bang’ ng’i-mi nomiye makate mi- yogi giduto koni gi koni, chiwo e nyim Nyasaye nowacho ne ng’atno
 
169	LUKA 6:11-23


niya: "Rie lweti." Mi noti- duong’ mar ji mowuok mo kamano kendo lwete- e Judea duto gi Jerusa-no nochango. 11 Kata lem kod gwenge mag kamano, ne g ibedo g i Tiro gi Sidon ma ne mirima manono mi gi- chiegni gi nam. Jogo no-chako wuoyo e kindgi biro winje, kendo mondo kuom gima ne ginyalo ochanggi kuom tuoche-

timo ne Yesu.           gi.  18 Kata mana joma 12 Chieng’  moro  e jochiende ne chando, ne ndalogo, nowuok modhi ochango.  19 To  oga-
	got mondo olem, ke- nda duto ne manyo kaka ndo nosiko kuno otieno ne ginyalo mule nimar mangima kolamo Nya- teko ne wuok kuome ke-saye. 13 To ka piny ne ndo changogi giduto.
oru, noluongo jopuonjre-	20 Mi  nong’iyo  jo-
ne ire, kendo noyiero 12	puonjrene mochako wa-
kuomgi, ma bende no-	cho niya:
miyo  nying  ni  joote:	"Joma mor gin un joma
14 Ne gin Simon, ma be-	
	odhier, nimar Pinyruodh
nde nomiyo nying ni Pe-	
tro, g i Andrea owad-	Nyasaye en maru.
gi, gi Jakobo, gi Joha-	21 "Joma mor gin un
	ma un gi kech sani, ni-
na, gi Filipo, gi Bathlo-	
meo,  15 gi Mathayo, gi	kech ibiro yieng’u.
Thoma, gi Jakobo wuod	"Joma mor gin un ma
Alfayo, gi Simon miluo-	uywak sani, nikech unu-
ngo ni "jakinda,"  16 gi	nyier.
Judas wuod Jakobo, kod	22 "Un joma mor sama
Judas Iskariot ma bang’e	ji mon kodu, kendo sama
nolokore ja andhoga.	ji pogou yoru kendo gi-
	Mi ne olor kodgi ke- kwedou, kendo sama gi-ndo ne ochung’ kama racho nyingu nikech opie, to ne nitie oganda Wuod dhano. 23 Bedu-mang’ongo mar jopuonj- ru mamor e chieng’no rene kod oganda ma- kendo chikreuru gi ilo,
 
LUKA 6:24-36	170
nimar neuru! pok maru	ng’at ma kawo gigi, kik
duong’ e polo, kendo gik	ikwa mondo oduokni.
ma kamago e ma kwere-	31 "Bende, mana kaka
gi ne jotimo ne jonabi.	udwaro  ni  ji  otimnu,

	"To yaye nobednu un bende timnegiuru ka-malit un joma nigi mwa- mano.
ndu,  nikech  useyudo   32 "Ka  uhero  joma
hoch maru chuth.	oherou kende, ere ber
25 "Yaye nobednu ma-	muyudo?  Nimar  kata
lit un joma yieng’ sani,	mana	joricho	ohero
nikech unubed gi kech.	joma  oherogi.  33 Ke-
"Yaye nobednu malit,	ndo ka utimo maber ne
un joma nyiero sani, ni-	joma	timonu	maber,
kech ubiro kuyo kendo	ere ber muyudo? Kata
ywak.	mana joricho timo kama-
	"Yaye nobednu ma- no. 34 Bende, ka uholo lit sama ji duto wuoyo mana joma ugeno ni biro maber kuomu, nimar chulou, ere ohala muyu-mano e kaka kweregi no- do? Donge kata mana timo ne jonabi mag mi- joricho bende holo jo-
riambo.	richo ka gigeno ni ibi-
27 "To un joma chiko	ro duoknegi duto ma ne
itgi awachonu niya: Dhiu-	gichiwo, koso?	35 Kar
ru nyime hero wasiku,	mano,  dhiuru	nyime
ka utimo maber ne joma	hero jowasiku,	kendo
sin kodu,  28 ka ugue-	utim maber, kendo uhol
dho joma kuong’ou, ka	ji ma ok ugen yudoe gi-
ulamo ne joma yanyou.	moro; to pok maru biro
	Ka ng’ato othalo le- bedo maduong’, mi unu-mbi konchiel, lokne ma- bed nyithind Ng’at Ma-chielono bende; kendo malo Chutho, nikech ka ng’ato okawo nangani ong’won gi joma ok go ma oko, kik itame nanga- erokamano kod joma ri-ni ma iye bende. 30 Mi cho. 36 Dhiuru nyime ji duto ma kwayi gigi, to bedo joma kecho ji,
 
171					LUKA 6:37-47
mana kaka Wuonu bende	wa, we agolni pilni yath
kecho ji.			manie wang’i,’ ka koni
37 "Bende, weuru ng’a-	to in iwuon ok ine yath
do ne ji bura, eka ok no-	maduong’ manie wang’i-
ng’adnu bura ngang’; ke-	no? In ng’at ma wuondo-
ndo weuru keto ne ji	re! Kwong igol yath ma-
bura,	eka ok	noketnu	duong’ e wang’i iwuon
bura	ngang’.	Dhiuru	eka ibiro neno maler
nyime weyo ne  ji  ke-	kaka inyalo golo pil-
thogi, to un bende no-	ni  yath	manie	wang’
wenu.	38 Beduru jochi-	owadu.			
wo, to ji biro chiwonu.	43 "Nimar onge yath
Giniol e ofuke mag lepu	maber ma nyago olemo
gik mopim maber, mo-	motop,	kendo	onge
din, motiel, kendo mo-	yath  motop  ma  nya-
pong’ thich ma o oko. Ni-	go olemo maber.	44 Ni-
kech rapim ma upimogo,	kech  yath	ka	yath
mano bende e ma ibiro	ing’eyo kuom olembe
pimnugo."		owuon. Kuom ranyisi,
39 Eka	nogoyonegi	ji ok pon olemb ng’owo
ngero niya: "Be muofu	kuom kuthe, kata ng’a-
nyalo tayo muofu wadgi?	do mzabibu kuom yadh
Donge giduto gibiro lwar	kudho.	45 Ng’at maber
e bur?	40 Japuonjre ok	golo gik mabeyo koa e
duong’ moloyo japuonj-	mwandu mabeyo manie
ne, to ng’ato ka ng’a-	chunye, to ng’at marach
to mosepuonj malong’o	golo gik maricho koa e
chuth biro bedo kaka ja-	mwandune maricho; ni-
puonjne.	41 Kare ang’o	mar g ik mogundho e
momiyo	ing’ iyo  pilni	chunye e ma dhoge wa-
yath	e	wang’	owadu	cho.			
to  ok  ine  yath  ma-	46 "Kare  ang’o  mo-
duong’ e wang’i iwuon?	miyo uluonga ni ‘Ruoth!
42 Ere kaka inyalo wa-	Ruoth!’ to ok utim gik
cho ne owadu ni, ‘Owad-	ma awacho?	47 Ng’ato
 
LUKA 6:48–7:9			172
ang’ata	ma  biro	ira	ire ni gikwaye mondo obi
kendo  ma  winjo  we-	ochangne misumbane.
chena kendo ma timo-	4 Ne gibiro ir Yesu mi
gi,	we	anyisu	ng’at	ne gichako saye gi sina-
mochalgo:	48 Ochal gi	ni kama: "Jalo en ng’at
ng’at ma	kane	dwaro	mowinjore mondo itimne
gero ot, nokunyo lowo	kamano  5 nikech ohe-
modhi piny nyaka e wi	ro ogandawa kendo en
lwanda eka noketo mise.	owuon nogeronwa su-
Omiyo, ka ohula nobiro,	nagogi."  6 Omiyo, Yesu
pi nogoyo odno to pig-	nowuok mi odhi kodgi.
no ne onge gi teko mar	To ka nochiegni chopo e
yienge nikech ne ogere	odno, jatend-askecheno1
maber.	49 Mopogore gi	noyudo oseoro osiepe-
mano, ng’at ma winjo to	ne mondo owachne niya:
ok otim gimoro, ochal	"Ruoth, kik ichandri ni-
gi ng’at ma nogero ot e	mar ok an ng’at mowi-
wi lowo ma onge mise.	njore ma inyalo donjo e
Pi nogoyo odno mi gika-	bwo tat oda.  7 Nikech
nyono nolwar, kendo ne	mano, ne aneno ni ok
okethore marach."		awinjora biro iri. Kata
cho7	Ka nosetieko weche	kamano, wach awacha
	ma	nodwaro	wa-	gimoro mondo imi jati-
	ne ji, nodonjo Ka-	
pernaum.	2 Koro misu-	jano ochang.  8 Nimar
		an bende an ng’at ma-
mba moro mar jatend-	nie bwo teko mar joma-
askeche,1	ma jatelono	moko, bende an gi aske-
nohero, ne tuo ahinya	che moko e bwoya, ke-
kendo nochieg ni tho.	ndo anyalo wacho ne
3 Ka jatelono nowinjo	moro ni, ‘Dhi!’ to odhi,
humb Yesu, nooro jodo-	kendo  wacho  ne  ma-
ngo moko mag Jo-Yahudi	chielo ni, ‘Bi!’ to obi-
		ro, kendo wacho ne mi-
7:2, 6 1 Jatelo ma askeche	
lweny 100 mag Rumi ni e	sumbana ni, ‘Tim mae!’
bwoye.					to otimo."  9 Kane Yesu
 
173	LUKA 7:10-21

owinjo wechego, nohum malo!" 15 Eka ng’at ma gi ng’atno, mi nolokore nothono nobet mi ocha-kong’iyo oganda ma ne ko wuoyo, kendo Yesu luwe mowachonegi niya: ne ochiwe ne min mare. "Awachonu ni, kata 16 Koro luoro nomako mana e Israel pok ayu- ogandano duto kendo ne doe yie maduong’ ma gichako miyo Nyasaye chal kama." 10 Kendo duong’ ka giwacho niya: ka joma ne oorgo nodok "Osechung janabi ma-e odno, ne giyudo misu- duong’ e dierwa," kendo mbano ka ngima maber. ni, "Nyasaye oseparo

11 Mapiyo bang’ mano, joge." 17 Kendo wach nodhi nyaka e taon mi- gima notimono nolando-luongo ni Nain to jo- re e Judea duto kod puonjrene kod oganda alwora duto mar pinyno. maduong’ ne ni e wuoth 18 Koro jopuonjre mag kode. 12 Ka nochiegni Johana nodhi mowa-gi dho ranga taondno, cho ne Johana we-ne! ne nitie ng’at motho chego duto. 19 Omiyo, ma ne oting’ kitero oko. Johana noluongo ariyo Ne en wuowi achiel ke- kuomgi mi noorogi ir nde mar min mare. To Ruoth mondo gidhi gi-dhakono bende ne en chi penje niya: "Be in e Jal liel. Oganda moro buo- Mabiro, koso onego wa-ra moa e taondno be- rit ng’at machielo mo-nde ne ni kode. 13 Ka pogore?" 20 Kane gi-Ruoth noneno dhakono, biro ire, jogo nowacho-ne okeche mi nowacho- ne kama: "Johana Jaba-ne niya: "We ywak." tiso oseorowa iri mondo 14 Bang’ mano, nosudo wapenji kama, ‘Be in e momulo gir ting’o ringre Jal Mabiro, koso onego joma otho, mi joting’o warit ng’at machielo mo-ne ochung’ kar tiendgi. pogore?’" 21 E sanogo, Eka nowacho kama: "Ra- nochango ji mang’eny wera, awachoni ni, a kuom tuoche, gi midekre
 
LUKA 7:22-34	174
malich, kendo nogolo jo- bi. 27 En e ma ne ondik chiende, kendo noya- wachne niya: ‘Ne! Aoro wo wenge muofni ma- jaotena e nyimi ma ng’eny. 22 Kae to no- biro ikoni yo motelo.’ dwokogi niya: "Dhiuru 28 Akonu ni, kuom joma mondo unyis Johana gik mon onyuolo, onge ng’at ma useneno kendo ma maduong’ moloyo Joha-usewinjo: Muofni koro na, to ng’at matinie mo-neno, pudhe wuotho, jo- gik e Pinyruodh Nyasaye dhoho bedo maler, joma duong’ moloye." 29 (Ka itgi odino winjo, joma ji duto kod josol osuru otho ichiero, kendo joma nowinjo mano, ne giwa-odhier iwachonegi wach cho ni, Nyasaye en ng’at maber. 23 Ng’at ma- makare, nimar noyudo mor en ng’atno ma ok osebatisgi gi batiso mar chwanyre nikech an." Johana. 30 To Jo-Fari-


24 Ka joma Johana sai kod joma ne olony gi nooro ne osea, Yesu no- Chik nochayo dwaro chako penjo oganda e mar Nyasaye, nikech Jo-wi Johana niya: "Ang’o hana ne ok obatisogi.) ma ne udhi neno e 31 "Kuom mano, ana-thim? Odundu ma yamo pim tieng’ni gi ng’a, yiengo, koso? 25 Kare to gichal gi ng’a? 32 Gi-ang’o ma nudhi neno? chal gi nyithindo mati-Ng’at morwako lewni ndo mobet e chiro to gi-mayom, koso? Joma luongore ka giwacho rwako lewni mabeyo ahi- niya: ‘Nende wagoyonu nya kendo modak e ngi- asili to ne ok umiel; ne ma mayom yudore e wagoyo nduru to ne ok ute ruodhi . 26 Kuom uywak.’ 33 Kamano be-adier, kare ang’o ma ne nde, Johana Jabatiso udhi neno oko? Jana- osebiro ka ok ochiem ke-bi? Ee, akonu ni, en ja- ndo ka ok omadh divai, nabi kendo oduong’ mo- to uwacho kama: ‘En gi loyo kata mana jana- jachien.’ 34 Wuod dha-
 
175						LUKA 7:35-44
no osebiro kochiemo ke-		nye kama: "Ka da bed ni
ndo kometho, to uwacho		ng’atni en janabi adier,
ni: ‘Neuru! Ng’at ma iye		da ong’eyo ni dhako mo-
lach kendo ma jamadh		muleno en dhako mana-
divai, osiep josol osuru		de,  ni	en	jaricho."
gi joricho!’  35 Kata ka-		40 To	Yesu	nodwoke
mano, rieko nyisore ni		niya: "Simon, an gi wach
en kare	kokalo kuom		moro ma adwaro wacho-
nyithinde duto."			ni." Nokone kama: "Ja-
36 Koro, achiel kuom		puonj, wachnago!"
Jo-Farisai  nosiko  ka		41 "Nitie ji ariyo ma ne
kwaye	mondo	odhi		nigi gop jaholo moro;
ochiem kode. Omiyo, no-		achiel ne nigi gowi mar
donjo e od Ja-Farisaino		dinari1 500, to machielo
mi nobet piny e mesa.’		dinari 50.  42 Kane gio-
37 To ne! dhako moro		nge gi gima digichulego,
ma ne ong’ere e tao-		noweyonegi giduto ma
ndno kaka jaricho nowi-		onge wach moro. Kuom
njo ni Yesu ne chiemo e		mano, en ng’ano kuomgi
od Ja-Farisaino, mi no-		ma biro here moloyo?"
kelo chupa molos gi kidi		43 Simon nodwoke ka-
mar alabasta moting’o		ma: "Aparo ni en jalno
mo ma nigi suya ma-		ma noweyone gowi ma-
mit.  38 Eka bang’ dhi		ng’eny." Yesu nowacho-
gi  ka  ng’e  Yesu  but		ne niya: "Ing’ado wach
tiende, noywak mi no-		kare."	44 Bang’ mano,
miyo pi wang’e oton e		nolokore ir dhakono mo-
tiend Yesu, kendo no-		wacho ne Simon kama:
yweyogi gi yie wiye. Be-		"Ineno dhakoni? Sama
nde, nonyodho tiende-		nende  adonjo  e  odi ,
ne mi noolo mo ma nigi		ne ok imiya pi mar lwo-
suya mamitno kuomgi.		ko tiendena. To dhako-
39 Bang’  neno	mano,		ni osetono pi wang’e e
Ja-Farisai ma noyudo		
ogwele nowacho e chu-				
		7:41 1 Ne Glosari.	
 
LUKA 7:45–8:8	176

tiendena kendo ose- chang kane ogol jochie-yweyogi gi yie wiye. nde kod tuoche kuomgi.

	In ne ok inyodha, Mon-go ne gin: Maria ma to dhakoni, chakre sama niluongo ni Magdalina,1 nende adonjo ka, pok ma jochiende abiriyo no-oweyo nyodho tiende- wuok kuome; 3 Joana na. 46 In a ok iolo mo e ma chi Chuza, jal ma ne wiya, to dhakoni oseolo ochung’ ne od Herode; mo ma nigi suya mamit Susana; kod mon mamo-e tiendena. 47 Nikech ko mang’eny ma ne tiyo-mano awachoni ni, kata negi gi gigegi.
obedo ni richone ng’eny,	4 Koro	ka	oganda
osewene nikech herane	mang’ongo nosechoko-
mogundho. To ng’at ma	re kanyachiel gi joma ne
iwene manok, e ma he-	dhi ire mowuok e taon
rane nok."	48 Eka no-	ka taon, nowuoyo kotiyo
wacho	ne	dhakono	gi  ngero  niya:  5 "Ja-
niya: "Richoni oweni."	chuoyo	moro	nowuok
49 Joma nobet kode e	mondo ochuo kodhi. To
mesa nochako wacho e	sama nochuoyo, moko
kindgi giwegi niya: "Mae	ne olwar e bath nda-
ng’at manade ma weyo	ra mi ne onyon-gi kendo
ne ji kata mana richo?"	winy mag polo nochamo-
50 To nowacho ne dha-	gi.  6 Moko ne olwar e
kono kama: "Yieni osere-	lwanda	to  bang’  twi
si; dhi gi kuwe."		ne gitwo nikech lowo ne
Kinde matin bang’e,	
	ok ng’ich.  7 Moko ne
nowuotho	e  taon	olwar e kind kuthe, ke-
ka8 taon	kod	gweng’	
ka gweng’  koyalo ke-	ndo  kuthe  ma  nodo-
	ngo kodgigo nothung’o-
ndo kolando wach ma-	gi.  8	Moko to ne olwar
ber mar Pinyruodh Nya-		
saye. To ji Apar Gariyo-	8:2 1 Kata, ‘Maria Nya-Magda-
ka ne ni kode,	2 kod	la.’ Pim gi weche moler piny e
mon moko ma ne ose-	Mat 15:39.		
 
177	LUKA 8:9-18


	lowo maber kendo ne olwar e kind kuthe, bang’ twi, ne ginyago magi e joma kosewi-olemo momedore nyadi njo wach, to parruok, gi 100." Sama nowacho we- mwandu, kod mor mag chegi, nokok niya: "Ng’at ngimani galogi, kendo ma nigi it ma winjo mo- gigo thung’ogi chuth

ndo owinj."		ma ok ginyag	gimoro
9 To jopuonjrene no-	motegno maber.	15 To
penje  tiend  ngerono.	mago  ma  ne  olwar  e
10 Nodwokogi niya: "Un	lowo  maber,  e  joma
osemiu   thuolo	mar	bang’ winjo wachno gi
ng’eyo tiend weche ma-	chuny malong’o kendo
ler  moum  mag  Piny-	maber, gisiko kode ke-
ruodh Nyasaye, to kuom	ndo ginyago olemo kuom
joma odong’, wechego	nano.	
gin mana ngeche, mondo	16 "Onge ng’at ma ko-
eka kata gineno to gi-	semoko taya to oume gi
nen kayiem nono, kendo	gimoro kata okete e bwo
kata ka giwinjo, to wach	otanda, kar mano oke-
kik donjnegi.  11 Koro	te  e  wi  gir  chungo
tiend  ngerono  e	ma:	taya mondo joma  do-
Kodhi en wach Nyasaye.	njo one ler.  17 Nimar

	Mago ma ne olwar e onge gima opand ma ok bath ndara e jogo mo- bi fwenyore, kata gimo-sewinjo wach kae to Ja- ro moum ling’ling’ ma chien biro, kendo ogo- ok bi ng’ere kata ma-lo wachno ei chunygi tin kendo ma ok bi wuok eka mondo kik giyie mi e lela. 18 Kuom mano, oresgi. 13 Mago ma ne keturu chunyu ahinya olwar e lwanda e joma kuom kaka uwinjo wach kosewinjo wachno, gi- miwachonu nikech ng’at rwakogo gi ilo, to gionge ma nigo ibiro mi mome-gi mise. Giyie kuom ki- dore, to ng’at ma onge-nde to e ndalo tem, go, kata mana ma oparo gilwar. 14 To mago ma ni en-gono ibiro maye."
 
LUKA 8:19-29	178
19 Koro min mare gi	hum nono ka giwacho e
owetene nobiro ire to	kindgi niya: "Jali en ng’a
ne  ok  g inyal  chopo	gadier? Nimar ochiko
machieg ni  kode  ni-	kata mana yamo kod pi
kech oganda ne thoth.	to giwinje."
20 Omiyo,  ne  oorne	26 Eka ne  gigowo e
wach niya: "Minu kod	gweng’ mar Jo- Gera-
oweteni ochung’ oko ka	si man loka momanyo-
g idwaro neni."  21 En	re g i Galili.  27 Sama
nodwokogi kama: "Min-	Ye su  nonyono  kama
wa kod owetena gin jogi	otwo, ng’at moro ma ne
eki ma winjo wach Nya-	nig i  jochiende  noro-
saye kendo timo."	mo kode koa e taondno.
22 Chieng’ moro, ne	Kuom ndalo mogwaro,
odonjo e yie ka en kod	ne pok orwako law, ke-
jopuonjrene mokonegi	ndo ne odak e kar liete
kama: "Wang’aduru wa-	to ok e ot.  28 Ka none-
dhi loka nam." Omiyo, ne	no Yesu, nokok mi opo-
giwuok.  23 To sama ne	dho piny e nyime mowa-
gin e yie gidhi, nindo no-	cho gi dwol maduong’
tere.  Eka  yamo  ma-	niya: "En wach mane ma
duong’ mager nobiro e	in-go koda, Yesu Wuod
nam kendo pi nochako	Nyasaye Mamalo Chu-
pong’onegi yie, mi ne gin	tho? Asayi kik isanda."

	masira. 24 Omiyo, 29 (Nimar Yesu nosebe-ne gidhi ire mi gichie- do ka chiko jachiendno we ka giwachone niya: mondo oa kuom ng’at-"Japuonj, Japuonj, wa- no. Jachiendno nosebe-chiegni tho!" Eka ne oa do ka make matek nyadi-malo mochogo yamono ng’eny kendo nosetue kod apaka mi ne gichok ng’atno nyadinwoya gi kendo nam ne okue. nyororo kod rateke ka 25 Eka nopenjogi kama: irite, to nojaturo gik mo-"Ere yieu?" To ne gibe- tueyego kae to jachiend-do maluor ahinya mi gi- no miyo odhi kuonde
 
179				LUKA 8:30-40
mabor gi kama ji oda-		35 Eka  ji  nowuok  e
		
kie.)  30 Yesu nopenje		taondno  mondo	g ine
niya: "Nyingi en ng’a?"		gima nosetimore. Ne gi-
Nodwoko  kama:  "Li-		biro ir Ye su mi g iyu-
jion,"1  nimar  jochie-		do  ng’at  ma  jochie-
nde mang’eny noyudo		nde	nosea  kuomeno,
osedonjo kuom ng’atno.		ka koro oserwakore ke-
31 Kendo ne gisiko ka		ndo pache ne long’o ke-
gisaye ni kik ochikgi mo-		ndo  ka  obet  e  tiend
ndo gidhi gidonj e abi-		Yesu, mi luoro nomako-
so.1  32 Koro ne nitie		gi.	36 Joma noseneno
kueth moro maduong’		mano noluwoneg i ka-
mar  anguche  ma  ne		ka	nosechang	ng’at
kwayo  kanyo  e  got ,		ma ne nigi jachienno.
omiyo ne gisaye mondo		37 Omiyo, oganda duto
oyienegi gidhi gidonj e		moa e alwora mar Jo-Ge-
anguchego, mi noyiene-		rasi nosayo Yesu mondo
gi.  33 Eka jochiendego		owuog oa e kindgi ni-
nowuok kuom ng’atno		kech ne gin gi luoro ma-
mi ne gidonjo ei angu-		duong’. Eka noidho yie
chego kendo kuethno		mondo odhi.  38 Kata
noringo matek nyaka e		kamano, ng’at ma jo-
geng nam mi ne ginyu-		chiende nosea kuome-
more e nam kendo ne gi-		no ne siko ka kwaye ni
tho ei pi.  34 To ka jo-		odhi nyime bedo kode,
kwath noneno gima no-		to nokwero ng’atno niya:
setimoreno, ne giringo		39 "Dog pacho, kendo
mi gitero wachno e taon		idhi nyime wacho g ik
kod gwenge mok iewo		ma Nyasaye osetimoni."
kode.			Omiyo, nodhi yore ko-
8:30 1 Lijion ne en kidieny		lando kuonde duto e
maduong’ie moloyo e oganda		taondno mang ima g ik
lweny  mar  Rumi.  Ka  eri		ma Yesu nosetimone.
ochung’ ne kwan mang’ongo.		40 Ka Yesu noduogo,
8:31 1 Ne Glosari.		oganda norwake e yo
 
LUKA 8:41-53	180

mang’won nimar gidu- teko owuok kuoma." to noyudo gigeno birone. 47 Ka dhakono none-41 To ne! ng’at moro no ni osefwenye, nosu-ma nyinge Jairo nobiro; do kokirni mopodho e ng’atni ne en jatelo ma nyim Yesu, kendo nohu-ne tayo e sunagogi. No- lo e nyim ji duto gimo-podho e tiend Yesu ke- miyo nomulo Yesu kod ndo nochako saye mo- kaka nochango gikanyo-ndo odhi e ode 42 ni- no. 48 To Yesu nokone kech nyare achiel kende niya: "Nyarwa, yieni ose-ma ne hike dirom 12 ne changi. Dhi gi kuwe."

chiegni tho.             49 Ka pod nowuoyo, Sama Yesu ne dhi, oga- ng’at moro ma noa e nda  ne  thung’e  koni dala jatelocha nobiro ka gi koni.  43 Koro ne ni- wacho niya: "Nyari ose-tie dhako moro ma re- tho; kik idhi nyime cha-mbe nosebedo ka chuer ndo Japuonj."  50 Bang’ kuom higni 12, to pok winjo mano, Ye su no-noyudo  chang  kuom dwoke kama: "Kik iluor, ng’ato ang’ata.  44 No- nyis mana ni in gi yie, to dhi ir Yesu gi ka ng’eye ibiro res nyari."  51 Ka kendo nomulo riak na- nochopo e ot, ok ne oyie ngane ma oko mi gika- mondo ng’ato ang’ata nyono remo ma ne ose- odonj  kode  iye  mak bedo ka wuok kuome ne mana Petro, g i Joha-ochok.  45 Omiyo, Yesu na ,  g i  Jakobo,  kod nopenjo kama: "En ng’a- wuon nyakono, gi min no momula?" Ka giduto mare.  52 To  ji  duto ne gikwer, Petro nodwo- ne ywak ka gigoyo korgi ko niya: "Japuonj, oga- gi kuyo nikech nyakono. nda olwori kendo githu- Omiyo, Yesu nowacho ng’i  koni  gi  koni." kama: "Weuru ywak ni-46 To  Yesu  nowacho mar ok otho, to onindo." kama: "Nitie ng’at mo- 53 Eka ne gichako nyie-mula nimar afwenyo ni re ka gijare nikech ne
 
181	LUKA 8:54–9:11


g ing’eyo  ni  nosetho. mondo mano ochiwne-
	To nomako lwet nya- gi neno." 6 Eka ne gi-kono mowachone niya: wuok mi gichako wuo-"Nyathina , a malo!" tho e gweng’ ka gweng’
	Eka much ngima no- e alworano ka gilando duogone kendo noa malo wach maber kendo ka gi-gikanyono, mi Yesu no- chango ji kuonde duto.
chiko mondo omiye gi-	7 Koro, Herode ma ne
moro  ocham.  56 Jo-	en jaloch mar alworano
nyuolne ne mor sidang’,	nowinjo wach gik moko
to nochikogi ni kik gihul	duto ma ne timore, mi
ne ng’ato ang’ata gima	noparore ahinya nimar
nosetimore.	jomoko ne wacho ni Jo-
Kendo noluongo ji	hana  ne  osechier  oa
Apar Gariyoka ka-	kuom joma otho,  8 to
nyachiel9	mi omiyogi nya-	jomoko  ne  wacho  ni
lo kod teko e wi jochie-	Elija nosefwenyore, pod
nde duto kod mar cha-	moko to ne wacho ni
ngo tuoche.  2 Eka noo-	achiel kuom jonabi ma-
rogi mondo giyal wach	chon osechier.  9 Hero-
Pinyruodh Nyasaye ke-	de nowacho kama: "Na-
ndo  gichang  ji,  3 mi	ng’ado wi Johana. Kare
nowachonegi niya: "Kik	weche ma awinjogi gin
uting’ gimoro amora ne	kuom ng’a?" Omiyo, no-
wuoth, kata luth, kata	manyo  kaka  nonyalo
ofuk chiemo, kata ma-	neno Yesu.
kate, kata pesa; bende	10 Ka joote noduogo,
kik ubed gi nengni ariyo.	ne  g iwacho  ne  Ye su
4 To  ka  udonjo  e  ot	g ik moko duto ma ne
moro amora, beduru ka-	gisetimo. Eka nokawo-
nyo kendo kanyo e ma	g i  modhi  kodg i  kar
uwuogie  ka  ua.  5 To	kendg i  nyaka  e  taon
kama ji ok orwakoue,	miluongo ni Bethsai-
sama uwuok e taondno,	da .  11 Kata kamano,
teng’uru buch tiendeu	ka oganda noseng’eyo
 
LUKA 9:12-22	182

mano, ne g iluwe. No- ndo noguedhog i . Eka rwakogi mang’won mo- nong’ ingog i mochako chako wuoyo kodg i e miyogi jopuonjrene mo-wi Pinyruodh Nyasaye, ndo giketgi e nyim oga-kendo nochango joma nda. 17 Omiyo, ji duto ne dwarore ni ochang. nochiemo mi g iyieng’

	Koro piny nochako kendo ne gichoko okepni yuso. Omiyo, ji Apar Ga- 12 mag ng’injo ma no-riyoka nobiro mowacho- dong’.
ne niya: "Gony oganda	18 Bang’e ka noyudo
mondo gidhi e mier mo-	olemo ka en kende, jo-
kiewo kod gwenge man	puonjrene nobiro ire mi
machiegni eka giyud kar	nopenjog i niya: "Oga-
nindo kod gik ma dwa-	nda	wacho   ni   an
rore, nimar kae wan ma-	ng’a?"	19 Ne gidwoke
bor gi kama ji odakie."	kama: "Johana Jabati-

	En to nowachonegi so, to moko wacho ni Eli-kama: "Un migiuru gima ja, pod moko to wacho ginyalo chamo." Ne gi- ni in achiel kuom jona-dwoke niya: "Wan mana bi machon mosechier." g i makate abich kod 20 Eka nopenjogi niya: rech ariyo kende, mana "Un to uwacho ni an kapo ni wadhi mi wa- ng’a?" Petro nodwoke ng’iewo chiemo ne jogi kama: "In e Kristo duto." 14 Kuom adier, mar Nyasaye." 21 Eka ne nitie chwo 5,000 kokwerog i, nochikog i kama. To nowachone jo- matek ni k ik g inyis puonjrene niya: "Nyis- ng’ato ang’ata wach-giuru gibed piny e kidie- no, 22 kae to nowa-nje mag ji 50." 15 Ne gi- cho kama: "Wuod dha-timo kamano mi ji duto no nyaka kal e sand ma-nobet piny. 16 Koro ng’eny, kendo jodongo, nokawo makate abichgo gi jodong-jodolo, kod jo-kod rech ariyogo, mi no- ndiko biro kwede, kendo ng’iyo malo e polo ke- ibiro nege kae to e odie-
 
183					LUKA 9:23-34
chieng’ mar adek ibiro		28 Kuom adier, chiegni
		
chiere."				ndalo aboro bang’ wacho
23 Eka  nomedo  wa-		wechego, nokawo Petro
chonegi	giduto  niya:		gi Johana kod Jakobo mi
"Ka ng’ato ang’ata dwa-		oidho kodgi malo e got
ro	luwa,	to	mondo		mondo olem.  29 To ka
okwerre owuon kendo		noyudo olemo, kit wa-
oting’ yadh-sandne pile		ng’e  nolokore	kendo
ka  pile,  kae  to  odhi		nangane nobedo rachar
nyime luwa.  24 Nimar		ma rieny.  30 Kendo ne!
ng’at ma dwaro reso ngi-		ne nitie ji ariyo ma ne
mane  nolal  ngimane,		wuoyo kode; ne gin Musa
to  ng’at  molalo  ngi-		gi Elija.  31 Ji ariyogo
mane nikech an, mano e		nofwenyore g i duong’
ng’at ma biro reso ngi-		kendo ne gichako wuoyo
mane.  25 Kuom adier,		kuom wuokne e piny, ma
ere ber ma ng’ato biro		ne chiegni timorene e
		Jerusalem.  32 Koro ni-
yudo  konwang’o  piny		ndo nohewo Petro kod
duto to ngimane to olal-		joma ne ni kode, to kane
ne, kata ohinyo ngima-		gisechiew chuth, ne gi-
ne?	26 Nimar ng’at ma		neno duong’ne, bende,
neno wich-kuot nikech		ne gineno ji ariyo ma ne
an kendo nikech weche-		ochung’ kode.	33 To
na, Wuod dhano bende		sama ji ariyogo ne were
none wich-kuot kode e		kode, Petro nowacho ne
kinde ma nobi e duong’-		Yesu niya: "Japuonj, oti-
ne kod mar Wuon mare		more maber ni wan kae.
gi mar malaike maler.		Omiyo, we wager hembe
27 To adier awachonu		adek, achiel mari, achiel
ni,	nitie	moko	kuom		mar Musa, to achiel mar
joma ochung’ kae ma ok		Elija." Ok nong’eyo gima
nobil tho ngang’ nyaka		nowacho.  34 Ka noyu-
chop gikwong gine Piny-		do owacho wechegi, bor
ruodh Nyasaye."			polo nobiro mochako
 
LUKA 9:35-47	184
imogi. To ka bor polono	bam, anasik kodu kendo
noimogi, ne gibedo ma-	nano kodu nyaka kara-
luor.  35 Eka dwol moro	ng’o? Kel wuodino kae."
nowuok e bor polono ka	42 To kata mana sama
wacho niya: "Ma Wuoda,	wuowino ne sudo ma-
jal ma oseyier. Winjeu-	chiegni, jachiendno ne
ru."  36 Sama dwolno ogoye piny kendo no-
nowuoyo, ne gineno ka miyo ogwecho matek.
Yesu ni kende. Kata ka-	Kata kamano, Yesu no-
mano, ne giling’ kendo	kwero jachiendno mi no-
ne ok gihulo ne ng’ato	chango wuowino, kae to
ang’ata e ndalogo wach	oduoke ne wuon mare.
moro amora e wi gik ma	43 Omiyo, giduto ne gi-
ne gineno.	hum nikech teko malich

	Kinyne kane giselor mar Nyasaye.
a e got, noromo gi oga-	Sama giduto pod ne gi-
nda mang’ongo.  38 Ke-	hum gi gik moko duto
ndo ne! ng’at moro ei	ma Yesu ne timo, nokone
ogandano nokok matek	jopuonjrene	niya:
niya: "Japuonj, asayi mo-	44 "Chikuru itu malo-
ndo ine wuoda nimar en	ng’o kendo upar wechegi
nyathina achiel kende.	nimar Wuod dhano idhi
39 Kendo  ne!  jachien	ndhog mi chiwe e lwet
moro jamakega kae to	ji."  45 To ne ok giwinj
apoya nono oywak ke-	tiend g ima nowacho.
ndo ojamiyo ogwecho	Kuom adier, ne oumnegi
matek ka buoyo wuok e	mondo wachno kik donj-
dhoge,  kendo ok oja-	negi, omiyo ne giluor pe-
weye mayot ka pok ohi-	nje e wi wachno.	
nye.  40 Nende  asayo	46 Eka  ywaruok  no-
jopuonjreni mondo gi-	wuok e kindgi giwegi e
gole,  to  ne  ok  gi-	wi  ng’ano  ma  e  ma
nyal."  41 Yesu nodwo-	duong’ moloyo.	47 Ni-
ko kama: "Yaye un tieng’	kech Yesu nong’eyo paro
ma onge yie kendo mo-	manie chunygi, nokawo
 
185	LUKA 9:48-61
nyathi moro matin mo-	mar noramo ni nyaka to
chunge e bathe,  48 kae	odhi Jerusalem.  54 Ka
to nowachonegi kama:	jopuonjre ma gin Jakobo
"Ng’ato ang’ata ma rwa-	gi Johana noneno mano,
ko nyathi matinni nikech	ne gipenjo kama: "Ruoth,
nyinga, orwaka an be-	idwaro ni wachik mach
nde; kendo ng’ato ang’a-	oa e polo mondo otiek-
ta ma rwaka, orwako be-	gi chuth, koso?"  55 To
nde Jal ma ne oora. Ni-	Yesu nolokore mokwero-
kech ng’at ma duokore	gi.  56 Omiyo, ne gidhi
piny mogik e kindu udu-	e gweng’ mopogore.
to, ng’atno e ng’at ma-	57 Koro sama ne gin
duong’."	e ndara ka gidhi, ng’at
49 Johana  nodwoko	moro nowachone niya:
kama: "Japuonj, nende	"Abiro  luwi  kamoro
waneno ng’at moro ka	amora midhiye."  58 To
golo jochiende kotiyo gi	Yesu nowachone kama:
nyingi, mi ne watemo ge-	"Bwe nigi buchegi ke-
ng’e nikech ok oluwwa."	ndo winy  manie  polo

	To Yesu nowachone nigi utegi, to Wuod dha-niya: "Kik utem geng’e, no onge gi kama dopielie nimar ng’at ma ok kwe- wiye." 59 Eka nowacho
du en ng’atu."	ne ng’at machielo niya:
	Kaka ndalo koro ne "Bed jalupna ." Ng’at-kayo machiegni mo- no nowachone kama: ndo otere malo, noramo "Ruoth, yiena mondo chuth ni nyaka to odhi adhi ayik wuora mo-Jerusalem. 52 Omiyo, ndi ." 60 To Ye su no-nooro jomoko mondo dwoke niya: "We joma

otelne dhi kuno. Eka ne	otho  oyik  jogg i  mo-
g idhi  mi  g idonjo  e	tho,  to  in  dhi  iland
gweng’ moro mar Jo-Sa-	Pinyruodh Nyasaye kuo-
maria  mondo  g iikne	nde  duto."  61 To  e
gik moko.  53 Kata ka-	ma pod ng’at machie-
mano, ne ok girwake ni-	lo nowacho kama: "Abiro
 
LUKA 9:62–10:13		kuome.  To  ka	186
luwi Ruoth,	to yiena		onge,
mondi adhi ago oriti ne	kuwe maru biro duogo-
jooda."	62 Yesu noko-	nu.  7 Omiyo, beduru ei
ne kama: "Ng’at moseke-	odno, ka uchiemo kendo
to lwete e kwe dhiang’	ka umadho gik ma gi-
kae to ong’iyo gik man	miyou, nimar jatich owi-
chien, ng’atno ok owi-	njore gi chudone. Kik
njore  chuth  g i  Piny-	ubed ni udar ka ua e ot
ruodh Nyasaye."		moro  ka  udhi  e  ma-
Bang’ mago duto,	chielo.	
Ruoth	noyiero	8 "Bende, ka udonjo e
ji1070mamoko mi nooro-	taon moro mi girwakou,
gi ji ariyo-ariyo mondo	chamuru gik ma giketo
gitelne	ka	gidhi   e	e nyimu  9 kendo cha-
taon ka taon kod kuo-	nguru joma tuo manie i
nde ma en owuon nobi-	taondno ka uwachone-
ro dhiyoe.  2 Eka nowa-	gi niya: ‘Pinyruodh Nya-
chonegi niya: "Adier, tij	saye osebiro machiegni
keyo duong’, to jotich e	kodu.’	10 To ka udonjo
ma nok. Omiyo, kwau-	e taon moro to ok girwa-
ru  Ruodh  keyo  mo-	kou,	wuoguru	oko  e
ndo oor jotich e keyone.	ndechene madongo ke-
3 Dhiuru!  Neuru!  Ao-	ndo	wachuru	kama:
rou kaka nyirombe ma-	11 ‘Kata mana buru mo-
nie kind ondiegi.	4 Kik	moko e tiendewa koa e
uting’ ofuk	pesa	kata	taondu, wateng’onu. To
ofuk chiemo kata wuo-	ng’euru wachni, ni Piny-
che,  kendo	kik	umos	ruodh Nyasaye osebiro
ng’ato ang’ata e ndara.	ma ch i e g n i .’  1 2 Awa -

	Ka udonjo e ot moro, chonu ni, kum mar So-chakuru ka uwacho niya: dom nobed ma berberie ‘Odni mondo obed gi ku- e chieng’no moloyo mar we.’ 6 To ka ng’at mo- taondno.

hero kuwe ni kanyo, 13 "Yaye nodokni ma-kuwe maru biro bedo lit in Korazin! Yaye no-
 
187		LUKA 10:14-22
dokni malit in Bethsai-	kaka mil polo lwar koa
da! nikech ka dine bed	malo.  19 Neuru! Ase-
ni tije madongo moseti-	miyou teko mar nyono
more kuomugi notimore	thuonde  g i	thomoni
Tiro gi Sidon, dikoro ne	e tiendeu, kendo mar
giseloko chunygi a e ri-	loyo teko mar jowasi-
cho chon mi girwakore	gu duto, kendo onge gi-
gi lep gunia ka gibet e	moro amora ma biro hi-
buru.	14 Nikech mano,	nyou.  20 Kata kamano,
kum mar Tiro gi Sidon	kik ubed mamor mana
nobed ma berberie mo-	nikech jochiende luwo
loyo	maru  e  chieng’	kaka uchikogi, to mo-
bura.	15 To in Kaper-	ruru  nikech	nyingeu
naum, be dibed ni noti-	osendik e polo."  21 E
ng’i malo e polo, koso?	sanogo, kokalo kuom
Inilor piny e Liel!1	roho maler, ne omor gi

	"Ng’ato ang’ata ma mor mogundho mowa-winjou, owinja. Kendo cho niya: "Apaki e nyim ng’at ma chayou, ochaya ji duto Wuora , Ruodh an bende. E wi mano, polo gi piny, nimar iseu-ng’at ma chaya, ochayo mo wechegi ne jorieko gi bende ng’at ma noora." joma osomo, kendo isee-

	Eka ji 70 ma ne oo- logi ne nyithindo mati-roka noduogo gi mor ka ndo. Ee, A Wuora , ni-giwacho niya: "Ruoth, mar mano e yo miyiego. kuom tiyo g i nying i , 22 Wuora oseketo gik kata mana jochiende moko duto e lweta, ke-luwo kaka wachikogi." ndo onge ng’at mong’eyo 18 Bang’ mano nowa- Wuowi mak mana Wuon chonegi kama: "Aneno mare, bende, onge ng’at Satan koselwar mana mong’eyo Wuon mareno,

10:15 1 Tiende ni, "Hades" ma mak mana Wuode kod tiende en kar joma otho. Ne ng’ato ang’ata ma Wuo-

Glosari.	deno dwaro elone."
 
LUKA 10:23-35		188
23 Bang’  mano,  no-	ng’at makare, nopenjo
wuoyo gi jopuonjrene	Yesu niya: "Wadwa en
kar	kendgi	kowacho	ng’a?"  30 Yesu nodwo-
niya:	"Wenge  mamor	ko kama: "Ng’at moro
gin wenge ma neno gik	ne lor koa Jerusalem ko-
ma unenogi.	24 Nimar	dhi Jeriko, to nolwar e
awachonu ni, jonabi gi	lwet jomecho mi ne gi-
ruodhi mang’eny nogo-	lonye ma g imaye g ige
mbo neno gik ma sani	duto kendo ne gigoye, mi
unenogi to ok ne gineno,	ne giweye kochiegni tho.
kendo ne gigombo winjo	31 Koro jadolo moro be-
gik ma sani uwinjogi, to	nde ne lor e ndarano, to
ok ne giwinjo."	ka noneno ng’atno, no-

	Koro ne! ng’at moro kalo e bath ndara koma-molony e Chik ne chielo. 32 Kamano be-ochung’ ka dwaro teme nde, Ja-Lawi moro ka kopenje niya: "Japuonj, nochopo kanyo mone-en ang’o ma dwarore no ng’atno, nokalo e ni atim eka ayud ngima bath ndara komachielo. mochwere?" 26 Nowa- 33 To Ja-Samaria moro chone kama: "Ondik na- ma ne wuotho e ndara-ng’o e Chik? Isome no nochopo ir ng’atno, nade?" 27 En nodwoke to kane onene, ne oke-niya: "‘Nyaka iher Jeho- che. 34 Omiyo, nodhi va Nyasachi gi chunyi ire motueyo adhonde-duto, gi ngimani duto, ne, mi noolo mo kod di-g i tekoni duto, ke- vai kuomgi. Eka nokete ndo gi pachi duto,’ ke- e pundane owuon, kendo ndo ‘iher wadu kaka ihe- notere nyaka e od bwo-rori iwuon.’" 28 Yesu ro mi ne orite maber. nokone kama: "Idwoko 35 Kinyne notero dina-kare; dhi nyime timo ka- ri ariyo, mi nomiyogi ja-mano to iniyud ngima." rit od bworono kowa-

	Nikech ng’atno ne cho kama: ‘Rite maber, dwaro nyisore ni en kendo g imoro amora
 
189	LUKA 10:36–11:6

mitiyogo mokalo mago, 42 To gik manok e ma abiro chuli kaduogo.’ dwarore, to kata mana

	Kuom ji adekgo, en achiel. Maria to oseyiero ng’a miparo ni ne otimo gima ber, kendo ok no-gima nyiso ni en wadgi mayego."
ng’at ma ne olwar e lwet		Koro noyudo en
j o m e c h o n o?"  3 7 No -		kamoro kolemo,
dwoko kama: "En ng’at	to11ka  notieko,  achiel
ma ne okecheno." Yesu	kuom	jopuonjrene no-
nokone ni, "Dhiyo, ke-	wachone niya: "Ruoth,
ndo itim kamano in be-	puonjwae kaka dwalem,
nde."		mana kaka Johana bende
38 Koro sama ne gi-	nopuonjo jopuonjrene."
dhi, nodonjo e gweng’	2 Omiyo, nowachonegi
moro.  Kanyo,	dhako	
		kama: "Ka ulemo, wa -
moro  ma  nyinge  Ma-	
ritha norwake kaka we-	churu niya: ‘ Wuonwa ,
ndo e ode.  39 Dhakono	nyingi mondo obed ma-
bende ne nigi nyamin-gi	ler.	Pinyruodhi	mo-
miluongo ni Maria, ma	ndo obi.  3 Miwa chiem-
nobet e tiend Ruoth ke-	bwa modiechieng’ ko-
ndo nomedo winjo gik	diechieng’ ka luwore gi
ma  Ruoth  ne	wacho.	dwarowa mapile.	4 Ke-
	Maritha to ne timo ndo iwenwa richowa, ni-tije mang’eny ma ne mar wan bende waweyo gale. Omiyo, nobiro ir ne ji duto ma nigi gope-Yesu mowachone niya: wa; kendo kik iterwa e "Ruoth, ok idew ni nya- tem.’"

mera oweya ka an e 5 Eka nokonegi niya: ma atimo gik moko ke- "Wawach ni achiel kuo-nda? Nyise ni obi oko- mu nigi osiepne moro, to nya." 41 Ruoth nodwo- odhi ire e dier otieno ke-ke kama: "Maritha, Mari- ndo kwaye ni, ‘Osiep-tha, iparori kendo icha- na, holae makate adek ndori gi gik mang’eny. 6 nimar osiepna moro
 
LUKA 11:7-18								190
oa mana biro koa wuoth,	joma richo ung’eyo chi-
to aonge gima	anyalo	wo mich mabeyo ne nyi-
miye.’	7 Eka osiepneno	thindu,	donge  Wuonu
dwoke gi ei ot kama: ‘We	manie polo to biro chiwo
chanda. Oselor dhoot ke-	roho maler e okang’ ma-
ndo nyithinda matindo ni	lach	moloyo  ne	joma
koda e otanda, ok anyal	kwaye?"			
chung’ mondo amiyi gi-	14 Bang’e, nogolo ja-
moro.’	8 Awachonu ni,	chien  moro  ma	miyo
kata ka ok obi chung’	ng’ato bedo momo. Ka
kendo miye gimoro kaka	jachiendno nosewuok,
osiepne, kuom adier, ni-	momono nowuoyo kendo
kech jalo siko ka kwaye	oganda	nohum	nono.
gi kinda, obiro chung’	15 To jomoko kuomgi
kendo miye gik modwa-	nowacho niya: "Jali golo
ro.  9 Omiyo, awachonu	jochiende kotiyo gi teko
ni, sikuru ka ukwayo to	Belzebub,	jatelo  mar
ibiro	miu;	sikuru  ka	jochiende."	16 To mo-
umanyo to unuyud; siku-	ndo giteme, jomoko no-
ru ka udwong’o to ibiro	chako ramo ni mondo
yawnu.  10 Nimar ng’a-	omigi ane ranyisi moa e
to ang’ata	ma	kwayo,	polo.	17 Nikech nose-
imiyo, kendo ng’at ma	ng’eyo gima ne giparo,
manyo, yudo, kendo ng’a-	nokonegi niya: "Piny-
to ang’ata ma dwong’o,	ruoth ma nigi ywaruok
ibiro yawne.  11 Kuom	e kinde owuon, ketho-
adier, en wuoro mane e	re,  kendo  ot ma  nigi
kindu	ma	ka	wuode	ywaruok e kinde owuon,
okwaye rech to	obiro	podho.	18 Kamano be-
miye	thuol	kar	miye	nde,	ka	Satan	bende
rech?	12 Kata en ng’a	nigi	ywaruok e	kinde
ma ka wuode okwaye	owuon, ere kaka piny-
tong’ to obiro miye tho-	ruodhe biro chung’? Ni-
moni?	13 Kuom mano,	mar uwacho ni agolo jo-
ka un, kata obedo ni un	chiende ka atiyo gi teko
 
191	LUKA 11:19-31

mar Belzebub. 19 Ka to odhi mokaw jochie-agolo jochiende ka atiyo nde mamoko abiriyo ma-gi teko mar Belzebub, un richo moloye, to bang’ to jou gologi gi teko mar donjo ei odno, gidak ka-ng’a? Mano e momiyo gi- nyo. Omiyo, gik ma ti-ning’adnu bura. 20 To more mogik ne ng’atno ka agolo jochiende ka bedo marachie moloyo atiyo gi lith lwet Nya- mokwongo."


saye, adier, Pinyruodh 27 Koro sama nowa-Nyasaye osebironu ku- cho wechegi, dhako kia. 21 Ka ng’at ma ra- moro ma ne ni ei oganda tego momanore adimba noting’o dwonde ka wa-gi gige lweny rito ode, chone niya: "Mano kaka gige siko korit maber. ich ma ne oting’i kod

	To ka ng’at machie- thunde ma ne idhodho lo ma ratego moloye obi- mor ndi!" 28 To no-ro mi omonje kendo dwoko kama: "Ooyo, kar loye, ng’atno maye gige mano, joma mor gin jogo duto mag lweny ma ma winjo wach Nyasaye nyocha oketoe geno, kendo timo!"

kae to opogo gik mose-	29 Ka oganda ne cho-
kawo kuome.  23 Ng’ato	kore kanyachiel, nocha-
ang’ata ma ok ni kora,	ko wacho niya: "Tieng’-
okedo koda, to ng’at ma	ni en tieng’ marach ke-
ok chok ji koda, en ng’at	ndo	omanyo  ranyisi,
ma keyogi.	to onge ranyisi ma ibi-
24 "Ka jachien owuok	ro miye mak mana mar
kuom ng’ato, okalo kuo-	Jona.	30 Nimar mana
nde ma onge pi koma-	kaka Jona nobedo ra-
nyo kar yueyo, to ka ok	nyisi ne Jo-Nineve, e
oyudo, owacho ni, ‘Abiro	kaka Wuod dhano no-
dok e oda kama nawuo-	bed ranyisi ne tieng’ni.
kie.’  25 To bang’ cho-	31 Ruoth ma dhako ma
po, oyudo ka oseyweye	noa yo milambo ibiro
maler mobidhe.  26 Kae	chier e kinde bura gi jo
 
LUKA 11:32-42

tieng’ni, mi enonyis ni gin joma bura oloyo, ni-kech nobiro koa e tung’ piny mondo owinj rieko mar Solomon. To neuru! ng’at maduong’ moloyo Solomon ni kae. 32 Jo-Nineve biro chier e ki-nde bura gi tieng’ni, mi gininyis ni tieng’ni bura oloyo, nikech Jo -Nineve noloko chunygi a e ri-cho ka Jona noyalone-gi. To neuru! ng’at ma-duong’ moloyo Jona ni kae. 33 Bang’ moko taya , ng’ato kete, ok kama opondo kata e bwo okapu, to okete e wi gir chungo taya mo-ndo joma donjo ei ot one ler. 34 Taya mar del en wang’. Ka wang’i ocho-mo kamoro achiel, de-ndi duto bende bet gi ler, to ka wang’i nigi ich-lit, dendi bende bet mudho. 35 Kuom mano, neuru ni ler man kuomu ok en mudho. 36 Omiyo, ka dendi duto ler ma onge kamoro amora ma nigi mudho, obiro bet maler mana kaka taya ma rieny ka chiwoni ler."
 
192

	Ka nosewacho ma-no, Ja-Farisai moro no-

kwaye mondo odhi o c h i e m ko de. O m i yo, no don jo e o de mob e - do kode piny e me s a .

	Kata kamano, Ja-Fa-risaino nowuoro bang’ neno ni ok nologo1 mo-nd i ka p ok o c h iemo.

	To Ruoth nokone niya: "Koro un Jo-Fari-sai, ulwoko ng’e okombe kod san to e iu upong’ gi ich-lach kod gik maricho.

	Un joma pachgi ok ni kare! Ng’at ma noloso ng’eye, donge noloso iye bende, koso? 41 To chi-wuru mich mag konyo jochan kowuok e chu-nyu, kendo neuru! ubi-ro bet maler e gik ma-moko duto. 42 Yaye no-bednu malit un Jo-Fari-sai, nimar uchiwo achiel kuom apar mar mint,1


11: 38 1 Tiende ni, lwedo ma ok opwodh ka luwore gi tim Jo-Yahudi. 11:42 1 Mint, dil, kod kumin gin kit yien moko ma chalo alode ma ji pi-dho e puothe matindo kae to itiyo kodgi e medo ndhadhu e chiemo.
 
11:42 1 ‘Rue’ en ‘pega·non’ e dho Grik. En kit yath moro ma chalo alot, to itiyo kode e thieth kod medo ndhadhu e chiemo.
193		LUKA 11:43-53
kod rue,1 gi kit alode ma-	lit nikech ugero liete jo-
moko duto, to usejwa-	nabi, to kwereu e ma no-
ng’o  tim  makare  kod	negogi!	48 Kuom adier,
hero Nyasaye! Nonego	un joneno mag timbe
utim gigo, to ok ni koro	kwereu, to e ma pod
ujwang’ gik mamokogo.	uyie kodgi, nimar ne gi-
43 Yaye nobednu ma-	nego jonabi to un ugero
lit un Jo-Farisai nikech	lietegi.	49 Mano e mo-
uhero kombe ma nyime	miyo rieko mar Nyasaye
e sunagoke kod mos e	bende nowacho kama:
chirni!  44 Yaye nobed-	‘Abiro	oronegi  jonabi
nu malit nikech uchal gi	kod joote, mi ginineggi
liete ma wang’ ok ne ma-	kendo	ginisand  moko
long’o ma ji wuothoe ka	kuomgi	50 mondo eka
ok ging’eyo!"	remb  jonabi  duto  ma

	Achiel kuom joma ne ochuer nyaka a chak-olony e Chik nodwo- ruok piny obed e wi ke niya: "Japuonj, sa- tieng’ni, 51 chakre gi ma iwacho wechego, remb Abel nyaka remb wan bende iyanyowa." Zakaria, ma ne oneg e

46 Eka nowacho kama: kind kendo mar misango "Yaye nobednu malit un kod ot.’1 Ee, awachonu bende ma ulony e Chik ni, ibiro ket rembgi e wi nikech uketo ne ji ting’ tieng’ni.
ma ting’o tek, to un uwe-	52 "Yaye nobednu ma-
gi ok umul ting’go kata	lit un ma ulony e Chik ni-
gi achiel kuom lith lwe-	kech ne umayo ji ofungu
teu!	mar ng’eyo Nyasaye. Un
	"Yaye nobednu ma- uwegi ne ok udonjo, to
joma dwaro donjo bende ugeng’onegi!"

53 Koro ka noa kanyo, jondiko gi Jo-Farisai

11:51 1 Tiende ni, hekalu.
 
LUKA 11:54–12:11				194
nochako  chande  ahi-	wite e Gehena.1 Ee, awa-
nya kendo thung’e gi pe-	chonu ni, luoruru Ng’at-
njo momedore mang’eny	no.  6 Donge	oyundi1
54 ka gikiye mondo gi-	abich ing’iewo mana gi
make kuom gima nonya-	nengo matin mar pesa
lo wacho.		ma mingli ariyo, koso?
Gie kindeno, sa-	To e ma pod onge achiel
12 ma oganda mar ji	kuomgi ma wi Nyasaye
	wilgo.  7 To	un,  kata
gana mang’eny nosecho-	mana yie wiu duto ose-
kore kanyachiel ma koro	
ne  ginyonore	giwegi,	kwan. Kik uluor; un ne-
nochako wuoyo kowa-	ngou duong’ ahinya mo-
cho ne jopuonjrene niya:	loyo oyundi mang’eny.
"Beduru motang’ ne tho-	8 "Awachonu ni, ng’ato
wi mar Jo-Farisai, ma en	ang’ata  ma	hulo  e
wuondruok.  2 To onge	nyim ji ni oyie kuoma,
gimoro mopand ahinya	Wuod dhano bende no-
ma ok bi fwenyore, ke-	hul e nyim malaike mag
ndo onge wach maling’-	Nyasaye ni oyie kode.
ling’ ma ok bi ng’ere.	9 To ng’at ma kwer e
3 Omiyo, gimoro amora	nyim ji ni ok ong’eya ,
muwacho e mudho ibiro	abiro kwer e nyim ma-
winj e ler, to gima ukuo-	laike mag Nyasaye ni ok
dho e uteu kar kendu ibi-	a n g ’ e y e .  1 0 K e n d o
ro yal e tat udi.	4 E wi	ng’at ma nyiso achaya
mano, un osiepena awa-	ne Wuod dhano, ibiro
chonu ni, kik uluor joma	wene, to ng’ato ang’a-
nego ringruok to bang’	ta ma chayo roho ma-
mano ok ginyal timo gi-	ler ok nowene.  11 Ka
moro  mokalo	kanyo.	giterou e nyim chokruok
				


	To abiro nyisou ng’at 12:5 1 Ne en kar wang’o yugi monego uluor: Luoruru oko mar Jerusalem. Ne Glo-

Ng’atno ma bang’ nego sari. 12:6 1 E dho Grik, wi-ng’ato, en gi nyalo mar nyono e matinie ahinya.
 
195	LUKA 12:12-24
mar ji mang’eny, kata ir	niya, ‘Ma e gima abiro
jo sirkal kata e nyim jo-	timo: Abiro muko utega
loch, kik uparru kuom	mag keno kae to agero
kaka ubiro dwoko we-	madongo moloyo, kendo
che modonjnugo, kata kanyo anachokie cha-
kuom gima ubiro wacho	mba duto kod giga duto,
12 nimar roho maler 19 eka abiro wacho ne
biro puonjou e sanogono	chunya kama: "Chunya,
gik monego uwach."	in g i g ik mabeyo ma-

	Eka ng’at moro ei ng’eny misekano ne higni oganda nowacho niya: mang’eny ma biro; koro "Japuonj, nyis owadwa yue mos, chiem, imeth, mondo opog koda g ik kendo ibed mamor."’ ma wuonwa ne oweyo." 20 To Nyasaye nowacho-14 Nopenje kama: "Ome- ne kama, ‘In ng’at ma pa-ra, en ng’a moseketa ja- che ok ni kare, e otie-

ng’ad-bura  kata   ja-	no ma kawuononi gidwa-
thek e kindu ji ariyo?"	ro ngimani. Kare gik mi-
	Kae to nowachone- sekanogo biro doko mag g i niya: " Yawuru wa- ng’a?’ 21 Mano e kaka ng’u kendo utang’ gi yore bedo gi ng’at ma kano duto mag ich-lach, ni- mwandu ne en owuon, to mar kata ka ng’ato nigi ok en jamwandu e wang’ gik mogundho, ngimane Nyasaye."

ok otenore kuom gik ma	22 Eka nowacho ne jo-
en-go."  16 Eka nogoyo-	puonjrene niya: "Mano
negi ngero moro niya:	e momiyo awachonu ni,
"Puoth ng’at moro ma ja-	weuru bedo gi parruok
mwandu ne onyak ma-	kuom ngimau, e wi gima
ber.	17 Omiyo, nocha-	ubiro chamo, kata kuom
ko	parore  ei  chunye	dendu e wi gima ubiro
kama, ‘Nikech koro ao-	rwako.  23 Nimar ngi-
nge g i kama dachokie	ma oloyo ahinya chiemo
chamba, ang’o ma abiro	kendo del oloyo lewni.
timo?’  18 Eka nong’ado	24 Nonuru winj agak :
 
LUKA 12:25-37			196
Ok g ichuo kodhi kata	piny laworego gi kinda,
keyo; gionge gi deche	to Wuonu ong’eyo ni
kata ute keno; to pod	uchando gigo.  31 Kar
Nyasaye pidhogi. Donge	mano, sikuru ka udwaro
un uber ahinya moloyo	Pinyruodhe kendo gigo
winy?  25 En ng’a kuo-	duto ibiro mednu.	
mu ma kuom parruok	32 "Un kueth matin,
onyalo medo bor mar	kik ubed maluor nimar
ngimane kata mana gi	Wuonu  oseyie  miyou
bat achiel?  26 Omiyo,	Pi ny ruoth.  33 Usuru
ka ok unyal timo gima	giu kendo uchiw mich
tin kamano, ang’o mo-	mag konyo jochan. Lo-
miyo uparoru e wi gik	suru ofuke ma ok kethre
mamoko  modong’go?	mag pesa, ma gin mwa-
27 Nonuru kaka maua	ndu ma ok rum e polo,
dongo: Ok gichandre gi	kama jakuo ok sudie ma-
tich kendo ok gitwang’	chieg ni  kendo  kudni
lewni; to akonu ni, kata	ok chamgie.  34 Nimar
mana Solomon e ber	kama mwandu magu ni-
mar duong’ne duto, ok	tie, kanyo bende e kama
norwakore kaka achiel	chunyu nobedie.	
kuomg i .  28 Koro	ka	35 "Rwakreuru kendo
Nyasaye  rwako	yien	beduru  moikore,	be-
ayiena manie papgo ka-	nde teyni magu	obed
mano, ma gin gik ma be-	ka liel,  36 kendo one-
tie kawuono to kiny iwi-	go ubed kaka joma rito
togi e mach, mano kaka	ruodhgi monego oduog
obiro rwakou moloyo, un	koa e nyasi mar kend,
joma nigi yie matin-gi!	mondo sama obiro mi

	Omiyo, weuru manyo odwong’o, giyawone ma-gima ducham kod gima piyo. 37 Wasumbni ma-dumadh kendo weuru mor gin mago ma ka bedo gi parruok ahinya; ruodhgi obiro to oyudo-

	nikech mago duto e gi ka gineno! Adier awa-g ik ma ogendni mag chonu ni, obiro rwako-
 
197	LUKA 12:38-49
re owuon ne tich kendo	e wi gige duto.	45 To
miyo gibed piny e mesa	ka  misumbano	nyalo
kae to odhi irgi mondo	wacho  e  chunye  ni ,
otinegi.  38 To ka obiro	‘Ruodha odeko chopo,’
e arita mar ariyo, kata	mi ochako goyo jotich
mana e mar adek, moyu-	ma chwo kod ma mon,
dogi ka giikore, gin joma	kae to ochiemo, kendo
mor!  39 To ng’euru wa-	ometho, kendo omer,
chni, ni ka wuon ot nyalo	46 ruodh misumbano
ng’eyo ni jakuo dhi biro	biro chopo e chieng’ ma
e sa mane, ok dowe mo-	ok opar kendo e sa ma
ndo otur ode mi donjie.	ok ong’eyo, kendo obiro
40 Un  bende  beduru	miye kum magerie mo-
moikore, nikech e sa ma	loyo, kae to omiye pok
ok upar ni nyalore, e ma	gi joma ok oyie.	47 Eka
Wuod dhano biroe."	misumba ma nong’eyo

	Eka Petro nopenjo maber dwaro mar ruo-kama: "Ruoth, be wan dhe to ok nobedo moi-e ma igoyonwa ngeroni kore kata timo gima ruo-kendwa, koso ne ji duto dhe nowachone, ibiro bende?" 42 To Ruoth chwade del mang’eny. nowacho niya: "En ng’a 48 To mano ma ne ok ma kuom adier e ja- ong’eyo maber to notimo rit mogen, kendo ma- gik mowinjore gi chwat, riek , mochung’ ne ibiro chwade del ma-mwandu mag ruodhe, nok. Kuom adier, ng’at ma ruodhe biro keto momi mang’eny, nodwar e wi jotije duto mo- kuome mang’eny, ke-ndo odhi nyime miyogi ndo ng’at ma oket e wi chiembgi e kinde mowi- gik mang’eny, nodwar njore? 43 Misumba ma- kuome mang’eny moka-mor en mano ma ruo- dho mapile.


dhe kobiro to yude ko- 49 "Ne abiro moko timo kamano! 44 Adier mach e piny, to an ga-awachonu ni, obiro kete ng’o machielo ma dadwar
 
LUKA 12:50–13:4				198
ka osemoke?  50 Kuom		ung’eyo nono kinde ma
		
adier, an gi batiso ma		sani?	57 Ang’o momiyo
ibiro batisago, to ma-		un uwegi ok upog bende
no kaka chunya chando-		gik makare?	58 Kuom
re nya ka c hop ot i m -		ranyisi, sama udhi ir ja-
re!  51 Be uparo ni ne		telo gi ng’at modonjoni e
abiro kelo kuwe e piny?		bura, chak loso ywaruok
Ooyo, awachonu ni, kar		manie kindu ka pod un
mano, ne abiro kelo pog-		e yo mondo kik oteri e
ruok.  52 Nikech kocha-		nyim jang’ad-bura kae to
kore sani ka dhi nyime,		jang’ad-bura keti e lwet
ji abich manie ot achiel		jatij od bura, to bang’e ja-
nobed gi pogruok, ji adek		tij od burano witi e jela.
gi ji ariyo, kendo ji ariyo		59 Awachonu ni, adier,
gi ji adek.  53 Ginipog-		ok ibi wuok kanyo nyaka
re, wuoro gi wuode, ke-		chop ichul pesa ma ming-
ndo wuowi gi wuon-gi,		li matinie mogik."
miyo gi nyare, kendo nya-			Gie kindeno, jo-
ko gi min-gi, min wuowi			moko ma ne ni ka-
kod chi wuode, kendo chi		nyo13nokelone wach e wi
wuowi gi min chwore."		Jo-Galili ma Pilato noru-
54 Eka nowacho bende		wo rembgi gi misengni
ne  oganda  kama: "Ka		ma  ne  gichiwo.  2 En
uneno bor polo koting’o-		nodwokogi kama: "Be
re yo imbo, gie sano uwa-		uparo ni Jo-Galiligo ne
cho ni, ‘Kodh yamo ma-		gin joricho ma loyo Jo-
ger biro,’ to timore ka-		Galili mamoko duto ni-
mano.  55 To  ka  une-		kech ne giyudo sand-
no  ka  yamb  milambo		ruok	ma	kamago?
kudho, uwacho ni, ‘Piny		3 Awachonu ni ooyo; to
biro bedo maliet ahinya,’		ka ok uloko chunyu ua
to timore.  56 Un joma		e richo, uduto ibiro ke-
wuondore, ung’eyo nono		thu kamano.	4 Kata ji
kaka kit piny gi polo		18 ma ot moro ma rabora
chal, to obet nade ni ok		nopodho kuomgi Siloam
 
199	LUKA 13:5-16


kendo negogi—be uparo tie dhako ma moro nose-ni ne gin gi ketho mo- bedo ka tuore kuom hig-loyo jomamoko duto mo- ni 18 nikech jachien ne dak Jerusalem? 5 Awa- omake; kendo nodolore chonu ni ooyo; to ka ok ma ok nonyal chung’ mo-uloko chunyu ua e richo, riere tir kata matin. uduto ibiro kethu kaka 12 Ka Yesu nonene, no-

gin."                   wachone kama: "Dhako, 6 Eka  nodhi  nyime osegonyi kuom tuoni." goyo ngero kama: "Ng’at 13 Kendo noketo lwete moro nopidho yadh ng’o- kuome, mi gikanyono no-wo e puothe mar mza- riere tir mochako miyo bibu, kendo nobiro ma- Nyasaye duong’.  14 To nyo  olemo  kuome  to jatelo  ma  tayo  e  su-ok noyudo.  7 Mi nowa- nagogi nobedo gi miri-cho ne jatij puoth mza- ma nikech Yesu nocha-bibu ni, ‘Sani koro en ngo ng’ato chieng’ Saba-higa mar adek ma asebe- to mi nowacho ne oga-do ka abiro manyo ole- nda niya: "Nitie odie-mo e yadh ng’owoni, to chienge auchiel ma ji ok ayud gimoro. Tong’e! onego otimie tich; omiyo Marang’o oketho lowo biuru e odiechiengego nono?’  8 To en nodwo- mondo ochangu, to ok e ke ni, ‘Ruodha, yie iweye chieng’ Sabato."  15 To ane higa achiel kendo Ruoth nodwoke niya: nyaka chop apur alwora- "Un joma wuondore, do-ne mi aketne manyiwa. nge ng’ato ka ng’ato kuo-

	Ka onyago olemo e ki- mu jagonyo ruadhe kata nde ma biro, mano no- pundane kogole e kul bed  maber;  to ka  ok kendo  otere  modho? onyago eka initong’e.’"   16 Koro dhako ma nyar 10 Koro noyudo opuo- Ibrahim-ni , ma Satan njo e achiel kuom suna- osetueyo kuom hig ni goke  chieng’  Sabato. 18, donge ber ka ogonye

	To ne! kanyo ne ni- kuom gima osetueyeni e
 
LUKA 13:17-29

chieng’ Sabato, koso?"

	Eka ka nowacho we-chego, jogo duto ma ne kwede nochako yudo wich-kuot, to oganda-no duto nobedo mamor gi gik madongo duto ma notimo.

18 Omiyo, nodhi nyi-me wacho kama: "Piny-ruodh Nyasaye chal gi ang’o, kendo anyalo pime gang’o? 19 Ochal gi koth karadali ma ng’a-to nokawo kendo nopi-dho e puothe, mi ko-dhino nodongo mobe-do yath kendo winy mag polo nodak e bedene."

20 Nowacho kendo niya: "Anyalo pimo Piny-ruodh Nyasaye gang’o?

	Ochal gi thowi ma dhako moro nokawo mo-ruwogo mogo ma pong’o gige pimo adek madongo mag pimo mogo, nyaka mogono duto noyienyo."

22 Eka nowuotho e dala ka dala kod gweng’ ka gweng’ kopuo-njo kendo kodhi nyime gi wuodhe mar dhi Je-rusalem. 23 Koro ng’at moro nopenje kama:
 
200


"Ruoth, be joma nok ema ireso?" Nodwokogi kama: 24 "Keduru ma-tek mondo udonj e dhoot madiny, nikech awacho-nu ni, ji mang’eny no-dwar donjoe to ok g i-ninyal. 25 Ka wuon ot ochung’ mi oloro dhoot, ubiro chung’ oko ku-dwong’o dhoot kendo kusayo niya , ‘ Ruoth, yawnwae.’ To nodwoku kama: ‘Ok ang’eyo kama uwuokie.’ 26 Eka unu-chak wacho kama, ‘Ne wachiemo kendo ne wa-metho e nyimi, bende ne ipuonjo ji e wang’ yore-wa madongo.’ 27 To obiro dwokou ni , ‘Ok ang’eyo kama uwuokie. Auru e nyima, un duto ma timbeu ok ni kare!’

	Kanyo e kama ywag-ruoku kod muodo lekeu nobedie, e kinde mubi-ro nenoe Ibrahim, gi Isa-ka, gi Jakobo, kod jona-bi duto e Pinyruodh Nya-saye, ka un to osewitu oko. 29 E wi mano, ji nobi kowuok yo wuok-chieng’ g i yo podho-chieng’ kod nyandwat gi
 
201	LUKA 13:30–14:6
milambo, kendo ginibed	ko nyithinde kanyachiel
piny e mesa e Pinyruodh	e bwo buombene! To un
Nyasaye.  30 To ne! ni-	ne ok udwar.  35 Neuru!
tie joma achien ma no-	Odu osejwang’nu. Awa-
bed mokwongo, to nitie	chonu ni, ok ununena
joma okwongo, ma no-	kendo,   nyaka   chop
bed ma achien."	uwach kama: ‘Ng’at mo-

	E sa nogono, Jo-Fa- guedh en ng’atno ma risai moko nobiro mo- biro e nying Jehova!’" wachone niya: "Wuog ia 14 Kinde moro no-

kae nimar Herode dwa-dhi chiemo e od
ro  negi."  32 To Yesu	achiel kuom jotend Jo-
nokonegi	ni,  "Dhiuru	Farisai  chieng’  Saba-
uwach  ne  bweno1  ni,	to, to gin ne ginono ahi-
‘Ne! agolo jochiende ke-	nya kaka notimo.  2 Ke-
ndo achango ji kawuono	ndo ne! e nyime ne ni-
gi kiny, to e odiechieng’	tie ng’at moro ma ne nigi
mar  adek	noyud  ka	tuo ma miyo del kuodo
asetieko.’	33 Kata ka-	pi.  3 Omiyo, Yesu no-
mano, nyaka adhi nyi-	penjo joma ne olony e
me gi wuodha kawuono	Chik  kod  Jo-Farisai
gi kiny kod orucha, ni-	niya: "Be chango ng’ato
mar ok owinjore oneg ja-	chieng’ Sabato en gima
nabi oko mar Jerusalem.	owinjore gi chik, koso
34 Jerusalem, Jerusa-	ok owinjore?"  4 To ne
lem, in janeg jonabi ke-	giling’ thi. Kae to noka-
ndo jachiel joma oor iri	wo ng’atno, mi nochange
gi kite—mano kaka nya-	eka noweye mondo odhi.
ding’eny ne adwaro cho-	5 Mi nokonegi niya: "En
ko nyithindi kanyachiel	ng’a kuomu ma ka wuo-
mana	kaka gweno cho-	de kata ruadhe olwar e
		soko chieng’ Sabato, to
13:32 1 E Israel, ne ji kawo	ok obi ywaye oko gika-
bwe kaka le ma nigi riekni ma	nyono?"  6 To ne ok gi-
ling’ling’.		nyal dwoke wachno.
 
LUKA 14:7-18	202
7 Eka nogoyo ngero kata modhiambo, kik moro ne welo ma no- iluong osiepeni, kata gwel, bang’ neno kaka oweteni, kata wedeni, ne giyiero kuonde kata joweteni momew. moyiedh mogik. No- Dipo ka kinde moro wachonegi niya: 8 "Ka gin bende gigweli, kae ng’ato ogweli e nyasi to mano bedo ka gima mar kend, kik idhi ibed gichuli. 13 To ka iloso e kama oyiedh ahinya. nyasi, gwel joma odhier, Dipo ka ng’atno ose- gi joma ong’ol, gi pudhe, gwelo jal machielo be- kod muofni; 14 kendo nde, modhial moloyi. inibed mamor nimar gio-


	Eka ng’at ma ogwelou- nge gima ginyalo chu-no nobi kendo wachoni ligo. Nikech ibiro chuli ni, ‘We mondo jali e e kinde chier mar joma ma obed kanyo.’ Eka ini- kare."

wuog kanyo gi wich-kuot	15 Bang’ winjo weche-
kidhi bet kama ni piny	go, achiel kuom welo
mogik.  10 To ka ogwe-	wetene nowachone niya:
li kamoro, dhi ibed kama	"Ng’at mamor en ng’atno
ni piny mogik mondo	ma chiemo e nyasi mar
ka ng’at mogweli obi-	Pinyruodh Nyasaye."
ro, enowachni ni, ‘Osie-	16 Yesu nokone kama:
pa, dhi ane malo ka-	"Ng’at moro noloso nya-
cha.’ Eka iniyud duong’	si maduong’ mar chiemo
e nyim welo weteni duto.	modhiambo, mi nogwe-

	Nimar ng’ato ka ng’a- lo ji mang’eny. 17 Noo-to ma ng’awore malo, ro misumbane e sa mar noduoke piny, to ng’at chiemo modhiambo mo-ma duokore owuon piny, ndo odhi owach ne joma
nong’awe malo."	nogwel ni , ‘Biuru, ni-
12 Kae to nowacho be-	kech  koro  g ik  moko
nde  ne  ng’at  ma  ne	duto oseikore.’  18 To
ogweleno kama: "Ka ilo-	giduto ne gitiyo gi we-
so chiemb odiechieng’	che mag rendruok. Ng’at
 
203		LUKA 14:19-31
mokwongo nowachone	oda opong’.	24 Nimar
ni, ‘Eka aa ng’iewo puo-	awachonu ni, onge ng’a-
dho moro, to adwaro ni	to kuom joma ne ogwel
adhi  anene ;  akwayi ,	ma biro bilo chiemba
ng’wonna.’  19 Machie-	modhiambo.’"		
lo nowacho ni, ‘Eka aa	25 Koro, oganda ma-
mana ng’iewo dhok mo-	ng’ongo ne wuotho kode
romo tiyo gi jok abich,	kendo nolokore mowa-
kendo adwaro ni adhi	chonegi kama:	26 "Ka
ang’ ig i  ane ;  akwayi ,	ng’ato biro ira to ok osin
ng’wonna.’  20 To pod	g i wuon-g i , g i min-g i ,
machielo nowacho ni,	gi chiege, gi nyithinde,
‘Eka aa mana kendo, to	gi owetene, kod nyimi-
nikech mano ok anyal bi-	nene, ee, to kata mana
ro.’  21 Omiyo,  misu-	gi ngimane owuon, ok
mbano noduogo mowa-	onyal bedo japuonjre-
cho wechego ne ruodhe.	na .  27 Ng’at	ma  ok
Eka wuon ot nobedo gi	ting’ yadh-sandne ke-
mirima mi nowacho ne	ndo luwa, ok onyal bedo
misumbane ni , ‘ Wuog	japuonjrena.	28 Kuom
idhi mapiyo e wang’ yore	ranyisi , en ng’a kuo-
madongo kaachiel  g i	mu ma ka dwaro gero
ndeche mag taon, kendo	ot ma rabora ok obi bet
ikel kae joma odhier, gi	piny mondi kendo kwa-
joma ong’ol, gi muofni,	no nengo mondo one
kod pudhe.’  22 Bang’	ka en-gi gima orome tie-
kinde, misumbano no-	ko odno?  29 Nono to
wacho kama, ‘Ruodha,	onyalo keto mise mar
gima ne ichiko osetimo-	odno	kae	to	tieke
re, to thuolo pod nitie.’	tame,	eka ji	duto ma

	Omiyo, ruoth nowa- neno mano chako jare cho ne misumbano ni, 30 niya: ‘ Ng’atni no-‘Wuog idhi e nderni gi chako gedo to ok onyal yore mag tielo, kendo tiekogo.’ 31 Kata, ere ichun-gi gibi eka mondo ruoth ma ka dhi kedo e
 
LUKA 14:32–15:9	204
lweny gi ruoth machielo,	nogoyonegi ngero moro
ok obi bet piny mondi mi	kama:  4 "En ng’a kuo-
ong’ad paro kabe onyalo	mu ma ka nigi rombe 100
tiyo gi jolweny 10,000 ma	to olalo achiel kuomgi,
en-go e kedo gi jal ma bi-	ok obi weyo 99 chien e
rone gi jolweny 20,000?	thim, kae to odhi ma-
32 Ka kuom adier ok	nyo achiel molalno nya-
onyal kedo kode, obiro	ka chop oyude?  5 To
oro joote mondo gidhi	bang’ yude, okete e goke
g ilos kuwe g i ng’atno	kendo obedo mamor.
ka pod ng’atno ni ma-	6 Eka bang’ chopo pa-
bor.  33 E yo ma kama-	cho, ochoko osiepene
no, ng’euru ni onge ng’a-	gi joma odak machieg-
to kuomu ma nyalo bedo	ni kode, kowachoneg i
japuonjrena ka ok owe-	niya: ‘Moruru koda, ni-
re gi gik moko duto ma	mar aseyudo rombona
en-go.	ma nolal.’  7 Awachonu

	"Kuom adier, chu- ni, kamano bende e kaka mbi ber. To ka chu- mor nomedre e polo mbi olalo ndhadhu, ibi- kuom jaricho achiel mo-ro ti kode e twono ang’o? loko chunye a e richo, 35 Obedo gima ok owi- moloyo kuom joma kare njore ne lowo kata ma- 99 ma ok dwarre ni olok nyiwa. Ji wite oko. Ng’at chunygi a e richo.

ma nigi it ma winjo mo-	8 "Kata, ere dhako ma
ndo owinj."		ka nigi pes drakma apar
Koro josol osuru	to olalo achiel kuom
duto kod joricho	drakmago, ok obi moko
ne15siko ka chokore ma-	taya kendo yweyo ode
chiegni kode mondo gi-	ka omanye adimba nya-
winje.  2 Kendo Jo-Fa-	ka chop oyude?  9 Ke-
risai gi jondiko ne siko	ndo bang’ yude, oluo-
ka ng’ur niya: "Ng’atni	ngo osiepene kod joma
rwako  joricho	kendo	odak machiegni kode ko-
ochiemo kodgi."	3 Eka	wachoneg i ni , ‘ Moru-
 
205	LUKA 15:10-22


ru koda, nimar aseyudo olemb yath ma anguche-pes drakma ma nolalna.’ go ne chamo, to onge

	Kamano bende, awa- ng’at ma ne miye gimoro chonu ni, malaike mag amora.
Nyasaye bedo mamor   17 "Ka pache noduo-kuom jaricho achiel mo- go, nowacho kama, ‘Gin loko chunye oa e richo." ji adi ma wuora ondi-11 Kae  to  nowacho ko tich kendo ma nigi niya: "Ng’at moro ne nigi chiemo mogundho, to an yawuowi ariyo.  12 To kech nega kae!  18 Abi-wuowi  matin  nowa- ro  dok  ir  wuora  mi

cho	ne	wuon-g i	ni , awachne niya: "Wuora,
‘ Wuora , pog na mwa- asetimo richo ne polo ndu monego obed mara.’ kendo ne in bende. Omiyo, nopogo mwandu- 19 Ok awinjora koro ne ne yawuote ariyogo. mondo oluonga ni wuo-13 Odiechienge manok di . Keta abed achiel bang’e, wuowi matinno kuom jotich mindiko."’ nochoko gige duto ka- 20 Omiyo, noa malo mo-nyachiel, mi nodhi e dhi nyaka ir wuon-gi. To piny moro mabor, ke- ka pod ne en gi kama ndo kuro nokethoe mwa- bor, wuon-gi nonene, mi ndune kuom dak e ngima ne okeche, kendo nori-mar anjawo. 14 Ka no- ngo mokwako wuodeno setieko gik moko duto, kendo nonyodhe gi mor. kech maduong’ nosieko 21 Eka wuode nokone e pinyno mangima, ke- ni, ‘Wuora, asetimo ri-ndo nobedo ng’a mocha- cho ne polo kendo ne in ndo. 15 Eka nodhi nya- bende. Ok awinjora koro ka ir achiel kuom jopiny- mondo oluonga ni wuo-no, mi jalo noore mo- di.’ 22 To wuon mare ndo odhi okwa anguche nowacho ne wasumbni-e pewene. 16 Kendo ne kama, ‘Timuru piyo! wuowino nogombo mo- keluru kandho maberie ndo ocham opokla mag moloyo, kae to urwakego
 
LUKA 15:23–16:2	206

kendo uket tere e lith ga chikni kata mana di-lwete kod wuoche e tie- chiel, to e ma pok imiya-nde. 23 Bende, keluru ga nyadiel kata mana nyaruath machwe mo- d i ch i el mondo a mor-ndo uyang’ kae to wa- go gi osiepena. 30 To chiemuru kendo wa- mapiyo bang’ ka wuo-bed mamor 24 nimar dini ochopo, jal mose-wuodani nosetho to koro ketho mwanduni kanya-ongima kendo; nolal to chiel gi mon ma ndha-koro oseyude.’ Omiyo, ga,1 iyang’one nyaruath ne gichako bedo mamor. machwe.’ 31 Eka noko-

	"Koro wuode ma- ne n i , ‘ Wuo da , k i nde d uong ’ ne n i oko e duto isebedo koda, ke-puodho, to sama noduo- ndo giga duto gin meki. go mochopo machieg- 32 To nyaka a wabe d n i g i ot , nowi n jo ko- ma na ma mor kendo ko ma r thum g i mi el . moil, nikech owadu no-26 Om i yo, noluongo setho to koro ongima; achiel kuom jotich, mi nolal to koro oseyude.’"
nopenje gima ne timo-		Eka nowacho be-
re.  27 Nodwoke kama,		nde ne jopuonjre-
‘Owa du o a d uo go ke -	ne16niya:	"Jamwandu
ndo wuonu oseyang’o	moro ne nigi jarit mo-
nyaruath machwe nimar	chung’ ne mwandune,
oduogo ka ongima ma-	ma nodonjne ire ni ke-
ber.’  28 To mirima no-	tho gige.	2 Omiyo, no-
make kendo ne ok odwar	luonge mopenje ni, ‘En
donjo ei ot. Eka wuon-	wach mane ma awinjo
g i  nowuok  oko  mo -	kuomini? Chiw ane kwan
chako saye.  29 En no -	mag gik misebedo kiri-
dwoko wuon- g i kama ,	to, nimar koro ok inyal
‘ Ne ! Kuom h i g n i ma -	dhi	nyime  chung’  ne
ng ’e nyg i a s eb e do ka		
atiyoni mana ka misu-	15:30 1 Tiende ni, joma tiyo tij
mba, kendo pok aketho-	terruok mondo giyudgo pesa.
 
207	LUKA 16:3-11

mwandu manie dalana.’ dongo mia achiel.’1 No-

	Kae to jaritno nope- wachone ni, ‘Kaw ba-njore owuon kama, ‘En rupi mar winjruok ma ang’o ma abiro timo nundikrugo kae to indi-nikech koro ruodha ero kie ni in gi 80.’ 8 Eka maya tij chung’ ne mwa- ruodh jaritno ne opwoye ndune? Aonge gi teko nikech kata obedo ni ne moromo ma dapurgo ke- ok en ng’at makare, no-ndo wich-kuot ok nyal tiyo gi rieko; nimar nyi-yiena kuecho. 4 Ero! thind ndaloni ong’eyo aseng’eyo gima abiro tiyo e yo mariek ahinya timo eka mondo kosego- gi jotieng’gi giwegi, mo-la e tij chung’ ne mwa- loyo kaka nyithind ler ndu ruodha, ji biro rwa- timo.

ka e utegi.’ 5 Eka no- 9 "Bende, awachonu luongo moro ka moro niya: Losuru osiep ku-kuom jogop ruodhe, tiyo gi mwandu ma ok mi nopenjo mokwongo kare mondo ka mwandu-ni, ‘In gi gop ruodha go orumo, ginirwaku ma romo nade?’ 6 Ne e kuonde dak ma nyaka odwoke ni, ‘Mor zeituni chieng’. 10 Ng’at mige-moromo gige pimo mia no kuom gima tinie mo-achiel.’1 Nokone ni, ‘Kaw gik igeno bende kuom barupi mar winjruok ma gik mang’eny, to ng’at ne undikorugo kendo ma ok kare kuom ibed piny, kae to indikie gima tinie mogik ok

mapiyo  ni	in	gi  50.’	en  ng’at  makare  be-
7 Bang’  mano,  nope-	nde kuom gik mang’eny.
njo machielo ni, ‘In to in	11 Kuom mano, ka pok
gi gowi ma romo nade?’	unyiso uwegi ni un joma
Nodwoko	ni,	‘Ngano	igeno kuom wach mwa-
ma romo gige pimo ma-	ndu ma ok kare, en ng’a
		achiel  en		
16:6  1 Gir  pim		16:7  1 Gir  pim  achiel  en
lita 22.			kilo 170.
 
LUKA 16:12-21					208
ma biro ketou e wi mwa-		kendo ji moa e ogendni
ndu madier?  12 Kendo		mopogore opogore ke-
ka pok unyiso uwegi ni		done matek.	17 Kuom
un joma igeno kuom gir		adier, yot moloyo mo-
ng’at machielo, en ng’a		ndo polo gi piny okal,
ma biro miyou giru uwe-		kar mondo nyukta achiel
gi?  13 Onge jatich ma		mar Chik okal ma ok
nyalo  bedo  misumba		ochopo.	
ruodhi ariyo, nimar obi-		18 "Ng’ato ang’ata ma
ro sin gi moro to ohero		ketho kend gi  chiege
machielo, kata obiro ma-		kae to okendo machielo,
kore gi moro to ochayo		ochodo,1 kendo ng’at ma
machielo. Ok unyal bedo		kendo dhako ma chwore
wasumbni mag Nyasaye		okethogo kend, ng’atno
kendo mag Mwandu."		chodo.	
14 Koro Jo-Farisai ma		19 "Ne  nitie  jamwa-
gin joma nohero pesa		ndu moro ma ne jarwa-
ahinya, ne winjo weche-		kore gi nanga ma rangi-
go duto, omiyo ne gicha-		ne rajamna kod nanga
ko twenyo umgi ka gi-		mar kitani, kendo nowi-
jare.  15 Eka  nokone-		njo maber pile ka pile e
gi kama: "Un joma ke-		ngima mamalo.  20 Be-
tore uwegi ni un joma		nde, ne nitie jakuecho
kare e nyim ji, to Nya-		moro ma nyinge Laza-
saye ong’eyo chunyu. Ni-		ro ma ne ji ohero keto
kech gima dhano kawo		e	dho  ranga	ng’atno,
kaka gima duong’ ahi-		to	adhonde	nopong’o
nya, en gima rach ahinya		dende  21 kendo nogo-
e wang’ Nyasaye.		mbo yieng’ gi ng’injo ma
16 "Ne oland Chik kod		
weche Jonabi nyaka e		ne lwar koa e mesa mar
ndalo Johana. Chakre			
		16:18 1 E dho Grik, wach mo-
kanyo  ka  dhi  nyime,		lok kae ni ‘chode,’ en sama di-
Pinyruodh Nyasaye e ma		chwo kata dhako manie kend
ilando kaka wach maber		oterore oko mar kend.
 
209							LUKA 16:22–17:1
ng’at ma jamwanduno.		26 To e wi mago duto,
		
Ee, kata mana guogi ne		hoho mang’ongo oseket
biroga to nang’o adho-		e kindwa kodu, mondo
ndene.	22 Koro bang’		joma dwaro ng’ado ka
kinde,  jakuechono ne		gia koni ka gibiro iru kik
otho mi malaike noting’e		nyal, bende mondo ji kik
motere	nyaka	e	bath		ng’ad koa kono nyaka
Ibrahim.		bende		irwa.’  27 Eka nowacho
"Jamwanduno			ni, ‘Kare ka en kamano
ne otho, mi ne oyike.		wuonwa,	akwayi	mo-
23 Eka ka en e Liel,1 no-		ndo iore odhi e od wuo-
ting’o wang’e malo ni-		ra  28 nimar an gi owe-
kech nosandore, kendo		tena abich, mondo odhi
noneno Ibrahim gi kama		ochiwnegi neno e okang’
bor kod Lazaro e bath		malong’o chuth, mondo
Ibrahim.	24 Omiyo, no-		gin bende kik gibi kar
luongo	kowacho	ni,		sandni.’	29 To Ibrahim
‘Wuonwa Ibrahim, ke-		nowacho kama, ‘Gin gi
cha kendo ior Lazaro		Musa kod Jonabi;	we
olut lith lwete e pi mo-		giwinjgi.’	30 Eka nowa-
ndo obi okuego lewa ni-		cho ni, ‘Ooyo ngang’,
kech an gi rem malit e		Ibrahim	wuonwa,	ka
mach ma liel magerni.’		ng’ato moa kuom joma
25 To Ibrahim nodwoke		otho  odhinegi,  gibiro
ni, ‘Nyathi, parie kaka ne		loko chunygi gia e richo.’
		31 To Ibrahim nodwoke
ijayieng’ gi gik mabeyo e		ni, ‘Ka ok ginyal winjo
kinde ma ne ingima, to		Musa kod Jonabi, ok gibi
Lazaro ne yudo gik mari-		winjo kata mana ng’at
cho. Kata kamano, koro		mochier oa kuom joma
sani oyudo hoch kae, ka		otho.’"		
in to	iwinjo rem malit.		Eka nowacho ne
16:23 1 Tiende ni, "Hades" ma		jopuonjrene niya:
tiende en kar joma otho. Ne		"Gik17ma kelo chwany-
Glosari.					ruok nyaka bi. To yaye
 
LUKA 17:2-14	210

nobed malit ne ng’at ma mapiyo kendo ibed piny gigo nobi kokalo kuome! e mesa mondo ichiem’?

 Dibed maber moloyo 8 Kar mano, donge obi-ka otue kidi mar pong’ e ro wachone ni, ‘Ikna ng’ute kendo wite e nam, chiemba modhiambo ke-kar mondo ochwany ndo rwak law apron achiel kuom joma tindo- mondo itina nyaka chop gi. 3 Beduru motang’. atiek chiemo gi metho, Ka owadu otimo richo, eka bang’ mano inyalo kwere matek, to ka olo- chiemo kendo metho’? ko chunye oa e richono, 9 Ok obi pwoyo misu-wene. 4 Kata ka oti- mbano nikech timo tije moni richo nyadibiriyo ma noketne ni otim, do-e odiechieng’ achiel mi nge? 10 Kamano be-oduogo iri nyadibiriyo nde, ka usetimo duto kowacho ni, ‘Aloko chu- moketnu mondo utim, nya a e richo,’ nyaka to wachuru ni: ‘Wan mana

iwene."	wasumbni  ma  kayiem
	Koro joote nokwayo nono. Gik ma wasetimo e Ruoth kama: "Miwae gik ma nonego watim.’"
yie momedore."  6 Eka	11 Sama noyudo odhi
Ruoth nodwokogi niya:	Jerusalem,  nokalo  e
"Ka  da  bed  ni  un  gi	kind Samaria g i Gali-
yie kata mana ma rom	li.  12 To sama nodonjo
gi  koth  karadali,  da	e gweng’ moro, jodho-
uwacho ne yadh onunga-	ho apar noromo kode, to
ni kama, ‘Pudhri ia kae	ne gichung’ mabor ma-
idhi ipidhri e nam!’ to	tin.  13 Eka ne giting’o
obiro winjou.	dwondgi malo ka giwa-
7 "En ng’a kuomu ma	cho  niya:  " Ye su,  Ja-
ka nigi misumba ma pu-	puonj, kechwa!"  14 Ka
rone  kata  ma  ritone	nonenog i ,   nokoneg i
kueth, to onyalo wacho	niya: "Dhiuru mondo
ne misumbano koduogo	unyisru e nyim jodolo."
oa e puodho ni, ‘Bi kae	Eka sama ne g in e yo
 
211					LUKA 17:15-29
ka gidhi, ne gidoko ma-	22 Eka nowacho ne jo-
ler.  15 Ka achiel kuom-	puonjrene kama: "Kinde
g i  noneno  ni  nose-	biro ma unugomb nenoe
change, noduogo kopa-	chieng’ achiel kuom nda-
ko  Nyasaye  g i  dwol	lo mag Wuod dhano, to
maduong’.	16 Mi nopo-	ok ununene.  23 Kendo
dho auma e tiend Yesu	ji nowachnu ni, ‘Neu-
kogoyone erokamano.	ru, en kacha!’ kata ni,
To g ima iwuoro en ni	‘En	ka!’	kik	uwuog
jalo ne en Ja-Samaria.	oko kata lawo bang’gi.
17 Nikech mano, Yesu	24 Nikech mana kaka
nopenjo niya: "Donge ji	mil polo rieny koa kon-
apar duto nodoko maler,	chiel e polo nyaka ko-
koso? To kare jomamoko	machielo,	kamano  e
ochikoka	ni	kanye?	kaka odiechieng Wuod
18 Onge	kata	ng’ato	dhano nobed.	25 Kata
achiel kuomgi moseduo-	kamano, nyaka okadh e
go mondo omi Nyasaye	sand mang’eny mokwo-
duong’, mak mana jal	ngo, kendo tieng’ni no-
moa e oganda machie-	kwede.  26 E wi mano,
loni?"  19 Eka nowacho	mana kaka notimore e
ne jalo niya: "A malo mo-	ndalo Noa, e kaka nobed
ndo idhi; yieni osemiyo	e ndalo mag Wuod dha-
ichango."			no:	27 ji	ne	chiemo,

	Ka Jo-Farisai nope- ne gimetho, chwo ne ke-nje kinde ma Pinyruodh ndo, mon ne ikendo, nya-Nyasaye ne dhi biroe, ka e chieng’ono ma Noa nodwokogi kama: "Piny- nodonjo e yie, mi Ataro ruodh Nyasaye ok bi e nobiro mokethogi gidu-yo ma nenore malich mi- to. 28 Kamano bende e wuoro; 21 kata ji ok bi kaka ne otimore e nda-wacho ni, ‘Neuru en ka!’ lo Lut: ji ne chiemo, ne kata ni, ‘En kacha!’ Ni- gimetho, ne ging’iepo, kech neuru! Pinyruodh ne giuso, ne gichuoyo,

Nyasaye ni e dieru."	kendo ne gigedo.  29 To
 
LUKA 17:30–18:6			212
chieng’ ma Lut nowuok	kogi  niya:  "Kama  ri-
e Sodom, mach gi salfa1	ngre gima otho nitie, ka-
ne ochue koa e polo mo-	nyo bende e kama achu-
kethogi giduto.	30 Ka-	dhe biro chokoree ka-
mano e kaka nobed e	nyachiel."	
chieng’ono	ma	Wuod	Eka  nodhi  nyi-
dhano nofwenyree.	me goyonegi nge-
31 "E chieng’no, ng’at	ro18konyisogo gimomiyo
manie  wi  tat  ot  to	dwarore ni gilam kinde
gige ni ei ot, kik olor	duto ma ok giwe,	2 ko-
piny mondo okawgi. Ka-	wacho  niya:  "E	taon
mano bende, ng’at man	moro ne nitie jang’ad-
oko e puodho kik dog ne	bura ma ne ok oluoro
gik man chien ngang’.	Nyasaye kendo	ne ok
32 Paruru	chi	Lut.	omi ng’ato ang’ata luor.
33 Ng’ato	ang’ata  ma	3 Ne  nitie  bende  chi
dwaro rito ngimane no-	liel  moro  e  taondno
lale, to ng’at molalo ngi-	ma ne siko ka dhi ire ke-
mane, biro reso ngima-	ndo wachone niya, ‘Ne
ne.  34 Awachonu ni, e	ni ong’adna bura maka-
otienono ji ariyo nobed e	re e kinda gi jal ma wan-
otanda achiel; achiel no-	go gi bura.’  4 Kuom ki-
kaw to machielo nowe.	nde, ne ok odwar timo
35 Mon ariyo nobed ka	kamano, to bang’e no-
rego  e  pong’	achiel;	parore  owuon	kama,
moro nokaw to machielo	‘Kata obedo ni ok aluo-
nowe."  36 ——  37 Ni -	ro Nyasaye kendo  ok
kech mano, ne gipenje	ami ng’ato ang’ata luor,
kama: "Ruoth, mano no-	5 nikech chi lielni siko
timre	kanye?" Nodwo-	ka chanda, abiro neno
		ni ong’adne bura kare
17:29 1 Ma en kit poda moro	mondo kik osik kobiro
ma mako mach mapiyo ahi-	ira kojonya gi kwayoge.’"
nya, kendo sama oliel ogolo	6 Eka Ruoth nowacho
tik mager kendo marach.	niya: "Winjuru ane gima
 
213		LUKA 18:7-17
jang’ad-burano nowacho	gi jasol osuruni.	12 An
kata obedo ni en ng’at	atueyo chiemo diriyo e
ma ok kare!  7 Omiyo,	juma,	bende	achiwo
kuom adier, donge Nya-	achiel kuom apar mar
saye biro neno ni joge	gik moko duto ma anwa-
moyier oyudo bura ma-	ng’o.’	13 To jasol osuru
kare, ma gin joma ywak-	noyudo ochung’ gi kama
ne odiechieng’ gi otie-	ochwalore matin, kendo
no, ka gie kindeno bende	ne ok odwar kata mana
Nyasaye  nano  kodgi?	ting’o wang’e kochomo
8 Awachonu ni, obiro	polo, to nosiko kogoyo
neno ni giyudo bura ma-	kore kowacho niya: ‘A
kare mapiyo. Kata ka-	Nyasaye, kecha an jari-
mano,  ka  Wuod  dha-	cho.’	14 Awachonu ni,
no ochopo, be adier obi-	jali ne odok e dalane ki-
ro yudo yie ma kama e	kwane ng’at makare mo-
piny?"	loyo	Ja-Farisaino.  Ni-

	Nogoyo ngeroni be- kech ng’ato ang’ata ma nde ne joma ne ogeno- ng’awore malo, noduoke re giwegi ma ne paro ni piny, to ng’at ma duoko-gin joma kare, kendo ma re piny, nong’awe malo."
ne kawo jomamoko ka	15 Koro ji ne kelone
nono:	10 "Ji ariyo noi-	bende  nyithindgi  ma-
dho nyaka e hekalu mo-	tindo mondo omulgi, to
ndo  gilem,	achiel  ne	bang’  neno  mano  jo-
en  Ja-Farisai  to  ma-	puonjrene nochako kwe-
chielo	ne	en   jasol	rogi.  16 Yesu to noluo-
osuru.	11 Ja-Farisai ne	ngo nyithindogo ire ko-
ochung’ mochako lemo	wacho niya: "Weuru nyi-
kowacho e chunye niya:	thindo matindogi obi ira,
‘A Nyasaye, agoyoni ero-	kendo kik utem geng’o-
kamano ni ok achal gi jo-	gi nimar Pinyruodh Nya-
mamoko duto kaka: jo-	saye en mar joma kama-
mecho, gi joma ok kare,	go.  17 Adier awacho-
gi jochode, kata mana	nu ni, ng’ato ang’ata ma
 
LUKA 18:18-31		214
ok rwak Pinyruodh Nya-	kaka  donjo  e  Piny-
saye kaka nyathi matin,	ruodh Nyasaye nobed
ok nodonjie ngang’."	matek ne joma nigi pesa!
18 Kendo achiel kuom	25 Kuom adier, yot mo-
jotelo nopenje niya: "Ja-	ndo ngamia okal e wang’
puonj Maber, en ang’o	sandan  mar  tweng’o
ma  nyaka	atim  eka	moloyo jamwandu do-
ayud ngima mochwere?"	njo e Pinyruodh Nyasa-
19 Yesu nodwoke kama:	ye."  26 Joma ne owi-
"Ang’o momiyo iluonga	njo mano nopenjo kama:
ni ng’at maber? Onge	"Kare inyalo res ng’a?"
ng’at maber mak mana	27 Nodwoko kama: "Gik
ng’at achiel, ma en Nya-	ma ok nyalre kuom dha-
saye.  20 Ing’eyo chike	no, nyalore kuom Nya-
ma wacho ni, ‘Kik ichod,	saye."  28 To Petro no-
kik inek, kik ikwel, kik	wachone niya: "Ne! Wa-
ichiw neno ma miria-	seweyo g iwa mi walu-
mbo, mi wuoru gi meru	wi ."  29 Nowachoneg i
luor.’"  21 Eka ng’atno	kama: "Adier awacho-
nowacho  niya:  "Mago	nu ni, onge ng’at mo-
duto aserito a e tinna	seweyo ode, kata chie-
nyaka sani."	22 Bang’	ge, kata owetene, kata
winjo mano, Yesu no-	jonyuolne, kata nyithi-
wachone kama, "Pod ni-	nde nikech Pinyruodh
tie gimoro achiel morem	Nyasaye,  30 ma ok no-
kuomi: Us gik ma in-	nwang’ nyading’eny mo-
go duto, kendo ipoggi ne	medore gie ndalogi, ke-
joma odhier eka inibed	ndo e ndalo ma biro, ngi-
gi mwandu e polo; kae to	ma mochwere."
ibi ibed jalupna."  23 Ka	31 Eka nokawo ji Apar
nowinjo mano, nokuyo	Gariyoka moterogi te-
ahinya nimar ne en gi	nge kendo nowachonegi
mwandu mang’eny.	niya: "Neuru! Koro wai-
24 Yesu nong’iye mo-	dho wadhi Jerusalem
wacho  kama:  "Mano	kendo weche duto ma ne
 
215

ondik kokalo kuom jona-bi e wi Wuod dhano, biro chopo. 32 Kuom ranyi-si, ibiro chiwe e lwet ji moa e ogendni mamoko, mi ginijare, ginitimne ti-mbe mag achaya, kendo gining’ul olaw kuome. 33 Eka gininege bang’ chwade, to e odiechieng’ mar adek obiro chier." 34 Kata kamano, ne ok giwinjo tiend gimo-ro amora kuom weche-go, nimar wechego no-pandnegi kendo ne ok giwinjo tiend gik ma ne owachgo.

35 Koro ka Yesu ne chiegni gi Jeriko, ng’at moro ma muofu noyu-do obet e bath ndara ka okuecho. 36 Nikech no-winjo koko mar oganda ka kadho, nochako pe-njo gima ne dhi nyime.

37 Ne  gidwoke  kama:

" E ro , Ye s u Ja- Na z a - reth kadho!" 38 Omiyo, n o k o k n i ya : " Ye s u , Wu o d Da u d i , k e c h a !" 39 Joma notelo nyime nochako kwere matek mondo oling’, to koro eka nomedo kok matek niya:
 
LUKA 18:32–19:4


" Wuod Daudi, kecha!" 40 Eka Yesu ne ochung’, kendo nochiko mondo okelne ng’atno. Ka ng’at-no nosechopo machieg-ni, Yesu nopenje niya: 41 "Ang’o midwaro ni atimni?" Nodwoke kama: "Ruoth, yaw wang’a onen kendo." 42 Omiyo, Yesu nowachone niya: "Wang’i mondo onen kendo; yie-ni osechangi." 43 Eka g i k a nyo n o , w e n g e n e noya wo re , k e n d o n o - chako luwo Yesu komiyo Nyasaye duong’. Bende, bang’ ka ji duto none-no mano, ne gipako Nya-saye.

19 Eka nodonjo Jeri-ko kendo noyudo okalo e iye.  2 Koro ka-

nyo ne nitie ng’at moro ma nyinge Zakayo ma ne en jatend josol osuru kendo ne en jamwandu.

	Nodwaro neno ni Ye-suni en ng’a. Nikech ne en nyadundo to oga-nda ne thoth, ne ok onyal nene. 4 Omiyo, noringo motelo nyime mi noidho yadh ng’owo moro mondo one Yesu,
 
LUKA 19:5-17

nimar Yesu ne chiegni kalo e yorno. 5 Koro ka Yesu nochopo kanyo, no-ng’iyo malo mowachone niya: "Zakayo lor piny mapiyo nimar kawuono nyaka abed e odi."

	Eka ne olor piny ma-piyo kendo norwake gi
mor kaka wendone. 7 Kane oganda oneno mano, giduto ne gichako ng’ur niya: "Odhi bedo wendo e od ng’at ma ja-richo." 8 To Zakayo ne ochung’ mowacho ne Ruoth kama: "Ruoth, ne! adhi chiwo nus mar giga ne joma odhier, kendo gimoro amora ma namayo ng’ato ang’ata anaduok nyading’wen."

	Omiyo, Yesu nowacho kama: "Kawuononi war-ruok osebiro e odni ni-kech jali bende en wuod Ibrahim. 10 Ni-mar Wuod dhano nobi-ro mondo omany joma ne oselal, kendo mondo oresgi."

11 Sama ne pod gi-dhi nyime winjo we-chegi, nogoyonegi nge-ro machielo nikech noyu-
 
216


do en machiegni gi Je-rusalem, kendo ne gipa-ro ni Pinyruodh Nyasaye ne dhi fwenyore gikanyo-no. 12 Omiyo, nowacho kama: "Ng’at moro moa e anyuola ma nigi huma nodhi wuoth e piny moro mabor mondo oke-te kaka ruoth eka oduog. 13 Bang’ luongo wa-sumbnine apar, nomiyogi mina1 apar kendo nowa-chonegi ni, ‘Timuru oha-la nyaka chop aduog.’

	Kata kamano, jopinye nosin kode mi ne gioro joote moko oluw bang’e mondo giwach ni, ‘Ok wadwar ni ng’atni obed ruoth e wiwa.’

15 "Gikone, ka noduo-go bang’ bedo ruoth, no-luongo wasumbni ma nosemiyo pesago mondo ong’e yuto ma ne gise-nwang’o bang’ timo oha-la. 16 Omiyo, mokwo-ngo nobiro ire mowa-cho ni, ‘Ruodha, mina ma ne imiya osenyuolo mina apar.’ 17 Nokone ni, ‘Itimo maber, in misu-


19:13 1 Ne Glosari.
 
217	LUKA 19:18-31
mba maber! Nikech ise-	24 "Eka nowacho ne
nyiso  ni  in  ng’at  mi-	jom a ne o c h u ng ’ m a -
geno e wach matin ahi-	c h i e g n i  n i ,  ‘ Ka w u r u
nya, bed gi loch e wi tao-	m i n a m a e n- g ono ke -
nde apar.’  18 Koro mar	ndo umi jal ma nigi mina
ariyo  nobiro  ka  wa-	apar.’  25 To ne giwa-
cho ni, ‘Ruodha, mina	chone ni , ‘ Ruoth, do-
ma ne imiya ne onyuolo	nge en gi mina apar?’——
mina abich.’  19 Nowa-	26 ‘Awachonu ni, ng’a-
cho bende ne misumba-	to ang’ata ma nigo, ibiro
no ni, ‘In bende bed gi	miye momedore, to ng’at
loch e wi taonde abich.’	ma ongego, kata mana

	To machielo nobiro ma en-gono ibiro maye. ka wacho ni, ‘Ruodha, 27 E wi mano, kelnau-eri mina mari ma na- ru jowasika ma ne ok pando ei nanga. 21 Ni- dwa r ni abe d ruoth e mar ne aluori, nikech wigi kendo uneggi e nyi-in ng’at ma koch; ijaka- ma kae.’"

wo gik ma ne ok ikano,	28 Ka nosewacho we-
kendo ijakayo gik ma ne	chego, nodhi nyime gi
ok ichuoyo.’	22 Nowa-	wuoth koidho Jerusa-
chone ni, ‘Misumba ma-	lem.  29 To ka nocho-
rachni, ang’adoni bura	po machiegni gi Bethfa-
kuom weche moa e dho-	ge kod Bethania, e got
gi	iwuon.	Donge	ne	miluongo ni Got Zei-
ing’eyo ni an ng’at ma	tuni, nooro ariyo kuom
koch,  ni  ajakawo	gik	jopuonjrene  30 kowa-
ma  ne  ok  akano,  ke-	choneg i kama: "Dhiu-
ndo ni ajakayo gik ma ne	ru e gweng’ ma uneno
ok	achuoyo?  23 Kare	e nyimucha kendo bang’
ang’o momiyo ne ok ike-	donjoe, unuyud nyathi
to pesana e bengi? Eka	punda motue ma ng’ato
ka abiro dine ayudogo	pok noidhoe. Gonyeuru
kosenyuolo ohala moro	kendo ukele kae.  31 To
e wiye.’			ka ng’ato openjou ni ,
 
LUKA 19:32-46			218
‘Ang’o momiyo ugonye?’	obed  kuonde  mamalo
dwokeuru  ni ,  ‘ Ruoth	chutho!"	39 To Jo-Fa-
d w a r e .’"  3 2 O m i y o ,	risai moko ei oganda no-
joma ne oorgo nowuok	wachone	niya:	"Ja-
kendo ne giyudo mana	puonj, kwer jopuonjre-
kaka nosewachoneg i .	ni."  40 En nodwokogi
33 To sama ne gigonye,	kama: "Awachonu ni, ka
weg nyathi pundano no-	jogi odong’ koling’, kite
penjogi niya: "Ang’o mo-	nyalo kok gi dwol."	
miyo ugonyo nyathi pu-	41 Koro ka nochopo
ndano?"  34 Ne gidwo-	machiegni, nong’iyo Je-
kogi kama: "Ruoth dwa-	rusalem mi ne oywage
re."  35 Eka ne g itere	42 kowacho niya: "Yaye,
nyaka ir Yesu, mi ne gi-	ma dine bed ni kawuono-
bolo lepgi ma oko e ng’e	ni iseng’eyo gik ma kelo
nyathi pundano kendo	kuwe—en mana ni ose-
ne giketo Yesu mondo oi-	pandgi mondo wang’i kik
dhe.	negi.  43 Nikech	nda-

	Kaka nomedo sudo, lo nobini ma wasiki biro ji ne pedho lepgi ma gero chiel mar yien ma oko e ndara. 37 To ma- wiyegi bith kendo gini-piyo ka nochiegni cho- lwori mi ginichandi ka po e ndara ma lor ka githung’i koni gi koni. a e Got Zeituni, oganda 44 Ginigoyi piny kaa-duto mar jopuonjre no- chiel gi nyithindi, mi ok chako bedo mamor, ke- giniwe kidi moro ka ndo ne gipako Nyasaye oluowore e wi wadgi ni-gi dwol maduong’ nikech kech ne ok ifwenyo ki-tije madongo duto ma nde minonie."

ne giseneno,  38 ka gi-	45 Eka nodonjo e he-
wacho kama: "Ng’at mo-	kalu mi nochako riembo
guedh en jalno ma biro	joma ne uso gik moko
kaka Ruoth e nying Je-	ma ogologi oko 46 ko-
hova! Kuwe mondo obed	wachonegi kama: "Ondik
e  polo  kendo  duong’	ni, ‘Oda nobed od lamo,’
 
219						LUKA 19:47–20:12
to un useloke rogo mar		uyie kuome?’  6 To ka
		
jomecho."	nyime	gi		wadwoke ni, ‘Ne en moa
47 Nodhi				kuom	dhano,’  oganda
puonjo pile ka pile e he-		duto biro	chielowa gi
kalu. To jodong-jodolo,		kite nimar giyie ni Joha-
gi jondiko, kod jotend		na en janabi."	7 Omiyo,
ji ne dwaro nege;	48 to		ne  gidwoke  ni  ne  ok
ne ok giyudo yo moro		ging’eyo kama ne batiso-
amora mar timo kama-		no oaye.	8 Yesu nowa-
no nimar ji duto nomoko		chonegi niya: "An bende
kuome mondo giwinje.		ok abi wachonu ni atimo
Chieng’ moro e		gigi gi ratiro mane."
		9 Eka nochako goyo ne
20 ndalogo,	sama		ji  ngero	niya:	"Ng’at
nopuonjo ji e hekalu ke-		moro	nopidho	puoth
ndo nolando wach ma-		mzabibu mi noketo puo-
ber, jodong-jodolo gi jo-		dhono e lwet jopur ma
ndiko kod jodongo no-		chule,	kae	to	nodhi
biro ire  2 mi ne gipe-		wuoth e piny moro ma-
nje niya: "Wachnwae, iti-		bor  kuom  ndalo  mo-
mo gigi gi ratiro mane?		gwaro.	10 Ka kinde ma
Kata en ng’a momiyi ra-		olemo nyakie nochopo,
tiro  mar	timo	gigi?"		nooro misumba moro ir
3 En nodwokogi kama:		jopurgo mondo gimiye
"An  bende  abiro  pe-		moko kuom olemo mag
njou penjo achiel, kendo		puoth mzabibuno. Kata
udwoka:  4 Batiso	ma		kamano, jopurgo norie-
Johana ne timo, ne en		mbe	gi	lwete	nono
moa e polo koso kuom		bang’ goye.	11 To no-
dhano?"  5 Eka ne gi-		chako	ooro	misumba
chako wacho e kindgi gi-		machielo. Mano bende
wegi niya: "Ka wadwoke		ne gigoyo mi gitimone ti-
ni, ‘Ne en moa e polo,’		mbe achaya, kendo ne
obiro penjowa ni, ‘Kare		giriembe gi lwete nono.
ang’o  momiyo	ne	ok		12 Kendo nochako ooro
 
LUKA 20:13-24		220
mar adek; mano bende	tindotindo. To ng’at ma
ne	gihinyo	mi  giwito	kidino olwar kuome, ki-
oko.  13 Omiyo, wuon	di no biro rege ka bu-
puoth mzabibuno nowa-	ru."	
cho ni, ‘En ang’o mone-	19 Eka jondiko gi jo-
go atim? Abiro oro wuo-	dong-jodolo	nomanyo
da ma ahero. Dipo ka gi-	kaka ne ginyalo make e
miye luor.’  14 Ka jopur-	sa  nogono	nimar  ne
go noneno wuodeno, ne	ging’eyo ni nogoyo nge-
giwacho e kindgi kama,	rono kuomgi, kata kama-
‘Mani e jal ma puodho-	no ne giluoro ji.  20 Ke-
ni biro dong’ne kaka pok	ndo bang’ nono ahinya
mare. Wanegeuru mondo	gik ma notimo, ne gioro
puodhoni obed marwa.’	jomoko ma ne gisechu-
15 Mi  ne  giwite  oko	lo ling’ling’ mondo gidhi
mar puoth mzabibu ke-	giwuondre ka joma kare,
ndo ne ginege. Omiyo,	eka  gimake	gi  wach
en ang’o ma wuon puoth	moa e dhoge kae to gi-
mzabibuno biro timone-	kete e lwet joloch kendo
gi?	16 Enobi mi noneg	e bwo teko mar gava-
jopurgo kae to ochiwo	na.  21 Eka jogo nope-
puoth mzabibuno ne jo-	nje kama: "Japuonj, wa-
mamoko."		ng’eyo ni iwuoyo kendo
Bang’ winjo mano, ne	ipuonjo kare, bende ok
giwacho kama: "Mano	iluoro wang’ ng’ato, to
k i k	t i m re	n g a n g ’ !"	ipuonjo yor Nyasaye ka

	To nong’iyogi tir mo- luwore gi adiera: 22 Be wacho niya: "Kare ere chulo osuru ne Kai-tiend wach mondik niya: sar en gima owinjore gi ‘Kidi ma jogedo ne ota- chik, koso ok owinjore?" m o re , k i d i n o o s e b e - 23 Kata kamano, nofwe-do kidi maduong’ mo- nyo wuondruokgi mowa-riwo kor ot’? 18 Ng’ato chonegi kama: 24 "Nyi-ang’ata ma lwar e kidi- sauru dinari. Kido gi ndi-no, ng’atno biro tur ma ko man kuomegi gin mag
 
221	LUKA 20:25-40

ng’a?" Ne gidwoke niya:	e chier, dhakono	nobed
" G i n  m a g  K a i s a r."	chi ng’a kuomgi?	Nimar

	Nowachonegi kama: nosebedo chi owete abi-"Kare chuluru Ka isa r riyogo."
gige Kaisar, to gige Nya-	34 Yesu   nodwokogi
s a y e  n e  N y a s a y e ."	niya: "Nyithind ndalo-
	Omiyo, ne ok ginyal ni kendo, bende ichiwo-
make gi wach moro moa	gi e kend,  35 to joma
e dhoge e nyim ji, to ne	osekwan ni owinjore do-
gihum nono gi dwokone	njo e ndalo ma biro kod
mi giling’ thi.	chier a kuom joma otho,
	To moko kuom Jo- ok kend, bende ok chiw-
Sadukai ma gin joma wa-	gi  e  kend.  36 Kuom
cho ni chier onge nobi-	adier, bende ok ginyal
ro ire mi gipenje kama:	tho kendo, nimar gichal

	"Japuonj, Musa no- kaka malaike, kendo gin ndikonwa niya: ‘ Ka nyithind Nyasaye kuom owadgi ng’ato otho ke- bedo nyithind chier. ndo oweyo chiege, to ne 37 To kuom wach chie-ok onyuolo nyathi, owad- ro joma otho, kata mana gi onego okaw chiegeno Musa noelo wachno e si-mondo onyuolnego nyi- gand bungu mar kuthe, thindo.’ 29 Koro ne ni- ka noluongo Jehova ni, tie owete moko abiriyo. ‘Nyasach Ibrahim, Nya-Mokwongo nokendo dha- sach Isaka, kendo Nya-ko kae to ne otho ma sach Jakobo.’ 38 En onge nyathi . 30 Mar Nyasach joma ngima to ariyo 31 gi mar adek ok Nyasach joma otho, bende nokendo dhako- nimar e wang’e jogo no. Ne obet kamano nya- duto ngima." 39 Jondi-ka e mar abiriyo; ne gi- ko moko nodwoke niya: tho ma ok giweyo nyi- "Japuonj, iwacho kare." thindo chien. 32 Giko- 40 Nikech koro ne gio-ne, dhakono bende ne nge gi chir mar penje otho. 33 Nikech mano, kata wach achiel.
 
LUKA 20:41–21:8		keno.  2 Eka	222
41 Eka nopenjogi niya:			noneno
			
"Obet  nade  ni  ji  wa-		chi liel moro modhier
cho ni Kristo en Wuod		ka luto pesa ma mingli
Daudi?  42 Nimar Daudi		ariyo ma nigi nengo ma-
owuon wacho e bug Za-		tin ahinya,  3 mi nowa-
buri  ni,  ‘Jehova  no-		cho kama: "Adier awa-
wacho ne Ruodha niya:		chonu ni, chi liel mo-
"Bed e bada korachwich		dhierni oseluto moloyo
43 nyaka chop aket wa-		jogi duto.  4 Nimar jogi
siki	obed  kaka  raten		duto oluto michgo koa
mar tiendi."’	44 Kuom		kuom gigegi momedo-
mano, Daudi luonge ni		re, to en, kata obedo ni
Ruodha; omiyo ere kaka		odhier, oseluto duto ma
onyalo bedo wuode?"		dokonyrego e ngimane."
45 Eka sama ji duto		5 Bang’e, sama jomoko
ne	winjo,	nowacho		ne wuoyo kuom kaka he-
ne jopuonjrene kama:		kalu ne obidh gi kite ma-
46 "Tang’uru gi jondi-		beyo kod gik mowal ne
ko mohero wuotho koni		Nya s a ye ,  6 nowa cho
gi koni ka girwako ka-		kama: "To kuom gik ma
ndho kendo mohero ni		unenogi, ndalo biro ma
ji omosgi ka dhialogi e		onge kidi ma biro dong’
chirni kendo mohero ko-		e wi kidi wadgi ma ok
mbe ma nyime e sunago-		nowit piny."	7 Eka ne
ke kod kuonde moyiedh		gipenje niya: "Japuonj,
mogik e nyasi,  47 ke-		kuom  adier	karang’o
ndo giyako ute mond lie-		ma gigi biro timoree, to
te, kendo gilamo lamo		en ranyisi mane ma biro
maboyo mana ni mondo		nyiso kinde ma gigi one-
ji onegi. Jogi noyud kum		go otimree?"	8 Nodwo-
magerie moloyo."		ko kama: "Tang’uru mo-
	Koro ka noting’o		ndo kik ng’ato mi ulal,
	wang’e malo, no-		nimar ji mang’eny nobi
neno21 jomwandu ka luto		ka gitiyo gi nyinga ka gi-
michgi e sanduge mag		wacho kama, ‘An e en,’
 
223			LUKA 21:9-23
kendo ni, ‘Kinde ma ne	ma onge ja akwede kata
oket chiegni.’ Kik uluw	achiel ma nyalo tamo-
bang’gi.  9 E wi mano,	re, kata kwedo.	16 E
ka uwinjo wach lwenje	wi mano, kata mana jo-
kod tungni, kik uluor. Ni-	nyuolu  g i  oweteu  g i
kech gigi nyaka timre	wedeu kod osiepeu no-
mokwongo, kata kamano	ndhogu kendo ginineg
giko to ok bi timore gika-	moko kuomu,	17 mi ji
nyono."		duto nosin kodu nikech
10 Eka nokonegi niya:	nyinga .  18 To	onge
"Oganda noked gi oga-	kata mana achiel kuom
nda , kendo pinyruoth	yie  wiu  ma  biro  lal.
noked  g i  pinyruoth.	19 Kuom nano maru,
11 Yieng ni	madongo	unures ngimau.		
mag piny nobedie, bende	20 "Kata kamano, ka
kamoro bang’ machie-	unune ka jolweny ogoyo
lo chiemo nobed manok	kambi kolworo Jerusa-
kendo tuoche ma lando-	lem, eka ng’euru ni keth-
re nobedie; kendo gik	ruok mare osekayo ma-
ma kelo luoro nonenre,	chiegni.  21 Eka	joma
kendo ranyisi madongo	ni Judea mondo ochak
noa e polo.		ringo ka gidhi e gode,
12 "To ka pok magi	joma ni ei Jerusalem oa
duto otimore, ji nomaku	e iye, kendo joma ni e
kendo ginisandu ka gi-	gwenge mokiewo kode
chiwou e sunagoke kod	kik donj e iye,	22 ni-
ute tuech. Noteru e nyim	kech	mago  gin	ndalo
ruodhi kod joloch ni-	kum	mondo	eka  gik
kech nyinga.	13 Mano	moko	duto	mondik
nomiu thuolo mar chiwo	ochop.  23 Yaye, nobed
neno.  14 Kuom mano,	malit ne mon ma yach
k ik  uparru  motelo  e	kod mago ma dhodho
chunyu kuom gima ubiro	nyithindo e ndalono! Ni-
dwoko,  15 nimar abiro	kech masira maduong’
miyou weche kod rieko	nobedie e pinyno kod
 
LUKA 21:24-38				224
mirima e wi jogi.  24 Mi	30 Sama uneno ka gi-
noneggi gi ligangla ke-	loth, un uwegi ung’eyo
ndo nomakgi	ka	joma	ni koro kinde oro chieg-
otue mi tergi e pinje mag	ni.  31 Kamano bende,
ogendni  duto,  kendo	sama uneno gigi ka ti-
ogendni mamoko biro	more, ng’euru ni Piny-
nyono Jerusalem nyaka	ruodh Nyasaye chiegni.
chop kinde ma ne oket	32 Adier awachonu ni,
ne ogendnigo orum.	tieng’ni ok bi kalo ngang’
25 "Bende, ranyisi ma-	nyaka	chop gigi duto
dongo nonenre e wang’-	timre.	33 Polo gi piny
chieng’ gi dwe kod e sul-	biro kalo, to wechena ok
we, kendo ogendni mag	nokal ngang’.
piny  nobed  e  chand-	34 "To tang’uru ahi-
ruok malit, ma ok gini-	nya mondo chunyu kik
ng’e gima ginyalo timo	pong’ ngang’ gi ich-lach,
nikech wuo kod choch-	gi metho ahinya, kod
ni mar nam.	26 Chuny	parruok mag ngima, mi
ji biro a nikech luoro ke-	chieng’no chopnu apoya
ndo	nikech	gik	ma	35 kaka obadho. Nikech
biro timore e piny, ni-	nobi kuom ji duto mo-
mar	ibiro	yieng	teko	dak e wang’ piny mangi-
mag polo.	27 Eka gini-	ma.  36 Kuom mano, si-
ne Wuod dhano ka biro	kuru ka uneno, ka usayo
e bor polo ka en gi teko	kinde duto mondo ubed
kod duong’ mang’ongo.	gi nyalo mar tony kuom

	To sama gigi ochako gigo duto ma nyaka tim-timore, chung’uru tir ke- re kod nyalo mar chung’ ndo uting’ wiu malo ni- e nyim Wuod dhano." kech resruoku okayo 37 Omiyo, godiechi-
machiegni."	nge-	eng’ nojapuonjo e hekalu
29 Eka  nogoyo		to gotieno nojawuok oko
ro moro kama: "Nonu- kae to odhi obet e got
ru  yadh  ng’owo	kod miluongo ni Got Zeituni.
yien   mamoko	duto.	38 Kendo ji duto ne biro-
 
225								LUKA 22:1-16
ga ire gokinyi ahinya mo-		ka;	8 omiyo, Yesu noo-
			
ndo giwinje e hekalu.		ro Petro gi Johana ko-
	Koro	Sawo	mar		wachonegi niya: "Dhiu-
22 Makate	Maonge		ru uiknwa Pasaka mo-
			ndo wacham."	9 Ne gi-
Thowi,  ma  nong’ere		penje niya: "Idwaro ni
kaka Pasaka, ne okayo		
machiegni.	2 Kendo jo-		wadhi	waike		kanye?"
dong-jodolo gi jondiko		10 Nodwokogi	kama:
ne manyo yo maber mo-		"Neuru!  Ka  udonjo  e
loyo ma ne ginyalo ne-		taon, ng’at moro moti-
gego nikech ne giluoro		ng’o aguch lowo mar pi
ji.  3 Eka Satan nodonjo		biro  romo  kodu.  Lu-
kuom Judas ma bende		weuru nyaka e ot modo-
ne iluongo ni Iskariot,		njoe.  11 Kendo uwach
ma ne en achiel kuom		ne wuon odno ni, ‘Ja-
ji Apar Gariyoka,  4 ke-		puonj penjo kama: "Ere
		od welo kama dachamie
ndo nodhi mowuoyo gi		Pasaka gi jopuonjrena?"’
jodong-jodolo  kod  jo-		12 Eka ng’atno biro nyi-
tend- jorit hekalu kuom		sou ot mamalo malach
kaka	nonyalo	ndhogo		moseikie gik moko. Ka-
Yesu.	5 Ne gibedo ma-		nyo	e	ma	unuikee."
mor gi wachno kendo		13 Omiyo, ne gidhi ke-
ne giyie miye pesa mar		ndo yudo mana kaka no-
fedha.	6 Omiyo, noyie		sewachonegi, mi ne giti-
kendo nochako manyo		mo ikruok ne Pasaka.
thuolo maber mar ndho-		14 Koro ka sa nocho-
ge ka oganda onge ma-		po, nobet piny e mesa
chiegni.					kanyachiel gi jootene.
7 Odiechieng’ mokwo-		15 Kendo nowachonegi
ngo mar sawo mar Ma-		kama: "Asegombo ahi-
kate Maonge Thowi koro		nya	chamo	Pasakani
nochopo,	ma	ne	en		kodu ka pok ayudo sand;
chieng’ ma nyaka ne chi-		16 nimar awachonu ni,
wie misango mar Pasa-		ok	abi	chame	kendo
 
LUKA 22:17-29				226
nyaka weche duto motu-	nobed malit ne ng’at ma
dore kode ochop e Piny-	indhoge kokalo kuome!"
ruodh Nyasaye."	17 Ke-	23 Omiyo, ne gichako
ndo  bang’  kawo  oko-	penjore e kindgi giwegi
mbe, nogoyo erokama-	ni en ng’a kuomgi ma di-
no kowacho niya: "Ka-	bed ni ne chiegni timo
wuru mae mondo umi	gima kamano.	
ng’ato ka ng’ato kuomu,	24 Kata kamano, mba-
18 nimar awachonu ni,	ka  matek	bende  ne
chakre sani, ok abi ma-	omuoch e kindgi ni en
dho  divai  mar	olemb	ng’a kuomgi mikwano ni
mzabibu kendo, nyaka	duong’ moloyo.	25 To
Pinyruodh Nyasaye bi."	nokonegi  niya:	"Ruo-
19 Bende, nokawo ma-	dhi  mag  ogendni  ti-
kate  mogoyo	eroka-	more joloch e wi ji, ke-
mano, kendo nong’ingo,	ndo joma nigi teko e wi ji
mi nomiyogi, kowacho	iluongo ni Jochiw-Kony.
kama: "Mani ochung’ ne	26 Kata kamano, un ok
ringra ma idhi chiw ni-	onego ubed kamano. To
kech  un.  Sikuru  ka	ng’at maduong’ moloyo e
utimo ma mondo upara-	kindu obed matinie mo-
go."  20 Notimo kama-	loyo, to ng’at ma telo e
no bende  g i  okombe	kindu mondo obed jati-
bang’ kane gisechamo	ju.  27 Nimar en  ng’a
chiemo modhiambo ko-	ma duong’ie moloyo? Be
wacho niya: "Okombeni	en jalo mobet ka chiemo,
ochung’ ne singruok ma-	koso en jal ma tiyone?
nyien kokalo kuom re-	Donge en jal mobet ka
mba, ma biro chuer ni-	chiemono, koso? To an e
kech un.		dieru kaka jal ma tiyonu.
21 "To neuru! lwet ja-	28 "Kata kamano, un e
ndhokna ni koda e mesa.	joma osemakore koda e
22 Nimar adier	Wuod	masichena;	29 omiyo,
dhano  dhi  tho	mana	atimo  kodu	singruok
kaka oseng’ad; to yaye	mana kaka Wuora ose-
 
227			LUKA 22:30-43
timo koda singruok ne	sa mondo oting’e, be-
pinyruoth,  30 mondo	nde  otim  kamano  gi
ubi uchiem kendo umeth	ofuk chiemo, kendo ng’at
e mesana e Pinyruodha,	ma onge gi ligangla ous
kendo	ubed  e	kombe	nangane  ma  oko  mo-
ruodhi	mondo	ung’ad	ndo ong’iewgo ligangla.
bura ne dhoudi 12 mag	37 Nikech awachonu ni,
Israel.			wachni nyaka timre ma

	"Simon, Simon, ne! ne ondik kuoma niya, ‘Ne Satan osekwayo mondo okwane gi joma ketho opiedhu uduto mana chik.’ Nimar gigo chopo ka ngano. 32 Kata ka- kuoma." 38 Eka ne gi-mano, asesayonu mo- wacho kama: "Ruoth, ndo yieu kik tho; to ne! ligengni ariyo ni ka." in, bang’ kiseduogo, Nowachonegi niya: "Oro-iteg oweteni." 33 Eka mo."

Petro nowachone niya: 39 Ka nowuok, nodhi e "Ruoth, aikora mar dhi Got Zeituni kaka timne kodi e jela kendo e nobet kendo jopuonjre tho." 34 To en nodwo- bende noluwe. 40 To ke kama: "Petro, awa- ka nochopo kanyo, no-choni ni, thwon-gweno wachonegi niya: "Siku-ok bi kok kawuono nya- ru ka ulamo mondo kik ka chop ikwer nyadidek udonj e tem." 41 Eka

ni ok ing’eya."	nochwalore matin kama
	Bende, nowachone- borne dirom diroe kidi, gi niya: "Ka naorou mo- mi nogoyo chonge piny ndo udhi ma ok uti- mochako lemo 42 ko-ng’o ofuk pesa, kod ofuk wacho niya: "Wuora, ki-chiemo, gi wuoche, be dwaro to gol okombeni nuchando gimoro amo- oa kuoma. Kata kama-ra?" Ne gidwoke niya: no, dwacha kik e ma tim-"Ooyo!" 36 Eka nowa- re, to mari e ma mondo chonegi kama: "To koro otimre." 43 Eka malai-ng’at ma nigi ofuk pe- ka moro moa e polo
 
LUKA 22:44-58	228

nofwenyorene kendo no- do ite ma korachwich miye teko. 44 To chu- oko. 51 To Ye su no-nye nochandore malit dwoko kama: "Mano ahinya mi nodhi nyi- oromo." Kendo nomu-me lemo gi kinda; ke- lo it misumbano mi no-ndo luche nobedo change. 52 Kae to Yesu kaka remo maton piny. nopenjo jodong-jodo-

	Ka noa malo bang’ lo gi jotend-jorit heka-lemo modhi ir jopuonjre, lu kod jodongo ma no-noyudo ka nindo ote- biro make niya: "Ere gi-rogi nikech chunygi momiyo ubirona ka uti-nokuyo. 46 Nopenjogi ng’o ligengni gi arunge niya: "Ang’o momiyo uni- ka joma dhi mako jame-ndo? Auru malo kendo cho? 53 Kane an kodu udhi nyime gi lamo mo- e hekalu pile ka pile, ne

ndo kik udonj e tem."	ok umaka. Kata kamano,
47 Ka pod nowuoyo,	ma e sau kendo en loch
ero ne! oganda moro	mar joma ni e mudho."
nosieko ka ng’at mi-	54 Eka ne gimake mi
luongo ni Judas, ma ne	gidhi kode kendo ne gite-
en  achiel  kuom  ji	re nyaka e od jadolo ma-
Apar Gariyoka otelone-	duong’; to Petro ne lu-
g i ,  mi  nodhi  ir Ye su	wogi gi kama bor matin.
mondo onyodhe.  48 To	55 Kane gimoko mach e
Yesu nopenje niya: "Ju-	dier  laru  kendo  bet
das, indhogo Wuod dha-	piny kanyachiel, Petro
no  g i  nyoth?"  49 Ka	nobedo kodgi.  56 To ja-
joma ne ni kode none-	tich moro ma nyako no-
no gima ne chiegni ti-	nene e ler mar majno,
more, ne gipenje kama:	mi nong’iye mowacho
"Ruoth, wachadhgi gi li-	niya: "Ng’atni bende a
gangla?"  50 To bende	ni kode."  57 To nokwer
achiel kuomgi ne ocha-	kowacho niya: "Nyarwa,
dho misumba mar jado-	ok ang’eye."  58 Bang’
lo maduong’ mi nong’a-	kinde manok, ng’at ma-
 
229

chielo nonene mowacho kama: "In bende in achiel kuomgi." To Petro no-dwoko niya: "Omera, ok an." 59 Kendo bang’ ka sa achiel kama noseka-lo, ng’at machielo no-chako ramo matek niya: "Kuom adier, jali bende a ni kode, nimar adier en Ja-Galili!" 60 To Petro nowacho kama: "Ome-ra, ok ang’eyo gima iwa-chono." Eka gikanyono ka pod nowuoyo, thwon-gweno nokok . 61 Mi Ruoth nolokore mocho-mo wang’e tir kong’iyo Petro, eka Petro nopa-ro wach ma Ruoth nose-wachone kama: "Ka pok thwon- gweno okok ka-wuono, ibiro kwer nyadi-dek ni ok ing’eya ." 62 Kendo nowuok oko mi noywak malit ahinya.

63 Koro joma nomako Yesu nochako jare ke-ndo goye; 64 eka bang’ umo wang’e, ne gisi-ko ka gipenje niya: "Kor ane wach! En ng’a mo-goyi?" 65 Kendo ne gi-wacho weche mamoko mang’eny ma gijarego.
 
LUKA 22:59–23:2

66 To kane piny oru, buch jodong-oganda gi jodong-jodolo kod jo-ndiko nochokore kanya-chiel, kendo ne gitere nyaka e od romo margi mar buch Sanhedrin ka giwacho niya: 67 "Ka in e Kristo, wachnwa." To nodwokogi kama: "Kata kapo ni awacho-nu, ok ubi yie mano kata matin. 68 Bende, ka apenjou, ok ubi dwoka. 69 Kata kama-no, chakre sani ka dhi nyime, Wuod dhano biro bet e bad Nyasaye ko-rachwich ma nigi teko."


	Nikech mano, giduto ne gipenje kama: "Kuom mano, in e Wuod Nya-saye, koso?" Nodwokogi niya: "Un uwegi usewa-cho ni an e en." 71 Ne giwacho kama: "Ere tie-nde medo luongo jone-no? Nimar wan wawegi wasewinjo koa e dhoge owuon."

23 Omiyo,  oganda duto noa malo, mi ne  gitere  ir  Pilato.

	Eka ne gichako donjo-ne niya: "A wayudo ka
 
LUKA 23:3-15		230
ng’atni loko ogandawa,	nje weche mang’eny, to
kokwero ji mondo kik	ok nochiwo dwoko moro
chul osuru ne Kaisar, ke-	amora.  10 Kata kama-
ndo owacho ni en owuon	no, jodong-jodolo gi jo-
en	e	Kristo	ruoth."	ndiko ne siko ka chung’
3 Koro Pilato nopenje	malo kendo donjone gi
kama: "In e Ruodh Jo-	mirima mager.  11 Eka
Yahudi, koso?" Nodwoke	Herode kaachiel gi aske-
kama: "In iwuon isewa-	chene notimone timbe
cho."	4 Eka Pilato no-	achaya,  kendo  Hero-
wacho ne jodong-jodo-	de ne ojare kuom rwa-
lo kod oganda niya: "Ok	kone nanga moro ma-
ayudo ketho moro amo-	ber, kae to ne oduoke
ra kuom ng’atni."  5 To	ir Pilato.  12 Herode gi
ne giramo ka giwacho	Pilato nobedo osiepe e
kama: "Okelo tungni e	chieng’onogo, nimar mo-
kind oganda kopuonjo e	telo ne kanyo ne gisebe-
Judea	duto,	to  kata	do gi sigu e kindgi.
mana chakre Galili nya-	13 Eka Pilato noluo-
ka kae."  6 Bang’ winjo	ngo jodong-jodolo kod
mano,	Pilato	nopenjo	jotelo  gi  oganda  ka-
kabe ng’atno en Ja-Gali-	nyachiel  14 mi nowa-
li.	7 Bang’ ng’eyo ni ne	chonegi niya: "Ne uke-
owuok e alwora ma ne ni	lo ng’atni ira ni ojiwo
e bwo Herode, notere ir	ji mondo ong’anj. Koro
Herode, ma bende ne ni	neuru! asenone e nyimu
Jerusalem e ndalogo.	to ok ayudo kuome ke-

	Ka Herode noneno tho moro amora e weche Yesu, nomor ndi. Nikech mudonjonegogi. 15 To kuom kinde nosedwaro adier, kata mana Hero-neno Yesu nimar nose- de ok oyudo ketho e winjo weche mang’eny wechego nimar oseduo-kuome, kendo nogeno ke irwa, to neuru! neno ranyisi motimo. onge gimoro amora mo-9 Omiyo, nochako pe- setimo mowinjore gi tho.
 
231	LUKA 23:16-31

	Omiyo, abiro kume ndo gitimne kaka ne gi-kae to agonye." 17 —— dwaro.

18 To oganda duto no-	26 Koro sama ne gidhi
kok matek niya: "Tiek	kode, ne gimako Simon
ng’atni, to igonynwa Ba-	ma Ja-Kirene ma noa e
raba!"  19 (Ma e jal ma	gweng’  moro	mokie-
ne osewit e jela nikech	wo gi kanyo, kendo ne
tim  ng’anjo  ne  sirkal	giketone yadh-sand mo-
ma nosetimore e taond-	ndo   oting’	koluwo
no kendo nikech nek.)	bang’ Yesu.  27 Oganda

	Pilato nokoknegi ke- mang’ongo ne luwe, mo-ndo, nikech nodwaro go- riwo nyaka mon ma nyo Yesu. 21 Eka ne gi- ne siko ka goyo korgi chako goyo koko matek gi kuyo kendo ka gi-niya: "Gure e yath! Gure goyo nduru nikech en. e yath!" 22 To mar 28 Yesu nolokore ko-adek, nopenjogi kama: ng’iyo mon-go mowacho "Nikech ang’o? En ketho niya: "Nyi Jerusalem, ma ne ma ng’atni oseti- weuru ywak nikech an. mo? Ok aseyudo gimoro Kar mano, ywaguru ni-kuome mowinjore gi tho; kech un uwegi kendo ni-kuom mano abiro kume kech nyithindu; 29 ni-kae to agonye." 23 Mi mar neuru! ndalo biro ne gichako ramo matek ma ji nowach ni, ‘Mon gi dwol maduong’ ka gi- mamor gin mon ma mi-dwaro ni mondo onege. gumba, gi iye ma ne ok Koko mar dwondgi ne onyuol, kod thunde ma ng’eny ahinya 24 mi Pi- ne ok odhodh!’ 30 Eka lato nong’ado ni otim- ginichak wacho ne gode negi kaka ne gidwaro. ni, ‘Podhuru kuomwa!’

	Nogonyo ng’at ma ne kendo ne thuche ni, gidwaro ma noyudo ose- ‘Umwauru!’ 31 Ka giti-wit e jela nikech ng’anjo mo gigi e kinde ma yath ne sirkal kod nek, kae pod numu, ang’o ma biro to nochiwonegi Yesu mo- timore ka yath oner?"
 
LUKA 23:32-46

	Ji ariyo moko ma ne oyudo oseketho chik be-nde ne itero mondo odhi oneg kanyachiel kode. 33 To kane gichopo kama iluongo ni Hanga Wich, ne gigure e yath kanyachiel gi joma no-seketho chikgo, achiel e bade korachwich to ma-chielo e bade koracham. 34 To Yesu ne wacho kama: "Wuora, wenegi nimar ok ging’eyo gima gitimo." E wi mano, ne gi-goyo ombulu mondo gi-pogre lepe. 35 Kendo ji ne ochung’ ka ging’icho. To jotelo ne twenyo umgi ka gijare kendo ne giwa-cho niya: "Noreso jomo-ko; koro oresre ane owuon, ka en e Kristo mar Nyasaye, ma e Jal Moyier." 36 Kata mana askeche ne jare ka gibi-ro ire, kendo ne gimiye divai mawach 37 ka gi-wacho niya: "Ka in e Ruodh Jo-Yahudi, resri ane iwuon." 38 Bende, ne nitie ndiko moro gi ka wiye ma wacho kama: "Mani e Ruodh Jo-Yahu-di."
 
232

	Eka achiel kuom jo-ketho ma nong’aw kanyo nochako wachone e yor achaya niya: "In e Kri-sto, koso? Resri ane iwuon kod wan bende!" 40 Jaketho machielo to nodwoko ka kwere niya: "Bedo ni koro bura mo-ng’adni e bura mong’ad ne ng’atni, ok diluo-rie Nyasaye kata matin? 41 Wan oseng’adnwa bura kare, nimar wayu-do gima owinjore gi gik ma ne watimo; to ng’at-ni ok notimo gimoro marach." 42 Eka nowa-cho niya: "Yesu, iparae e kinde midonjo e Piny-ruodhi." 43 Mi nodwo-ke niya: "Adier awachoni kawuononi, inibed koda e Paradiso."
	Koro ne en kar sa auchiel odiechieng’, to e ma mudho noimo piny-no duto nyaka sa ochiko 45 nimar ler mar wang’-chieng’ ne olal; eka pasia mar hekalu no-barore mopogore diere. 46 Kendo Yesu nokok gi dwol maduong’ niya: "Wuora, much ngimana

 
233			LUKA 23:47–24:4
aketo e lweti." Ka nose-	moro e piny Jo-Juda,
wacho kamano, ne otho.	kendo nosebedo kori-
47 Bang’  neno  g ima	to Pinyruodh Nyasaye.
nosetimoreno, jatend-	52 Jali nodhi ir Pilato
askeche1 nochako miyo	kendo nokwaye ringre
Nyasaye duong’ kowa-	Yesu.	53 Mi ne	olore
cho niya: "Kuom adier,	piny kendo ne oboye gi
ng’atni ne en ng’at ma-	law kitani maber, kae to
kare."  48 To ka oganda	ne  okete  e  liel  moro
duto ma noyudo ochoko-	ma ne okuny e i lwanda
re kanyo kanyachiel ni-	kama ne pok oketie ng’a-
kech mano noneno gik	to ang’ata.  54 Koro ne
ma notimore, ne gidok	en chieng’ Ikruok kendo
pacho ka gigoyo korgi	Sabato ne chiegni cha-
nikech kuyo.  49 Kendo	kore.  55 To  mon  ma
ji duto ma ne ong’ere	noyudo osebiro kode ka
kode ne ochung’ gi kama	gia Galili noluwe mi ne
bor matin. Bende, mon	gineno liel kod kaka no-
ma noyudo oseluwe a	ket ringrene,  56 eka ne
Galili ne ni kanyo kendo	gidok mondo giik yien
ne gineno gigo.	kod modhi ma nigi suya
	mamit. Kata kamano, ne
50 To ne! ne nitie ng’at	
moro  ma  nyinge  Jo-	giyueyo e chieng’ Sabato
sef ma ne ni e bura mar	kaka chik ne dwaro.
Sanhedrin, kendo ne en	juma,24	To e odiechieng’
ng’at maber kendo ma-		mokwongo	mar
		ne gimondo goki-
kare.  51 (Ng’atno  ok	nyi mang’ich e liel, ke-
nogoyo ombulu koriwo	
lwedo chenrogi marach	ndo ne gitero yien miwi-
kod timgi.) Ne owuok	ro ma ne giseiko.	2 To
Arimathea, ma en taon	ne giyudo ka kidi ose-
	ng’iel  tenge  a  e  liel,
		3 kendo kane gidonjo,
23:47 1 Jatelo  ma  askeche	
lweny 100 mag Rumi ni e	ne  ok  giyudo	ringre
bwoye.	Ruoth	Yesu.	4 Sama
 
LUKA 24:5-18						234
pod ne giwuoro wachni,	mano, wechego ne one-
ne! ji ariyo morwakore	norenegi ka oyuma ke-
gi nengni ma pichni ne	ndo ne ok giyie gi weche
ochung’ butgi.	5 Mon-	mon-go.			
go nobedo maluor ke-	12 To Petro noa malo
ndo ne gisiko ka giku-	moringo	nyaka e	liel,
lo	wigi	piny,	omiyo	eka ka nokulore, noneno
jogo nowachonegi kama:	mana lep kitani ma ne
"Ang’o momiyo umanyo	oboyego kende. Omiyo,
jal mangima e kind joma	noa	kanyo	kowuoro
otho?  6 Oonge kae, to	gima nosetimore.	
osechiere. Paruru kaka	13 To ne! e chieng’ono-
nowachonu kane pod en	go, ji ariyo kuomgi ne
Galili,  7 ni Wuod dha-	wuotho  ka  g idhi  e
no  ne  nyaka  chiw  e	gweng’	miluongo	ni
lwet joricho kendo ne	Emau, chiegni kilomi-
idhi nege e yath to ne	ta 11 kowuok Jerusalem,
odhi chier e odiechieng’	14 to ne gigoyo mbaka
mar adek."	8 Eka ne gi-	e kindgi e wi wechego
paro wechenego,  9 mi	duto ma nosetimore.
ne giwuok e liel mi gi-	15 Koro sama ne gi-
dok,  kendo ne	gitero	goyo mbaka ka giwuoyo
wechego duto ne ji Apar	kuom	wechego,  Yesu
Gachielka kod jomamo-	owuon nosudo machieg-
ko	duto	ma  nodong’.	ni mochako wuotho kod-
10 Ne gin Maria Magda-	gi,  16 to nogeng’ we-
lina,1 gi Joana, kod Ma-	ngegi  mondo  kik  gi-
ria min Jakobo. Mon ma-	fwenye.  17 Nopenjo-
moko ma ne ni kodgi be-	gi niya: "Magi gin weche
nde ne wacho ne joote	mage ma ugoyoe mba-
wechego.	11 Kata ka-	ka ka uwuotho?" To ne
		gichung’ kar tiendgi ka
		gin gi kuyo.	18 Achiel
24:10 1 Kata, ‘Maria Nya-Mag-		
dala.’ Pim gi weche moler	kuomgi ma nyinge Kleo-
piny e Mat 15:39.		pa nodwoke niya: "Dibed
 
235		LUKA 24:19-31
ni in wendo modak kar	mana kaka mon-go no-
kende e Jerusalem ma	sewacho, to ne ok gine-
ok ing’eyo gik mosetimo-	ne."		nokonegi
re e Jerusalem e kinde-	25 Omiyo,	
gi, koso?"  19 Nopenjo-	niya:  "Yaye,	un  joma
gi kama: "Gik mage?" Ne	onge rieko kendo	ma
gidwoke niya: "Weche	chunyu	kawou  kinde
motudore gi Yesu Ja-Na-	mondo uyie gi gik moko
zareth, ma nobedo jana-	duto ma jonabi nokoro!
bi ma notimo tije mado-	26 Donge ne dwarore ni
ngo, kendo ma weche-	Kristo oyud sandgo duto
ne ne nigi teko e nyim	kendo donjo e duong’
Nyasaye kendo e nyim ji	mare?"  27 Mi kochako
duto;  20 kod kaka jo-	gi Musa kod weche Jona-
dong-jodolo gi jotelo no-	bi duto,	ne	oleronegi
chiwe mondo ong’adne	tiend weche manie Ndi-
buch tho, mi ne gigure	ko duto motudore kode.
e yath.  21 To ne wage-	28 Gikone	kane	gi-
no ni ng’atni e ma ne dhi	chieg ni g i gweng’ ma
waro Israel. Ee, kendo	ne gidhiye, notimore ka
kaachiel gi mago duto,	ng’at ma pod ne dhi nyi-
sani koro wan e odie-	me gi wuoth.	29 To ne
chieng’ mar adek nya-	gijiwe mondo osik kodgi
ka ne gigo timre.  22 E	ka giwacho niya: "Bed
wi mano, mon moko e	kodwa kae, nimar koro
kindwa bende a obwogo-	en odhiambo kendo piny
wa gi wach, nimar ne gi-	oseyuso."  Eka  nodo-
mondo e liel,  23 to ne	njo mondo obed kodgi.
ok giyudo ringrene, mi	30 To sama nobet kod-
ne giduogo ka giwacho	gi ka gichiemo, nokawo
ni, malaike bende no-	makate, noguedho, mo-
fwenyorenegi, mi onyi-	ng’ingo, kendo nocha-
sogi ni ongima.  24 Eka	ko miyogi.  31 Eka we-
jomoko kuomwa nodhi	ngegi noyepo, mi ne gi-
e liel, kendo ne giyudo	fwenye ;	to	nolal	e
 
LUKA 24:32-47

wang’gi. 32 Kendo ne giwacho e kindgi niya: "Donge a chunywa oil ahinya sama ne owuoyo kodwa e ndara , ka noelonwa tiend Ndiko?" 33 Eka e sa nogono ne gia malo mi gidok Jeru-salem, kendo ne giyu-do ji Apar Gachielka kod joma ne ochokore kanya-chiel kodgi, 34 mi gi-wacho niya: "Kuom adier osechier Ruoth kendo osenenore ne Simon!"

	Eka ne gigano gik ma notimore ka gin e ndara kod kaka ne ging’eye ka nong’ingo makate.

36 Kane pod giwuo-yo kuom wechego, en owuon ne ochung’ e dier-gi kendo nowachonegi niya: "Kuwe mondo obed kodu." 37 To nikech ne gibwok kendo ne giluor, ne giparo ni ne en mana ka lek. 38 Omiyo, no-penjog i niya: "Ang’o momiyo chunyu cha-ndore, kendo ang’o mo-miyo ubedo gi kiawa e chunyu? 39 Neuru lwe-tena kod tiendena, ni en an; mulauru mondo une
 
236


nimar gima en kaka lek ok dibed gi ringruok kod choke mana kaka une-no ni an-go." 40 Kendo sama nowacho weche-go, notang’onegi lwete-ne kod tiendene. 41 To sama pok ne giyie nikech mor mogundho kod wuo-ro, nokonegi niya: "Be un gi gimoro kanyo minya-lo cham?" 42 Omiyo, ne gimiye dir rech mo-thol, 43 mi nokawo, ke-ndo nochamo e wang’gi giduto.

44 Eka nowachonegi kama: "Magi gin weche-na ma nawachonu kane pod an kodu, ni gik moko duto mondik kuo-ma e Chik Musa kod weche Jonabi gi Zabu-ri nyaka timre." 45 Eka noyawo pachgi chutho mondo giwinj tiend Ndi-ko, 46 kendo nowacho-negi niya, "Ma e gima ondik: ni Kristo ne dhi yudo sand kendo ne odhi chier a kuom joma otho e odiechieng’ mar adek, 47 to koka-lo kuom nyinge, ne idhi yal e ogendni duto wach
 
237	LUKA 24:48 –Weche Mantie e JOHANA


loko chuny a e richo kendo noting’o lwete-mondo owe ne ji richo- ne malo mi noguedhogi. gi—kochakore gi Jerusa- 51 To sama noguedho-lem. 48 Unubed joneno gi, nogole moa kuom-mag gigo. 49 Kendo ne! gi moidho malo e polo. aoronu gima Wuora no- 52 Kendo ne gikulorene singo. Kata kamano, un ka gimiye luor, kae to ne to beduru e taondni nya- gidok Jerusalem ka gin ka chop teko moa malo gi ilo maduong’. 53 Eka

nobi kuomu." ne gidhi nyime bedo e 50 Eka noterogi oko hekalu ka gipako Nya-

mi gidhi nyaka Bethania saye.

INJILI KALUWORE GI

JOHANA


WECHE	MANTIE


1	Wach nobedo	3 Yesu kod Nikodemo (1-21)
	ringruok (1-18)	Nyuol manyien (3-8)
	Neno ma Johana Jabatiso	Nyasaye nohero
	nochiwo (19-28)	piny (16)
	Yesu e Nyarombo mar	Neno mogik ma Johana
	Nyasaye (29-34)	nochiwo e wi Yesu (22-30)
	Jopuonjre mokwongo	Ng’at mowuok malo (31-36)
	mag Yesu (35-42)	4 Yesu kod dhako ma
2	Filipo kod Nathanael (43-51)	Nya-Samaria (1-38)
	Arus ma Kana; olok pi	Lam Nyasaye "kuom roho
	obedo divai (1-12)	kod adiera" (23, 24)
	Yesu opwodho	Jo-Samaria mang’eny
	hekalu (13-22)	oyie kuom Yesu (39-42)
	Yesu ong’eyo gima ni ei	Yesu ochango wuod jatij
	dhano (23-25)	ruoth moro (43-54)
 
(21-30)
(35-41)
(13-34)
(44-50)
(1-12)
(38-43)
(12-19)
(19-24)
(1-18)
Weche Mantie e JOHANA	238

 

5 Ochang ng’at moro ma tuo

Bethzatha
Wuon Yesu e ma miye teko
mar timo gik moko
Joma otho biro winjo dwond Yesu (25- 30) Neno mopogore opogore

	wi Yesu (31-47)

	Yesu opidho ji 5,000 (1-15) Yesu owuotho e wi pi (16-21) Yesu e "makate mar

ngima" (22-59)
Ji mang’eny ochwanyore nikech weche Yesu (60-71)
	Yesu e Sawo mar
Kiche (1-13)
Yesu opuonjo e
sawo (14-24)

Paro mopogore opogore e wi Kristo (25-52)
8 Wuoro chiwo neno e wi
Yesu (12-30)

Yesu e "ler mar piny" (12) Nyithind Ibrahim (31-41) "Adiera noketu
thuolo" (32)
Nyithind Jachien (42-47)
Yesu kod Ibrahim (48-59)

9 Yesu ochango ng’at ma
ne onyuol muofu
Jo-Farisai onono ng’at

ma ochangno
Kaka Jo-Farisai ne gin

muofni

10 Jakwath kod kund
rombe (1-21)
 

Yesu e jakwath ma-

ber (11-15)
"An gi rombe mamo-
ko" (16)
Jo-Yahudi okwedo Yesu
	Sawo mar Walo Heka-
lu (22-39)
Jo-Yahudi mang’eny ota-more yie (24-26) "Rombena winjo dwo-nda" (27)

Wuowi ni e
winjruok achiel gi Wuon
mare (30, 38)

Ji mang’eny oyie kuom Yesu loka Jordan (40-42)

	Tho mar Lazaro (1-16) Yesu hoyo Maritha kod
Maria (17-37)
Yesu ochiero Lazaro (38-44) Ichano mondo oneg
Yesu (45-57)

	Maria oolo mo e tiende
Yesu (1-11)

Ji orwako Yesu gi mor ma-duong’

Yesu okoro thone (20-37) Bedo ni Jo -Yahudi onge gi yie chopo weche ma ne okor

Yesu nobiro reso
piny

	Yesu olwoko tiende jopuonjrene (1-20)

Yesu nyiso ni Judas e jandhokne
 
(15-31)
(1-14)
239	Weche Mantie e JOHANA

 

Chik manyien (31- 35) "Ka un gi hera e kindu uwegi" (35)

Okor ni Petro ne dhi kwer ni ok ong’eyo Yesu (36-38)
14 Yesu kende e yo mar
chopo ir Wuoro

"An e yo, kendo an e adie-ra, kendo an e ngima" (6)
Yesu singo ni jopuonjrene
biro yudo roho maler "Wuora duong’ mo-loya" (28)

15 Ngero mar yadh mzabibu madier (1-10)

Chik mar nyiso hera kaka mar Kristo (11-17)

‘Onge hera maduong’ ma loyo ma’ (13)
Piny sin gi jopuonjre
Yesu (18-27)

	Tho nyalo yudo jopuonjre
Yesu (1-4a)
Tij roho maler (4b-16)
Lit mar jopuonjre biro loko-
re mor (17-24)

Yesu oloyo piny (25-33)

	Lamo mogik mar Yesu ka en gi jootene (1-26) Ng’eyo Nyasaye kelo ngi-ma ma nyaka chieng’ (3) Jokristo ok gin mag

piny (14-16)
"Wachni en adiera" (17) "Asemiyo nyingi ong’ere-negi" (26)
 

	Judas ondhogo Yesu (1-9) Petro otiyo gi

ligangla (10, 11)
Oter Yesu ir Anas (12-14) Petro okwer ni ok ong’eyo Yesu, mokwongo (15-18) Ka Yesu ni e nyim

Anas (19-24)
Petro okwer ni ok ong’eyo Yesu, mar ariyo gi mar
adek (25-27)
Ka Yesu ni e nyim Pila-
to (28-40)
"Pinyruodha ok en mar pinyni" (36)
	Ichwado Yesu kendo

ijare (1-7)
Pilato nono Yesu
kendo (8-16a)
Iguro Yesu e yath Golgotha (16b-24) Chenro ma Yesu ne otimo ne min mare (25-27)
Tho mar Yesu (28-37)
Yik mar Yesu (38-42)

20 Liel man nono (1 -10) Yesu ofwenyore ne Maria Magdalina (11-18)

Yesu ofwenyore ne jopuonjrene (19-23) Thoma riwo gi kiawa to bang’e oyie (24-29) Gimomiyo ondik

bugni (30, 31)

	Yesu ofwenyore ne jopuonjrene (1-14)
 
Weche Mantie e JOHANA – 1:14	240

 

Petro onyiso ni pod ohero Yesu ahinya (15-19)
"Pidh rombena

matindo" (17)
 

Gima biro timore

ne japuonjre ma
Yesu nohero (20-23)
Weche

mogik (24, 25)

 


1 Kar chakruok Wach ne en lerno, to nonego ne nitie, kendo Wach ochiw neno e wi lerno.

ne nigi Nyasaye, bende 9 Ler madier ma chiwo Wach ne en nyasaye.1 ler ne ji mopogore opo-

	Jali ne nigi Nyasaye gore duto ne chiegni biro e kar chakruok. 3 Gik e piny. 10 Ne en e piny, moko duto nobedoe ko- kendo piny nobedoe ko-kalo kuome, kendo ka ok kalo kuome, to piny ne en, onge kata mana gi- ok ong’eye. 11 Nobiro moro achiel ma dobetie. ir joge owuon, to joge ne

Gima nobedoe 4 ko- ok orwake. 12 Kata ka-kalo kuome ne en ngi- mano, nomiyo ji duto ma ma, kendo ngimano ne ne orwake thuolo mar en ler mar ji. 5 Kendo bedo nyithind Nyasaye, ler rieny e mudho, to mu- nimar ne giketo yie e nyi-
dho ok oseloye.	nge.  13 To ne onyuol-
6 Ng’at moro nobiro	gi, ok kuom remo kata
ma Nyasaye nooro; nyi-	kuom dwaro mar ring-
nge  ne  en  Johana .	ruok kata kuom dwa-
	Ng’atni nobiro kaka ja- ro mar dhano, to kokalo neno, mondo ochiw kuom Nyasaye.
neno e wi ler eka mo- 14 Omiyo, Wach nobe-ndo ji mopogore opogo- do ringruok mi nodak e re duto obed gi yie koka- kindwa, kendo ne wane-lo kuome. 8 En ok e ma no duong’ne, ma en

1:1 1 Tiende ni, ne en e kit	duong’ kaka mar wuowi
Nyasaye.	ma miderma mar wuon
 
241		JOHANA 1:15-29
mare;  kendo  nopong’	penje	niya:  "To  kare
chuth gi ng’wono mogu-	in ng’a? In Elija, koso?"
ndho mar Nyasaye kod	Nodwoko kama: "Ok an
adiera.  15 (Johana no-	en." "Be in e Janabi?" No-
chiwo neno kuome, ee,	dwoko	niya:	"Ooyo!"
nokok kama: "Mani e jal	22 Omiyo,  ne	gipenje
ma nawacho kuome ni,	kama: "In ng’a? Nyiswa
‘Ng’atno  ma  biro  ba-	mondo water dwoko ne
ng’a osetelo e nyima, ni-	joma oorowa. En ang’o
mar  ne  entie  ka  pok	ma diwach kuomi iwu-
nabetie.’")  16 Nimar ne	o n ? "	2 3 N o d w o k o g i
opong’ gi ng’wono mo-	niya: "An e ng’at ma dwo-
gundho, waduto wayudo	nde kok e thim kama,
ng’wono mogundho ma	‘Losuru yo moriere tir
ok rum.  17 Nikech ne	ne Jehova ,’ mana ka-
ochiw Chik kokalo kuom	ka janabi Isaya noko-
Musa, ng’wono mogu-	ro."  24 Joma ne oorgo
ndho kod adiera nobi-	ne  oa  kuom  Jo-Fari-
ro  kokalo  kuom Yesu	sai.  25 Omiyo, ne gipe-
Kristo.  18 Onge dhano	nje niya: "To kare ang’o
moseneno Nyasaye e ki-	momiyo ibatiso ji  ka
nde moro amora; mana	ok in e Kristo, kata Eli-
nyasaye ma en wuowi ma	ja, kata Janabi?"	26 Jo-
miderma kendo manie	hana nodwokogi niya:
kor Wuon mare e ng’at	"Abatiso ji gi pi. Nitie
moselere.	ng’at mochung’ e kindu
19 Ma eri e neno ma	ma ok ung’eyo,  27 en
Johana nochiwo ka Jo-	ng’at ma biro bang’a, to
Yahudi nooro jodolo gi	ok awinjora gonyo tond
Jo-Lawi ire ka gia Jeru-	w u o c h e n e ."  2 8 G i g o
salem  mondo  gipenje	notimore e Bethania loka
niya: "In e ng’a?"  20 To	Jordan, kama Johana ne
ne oyie ma ok okwer ko-	batisoe ji.	
wacho kama: "Ok an e	29 Kinyne noneno Yesu
Kristo."  21 Eka ne gi-	ka biro ire mi nowacho
 
JOHANA 1:30-43	242
kama: "Neuru, Nyarombo	Nyasaye!"  37 Ka jopuo-
mar Nyasaye ma golo	njre ariyogo nowinje ko-
richo  mar  piny  oko!	wacho mano, ne giluwo
30 Ma e ng’at ma nawa-	Yesu.  38 Eka Yesu nolo-
cho kuome niya: ‘Nitie	kore, to ka nonenogi ka
ng’at ma biro bang’a to	giluwe nopenjogi niya:
osetelo e nyima nimar	"En ang’o ma umanyo?"
ne entie ka pok nabe-	Ne gidwoke kama: "Rabi,
tie.’  31 To bende ne ok	(ma kolok to tiende en,
ang’eye, to gimomiyo ne	"Japuonj"), idak kanye?"
abiro ka abatiso ji gi pi	39 Nowachonegi  niya:
ne en ni mondo ng’atno	"Biuru, kendo unune."
ong’ere maler ne Isra-	Omiyo, ne gidhi kendo
el."  32 Bende, Johana	ne gineno kama nodakie,
nochiwo neno kowacho	mi ne gibet kode chieng’-
niya: "Ne aneno roho ka	no; to sechego ne en
lor piny koa e polo kaka	kar sa apar godhiambo.
akuru, mopiyo kuome.	40 Andrea owadgi Si-
33 Bende, ne ok ang’eye	mon Petro ne en achiel
kata, to Jal ma noora mo-	kuom ji ariyo ma nowinjo
ndo abatis ji gi pi e ma	gima Johana nowacho,
nowachona ni, ‘Ng’at ma	mi noluwo Yesu.  41 Mo-
inine ka roho olor kendo	kwongo noyudo owadgi
obet kuome, ma e ng’at-	owuon ma en Simon, mi
no ma batiso ji gi roho	nowachone kama: "Wa-
maler.’  34 Kendo ase-	seyudo Mesia" (ma kolok
neno mano, mi asechiwo	to tiende en, "Kristo"),
neno ni jali e Wuod Nya-	42 mi notere ir Yesu.
saye."	Ka Yesu nong’iye noko-

	Kinyne Johana no- ne niya: "In Simon wuod yudo ochung’ gi jopuo- Johana; ibiro luongi ni njrene moko ariyo kendo, Kefa" (ma kolok to en 36 to ka noneno Yesu "Petro").

ka wuotho nowacho niya:	43 Kinyne   nodwaro
"Neuru, Nyarombo mar	wuok mondo odhi Gali-
 
243					JOHANA 1:44–2:6
li. Eka Yesu nonwang’o	iyie kuoma mana nikech
Filipo mowachone kama:	awachoni ni ne aneni e
"Bed jalupna."  44 Koro	tiend yadh ng’owo? Ibiro
Filipo ne en Ja-Bethsai-	neno gik madongo mo-
da, taon ma Andrea gi	loyo magi."  51 Kae to
Petro ne wuokie.	45 Fi-	nowachone kama: "Adier
lipo nonwang’o Natha-	akonu	ni,  ubiro  neno
niel	mowachone	niya:	polo koyawore, kendo
"Waseyudo jal ma Musa	ka malaike mag Nyasaye
nondiko kuome e Chik	idho kendo lor ir Wuod
kendo	mondik	wach-	dhano."	
ne e weche Jonabi: en	Koro e odiechieng’
Yesu ma wuod Josef, ma	mar adek, nyasi mo-
wuok Nazareth."	46 To	ro2 mar kend ne timore
Nathaniel nopenje kama:	Kana man Galili, kendo
"Be  nitie  gimoro  ma-	min Yesu ne ni kanyo.
ber ma nyalo wuok Na-	2 Yesu gi jopuonjrene
zareth?" Filipo nodwo-	bende ne ogwel e nya-
ke niya: "Bi mondo ine."	sino.	
47 Ka Yesu noneno Na-	3 Kane divai chiegni
thaniel kochomo ire, no-	rumo,  min  Yesu  no-
wacho	kuome	kama:	wachone niya: "Gionge
"Neuru,  Ja-Israel  ma	gi divai."  4 To Yesu no-
kuom adier, onge wuond-	dwoke	niya:  "Dhako,
ruok	kuome."  48 Na-	ang’o momiyo mano one-
thaniel	nopenje	niya:	go  obadha  kendo  ba-
"Ing’eya nade?" Yesu no-	dhi?  Sana  pok  ocho-
wachone kama: "Ka pok	po."  5 Min  mare  no-
Filipo ne oluongi, sama a	wacho ne joma ne konyo
ibet e tiend yadh ng’owo,	tich kama: "Gimoro amo-
ne aneni."  49 Nathaniel	ra mowachonu, utim."
nodwoke niya: "Rabi, in e	6 Koro ka luwore gi kaka
Wuod Nyasaye, in Ruodh	chik pwodhruok mar Jo-
Israel."	50 Yesu nowa-	Yahudi ne dwaro, kanyo
chone kama: "Be koro	ne nitie agulni auchiel
 
JOHANA 2:7-19		244
mag pi, ne olosgi gi kidi	ka en gi min-gi, kod owe-
kendo moro ka moro ne	tene, gi jopuonjrene, to
nyalo ting’o lita ma di-	ne ok gibet kuno kuom
rom 44 kata 66.  7 Yesu	ndalo mang’eny.
nokonegi niya: "Pong’u-	13 Koro	Pasaka mar
ru agulnigo gi pi." Mi ne	Jo-Yahudi ne chiegni, ke-
gipong’ogi thich.  8 Eka	ndo Yesu noidho kodhi
nowachonegi niya: "Koro	Jerusalem.	14 Nodonjo
tuomuru moko mondo	ei  hekalu	monwang’o
uter ne jal ma tayo nya-	joma ne uso dhok, gi ro-
si." Mi ne gitero.  9 Ka	mbe, gi akuche, kod jo-
jal ma ne tayo nyasino	wil pesa kobet e kombe-
nobilo pi ma koro ne ose-	gi.  15 To	bang’ mino
lok mobedo divai, kata	tonde molosogo del, no-
obedo ni ok nong’eyo	riembo jogo duto ma ne
kama divaino nowuokie	nigi rombe kod dhok ko-
(to jotich ma ne otwo-	gologi oko mar hekalu,
mo pigno to nong’eyo),	kendo nopuko pesa ma
jalo noluongo wuon kise-	mingli mag jowil pesago,
ra  10 kendo nowacho-	mi noloko mesnigi ataro.
ne niya: "Pile ji kwo-	16 Eka nowacho ne joma
ngo golo divai maberie	ne uso  akuche kama:
moloyo, to ka ji osemer	"Goluru gigi oa kae! Weu-
eka gigolo ma ok ber ahi-	ru timo od Wuora obed
nya. In to ikano divai ma-	od ohala!"	17 Jopuonj-
ber moloyo nyaka sani."	re noparo weche ma ne
11 Yesu notimo mano	ondik niya: "Kinda mar
Kana man Galili kaka ra-	odi biro tieka."
nyisi maduong’ mokwo-	18 Kuom mano, Jo-Ya-
ngo ma notimo, kendo	hudi nopenje kama: "Ni-
nomiyo duong’ne oneno-	kech itimo gigi, in gi ra-
re ayanga, mi jopuonjre-	nyisi mane ma dinyis-
ne noketo yiegi kuome.	wae?"  19 Eka Yesu no-

	Bang’ mano, ne gi- dwokogi kama: "Mukuru lor mi gidhi Kapernaum, hekaluni, to abiro gere gi
 
245						JOHANA 2:20–3:8
ndalo adek."  20 Mi Jo-			ir Nyasaye, nimar onge
			
Yahudi nopenje niya:			ng’at ma nyalo timo ra-
"Hekaluni noger kuom			nyisi mitimogi mak mana
higni 46, to in digere gi			ka  Nyasaye	ni  kode."
ndalo	adek	nade?"			3 Yesu nodwoke kama:
21 Kata kamano, heka-			"Adier awachoni ni, ka
lu ma ne owuoyo kuome,			ok onyuol ng’ato gi nyuol
ne  en  dende.  22 To			manyien,1 ok onyal neno
ka nosechiere a kuom			Pinyruodh	Nyasaye."
joma otho, jopuonjrene			4 Nikodemo	nopenje
noparo kaka nojawacho			kama: "Ere kaka inya-
mano, mi ne giketo yie e			lo nyuol ng’ato kosebe-
Ndiko kendo e wach ma			do ng’at maduong’? Ok
Yesu nosewacho.			onyal donjo kendo ei min
23 Kata kamano, kane			mare mi chak nyuole,
en Jerusalem e sawo			koso?"  5 Yesu nodwo-
mar  Pasaka ,  ji  ma-			ke kama: "Adier awacho-
ng’eny noketo yiegi e nyi-			ni  ni,  ka  ok  onyuol
nge kane gineno ranyi-			ng’ato kuom pi gi roho,
si madongo ma notimo.			ok onyal donjo e Piny-
24 To Yesu ok nogenogi			ruodh Nyasaye.  6 Gima
ahinya nimar nong’eyo-			osenyuol kuom ringruok
gi giduto,  25 bende, ne			en ringruok kendo gima
ok odwar ni ng’ato e ma			osenyuol kuom roho en
ochiw neno e wi dhano			roho.  7 Kik iwuor ni-
nimar nong’eyo gima ni			kech asewachonu kama:
ei dhano.				Nyaka nyuolu manyien.
Ne nitie ng’at moro			8 Yamo kudho kochomo
ma  Ja-Farisai,  ma			kama  odwaro  kendo
nyinge3	Nikodemo, ma be-			uwinjo kaka okudho, to
nde ne en jatelo moro			ok ung’eyo kama owuo-
mar Jo-Yahudi.	2 Ng’at-			kie kata kama odhiye. E
ni nobiro ire gotieno mo-			kaka ng’ato ka ng’ato
wachone niya: "Rabi, wa-				
			3:3 1 Tiende ni, "nyuol moa
ng’eyo ni in japuonj moa			malo."	
 
JOHANA 3:9-22	246

mosenyuol kuom roho miderma, mondo ng’a-

chal."                  to ang’ata ma nyiso yie 9 To  Nikodemo  no- kuome  kik  keth,  to penje kama: "Ere kaka obed gi ngima ma nya-gigi   nyalo   timore?" ka chieng’.  17 Nikech 10 Yesu nodwoke niya: Nyasaye nooro Wuode e "Obet  nade  ni  in  ja- piny, ok ni mondo ong’ad puonj e Israel, to e ma ne piny bura, to mondo pod ok ing’eyo wechegi? ores piny kokalo kuome. 11 Adier, adier, akoni ni, 18 Ng’ato ang’ata ma gik ma wang’eyo wawa- nyiso yie kuome ok bi cho, kendo gik ma wa- ng’adne bura. Ng’at ma seneno wachiwo nendgi, ok nyis yie bura oseloyo to un ok urwak neno ma nimar ok osenyiso yie e wachiwo.  12 Ka asewa- nying Wuod Nyasaye ma chonu gik manie piny miderma.  19 Koro ma e to e ma pod ok uyie, ere g imomiyo ibiro ng’ad kaka ubiro yie ka awa- bura: nimar ler osebiro e chonu gik manie polo? piny, to ji osehero mudho


	E wi mano, onge ng’a- kar hero ler, nikech ti-to ang’ata ma oseidho mbegi ne richo. 20 Ni-malo e polo, mak mana mar ng’ato ang’ata mo-jal ma ne olor koa e ng’iyo gi timo gik mari-polo, ma en Wuod dhano. cho, osin g i ler ke-

	To mana kaka Musa ndo ok obi e ler mondo nong’awo thuol malo e eka kik kwer timbene. thim, e kaka Wuod dha- 21 To ng’at ma timo gik no bende nyaka ng’aw madier biro e ler mondo malo, 15 mondo ng’a- timbene onenre ayanga to ka ng’ato ma keto yie kaka gik motim ka luwo-kuome obed gi ngima ma re gi dwach Nyasaye."

nyaka chieng’.		22 Bang’ mano, Yesu
16 "Nimar Nyasaye no-	gi jopuonjrene nodhi e
hero  piny	ahinya	mi	gweng’ moro mar Judea.
nochiwo	Wuode	ma Ka en kuno, nokawo ki-
 
247

nde moko kodgi kendo nobatiso ji.1 23 To Jo-hana bende ne batiso ji e Aenon machiegni gi Sa-lim, nikech kanyo ne ni-tie pi mang’eny kendo ji ne siko ka biroe to iba-tisogi; 24 nimar ne pok otue Johana e jela.

	Koro jopuonjre Jo-hana nobedo gi ywa-ruok gi Ja-Yahudi moro e wi wach pwodhruok. 26 Omiyo, ne gibiro ir Johana kendo wachone niya: "Rabi, ng’at ma ne ni kodi loka Jordan ma ne ichiwo neno kuo-mecha, ne, ng’atno ba-tiso ji kendo ji duto dhi ire." 27 Johana nodwo-ko kama: "Ng’ato ok nyal yudo kata gimoro achiel, mak mana komiye koa e polo. 28 Un uwegi un joneno kuoma ni nawa-cho ni, ‘Ok an e Kristo, to ni, oseora mondo atel ne ng’atno.’ 29 Ng’at ma nigi miaha e wuon kise-ra. To ka osiep wuon ki-sera ochung’ kendo wi-



3:22 1 Nenore ni Yesu e ma ne chiko joma ne batiso ji. Pim gi Johana 4:2.
 
JOHANA 3:23-36


nje, obedo gi ilo ahinya nikech dwond wuon ki-sera. Omiyo, morna osebedo mopong’ chuth. 30 Ng’atno nyaka sik ka omedore, an to nyaka asik ka adok chien."

31 Ng’at ma owuok malo ni e wi jomamoko duto. Ng’at ma owuok e piny, owuok e piny, ke-ndo owuoyo e wi gik ma-nie piny. Ng’at ma owuok e polo ni e wi jomamoko duto. 32 Ochiwo neno e wi gik moseneno kendo mosewinjo, to onge ng’at ma rwako neno mochi-wo. 33 Ng’at moserwa-ko neno mochiwo oseyie chuth ni Nyasaye wacho adier. 34 Nikech ng’at ma Nyasaye nooro wa-cho weche mag Nya-saye, nimar Nyasaye chi-wo rohone ma ok opim. 35 Wuoro ohero Wuode kendo oseketo gik moko duto e lwete. 36 Ng’at ma nyiso yie kuom Wuod Nyasaye nigi ngima ma nyaka chieng’; to ng’at ma ok winj Wuowi ok none ngima, to mirimb Nyasaye siko kuome.
 
JOHANA 4:1-14				248
Ka Ruoth noseng’eyo	kata obedo ni in Ja-Ya-
ni Jo-Farisai nosewi-	hudi ikwaya pi modho,
njo4 ni Yesu ne loko ji ma-	to an dhako ma Nya-
ng’eny obed jopuonjrene	Samaria?" (Nimar Jo-Ya-
kendo ni nobatiso ji mo-	hudi ne ok riwre gi Jo-
loyo  Johana—  2 kata	Samaria.)	10 Yesu no-
obedo ni Yesu owuon	dwoke kama: "Ka da bed
ne  ok  batis  ji  to  jo-	ni ing’eyo mich ma Nya-
puonjrene e ma ne bati-	saye chiwo nono, kendo
so ji—  3 nowuok Judea	ni en ng’a ma wachoni
mochako odhi Galili ke-	ni, ‘Mia ane pi amodhi,’
ndo.  4 To ne dwarore	dikoro isekwaye, kendo
ni odhi kokalo e Sama-	dikoro osemiyi pi ma-
ria.  5 Omiyo, nochopo	ngima."  11 Nowacho-
e taon moro mar Sama-	ne niya: "Ruoth, ionge
ria miluongo ni Sika, ma-	kata  mana  gi	ndowo
chiegni gi puodho ma Ja-	mar twomo pi, to soko
kobo  nosemiyo	Josef	tut. Kare pi mangimano
wuode.  6 Kendo soko	idhi golo kanye?	12 Ok
mar Jakobo ne nitie ka-	iduong’ moloyo kwarwa
nyo. Koro Yesu nool ni-	Jakobo ma nomiyowa so-
kech  noa  wuoth,  ke-	koni, kendo en kaachiel
ndo noyudo obet e soko-	gi yawuote kod jambe ne
no. Ne en kar sa auchiel	gimodho	pi	sokoni,
odiechieng’.		koso?"  13 Yesu nodwo-
7 Dhako moro ma Nya-	ke  kama:  "Ng’ato  ka
Samaria nobiro umbo.	ng’ato ma modho pigni
Yesu nowachone niya:	riyo biro mako kendo.
"Mia  ane	pi  amodhi."	14 To ng’ato ang’ata ma
8 (Nimar	noyudo  jo-	modho pi ma abiro miye,
puonjrene osedhi e taon	riyo ok bi make ngang’,
mondo  ging’iew	chie-	to pi ma abiro miye no-
mo.)  9 Omiyo,	dhako	bedne kaka soko mar pi
ma Nya-Samariano nope-	ma bubni ka chiwo ngi-
nje kama: "Obet nade ni	ma ma nyaka chieng’."
 
249	JOHANA 4:15-30

	Dhakono nowachone madier biro lamo Wuo-niya: "Mia ane pigno, mo- ro kuom roho kod adie-ndo riyo kik maka kendo, ra, nimar joma kamago bende mondo kik asik ka e ma Wuoro manyo

abiro twomo pi kae."	mondo olame.	24 Nya-
16 Nokone kama: "Dhi,	saye  en  Roho	kendo
iluong chwori kendo ubi	joma lame nyaka lame
kae."	17 Dhakono no-	kuom roho kod adiera."
dwoke kama: "Aonge gi	25 Dhakono nowachone
dichwo." Yesu nowacho-	niya: "Ang’eyo ni Mesia
ne niya: "In kare kuom	biro, miluongo ni Kristo.
wacho ni, ‘Aonge gi di-	E kinde ma jalo nobi, obi-
chwo.’	18 Nimar isebe-	ro hulonwa weche duto
do gi chwo abich, ke-	ayanga."  26 Yesu  no-
ndo  dichwo  ma  in-go	dwoke  kama:  "An  ma
sani	ok	en	chwori.	awuoyo kodini, an e en."
Kuom mano, isewacho	27 Eka gie sechego jo-
adier."	19 Dhakono no-	puonjrene nochopo ke-
dwoke kama: "Ruodha,	ndo ne giwuoro nimar
aneno	ni	in	janabi.	nowuoyo g i ng’at ma

	Kwerewa ne lemo e dhako. To onge ng’at ma godni, to un uwacho ni nopenje ni: "En ang’o mi-Jerusalem e kama ji one- dwaro?" kata ni, "Ang’o go olemie." 21 Yesu no- momiyo iwuoyo gi dha-wachone kama: "Dha- koni?" 28 Omiyo, dha-ko, adier awachoni ni, kono noweyo ndope mar sa biro ma ok ubi lamo pi mi nodhi e taondno Wuoro e godni kata e Je- mowacho ne ji niya: rusalem. 22 Un ulamo 29 "Biuru mondo une gima ok ung’eyo; wan to ng’at moro mosewa-walamo gima wang’eyo, chona duto ma asetimo. nimar warruok chakore Koso dibed ni jali e Kri-gi Jo-Yahudi. 23 Kata sto?" 30 Ji nowuok oko kamano, sa biro, ke- mar taondno mi gichako ndo en sani, ma jolemo biro ire.
 
JOHANA 4:31-45

31 Gie kindeno, jo-puonjrene ne saye niya: "Rabi, chiem." 32 To nodwokogi kama: "An gi chiemo monego acham ma un ok ung’eyo."

	Omiyo, jopuonjre no-penjore e kindgi niya: "Dibed ni ng’ato oseke-lone chiemo, koso?"

	Yesu nowachoneg i kama: "Chiemba en timo dwaro mar ng’at ma ne oora kendo mondo atiek tichne. 35 Donge uwa-cho ni, pod odong’ dwe-che ang’wen to keyo chopo? Neuru! Awacho-nu niya: Ting’uru wa-ng’u malo kendo une puothe, kaka gichiek mo-romo keyo. Koro 36 ja-keyo yudo pokne kendo ochoko olemo mar ngi-ma mochwere, omiyo ja-chuoyo kod jakeyo bedo

mamorkanyachiel.
	Nimar ka luwore gi mano, wachni en adier: Ng’at achiel en jachuoyo to machielo en jakeyo.

	Naorou mondo uka gik ma ne ok utiyone. Jo-moko ne otiyo matek to un ne udonjo e ber mar tichgi."
 
250

	Thoth Jo-Samaria ma nowuok e taondno noketo yie kuome nikech wach dhakono ka nochi-wo neno kama: "Osewa-chona gik moko duto ma asetimo." 40 Omiyo, ka Jo-Samaria nobiro ire, ne g ikwaye ni mondo osik kodg i, kendo no-bedo kanyo kuom ndalo ariyo. 41 Kuom mano, ji mamoko mang’eny noyie nikech gik ma no-wacho, 42 kendo ne gi-wacho ne dhakono niya: "Koro ok wayie mana ni-kech gik ma niwacho; ni-mar wan wawegi wase-winjo kendo wang’eyo ni adier ng’atni e jawar mar piny."


	Bang’ ndalo ariyogo noa kanyo mondo odhi Galili. 44 Kata kama-no, Yesu owuon nochiwo neno konyiso ni ji ok mi janabi duong’ e gweng’gi owuon. 45 Ka nochopo Galili, Jo-Galili norwake, nimar ne giseneno gik moko duto ma notimo Jerusalem e kinde sawo, nikech gin bende noyudo gisedhi e sawono.

 
251	JOHANA 4:46–5:6
46 Eka  nodok  Kana	kuome sa abiriyo odie-
man Galili kendo, kama	chieng’."  53 Eka wuon
nolokoe pi mobedo di-	mare nong’eyo ni mano
vai. Koro ne nitie ja-	e sa sie ma Yesu nowa-
tij ruoth moro ma wuo-	chonee ni: "Wuodi koro
de ne tuo Kapernaum.	ngima." Eka en gi joo-

	Ka ng’atno nowinjo de duto ne gibedo gi yie. ni Yesu nosewuok Ju- 54 Mano ne en ranyisi dea mi odonjo Galili, mar ariyo ma Yesu noti-nodhi ire kendo no- mo ka nodonjo Galili ko-kwaye ni olor mwalo mo- wuok Judea.

ndo odhi ochang wuode 5 Bang’ mano, ne nitie
nikech wuode ne chie-sawo moro mar Jo-

gni tho. 48 To Yesu no- Yahudi kendo Yesu noi-wachone niya: "Un ka dho nyaka Jerusalem. pok uneno ranyisi kod 2 Koro e Jerusalem, e tije madongo, ok ubi yie Ranga Rombe, ne nitie ngang’." 49 Jatijno no- yawo moro miluongo ni wachone niya: "Ruoth, Bethzatha e dho Hibra-lor mwalo ibi ka pok nia. Yawono ne nigi nyathina matin otho." agolni1 abich molwore. 50 Yesu nokone kama: 3 Jotuo mang’eny, gi "Wuog idhi; wuodi koro muofni, gi pudhe, kod ngima." Ng’atno noyie joma tiendegi gi lwetegi kuom gima Yesu nowa- ne oner, ne onindo kuo-chone mi nowuok odhi. ndego. 4 —— 5 To ne

	To sama ne pod en nitie ng’ato kanyo ma no-e yo kolor mwalo, wasu- sebedo ka tuo kuom hig-mbnine noromone mo- ni 38 . 6 Bang’ neno ndo ginyise ni wuode ng’atno konindo kanyo, ngima. 52 Omiyo, no- kendo kong’eyo ni nose-penjogi sa sie ma wuode- bedo kotuo kuom ndalo no nochako winjoe ma- 5:2 1 Magi gin kuonde miluwo ber. Ne gidwoke niya: ma nigi sirni molworogi kod

"Midhusi	nyoro	oa tado e wigi.
 
JOHANA 5:7-19	252
mathoth, Yesu nopenje	14 Bang’ mano, Yesu
niya: "Be idwaro cha-	noyudo ng’atno ei hekalu
ngo?"  7 Ng’at  ma  ne	mokone niya: "Ne, koro
tuono nodwoke kama:	isechango. Kik itim ri-
"Ruoth, onge ng’at ma	cho kendo, mondo gima
nyalo keta e yawo ka	rach moloyo kik timre-
pi otugore, to sama adhi	ni."  15 Ng’atno nodhi
donjoe to ng’at machie-	mowacho ne Jo-Yahudi ni
lo lor kuno motelona."	Yesu e ma ne ochange.

	Yesu nowachone niya: 16 Mano e momiyo Jo-"A malo! Kaw piendeni Yahudi ne sando Yesu ni-kendo iwuoth." 9 Ng’at- mar notimo gigo chieng’ no nochango gikanyono Sabato. 17 To nodwo-kendo nokawo piendene kogi niya: "Wuora osebet
mochako wuotho.	ka tiyo nyaka chop sani,
Chieng’no ne en chieng’	an  bende  pod  atiyo."
Sabato.  10 Omiyo, Jo-	18 Ma e momiyo Jo-Ya-
Yahudi nochako wacho	hudi nochako temo ma-
ne ng’at ma nochang-	tek mondo ginege, nimar
no niya: "En Sabato, ke-	ne gineno ni ok noketh
ndo ok en gima owinjore	mana Sabato kende, to
gi chik mondo iting’ pie-	bende noluongo Nyasaye
ndeni."  11 To nodwo-	ni Wuon mare, kotimore
kogi kama: "Ng’atno ma	owuon ma romre gi Nya-
oa changa e ma owacho-	saye.
na ni, ‘Kaw piendeni ke-	19 Kuom mano, Yesu
ndo iwuoth.’"  12 Ne gi-	nodwokogi kama: "Adier,
penje	niya:  "En  ng’at	adier,  awachonu  ni,
mane	mowachoni  ni,	Wuod Nyasaye ok nyal
‘Ikawe kendo iwuoth’?"	timo kata gimoro achiel

	To ng’at ma nochang- kuom dwache owuon, to no ok nong’eyo ni jalo en mana gik moneno ka ng’a, nimar Yesu noseki- Wuon mare timo. Nikech kore gi oganda ma ne ni gimoro amora ma Jalno

kanyo.	timo, gigo bende Wuo-
 
253						JOHANA 5:20-31
de timo e yo ma chal ka-	en sani, ma joma otho
mano.  20 Nimar Wuo-	biro winjo dwond Wuod
ro ohero Wuode, kendo	Nyasaye,	kendo	joma
onyise weche duto ma en	osewinjo	wachne biro
owuon otimo, kendo obi-	bedo mangima.	26 Ni-
ro nyise tije madongo	mar  mana  kaka  Wuo-
ma	loyo magi,	mondo	ro nigi nyalo mar chiwo
eka uhum nono.	21 Ni-	ngima, e kaka osemiyo
kech mana kaka Nyasaye	Wuode bende nyalo mar
Wuoro chiero joma otho	chiwo ngima.  27 Kendo
kendo omiyo gibedo ma-	osemiye teko mar ng’ado
ngima, e kaka	Wuode	bura nikech en e Wuod
bende miyo ng’ato ang’a-	dhano.	28 Kik	uwuor
ta modwaro obed mangi-	wachni nikech sa biro ma
ma.	22 Nimar Wuora ok	ji duto manie liete1 no-
ng’ad ne ng’ato ang’ata	winj dwonde  29 mi gini-
bura ngang’, to oseketo	wuog oko, joma notimo
tije duto mag ng’ado bura	gik mabeyo e chier mar
e lwet Wuode,	23 mo-	ngima, to joma notimo
ndo ji duto omi Wuo-	gik maricho e chier mar
de duong’ mana kaka gi-	bura.  30 Ok anyal timo
miyo Wuon mare duong’.	kata gimoro achiel kuom
Ng’ato ang’ata ma ok mi	dwacha		awuon.  Mana
Wuod Nyasaye duong’, ok	kaka asewinjo e kaka
omi	Wuon	mare  ma	ang’ado		bura,	kendo
noore duong’.	24 Adier,	bura ma ang’ado en ma-
adier, awachonu ni, Ng’at	kare, nimar amanyo, ok
ma winjo wachna kendo	dwacha awuon, to dwaro
ma yie kuom Jal ma ne	mar jal ma ne oora.
oora nigi ngima ma nya-	31 "Ka		achiwo	neno
ka chieng’, kendo ok bi	kuoma	awuon  kenda,
ng’adne bura, to osea e		
	5:28 1 E dho Grik, wach molok
tho modonjo e ngima.	kae ni ‘liete,’ en wach ma nyi-

	"Adier, adier, awa- so ni rapar mar joma ni e lie-chonu ni, sa biro, kendo tego, wich ok owilgo
 
JOHANA 5:32–6:2	254

neno mara ok en adier. ma ma nyaka chieng’; to

	Nitie ng’at machie- mago e gigo sie ma chi-lo ma chiwo neno wo neno kuoma. 40 To kuoma, kendo ang’eyo e ma pod ok udwar ni neno mochiwo kuo- biro ira mondo ubed ma en adier. 33 Useo- gi ngima. 41 Ok arwak ro ji ir Johana kendo ose- duong’ moa kuom dha-chiwo neno e wi adie- no, 42 to ang’eyo ma-ra. 34 Kata kamano, ok long’o ni ok uhero Nya-ayie gi neno moa kuom saye e iu. 43 Asebiro e dhano, to awacho we- nying Wuora, to ok urwa-chegi mondo eka oresu. ka. Ka dine bed ni ng’at

	Ng’atno ne en taya machielo e mobiro e nyi-ma liel kendo ma rieny, nge owuon, dine urwako nimar kuom kinde ma- jalo. 44 Ere kaka unya-chuok ne udwaro bedo lo bedo gi yie, kurwako gi mor maduong’ e lerne. duong’ moa kuomu uwe-
	To an gi neno ma- gi, to ok umany duong’ duong’ ma loyo mar Jo- moa kuom Nyasaye ma-hana, nimar tije sie kende? 45 Kik upar ni ma Wuora nomiya mo- abiro donjonu ir Wuora; ndo achop, ma e tije ma nitie ng’at ma donjonu, atimogi, chiwo neno ni ma en Musa, ma useke-Wuora ne oora. 37 Ke- to geno maru kuome. ndo Wuora ma ne oora 46 Adier, dine uyie gi osechiwo neno kuoma. Musa dikoro uyie kuoma, Pok uwinjo dwonde e ki- nimar jalo nondiko we-nde moro amora kata che kuoma. 47 To ka neno kaka kite chal, ok uyie gi weche ma no-

	kendo wachne ok ndiko, ere kaka ubiro yie odak e iu nikech ok uyie gi weche ma awacho?"

kuom jal ma ne ooro.	Bang’ mano, Yesu no-
39 "Unono Ndiko, ni-	wuok  modhi  loka
mar uparo ni  kokalo	Nam6	Galili, ma bende
kuomgi ubiro bet gi ngi-	iluongo ni Tiberia.  2 To
 
255

oganda moro mang’ongo ne siko ka luwe, nimar ne gineno ranyisi mag hon-ni ma notimo kocha-ngo joma tuo. 3 Omiyo, Yesu noidho malo e got moro, kendo nobet piny kanyo gi jopuonjrene. 4 Koro Pasaka, ma en sawo mar Jo-Yahudi, ne chiegni. 5 Ka Yesu noti-ng’o wang’e malo mone-no oganda mang’ongo ka biro ire, nopenjo Filipo niya: "Ere kama wabiro ng’iewoe makate ne jogi mondo gicham?" 6 To nowacho kamano mondo otemego, nimar owuon nong’eyo gima nochiegni timo. 7 Filipo nodwoke kama: "Makate mag di-nari1 200 ok nyal romogi ng’ato ka ng’ato kata mana matin." 8 Achiel kuom jopuonjrene, ma en Andrea owadgi Simon Petro, nowachone niya:

	"Eri nitie wuowi moro matin kae ma nigi maka-te abich mag shairi kod rech ariyo matindo. Kata kamano, be magi dirom ji mang’eny kama?"

6:7 1 Ne Glosari.
 
JOHANA 6:3-15

	Yesu nowacho niya: "Nyisuru ji mondo obed piny." Nikech ne nitie lum mang’eny kanyo, ji ne obetie, chiegni ji ma kwan-gi dirom 5,000. 11 Yesu nokawo makate-go kendo bang’ goyo ero-kamano, nopogo ne joma nobet kanyo; notimo ka-mano bende g i rech matindogo, kendo ne gi-chiemo kar dwarog i. 12 To kane giseyieng’, nowacho ne jopuonjre-ne niya: "Chokuru ng’i-njo modong’ kanyachiel, mondo kik gimoro amo-ra kethre." 13 Omiyo, ne gichokogi kanyachiel mi gipong’o okepni 12 gi ng’injo ma nodong’ koa kuom makate abich mag shairigo, ma joma nose-chiemo noweyo.

	Ka ji noneno ranyi-si madongo ma nose-timo, ne gichako wa-cho niya: "Adier, jali e Janabi ma nonego obi e piny." 15 Eka ka Yesu nong’eyo ni ne gichiegni biro make mondo gikete obed ruoth, noa kanyo mi ochako odhi kendo e got kar kende.

 
JOHANA 6:16-30	256

	Ka nosechopo odhi- ria nochopo machieg-ambo, jopuonjrene ne ni gi kama ne gichamoe olor nyaka e nam, makate bang’ ka Ruoth 17 kendo bang’ idho yie, nosegoyo erokamano. ne giwuok mi ging’ado 24 Omiyo, ka oganda loka nam mondo gidhi noneno ni Yesu kata jo-Kapernaum. Nyaka chop puonjrene ne onge ka-sano koro piny noseyu- nyo, ne giidho yiedhigi so, to Yesu ne pok obi- mi gidhi Kapernaum mo-ro irgi. 18 Bende, nam ndo gimany Yesu.


nochako bedo g i apa-	25 Kane giyude loka
ka nimar yamo mager	nam, ne gipenje niya:
ne kudho.  19 Kata ka-	"Rabi, a ichopo kae sa
mano, kane gisekwang’o	adi?"  26 Yesu nodwo-
yie kuom kilomita ma di-	kogi kama: "Adier, adier,
rom abich kata auchiel,	awachonu ni, umanya
ne gineno Yesu ka wuo-	ok nikech nuneno ranyi-
tho e wi nam ka obiro	si ma asetimo, to nikech
machiegni gi yie, mi ne	ne uchamo makate mi
gibedo maluor.  20 To	uyieng’.  27 Tiuru, ok
nowachonegi niya: "En	ne chiemo ma tow, to ne
an; kik uluor!"  21 Eka	chiemo ma siko nyaka
koro ne giyie mar rwake	chieng’, ma Wuod dhano
e yie, kendo gikanyono	biro miyou; nimar kuom
yie nochopo e lowo mo-	jalo,  Nyasaye  Wuoro
two kama ne gidhiyoe.	owuon oseketoe alama
	Kinyne, oganda ma ma nyiso ni oyie kode."
nodong’ loka nam none-	28 Omiyo, ne gipenje
no ni onge yie kanyo	niya: "Ang’o ma nyaka
mak mana moro matin,	watim mondo wati tije
kendo ni Yesu ok noidho	Nyasaye?"  29 Yesu no-
yie gi jopuonjrene, to jo-	dwokogi kama: "Tij Nya-
puonjrene nodhi kend-	saye  e  ma,  ni  unyis
gi giwegi.  23 Kata ka-	yie kuom Jal ma nooro."
mano, yiedhi moa Tibe-	30 Mi ne gipenje niya:
 
257	JOHANA 6:31-44
"Kare en ang’o ma itimo	mobiro ira;  38 nimar
kaka ranyisi, eka mondo	aselor ka awuok e polo
wane kendo wayie kuo-	mondo atim, ok dwacha
mi? En tich mane ma	awuon, to dwach ng’at
itimo?  31 Kwerewa no-	ma noora.  39 Ma eri e
chamo manna e thim,	dwach ng’at ma noora,
mana kaka ondik niya:	ni mondo kik alal ng’a-
‘Ne omiyogi makate moa	to ang’ata kuom jogo
e polo mondo gicham.’"	duto mosemiya, to mo-

	Eka Yesu nodwoko- ndo achiergi e chieng’ gi niya: "Adier, adier, giko. 40 Nikech dwach awachonu ni, Musa ne Wuora e ma , ni mo-ok omiyou makate moa ndo ng’ato ka ng’ato mo-e polo, to Wuora miyou ng’eyo Wuod Nyasaye ke-makate madier moa e ndo ma nyiso yie kuome, polo. 33 Nimar maka- onego obed gi ngima ma te mar Nyasaye e mano nyaka chieng’, kendo abi-ma lor koa e polo kendo ro chiere chieng’ giko." ochiwo ngima ne piny." 41 Eka Jo-Yahudi no-

	Omiyo, ne giwacho- chako ng’ur gi Yesu ni-ne kama: "Ruoth, kinde mar nosewacho ni: "An e duto miwa makateno."    makate ma ne olor koa 35 Yesu nowachonegi e polo."  42 Mi ne gicha-niya: "An e makate mar ko penjore kama: "Donge ngima. Ng’ato ang’ata ma mani en Yesu wuod Jo-
biro ira ok nobed gi kech	sef,  ma	wuon  mare
ngang’, kendo ng’at ma	kod min mare wang’eyo?
nyiso yie kuoma riyo ok	Obet nade ni sani owa-
nomake ngang’.  36 To	cho ni, ‘Aselor ka awuok
kaka asewachonu, un	e polo’?"	43 Yesu no-
use kata mana nena to	dwokogi	kama:  "Weu-
	ma  pod  ok  uyie. ru ng’ur e kindu uwegi.
37 Jogo duto ma Wuo- 44 Onge ng’at ma nya-ra miya, nobi ira, to ok lo biro ira mak mana ka abi riembo ngang’ ng’at Wuora ma noora e ma
 
JOHANA 6:45-59	abiro			258
oywaye,  kendo		kaka ng’atni nyalo miyo-
chiere e chieng’ giko.	wa ringrene mondo wa-
45 Ondik e weche Jona-	cham?"  53 Omiyo, Yesu
bi  niya:  ‘Jehova  biro	nodwokogi kama: "Adier,
puonjogi giduto.’ Ng’a-	adier, awachonu ni, ka
to  ang’ata  mosewinjo	ok uchamo ringre Wuod
Wuora kendo mosepuo-	dhano kendo ka ok uma-
njore, biro ira.	46 Ok	dho rembe, uonge ngima
ni  nitie  dhano	moro	kuomu uwegi.	54 Ng’a-
amora moseneno Wuo-	to ang’ata ma chamo ri-
ro, to mak mana jalo moa	ngra kendo ma madho
kuom Nyasaye; jalo ose-	remba nigi	ngima ma
neno Wuoro.  47 Adier,	nyaka chieng’, kendo abi-
adier, awachonu ni, ng’a-	ro  chiere	e	chieng’
to ang’ata ma nyiso yie	giko;  55 nikech ringra
nigi  ngima  ma	nyaka	en chiemo madier kendo
chieng’.		remba en math madier.

	"An e makate mar 56 Ng’at ma chamo ring-ngima. 49 Kwereu no- ra kendo ma madho re-chamo manna e thim to mba, osiko e winjruok e ma pod ne githo. achiel koda, kendo asiko 50 Ma e makate ma lor e winjruok achiel kode. koa e polo, mondo ng’ato 57 Mana kaka Wuora ang’ata ochame eka kik mangima noora kendo otho. 51 An e makate an angima nikech Wuo-ma ne olor koa e polo. ra, e kaka jalo bende Ka ng’ato ochamo ma- ma chamo ringra biro kateno, obiro dak nya- bet mangima nikech an. ka chieng’; to kuom adier 58 Ma e makate ma ne makate ma abiro chiwo olor koa e polo. Ok en mondo piny obed gi ngi- kaka ma kwereu no-


ma, en ringra."	chamo to pod ne githo.

	Eka Jo-Yahudi no- Ng’at ma chamo makate-
chako yware e kindgi ka	ni   biro	dak   nyaka
gipenjore  niya:  "Ere	chieng’."	59 Nowacho
 
259	JOHANA 6:60–7:3


wechego sama nopuonjo dok ne gik ma ne giweyo e sunagogi Kapernaum. chien kendo ne ok ginyal

	Kane giwinjo mano, dhi nyime wuotho kode. thoth jopuonjrene nowa- 67 Omiyo, Yesu nopenjo cho niya: "Wechego bwo- ji Apar Gariyoka niya: go ji; en ng’a ma nyalo "Un bende udwaro dhi, winjogi?" 61 To Yesu, koso?" 68 Simon Petro bang’ ng’eyo ni jopuonj- nodwoke kama: "Ruoth, rene ne ng’ur nikech en ng’a ma dwadhi ire? In mano, nopenjogi kama: gi weche mag ngima ma "Be dibed ni wachno nyaka chieng’. 69 Wa-chwanyou? 62 To kare, senyiso yie, kendo wase-biro bet nade ka une- ng’eyo ni in e Ng’at Maler no Wuod dhano ka idho mar Nyasaye." 70 Yesu nyaka kama ne entie- nodwokogi kama: "Do-ree motelo? 63 Roho nge nayierou ji apar ga-mar Nyasaye e ma chi- riyo, koso? To achiel wo ngima; ringruok onge kuomu en jaketh-nying."

gi tich kata matin. We-	71 Kuom	adier,	no-
che	ma  asewachonu	wuoyo	kuom	Judas
gin moa kuom roho ma-	wuod	Simon  Iskariot,
ler  kendo  gikelo  ngi-	nimar jali ne dhi ndho-
ma.	64 To nitie jomoko	ge kata obedo ni ne en
kuomu ma onge yie." Ni-	achiel kuom ji Apar Ga-
mar nyaka a chakruok,	riyoka.				
Yesu nong’eyo joma ne	Bang’ mano, Yesu no-
onge yie kod ng’at ma	dhi nyime wuotho ei
ne dhi ndhoge.  65 No-	Galili7	nikech	ne	ok
medo wacho kama: "Ma e	odwar wuotho e Judea,
momiyo asewachonu ni,	nimar Jo-Yahudi ne dwa-
onge ng’at ma nyalo biro	ro nege.	2 Kata kama-
ira mak mana ka Wuora	no, Sawo mar Kiche mar
e ma oyiene."	Jo-Yahudi ne chiegni.

	Nikech mano, thoth 3 Omiyo, owetene nowa-jopuonjrene nodhi mi gi- chone kama: "Wuog kae
 
JOHANA 7:4-18			260
idhi Judea eka jopuonj-	nda .  Jomoko  ne  wa-
reni bende one gik mi-	cho niya: "En ng’at ma-
timo.  4 Nimar ng’at ma	ber." To moko ne wacho
dwaro ni ji ong’eye ok	kama: "Ok en ng’at ma-
tim  g ik  moko  ling’-	ber.  Olalo	oganda ."
ling’. Ka itimo gigi, nyis-	13 To adier, onge ng’at
ri	iwuon	ne	piny."	ma ne wuoyo kuome e
5 To adier, owetene ne	lela nikech ne giluoro
ok	nyis	yie	kuome.	Jo-Yahudi.	
6 Omiyo, Yesu nodwoko-	14 Ka sawo nosechopo
gi niya: "Sana pok ocho-	e diere, Yesu noidho
po, to un sau nitie ki-	mi odhi e hekalu ke-
nde duto.	7 Onge tie-	ndo nochako puonjo.
nde mondo piny osin	15 To  Jo-Yahudi  no-
kodu, an to piny osin	wuoro  mi	g ipenjore
koda, nimar achiwo neno	niya: "Ere kaka ng’at-
kuome ni timbene richo.	ni ong’eyo Ndiko kama

	Un idhuru udhi e sa- to pok opuonjore e sku-wono; an pod ok adhi e nde?" 16 Yesu to no-sawono, nimar sana dwokogi niya: "Weche pok ochopo e wang’e." ma apuonjo ok gin maga,
	Omiyo, bang’ wacho- to gin mag ng’at ma ne negi wechego, ne odong’ oora. 17 Ka ng’ato go-
Galili.	mbo timo dwach Ng’at-

	To ka owetene no- no, obiro ng’eyo kabe seidho mi g idhi e sa- puonjgo oa kuom Nya-wo, en bende noidho mo- saye kata ka g ik ma dhi, ok ayanga, to ling’- awacho g in moa kuo-ling’. 11 Omiyo, Jo-Ya- ma awuon. 18 Ng’ato hudi nochako manye e ang’ata ma wacho we-sawono ka gipenjo ni- che moa kuome owuon ya: "Ng’atcha ni kanye?" dwaro duong’ mare 12 Kendo ne nitiere we- owuon; to ng’at ma che moko ma ji ne kuo- dwaro ni ng’atno ma dho kuome e kind oga- oore oyud duong’, jali
 
261			JOHANA 7:19-31
en ja adier kendo onge	"Donge  ng’atni	e  jal
tim ma ok kare kuome.	ma gidwaro nego, koso?
19 Donge	Musa	no-	26 To e ma pod neuru!
miyou Chik, koso? To	owuoyo e lela, to onge
onge ng’ato kuomu ma	gima giwachone. Dibed
timo kaka Chik dwaro.	ni jotelo pok ong’eyo ni
Ang’o momiyo udwaro	kuom  adier	ng’atni  e
nega?"  20 Oganda no-	Kristo, koso?	27 Mopo-
dwoko kama: "In gi ja-	gore gi mano, wang’eyo
chien. En ng’a ma dwa-	kama ng’atni owuokie;
ro negi?"	21 Yesu no-	to ka Kristo obiro, onge
dwokogi kama: "Nitie gi-	ng’at  ma	biro	ng’eyo
moro achiel ma nati-	kama owuokie."	28 Eka
mo, to uduto uwuoro.	sama Yesu ne puonjo
22 Nikech mano, Musa	e hekalu, nokok niya:
osemiyou tim tero nya-	"Ung’eya kendo ung’eyo
ngu—ok ni en tim mo-	kama awuokie. Kendo
wuok kuom Musa , to	ok asebiro kuom dwacha
owuok kuom kwere—ke-	awuon, to Ng’atno ma
ndo  un  utero  ng’ato	ne oora en ng’at ma ni-
nyangu chieng’ sabato.	tie adier, to ok ung’eye.
23 Ka ng’ato itero nya-	29 An ang’eye, nimar
ngu chieng’ sabato mo-	asebiro e loye, kendo
ndo eka kik keth Chik	Ng’atno	ne	oora ."
Musa, ubedo nade gi mi-	30 Omiyo, ne gichako
rima mager koda nikech	manyo kaka ne ginyalo
asemiyo ng’ato ochango	make, to onge ng’at ma
chuth chieng’ sabato?	noketo lwete kuome ni-
24 Weuru ng’ado bura	kech sane pok nocho-
gi kaka uneno ng’ato gi	po.  31 To pod thoth ji
oko, to ng’aduru bura	e  oganda	noketo  yie
makare."	moko	kuom	kuome kendo ne giwacho
25 Eka			niya: "Ka Kristo obiro, ok
joma nodak Jerusalem	obi timo ranyisi mado-
nochako wacho kama:	ngo momedore moloyo
 
JOHANA 7:32-44	262
ma  ng’atni  osetimo,	ma keto yie kuoma, no-
koso?"	timrene mana kaka Ndi-

	Jo-Farisai nowinjo ko osewacho ni, ‘Ao-ka oganda ng’ur e wi we- che mag pi mangima chego nikech en, omiyo biro mol koa e chunye jodong-jodolo kod Jo-Fa- ma iye.’" 39 Kata kama-risai nooro askeche no, nowacho mano ko-mondo omake. 33 Eka wuoyo kuom roho ma-Yesu nowacho niya: "Abi- ler ma joma noketo yie ro bet kodu kuom ki- kuome ne chiegni yudo; nde matin ka pok nikech nyaka chop ka-adhi ir Ng’at ma ne nyo ne pok giyudo roho oora. 34 Ubiro manya, maler, nimar ne pok omi to ok ununwang’a, kendo Yesu duong’. 40 Jomo-kama antie ok unyal bi- ko ma ne ni ei oganda ma roe." 35 Omiyo, Jo-Ya- nowinjo wechego nocha-hudi nopenjore e kind- ko wacho niya: "Adier, gi giwegi kama: "Ng’atni jali e Janabi." 41 Moko chano dhi kanye ma ok ne wacho kama: "Mani e wabi nwang’ee? Dibed ni Kristo." To moko ne pe-ochano dhi ir Jo-Yahudi njore niya: "Be Kristo mosekere e kind Jo-Grik onego obi koa e Galili, mondo opuonj Jo-Grik, koso? 42 Donge kamo-koso? 36 Wach ma owa- ro ei Ndiko nowacho ni cho ni, ‘Ubiro manya, to Kristo biro wuok e koth ok ununwang’a, kendo Daudi kendo wuok Beth-kama antie ok unyal bi- lehem, ma en gweng’ roe,’ tiende en ang’o?" ma Daudi ne nitie?"




	E odiechieng’ mo- 43 Omiyo, ywaruok no-gik ma ne en chieng’ ma- betie e kind oganda ni-duong’ mar sawo, Yesu kech en. 44 Kata kama-ne ochung’ mokok niya: no, moko kuomgi ne "Ka ng’ato nigi riyo, dwaro make, to onge to obi ira mondo omo- ng’at ma noketo lwete dhi. 38 Ng’ato ang’ata kuome.
 
263			JOHANA 7:45–8:19
45 Eka askeche nodok		12 Eka Yesu nowa-
		
ir jodong-jodolo gi Jo-		chonegi kendo niya:
Farisai,  mi  ne  g ipe-		"An8 e ler mar piny. Ng’a-
njo  askechego kama:		to ang’ata ma luwa ok bi
"Ang’o momiyo ok uke-		wuotho e mudho ngang’,
le?"  46 Askechego no-		to obiro bedo gi ler mar
dwoko niya: "Onge ng’at		ngima."  13 Omiyo, Jo-
ma osegawuoyo kama-		Farisai nowachone ka-
no ngang’."  47 Kae to		ma: "In ichiwo neno kuo-
Jo-Farisai  nopenjog i		mi iwuon; nendi ok en
kama: "Dipo ni un be-		adier."  14 Yesu nodwo-
nde osewuondu, koso?		kogi kama: "Kata ka achi-
48 Onge  jatelo  moro		wo neno kuoma awuon,
kata Ja-Farisai mose-		nenda en adier, nikech
keto yie kuome, koso?		ang’eyo kama nawuo-
49 To ogandani ma ok		kie kod kama ad hiye.
ong’eyo Chik gin joma		To un ok ung’eyo kama
osekuong’."  50 Nikode-		ne awuokie kod kama
mo ma noyudo osebiro		adhiyoe.  15 Un ung’a-
ire motelo kendo ma ne		do b u ra ka l uwo re g i
en achiel kuomgi, nowa-		ringruok; an to ok ang’ad
chonegi niya:  51 "Chik-		ne dhano moro amora
wa ok ng’ad ne ng’ato		bura kata matin.  16 To
bura ka pok owinj kuome		e m a p o d k a a n g ’a d o
mondi mi ng’e gima ose-		bura, bucha en madier,
timo, koso?"  52 Gin ne		nikech ok an kenda, to
gidwoke kama: "Mit ka in		Wuora ma ne o o ra n i
bende ia Galili? Non ane,		koda.  17 Bende, ei Chi-
to ibiro neno ni onge ja-		ku uwegi ondikie niya:
nabi ma ne dhi betie koa		‘Neno ma ji ariyo chiwo
Galili."1		en madier.’  18 An achi-
			wo neno kuoma awuon,
7:52 1 Gocho moko mogwaro		
machon kendo migeno ahinya		kendo Wuora ma ne oora
onge gi wes 53 nyaka sula 8		chiwo nenda."  19 Eka
wes 11.		ne gipenje niya: "Wuoru
 
JOHANA 8:20-33	264
ni kanye?" Yesu nodwo-	kodu?  26 An gi weche
kogi kama: "Ok ung’eya,	mang’eny monego awach
bende ok ung’eyo Wuo-	kuomu, kendo monego
ra. Ka da bed ni ung’eya,	ang’adie  bura .  Kuom
dikoro useng’eyo Wuo-	adier, Ng’at ma ne oora
ra bende."  20 Nowacho	en ja adier kendo weche
wechego sama ne opuo-	sie ma ne awinjo kuome
njo e kar keno mar heka-	e ma awacho e piny."
lu. To onge ng’at ma no-	27 Ne ok ging’eyo ni no-
make, nikech sane pok	wuoyo kodgi e wi Wuon
nochopo.	mare.  28 Mi Yesu no-

	Omiyo, nowachone- wacho niya: "Bang’ ku-gi kendo niya: "An awuok seng’awo Wuod dha-adhi, kendo unumanya, no malo, eka unung’e ni to e ma pod unutho e an e en, kendo ni onge richou. Kama adhiyoe gima atimo gi dwacha ok unyal biroe." 22 Eka awuon; to awacho gigi Jo-Yahudi nochako pe- mana kaka Wuora no-njore kama: "Odwaro sepuonja. 29 To Ng’at dere, koso? Nikech owa- ma ne oora ni koda; cho ni, ‘Kama adhiyoe ok ne ok ojwang’a kenda unyal biroe.’" 23 Nome- awuon, nikech kinde do wachonegi niya: "Un duto atimo gik ma more." ua mwalo; an aa malo. 30 Sama nowacho we-Un ua e pinyni; an ok chego, ji mang’eny noke-aa e pinyni. 24 Mano to yie kuome.


e momiyo ne awacho-	31 Eka Yesu nomedo
nu niya: Ubiro tho e ri-	wacho ne Jo-Yahudi ma
chou. Nikech ka ok uyie	noyie kuome niya: "Ka
ni an e en, ubiro tho e ri-	usiko e wachna, un jo-
chou."  25 Omiyo, ne gi-	puonjrena adier,  32 ke-
chako penje niya: "In	ndo ubiro ng’eyo adiera,
ng’a?" Yesu nodwoko-	mi adiera noketu thuo-
g i  kama:  "Ang’o  mo-	lo."  33 Negidwoke
miyo awuoyo kata mana	kama: "Wan koth Ibra-
 
265	JOHANA 8:34-46


him kendo pok ne wa- wuonu." Ne giwachone bedoga wasumbni ng’a- niya: "Wan ne ok onyuol-to ngang’. Obet nade ni wa kuom terruok;1 wan iwacho ni, ‘Unubed thuo- gi Wuonwa achiel, ma en lo’?" 34 Yesu nodwoko- Nyasaye."

gi niya: "Adier, adier, 42 Yesu nodwokogi awachonu ni, ng’ato niya: "Ka da bed ni ang’ata ma timo richo en Nyasaye e Wuonu, dikoro misumba richo. 35 E wi uhera, nimar nawuok ir mano, misumba ok sik e Nyasaye, to koro an kae. od ruodhe nyaka chieng’; Ne ok abiro kuom dwa-wuod ruoth to siko nya- cha awuon, to Nyasaye ka chieng’. 36 Omiyo, e ma ne oora. 43 Obet ka Wuod Nyasaye ketou nade ni ok ung’eyo tiend thuolo, ubiro bedo thuo- gima awacho? En nikech lo gadier. 37 Ang’eyo ni ok unyal winjo wachna. un koth Ibrahim. To un 44 Un ua kuom wuo-udwaro nega, nikech we- nu Jachien, kendo udwa-chena ok bed gi dong- ro timo gombo mag wuo-ruok e kindu. 38 Gik nu. Ng’atno ne en janek ma aseneno ka an gi a chakruok, kendo ne ok Wuora e ma awacho, to ochung’ motegno e adie-un utimo gik musewinjo ra, nikech adiera onge e kuom wuonu." 39 Ne iye. Sama owacho miria-gidwoke kama: "Wuonwa mbo, owacho mana kaka en Ibrahim." Yesu nowa- kite owuon obet, ni-chonegi niya: "Ka da un mar en jamiriambo ke-nyithind Ibrahim, dikoro ndo wuon miriambo. utimo gik ma Ibrahim no- 45 An to nikech awacho-timo. 40 To sani udwa- nu adier, ok uyie koda. ro nega, an ma asewa- 46 Ng’ano kuomu ma chonu adiera ma ne awi- 8:41 1 Wach molok kae ni njo kuom Nyasaye. Ibra- "terruok," e dho Grik en por-him ok notimo kamano. neia, ma tiende en kit nind-41 Un utimo tije mag ruok duto ma ok kare.

 
JOHANA 8:47–9:1	nabi	bende  ne	266
nyalo nyiso ni an gi ri-			otho.
cho? Ka awacho adiera,	Itemo wacho ni in ng’a?"
obet nade ni ok uyie kuo-	54 Yesu nodwoko kama:
ma?  47 Ng’at mowuok	"Ka	amiyora	duong’
ir  Nyasaye  winjo  we-	awuon, duong’ mara en
che mag Nyasaye. Mano	ka nono. Wuora e ma
e momiyo un ok uwinj,	miya duong’, en e Wuoro
nikech ok uwuok ir Nya-	ma uwacho ni en Nyasa-
saye."	chu.	55 To e ma pod ok

	Jo-Yahudi nopenje ung’eye, to an to ang’eye. kama: "Donge wan kare e Kendo ka anyalo wacho wacho ni, ‘In Ja-Samaria ni ok ang’eye to abiro kendo ni in gi jachien’?" chal kodu, abiro doko ja-49 Yesu nodwoko niya: miriambo. Kata kama-"Aonge gi jachien, to no, ang’eye kendo ama-amiyo Wuora duong’, ko wachne. 56 Ibrahim un to uchaya. 50 Ke- wuonu ne nigi ilo ma-ndo ok amany duong’ ma duong’ kogeno neno nda-mara awuon; nitie Ng’at lona, kendo nonenogo, ma dwaro miya duong’, mi noil." 57 Eka Jo-kendo en e ma ong’ado Yahudi nopenje niya: bura. 51 Adier, adier, "Pok ichopo jahigni 50, awachonu ni, ng’ato to iwacho ni iseneno ang’ata ma mako wach- Ibrahim?" 58 Yesu no-na, ok bi tho ngang’." dwokogi kama: "Adier, 52 Jo-Yahudi nowacho- adier, awachonu ni, ka ne niya: "Koro to wa- Ibrahim pok nobetie, ne ng’eyo ni in gi jachien. antie." 59 Omiyo, ne gi-Ibrahim ne otho, jonabi kwanyo kite mondo gi-bende, to in iwacho ni, chielego, to Yesu nopo-‘Ka ng’ato ang’ata oma- ndo, mi nowuok oko mar ko wachna, ok nobil tho hekalu.



ngang’.’  53 Ok iduong’ 9 Ka noyudo okalo, no-
moloyo wuonwa Ibrahimneno ng’at moro ma

ma ne otho, koso? Jo- nosebedo muofu chak-
 
267

re nyuolne. 2 Kendo jo-puonjrene nopenje ni-ya: "Rabi, en ng’a ma notimo richo momiyo ne onyuol ng’atni muofu? En ng’atni koso jonyuol-ne?" 3 Yesu nodwoko-gi kama: "Ng’atni kata jonyuolne ok notimo ri-cho, to en ni mondo tije Nyasaye onenre aya-nga kokalo kuom ng’atni.


	Nyaka watim tije Ng’at ma ne oora ka piny pod odiechieng’; otieno biro ma onge ng’at ma nya-lo tiyo. 5 Ka pod an e piny, an e ler mar piny."

	Bang’ ka nosewacho wechego, nong’ulo olaw piny mi onyuasogo lowo, kae to nomieno lowono e wang’ ng’atno 7 mowa-chone niya: "Dhiyo mo-ndo ilwok wang’i e yawo mar Siloam" (ma iloko ni, "Ma Oor"). Mi nodhi molwoko wang’e kendo noduogo koneno.

8 Eka joma nodak e alworano kod joma chon ne neno ka en jakuecho nochako penjore niya: "Donge mani e ng’at ma ne jabedo piny ka kue-
 
JOHANA 9:2-15 chocha, koso?" 9 Moko ne wacho kama: "Mani e en." Moko to ne wacho niya: "Ooyo ngang’, to ochal kode." Ng’atno to ne siko ka wacho kama: "An e en." 10 Omiyo, ne gipenje niya: "Kare, ere kaka wang’i oseyawo-re?" 11 Nodwokogi ka-ma: "Ng’at miluongo ni Yesu e ma a onyua-so lowo moro mi omie-no e wengena mowacho-na ni, ‘Dhi Siloam kae to ilwok wang’i.’ Omiyo, ne adhi mi alwoko eka acha-ko neno." 12 Mi ne gi-penje kama: "Ng’atno ni kanye?" Nodwokogi niya: "Ok ang’eyo."

13 Ne gitero ng’at ma chon ne muofuno nya-ka ir Jo-Farisai. 14 To ne en chieng’ Sabato ma Yesu ne onyuasoe lowo ma noyawo wenge ng’at-no. 15 Omiyo, gie ki-ndeno Jo -Farisai bende nochako penjo ng’atno kaka nochako neno. No-dwokogi kama: "Jalo no-mieno lowo moro e wengena, kae to na-lwoko mi achako neno."
 
JOHANA 9:16-27			268
16 Eka moko kuom Jo-	kata ng’at ma noyawo
Farisai nochako wacho	wengene ok wang’eyo.
niya: "Mani ok en ng’at	Penjeuru. En ng’at ma-
moa kuom Nyasaye, ni-	duong’.	Nyaka  owuo
kech ok orit chik Sa-	mana e	loye owuon."
bato." Jomoko ne pe-	22 Jonyuolne nowacho
njo niya: "Be ng’at ma ja-	wechegi nimar ne giluoro
richo  nyalo  timo  ra-	Jo-Yahudi, nikech noyu-
nyisi madongo kaka ma-	do Jo-Yahudi osewinjo-
gi?" Kuom mano, ne ni-	re  ni  ng’ato  ang’ata
tie ywaruok e	kindgi.	moyie ni en Kristo, onego
17 Omiyo, ne	gipenjo	oriemb ng’atno oa e su-
ng’at ma muofuno kendo	nagogi.	23 Mano e mo-
niya: "Nikech in e ma	miyo jonyuolne nodwoko
oseyawo wengeni, ang’o	niya: "En ng’at maduong’.
ma inyalo wacho kuo-	Penjeuru."
me?" Ng’atno nodwoko	24 Omiyo, ne giluongo
kama: "En janabi."	ng’at ma nosebedo ka en

	To Jo-Yahudi ne ok muofuno kendo mi giwa-oyie ni nosebedo ka en chone niya: "Mi Nya-muofu mi bang’e ocha- saye duong’; wang’eyo ko neno, omiyo ne g i- ni ng’atno en jari-luongo jonyuol ng’at ma cho." 25 To en nodwo-koro ne nenono. 19 Eka ko kama: "Kata ka en ja-ne gipenjogi kama: "Be richo ok ang’eyo. Gimo-jali en wuodu, ma uwa- ro achiel ma ang’eyo en cho ni ne unyuolo ka ni, ne an muofu sani to en muofu? Kare obet na- koro aneno." 26 Eka ne de ni koro sani one- gipenje niya: "Ang’o ma a no?" 20 Jonyuolne no- otimoni? Ne oyawo nade dwoko niya: "Wang’eyo ni wengeni?" 27 Nodwo-jali en wuodwa kendo ni kogi kama: "Donge ase-nonyuole ka en muofu. wachonu, to e ma pod 21 To g imomiyo sani ok uwinj? Ang’o momiyo koro oneno ok wang’eyo; udwaro winjo wachni ke-
 
269	JOHANA 9:28–10:2


ndo? Koso un bende yie kuom Wuod dhano?" udwaro bedo jolupne?" 36 Ng’atno nodwoko ka-28 Nikech mano, ne gi- ma: "To ruoth, jalo jare niya: "In japuonjre en ng’a mondo aket yie ng’atno, to wan, wan jo- kuome?" 37 Yesu noko-puonjre Musa. 29 Wa- ne niya: "In isenene ke-ng’eyo ni Nyasaye ose- ndo kuom adier jal ma wuoyo gi Musa; to ng’at- wuoyo kodini e ng’at-no, ok wang’eyo kama no." 38 Nowacho kama: oaye." 30 Nodwokog i "Ruoth, aketo yie kuo-kama: "Kuom adier, en me." Mi ne okulorene gima iwuoro ahinya ni ka omiye luor. 39 Eka ok ung’eyo kama oaye, Yesu nowacho niya: "Ne to en e ma noyawo abiro mondo Nyasaye wengena. 31 Wang’eyo ong’ad ne piny bura, mo-ni Nyasaye ok winj jori- ndo joma ok nen onen, to cho, kata kamano ng’a- joma neno obed muofni." to ang’ata moluoro Nya- 40 Jo-Farisai ma ne ni saye kendo ma timo kode nowinjo wechego, dwache, owinjo ng’atno. mi ne gipenje niya: "Ipa-32 Chakre nene, pok no- ro ni wan bende wan winjie ngang’ ni ng’ato muofni, koso?" 41 Yesu oyawo wenge ng’at ma nodwokogi kama: "Ka da nonyuol ka en muofu. bed ni un muofni, dikoro



	Ka dine bed ni ng’at- uonge richo. To koro un no ok oa kuom Nyasaye, uwacho ni, ‘Waneno.’ Ri-onge gima dotimo kata chou siko."
matin."  34 Gin ne gi- 10 "Adier, adier, awa-
dwoke kama: "Ne onyuo-chonu  ni,  ng’at

li e richo kama, ere kaka ma ok luw dhoot sama diketri ni ipuonjowa?" Mi odonjo e kund rombe, to

ne giriembe oko!        oidho kodonjo gi yo ma-35 Yesu nowinjo ni ne chielo, ng’atno en jakuo giriembe, to bang’ yude, kendo en jayeko.  2 To nopenje niya: "Be iketo ng’at  ma  luwo  dhoot
 
JOHANA 10:3-17				270
sama odonjo en jakwadh	ndo okwel, onek, kendo
rombe.  3 Jarit-dhoot	oketh gik moko. Asebi-
yawone kendo rombe wi-	ro mondo eka giyud ngi-
njo dwonde. Kae to oluo-	ma kendo mondo giyu-
ngo rombene owuon gi	de mogundho.  11 An e
nyingegi, eka otayogi ko-	jakwath maber; jakwath
gologi oko.	4 Ka ose-	maber chiwo ngimane
golo  rombe	duto  ma	ne rombe.  12 Ng’at mo-
mage owuon oko, otelo	ndik tich ma ok en ja-
e nyimgi kae to rombe-	kwath  kendo  ma  ro-
go luwo bang’e, nikech	mbe ok gin mage, ri-
ging’eyo dwonde.  5 Ok	ngo	sama	oneno  ka
gibi luwo ng’at ma gi-	ondiek biro mojwang’ ro-
kia ngang’, to gibiro ri-	mbe—eka ondiek mako-
ngo ng’atno nikech ok	gi kendo keyogi—  13 ni-
g ing’eyo dwond joma	kech en ng’at mondik
gikia."	6 Yesu nomiyo-	tich kendo ok odew ro-
gi ranyisino, to ne ok gi-	mbe.	14 An e jakwath
ng’eyo tiend gik ma no-	maber. Ang’eyo rombe-
wachonegi.			na kendo rombena be-
7 Omiyo, Yesu nochako	nde ong’eya,	15 mana
wachonegi kendo niya:	kaka Wuora ong’eya to
"Adier, adier, awachonu	an bende ang’eyo Wuo-
ni, an e dhoot mar ro-	ra; kendo achiwo ngima-
mbe.	8 Ji duto mosebi-	na ne rombe.	
ro kara, gin jokuo kendo	16 "To an gi rombe ma-
joyeko; to rombe ose-	moko ma ok gin mag
tamore winjogi.	9 An e	kundni; gin bende nya-
dhoot;  ng’at  ma  do-	ka akelgi iye, kendo gini-
njo kokalo kuoma, ibi-	winj dwonda, mi ginibed
ro  rese,  kendo  obiro	kueth achiel e bwo ja-
donjo	iye  mi	owuog	kwath achiel.  17 Mano
oko	kendo		onwang’	e momiyo Wuora ohera,
chiemo.  10 Jakuo  ok	nikech achiwo ngimana,
bi ka ok mana ni mo-	mondo eka achak ayude
 
271				JOHANA 10:18-34
kendo.  18 Onge ng’at		wachonu, to e ma ok
		
ma mayago, to achiwe		uyie. Tije ma atimo e
kuom dwacha awuon. An		nying Wuora chiwo neno
gi teko mar chiwe, kendo		kuoma.  26 To ok uyie
an gi teko mar yude ke-		nikech ok un rombena.
ndo. Chikni nayudo koa		27 Rombena winjo dwo-
kuom Wuora."		nda,  to  ang’eyogi  ke-
19 Wechego  nomiyo		ndo giluwa.	28 Amiyo-
Jo-Yahudi obedo gi ywa-		gi	ngima	ma	nyaka
ruok kendo.  20 Thoth-		chieng’, kendo ok noke-
gi ne wacho niya: "En gi		thgi ngang’, bende onge
jachien kendo neko oma-		ng’at ma nomayagi e lwe-
ke. Ang’o momiyo uwi-		ta.	29 Gima Wuora ose-
nje?"  21 Jomoko ne wa-		miya en gima duong’ mo-
cho kama: "Magi ok gin		loyo gik mamoko duto,
weche mag ng’at ma nigi		kendo onge ng’at ma nya-
jachien. Be jachien nyalo		lo gologi e lwet Wuora.
yawo wenge muofni?"		30 An kod Wuora wan
22 Gie kindeno, Sawo		achiel."		
mar Walo Hekalu ne ti-		31 Jo-Yahudi nokwa-
more e Jerusalem. Ne en		nyo kite mondo gichiele-
ndalo koyo,  23 to noyu-		go kendo.  32 Yesu no-
do ka Yesu wuotho e		wachoneg i kama: "Ne
hekalu e agola1 miluo-		anyisou tije mabeyo ma-
ngo ni agoch Solomon.		ng’eny moa kuom Wuo-
24 Eka Jo-Yahudi nolwo-		ra .  Kuom  tijego,  en
re mi gichako wachone		tich mane momiyo uchie-
niya: "Ibiro miyo wasik		la g i kite?"	33 Jo-Ya-
gi kiawa nyaka karang’o?		hudi nodwoke niya: "Wa-
Ka in e Kristo, wachnwa		chieli gi kite, ok nikech
ayanga."  25 Yesu  no-		tich moro maber, to ni-
dwokogi kama: "Ne ase-		kech ichayo Nyasaye;
			nimar kata	obedo  ni
10:23 1 Magi gin kuonde mi-			
luwo ma nigi sirni molworogi		in dhano, itimori iwuon
kod tado e wigi.		ni in nyasaye."	34 Yesu
 
JOHANA 10:35–11:7	272
nopenjogi kama: "Do-	nyisi achiel, to gik moko
nge ondik e Chiku ni,	duto ma Johana nowa-
‘Ne awacho ni: "Un nyi-	cho kuom ng’atni, osebet
seche"’?  35 Ka Nyasaye	adier."  42 Kendo ji ma-
noluongo  joma  wach	ng’eny ma ne ni kanyo
Nyasaye oseketo bura	noketo yie kuome.
kuomgi ni "nyiseche"—to	Koro ng’at moro
ok  nyal  lok  Ndiko—	11 ma nyinge Lazaro
	

	an ng’at ma Wuora ne tuo; ne en Ja-Bethania nopwodho mi ooro e ma en gweng’ gi Maria piny, be duwachna ni, kod Maritha nyamin-gi. ‘Ichayo Nyasaye,’ mana 2 Ma e Maria ma noolo nikech ne awachonu mo ma nigi suya e tie-ni, ‘An Wuod Nyasaye’? nde Ruoth mi notwoyo-

	Ka ok atim tije mag gi gi yie wiye; Lazaro ma Wuora, kik uyie kuoma. ne tuoni ne en owadgi.
	To ka atimogi, kata 3 Omiyo, nyiminenego obedo ni ok uyie kuoma, ne ooro ne Yesu wach yieuru kuom tijego, eka niya: "Ruoth, ne! osiep-ung’e kendo udhi nyi- ni mihero tuo." 4 To ka me ng’eyo ni Wuora ni e Yesu nowinjo mano, no-winjruok achiel koda, ke- wacho kama: "Tuoni ok ndo an e winjruok achiel bi kelo tho, to en mar kod Wuora." 39 Omiyo, nyiso duong’ ma Nyasaye ne gitemo make kendo, nigo mondo eka Wuod to ne odhi kama ne ok gi- Nyasaye oyud duong’ ko-

nyal yudee.	kalo kuom tuono."
40 Eka nowuok modhi	5 Koro  Yesu  nohero
loka Jordan kendo, kama	Maritha gi Maria nya-
Johana ne batisoe ji ki-	min mare kod Lazaro.
nde motelo, mi nobet	6	Kata kamano, ka nowi-
kuno.  41 Kendo ji ma-	njo ni Lazaro ne tuo, no-
ng’eny nobiro ire mi gi-	medo bet kama ne entie-
chako wacho niya: "Jo-	re	kuom  ndalo  ariyo.
hana ok notimo kata ra-	7	Eka bang’ mano nowa-
 
273				JOHANA 11:8-24
cho ne jopuonjrene ni-	aonge kuno mondo ubed
ya:	"Wadhiuru	Judea	gi yie. To wadhiuru ire."
kendo."  8 Jopuonjre-	16 Eka Thoma ma niluo-
ne nopenje kama: "Rabi,	ngo ni Rude, nowacho ne
nyocha  eka  Jo-Judea	jopuonjre wetene kama:
dwaro chieli gi kite, to	"Wan bende wadhiuru
idok	kuno	kendo?"	mondo watho kode."
9 Yesu nodwoko niya:   17 Ka Yesu nochopo,
"Donge odiechieng’ nigi	noyudo ka Lazaro ose-
seche 12 mag ler, koso?	bedo ei liel kuom nda-
Ka	ng’ato	wuotho  e	lo ang’wen.  18 To Be-
ler mar odiechieng’ ok	thania ne chiegni gi Je-
ochwanyre	e	gimoro	rusalem,  bor  ma  di-
amora, nikech oneno ler	rom kilomita adek kama.
mar pinyni.	10 To ka	19 Kendo Jo-Yahudi ma-
ng’ato wuotho gotieno,	ng’eny noyudo osebiro
ochwanyore nikech ler	ir Maritha gi Maria mo-
onge kuome."			ndo gihogi nikech owad-

	Bang’ ka nosewa- gi. 20 Ka Maritha nowi-cho wechegi, nomedo njo ni Yesu ne biro, kama: "Lazaro osiepwa nodhi romone; to Ma-nindo, to adhi kuno mo- ria nodong’ kobet pa-ndo achiewe." 12 Eka cho. 21 Eka Maritha jopuonjrene nowachone nowacho ne Yesu niya: niya: "Ruoth, kare ka oni- "Ruoth, ka dine bed ni ndo to obiro winjo ma- in kae, owadwa dine ok ber." 13 Kata kamano, otho. 22 To kata mana Yesu ne wuoyo kuom tho gie sani, ang’eyo ni gi-mar Lazaro. To gin ne gi- moro amora mikwayo paro ni nowuoyo e wi ni- Nyasaye, Nyasaye biro ndo mar yueyo. 14 Eka miyi." 23 Yesu nowa-gikanyono Yesu nowa- chone kama: "Owadu chonegi ayanga kama: biro chier." 24 Maritha "Lazaro otho, 15 ke- nodwoke niya: "Ang’eyo ndo ail nikech un ni ne ni obiro chier e kinde
 
JOHANA 11:25-40	274

chier	chieng’	g iko." e tiendene mowachone

	Yesu nowachone ka- niya: "Ruoth, ka dine bed ma: "An e chier kendo an ni in ka, owadwa dine e ngima. Ng’at ma nyi- ok otho." 33 Ka Yesu ne so yie kuoma, kata ka onene koywak kendo Jo-otho, obiro bet mangima Yahudi ma nobiro kode kendo; 26 bende, ng’a- bende ne ywak, nowi-to ang’ata mangima ke- njo malit mi chunye no-ndo ma nyiso yie kuoma chandore. 34 Nopenjo ok bi tho ngang’. Be iyie kama: "Ukete kanye?" gi mano?" 27 Nodwoke Ne gidwoke niya: "Ruoth, niya: "Ee, Ruoth, aseyie bi mondo ine." 35 Pi ni in e Kristo Wuod Nya- wang’ Yesu ne ochuer. saye, jal ma ne onego obi 36 Eka Jo-Yahudi nocha-e piny." 28 Ka nosewa- ko wacho kama: "Neu-cho mano, nowuok mo- ru kaka nohere ahi-dhi luongo Maria nya- nya!" 37 To moko kuo-min-g i mowachone ka mgi nowacho niya: "Jali e gin kar kendgi niya: "Ja- ma noyawo wenge ng’at puonj ni kacha, kendo ma muofucha, donge no-oluongi." 29 Maria ka nyalo geng’o ng’atni kik nowinjo mano, noa malo tho?"



mapiyo modhi ir Yesu.	38 To nikech lit noma-
30 Yesu ne pok ocho-	ko Yesu kendo, ne odhi
po dala, pod ne en kama	e liel. To adier, liendno
Maritha ne oromonee.	ne en rogo moum dhoge
31 Ka Jo-Yahudi ma ne	gi kidi.  39 Yesu nowa-
nigi Maria ei ot ka hoye	cho kama: "Ng’ieluru ki-
noneno Maria kochung’	dino oko." Maritha, nya-
mapiyo mowuok oko, ne	min ng’at ma ne othono,
giluwe ka giparo ni no-	nodwoke kama: "Ruoth,
dhi e liel mondo oywag	sani nyaka bed ni koro
kuno.  32 Ka Maria no-	ong’ue marach, nimar
chopo kama Yesu ne ni-	koro ndalo ang’wen ose-
tie kendo nene, nopodho	kadho."  40 Yesu nope-
 
275	JOHANA 11:41-53


nje niya: "Donge asewa- lo kod Jo-Farisai nocho-choni ni ka iyie to ini- ko buch Sanhedrin ka-ne duong’ mar Nya- nyachiel mi ne giwacho saye?" 41 Omiyo, ne gi- niya: "Watim nang’o, ni-golo kidi oko. Eka Yesu mar ng’atni timo ranyi-noting’o wang’e malo e si madongo mang’eny? polo mowacho kama: 48 Ka waweye kamae, to "Wuora, agoyoni ero- ji duto biro keto yie kamano nikech isewi- kuome, kendo Jo-Rumi nja. 42 Adier, ang’eyo nobi mi ginikaw karwa ni iwinja kinde duto; to kod ogandawa." 49 Eka awuoyo nikech oganda achiel kuomgi ma nyinge ma sani ochung’ kolworo Kayafa, ma ne en jadolo kae mondo eka giyie ni maduong’ e higano, no-ne iora." 43 To ka nose- wachonegi kama: "Ok wacho wechego, nokok ung’eyo gimoro amora gi dwol maduong’ niya: kata matin, 50 kendo "Lazaro, wuog oko!" pok ufwenyo ni ber ka


	Ng’at ma noyudo ose- ng’at achiel otho ne ji thono nowuok oko ka kar mondo oketh oganda onal tiendene kod lwe- duto." 51 Kata kamano, tene gi lewni, kendo ok nowacho mano kuom wang’e ne obo gi nanga. dwache owuon, to nikech Yesu nowachonegi kama: ne en jadolo maduong’ e "Gonyeuru kendo uweye higano, ne okoro ni Yesu
odhi."	ne dhi tho ne oganda,
45 Kuom mano, thoth	52 to ok mana ne oga-
Jo-Yahudi ma nosebiro ir	ndano kende, to bende
Maria kendo neno gima	mondo ochok e achiel
Yesu  notimo,  noketo	nyithind Nyasaye mose-
yie kuome,  46 to moko	kere  kuonde	mopogo-
kuomgi ne odhi ir Jo-Fa-	re opogore.	53 Omiyo
risai mi ne giwachone-	chakre chieng’no, ne gi-
gi gik ma Yesu notimo.	riwo paro kanyachiel mo-
47 Omiyo, jodong-jodo-	ndo ginege.	
 
JOHANA 11:54–12:8				276
54 Kuom mano, Yesu	so ne Yesu nyasi moro
koro  ne  ok  wuoth  e	kuno, kendo Maritha ne
lela e kind Jo-Yahudi, to	tiyonegi, to Lazaro ne en
noa kanyo modhi e alwo-	achiel kuom joma nobet
ra machiegni gi thim, e	piny	e	mesa	kode.
taon miluongo ni Efraim,	3 Eka Maria nokawo mo
kendo nobet kuno gi jo-	ma	nigi	suya	mamit,
puonjrene.  55 To Pasa-	mor nad madier, ma en
ka  mar  Jo-Yahudi  ne	mo ma nengone tek gila-
chiegni,  kendo ji  ma-	la, kendo noolo morno e
ng’eny ma noa e gwenge	tiende Yesu mi notwoyo-
mokiewo gi kanyo noi-	gi gi yie wiye. Such mor-
dho Jerusalem ka Pasa-	no nosaso odno.  4 To
ka pok ne ochopo mondo	achiel kuom jopuonjre-
gipwodhre giwegi ka lu-	ne  ma	nyinge	Judas
wore gi chik.  56 Ne gi-	Iskariot, ma ne chiegni
manyo Yesu kendo ne gi-	ndhoge, nowacho kama:
penjore e kindgi ka gi-	5 "Donge mo ma nigi
chung’ koni gi koni e he-	suya mamitni dine ous
kalu  niya:  "In  ineno	dinari 300 mondo omi
nade? Ni ok obi biro e	joma odhier?"	6 Kata
sawo kata matin, koso?"	kamano, nowacho mano

	To jodong-jodolo kod ok nikech nodewo joma Jo-Farisai nosechiko ni odhier, to nikech ne en ng’ato ang’ata mong’eyo jakuo kendo en e ma no-kama Yesu ne nitie ne rito sandug pesa, to ne onego oter wach mondo ojakwalo pesa moket ei

gimake.	sandugno.  7 Eka Yesu
Kane odong’ nda-	nowachonegi niya: "We-
lo auchiel to Pasa-	reuru kode mondo otim
ka12chakore, Yesu nocho-	mano ka oika ne chieng’
po Bethania, kama ne ni-	yikna.  8 Nimar kinde
tiere Lazaro ma Yesu	duto un gi joma odhier,
nosechiero a kuom joma	an to ok ubi bedo koda
otho.  2 Omiyo, ne gilo-	kinde duto."
 
277							JOHANA 12:9-22
9 Gie  kindeno,  oga-		nda."  16 Kar chakruok,
		
nda mang’ongo mar Jo-		jopuonjrene ok nong’eyo
Yahudi nofwenyo ni ne		tiend wechego, to bang’
en kanyo, kendo ne gi-		ka nosemi Yesu duong’,
biro kanyo, ok mana ni-		ne giparo ni gigo nondik
kech Yesu kende, to be-		kiwuoyo kuome kendo ni
nde mondo gine Lazaro		ne otimne gigo.
ma nosechiero koa kuom		17 Koro oganda ma ne
joma otho.	10 Koro jo-		ni kode sama noluongo
dong-jodolo noriwo paro		Lazaro  mondo  owuog
kanyachiel mondo gineg		oko e liel  kochiere a
Lazaro	bende	11 ni-		kuom joma otho, ne siko
kech en e ma ne omiyo		ka chiwo neno.  18 Mani
Jo-Yahudi mang’eny ne		bende e gimomiyo oga-
dhi kuno kendo keto yie		ndano nodhi romone, ni-
kuom Yesu.					kech ne gisewinjo ni no-
12 Eka  kinyne  oga-		
		timo ranyisi maduong’-
nda mang’ongo ma no-		no.	19 Omiyo, Jo-Fari-
sebiro e sawono nowi-		sai	nowacho e kindgi
njo ni Yesu ne biro Je-			
rusalem.	13 Omiyo, ne		niya: "Wachandore nono.
gikawo	bede	othidhe		Neuru! piny duto oselu-
kendo  wuok  oko  mo-		wo bang’e."
ndo giromne, mi ne gi-		20 Koro ne nitie Jo-
chako kok niya: "Rese,		Grik moko e kind joma
wakwayi!	Ng’at	mo-		nobiro lemo e sawono.
guedh en	ng’atno ma		21 Omiyo, jogo nodhi ir
biro  e	nying	Jehova		Filipo ma ne a Bethsai-
Ruodh Israel!"	14 Kane		da mar Galili, kendo ne
Yesu oyudo nyathi pu-		gichako kwaye niya: "Ja-
nda moro, nobet kuome		duong’, wadwaro neno
mana kaka ondik niya:		Yesu."  22 Filipo nodhi
15 "Kik ibed maluor, in		mowacho  ne  Andrea.
Nya-Sayun. Ne! Ruodhi		Andrea gi Filipo nobiro
biro ka oidho nyathi pu-		mi giwacho ne Yesu.
 
JOHANA 12:23-36	278

	Yesu nodwokogi ka- mano, mi ne gichako wa-ma: "Sa osechopo ma cho ni polo oa mor. Jo-Wuod dhano onego omi moko ne wacho niya: duong’. 24 Adier, adier, "Malaika moro owuoyo awachonu ni, ka koth kode." 30 Yesu nodwo-ngano ok olwar e lowo mi ko kama: "Dwolno osewi-otho, osiko mana kodhi njore, ok nikech an, to ni-achiel; to ka otho, bang’e kech un. 31 Koro nitie onyago olemo mang’eny. bura ming’ado ne pinyni, 25 Ng’ato ang’ata mohe- kendo jaloch mar piny-ro ngimane ahinya, oke- ni ibiro wit oko. 32 To the, to ng’at mosin gi ngi- e ma bang’ koseng’a-mane e pinyni, norit ngi- wa malo aa e piny, abi-


maneno	nyaka	chop	ro ywayo kit ji duto ira."
oyud ngima ma nyaka	33 Kuom adier, nowacho
chieng’.	26 Ka	ng’ato	mano mondo onyisgo kit
dwaro  tiyona,  to  mo-	tho ma nochiegni thogo.
ndo oluwa, kendo kama	34 Eka oganda nodwoke
antieree, kanyo bende	kama: "Ne wawinjo koa e
ng’at ma tiyona nobedie. Chik ni Kristo siko nya-
Ka ng’ato dwaro tiyona,	ka chieng’. Ere kaka inya-
Wuora biro miye duong’. lo wacho ni Wuod dhano

	Sani chunya chando- nyaka ng’aw malo? Wuod re, to awach ang’o? Wuo- dhanono to e ng’a?" ra, resa kuom sa mose- 35 To Yesu nokonegi choponi. Kata kamano, niya: "Ler biro dhi nyime mano e momiyo asecho- bedo e kindu kuom nda-po e sa nogo. 28 Wuo- lo matin. Wuothuru sama ra, mi nyingi duong’." pod un gi ler, mondo mu-Eka dwol moro nowuok e dho kik lou; ng’ato ang’a-polo ka wacho niya: "Ase- ta ma wuotho e mudho miye duong’, kendo abiro ok ong’eyo kama odhiye.

miye duong’."	36 Ka pod un gi ler, nyi-
29 Oganda   ma   ne	suru yie kuom ler, mondo
ochung’ kanyo nowinjo	eka ubed nyithind ler."
 
279			JOHANA 12:37-50
Yesu nowacho wechego	kuom dhano moloyo kata
kae to nowuok modhi po-	mana duong’ mar Nya-
ndonegi.  37 Kata obe-	saye.		
do ni nosetimo ranyisi	44 Kata kamano, Yesu
madongo mang’eny ahi-	nokok	niya:  "Ng’ato
nya e nyimgi, ne ok giket	ang’ata ma keto yie kuo-
yie kuome,  38 mondo	ma, ok oket yie kuoma
eka wach janabi Isaya	kende, to oketo yie be-
ochop ma nokoro niya:	nde kuom Ng’at ma ne
"Jehova, en ng’a mose-	oora;  45 kendo  ng’at
keto yie kuom gima ne	ma  nena,  oneno  be-
giwinjo koa kuomwa? To	nde  Ng’atno  ma  noo-
kuom wach bad Jehova,	ra.  46 Asebiro ka  an
oseele ne ng’a?"	39 Gi-	ler e piny, mondo ng’a-
momiyo ne ok ginyal keto	to ka ng’ato ma keto
yie en ni, Isaya nokoro	yie  kuoma  kik  sik  e
bende kama:  40 "Ose-	mudho.	47 To ka ng’a-
dino wengegi kendo ose-	to winjo wechenagi to ok
miyo chunygi obedo ma-	oritgi, ok ang’adne bura;
tek, mondo kik ginen	nimar nabiro, ok ni mo-
gi wengegi mi chunygi	ndo ang’ad ne piny bura,
winj tiend wach, kendo	to  mondo	ares  piny.
kik gilokre mi achang-	48 Ng’ato	ang’ata  ma
gi."  41 Isaya	nokoro	chaya kendo ma ok rwak
wechego nimar noneno	wechenagi, en gi gima
duong’ mar Kristo, ke-	ng’adone bura. Wach ma
ndo  nowuoyo	kuome.	asewacho e ma biro ng’a-

	To adier, kata mana done bura e chieng’ giko. jotelo mang’eny noketo 49 Nimar pok awuoyo yie kuome, to ne ok gi- kuom dwacha awuon, nyal hulo mano ayanga to Wuora ma ne oora e nikech ne giluoro Jo-Fa- ma osemiya chik owuon risai mondo kik riembgi kuom gima onego awach a e sunagogi; 43 nimar kod gima onego apuonj. ne gihero duong’ moa 50 Kendo ang’eyo ni
 
JOHANA 13:1-13

chikne en ngima ma nya-ka chieng’. Kuom mano, weche ma awacho, awa-chogi mana kaka Wuora osewachona."

13 Koro,  Yesu  no-ng’eyo  ka  sawo mar Pasaka pok nochopo

ni sane mar a e pinyni ko-dok ir Wuoro nosetundo. Nikech nosebedo kohe-ro joge owuon ma ne ni e piny, noherogi nya-ka giko. 2 Chiemo mo-dhiambo ne pod dhi nyi-me, kendo Jachien nose-donjo e chuny Judas Iskariot wuod Simon mo-ndo ondhoge. 3 Kuom mano, nikech Yesu no-ng’eyo ni Wuoro nosechi-wo gik moko duto e lwe-te, to ni noa ir Nya-saye kendo ne odhi dok ir Nyasaye, 4 noa malo ka pod chiemo modhia-mbono ne dhi nyime, kae to noketo lepe ma oko tenge. Eka nokawo tau-lo mi otueyo e nungone.


	Bang’ mano, noketo pi e besen mi ochako lwo-ko tiende jopuonjrene ke-ndo twoyogi gi taulo ma notueyo kuome. 6 Eka
 
280


ka nochopo ir Simon Pe-tro, Petro ne openje niya: "Ruoth, ilwoko tiendena adier?" 7 Yesu nodwo-ke kama: "Ok ing’eyo tiend gima atimo sani, to ibiro ng’eyo tiende bang’ gigi." 8 Petro nowacho-ne niya: "Ok ibi lwoko tiendena ngang’." Yesu nodwoke kama: "Ka ok alwoko tiendeni, to ionge gi pok kanyachiel koda."

	Simon Petro nowacho-ne niya: "Ruoth, kik ilwok mana tiendena ke-nde, to lwok lwetena kod wiya bende." 10 Yesu nokone niya: "Dwarore ni ng’ato ang’ata mose-lwokore olwokne mana tiendene kende, nimar dende duto ler. Un uler, to ok uduto." 11 Nimar nong’eyo jal ma ne ndho-ge. Mano e momiyo no-wacho ni: "Ok ni uduto uler."

12 Ka koro noselwoko tiendegi mi orwako lepe ma oko, nochako obet kendo e mesa, mowacho-negi niya: "Be ung’eyo tiend gima asetimonu?
	Un uluonga ni, ‘Ja-
 
281			JOHANA 13:14-27
puonj,’ kendo ni, ‘Ruoth,’	bende, kendo ng’at ma
to un kare nikech an ka-	rwakano, orwako bende
mano.  14 Kuom mano,	Jal ma ne oora."	
ka an Ruodhu kendo Ja-	21 Bang’  wacho  we-
puonju  aselwoko  tie-	chegi, chuny Yesu no-
ndeu, un bende ng’ato	chandore, kendo nochi-
ka ng’ato kuomu onego	wo neno niya: "Adier,
olwok tiende nyawadgi.	adier,	awachonu	ni,
15 Nimar aketonu ranyi-	ng’at achiel kuomu biro
si, mondo mana kaka	n d h o g a ."  2 2 J o p u o -
asetimonu,	un bende	njrene nochako ng’iyo-
onego  utim	kamano.	re  ka	giwuoro  ni	en

	Adier, adier, awacho- ng’a ma nowuoyo kuome. nu ni, misumba ok 23 Achiel kuom jopuo-duong’ moloyo ruodhe, njre, ma en japuonjre ma kata ng’at moor ok Yesu nohero nobet but duong’ moloyo ng’at Yesu. 24 Omiyo, Simon m o o re . 1 7 Ku n g ’e yo Petro notimo ranyisi gi wechegi, un joma mor ka wiye kogwelo japuonjre-utimog i. 18 Ok awuo no kendo kone niya: "Wa-kuomu uduto; ang’eyo chnwae ni owuoyo kuom joma aseyiero. To en ka- ng’a." 25 Kuom mano, mano mondo Ndiko japuonjreno noyiengo-ochop ma wacho niya: re e kor Yesu kendo pe-‘Ng’at ma ne jachamo nje kama: "Ruoth, en

makatena	oseting’o	ng’a?"  26 Yesu nodwo-
ofunj	tiende  kuoma .’	ko kama: "En ng’atno ma
19 Chakre sani ka dhi	abiro miyo bath makate
nyime, awachonu wach-	ma aseluto e bakul." Eka
no ka pok otimore mo-	ka noseluto makate, no-
ndo ka otimore to uyie ni	kawo mi omiyo Judas,
an	e	en.	20 Adier,	wuod  Simon  Iskariot.
adier, awachonu ni, ng’a-	27 Bang’ ka Judas nose-
to	ang’ata	ma rwako	kawo bath makateno, Sa-
ng’at ma aoro, orwaka an	tan  nodonjo  kuome.
 
JOHANA 13:28–14:3		282
Omiyo, Yesu nowachone	un bende.  34 Amiyou
kama: "Gima itimo, ti-	chik manyien, ni ubed gi
me  mapiyo  moloyo."	hera e kindu; mana kaka
28 Kata kamano, onge	aseherou, un bende her-
ng’ato kuom joma nobet	reuru e kindu.	35 Ma e
piny e mesa ma nong’eyo	ma nomi ji duto ong’e ni
g imomiyo nowachone	un jopuonjrena—ka un gi
k a m a n o .  2 9 K u o m	hera e kindu uwegi."
adier, nikech Judas ne	36 Simon Petro nope-
jating’o sandug pesa ,	nje kama: "Ruoth, idwaro
moko kuomgi ne paro ni	dhi kanye?" Yesu nodwo-
Yesu ne wachone ni,	ko niya: "Kama adhiyoe
"Ng’iew gik ma dwarore	ok unyal luwae sani, to
ni watigo e sawo," kata ni	ubiro   luwa	bang’e."
onego omi joma odhier	37 Petro nokone kama:
gimoro.  30 Bang’ kawo	"Ruoth, ang’o momiyo ok
bath makateno, nowuok	anyal luwi sani? Abiro
oko gikanyono. To ne en	chiwo ngimana nikech
otieno.	in."  38 Yesu nodwoko

	Ka koro Yesu nose- niya: "Be ibiro chiwo ngi-wuok oko, nowachone- mani nikech an? Adier,
gi niya: "Koro Wuod dha-	adier,	awachoni	ni,
no osemi duong’, kendo	thwon-gweno ok bi kok
Nyasaye yudo duong’ ko-	ngang’ nyaka chop ikwer
kalo  kuome.  32 Nya-	nyadidek ni ok ing’eya."
saye owuon biro miye	kuom14	"Kik chunyu cha-
duong’,  kendo  obiro		ndre. Nyisuru yie
miye duong’ gikanyono.		Nyasaye; nyisuru
33 Nyithindo matindo,	yie kuoma bende.	2 E
pod an kodu mana kuom	od  Wuora  nitie  kuo-
kinde matin. Ubiro ma-	nde dak mang’eny. Ka
nya; to mana kaka na-	da bed ni ok en kama-
wacho ne Jo-Yahudi ni,	no, dine asewachonu ni-
‘Kama adhiyoe ok unyal	mar awuok adhi mondo
biroe,’ koro awachonu	aiknu	kar  dak.  3 Be-
 
283	JOHANA 14:4-17


nde, ka adhi mi aikonu ndo ni Wuora ni e winj-kar dak, abiro duogo ke- ruok achiel koda? Weche ndo, mi anarwaku e dala ma awachonu, ok awach-kama antie, mondo kama gi koa kuoma awuon, to antieree un bende ube- Wuora ma siko e winj-die. 4 To un ung’eyo yo ruok achiel koda timo ma dhi kama adhiyoe." tijene. 11 Ng’euru ni an

	Thoma nowachone e winjruok achiel gi Wuo-kama: "Ruoth, ok wa- ra kendo ni Wuora ni e ng’eyo kama idwaro winjruok achiel koda; ka dhiyoe. Ere kaka dwa- ok kamano, yieuru ni-
ng’e yo?"	kech tijego.  12 Adier,
	Yesu nodwoke niya: adier, awachonu ni, ng’a-"An e yo, kendo an e to ang’ata ma nyiso yie adiera, kendo an e ngi- kuoma, ng’atno bende ma. Onge ng’at ma biro notim tije ma atimo; ke-ir Wuora mak mana ndo obiro timo tije ma-kokalo kuoma. 7 Ka da dongo moloyo magi, ni-ung’eya, dikoro ung’eyo mar an awuok adhi ir Wuora bende; chakre Wuora. 13 Bende, gi-sani ka dhi nyime, moro amora ma ukwayo ung’eye kendo usenene." e nyinga , abiro timo-

	Filipo nokone niya: nu mondo Wuora oyud "Ruoth, nyiswae Wuoru, duong’ kokalo kuom to mano biro romowa." Wuode. 14 Ka ukwayo
	Yesu nodwoke kama: gimoro amora e nyinga, "Kata bang’ bedo kodu abiro timonugo. kuom kinde malach 15 "Ka uhera, ubiro kama pok ing’eya Fili- rito chikena. 16 Kendo po? Ng’ato ang’ata ma abiro kwayo Wuora mi osenena, oseneno Wuo- nomiu jakony machielo ra bende. Ere kaka ipe- mondo obed kodu nyaka njo ni, ‘Nyiswae Wuoru’? chieng’. 17 Jakonyno 10 Ok uyie ni an e winj- en roho mar adiera, ma ruok achiel gi Wuora ke- piny ok nyal yudo nikech
 
JOHANA 14:18-31					284
piny ok nene, bende ok		kode.	24 Ng’ato ang’ata
			
ong’eye. Un ung’eye, ni-		ma ok ohera, ok orit we-
mar osiko kodu kendo en		chena. Wach ma uwinjo-
kuomu.  18 Ok abi we-		no ok en mara, to en mar
you kiye. Abiro duogo		Wuora ma noora.	
iru.	19 Pod odong’ ki-		25 "Awachonu gigi sa-
nde matin to piny ok bi		ma pod an kodu.	26 To
nena kendo, to un ubi-		jakonyno, roho maler,
ro nena, nimar angima		ma Wuora biro oro e nyi-
kendo un bende unubed		nga ,  en  e  ma  obiro
mangima.  20 E	chie-		puonjou gik moko du-
ng’ono, unung’e ni an e		to, kendo paronu we-
winjruok achiel gi Wuo-		che duto ma nawacho-
ra, kendo ni un e winj-		nu.  27 Aweyonu kuwe;
ruok achiel koda, bende		amiyou kuwe mara. Ok
ni an e winjruok achiel		amiugo e yo ma piny chi-
kodu.  21 Ng’ato ang’a-		wego.  Kik  uwe  chu-
ta ma nigi chikena kendo		nyu chandre kata nyo-
ma ritogi, mano e ng’at		sore	nikech	luoro.
mohera. Kamano bende,		28 Ne uwinjo ka awacho-
ng’ato ang’ata mohera,		nu ni, ‘Awuok adhi ke-
Wuora biro here, kendo		ndo ni abiro duogo iru.’
abiro here, mi ananyisra-		Ka adier uhera, da ube-
ne ayanga."			do  mamor  ni	awuok
22 Judas, ma ok Iska-		adhi ir Wuora, nikech
riot,	nopenje	kama:		Wuora duong’ moloya.
"Ruoth, en ang’o mose-		29 Omiyo, koro asewa-
timore momiyo idwaro		chonu ka pok mano oti-
nyisorinwa ayanga to ok		more, mondo ka otimo-
ne piny?"			re, to uyie.  30 Ok abi
23 Yesu nodwoke niya:		wacho weche mang’eny
"Ka ng’ato ohera, obiro		kodu kendo, nimar ja-
rito wachna, kendo Wuo-		loch mar pinyni biro, to
ra biro here, mi wanabi		oonge gi teko kuoma .
ire kendo loso kar dakwa		31 To mondo piny ong’e
 
285				JOHANA 15:1-15
ni ahero Wuora, atimo	achiel koda, iwite oko
mana kaka Wuora ose-	mana kaka bad yath, kae
chika ni atim. Auru malo	to otwo. Eka ji choko be-
wawuog kae.		dego kendo giwitogi e
Wuora15	"An e yadh mza-	mach mi wang’gi.  7 Un
	bibu  madier,  to	kusiko e winjruok achiel
	e japur.  2 Bede	koda, kendo ka weche-
duto man kuoma ma ok	na siko e iu, kwauru gi-
nyag olemo ogolo oko,	moro amora mudwaro, to
to bede duto ma nya-	biro timorenu kamano.
go olemo, olwero maler	8 Wuora yudo duong’ ni-
mondo eka ginyag olemo	kech ma: ni udhi nyime
momedore.	3 Un use-	nyago olemo mang’eny
bedo maler nikech wach	kendo	unyiso	ni  un
ma asewachonu.  4 Si-	jopuonjrena .	9 Mana
kuru e winjruok achiel	kaka Wuora osehera, e
koda, to an bende ana-	kaka aseherou; sikuru e
sik  e	winjruok  achiel	herana.	10 Kurito chi-
kodu. Mana kaka bat ok	kena, ubiro siko e hera-
nyal nyago olemo kende	na, mana kaka aserito
owuon mak mana ka osi-	chike Wuora kendo asiko
ko e yadh mzabibu, un	e herane.	
bende ok unyal nyago	11 "Asewachonu gigi
olemo mak mana ka usi-	mondo morna obed kuo-
ko  e	winjruok  achiel	mu  kendo  mor  maru
koda.	5 An e yadh mza-	opong’.	12 Ma e chik-
bibu; un e bedene. Ng’a-	na ,  ni  mondo  uher-
to ang’ata ma siko e winj-	ru  ng’ato  g i  ng’ato
ruok achiel koda kendo	mana kaka aseherou.
ma siko e winjruok achiel	13 Onge ng’at ma nigi
kode, jali nyago olemo	hera maduong’ ma loyo
mang’eny; nimar ka ok	ma: ni ng’ato chiwo ngi-
an, to ok unyal timo gi-	mane nikech osiepene.
moro ngang’.	6 Ka ng’a-	14 Un osiepena kutimo
to  ok	sik  e	winjruok	gima achikou.	15 Koro
 
JOHANA 15:16–16:2	286

ok aluongu kendo ni wa- kech nyinga, nimar ok sumbni, nimar misumba ging’eyo Jal ma noora. ok ong’eyo g ima ruo- 22 Dine bed ni ne ok abi-dhe timo. To aseluongou ro mi awuoyo kodgi, di-ni osiepena, nimar ase- koro gionge gi richo. To miyo ung’eyo gik moko koro ok ginyal kwer ni duto ma asewinjo kuom gionge richo. 23 Ng’a-Wuora. 16 Ok ne uyie- to ang’ata ma sin koda, ra , to nayierou, ke- osin gi Wuora bende. ndo naketou mondo udhi 24 Ka dine bed ni ok ne unyag olemo, kendo mo- atimo e diergi tije ma ndo olemo ma unyago onge ng’at machielo mo-osik, eka gimoro amora setimo, dikoro gionge gi mukwayo Wuora e nyi- richo; to sani gisenena

nga, obiro miyou.        kendo gisin koda kanya-17 "Wechegi achikou chiel gi Wuora.  25 To mondo uherru e kindu. mano notimore mondo

	Ka piny osin kodu, eka wach mondik e Chik-ng’euru ni nokwongo sin gi ochop niya: ‘Ne gisin koda ka pok osin kodu. koda ma onge gimomiyo.’
	Ka da un mag piny, 26 Ka jakony ma abiro piny dine ohero gige oronu koa ir Wuora obi-owuon. To koro nikech ro, roho mar adiera ma ok un mag piny, to wuok ir Wuora, en e ma aseyierou koa e piny, obiro chiwo neno kuo-piny osin kodu nikech ma; 27 eka un bende, mano. 20 Paruru gima ubiro chiwo neno nikech nawachonu niya: Misu- usebedo koda nyaka ne mba ok duong’ mo- achak tija.


loyo ruodhe. Ka gisesa- 16 "Asewachonu we-
nda, un bende gibiro sa-chegi mondo kik

ndou; ka giserito wach- uchwanyru. 2 Ji biro na, gibiro rito wachu riembou ua e sunagogi. bende. 21 To gibiro ti- Kuom adier, ndalo biro monu mago duto ni- ma ng’ato ang’ata mo-
 
287					JOHANA 16:3-17
negou biro paro ni otiyo	kare en, nimar awuok
ne  Nyasaye.  3 To  gi-	adhi ir Wuora to un ok
biro timo mago duto ni-	ubi nena kendo;  11 eka
kech pok ging’eyo Wuo-	gima enonyis tiend bura
ra, kata an.	4 Kata ka-	mar Nyasaye, nimar ose-
mano, asewachonu gigo	ng’ad bura ne jaloch mar
mondo ka sa ma gibiro	pinyni.
timoree ochopo, unupar	12 "Pod an gi gik ma-
ni ne awachonugi.	ng’eny monego awachnu,
"Ok ne awachonugi e	to ok unyal winjo tiend-
kar	chakruok	nimar	gi gie sani.  13 Kata ka-
ne an kodu.  5 To sani	mano, ka jakonyno obi-
awuok adhi ir Jal ma	ro, ma en roho mar adie-
noora;  to  e  ma  pod	ra, obiro tayou ei adiera
onge kata ng’ato kuo-	duto, nimar ok obi wuoyo
mu ma penja ni, ‘Idwa-	kuom dwache owuon, to
ro dhi kanye?’	6 To ni-	gik mowinjo e ma obi-
kech	asewachonu we-	ro wacho, kendo obi-
chegi,	lit	osepong’o	ro landonu gik ma biro.
chunyu.	7 Kata kama-	14 Jakonyno biro miya
no, awachonu adier ni,	duong’, nikech gik ma
awuok adhi mondo un e	obiro yudo gin maga, ke-
ma uyud ber. Nikech ka	ndo obiro landonug i.
ok adhi, jakonyno ok bi	15 Gik moko duto ma
bironu; to ka adhi, abi-	Wuora nigo, gin maga.
ro ore iru.	8 Kendo ka	Mano e momiyo awacho-
jakonyno obiro, enonyis	nu ni, gik ma jakonyno
piny  ayanga  tiend  ri-	yudo gin maga, kendo
cho, gi tiend tim maka-	o l a n d o n u g i .  1 6 P o d
re, kod tiend bura mar	odong’ kinde matin to ok
Nyasaye:  9 mokwongo,	ubi nena kendo, to bende,
enonyis gima tiend richo	bang’ kinde matin ubiro
en,  nikech  ji  ok  nyis	nena."
yie kuoma;	10 eka eno-	17 Eka moko kuom jo-
nyis gima tiend tim ma-	puonjrene nopenjore e
 
JOHANA 16:18-29	288

kindgi niya: "Sama owa- bende uwinjo lit; to abi-chonwa ni, ‘Pod odong’ ro nenou kendo. Bende, kinde matin to ok ubi chunyu nobed mamor nena kendo, to bende, kendo onge ng’ato ma bang’ kinde matin ubi- biro mayou moru. 23 E ro nena,’ kendo ni, ‘ni- chieng’no, ok unupenja kech awuok adhi ir Wuo- wach moro kata matin. ra,’ mago tiendgi ang’o?" Adier, adier, awachonu

	Omiyo, ne gipenjore ni, kukwayo Wuora gimo-kama: "Sama owacho ni, ro amora, obiro miyou-‘pod odong’ kinde ma- go e nyinga. 24 Nyaka tin,’ mano tiende en chop sani pok ukwayo ang’o? Ok wang’eyo gima kata gimoro achiel e owuoyoe." 19 Yesu no- nyinga. Kwauru to ubi-ng’eyo ni ne gidwaro pe- ro yudo kendo mor maru nje, omiyo nokonegi nobed moromo chuth.

kama: "Usepenjoru e ki-	25 "Asewachonu  we-
ndu kuom wachni nikech	chegi ka atiyo gi ngeche.
asewachonu	ni:  ‘Pod	Sa biro ma ok abi wuoyo
odong’ kinde matin to ok	kodu gi ngeche, to abi-
ubi nena kendo, to be-	ro wuoyonu maler e wi
nde, bang’ kinde matin	Wuora.  26 E chieng’no,
ubiro nena?’	20 Adier,	ubiro kwayo Wuora e nyi-
adier, awachonu ni, ubi-	nga; kuom wacho mano,
ro ywak kendo goyo ndu-	ok anyis ni abiro kwayo-
ru, to piny biro mor; unu-	nu.  27 Nimar	Wuora
winj lit, to lit maru biro	owuon oherou, nikech
lokore  mor.	21 Sama	usehera kendo useyie ni
dhako nyuol, owinjo rem	ne abiro tiyo e lo Nya-
malit nikech sane ose-	saye.  28 Ne	abiro  e
chopo, to ka osenyuolo	piny e lo Wuora. Koro
nyathi, ok opar litno ke-	awuok e piny kendo adok
ndo nikech mor ma en-	ir Wuora."	
go ni osenyuolo ng’ato e	29 Jopuonjrene nowa-
piny.  22 Omiyo, sani un	cho niya: "Ne! Koro to
 
289			JOHANA 16:30–17:11
iwacho maler, kendo ok	e  ngima	ma	nyaka
iti  gi  ngero.  30 Koro	chieng’, ni	ging’eyi in
wang’eyo ni ing’eyo we-	Nyasaye makende mar
che duto kendo ok ochu-	adier kod jal ma ne ioro,
no ni irit ng’ato openji ni-	Yesu Kristo.	4 Asemiyi
kech ing’eyo gima ng’a-	duong’  e  piny,	nimar
to paro. Mano miyo wa-	asetieko tich ma nimiya
ng’eyo ni ne ia ir Nya-	mondo atim.  5 Omiyo,
saye."	31 Yesu nodwo-	koro Wuora, miya duong’
kogi  kama:  "Be	koro	e bathi, duong’ ma chal
uyie?	32 Neuru! Sa biro	gi ma ne an-go e bathi
kendo adier osechopo,	kane piny pok obetie.
ma ubiro ke ng’ato ka	6 "Asemiyo	nyingi
ng’ato	nyaka  e	ode	ong’ere ne joma ne imiya
owuon, kendo unuweya	koa e piny. Ne gin meki,
kenda. To ok an kenda	to ne imiyagi, kendo gi-
nimar Wuora ni koda.	serito wachni.	7 Koro

	Asewachonu weche- giseng’eyo ni gik moko gi ni mondo kokalo kuo- duto ma ne imiya noa ma ubed gi kuwe. E piny kuomi; 8 nikech ase-ubiro yudo masira, kata chiwonegi weche ma ne kamano beduru gi chir! imiya, mi ne girwakogi,
Aseloyo piny."		kendo kuom adier gise-
Bang’ ka Yesu no-	ng’eyo ni ne abiro e loyi
sewacho weche-	kendo giseyie ni niora.
go,17noting’o wang’e e	9 Akwayo nikech gin; ok
polo  mowacho  kama:	akwa ne piny, to akwayo
"Wuora, sa osechopo.	nikech jogo misemiya, ni-
Mi  wuodi  duong’  mo-	mar  gin  jogi;  10 ke-
ndo wuodi omiyi duong’	ndo giga duto gin magi
2 mana  kaka  isemiye	to meki gin maga; bende,
teko e wi ji duto, eka	aseyudo duong’ e diergi.
mondo ochiw ngima ma	11 "Koro ok an e piny,
nyaka chieng’ ne	jogo	to gin, gin e piny, an to
duto ma isemiye.	3 Ma	abiro iri. Wuora Maler,
 
JOHANA 17:12-25	290
ritgi nikech nyingi iwuon	bed maler kokalo kuom
m i s e m i ya , m o nd o g i -	adiera.
bed achiel mana kaka	20 "Ok akwa ne jogi ke-
wan ko di wan ach iel . nde, to bende ne joma

	Kane an kodg i , ne keto yie kuoma kokalo ajaritogi nikech nyingi kuom wachgi, 21 mo-iwuon ma isemiya; ke- ndo eka g iduto g ibed ndo aseritogi maber, mi achiel, mana kaka in, onge kata achiel kuomgi Wuora , in e winjruok mosekethore mak mana achiel koda, kendo an e wuod kethruok, mondo winjruok achiel kodi, we c h e m a n i e Nd i ko mondo g in bende g i-ochop. 13 To koro abi- bed e winjruok achiel ro iri, kendo awacho we- kodwa , eka piny oyie chegi e piny mondo mor ni niora. 22 Asemiyogi mara obed kuomgi moro- duong’ ma isemiya mo-mo chuth. 14 Asemiyo- ndo eka g ibed achiel gi wachni, to piny osin mana kaka wan kodi wan kodgi, nikech ok gin mag achiel. 23 Mondo abed piny, mana kaka an ok an e winjruok achiel kodgi,

mar piny.	kendo ibed e winjruok
15 "Ok akwayi ni mo-	achiel koda, eka mondo
ndo igolgi e piny, to mo-	gibed achiel e okang’ ma-
ndo iritgi nikech Ng’at	long’o  chuth,  mondo
Marach.  16 Ok gin mag	piny ong’e ni niora ke-
piny, mana kaka an ok an	ndo ni ne iherogi mana
mar piny.  17 Pwodhgi	kaka ne ihera.  24 Wuo-
gibed maler kokalo kuom	ra, adwaro ni joma ise-
adiera; wachni en adie-	miya obed kama antie-
ra.  18 Mana kaka nio-	ree, mondo gine duong’
ra e piny, an bende ao-	misemiya, nimar ne ihe-
rogi e piny.  19 Asiko ka	ra ka chakruok mar piny
apwodhora mondo abed	ne podi.  25 Wuora ma-
maler nikech gin, mondo	kare, kuom adier, piny
gin bende opwodhgi gi-	pok ong’eyi, to aseng’eyi
 
291			JOHANA 17:26–18:11
kendo jogi oseng’eyo ni	Ja-Nazareth." Nokonegi
niora.  26 Asemiyo nyi-	kama: "An e en." Judas
ngi ong’erenegi kendo	ma ne en jandhokne be-
abiro miyo omed ng’e-	nde ne ochung’ kodgi.
re, mondo eka hera ma	6 To ka Yesu nowacho-
ne iherago obed kuomgi,	negi ni, "An e en," ne gi-
kendo abed e winjruok	sudo  chien  mi  gipo-
achiel kodgi."		dho piny.  7 Omiyo, no-
18	Bang’ ka Yesu no-	penjogi kendo niya: "En
		
	sewacho weche-	ng’a ma umanyo?" Ne gi-
gi, nowuok gi jopuonjre-	dwoke ni, "Yesu ma Ja-
ne mi ging’ado Hoho mar	Nazareth."  8 Yesu no-
Kidron, kendo ne gidhi	wachonegi niya: "Asenyi-
kama ne nitie puodho	sou ni an e en. Omiyo,
moro, eka en kaachiel gi	ka  an  e  ma  umanya,
jopuonjrene ne gidonjo	weuru jogi mondo odhi."
ei puodhono.  2 Koro	9 Mano ne dhi chopo
Judas ma ne en jandhok-	gima nosewacho kama:
ne bende nong’eyo ka-	"Kuom jogo duto ma ise-
nyo, nikech kinde ma-	miya,  pok  alalo	kata
ng’eny Yesu ne	jadhi	achiel."	Petro
kanyo gi jopuonjrene.	10 Eka  Simon	
3 Omiyo, Judas nokawo	ma ne nigi ligangla, no-
kidieny mar jolweny kod	wuodho mi ne ochadho-
askeche mag  jodong-	go misumba mar jado-
jodolo gi mag Jo-Fari-	lo maduong’ kendo no-
sai, mi ne gidhi kanyo ka	ng’ado  ite  ma  kora-
giting’o rameny, gi tey-	chwich oko. Nying mi-
ni, kod gige lweny.	4 Ni-	sumbano ne en Malko.
kech Yesu nong’eyo gik	11 To  Yesu  nowacho
moko duto ma ne dhi ti-	ne Petro kama: "Duok
morene, nowuok e lela	liganglano e kirope. Do-
mopenjog i  niya:	"En	nge owinjore amadh oko-
ng’a ma umanyo?"	5 Ne	mbe  ma  Wuora  ose-
gidwoke ni, " Yesu ma	miya?"	
 
JOHANA 18:12-23	292

	Eka askeche kod ja- puonjre ng’atni, koso?" tend-jolweny1 gi askeche Nodwoko kama: "Ooyo, mag Jo-Yahudi, nomako ok an." 18 Koro wasu-Yesu mi gitueye. 13 Ne mbnigo kod askeche ne gitere mokwongo ir ochung’ ka gioyo mach Anas, nikech ne en wuon mar makaa ma ne gise-chi Kayafa, ma ne en ja- moko nikech piny ne dolo maduong’ e higano. ng’ich. Petro bende ne 14 Kuom adier, Kayafa ochung’ kodgi ka ooyo e ma noseng’ado ne Jo- majno.


Yahudi rieko ni, ne gidhi	19 Omiyo, jaduong’-jo-
yudo ber ka ng’at achiel	dolo nopenjo Yesu wach
otho e lo oganda.	jopuonjrene kod wach
15 Koro Simon Petro	puonjne.  20 Yesu  no-
kaachiel  gi	japuonjre	dwoko	kama:	"Ase-
moro machielo ne luwo	wuoyo gi piny e lela. Ki-
Yesu. Jadolo maduong’	nde duto, ne apuonjo e
nong’eyo japuonjreno,	sunagogi kendo e heka-
kendo japuonjreno nodo-	lu kama Jo-Yahudi duto
njo gi Yesu nyaka e laru	ne chokoree, kendo onge
mar jadolo maduong’,	gima ne ajawacho ling’-
16 to Petro ne ochung’	ling’.  21 Ang’o momiyo
oko e dhoot. Omiyo, ja-	ipenja? Penj joma osewi-
puonjre machielo ma ja-	njo gik ma ne awachone-
dolo maduong’ nong’eyo-	gi. Ne! Jogo ong’eyo gik
no,  nowuok	oko  mi	ma nawacho."  22 Bang’
owuoyo gi jarit-dhoot ke-	wacho wechego, achiel
ndo norwako Petro iye.	kuom  askeche	ma	ne
17 Eka jatich ma nyako,	ochung’	machiegni	gi
ma e ma ne rito dhoot,	Yesu nothalo wang’e ke-
nopenje  niya:  "In  be-	ndo wacho niya: "Mano
nde in achiel kuom jo-	e kaka inyalo dwoko ja-
		duong’-jodolo	adier!"
18:12 1 Jatelo achiel ne bedo		
gi  askeche  lweny  1,000  e	23 Yesu nodwoko kama:
bwoye.		"Kapo ni awacho gimoro
 
293	JOHANA 18:24-36


marach, chiw ane neno penjogi niya: "En wach kuom gima rachno; to ka mane ma udonjonego gima asewacho ni kare, ng’atni?" 30 Ne gidwo-ang’o momiyo igoya?" ke kama: "Ka da bed 24 Eka Anas nochiko ni ni ng’atni ok en jake-oter Yesu ir Kayafa jado- tho, dine ok wakele iri."

lo maduong’ kotueye.    31 Kuom mano, Pilato 25 Koro Simon Petro nowachonegi kama: "Un noyudo ochung’ kanyo uwegi kaweuru kendo ka ooyo mach. Eka ne gi- ung’adne bura ka luwo-wachone niya: "In bende re gi chiku." Jo-Yahudigo in achiel kuom jopuonj- nowachone niya: "Chik rene,  koso?"  Nokwer ok oyienwa nego ng’ato." kama: "Ooyo, ok an." 32 Mano ne en mondo

	Achiel kuom wa- wach ochop ma Yesu no-sumbni mag jadolo ma- sewacho konyisogo kit duong’ ma ne en wat jal tho ma nodhi thogo.
ma Petro noseng’ado ite	33 Eka Pilato nodonjo
okocha, nowacho niya:	kendo  e  ode  kae  to
"Donge nende aneni e	noluongo  Yesu  mope-
puodho kode?"  27 To	nje niya: "In e Ruodh Jo-
Petro nokwer kendo, eka	Yahudi, koso?"  34 Yesu
gikanyono thwon-gweno	nodwoko kama: "Be ipe-
nokok.	nja kamano kuom dwachi
	Eka ne gigolo Yesu iwuon, koso en nikech jo-ir Kayafa mi gitere e moko osewachoni weche od Pilato gavana mar Ju- kuoma?" 35 Pilato no-dea. Koro ne en okinyi dwoko kama: "An ok an mang’ich. To gin giwe- Ja-Yahudi, donge? Oga-gi ne ok gidonjo e od ga- ndani iwuon kod jo-vana, mondo kik gi- dong-jodolo osechiwi e bed ma ok ler, mondo gi- lweta. En ang’o miseti-bed mowinjore chamo mo?" 36 Yesu nodwoko Pasaka. 29 Omiyo, Pi- niya: "Pinyruodha ok en lato nowuok oko irgi mo- mar pinyni. Ka da bed ni
 
JOHANA 18:37–19:7	294

Pinyruodha en mar piny- mar kuthe mi gisidhone ni, joga dine okedo mo- e wiye, kendo ne girwa-ndo kik chiwa e lwet Jo- kone kandho ma rangi-Yahudi. To adier Piny- ne rajamna, 3 mi ne gi-ruodha ok en moa kae." siko ka gidhi ire ka gi-

	Omiyo, Pilato nope- wachone niya: "Misawa, nje niya: "Kuom mano, in Ruodh Jo-Yahudi!" Be-kare in ruoth?" Yesu no- nde, ne gisiko ka githa-dwoko kama: "In iwuon lo wang’e. 4 Pilato no-isewacho ni an ruoth. wuok oko kendo, mi no-Mano e momiyo nonyuo- konegi niya: "Neuru! la, kendo mano e momiyo Akelonugo oko kae mo-ne abiro e piny, ni mondo ndo ung’e ni an ok ayu-achiw neno e wi adiera. do ketho moro amora Ng’ato ka ng’ato man kor kuome." 5 Omiyo, Yesu adiera winjo dwonda." nowuok oko korwako

	Pilato nopenje niya: osimbo mar kuthe kod
"Adiera en ang’o?"	kandho ma rangine ra-
Bang’ wacho mano, no-	jamna. Kendo Pilato no-
wuok oko modhi ir Jo-Ya-	konegi niya: "Neuru! Ma
hudi mokonegi niya: "Ok	e ng’atno!"  6 Kata ka-
ayudo ketho moro amora	mano, ka jodong-jodolo
kuome.	39 E wi mano,	kod askeche ne onene,
en timu ni onego agony-	ne gikok niya: "Gure e
nu  ng’ato  e  Pasaka.	yath! Gure e yath!" Pi-
Kuom mano, be udwaro	lato nowachonegi kama:
ni agonynu Ruodh Jo-Ya-	"Kaweuru un uwegi mo-
hudi?"		40 Eka ne gikok	ndo unege nimar an ok
kendo niya: "Ok ng’atni,	ayudo ketho moro amo-
gonynwa mana Baraba!"	ra kuome."  7 Jo-Yahudi
Baraba ne en jamecho.	nodwoke niya: "Wan gi
kendo19	Eka Pilato nochi-	chik, kendo ka luwore gi
	ko ni okaw Yesu	chik, onego otho, nimar
		ochwade.  2 Mi	osetimore owuon ni en
askeche noloso osimbo	wuod Nyasaye."
 
295	JOHANA 19:8-20
8 Ka  Pilato  nowinjo	chieng’ Ikruok mar Pa-
gima ne giwacho, nome-	saka; kendo ne en kar
do bedo maluor moloyo,	sa auchiel odiechieng’.

	mi nodonjo kendo e Mi nowacho ne Jo-Yahu-ode mar gavana mopenjo di niya: "Neuru! Eri ruo-Yesu kama: "Ia kanye?" dhu!" 15 Kata kamano, To Yesu ne ok odwoko ne gikok kama: "Gole oa kata matin. 10 Omiyo, kae! Gole oa kae! Gure Pilato nopenje niya: "Ok e yath!" Pilato nopenjo-idwar wuoyo koda? Be gi niya: "Udwaro ni aneg ing’eyo ni an gi teko mar ruodhu?" Jodong-jodolo gonyi kendo an gi teko nodwoko kama: "Waonge mar negi?" 11 Yesu no- gi ruoth mak mana Kai-dwoke kama: "Ok da ibe- sar." 16 Eka nochiwe e do gi teko moro amora lwetgi mondo ginege e kuoma, mak mana ka no- yath.

miyigo koa malo. Mano e	Omiyo, ne gikawo Yesu.
momiyo ng’at ma ne oke-	17 Koting’o yadh-sand
ta e lweti nigi richo mo-	en owuon, nowuok mi
loyo."	odhi kama iluongo ni Ha-
12 Kuom mano, Pilato	nga  Wich,  to  e  dho
nomanyo ahinya kaka	Hibrania iluonge ni Gol-
dogonye, to Jo-Yahudi	gotha.  18 Kanyo, ne gi-
nokok niya: "Ka igonyo	gure e yath g i jomo-
ng’atni, to ok in osiep	ko ariyo e bathe koni
Kaisar. Ng’ato ang’ata	gi koni, to Yesu e die-
ma ketore owuon ruoth,	re.  19 Pilato bende no-
okwedo Kaisar."  13 Eka	ndiko wach moro mi oke-
bang’ ka Pilato nose-	to e yadh-sandno. No-
winjo wechego, nogo-	ndike niya: "Yesu ma Ja-
lo Yesu oko mi obet e	Nazareth, Ruodh Jo-Ya-
kom-bura e kama iluo-	hudi."  20 Thoth Jo-Ya-
ngo ni Laru mar Kidi,	hudi nosomo wachno,
to e dho Hibrania en Ga-	nimar  kama  nogurie
batha .  14 Koro ne en	Yesu e yath ne chiegni
 
JOHANA 19:21-29	296
gi Jerusalem, kendo ne	ngana." Omiyo, askeche
ondik wachno e dho Hi-	notimo gigo adier.
brania, gi dho Latin, kod	25 Kata kamano, joma
dho Grik.  21 Kata ka-	ne ochung’ machiegni gi
mano, jodong-jodolo mag	yadh-sand ma ne ogurie
Jo-Yahudi nowacho ne	Yesu, ne gin min-gi, gi
Pilato niya: "Kik indik	nyamin min-gi, gi Maria
ni, ‘Ruodh Jo-Yahudi,’	ma chi Klopa, kod Maria
to ndik ni ne owacho	Magdalina.1  26 Omiyo,
ni, ‘An Ruodh Jo-Yahu-	ka Yesu noneno min-gi
di.’"  22 Pilato nodwoko	kod japuonjre ma nohero
kama: "Gima asendiko,	kochung’ machiegni, no-
asendiko."	wacho ne min-gi kama:

	Koro ka askeche no- "Dhako, ne! Ero wuodi!" seguro Yesu e yath, ne 27 Eka nowacho ne ja-gikawo lepe ma oko puonjreno bende niya: mi gipogo ding’wen, mo- "Ne! Ero minu!" Omiyo, ndo askar ka askar okaw chakre kanyo, japuonjre-achiel, to bende ne gika- no nokawe modhi kode wo nangane ma iye. Kata dalane.
kamano, nanga ma iye-	28 Bang’ mano, ka Ye-
no ne onge gi wang’ usi	su  nong’eyo ni  nyaka
kama oriwego, nikech	chop kanyo weche du-
nolos borne wuok malo	to  nosetimore  mondo
nyaka piny.  24 Omiyo,	ochop wach manie Ndi-
ne giwacho e kindgi niya:	ko, nowacho kama: "Riyo
"Kik wayieche, to weu-	ohinga."  29 Kanyo ne
ru mondo wagone ombu-	nitie agulu moro ma ne
lu eka wang’e ni obiro	opong’ gi divai mawach.
bedo mar ng’a." Mano ne	Omiyo, ne giluto sipanj
en mondo ochop wach	moro	e divai mawachno
manie Ndiko ma nokoro		
kama: "Ne gipogore lepa	19:25 1 Kata, ‘Maria Nya-Mag-
e kindgi giwegi, kendo ne	dala.’ Pim gi weche moler
gigoyo ombulu kuom na-	piny e Mat 15:39.
 
297				JOHANA 19:30-40
kae to giketo sipanjno	mae osechiwo neno, ke-
e kede mar hisobu, mi	ndo nende en madier, be-
ne gitero malo e dhoge.	nde jalno ong’eyo ni gik
30 Ka nosemiye divai	mowacho gin adier mo-
mawachno, Yesu nowa-	ndo eka un bende uyie.
cho kama: "Duto oseru-	36 Kuom adier, weche-
mo!" kendo, bang’ lung’o	gi notimore mondo wach
wiye, much ngima noru-	manie Ndiko ochop niya:
mone.			"Onge chogo ma ibiro
31 Mondo eka ringre	tur kuome."  37 Bende,
jogo kik dong’ e yadh-	wach machielo manie
sand e chieng’ Saba-	Ndiko wacho kama: "Gi-
to nimar ne en chieng’	biro tego wang’gi kuom
Ikruok mar Sabato (ni-	ng’at ma ne gichwowo-
kech chieng’ Sabatono	no."	
ne en chieng’ maduong’),	38 Koro bang’ weche-
Jo-Yahudi nokwayo ni Pi-	gi, Josef ma Arimathea,
lato ochik mondo otur	ma ne en japuonjre Yesu
tiendeg i	eka	mondo	ling’ling’ nikech noluo-
ogol ringregigo oa ka-	ro Jo-Yahudi, nokwayo
nyo.  32 Omiyo, aske-	Pilato ringre Yesu, ke-
che nobiro moturo tie-	ndo Pilato noyiene mo-
nde ng’at mokwongo kod	ndo okawe. Omiyo, no-
mag ng’at machielo ma	biro	mokawo  ringre
noyudo ogur e yath ko-	Yesu.	39 Nikodemo, ma
deno.  33 To kane gibi-	e ng’at ma ne yande ose-
ro ir Yesu, ne giyudo ko-	biro ire gotieno, bende
setho, mi ne ok gituro	nobiro kokelo poda mag
tiendene.	34 Kata ka-	manemane gi aloe, chieg-
mano, achiel kuom aske-	ni kilo 30.  40 Omiyo, ne
chego ne ochwowo ng’et	gikawo ringre Yesu mi gi-
Yesu  g i  tong’  kendo	boye gi lep kitani kanya-
remo  g i  pi  nowuok	chiel gi gik ma ne nigi
kuome gie sano.  35 Ke-	suya, mana kaka tim Jo-
ndo  jal	ma	oseneno	Yahudi mar yik ne obet.
 
JOHANA 19:41–20:13	298
	Bende, kama ne one- 5 Bang’ lung’ore, none-gee ne nitie puodho no lep kitani ka ni ka-moro, kendo ne nitie liel nyo, to ne ok odonjo iye. manyien e puodhono 6 Simon Petro bende ma ne pok oketie ng’ato nobiro ka luwe modonjo ang’ata. 42 Nikech ne ei liel. Kendo noneno lep en chieng’ Ikruok mar kitani kanyo. 7 Law ma Jo-Yahudi ne Sabato, ke- noyudo oket e wiye ne ok ndo liel ne ni machiegni, ni kanyachiel gi mamoko, ne gipielo Yesu kanyo. to ne en kar kende ko-


	E odiechieng’ mo-	dole.	8 Eka japuonjre
	kwongo mar ju-	machielo ma nokwongo
ma,20Maria Magdalina1	chopo e lielno bende no-
nobiro  e  liel  ka  piny	donjo e iye, kendo none-
pod ne olil, kendo no-	no moyie.  9 Nimar ne
neno	kosegol  kidi  e	pok gifwenyo tiend wach
liel.	2 Omiyo, noringo	manie Ndiko ni nyaka ne
modhi ir Simon Petro gi	chiere a kuom joma otho.
japuonjre machielo ma	10 Omiyo, jopuonjrego
Yesu ne oherono, mi no-	nodok e miechgi.
wachonegi niya: "Gisego-	11 Kata kamano, Maria
lo Ruoth e liel, to ok wa-	nodhi nyime chung’ oko
ng’eyo kama giketee."	machiegni g i liel, ko-
3 Eka Petro gi japuo-	ywak.  Sama  pod  no-
njre machielono nowuok	ywak, nolung’ore mo-
mondo gidhi e liel.  4 Ji	ndo ong’i i liel  12 ke-
ariyogo nochako ringo	ndo	noneno  malaike
kanyachiel, to japuonj-	ariyo	morwakore  g i
re machielono noringo	nengni ma rochere kobet
mapiyo moloyo Petro, mi	kama noyudo Yesu oni-
nokwongo chopo e liel.	ndoe, achiel gi ka wiye
	to machielo gi ka tiende-
		ne.  13 Mi ne g ipenje
20:1 1 Kata, ‘Maria Nya-Mag-	
dala.’ Pim gi weche moler	niya: "Dhako, ang’o mo-
piny e Mat 15:39.	miyo iywak?" Nodwokogi
 
299			JOHANA 20:14-25
kama: "Gisegolo Ruodha,		19 E odiechieng’ mo-
		
to ok ang’eyo kama gi-		kwongo mar juma , ka
ketee."  14 Bang’ wacho		piny nosebedo odhia-
mano, nolokore mone-		mbo ahinya, to kama jo-
no Yesu kochung’ kanyo,		puonjre ne nitie ne olorie
to ok nofwenyo ni mano		dhoudi nikech ne giluo-
ne en Yesu.  15 Yesu no-		ro Jo-Yahudi, Yesu nobi-
wachone niya: "Dhako,		ro mochung’ e diergi mo-
ang’o momiyo iywak? En		wachonegi kama: "Kuwe
ng’a ma imanyo?" En to		mondo	obed  kodu."
noparo ni ne en jarit-		20 Bang’ ka nosewacho
puodho, mi nowachone		mano, nonyisogi lwetene
kama: "Jaduong’, kapo		kod ng’etne. Eka jopuonj-
ni isegole kae, to nyisa		re nobedo mamor ni-
kama iketee, kendo abi-		kech ne gineno Ruoth.
ro kawe."  16 Yesu no-		21 Yesu nowachoneg i
wachone kama: "Maria!"		kendo niya: "Kuwe mo-
To ka Maria ne oloko-		ndo obed kodu. Mana
re, Maria ne oluonge gi		kaka Wuora oseora , e
dho Hibrania ni "Rabo-		kaka an bende aorou."
ni! " (ma tiende en ni, "Ja-		22 Bang’ wacho mano,
puonj!")  17 Yesu nowa-		nokudhonegi muya mo-
chone niya: "We moko		wachonegi niya: "Yuduru
kuoma, nikech pok aidho		roho maler.	23 Kuweyo
ir Wuora. To dhi ir owe-		ne ng’ato ang’ata richo,
tena mondo iwachnegi		osewene; to ka ok uweyo
ni, ‘Aidho adhi ir Wuo-		ne ng’ato richo, pok owe-
ra kendo Wuonu, ir Nya-		ne."		
sacha kendo Nyasachu.’"		24 To Thoma, ma ne
18 Maria Magdalina no-		iluongo ni Rude, ma ne
dhi motero wachno ne		e n  a c h i e l	k u o m  j i
jopuonjre niya: "Aseneno		Ap a r  G a r i yo k a ,  n e
Ruoth!" Kendo nowacho-		onge kodgi sama Yesu
negi gima Ruoth nosewa-		nobiro.	25 Omiyo, jo-
chone.		puonjre mamokogo ne
 
JOHANA 20:26–21:4								300
wachone kama: "Wase-		ng’eny e nyim jopuonj-
neno Ruoth!" En to no-		rene, to ok ondikgi e bug-
wachonegi niya: "Ka pok		ni.1	31 To	mag i	ose-
aketo lweta kama mus-		ndik piny mondo uyie ni
mal nochwowo, mi ake-		Yesu e Kristo, Wuod Nya-
to lith lweta kuonde ma		saye, kendo nikech uyie,
musmal nochwowo, ke-		uyud ngima kokalo kuom
ndo keto lweta e ng’etne,		nyinge.				
to ok abi yie ngang’."				Bang’ mano, Yesu
26 Odiechienge aboro				nofwenyore	ke-
bang’e, jopuonjrene ne		ndo ayanga ne jopuonj-
	21					
ni e ot moro kendo, to		rene e Nam mar Tiberia.
Thoma ne ni kodgi. Kata		Nofwenyore	e	yo	ma
obedo ni dhoudi ne olor,		kama:		2 Simon	Petro
Yesu nobiro mochung’		noyudo ochokore kanya-
e  diergi  mowachone-		chiel gi Thoma (ma be-
gi kama: "Kuwe mondo		nde ne iluongo ni Rude),
obed kodu."  27 Eka no-		gi Nathaniel moa Kana
wacho ne Thoma niya:		mar	Galili,	gi yawuot
"Ket ane lith lweti kae,		Zebedi, kod jopuonjre-
kendo ng’i lwetena ke-		ne mamoko ariyo.  3 Si-
ndo iket lweti e ng’etna		mon		Petro	nowacho
mondo iwe bedo gi kia-		kama: "Adwaro dhi lupo."
wa, to ibed ng’at ma yie."		Ne gidwoke niya: "Wabi-
28 To  Thoma  nodwo-		ro dhi kodi." Ne giwuok
ke kama: "Ruodha kendo		mi giidho yie, to e otieno-
Nyasacha!"  29 Yesu no-		no ne ok gimako gimoro.
wachone niya: "Nikech		4 To ka piny koro ne
isenena, be koro iyie?		chiegni	ru,	Yesu	ne
Joma mor gin joma yie		ochung’ e dho wath, to
kata obedo ni pok gine-		jopuonjrene ok nofwe-
no."			
		20:30 1 Buge ma kamago ne
30 Kuom adier, Yesu		gin midolo e kede, to ne ilo-
bende notimo ranyisi		sogi gi pien kata gi gik ma-
mamoko madongo ma-		moko.						
 
301	5 Eka	JOHANA 21:5-16
nyo ni en Yesu.		Simon Petro noidho yie,
Yesu  nopenjogi	niya:	mi noywayo gogo mo-
"Nyithindo, be un gi gima	pong’ gi rech madongo
ducham?" Ne gidwoke	153 nyaka e dho wath.
niya: "Ooyo!"  6 Nowa-	To kata obedo ni ne gi-
chonegi  kama:  "Bolu-	ng’eny kamano, gogo ok
ru gogo e bath yie ko-	ne oyiech.  12 Yesu no-
rachwich to ubiro yudo	wachonegi niya: "Biuru
rech."  Eka  ne  gibolo,	uchiem." To onge kata
kendo koro ne ok ginyal	japuonjre achiel ma no-
ywaye mi girwake e yie,	bedo gi chir mar penje
nikech rech ne ng’eny	ni: "In ng’a?" nikech ne
ahinya.  7 Omiyo,  ja-	ging’eyo ni ne en Ruoth.
puonjre ma Yesu nohero	13 Yesu nobiro mokawo
nowacho ne Petro kama:	makate mi omiyogi, be-
"En Ruoth!" Koro ka Si-	nde notimo kamano gi
mon Petro nowinjo ni en	rech.  14 Mani koro ne
Ruoth, norwako nanga-	en nyadidek ma Yesu no-
ne ma oko nikech ne	fwenyore ne jopuonjre
en duk, kae to nochiko-	bang’ ka nosechiere a
re e nam.  8 To jopuonj-	kuom joma otho.
re mamokogo ne odhi ka	15 Kane gisetieko chie-
gin e yie matin ka giy-	mo, Yesu nopenjo Simon
wayo gogo mopong’ gi	Petro niya: "Simon wuod
rech, nimar ne ok gin	Johana, be ihera moloyo
mabor gi wath, chiegni ni	magi?" Nodwoke kama:
ne en mita 90 kama.	"Ee, Ruoth, ing’eyo ni

	Kane gisegowo e dho aheri." Yesu nowacho-wath, ne gineno ka- ne niya: "Pidh nyiro-nyo mach moro mar ma- mbena." 16 Nopenje ke-kaa, kendo rech kod ma- ndo mar ariyo niya: "Si-kate ne ni e wi majno. mon wuod Johana, be

10 Yesu nokonegi kama: ihera?" Nodwoke kama: "Keluru moko kuom rech "Ee, Ruoth ing’eyo ni ma ua mako." 11 Eka aheri." Yesu nowachone
 
JOHANA 21:17-25		21 Omiyo,  ka	302
niya: "Kwa rombena ma-		none-
tindo."  17 Nopenje ke-	ne, Petro nopenjo Yesu
ndo  mar  adek  kama:	kama: "Ruoth, to nade
"Simon wuod Johana,	ng’atni?"  22 Yesu no-
be  ihera?"  Petro  no-	dwoke kama: "Ka en dwa-
kuyo  nikech	nopenje	cha ni mondo osik nyaka
mar adek ni: "Be ihe-	chop aduog, mano oba-
ra?" Eka nodwoke niya:	dhi nade? In dhi nyime
"Ruoth, ing’eyo weche	luwa."  23 Omiyo, wach-
duto; ing’eyo ni aheri."	no  nolandore	e  kind
Yesu nowachone kama:	owete ni japuonjreno ne
"Pidh rombena matindo.	ok dhi  tho.  Kata  ka-
18 Adier, adier, awacho-	mano, Yesu ok nowacho
ni  ni,  kane  hiki  pod	ne japuonjreno ni jalo
tin, ne ijarwakori kae to	ne ok dhi tho, to nowa-
ibayo kuonde mihero. To	cho niya: "Ka en dwaro-
ka iti, ibiro rieyo lwete-	na ni mondo osik nyaka
ni kendo ng’at machie-	chop aduog, mano oba-
lo e ma biro rwakoni na-	dhi nade?"	
nga kae to oting’i kendo	24 Ma e japuonjre ma
oteri kama ok	idwar."	chiwo neno kuom g ig i

	Nowacho mano mo- kendo nondiko wechegi, ndo onyisgo kit tho ma kendo wang’eyo ni neno nodhi miyogo Nyasaye mochiwo en madier. duong’. Bang’ wacho 25 Kuom adier, nitie mano, nokone niya: "Dhi bende gik mamoko ma-
nyime luwa."	ng’eny ma Yesu notimo
	Petro nolokore, mi ma ka dine bed ni ondik-noneno japuonjre ma gi duto te, aparo ni yande Yesu ohero ka lu- piny dine ok onyalo ting’o wog i, en e ma ne buge1 mondik.

obet but Yesu e sa chie- 21:25 1 Buge ma kamago ne mo modhiambo mope- gin midolo e kede, to ne ilo-njo niya: "Ruoth, en sogi gi pien kata gi gik ma-ng’a ma dwaro ndhogi?" moko.

 
(11-26)
(8-15)
(1-10)
TICH JOOTE



WECHE	MANTIE

 

	Iwuoyo gi Theofilo (1-5) Bedo joneno nyaka e tung’ piny (6-8)
Yesu oidho odhi e
polo (9-11)
Jopuonjre ochokore e
achiel (12-14)
Oyier Mathia mondo okaw kar Judas (15-26)
	Ool roho maler chieng’ Pentekost (1-13)

Twak ma Petro
nogolo (14-36)

Oganda okawo okang’ nikech twak mar Petro (37-41)

Obatis ji 3,000 (41) Jokristo oriwore kanyachiel

	achiel (42-47)

3 Petro ochango jakwecho
ma puth
Twak ma Petro nogolo e
Agoch Solomon
"Duoko gik moko duto obed kaka ne gin" (21) Janabi ma chal gi Musa (22)

4 Inono Petro gi Johana (1-4)

Kwan joma oyie chopo chwo 5,000 (4)

Iyalo joote e nyim Sanhedrin (5-22)
 

"Ok wanyal weyo wuoyo" (20)
Gilamo mondo giyud
chir (23-31)
Jopuonjre konyore gi gik moko (32-37)
	Anania kod Safira (1-11) Joote otimo ranyisi mang’eny madongo (12-16) Itueyo joote kae to igonyogi (17-21a)

Ikelogi kendo e nyim Sanhedrin (21b-32) ‘Winjo Nyasaye kar winjo dhano’ (29) Paro ma Gamaliel nochiwo (33-40) Lendo ot ka ot (41, 42)
	Oyier chwo abiriyo mondo okony tich (1-7)

Odonj ne Stefano ni ochayo Nyasaye

	Twak ma Stefano nogolo e nyim Sanhedrin (1-53) Ndalo kwerewa machon (2-16)
Telo mar Musa; Israel odonjo e lamo mar
sanamu (17-43)
Nyasaye ok dag e hekalu molos gi lwet dhano (44-50)
 

303
 
(24-28)
(19, 20)
(8-18)
(42-52)
(13-41)
(26-40)
(6-19)
(1-5)
(1-3)
(19-26)
(1-18)
Weche Mantie e TICH JOOTE	304

 

Ochiel Stefano gi

kite (54-60)

8 Saulo ma ne sando
jopuonjre
Tij yalo ma Filipo notimo Samaria okelo nyak (4-13) Oor Petro kod Johana Samaria (14-17)

Simon temo ng’iewo roho maler (18-25) Ja-Ethiopia ma

bwoch

	Saulo ka odhi Damaski (1-9) Oor Anania odhi okony

Saulo (10-19a)
Saulo yalo e wi Yesu
Damaski (19b-25)
Saulo odhi Jerusalem (26-31)

Petro ochango Ainea (32-35) Ochier Dorka ma ne jachiwo (36-43)
	Fweny ma Kornelio
ne oneno (1-8)

Petro oneno le mosepwodh

	fweny (9-16)
Petro olimo Kornelio (17-33) Petro olando wach maber ne ogendni ma ok Jo-Yahudi (34 -43) "Nyasaye ok buon

ng’ato ang’ata" (34, 35) Jo ogendni mamoko yudo roho maler kendo ibatisgi (44-48)
 

11 Petro lero ne joote

gima ne otimore
Barnaba kod Saulo ka gin
Antiokia ma Siria

Ochak luong jopuonjre ni Jokristo (26)
Agabo okoro wach
kech (27-30)

12 Oneg Jakobo; otue Petro e jela

Igonyo Petro e yor hono

Malaika goyo Herode (20-25)

	Ioro Barnaba gi Saulo kaka jo misonari (1-3)

Yalo Saipras (4-12) Twak ma Paulo nogolo
Antiokia ma Pisidia
Wach ma ne okor ma chiko ni oyal wach ne ogendni mamoko

	Medruok mar jopuonjre kod akwede e taon mar Ikonio (1-7)

Ji kawo Paulo gi Barnaba kaka nyiseche e taon mar Listra

Paulo okwo bang’
chiele gi kite
Tego kanyakla (21-23)
Duogo Antiokia ma
Siria

	Ywaruok Antiokia e wi wach nyangu (1, 2)

Odhi penj wach nyangu Jerusalem (3-5)
 
(23-35)
(12-22)
(1-10)
(22-29)
(1-21)
(10-15)
(1-9)
(21-41)
(11-20)
305	Weche Mantie e TICH JOOTE

 

Jodongo gi joote chokore kanyachiel (6-21)
Barua moa kuom bura
matayo (22-29)

Uweru gi remo (28, 29) Kanyakla yudo jip kuom barua (30-35)

Paulo gi Barnaba dhi yorgi ng’ato ka ng’ato (36-41)

	Paulo okaw Timotheo (1-5) Fweny mar Ja-Makedonia (6-10) Lidia orwako yie mar Jokristo e Filipi (11-15) Paulo gi Sila itueyo e

jela (16-24)
Obatis jarit jela gi
joode (25-34)
Paulo dwaro ni jotelo okwaye ng’wono (35-40)

	Paulo gi Sila ka gin
Thesalonika
Paulo gi Sila ka gin
Beroa

Ka Paulo ni Athene (16-22a)
Twak ma Paulo nogolo

e Areopago (22b-34)

	Paulo yalo Korintho (1-17) Dok Antiokia ma
Siria (18-22)
Paulo wuok mondo odhi Galatia kod Frigia (23) Ikonyo Apolo ma ne golo twak e yo mong’ith (24-28)

	Paulo ka en Efeso; obatis jomoko kendo (1-7)
 

Paulo ka opuonjo (8-10) Giyudo nyak kata e bwo akwede mar jochiende


Oganda ma achach
Efeso

20 Ka Paulo ni Makedonia kod Grik (1-6)
Ochier Yutiko Troa (7-12) Wuok Troa dhi Mileto (13-16) Paulo romo gi jodongo ma Efeso (17-38)

Puonjo ot ka ot (20) "Chiwo kelo mor mogundho" (35)

	Wuoth mochomo Jerusalem (1-14)
Chopo Jerusalem (15-19) Paulo luwo kaka jodongo
ochike (20-26)
Koko e hekalu; omak
Paulo (27-36)
Oyie ne Paulo mondo owuo gi oganda (37-40)
22 Paulo wacho ma kore e

nyim oganda
Paulo tiyo gi ratiro mare

kaka Ja-Rumi Oluong buch

Sanhedrin (30)

23 Paulo wuoyo e nyim
Sanhedrin

Ruoth otego Paulo (11) Chenro ma ling’ling’ mar

nego Paulo

Itero Paulo Kaisaria
 
Weche Mantie e TICH JOOTE – 1:5	306
24 Weche modonjnego		Weche ma Festo kod	
			
Paulo (1-9)		Agripa nowacho e wi	
Paulo wacho ma kore e		Paulo (24-32)	
nyim Feliks (10-21)		27 Paulo kwang’ gi meli kodhi
Owe yal buch Paulo nyaka		Rumi (1-12)	
bang’ higini ariyo (22-27)		Yamo mager goyo	
25 Iyalo Paulo e nyim		meli (13-38)	
Festo (1-12)		Meli kethore (39-44)	
"Akwayo ni oyala e		28 Ka gin e lowo motwo	
nyim Kaisar!" (11)		Malta (1-6)	
Festo keto wach Paulo e		Ochang wuon Pablio (7-10)
nyim Ruoth Agripa (13-22)		E wuoth ma dhi	
Paulo e nyim Agripa (23-27)		Rumi (11-16)	
26 Paulo wacho ma kore		Paulo wuoyo gi Jo-Yahudi
e nyim Agripa (1-11)		man Rumi (17-29)	
Paulo lero kaka nolokore		Paulo yalo gi chir kuom
mobedo Jakristo (12-23)		higni ariyo (30, 31)	
			
 

1 A Theofilo, e buk mo-kwongo ma ne andi-koni, ne andiko gik mo-ko duto ma Yesu noti-mo kendo ma nopuonjo a e chak tichne  2 nya-ka chieng’ ma notere malo bang’ ka roho ma-ler ne osetaye e weche ma ne ochikogo joote ma noseyiero.  3 Bang’ yudo sand nyaka e tho-ne,  nonyisore  owuon ka ongima ne jogo ko-kalo  kuom  yore  ma-
 


ng’eny ma ne siro rati-ro ni ongima. Ne gine-ne kuom ndalo 40 ka oya-lonegi wach Pinyruodh Nyasaye. 4 Sama ne en kodgi, nochikogi kama: "Kik ua Jerusalem, to si-kuru ka urito gima Wuo-ra osesingo, ka luwore gi wach ma ne uwinjo koa kuoma; 5 adier, nikech Johana ne batiso ji gi pi, un to ibiro batisu gi roho maler bang’ ndalo manok chakre sani."

 
307			TICH JOOTE 1:6-17
6 Omiyo, kane gisecho-		12 Eka ne gidok Jeru-
		
kore, ne gipenje niya:		salem  ka  gia  e  got
"Ruoth, be ma e kinde		miluongo ni Got Zeitu-
ma idwaro duokoe piny-		ni man machiegni gi Je-
ruoth ne Israel?"  7 No-		rusalem, en wuoth ma
dwokogi kama: "Ok en		borne ne oyie ne ng’a-
ting’ maru mondo ung’e		to wuothoe chieng’ sa-
kinde	kata  ndalo  ma		bato.  13 Kane gichopo,
Wuora owuon e ma nie gi		ne giidho malo e ot ma-
ratiro.	8 To ubiro yudo		nie gorofa kama ne oyu-
teko ka roho maler obi-		do gibworoe. Kanyo ne
ro kuomu, mi unubed jo-		nitie Petro kaachiel gi
nenona  e  Jerusalem,		Johana, gi Jakobo, gi
kod Judea duto, gi Sa-		Andrea, gi Filipo, gi Tho-
maria, kendo nyaka kuo-		ma, gi Bathlomeo, gi Ma-
nde  maboyo  mogik  e		thayo, gi Jakobo wuod
tung’ piny."  9 Ka nose-		Alfayo, gi Simon jakinda,
wacho wechego, kendo		kod Judas wuod Jako-
kane pod ging’icho, ne		bo.  14 Giduto ne gin e
oting’e malo mi bor polo		achiel ka gisiko e lamo
ne oime,  ma koro ne		kaachiel gi mon moko
ok ginyal nene.  10 To		kod Maria min Yesu gi
sama ne ging’iyo malo e		owete Yesu.		
polo koidho, ji ariyo mo-		15 E kinde mag odie-
rwakore gi lewni ma ro-		chiengego,	Petro	ne
chere ne ochung’ apoya		ochung’ e dier owete,
e bathgi,  11 kendo ne		(kwan mar ji ne gin 120
gipenjogi kama: "Un Jo-		kama) mi nowacho niya:
Galili,	ang’o  momiyo		16 "Owetena, ne dwa-
uchung’ ka ung’iyo polo?		rore mondo wach ma-
Yesuni ma oseidho malo		nie  Ndiko	ochop	ma
koa kuomu, obiro duo-		roho maler nokoro koka-
go mana e yo ma chal gi		lo kuom Daudi e wi Ju-
kaka useneno koidho e		das ma notayo joma no-
polo."			mako Yesu.	17 Nikech
 
TICH JOOTE 1:18–2:3		308
ne osekwane kanyachiel	obed janeno kanyachiel
kodwa,  kendo  en  be-	kodwa e wi chierne."
nde ne en gi kare e tijni.	23 Kuom mano, ne gi-
18 (Kuom mano, ng’ato	chiwo nyinge ji ariyo.
onogono nong’iewo puo-	Achiel ne en Josef mi-
dho moro kotiyo gi chu-	luongo ni Barsaba ma be-
do mar tim ma ok ka-	nde ne iluongo ni Jas-
re, kendo nopodho	gi	tas, to machielo ne en
ka wiye mi iye nobaro-	Mathia.  24 Eka ne gile-
re  kendo  muoch  ma-	mo ka giwacho niya: "A
tek, mi nyimbiyene duto	Jehova, in e ma ing’eyo
ne okere oko.  19 Wach-	chuny ji duto, yangnwae
no	nolandore  ne	ji	ni en ng’a kuom ji ariyo-
duto ma nodak e Jeru-	gi miseyiero  25 mondo
salem, kendo mano no-	okaw  tijni  kod  miga-
miyo oluong puodhono e	wo mar tij joote, ma Ju-
dhogi ni, Akeldama, tie-	das noweyo mi odhi yore
nde ni, "Puoth Remo.")	owuon."  26 Omiyo, ne
20 Nimar ondik e bug	gigoyo ombulu e wi ji
Zaburi ni, ‘Kar dak mare	ariyogo, mi ombulu ne
mondo obed gunda, ke-	olwar kuom Mathia, ke-
ndo kik ng’at moro amo-	ndo ne okwane kanya-
ra odag e iye,’ kendo	chiel gi joote 11 mamo-
ni, ‘Ng’at machielo mo-	kogo.
ndo okaw migawo mare	Koro sama chieng’
mar	tayo.’  21 Omiyo,	Sawo mar Pentekost
en gima owinjore ni e	ne2 dhi nyime, jopuonj-
kind joma ne wuotho ko-	re duto ne ni kamoro
dwa kuom ndalo duto ma	achiel.  2 Apoya nono,
Ruoth Yesu ne timo tije-	koko moro noa e polo ma
ne e kindwa,  22 kocha-	chal gi mar yamo ma ku-
kore gi kane Johana oba-	dho  matek  mopong’o
tise nyaka chieng’ ma ne	ot duto kama ne gibetie.
otere malo koa kuomwa,	3 Eka gik ma liel kaka
achiel kuom jogi onego	mach ma chal gi lep ne
 
309	TICH JOOTE 2:4-17


onenorenegi, kendo gigo lia, gi Misri kod alwora nobedo kuomgi, moro mag Libya man machieg-ka moro kuom ng’ato ka ni gi Kirene; gi jowuoth ng’ato, 4 kendo roho ma noa Rumi, ma ne gin maler nopong’ogi gidu- Jo-Yahudi kod joma ok to mi ne gichako wuoyo Jo-Yahudi ma nodonjo e e dhok mopogore opogo- din mar Jo-Yahudi ; re, mana kaka rohono ne 11 gi Jo-Krete; kod Jo-miyogi nyalo mar wuoyo. Arabia—wawinjogi e dho-

	Gie kindeno, Jo-Ya- wa ka giwuoyo e wi tije hudi moluoro Nyasaye, madongo mag Nyasaye." ma noa e ogendni duto e 12 Ee, giduto ne giwuo-bwo polo ne oyudo odak ro kendo ne gihum ka gi-e Jerusalem. 6 Omiyo, penjore e kindgi kama: ka kokono nowinjore, "Mani tiende en ang’o?" oganda nochokore ka- 13 Kata kamano, joma-nyachiel kendo ne g i- moko to ne ojarogi ka gi-hum, nikech ng’ato ka wacho niya: "Divai ma-ng’ato kuomgi ne winjo e nyien omerogi."

dhogi owuon ka jopuonj-	14 To Petro ne ochung’
rego  wuoyo.  7 Kuom	gi ji Apar Gachielgo mi
adier, ne giwuoro ahi-	nowuoyo kodgi gi dwol
nya mi g iwacho niya:	maduong’ niya: "Un Jo-
"Neuru kae, donge joma	Judea kod un duto mu-
wuoyogi duto gin Jo-Ga-	dak Jerusalem, ng’euru
lili, koso?  8 Kare, obet	mae kendo uwinj weche-
nade ni ng’ato ka ng’ato	na  adimba.  15 Kuom
kuomwa winjogi e dhok	adier, jogi ok omer kaka
ma ne onyuolee?  9 Jo-	uparo, nimar pod en sa
Parthia, gi Jo-Midia, kod	adek okinyi.  16 Mopo-
Jo-Elam; joma odak Me-	gore gi mano, ne owach
sopotamia, kod Judea	kokalo kuom janabi Joel
gi Kapadokia, kod Ponto	niya:  17 ‘Nyasaye owa-
g i  alwora  mar  Asia ,	cho, "To e ndalo mag
10 gi Frigia kod Pamfi-	giko, anaol rohona kuom
 
TICH JOOTE 2:18-29	310

ji duto mopogore opo- kech wach ma Nyasaye gore, kendo yawuotu gi noseng’ado kendo no-nyiu nokor wach kendo seng’eyo motelo, un ne yawuowi ma rowere none ugure e yath kutiyo fweny, kendo jodongu gi lwet joketh-chik mi nolek lek, 18 to kata unege. 24 Kata kama-mana kuom wasumbni- no, Nyasaye ne ochiere na ma chwo gi ma mon, kuom gonye oa e tho, ni-abiro olonegi rohona e kech ne ok nyalre mo-ndalogo kendo ginikor ndo odhi nyime ka en e wach. 19 Mi anatim gik bwo tuech mar tho. malich miwuoro e polo 25 Nimar Daudi nowa-malo kod ranyisi mado- cho kuome niya: ‘Ake-ngo e piny mwalo—remo to Jehova e nyima kinde gi mach kod iro motuere duto, nikech entie e ti. 20 Wang’- chieng’ ibi- bada korachwich mondo ro lok mudho kendo dwe kik ayiengni. 26 Kuom nolok remo, ka pok odie- mano, chunya nobedo chieng’ maduong’ kendo moil mi lewa nobedo ma-malich mar Jehova obiro. mor ahinya. Kendo abi-

	Kendo ng’ato ka ng’a- ro dak gi geno; 27 ni-to ma luongo nying Jeho- mar ok ibi weya e Liel,1
va ibiro rese."’	bende ok ibi weyo ng’a-
22 "Un Jo-Israel, winju-	ti momakore kodi mondo
ru wechegi: Yesu ma Ja-	ringrene otow.  28 Ise-
Nazareth ne en ng’at ma	miyo ang’eyo yore mag
Nyasaye noyango e nyi-	ngima; ibiro miyo apong’
mu kokalo kuom tije ma-	gi mor maduong’ e nyi-
dongo, kendo kuom gik	mi.’
miwuoro kod ranyisi ma-	29 "Un, owetena, yie-
	nauru mondo awuo kodu
dongo ma Nyasaye noti-	
mo kokalo kuome e die-	e wi Daudi kwarwa ka an
ru, mana kaka un uwe-		
	2:27 1 Tiende ni, "Hades" ma
gi ung’eyo.  23 Ng’atni	tiende en kar joma otho. Ne
ma ne ochiw e lwetu ni-	Glosari.
 
311		TICH JOOTE 2:30-41
thuolo, ni ne otho mi oyi-	36 Omiyo, un jood Isra-
ke kendo liende ni kod-	el duto, ng’euru ni kuom
wa nyaka chil kawuo-	adier, Yesu ma ne unego
no.  30 Nikech  ne  en	e yath, Nyasaye ne okete
janabi kendo nong’eyo	Ruoth kendo Kristo."
ni Nyasaye nosesingone	37 Koro kane giwinjo
ka okuong’ore ni, ng’at	mano, wachno nochwo-
achiel kuom kothe ne dhi	wo chunygi, mi ne gipe-
bedo e kom-loch,  31 ne	njo Petro kod joote ma-
oseneno motelo mi no-	mokogo niya: "Un owe-
wuoyo e wi chier mar	tewa, ang’o monego wa-
Kristo, ni ne ok oweye	tim?"	38 Petro nodwo-
e Liel1 kendo ni, ringre-	kogi	kama:	"Lokuru
ne ne ok otow.  32 Nya-	chunyu ua e richo, ke-
saye nochiero Yesuni, ke-	ndo ng’ato ka ng’ato kuo-
ndo waduto wan joneno	mu mondo obatis e nying
mag wachno.  33 Kuom	Yesu Kristo mondo owe-
mano, nikech ne oting’e	nu richou, to ubiro yudo
malo mi obet e bad Nya-	mich mar roho maler mi-
saye korachwich, kendo	chiwo nono.	39 Nimar
noyudo roho maler ma	singono en maru, gi mar
Wuon mare nosingo, en e	nyithindu, kod ji duto
ma oseolo gino ma sani	man mabor, gi kar romb
uneno  kendo  uwinjo.	jogo	duto ma  Jehova

	Nimar Daudi ne ok oi- Nyasachwa nyalo luongo dho malo e polo, to en mondo obi ire." 40 Ke-owuon nowacho ni, ‘Je- ndo kotiyo gi weche ma-hova nowacho ne Ruo- ng’eny, nochiwo neno e dha niya: "Bed e bada okang’ mong’ith chuth korachwich 35 nyaka mi nodhi nyime jiwogi chop aket wasiki obed kama: "Wuoguru e kind kaka raten mar tiendi."’ tieng’ mobamni, mondo

2:31 1 Tiende ni, "Hades" ma eka utony." 41 Omiyo, tiende en kar joma otho. Ne ne obatis joma norwa-

Glosari.	ko wachno gi mor, kendo
 
TICH JOOTE 2:42–3:7	312
e odiechieng’no, ji 3,000	Koro Petro gi Joha-
ne omedore.  42 Mi ne	na ne idho malo e he-
gidhi nyime luwo puonj	kalu3 e sa lemo, ma ne en
mag joote ka gikonyore	sa ochiko odiechieng’,
gi gik moko giduto ka-	2 kendo noyudo oting’
nyachiel, e chiemo kendo	ng’at moro ma nosebedo
e lamo.	puth chakre nyuolne. Ji

	Kuom adier, luoro ne ohero kete machiegni nochako mako ji duto, gi ranga hekalu kama ne kendo gik mang’eny mi- iluongo ni Rangach Malo-wuoro kod ranyisi ma- ng’o, mondo eka ng’atno dongo nochako timo- onwang’ kaka okwayo re kokalo kuom joote. mich mag konyo jochan 44 Jogo duto ma noyie kuom joma donjo e heka-ne riwo gik moko duto lu. 3 Ka noneno ka Pe-ma ne gikonyorego ka- tro gi Johana chiegni nyachiel, 45 kendo ne donjo e hekalu, nocha-giuso gigegi kod mwa- ko kwayogi mich. 4 To ndugi kae to ne gipo- Petro gi Johana nong’iyo go yutogo ne ji duto wang’e tir kendo ne gi-ka luwore gi kaka ng’a- wachone niya: "Ng’iwa to ka ng’ato ne ochando. ane." 5 Omiyo, nocho-46 To pile ka pile, ne gi- mo wang’e kuomgi koge-jobedo e hekalu ka gin e no yudo gimoro kuomgi. achiel, kendo ne gichie- 6 To Petro nowachone mo e ute mopogore opo- kama: "Fedha gi dhaha-gore, kendo ne gichiemo bu aongego, kata ka-kanyachiel gi mor ma- mano we amiyi gima an-duong’ kendo gi chuny go. E nying Yesu Kristo matir, 47 ka g ipako Ja-Nazareth, chung’ mo-Nyasaye, kendo ji duto ne ndo iwuoth!" 7 Eka gi-mor kodgi. Gie kindeno kanyono nomako lwet bende, pile ka pile Jeho- ng’atno ma korachwich va ne medonegi joma ne mi nochunge malo. Gi-




donjo e yor warruok.	kanyono,  tiendene  gi
 
313		TICH JOOTE 3:8-18
ombong’ne nobedo mo-	wawegi kata nikech wan
tegno;  8 mi nochikore	joma ochiwore ahinya ne
mochako wuotho, kendo	Nyasaye?	13 Nyasach
nodhi kodgi ei hekalu ko-	Ibrahim, gi Isaka, kod Ja-
wuotho, kochikore, ke-	kobo, Nyasach kwerewa,
ndo  kopako  Nyasaye.	osemiyo Jatichne Yesu
9 Mi ji duto ne onene	duong’, jal ma ne uchi-
kowuotho kendo kopako	wo kendo ne undhogo e
Nyasaye.  10 Kendo ne	lwet Pilato, kata obedo
gichako fwenyo ni kare	ni noseng’ado mar go-
ne en ng’at ma ne jabe-	nye.  14 Ne ukwedo jal
tga e Rangach Malong’o	maler  kendo  makare-
mar hekalu ka okuecho,	no, mi ne ukwayo mondo
mi ne giwuoro ahinya ke-	ogonynu ng’at ma ne en
ndo ne gipong’ gi ilo ni-	janek,  15 mi ne unego
kech gima nosetimore ne	Jatelo Maduong’ mose-
ng’atno.	ket mondo ochiw ngima.
11 Sama  ng’atno  ne	To Nyasaye ne ochiere
pod omako lwet Petro gi	oa kuom joma otho, ke-
Johana, ji duto noringo	ndo  wan	joneno  mag
kanyachiel nyaka irgi e	wachno.	16 Kendo ko-
agola1 ma ne iluongo ni	kalo kuom nyinge, bende
Agoch Solomon, ka gi-	nikech yiewa kuom nyi-
wuoro ahinya gima ne	nge, ng’at ma sani une-
oa timoreno.  12 Ka Pe-	no kendo ung’eyoni, ose-
tro noneno mano, nowa-	mi nyalo mar wuotho.
cho ne ji niya: "Un Jo-	Yie ma wan-go kokalo
Israel, marang’o uwuo-	kuome osemiyo ng’atni
ro  mae,  kendo  mara-	ochango chuth e nyimu
ng’o ung’iyowa ahinya	duto.  17 Kuom mano,
ka gima wamiyo ng’atni	owetena, ang’eyo ni ne
owuotho kuom tekowa	utimo mano nikech ne
		ukia, mana kaka jotendu
3:11 1 Magi gin kuonde milu-	
wo ma nigi sirni molworogi	bende  ne  kia.  18 To
kod tado e wigi.	mano e yo ma Nyasaye
 
TICH JOOTE 3:19–4:4		314
osechopogo weche ma	to ne gisekoro, gin bende
nokoro motelo kokalo	ne gisehulo wach kinde-
kuom dho jonabi duto,	wagi ayanga.  25 Un e
ni Kristone ne dhi yudo	nyithind jonabi kod nyi-
sand.		thind singruok ma Nya-
19 "Omiyo, lokuru chu-	saye  notimo  gi  kwe-
nyu ua e richo, kendo	reu ka nowacho ne Ibra-
ulokru ir Nyasaye eka ri-	him niya: ‘Kendo dhou-
chou	oruch,	mondo	di duto mag piny ibiro
Jehova owuon omiu ki-	guedh kokalo kuom ko-
nde	mar duogo	tekou	thi.’  26 Bang’ ka Nya-
20 kendo mondo oornu	saye noseketo Jatichne,
Kristo  moseketo,  ma	ne okwongo oore iru mo-
en Yesu.  21 Jalni nya-	ndo oguedhu ka omiyo
ka rit mondi e polo nyaka	ng’ato ka ng’ato kuomu
chop kindego mar duo-	olokre oa e timbeu mari-
ko gik moko duto obed	cho."	
kaka ne gin, ma Nya-	Sama ji ariyogo pod
saye	nowacho	kokalo	ne wuoyo gi oganda,
kuom dho jonabine ma-	jodolo,4	gi jatend-jorit he-
ler mag ndalo machon.	kalu, kod Jo-Sadukai no-

	Kuom adier, Musa no- biro irgi. 2 Mirima no-wacho kama: ‘Jehova makogi nikech jootego Nyasaye biro ketonu ja- ne puonjo oganda ka gi-nabi ma chal koda koa lando ayanga ni Yesu ne kuom oweteu. Nyaka to osechier oa kuom joma uwinj gimoro amora mo- otho. 3 Omiyo, ne gi-w a c h o n u . 2 3 K u o m makog i mi g iketog i e adier, ng’ato ang’ata ma tuech nyaka kinyne ok winj Janabino, ibi- nikech piny nosebe-ro kethe chuth oa e do godhiambo ahinya. dier oganda.’ 24 To jo- 4 Kata kamano, thoth nabi duto kochakore gi joma nowinjo twagno no-Samuel kod joma noluwo chako bedo gi yie, ke-bang’e, mana kaka gidu- ndo kwan mar ji nome-
 
315				TICH JOOTE 4:5-16
dore moromo chwo 5,000		ukawo kayiem nono, to
kama.			koro osebedo kidi ma-
5 Kinyne jotendgi, gi		duong’ moriwo kor ot.’
jodonggi, kod jondiko no-		12 E wi mano, onge war-
chokore kanyachiel Je-		ruok kuom ng’at machie-
rusalem,  6 kaachiel gi		lo, nimar onge nying ma-
Anas jaduong’-jodolo, gi		chielo e bwo polo mose-
Kayafa, gi Johana, gi		chiw ne ji mondo wayu-
Aleksanda, kod ji duto		die warruok."
ma ne gin wede jaduong’-		13 Koro kane gineno
jodolo.  7 Ne gichungo		chir ma Petro gi Joha-
Petro gi Johana e diergi		na ne wuoyogo, kendo
mi gichako penjogi niya:		ng’eyo ni ne gin ji ajia
"Utimo gigi gi teko mane,		ma ok osomo,1 ne gihum.
kata utimogi kuom nying		Eka ne gichako fwenyo
ng’a?"  8 Eka Petro, ko-		ni kare yande ne gin-ga
pong’ gi roho maler no-		gi Yesu.	14 To nikech
wachonegi kama:		ne g inyalo neno ng’at
"Un jotend oganda kod		ma ne osechangno ko-
jodongo,  9 ka sani uno-		chung’	kodg i,   onge
nowa  nikech  tim  ma-		kaka ne ginyalo kwedo.
ber ma watimo ne ng’at		15 Omiyo, ne gichikogi
ma puth, kendo udwa-		mondo giwuog oko mar
ro ng’eyo ni en ng’a mo-		od romo mar Sanhedrin,
chango jali,  10 we mo-		mi ne gichako riwo paro
ndo  ong’erenu  uduto		e kindgi,	16 ka giwacho
gi ji duto mag Israel, ni		niya: "Ang’o monego wa-
e nying Yesu Kristo Ja-		tim  ne  jog i?  Nikech
Nazareth  ma  ne  une-		kuom adier, ranyisi ma-
go e yath, to Nyasaye ne		duong’ osetimore kokalo
ochiere  a  kuom  joma		kuomgi, kendo ranyisino
otho, en e momiyo jali			
		4:13 1 Tiende ni, ne ok giso-
ochung’  kae	e  nyimu		mo e skunde mag Jo-Hibra-
ka osechango.	11 En e		nia mipuonjoe weche din; to
‘kidi ma un jogedo ne		ok ni ne ok gidhi e skul.
 
TICH JOOTE 4:17-27	316
nenore ayanga ne ji duto	honono ne en jahigni 40
modak e Jerusalem, ke-	gi wiye.
ndo ok wanyal kwero	23 Bang’ ka nosegony-
mano.  17 To  mondo	gi, ne gidok ir joggi giwe-
wachno kik med landore	gi mi gihulo weche ma jo-

	kind oganda, wasiem- dong-jodolo kod jodongo giuru kendo wakwergi nowachonegi. 24 Bang’ mondo kik gidhi nyime winjo wechego, ne giti-wuoyo gi ng’ato ang’ata ng’o dwondgi malo ne
ka gitiyo gi nyingno."	Nyasaye ka gin e achiel
	Bang’ mano, ne gi- ka giwacho niya: luongog i mi g ichiko- "Ruoth Mamalo Chu-gi ni kik giwach gimo- tho, in e Jal ma no-ro amora kata puonjo chueyo polo, gi piny, gi ka gitiyo gi nying Yesu. nam, kod gik moko duto 19 To Petro gi Johana manie igi, 25 kendo ko-nodwokogi kama: "Ka en kalo kuomi, roho maler gima kare e wang’ Nya- nowacho kotiyo gi dho saye ni mondo wawinju kwarwa Daudi jatichni kar winjo Nyasaye, mano niya: ‘Ang’o momiyo ng’aduru uwegi. 20 To ogendni bedo gi koko ke-wan, ok wanyal weyo ndo ji paro ahinya wuoyo e wi gik ma wase- kuom weche manono? neno kendo ma wasewi- 26 Ruodhi mag piny ne njo." 21 Koro kane gi- oikore kedo gi Jehova semedo siemogi, ne gigo- kendo jotelo nochokore nyogi nikech ne ok giyu- kaka gimoro achiel mo-do gimoro ma ne nyalo ndo giked kode gi ng’a-miyo gikumgi, to bende te mowir.’ 27 To adier, nikech oganda, nimar Herode gi Pontio Pila-oganda duto ne miyo to kaachiel gi jo ogendni Nyasaye duong’ kuom kod Jo-Israel nochoko-gima ne osetimoreno. re kanyachiel e taondwa-22 Nikech ng’at ma ne ni mondo giked gi Yesu osechang kokalo kuom jatichni maler ma ne
 
317	TICH JOOTE 4:28–5:3
iwiro,  28 mondo gitim	mogundho mar Nyasa-
gima lweti kod dwaroni	ye ne ni kuomgi gidu-
ne oseng’ado motelo ni	to.  34 Adier, onge ng’a-
biro timore.  29 To koro	to kuomgi ma nochando
Jehova, winj siem ma gi-	gimoro, nimar ji duto ma
siemowago, kendo imi jo-	ne nigi puothe kata ute
tichni nyalo mar dhi nyi-	ne usogi, kendo ne gi-
me hulo wachni gi chir	kelo yutogo,  35 kae to
duto,  30 ka irieyo lwe-	ne giketogi e tiend joo-
ti mondo ichang ji, kendo	te. Eka ne ipogogi ne
ka ranyisi kod tije mado-	ng’ato ka ng’ato ka luwo-
ngo timore kokalo kuom	re  gi  kaka  ne  ocha-
Yesu jatichni maler."	ndo.  36 Omiyo, Josef

	To kane gisesayo e ma bende joote ne luo-lamo, kama ne oyudo gi- ngo ni Barnaba (ma ko-chokoreeno ne oyiengni lok to tiende en, "Wuod mi giduto ne gipong’ Hoch"), ma ne en Ja-gi roho maler, kendo ne Lawi ma japiny Saipras, gihulo wach Nyasaye gi 37 ne nigi puodho moro,

chir.	mi ne ouse mokelo pesa
32 E wi mano, oganda	kendo noketo pesago e
mang’ongo mar joma ne	tiend joote.
oyie ne nigi chuny achiel	Kata kamano, ng’at
kod paro achiel, kendo	moro ma nyinge Ana-
onge kata ng’ato kuomgi	nia5 kod Safira chiege
ma ne nyalo wacho ni gik	ne ouso puothgi moro.
ma  ne  en-go  ne  gin	2 To ne odong’ gi bath
mage owuon, to ne giri-	yuto moko ling’ling’, to
wo kanyachiel gik moko	chiege bende nong’eyo
duto ma ne gikonyore-	mano, mi nokelo mana
go.  33 Kendo joote no-	bathe kendo noketo e
medo chiwo neno e yo	tiend joote.  3 To Petro
ma nigi teko maduong’	nopenje kama: "Anania,
e wi chier mar Ruoth	ang’o momiyo iseweyo
Yesu,  kendo  ng’wono	Satan omiyi chir mondo
 
TICH JOOTE 5:4-15	318
iriamb ne roho maler, ki-		in bende gibiro ting’i mi
dong’ ling’ling’ gi bath		giteri oko."  10 Gikanyo-
yuto mar nengo puothi?		no, nopodho e tiend Pe-
4 Donge ne en mari ka		tro mi ne otho. Ka chwo
pok iuse? To bang’ use,		ma rowerego nochopo,
donge pod ne en mari?		ne giyudo kosetho kae to
Ang’o momiyo iseparo		ne giting’e mi gitere oko,
tim ma kama ei chunyi?		kendo ne giyike e bath
Iseriambo ne Nyasaye, to		chwore.  11 Omiyo, luo-
ok ne dhano."  5 Bang’		ro mang’ongo nokwako
winjo wechego, Anania		kanyakla mangima kod
ne opodho mi ne otho.		ji duto ma nowinjo wach
Kendo luoro maduong’		gik ma ne otimorego.
nomako ji duto ma nowi-		12 E wi mano, ranyisi
njo mano.	6 Eka chwo		kod tije madongo ma-
ma rowere noa malo mi		ng’eny  nomedo timo-
ne giboye gi lewni, kae to		re e kind oganda kokalo
ne giting’e mi gitere oko		kuom lwet joote; kendo
kendo yike.		giduto ne gijoromo ka-
7 Koro	bang’  seche		nyachiel e agola1 miluo-
adek kama, chiege nobi-		ngo ni Agoch Solomon.
ro kanyo to ok nong’eyo		13 Adier, onge ng’ato
gima   ne	osetimore.		kuom jomamokogo ma
8 Petro nopenje kama:		ne nigi chir mar riwore
"Wachna ane, be in gi		gi jopuonjre; kata kama-
chwori ne uuso puodho		no, ji ne pwoyogi ahinya.
e nengo ma kama?" No-		14 E wi mano, joma ne
dwoko niya: "Ee, ne wau-		keto yie kuom Ruoth ne
se e nengono."  9 Eka		siko ka medore, kwan-gi
Petro nowachone kama:		ne ng’eny ahinya moriwo
"Ang’o momiyo uduto ji		chwo kod mon.  15 Ne
ariyo ne uwinjoru mondo		gikelo kata mana joma
utem roho mar Jehova?			
		5:12 1 Magi gin kuonde milu-
Ne! Tiende joma oa yiko		wo ma nigi sirni molworogi
chwori ni e dhoot, kendo		kod tado e wigi.
 
319				TICH JOOTE 5:16-26
tuo e nderni madongo,	nochopo, ne g iluongo
ka giting’ogi e otendni	buch  Sanhedrin  kod
matindo kod pere, mo-	chokruok duto mar jodo-
ndo ka Petro ne kalo ka-	ngo mag nyithind Jo-Is-
nyo, miti tipone ne nyalo	rael, mi ne gioro wach e
lwar kuomgi.  16 Bende,	jela mondo okel joote e
oganda ma nowuok e tao-	nyimgi.  22 To ka aske-
nde molworo Jerusalem	che nochopo e jela, ne ok
ne siko ka biro, ka giti-	giyudogi. Omiyo, ne gi-
ng’o joma tuo, kod joma	duogo mi gikelo wach
jochiende ne chando, ke-	23 niya: "A wayudo je-
ndo ne ochanggi giduto.	la ka olor kendo ori-
17 Eka	jadolo	ma-	nde maber, kendo ka jo-
duong’ kod ji duto ma ne	rit ochung’ e dhoot, to
ni kode ma ne ni e ki-	bang’ yawe mi wadonjo,
dieny mar dind Jo-Sa-	ne ok wayudo ng’ato e
dukai  noa  malo,  ke-	iye."  24 Koro ka jatend-
ndo ne gipong’ gi nyie-	jorit mar hekalu kod jo-
go.  18 Omiyo, ne gima-	dong-jodolo nowinjo we-
ko joote, kendo ne gike-	chego, dhogi nomoko ma
togi e od tuech.	19 To	ok  ging’eyo  gima  ne
e seche mag otieno, ma-	dhi timore bang’ mano.
laika mar Jehova noya-	25 To ng’at moro nobiro
wo dhood jela, mi nogo-	mowachonegi kama: "Ne-
logi oko mowachonegi	uru! Joma ne uketo e je-
niya:	20 "Wuoguru mo-	laka  ni  e  hekalu.  Gi-
ndo udhi e hekalu, ke-	chung’ kuno kendo gi-
ndo udhi nyime lero ne	puonjo ji."  26 Eka ja-
ji weche duto e wi ngima	tend-jorit nowuok kanya-
ma biro."	21 Bang’ wi-	chiel gi askechene mi ne
njo mano, sama piny ne	gidhi, kendo ne gikelogi,
oru ne gidonjo e hekalu	to ne ok gitiyo gi thwon,
mi gichako puonjo.	nimar ne giluor ni oga-
Ka	jadolo  maduong’	nda ne nyalo chielogi gi
kod	joma	ne ni	kode	kite.
 
TICH JOOTE 5:27-38	320
27 Omiyo,	ne  gikelo		kendo ne gidwaro nego
			
joote	mi gichungogi e		jootego.  34 To Ja-Fari-
nyim Sanhedrin. Eka ja-		sai moro miluongo ni Ga-
dolo maduong’ ne ono-		maliel,  ne  ochung’  e
nogi,	28 mowachonegi		buch Sanhedrin; ne en
niya:	"Ne	wakwerou		ng’at ma puonjo Chik ma
matek ni kik udhi nyi-		ji duto ne omiyo luor, ke-
me puonjo kutiyo gi nyi-		ndo nochiko mondo ogol
ngno, to e ma pod neu-		jogo oko matin.  35 Kae
ru! usepong’o Jerusalem		to nowachonegi kama:
gi puonju kendo uramo		"Un Jo-Israel, tang’u-
mar keto remb ng’atni		ru gi gima uchano timo
e wiwa."  29 Petro kod		ne jogi.  36 Kuom ranyi-
joote mamokogo nodwo-		si, ka ndalowagi ne pok
ko kama: "Nyasaye e ma		ochopo, Theuda nosie-
nyaka wawinj nikech en e		ko kowacho ni en owuon
jalochwa, kar winjo dha-		ne  en  gimoro,  kendo
no.	30 Nyasach kwere-		chwo ma dirom 400 no-
wa	nochiero	Yesu ma		riwore kode. To ne one-
ne unego ma ung’awo e		ge kendo jogo duto ma
yath.	31 Kane Nyasaye		ne luwe ne oke mi kargi
okete e bade korachwich,		ne olal nono.  37 Bang’
ne oting’e malo mondo		Theuda, Judas ma Ja-
obed Jatelo Maduong’		Galili bende nosieko e ki-
moseket, kendo mondo		nde mag kwano ji kane
obed Jawar, eka omi Jo-		indiko nyingegi, kendo
Israel olok chunygi gia e		noywayo ji moluwo ba-
richo kendo weyonegi ri-		ng’e. En bende ne otho,
chogi.	32 Kendo  wan		kendo jogo duto ma ne
joneno  mag	wechego,		luwe ne oke.  38 Omiyo,
kaachiel gi roho maler		ka luwore gi gima timo-
ma Nyasaye osechiwo ne		re sani, awachonu ni kik
joma winje kaka jaloch."		udonjru gi jogi, to we-
33 Kane giwinjo mano,		reuru kodgi. Nikech ka
mirima mager nomakogi,		chenroni kata tijni oa
 
321	TICH JOOTE 5:39–6:7


kuom dhano, ibiro loye; Gariyoka noluongo oga-

	to ka oa kuom Nya- nda mar jopuonjre ka-saye, ok ubi loyogi. Ka nyachiel mi giwachonegi ok kamano, dipo ka ube- kama: "Ok en gima kare do mana joma kedo gi ni wawe wach Nyasaye Nyasaye owuon." 40 Ni- mondo wapog chiemo e kech mano, ne girwako mesni. 3 Kuom mano, paro ma ne ochiwone- owete, manyuru uwegi gi, eka ne giluongo joo- chwo abiriyo e kindu ma te mi gichwadogi, kendo nigi nying maber, mo-ne gichikogi mondo giwe pong’ gi roho maler kod wuoyo ka gitiyo gi nying rieko, mondo waketgi e Yesu, kae to ne gigonyo- migawo ma dwaroreni;

gi mi gidhi.	4 to wan wabiro chiwo-

	Omiyo, ne giwuok re chuth ne lamo kod tij e nyim buch Sanhed- puonjo wach." 5 Gima rin ka gimor nikech ne giwachono ne omoro ne osekwan-gi kaka joma oganda duto, mi ne giyie-ichayo nikech nying ro Stefano, ng’at ma no-Yesu. 42 To pile ka pile pong’ gi yie kod roho ma-e hekalu kendo e ot ka ler. Bende, ne giyiero Fi-ot, ne gidhi nyime puo- lipo, gi Prokoro, gi Ni-njo kendo lando wach kanor, gi Timon, gi Pa-maber e wi Kristo Yesu mena, kod Nikolao moa

ma ok giwe.	Antiokia, jal ma ok ne
Koro e ndalogo, ka	en Ja-Yahudi to nodo-
kwan jopuonjre ne	njo e din mar Jo-Yahu-
medore,6	Jo-Yahudi ma	di.  6 Ne gikelogi ir joo-
ne wacho dho Grik no-	te, kendo bang’ lamo,
chako ng’ur gi Jo-Yahudi	jootego	noketo lwetgi
ma ne wacho dho Hibra-	kuomgi.	
nia nimar mond lietegi	7 Nikech mano, wach
ne ijwang’o e wach chie-	Nyasaye nomedo lando-
mo ma ne ipogo pile ka	re, kendo kwan mar jo-
pile.  2 Omiyo, ji Apar	puonjre	ne  siko  ka
 
TICH JOOTE 6:8–7:4				322
medore  ahinya  e  Je-	nowacho kama: "Ng’atni
rusalem; bende, oganda	otamore weyo wacho we-
mang’ongo mar jodolo	che maricho e wi kama
nochako rwako yie.	lerni kendo e wi Chik.
8 Koro	Stefano  ne	14 Kuom ranyisi, wase-
opong’ gi ng’wono mar	winjo kowacho ni Yesu
Nyasaye kod teko, ke-	ma Ja-Nazarethni biro
ndo notimo tije mado-	goyo kama lerni piny, mi
ngo kod ranyisi e kind	olok timbe kod chike ma
ji.  9 To  jomoko  mo-	Musa nomiyowa."	
wuok e kidieny ma no-	15 Eka ji duto ma no-
ng’ere kaka Sunagog i	bet  e  buch  Sanhed-
mar Joma Ogony nobiro	rin nochomo wengeg i
kaachiel gi Jo-Kirene, gi	kuome, mi ne gineno ka
Jo-Aleksandria moko, gi	lela wang’e chal gi mar
joma oa Kilikia kod Asia,	malaika.		
mondo g imin wach g i	To jadolo maduong’
Stefano.	10 To nikech	nopenje kama: "Be
rieko kod roho maler ne	wechegi7	gin  adier?"
taye kowuoyo, jogo ne ok	2 Stefano nodwoko ni-
nyal  loye  g i  wach.	ya: "Owetena gi wuo-
11 Eka ne gisemo jomo-	nega,	winjuru.	Nya-
ko ling’ling’ mondo jogo	sach duong’ nofwenyore
owach niya: " Wasewi-	ne kwarwa Ibrahim kane
njo ka otiyo gi weche ma	en Mesopotamia, e kinde
nyiso ni ochayo Musa gi	ma  pok	nodhi	dak
Nyasaye."	12 Kendo ne	Haran,	3 mi nochike ni,
gimiyo oganda, gi jodo-	‘Wuog  ia  e pinyu  ke-
ngo, kod jondiko obe-	ndo ia kuom wedeni mo-
do gi mirima kode, mi	ndo idhi e piny ma abiro
jogo ne opoye kendo ne	nyisi.’	4 Eka nowuok e
gimake gi thwon mi gite-	piny Jo-Kaldea mi nodhi
re e buch Sanhedrin.	dak e Haran. To bang’

	Kae to ne gikelo jo- tho wuon-gi, Nyasaye no-neno mag miriambo ma miyo oa kanyo mi nobiro
 
323	TICH JOOTE 7:5-16


dak e piny ma koro uda- Misri. Kata kamano, Nya-kie sanini. 5 To e ma saye ne ni kode, 10 ke-ne ok omiye pok moro ndo ne orese kogole e amora kuno, kata mana masiche duto mi nomiyo lowo ma ne nyalo rome obedo ng’at mariek ke-ketoe tiende; to ne osi- ndo ma Farao ruodh Mis-ngo ni ne odhi miye piny- ri ne oyiego. Eka Farao no obed mare kendo ba- nokete mondo obed gi ng’e ne kothe, kata obe- loch e wi Misri kod od do ni gie kindeno ne pod Farao duto. 11 To kech oonge nyathi. 6 E wi moro nosieko e Misri mano, Nyasaye nowacho- duto kod Kanaan, ee, ne ne ni kothe ne dhi bedo en masira maduong’, jodak ma welo e piny ma kendo kwerewa machon ok margi, kendo ni ji ne ok nyal yudo chiemo. ne dhi timogi wasumb- 12 Kata kamano, Jako-ni kisandogi kuom higni bo nowinjo ni piny Mis-


	7 Nyasaye nowa- ri ne nigi chiemo, mi cho kama, ‘To anang’ad nooro kwerewa machon bura ne oganda ma gi- e wuodhgi mokwongo.
nibednegi wasumbni, ke-	13 Ka	noorogi   mar
ndo bang’ mano gini-	ariyo, Josef nofwenyore
wuog e pinyno mondo gi-	ne owetene, kendo Farao
lama kar kae.’	nong’eyo joodgi Josef.
8 "Bende, notimo kode	14 Omiyo, Josef nooro
singruok mar nyangu,	wach mondo oluong Ja-
mi nonyuolo Isaka mote-	kobo wuon mare kod we-
ro Isaka nyangu e odie-	dene duto ma ne ni kuno,
chieng’ mar aboro, ke-	kendo kwan-gi giduto ne
ndo Isaka nonyuolo Ja-	gin ji 75.	15 Eka Jako-
kobo,  to  Jakobo  no-	bo ne olor kodhi Misri
nyuolo jodong dhoudi	mi bang’e ne otho kuno,
	9 To jodong dhou- kendo kwerewa machon digo nobedo gi nyie- bende ne otho. 16 Ne go gi Josef mi ne giuse oter ringregi Shekem,
 
TICH JOOTE 7:17-29	324
kendo ne opielgi e liel		23 "Koro, ka nobedo
		
kama Ibrahim nong’ie-		jahigni 40, nong’ado e
wo gi pes fedha kuom ya-		chunye mondo odhi olim
wuot Hamor e Shekem.		owetene ma ne gin nyi-
17 "Ka kinde nokayo		thind Israel.  24 Ka no-
mondo singruok ma Nya-		neno ka itimo ne achiel
saye nolando ne Ibrahim		kuomgi e yo ma ok kare,
ochop, ji nosemedore mi		ne okonye kuom nego Ja-
ginya e Misri,  18 nyaka		Misri, mi nochulo kuor e
nochopo kinde ma ruoth		lo nyawadgi ma ne itimo-
mopogore e ma noka-		ne marachno.  25 Nopa-
wo loch e Misri, ruoth		ro ni owetene ne dhi fwe-
ma ne ok ong’eyo Jo-		nyo ni Nyasaye ne tiyo
sef.  19 Ruodhno notiyo		kode e miyogi warruok,
gi wuond mariek kuom		to ne ok gifwenyo mano.
ogandawa, kendo noti-		26 Kinyne ka noyudogi
mo  e  yo  ma  ok  kare		ka gidhawo, notemo the-
ka nochuno wuone mo-		gog i mondo g ibed g i
ndo ojwang’ nyithindgi		kuwe,  kowacho  niya:
mayom, ni eka kik gi-		‘Yawa, un owete. Ang’o
tony mi gibed mangima.		momiyo uhinyoru uwe-
20 Mano e kinde ma ne		gi?’  27 To ng’at ma ne
onyuolie Musa, kendo ne		timo  ne  nyawadg i  e
ojaber ahinya kata mana		yo ma ok kareno nodhi-
e wang’ Nyasaye. Mi ne		ro Musa chien mopenje
opidhe	kuom  dweche		kama: ‘En ng’a moketi ja-
adek e od wuon mare.		telo kendo jang’ad-bura
21 To	ka  nojwang’e,		e wiwa?  28 An bende
nyar Farao nokawe mopi-		idwaro nega kaka nyo-
dhe kaka wuode owuon.		ro inego Ja-Misricha, ko-
22 Omiyo, Musa noyudo		so?’  29 Ka Musa nowi-
tiegruok e wi rieko duto		njo mano, noringo mi no-
mag Jo-Misri. To adier,		bedo jadak ma wendo
wechene kod gik ma no-		e piny Midian, kama ne
timo ne nigi teko ahinya.		onyuoloe yawuowi ariyo.
 
325	TICH JOOTE 7:30-42

	"Bang’ ka higni 40 36 Ng’atni ne ogologi ko-nosekalo, malaika moro tayog i bang’ timo tije nofwenyorene e thim madongo gi ranyisi e Mis-mar Got Sinai e mach ri, gi Nam Makwar, kod ma ne liel e bungu mar thim, kuom higni 40.


kuthe.  31 Ka Musa no-	37 "Jali e Musa ma no-
neno mano, ne owuoro. wacho ne nyithind Isra-
To sama nosudo mondo	el niya: ‘Nyasaye biro
onon, nowinjo dwond Je-	ketonu janabi ma chal
hova ka wachone kama:	koda koa kuom oweteu.’

	‘An e Nyasach kwe- 38 Musano e ma ne nigi reu, Nyasach Ibrahim, oganda e thim kod ma-gi Isaka, kod Jakobo.’ laika ma nowuoyo kode Musa nochako tetni ke- e Got Sinai kanyachiel gi ndo ne ok omedo nono kwerewa, kendo ne oyu-b u n g u no . 3 3 Je hova do weche mangima mag nowachone niya: ‘Lony Nyasaye mondo omiu. wuoche e tiendi, ni- 39 Kwerewa notamore mar ka michung’ieno en winje, to ne gikwede, ke-kama ler. 34 Adier, ase- ndo gie chunygi ne gi-neno sand ma joga ma- dok Misri, 40 mi giwa-nie Misri yudo, kendo cho ne Arun kama: ‘Los-asewinjo ywakgi, omiyo nwa nyiseche mamoko aselor mondo aresgi. Ko- mondo otel e nyimwa. Ni-ro bi mondo aori Mis- kech ok wang’eyo gima ri.’ 35 Musa achielni, osetimore ne Musa ma ma ne gisekwer ni ok gi- notayowa ka wawuok e ng’eyo ka gipenje niya: piny Misri.’ 41 Omiyo, ‘En ng’a moketi jatelo ke- gie kindeno ne g iloso ndo jang’ad-bura?’ en e nyaroya mi gitero misa-jalno ma Nyasaye noo- ngo ne sanamuno kendo ro mondo obed jatelo ke- ne gichako bedo gi nya-ndo jares kokalo kuom si mar mor nikech tich malaika ma nofwenyore- mar lwetgino. 42 Kuom ne e bungu mar kuthe. mano, Nyasaye ne oa
 
TICH JOOTE 7:43-54		mar	326
kuomgi moweyogi mo- kende		gero  kar
ndo gilam wang’-chieng’,	dak ne Nyasach Jakobo.
gi dwe, kod sulwe mag	47 To Solomon e ma no-
polo, mana kaka ondik gerone ot.  48 Kata ka-
e bug Jonabi niya: ‘Un	mano,	Ng’at	Mamalo
od Israel, an ok e ma ne	Chutho  ok dag  e  ute
ukelona chiwo kod mi- molos gi lwedo, mana
sengni kuom higni 40	kaka janabi nokoro niya:
ma ne un-go e thim, do-	49 ‘Jehova owacho ni,
nge en kamano, koso? polo e kom-lochna, to
43 To hema mar Molok	piny en raten tienda. En
kod sulwe mar nyasaye	ot machal nade ma ubiro
ma Refan e ma ne ujoti-	gerona? Kata kar yueyo-
ng’o, mago e sanamu ma	na dibed kanye?  50 Do-
ne uloso mondo ulam. nge an e ma lweta nolo-
Omiyo, abiro darou mi	so gik moko duto, koso?’
ukal Babilon.’	51 "Un joma wigi tek

	"E thim, kwerewa kendo ma ok oter nyangu ne nigi hema ma ne nyi- e chunygi kod itgi, kinde so ni Nyasaye ne ni kod- duto usebedo kukwedo gi, mana kaka nochiko roho maler; utimo mana Musa mondo olose ka lu- kaka kwereu bende no-wore gi kido ma nose- timo. 52 Be nitie jana-neno. 45 Kendo ne omi bi moro amora ma kwe-kwerewa machon he- reu ne ok osando? Adier, mano, mi ne gibiro kode ne ginego joma nolando kanyachiel gi Joshua motelo wach biro mar jal nyaka e piny ogendni ma makare, kendo un usebe-Nyasaye noriembo mo- do jondhokne gi jonekne, ndo oa e nyim kwere- 53 un ma nomiu Chik wa. Hemano nosiko ka- koa kuom malaike to ok nyo nyaka e ndalo Dau- usemake."


di.  46 Nyasaye ne mor	54 Eka bang’ winjo we-
gi Daudi, kendo nokwayo	chego, ne gibedo gi miri-
mondo omiye thuolo ma-	ma mager e chunygi, mi
 
327				TICH JOOTE 7:55–8:7
ne gichako muodo leke-		To Saulo ne oyie gi
gi nikech en.	55 To en,		nekne.		
kopong’ gi roho maler,	8Kendo	e  chieng’no,
nochomo wang’e e polo	sand maduong’ ne omu-
mi noneno duong’ mar	och kuom kanyakla ma
Nyasaye kod mar Yesu	ne  ni  Jerusalem;  jo-
kochung’ e bad Nyasaye	puonjre duto ne okere e
korachwich,	56 kendo	gwenge te mag Judea gi
nowacho kama: "Neuru!	Samaria, mak mana joo-
Aneno polo koyawore ke-	te.	2 Kata kamano, jo-
ndo  Wuod  dhano  ko-	moko moluoro Nyasaye
chung’ e bad Nyasaye ko-	noting’o Stefano mondo
rachwich."	57 Mano no-	gidhi giyike, kendo ne gi-
miyo gikok gi dwol ma-	ywage ahinya.	3 Saulo
duong’ kendo ne gidino	to nochako sando kanya-
itgi gi lwetegi mi ne gi-	kla malit. Ne ojamonjo ot
muomore kuome gidu-	ka ot koywayo chwo gi
to kanyachiel.	58 Bang’	mon oko kendo kochiwo-
wite oko mar taon, ne	gi mondo otuegi e jela.
gichako chiele gi kite.	4 Kata	kamano,	jo-
Joma ne chiwo neno mag	puonjre ma ne osekere-
miriambo noketo lepgi	go nodhi e pinje duto ka
ma oko e tiend ng’at	gilando wach maber mar
moro ma rawera miluo-	Nyasaye.  5 Koro  Fili-
ngo ni Saulo.	59 Sama	po	ne	odhi	e	taon
ne gichielo Stefano gi	mar Samaria mi nocha-
k i t e ,  n o s a y o  k a m a :	ko yalonegi wach Kristo.
"Ruoth Yesu, aketo much	6 Oganda duto ne winjo
n g i m a n a	e	l w e t i ."	gi chuny achiel gik ma Fi-
60 Eka bang’ goyo cho-	lipo ne wacho ka gichi-
nge piny, nokok gi dwol	ko itgi kendo ne ging’i-
maduong’ niya: "Jehova,	yo ranyisi madongo ma
kik ikwan richoni kuom-	notimo.	7 Nikech ji ma-
gi." Bang’ wacho weche-	ng’eny ne nigi jochiende,
go, ne onindo e tho.	jochiendego	ne  ywak
 
TICH JOOTE 8:8-20	328
gi dwol maduong’ kae to	bang’ ka nosebatise, ne
giwuok kuom jogo. E wi	odhi nyime bedo gi Fili-
mano, ne ochang ji ma-	po; kendo nowuoro ahi-
ng’eny ma ne ong’ol kod	nya koneno ranyisi kod
pudhe.  8 Kuom mano, ji	tije madongo ma ne ti-
nobedo gi mor maduong’	more.
e taondno.	14 Ka joote ma ne ni

	Koro ne nitie ng’a- Jerusalem nowinjo ni Sa-to e taondno ma nyi- maria noserwako wach nge Simon, ma nosebe- Nyasaye, ne gioro Petro do ka timo gik moko gi gi Johana irgi; 15 mi ne teko mar jochiende ko- gilor kuno kendo ne gi-miyo oganda mar Sa- lemonegi mondo giyud maria wuoro ahinya, ke- roho maler. 16 Nikech ndo notimore owuon ni nyaka chop kanyo roho en ng’at ma nigi duong’. ne pok olor ne ng’ato 10 Ji duto, chakre mati- ang’ata kuomgi, to gima nie nyaka maduong’ mo- nosetimnegi kende ne loyo ne winje ahinya, ke- en batiso e nying Ruoth ndo ne giwacho niya: Yesu. 17 Kae to ne gi-"Jali e Teko mar Nyasaye keto lwetegi kuomgi ke-miluongo ni Maduong’." ndo jogo nochako yudo 11 Omiyo, ne gijowinje roho maler.


nikech gik ma nosebedo	18 Koro ka Simon no-
kotimo kuom kinde ko-	neno ni ka joote oke-
tiyo gi teko mar jochie-	to lwetgi kuom ji to jogo
nde ne miyo giwuoro.	yudo roho maler, nodwa-
12 Kata kamano, kane	ro miyo jootego pesa,
giyie gi Filipo ma ne la-	19 kowacho niya: "An
ndo wach maber e wi	bende miyaeuru nyalono,
Pinyruodh Nyasaye ke-	mondo ng’ato ang’ata ma
ndo e wi nying Yesu Kri-	aketo lweta kuome oyud
sto, ne obatisgi giduto	roho maler."  20 To Pe-
chwo gi mon.  13 Simon	tro nodwoke kama: "Fe-
owuon bende ne oyie, to	dhanigo  mondo  olal
 
329	TICH JOOTE 8:21-31


kodi, nimar iparo ni lem ka dhi Gaza." (Mani inyalo tiyo gi pesa mo- en ndara manie thim mo-ndo iyud mich ma Nya- two.) 27 Eka noa malo saye chiwo nono. 21 In mi nodhi, to ne! no-ionge gi kari kata pok romo gi Ja-Ethiopia ma e migawoni, nimar chu- bwoch1 ma ne nigi teko nyi ok oriere tir e wang’ e bwo Kandes ruoth Nyasaye. 22 Omiyo, lok ma dhako mar Jo-Ethio-chunyi ia e timni ma- pia, kendo en e ma rachni, kendo ikwa Je- ne ochung’ ne mwa-hova, ni ka nyalore ndu duto mag ruodhno. to mondo oweni kuom Jalo ne odhi Jerusa-paro marach mar chu- lem mondo olem, 28 to nyi; 23 nikech aneno sano koro ne odok thur-ni in sum makech ke- gi kobet e gari ma faras ndo in misumba tim ma ywayo, kendo ne osomo ok kare." 24 Simon no- bug janabi Isaya gi dwol dwokogi kama: "Kwau- maduong’. 29 Omiyo, ru Jehova e loya mondo roho maler nowacho ne kata achiel kuom gik mu- Filipo niya: "Dhi mondo sewachogi kik bi kuoma." ichop machiegni gi ga-

25 Kuom mano, kane rino." 30 Filipo nori-gisechiwo neno e okang’ ngo nyaka e bath garino mong’ith chuth kendo mi nowinjo ka Ja-Ethio-kane giseyalo wach Jeho- piano somo bug janabi va, ne gichako dok ka gi- Isaya gi dwol maduong’, chomo Jerusalem, kendo mi nopenje kama: "Be ne gidhi ka gilando wach adier iwinjo tiend weche maber e gwenge ma- m i s o m o g o ?" 3 1 N o - ng’eny mag Jo-Samaria. dwoko niya: "Kuom

26 Kata kamano, ma- adier, ere kaka dawinj laika mar Jehova no- tiendgi ka ok ng’ato wacho ne Filipo niya: "A 8:27 1 Tiende ni, ‘jatelo mar malo idhi yo milambo e sirkal ma nigi migawo mama-ndara ma lor koa Jerusa- lo.’ Ne Glosari.

 
TICH JOOTE 8:32–9:3	330

olerona?" Omiyo, no- be nitie gima dimi kik kwayo Filipo mondo oidh batisa?" 37 —— 38 Eka obed kode ei garino. nochiko ni ochung gari-

	Koro Ndiko ma noyu- no, mi Filipo gi Ja-Ethio-do osomo ne wacho niya: piano ne olor nyaka e i pi, "Ne otere e kar yeng’o kendo Filipo ne obatise. mana kaka itimo ne ro- 39 Kane giwuok e pi, ma-mbo, kendo ne ok onyal piyo nono roho mar Je-yawo dhoge mana kaka hova notayo Filipo mo-nyarombo moling’ e nyim ndo odhi yore, mi Ja-ng’at ma liele. 33 E ki- Ethiopiano ne ok onene nde ma ne ijare kitimone kendo, to ne odhi nyime gik ma nyiso ni gichaye, gi wuodhe komor ahinya. ne ok ong’adne bura ma- 40 Kata kamano, ne ota kare. Gin ng’a gini ma Filipo nyaka Ashdod, ke-biro hulo wach tieng’ne? ndo nowuotho e alwora-Nimar ibiro keth ngima- no koyalo wach maber
ne e piny."			e taonde duto nyaka no-
34 Eka jatelo ma Ja-	chopo Kaisaria.	
Ethiopiano nowacho ne		To nikech Saulo pod
Filipo niya: "Asayi, nyi-		ne opong’ gi mirima
sa ane, janabini wuoyo	kendo nodwaro nego jo-
	9				
kuom  ng’a?	Dibed  ni	puonjre Ruoth, ne odhi ir
owuoyo kuome owuon,	jadolo maduong’	2 mi
koso kuom ng’at moro	ne okwaye barupe mo-
ma c h ielo?"  35 Fi l i p o	ndo  oter	e  sunagoke
nochako wuoyo, kendo	man Damaski mondo eka
kochako	gi	Ndikono,	ka oyudo ng’ato ang’ata,
noyalone wach maber e	obed dichwo kata dhako
wi Yesu.	36 Koro kaka	ma en ja Yorno,1 to okel-
ne gimedo dhi ka gin e	gi Jerusalem kotueyogi.
ndarano, ne gichopo e	3 Koro	kane	en  e
	wuoth kendo nochieg-
yawo moro mar pi, kendo	
Ja-Ethiopiano nowacho		
	9:2 1 Tiende ni, kit ngima mar
kama: "Ero ne! Pi ni kae;	Jokristo kod puonj ma giluwo.
 
331	TICH JOOTE 9:4-16


ni chopo Damaski, ler "Anania!" Eka nodwoke moro moa e polo ne kama: "An kae Ruoth." orieny apoya nono mo- 11 Ruoth nowachone lwore, 4 mi nopodho niya: "A malo mondo piny kendo nowinjo dwol idhi e ndara miluongo ni moro ka wachone niya: Tir, to kichopo e od Ju-"Saulo, Saulo, isanda na- das, many ng’at ma nyi-ng’o?" 5 Saulo nopenje nge Saulo moa Tarso. Ni-kama: "In ng’a, Ruoth?" kech ne! sani olemo, Nodwoke niya: "An Yesu, 12 to oseneno e fweny jal ma isando. 6 To a moro ka ng’at ma nyi-malo mondo idonj e nge Anania donjo kendo taondno, kendo ibiro keto lwete kuome mondo wachni gima nyaka itim." wengene ochak onen ke-7 Koro joma ne ni kode ndo." 13 Kata kamano, e wuoth ne ochung’ ka Anania nodwoke kama: dhogi omoko, to adier ne "Ruoth, asewinjo we-giwinjo dwol moro, to ne che moa kuom ji ma-ok gine ng’ato. 8 Eka thoth e wi jalno kod gik Saulo noa malo kama ne mang’eny malit ma noti-opodhoeno, to kata obe- mo ne jogi maler e Jeru-do ni wengene ne oyawo- salem. 14 Kendo gie re, ne ok onyal neno gi- sani jodong-jodolo ose-moro. Omiyo, ne gitaye miye teko mar mako ji ka gimako lwete mi gi- duto ma luongo nyingi." donjo kode Damaski. 15 To Ruoth nowacho-




	To wang’e ne ok one- ne niya: "Dhi! nikech jal-no gimoro amora kuom no en gira mar tich mo-ndalo adek, kendo ne ok seyier mondo oting’ nyi-
ochiem kata metho.	nga kolande ne ogendni
	E Damaski kanyo, mamoko kaachiel gi ruo-ne nitie japuonjre moro dhi kod nyithind Israel. ma nyinge Anania, ke- 16 Kendo abiro nyise e ndo Ruoth nobirone e yo maler sand mang’eny fweny moluonge niya: ma nyaka okalie."
 
TICH JOOTE 9:17-28	332

	Kuom mano, Ana- omiyo Jo-Yahudi ma no-nia ne odhi modonjo e dak e Damaski ohum

odno,	kendo  noketo	sama nolero e yo ma wi-
lwete kuome mowacho-	njore malong’o ni Yesu e
ne niya: "Saulo owad-	Kristo.
wa, Ruoth Yesu ma no-	23 Koro ka ndalo mo-
fwenyoreni ka in e nda-	gwaro nosekalo, Jo-Ya-
ra kibiro, e ma oseora iri	hudi noriwo paro ka-
mondo wengeni onen ke-	nyachiel mondo ginege.
ndo, kae to ipong’ gi roho	24 Kata kamano, Saulo
maler."	18 Mi gikanyo-	nofwenyo chenrogi ma-
no, gik moko ma chal gi	rachno. Bende, ne gikiyo
ogakla mag rech nolwar	ahinya dho rangeye odie-
koa e wengene, mi no-	chieng’ gi otieno mondo
chako neno kendo. Eka	ginege.  25 Omiyo, jo-
noa malo mi ne obati-	puonjrene ne okawe mo-
se,  19 bende, ne ochie-	kete ei okapu mi gilore-
mo mi oyudo teko.	go piny gotieno e otuchi
Ne otieko ndalo moko	moro e kor ohinga.
ka en gi jopuonjre Da-	26 Ka Saulo notundo
maski,	20 kendo gika-	Jerusalem, notimo kinda
nyono nochako yalo e wi	mondo oriwre gi jopuo-
Yesu e sunagoke konyiso	njre, to giduto ne giluo-
ni jali e Wuod Nyasaye.	re, nimar ne ok giyie ni

	To ji duto ma ne wi- koro nosebedo japuonj-nje ne wuoro ahinya ka re. 27 Kuom mano, Ba-gipenjore niya: "Donge rnaba ne okonye kendo jali e ma ne sando ma- nokawe motere ir joote, lit joma luongo nyingno eka Barnaba nonyisogi e Jerusalem? Donge ne weche duto kaka Saulo obiro kae mondo omak- noseneno Ruoth e ndara gi koterogi ir jodong-jo- mi nowuoyo kode, kendo dolo?" 22 To nyalo mar kaka noseyalo gi chir e Saulo nodhi mana nyi- wi nying Yesu ka en Da-me ka medore kendo ne maski. 28 Omiyo, no-
 
333			TICH JOOTE 9:29-39
medo bedo kodgi, kendo	ni aboro nikech tuo mar
nowuotho kamoro amo-	abach.	34 Petro nowa-
ra e Jerusalem ma onge	chone	kama:  "Ainea,
luoro, koyalo gi chir e	Yesu Kristo e ma changi.
nying Ruoth.  29 Noyu-	A malo kendo ipedh ota-
do owuoyo gi Jo-Yahudi	ndani." Mi gikanyono noa
ma ne wacho dho Grik	malo.  35 Ka ji duto ma
koyware kodgi e mbaka,	nodak e Lida kod Pewe
to jogo notemo mondo	mag Sharon ne onene, ne
ginege.	30 Ka	owete	gilokore mi giyie kuom
nofwenyo mano, ne gi-	Ruoth.	
lor kode nyaka Kaisaria	36 Koro  ne  nitie  ja-
kae to ne gichike mondo	puonjre moro e Jopa ma
odhi Tarso.		nyinge ne Tabitha, ma
31 Kuom adier, bang’	kolok to tiende en "Dor-
mano,	kanyakla	mar	kas." Ne ogundho gi ti-
alwora  duto  mar  Ju-	mbe mabeyo kendo no-
dea, gi Galili, kod Sama-	chiwo mich mag konyo
ria, nobedo gi kinde mag	jochan.	37 To e ndalo-
kuwe, ka gigerore moteg-	no nobedo ma tuo mi no-
no e yie; kendo kaka ne	tho. Omiyo, ne gilwoke
gimedo wuotho ka giluo-	mi gipiele e ot ma malo.
ro Jehova kendo e hoch	38 Nikech Lida ne chieg-
mar roho maler, e kaka	ni  gi  Jopa  to  jopuo-
kwan mar jopuonjre ne	njre nowinjo ni Petro ne
siko ka medore.		ni e taondno, ne gioro ji

	Koro sama Petro ne ariyo ire mondo gikwaye wuotho e alworano duto, kama: "Kiyie, bi irwa ma nochopo bende nyaka ir ok ideko." 39 Eka Petro joma ler ma nodak e noa malo, mi nodhi kod-taon mar Lida. 33 Ka- gi. To ka nochopo kuno, nyo noyudoe ng’at moro ne gitere nyaka e ot ma ma nyinge Ainea, ma no- malo; kendo mond lie-

sebedo ka ok nyal wuok	te	duto  ne	odhi	ire
e otandane kuom hig-	ka	giywak	kendo	ka
 
TICH JOOTE 9:40–10:7

giting’o lewni mang’eny gi lep kandho ma Dorkas ne otwang’o kane pod en kodgi. 40 Eka Petro no-golo ji duto oko mi no-goyo chonge piny mole-mo. Kae to nolokore mo-ng’iyo ringre ng’at mo-thono mowacho niya: "Tabitha, a malo!" Mi Ta-bitha noyawo wang’e kendo ka noneno Petro, ne obet piny. 41 Petro ne omake mi ne ochu-nge malo eka noluongo joma ler kod mond liete mi ne ochiwe kongima. 42 Wachno nolandore e Jopa mangima, kendo ji mang’eny ne oyie kuom Ruoth. 43 Petro notie-ko ndalo moko mogwaro ka en Jopa kodak gi ja-nyong’ -piende moro ma nyinge Simon.

10 Koro ne nitie ng’at moro e Kaisaria ma nyinge Kornelio, ma

ne en jatend-askeche1 ma ne iluongo ni kidieny mar Italia. 2 Ne en ng’at mo-chiwore ne Nyasaye ke-ndo moluore ahinya, en

10: 1 1 Jatelo ma askeche lwe-ny 100 mag Rumi ni e bwoye.
 
334


kaachiel gi joode duto. Jalo ne ohero chiwo mich mogundho mag ko-nyo jochan, kendo nosiko kosayo Nyasaye e lamo.

	E kar sa ochiko odie-chieng’, fweny moro no-birone mi noneno malai-ka mar Nyasaye aya-nga ka biro ire moluo-nge niya: "Kornelio!"
	Eka Kornelio nocho-mo wang’e kuome ka en gi luoro, kendo nopenje niya: "Ruoth, en ang’o?" Mi nodwoke kama: "La-moni kod michni mag ko-nyo jochan oseidho malo e nyim Nyasaye kaka gik ma iparigo. 5 Omiyo, koro or ane ji Jopa mo-ndo giluong ng’at moro ma nyinge Simon, ma be-nde iluongo ni Petro.

	Sani ng’atno en wendo Simon ma janyong’-pie-nde, ma nigi ot moro e dho nam." 7 To mapiyo bang’ ka malaika ma no-wuoyo kodeno noseweye, noluongo ariyo kuom jo-tichne kaachiel gi askar moro ma nochiwore ne Nyasaye e kind aske-che ma ne siko ka tiyo-
 
335	TICH JOOTE 10:8-22
ne,  8 mi nowachonegi	16 Dwolno notimo ka-
weche duto eka noorogi	mano mar adek kendo,
Jopa.	eka gikanyono gima ne

	Kinyne, ka pod ne gin chal gi nangano ne oter e yo ka g ichiegni g i malo e polo.
Jopa, Petro noidho malo	17 Sama Petro pod ne
e wi tat ot e kar sa au-	wuoro tiend fweny ma
chiel odiechieng’ mondo	nonenono,  gikanyono
olem.  10 To kech no-	joma Kornelio ne ooro-
chako kaye ahinya kendo	ka nopenjo kama od Si-
nodwaro chiemo. Sama	mon ne nitie, kendo ne
ne giiko chiemo, fweny	gichung’ e dho rangach.
moro nobirone  11 mi	18 Ne gipenjo kabe Si-
noneno polo koyawore,	mon ma bende ne iluo-
kendo gimoro ma chal gi	ngo ni Petro ne en wendo
nanga maduong’ ne iloro	kanyo.  19 To  ka  Pe-
e wi piny ka omake gi tu-	tro ne pod parore kuom
ngene ang’wen;  12 ke-	fwenyno, roho maler no-
ndo kuome ne nitie kit	wachone niya: "Ne! Ni-
le duto mag piny ma nigi	tie jomoko adek ma ma-
tiende ang’wen, gi le ma-	nyi.  20 Omiyo, a malo,
mol, kod winy mag polo.	ilor piny mondo idhi kod-
	Eka dwol moro no- gi, ma ok iriwo gi kiawa wachone kama: "A malo moro amora nimar an e Petro, yang’g i kendo ma aorogi." 21 Eka Pe-icham!" 14 To Petro no- tro ne olor ir jogo kendo dwoko kama: "Ruoth, nokonegi niya: "Eri an ooyo ok kamano, nikech ka, an e jal ma umanyo. pok ne achamoga gimo- Ang’o momiyo ubiro?" ro amora mochido ke- 22 Ne gidwoke kama: ndo ma ok ler." 15 Eka "Kornelio, jatend-aske-dwolno nowuoyo kode che1 ma en ng’at makare mar ariyo niya: "We luo- 10:22 1 Jatelo ma askeche ngo gik ma Nyasaye ose- lweny 100 mag Rumi ni e pwodho ni gik ma ok ler." bwoye.

 
TICH JOOTE 10:23-33	336

moluoro Nyasaye kendo Yahudi oriwre gi ng’at ma oganda duto mar Jo- moa e oganda machie-Yahudi wuoyo kuome ma- lo, kata sudo machiegni ber e ma oorowa. Ne oyu- kode, to e ma Nyasaye do ote mar Nyasaye ko- osenyisa ni kik aluong kalo kuom malaika ma- ng’ato ang’ata ni, ng’at ler ma nowachone mo- mochido kata ma ok oler. ndo wabi waluongi idhi e 29 Omiyo, adier kane ode eka owinj weche ma oorna wach mondo abi, iwacho." 23 Omiyo, Pe- ok ne atamora. Kuom tro norwakogi ei ot mi gi- mano, yie unyisa gimo-

bedo wende. miyo ne udwaro ni abi." Odiechieng’ ma nolu- 30 Eka Kornelio no-
wo, ne oa malo mi nodhi wacho kama: "Ndalo kodgi, kendo moko kuom ang’wen mosekalo e sa owete ma Jopa ne odhi kaka mae, noyudo ale-kode. 24 Kinyne nodo- mo e oda sa ochiko njo Kaisaria. To adier odiechieng’; gikanyono Kornelio ne ritogi, ke- ne aneno ng’at moro ndo nosechoko wedene morwakore gi nanga ma gi osiepene kanyachiel. rieny kochung’ e nyima,

25 Ka Petro nodonjo, 31 mi nowachona kama: Kornelio noromone mi ‘Kornelio, osewinj lamo-nopodho e tiend Petro ni kendo Nyasaye osepa-mokulorene. 26 To Pe- ro michni mag konyo jo-tro ne ochunge malo ka chan. 32 Kuom mano, wachone niya: "A malo; or wach Jopa mondo Si-an bende an mana dha- mon ma bende iluongo no." 27 Sama nowuoyo ni Petro obi. Jalo en we-kode, nodonjo e ot mi ndo e od Simon ma ja-noyudo ji mang’eny ko- nyong’-piende modak e chokore. 28 Nowacho- dho nam.’ 33 Eka gika-negi kama: "Ung’eyo ma- nyono ne aoro wach mo-ber kaka ok en gima owi- ndo oluongi, kendo iseti-njore gi chik mondo Ja- mo maber kuom biro
 
337	TICH JOOTE 10:34-45


kae. Koro sani waduto hudi kod Jerusalem; to wan e nyim Nyasaye mo- ne ginege kuom ng’awe e ndo wawinj weche duto yath. 40 Nyasaye no-ma Jehova osechiki ni chiero jalo e odiechieng’

iwach."                 mar adek kendo nomiyo 34 Eka Petro nochako jalo ofwenyore,  41 ok wuoyo  kowacho  niya: ne ji duto, to ne joma gin "Koro ang’eyo gadier ni joneno ma Nyasaye no-Nyasaye ok buon ng’a- seketo motelo, mana ne to ang’ata,  35 to ei oga- wan ma ne wachiemo nda moro amora, ng’at kode kendo metho kode moluore kendo ma timo bang’ chierne a kuom gik  makare,  oyiego. joma otho.  42 Bende,

	Ne ooro wach ne nyi- nochikowa mondo wayal
thind Israel kolandone-	ne  ji  kendo	wachiw
gi wach maber mar kuwe	neno e okang’ mong’ith
kokalo kuom Yesu Kristo	chuth, ka wanyiso ji ni
—jali en Ruodh ji duto.	jalo e ma Nyasaye noke-
37 Ung’eyo wach ma ne	to mondo obed jang’ad-
ji wuoyoe e Judea ma-	bura ne joma ngima gi
ngima, kochakore gi Ga-	joma otho.  43 En e ma
lili bang’ batiso ma Jo-	jonabi duto chiwo neno
hana ne yalo:  38 ne en	kuome, mondo ji duto ma
wach Yesu ma ne en Ja-	keto yie kuome, owene-
Nazareth, kaka Nyasaye	gi richo kokalo kuom nyi-
ne owire kokalo kuom	nge."	
roho maler kendo no-	44 Sama Petro pod ne
miye teko, mi nowuotho	wuoyo kuom wechego,
e pinyno kotimo gik ma-	roho maler nobiro kuom
beyo kendo kochango ji	jogo duto ma ne winjo
duto ma Jachien ne sa-	wach Nyasaye.	45 Ke-
ndo, nimar Nyasaye ne ni	ndo jogo moyie ma ne
kode.  39 Kendo wan jo-	gin joma oter nyangu ke-
neno mag gik moko duto	ndo ma nobiro gi Pe-
ma notimo e piny Jo-Ya-	tro ne ohum nono, nimar
 
TICH JOOTE 10:46–11:12	338

mich mar roho maler fweny moro ne obirona ma Nyasaye chiwo nono mi ne aneno gimoro ma ne iolo bende kuom joma chal gi nanga maduong’ oa e ogendni mamoko. ka lor koa e polo, ke-46 Nimar ne giwinjogi ndo ne omake gi tunge-ka giwacho dhok ma we- ne ang’wen, mi nochopo ndo ka gimiyogo Nya- nyaka kama ne antiere. saye duong’. Eka Petro 6 Ka nanone adimba, nopenjo kama: 47 "Be ne aneno le mag piny ma nitie ng’at ma nyalo ge- nigi tiende ang’wen, gi ng’o mondo kik ti gi pi le mag bungu, gi le ma-e batiso jogi moseyudo mol, kod winy mag polo. roho maler mana kaka 7 Bende, ne awinjo dwol wan?" 48 Gikanyono, moro ka wachona niya: nochiko ni obatisgi e ‘Petro, a malo, yang’gi nying Yesu Kristo. Kae to kendo icham!’ 8 To ne ne gikwaye ni omed bedo adwoke kama: ‘Ruoth, kodgi kuom ndalo moko. ooyo ngang’, gimoro 11 Koro joote kod amora mochido kata ma

owete ma ne ni ok ler pok ne odonjoga e Judea nowinjo ni joma dhoga ngang’.’ 9 Dwol-oa e ogendni mamoko no ne oa e polo mar ariyo bende noserwako wach kendo ka owacho niya: Nyasaye. 2 Omiyo, ka ‘We luongo gik ma Nya-Petro nobiro nyaka Je- saye osepwodho ni gik rusalem, joma ne riwo ma ok ler.’ 10 Dwolno lwedo wach tero nyangu ne owinjorena mar adek nochako donjone niya: kendo, kae to gigo duto

	"Wawinjo ni ne idhi od ne oywa modok e polo. joma ok oter nyangu mi 11 Gikanyono, ne aneno ichiemo kodgi." 4 Eka bende ji adek ma noor Petro nochako leronegi ira koa Kaisaria ka gi-
wachno adimba niya:	chung’ e ot ma ne wan-
5 "Ne an e taon mar	tiereno.  12 Eka  roho
Jopa   ka   alemo   to	maler nowachona ni mo-
 
339	TICH JOOTE 11:13-23
ndo adhi kodgi ma ok	gi kendo ne gimiyo Nya-
ariw gi kiawa kata matin.	saye duong’ ka giwacho
To owete auchielgi be-	kama: "Kare ero Nyasaye
nde ne odhi koda mi wa-	osemiyo ji moa e ogendni
donjo e od ng’atno.	mamoko bende thuolo
13 "Ne onyisowa kaka	mar loko chunygi gia e
ne oneno malaika moro	richo mondo giyud ngi-
kochung’ e ode ka wa-	ma."
chone niya: ‘Or ji Jopa	19 Koro joma noyudo
mondo   g iluong   Si-	osekere nikech masira
mon  ma  bende  iluo-	ma nobiro kuom Stefa-
ngo ni Petro,  14 kendo	no, ne odhi nyaka Foini-
obiro wachoni gik mo-	ke, gi Saipras, kod Antio-
nego utim mondo oresi	kia, to ne giyalo wach
kanyachiel gi joodi du-	mana ne Jo-Yahudi ke-
to.’  15 To kane achako	nde.  20 Kata kamano,
wuoyo, roho maler no-	moko kuom joma noa
biro kuomgi mana kaka	Saipras gi Kirene nobiro
rohono notimonwa e kar	Antiokia, mi ne gichako
chakruok.  16 Mano no-	wuoyo gi joma ne wacho
miyo aparo wach Ruoth	dho Grik, ka gilandonegi
kaka nojawacho niya:	wach maber mar Ruoth
‘Johana ne batiso ji gi pi,	Yesu.  21 E  wi  mano,
to un ibiro batisu gi roho	lwet Jehova ne ni kodgi,
maler.’  17 Kuom mano,	kendo kwan mang’ongo
ka Nyasaye nochiwonegi	mar ji ne oyie mi ne gilo-
mana mich achielno mo-	kore ir Ruoth.
chiwo nono, mana kaka	22 Wachgino nochopo
wan bende ma waseyie	e it kanyakla ma ne ni Je-
kuom Ruoth Yesu Kri-	rusalem, omiyo ne gio-
sto ne omiyowa, an to ne	ro Barnaba mondo odhi
anyalo bedo ng’at mana-	nyaka Antiokia.  23 Ka
de ma dageng’ Nyasaye?"	nochopo moneno ng’wo-

	Kane gisewinjo we- no mogundho mar Nya-chego, ne giweyo kwedo- saye kuomgi, ne omor
 
TICH JOOTE 11:24–12:6				340
mi nochako jiwogi gi-		29 Omiyo, ka luwore gi
		
duto mondo gidhi nyi-		kaka nyalo mar ng’ato ka
me  siko  e  Ruoth  gi		ng’ato ne obet, jopuonj-
chuny motegno;	24 ni-		re nong’ado	mar oro
mar Barnaba ne en ng’at		kony ne owete modak
maber kendo mopong’ gi		Judea;  30 kendo ne gi-
roho maler kod yie. Ke-		timo mano, mi ne gio-
ndo ji mogwaro ne oyie		ro konygo ne jodongo ko-
kuom	Ruoth.	25 Eka		kalo e lwet Barnaba gi
nowuok  modhi	Tarso		Saulo.	
mondo	omany	Saulo			Gie kindego be-
adimba.	26 Bang’ nwa-			nde, ruoth Hero-
ng’e, ne okele Antiokia.		de12nochako sando moko
Kendo kuom higa mangi-		kuom joma ne ni e kanya-
ma ne gijochokore ka-		kla.	2 Ne onego Jako-
nyachiel kodgi e kanya-		bo owadgi Johana gi li-
kla, to ne gipuonjo oga-		gangla.  3 Ka noneno ni
nda mogwaro. Bende, e		timno ne omoro Jo-Ya-
Antiokia kanyo e kama		hudi, nomako Petro be-
ne okwong luongie jo-		nde. (Mano ne otimo-
puonjre gi nying mar Jo-		re e ndalo  sawo mar
kristo,	ka  luwore  gi		Makate Maonge Thowi.)
dwach Nyasaye.	jonabi		4 Ne omako Petro mi ne
27 E ndalogo,			orwake e jela, kendo no-
moko ne olor ka gia Je-		kete	e  bwo	askeche
rusalem nyaka Antio-		ang’wen ma ne goyo ari-
kia.  28 Achiel kuomgi		ta ang’wen ka giwilore,
ma  nyinge  Agabo  ne		nimar nodwaro chiwe e
ochung’ malo, kendo ko-		lwet oganda bang’ Pasa-
kalo kuom roho maler,		ka.	5 Omiyo, Petro no-
nokoro  ni  kech  ma-		siko e jela, kata kamano
duong’ ne chiegni biro		kanyakla ne lamone Nya-
e wi piny mangima, to		saye ahinya.	
kuom adier, mano noti-		6 Ka Herode ne chieg-
more e ndalo Klaudio.		ni chiwe ne oganda, e
 
341	TICH JOOTE 12:7-15


otienono Petro ne nindo gisewuok, ne giridore e kind askeche ariyo ko- mwalo e ndara moro, tueye gi nyoroche ariyo; eka gikanyono malaika-bende, e dhoot ne ni- no ne oweye. 11 To ka tie jorit ma ne rito pach Petro noseduogo, jela. 7 To ne! malaika nowacho niya: "Koro to mar Jehova nobiro mo- ang’eyo gadier ni Jeho-chung’ kanyo, kendo va nende ooro malaika-ler ne orieny e od jela- ne mondo oresa e lwet no. Eka nopamo bath Pe- Herode, kendo oseresa tro mi ne ochiewe kowa- kuom gik moko duto ma chone niya: "A malo ma- Jo -Yahudi ne geno neno piyo!" Eka nyorochego ni otimre."

ne olwar koa e lwetene. 12 Ka nosefwenyo ma-8 Malaikano nowachone no, nodhi e od Maria niya: "Ikri kendo irwak min Johana ma bende ne wuocheni." Notimo ka- iluongo ni Mariko, kama mano. To gikone nochi- ji mogwaro noyudo ocho-ke kama: "Rwak nangani koree kanyachiel kendo ma oko kae to iluw ba- ne g ilemo. 13 Ka no-ng’a ." 9 Eka nowuok dwong’o rangach, jatich oko mi ne oluwe, to ne ok moro ma nyako ma nyi-ong’eyo kabe gima ne ti- nge Roda nobiro ya-more kokalo kuom malai- wone. 14 Ka nofwenyo kano ne en adier. Kuom dwond Petro, ne oil gi ilo adier, noparo ni ne one- maduong’ mi ne ok oya-no mana fweny moro. wo rangach, to ne ori-

	Bang’ kalo kidieny ngo modok iye kendo no-mar jorit mokwongo gi tero ne ji wach ni Pe-kidieny mar ariyo, ne gi- tro ne ni e rangach. chopo e rangach molos 15 To jogo nowachone gi chuma ma ji wuokgo niya: "In neko osema-e jela ka dhi e taondno, ki." Kata kamano, nora-to rangano ne oyawore- mo ni onyisogi adier. Eka negi ayawa kende. Kane ne gichako wacho kama:
 
TICH JOOTE 12:16–13:1	342

"Kare mano malaikane." mondo kuwe obedie, ni-

	To Petro ne odong’ mar pinygi ne yudo chie-kanyo ka pod odwong’o. mo koa e piny ruodh-Bang’ yawo rangach, ne no. 21 E odiechieng’ ginene mi gihum nono. moro moyang, Herode

	En to noting’onegi ne orwakore gi nangane lwete mondo giling’ thi, mar ruoth mi nobet piny eka noganonegi adimba e kom-bura, kae to no-kaka Jehova ne ogole chako golo twak e nyim e jela , kendo nokone- ji duto. 22 Eka joma ne gi niya: "Teruru wachni ochokorego nochako kok ne Jakobo kod owete." niya: "Mani en dwond Bang’ mano ne oa kanyo nyasaye, to ok mar dha-

mi nodhi kama chielo.	no!"  23 To malaika mar

	Koro kane piny oru, Jehova ne ogoye gika-ne nitie chochni ma- nyono, nimar ne ok ng’eny e kind askeche ka omiyo Nyasaye duong’, giwuoro gima ne otimore kendo kute ne ochame ne Petro. 19 Herode ne motho.

omanye gi kinda ahinya,	24 Eka wach Jehova
to ka ok ne onwang’e, no-	nomedo dongo kendo la-
nono wachne kuom jorit,	ndore.
kae to nochiko ni oter-	25 To bang’ ka Bar-
gi e kum; eka ne olor	naba gi Saulo nosetie-
oa Judea mi nodhi nya-	ko chuth tij chiwo kony
ka Kaisaria motieko nda-	ne owete e Jerusalem,
lo moko mogwaro kuno.	ne giduogo ka gin kanya-
20 Koro  Herode  ne	chiel gi Johana, ma be-
dwaro ahinya kedo g i	nde ne iluongo ni Ma-
Jo-Tiro kod Jo-Sidon.	riko.
Omiyo, jogo nobiro ire ka	Koro e kanyakla
gin e achiel kendo bang’	man Antiokia ne
semo Blasto, jal ma ne	nitie13jonabi kod jopuonj,
ochung’ ne weche mag	ne gin: Barnaba, gi Si-
od ruoth, ne g ikwayo	mion ma ne iluongo ni
 
343	TICH JOOTE 13:2-12

Rateng’,1 gi Lusio ma Ja- gi Sajio Paulas ma ne en Kirene, gi Manaen ma jatelo kendo ng’at ma-noyudo tiegruok kanya- riek. Sajio Paulas no-chiel gi Herode ma ja- luongo Barnaba gi Saulo loch mar alwora Galili, ire nikech nodwaro ahi-kod Saulo. 2 Ka noyu- nya winjo wach Nya-do gitiyo ne Jehova saye. 8 To Elima, ajuo-kendo gitueyo chiemo, gano (nying Elima iloko roho maler nowacho ni ajuoga), nochako kwe-kama: "Walnauru Barna- dogi kotemo loko ja-ba gi Saulo ne tich ma telono mondo kik orwak aseluongonegi." 3 Eka yie. 9 Eka Saulo, ma bang’ tueyo chiemo ke- bende iluongo ni Paulo, ndo lemo, ne giketo lwet- ne opong’ gi roho maler gi kuomgi kae to ne gi- mi nochomo wang’e tir

weyogi mondo gidhi.     kuome  10 mowachone 4 Omiyo, roho maler kama: "Yaye, in jal mo-nooro jogo mi ne gilor pong’ gi kit miganga duto nyaka Seleukia, kendo kod richo duto, in wuod ne giwuok kanyo mi gii- Jachien, in jasik gik ma-dho yie nyaka Saipras. kare duto, be iniwe gwe-

	Kane gichopo Salamis, nyo yore makare mag Je-ne gichako lando wach hova, koso? 11 Ne! lwet Nyasaye e sunagoke mag Jehova ni kuomi, ibi-Jo-Yahudi. Johana be- ro bedo muofu kendo nde ne ni kodgi ka otiyo- ok inine wang’- chieng’

negi.                  kuom kinde." Gikanyo-6 To kane gisewuotho no, ong’ueng’o gi mudho e chulano duto nyaka e mandiwa noumo wang’e, Pafo, ne giromo gi Ja-Ya- kendo nowuotho koni gi hudi moro miluongo ni koni kotemo manyo ng’at Bar-Yesu ma ne en ajuo- ma ne nyalo mako lwete ga kendo janabi mar mi- ka tayego.  12 Eka ka ja-riambo.  7 Ne oyudo en telono noseneno gima ne

13:1 1 Tiende sie en, "Niger."	oa timoreno, ne orwako
 
TICH JOOTE 13:13-25				344
yie nimar ne ohum gi		19 Ka noseketho ogend-
		
puonj mag Jehova.		ni abiriyo e piny Kanaan,
13 Koro Paulo gi joma		nochiwo lopegi mondo
ne en-go noidho yie ka gi-		obed kaka pok ne Jo-Is-
wuok Pafo kendo ne gi-		rael.	20 Mago duto no-
chopo Parga e Pamfi-		timore kuom kinde ma
lia. To Johana noweyo-		dirom higni 450.	
gi, mi nodok Jerusalem.		"Bang’ mano, nomiyo-
14 Kata kamano, gin to		gi  jong’ad-bura  nyaka
ne giwuok Parga mi gi-		e  kinde  janabi  Samu-
dhi nyaka Antiokia e Pi-		el.  21 To bang’e, ne gi-
sidia. Eka kane gidonjo e		kwayo ni omigi ruoth, eka
sunagogi chieng’ Sabato,		Nyasaye nomiyogi Sau-
ne gibet piny.  15 Kane		lo wuod Kish, ma noa e
osesom Chik kod weche		dhood Benjamin, kuom
Jonabi, jotelo ma tayo		higni 40.  22 Bang’ gole,
e sunagogi nooronegi		ne ochungonegi Ruoth
wach niya: "Owete, ka		Daudi, jal ma Nyasaye no-
un gi wach moro amo-		timo neno kuome niya:
ra  ma  unyalo  jiwogo		‘Aseyudo  Daudi	wuod
ji, wacheuru."  16 Kuom		Jese, jal ma chunya oyie-
mano, Paulo ne oa malo		go;	obiro  timo	gik
mi nofwayo bade kowa-		moko duto ma adwaro.’
cho niya:		23 Ka luwore gi singone,
"Un Jo-Israel kod un jo-		Nyasaye osekelo ne Is-
mamoko moluoro Nya-		rael jawar, ma en Yesu,
saye, winjuru.  17 Nya-		moa e anyuola mar Dau-
sach Jo-Israelgi noyie-		di.  24 Ka pok jalo no-
ro kwerewa, kendo noti-		chopo, Johana noseya-
ng’ogi malo kane gin jo-		lo ne Jo-Israel duto wach
dak ma welo e piny Misri,		batiso ma en kaka ranyi-
mi nogologi kuno gi teko-		si mar loko chuny a e ri-
ne maduong’.  18 Kendo		cho.	25 To ka Johana
ne onano kodgi e thim		ne chiegni tieko migape,
kuom higni ma dirom 40.		nojapenjo kama: ‘Uparo
 
345		TICH JOOTE 13:26-38
ni an ng’a? Ok an en. Kata	ma sani chiwo neno ne ji
kamano,	neuru!  nitie	e wi wachne.		
Ng’ato ma biro bang’a ma	32 "Omiyo,  sani  wa-
ok awinjora gonyo tond	landonu  wach	maber
wuoche manie tiende.’	e wi wach ma ne osing
26 "Owetena, ma un	ne kwerewa.	33 Kuom
koth Ibrahim kod joma-	chiero	Yesu,	Nyasaye
moko manie kindu mo-	osechopo singono chuth
luoro Nyasaye, wach mar	ne wan nyithindgi; mana
warruokni oseornwa wa-	kaka ondik e zaburi mar
duto.  27 Nimar  joma	ariyo niya: ‘In e wuo-
nodak Jerusalem kod jo-	da; kawuononi, asebe-
lochgi ne ok ofwenyo jal-	do  wuoru.’  34 To  ni-
ni, to kane ging’adone	kech Nyasaye ne ochiere
bura, ne gichopo gik ma	oa kuom joma otho mo-
ne okor e weche Jona-	ndo kik obed gi ringruok
bi, ma gin weche miso-	ma tow kendo, nowacho
mo ne ji gi dwol ma-	kama: ‘Ananyisu hera ma
duong’ e sabato ka sa-	siko chuth ma ne osing
bato.  28 Kata obedo ni	ne Daudi, ma en hera mi-
ok ne giyudo wach moro	nyalo gen.’  35 Omiyo,
amora kuome ma dimi	owacho bende e zaburi
otho, pod ne giramo ni	machielo kama: ‘Ok ibi
Pilato ogol chik mondo	weyo	ng’ati	momako-
onege.  29 To kane gi-	re kodi mondo ringrene
sechopo weche duto ma	otow.’	36 Kata kamano,
ne ondik kuome, ne gi-	Daudi notiyo ne Nyasaye
lore oa e yath kendo ne	e tieng’ne mi ne otho
gipiele e liel.  30 Kata	moyike gi kwerene, ke-
kamano,	Nyasaye  ne	ndo ringrene ne otow.
ochiere oa kuom joma	37 Mopogore gi mano,
otho,  31 to kuom ndalo	jal ma Nyasaye nochiero,
mang’eny, joma noidho	ringrene ne ok otow.
kode a Galili nyaka Jeru-	38 "Kuom mano, owe-
salem ne onene. Jogo e	tena,	wachni	mondo
 
TICH JOOTE 13:39-49	346
ong’erenu, ni kokalo 44 E Sabato ma nolu-kuom jalno, wach weyo wo, chiegni taondno ma-ne ji richo sani ilando- ngima ne ochokore ka-nu, 39 kendo ni kuom nyachiel mondo giwinj gik moko duto ma Chik wach Jehova. 45 Ka Musa ne ok nyal ketoue Jo-Yahudi noneno oga-joma kare, ng’ato ang’a- nda mang’ongono, nyie-ta moyie, ikete ng’at ma- go nomakogi ahinya mi kare kokalo kuom jalni. ne gichako kwedo gik 40 Omiyo, beduru mo- ma Paulo ne wacho tang’ mondo gik ma ka gichayo gigo. 46 Eka ne okor e weche Jo- Paulo gi Barnaba nowa-nabi kik bi kuomu, niya: chonegi gi chir niya: "Ne


	‘Neuru, un jojero, ke- en gima dwarore ni un e ndo wuoruru wachno ma okwong yalnu wach mi ulal nono, nimar sani Nyasaye. To nikech ero achopo tich moro e nda- utamoru wachno kendo lou, ma en tich ma ok ubi useng’ado ni ok uwinjoru yie ngang’ kata ka ng’ato gi ngima mochwere, neu-
oleronugo adimba.’"	ru! koro wadhi ir ogend-
42 Koro sama ne gi-	ni mamoko.  47 Nimar
wuok e sunagogino, ji	Jehova osechikowa niya,
nosayogi mondo giduog	‘Aseketou kaka ler ne
ginyisgi wechego e Sa-	ogendni,  mondo  uter
bato ma luwo.  43 To ka	warruok nyaka e tung’
chokruok mar sunago-	piny.’"	
gi noserumo, thoth Jo-	48 Ka joma ne oa oge-
Yahudi gi joma ne lamo	ndni mamoko nowinjo
Nyasaye ma ne ok gin Jo-	mano, ne gichako bedo
Yahudi  to  nodonjo  e	mamor kendo pako wach
din mar Jo-Yahudi, nolu-	Jehova, eka ji duto ma
wo Paulo gi Barnaba ma	chunygi ne ni kare ne
ne sayogi mondo gisik e	ngima mochwere norwa-
ng’wono mogundho mar	ko yie.	49 E wi mano,
Nyasaye.	wach	Jehova  ne  ila-
 
347	TICH JOOTE 13:50–14:10


ndo e pinyno mangima. gundho kokalo kuom ra-

	To Jo-Yahudi nothu- nyisi kod tije madongo wo wach kuom mon ma ne gitimo. 4 Kata moko ma ne nigi huma kamano, oganda mang’o-kendo ma ne oluoro Nya- ngo manie taondno ne saye, kod jodongo mag opogore; moko kuomgi taondno, kendo ne gi- ne riwo Jo-Yahudi lwe-miyo osand Paulo gi Bar- do to moko ne odok ne naba, mi ne owitgi oko joote. 5 Kane joma oa mar taondno. 51 Kuom e ogendni gi Jo-Yahudi mano, ne giteng’onegi kod jotendgi notemo mo-buch tiendegi mi gidhi njogi mondo gitimnegi ti-nyaka Ikonio. 52 Kendo mbe achaya kendo chie-jopuonjre nomedo pong’ logi gi kite, 6 ne onyis-gi mor maduong’ kod gi wachno mi ne giringo

roho maler.	gidhi e taonde mag Liko-
Koro e Ikonio ne	nia, gi Listra, gi Darbe,
gidonjo   kanya-	kod gwenge mag alwora-
chiel14e sunagogi mar Jo-	go.  7 Ne gimedo lando
Yahudi gi Jo-Grik, ke-	wach maber kuondego.
ndo ne giyalo e yo mo-	8 Koro e Listra, ne ni-
lony ahinya mi mano no-	tie ng’at moro ma no-
miyo oganda mang’ongo	bet piny ma tiendene ne
moriwo Jo-Yahudi gi Jo-	ong’ol. Nosebedo puth
Grik orwako yie.  2 To	nyaka a e nyuolne kendo
Jo-Yahudi ma ne ok oyie	ne pok owuotho ngang’.
ne othuwo wach, kendo	9 Ng’atno ne winjo Pau-
ne gimiyo chuny joma oa	lo ka wuoyo. Ka Paulo ne
e ogendni mamoko osin	ong’iye tir moneno ni ne
gi owete.  3 Omiyo, ne	en gi yie ni nonyalo cha-
gitiyo gi kinde mogwa-	ngo,  10 Paulo nokok gi
ro ka giyalo gi chir koka-	dwol maduong’ niya: "A
lo kuom teko mar Jeho-	malo ichung’ gi tiendeni."
va, ma nochiwo neno e	Mi ng’atno ne ochikore
wi wach ng’wonone mo-	malo mochako wuotho.
 
TICH JOOTE 14:11-21	348
11 Ka oganda noneno kalo, noweyo ogendni
gima Paulo noa timono,	duto mondo giluw yoregi
ne gikok e dho Likonia	giwegi,  17 kendo kata
kama: "Ero nyiseche ose-	obedo ni ne ok oweyo ma
lokore mobedo kaka dha-	ok omiyou gik ma chi-
no kendo giselor irwa!"	wo neno kuome, notimo

	Mi ne gichako luongo maber kuom miyou koth Barnaba ni Zeu, to Paulo koa e polo kod kinde ni Hames, nimar en e ma mag nyak mogundho, ka ne otayo e twak. 13 To oyieng’ou gi chiemo ke-jadolo mar Zeu ma heka- ndo ka opong’o chu-lune ne ni e dho ranga nyu gi mor." 18 To e ma taon mar Listra nokelo pod kata bang’ wacho ruedhi kod osimbo mag wechegi, ne ok ginyal ge-maua e dho rangeye mo- ng’o oganda mondo kik ndo ochiw misengni ka- chiwnegi misango.

nyachiel gi oganda.	19 To Jo-Yahudi  no-
14 Kata  kamano,  ka	chopo ka gia Antiokia
joote ma gin Barnaba gi	kod Ikonio mi ne gise-
Paulo nowinjo mano, ne	mo oganda, kae to oga-
giyiecho lepgi kendo ne	ndano ne ochielo Pau-
gidonjo mapiyo ei oga-	lo gi kite kendo ne gi-
ndano  ka  gikok  niya:	ywaye mi gitere oko mar

	"Yaye, ang’o momiyo Listra, ka gigalo ni no-utimo gigi? Wan bende setho. 20 Kata kama-wan mana dhano ma nigi no, ka jopuonjre ne nyawo kaka un. To sani ochung’ kolwore, ne walandonu wach ma- oa malo mi nodonjo e ber mondo ua kuom gik taondno. Kinyne nowuok manonogi, kendo ulokru gi Barnaba mondo gidhi mondo uyie kuom Nya- Darbe. 21 Bang’ yalo saye ma nochueyo polo, wach maber e taondno gi piny, gi nam, kod kendo loko ji mogwaro gik moko duto manie igi. obedo jopuonjre, ne gi-

	Kuom tienge mose- dok Listra, gi Ikonio, kod
 
349

Antiokia . 22 Ka g in kuonde ma ne gidhiye-go, ne gitego chuny jo-puonjre kendo ne gijiwo-gi mondo gisik e yie ka giwachonegi niya: "Nya-ka wakal e sand ma-ng’eny eka wadonj e Pinyruodh Nyasaye."

	E wi mano, ne giketo-negi jodongo e kanyakla ka kanyakla, kendo bang’ lamo kod tueyo chiemo, ne gichiwogi e lwet Jeho-va ma ne giseyie kuome.

24 Eka ne gidhi ka gi-kalo ei Pisidia mi gi-chopo Pamfilia, 25 ke-ndo bang’ yalo wach Nya-saye e Paga, ne gilor mi gidhi Atalia. 26 Ne gia kanyo mi giidho yie mo-ndo gidhi Antiokia kama ne osenyisgie ng’wono mogundho mar Nyasaye mondo gitim migawo ma koro ne gisetiekono.

27 Kane gisechopo mi gichoko jo kanyakla ka-nyachiel, ne giganone-gi gik mang’eny ma Nya-saye nosetimo kokalo kuomgi, kendo kaka Nya-saye noseyawo dhoot ne ogendni mamoko mondo
 
TICH JOOTE 14:22–15:4 girwak yie. 28 Omiyo, ne gibet kuno kuom ki-nde mogwaro gi jo-puonjre.


15 Koro jomoko ne olor  koa  Judea mi gichako puonjo owe-

te niya: "Ka ok oteru nyangu ka luwore gi chik Musa, to ok unyal yudo warruok." 2 To ka jogo nosebedo gi mbaka ma-tek mi giyware ahinya gi Paulo kod Barnaba kuom wachno, ne ochan mo-ndo Paulo gi Barnaba kod jomamoko kuomgi odhi ir joote gi jodongo man Jerusalem mondo olos wachno.

	Omiyo, bang’ ka ka-nyakla nosekowogi ma-tin, jogi ne odhi nyi-me gi wuodhgi ka gika-dho e piny Foinike gi Sa-maria, ka gihulo adimba kaka joma oa e ogendni mamoko ne olokore mi giyie kuom Nyasaye, ke-ndo mano nomiyo owete duto obedo gi mor mo-gundho. 4 Kane gicho-po Jerusalem, kanyakla, gi joote, kod jodongo, no-rwakogi maber ahinya,
 
TICH JOOTE 15:5-16	gi nikech yiegi.	350
kendo Paulo gi Barna-		10 Kare
ba ne oganonegi gik ma-	ang’o  momiyo	utemo
ng’eny ma Nyasaye nose-	Nyasaye ka uketo kuom
timo	kokalo	kuomgi.	jopuonjre ting’ mapek
5 To moko kuom joma	ma kwerewa ne ok nyal
noserwako yie, ma chon	ting’o, to kata wan bende
ne ni e kidieny mar dind	ok wanyal?  11 Mopogo-
Jo-Farisai, ne oa malo e	re gi mano, wan gi yie
kombegi kendo ne giwa-	ni iresowa kokalo kuom
cho niya: "Owinjore tergi	ng’wono mogundho mar
nyangu kendo ochikgi	Ruoth Yesu, mana kaka
mondo girit Chik Musa."	gin bende itimonegi."
6 Kuom mano,  joote	12 Eka jogo duto ne
kaachiel gi jodongo no-	oling’ thi mi ne gicha-
chokore kanyachiel mo-	ko winjo Barnaba gi Pau-
ndo	ginon	wachno.	lo ka ganonegi kaka Nya-

	Kane gisewuoyo matut saye nosetimo ne oge-e wi wachno, Petro ne oa ndni mamoko ranyisi malo mowachonegi niya: mang’eny kod tije ma-"Owetena, ung’eyo ma- dongo kokalo kuom-ber ni chakre chon, Nya- gi. 13 Kane gisetieko saye ne oyiera e kindu wuoyo, Jakobo nowa-mondo ji moa e ogendni cho kama: "Owetena, wi-mamoko owinj wach ma- njauru. 14 Simion ose-ber kendo girwak yie ko- luwo adimba kaka Nya-kalo kuoma. 8 Kendo saye koro noparo joma Nyasaye mong’eyo chuny oa e ogendni mamo-dhano, nonyiso ni oyie ko mondo okaw kuomgi kodgi kuom miyogi roho joma iluongo gi nyinge. maler mana kaka wan 15 Kendo weche Jonabi bende nomiyowa. 9 Be- oyie gi mano, mana kaka nde, Nyasaye ne ok onyi- ondik niya: 16 ‘Bang’ so ni nitie pogruok kata wecheg i, anaduog ke-matin e kindwa kodgi, ndo mondo achung hema to ne opwodho chuny- mar Daudi ma nosepo-
 
351		TICH JOOTE 15:17-28
dho; anager kendo kuo-	e kindgi,  mondo jogo
nde momukore kuome,	odhi Antiokia ka gin gi
mi anaduoke kaka ne	Paulo kod Barnaba; ne
en chon,  17 eka mondo	gioro Judas ma ne iluo-
joma odong’ omany Je-	ngo  ni  Barsaba,  kod
hova gi kinda kaachiel gi	Sila, ma ne gin joma tayo
joma oa e ogendni duto	e kind owete.	23 Ne gi-
ma gin joma iluongo gi	ndiko wechegi mi gioro-
nyinga, Jehova ma timo	gigo:	
gigi osewacho,  18 ma	"Wan oweteu ma joote
gin gik ma ne oseng’ere	gi jodongo, wandikonu
chakre chon.’  19 Kuom	un owetewa man Antio-
mano, gima an ang’ado	kia gi Siria kod Kilikia,
en ni mondo kik chand	un ma ua e ogendni ma-
joma oa e ogendni ma-	moko: Wamosou!  24 Ni-
moko ma sani lokore mo-	kech wasewinjo ni jomo-
ndo giyie kuom Nyasaye,	ko noa kuomwa mi ne gi-
20 to mondo ondikne-	chandou gi weche ma
gi giwere gi gik ma sa-	gisewacho ka gitemo lo-
namu osedwanyo, gi ter-	kougo, kata obedo ni ne
ruok,1 gi gik mode, kod	ok wachikogi ni gitim ka-
remo.  21 Nyaka a chon,	mano,  25 wasechopo e
ji osegabedo ka yalo we-	paro achiel ni waornu jo-
che ma Musa nondiko e	moko ma wayiero kanya-
taon ka taon, nikech iso-	chiel gi Barnaba gi Paulo,
mo wechego e sunagoke	ma gin owetewa ma wa-
sabato ka sabato."	hero,  26 gin joma ose-
22 Eka jootego gi jodo-	chiwo ngimagi ahinya ni-
ngo kaachiel gi kanya-	kech  nying	Ruodhwa
kla duto nong’ado mo-	Yesu Kristo.	27 Kuom
ndo gior jomoko moyier	mano, waoronu Judas
		gi Sila mondo gin be-
15:20 1 Wach molok kae ni	
"terruok," e dho Grik en por-	nde gihul mana wechego
neia, ma tiende en kit nind-	gi dhogi.  28 Nimar wan
ruok duto ma ok kare.	kanyachiel gi roho maler,
 
TICH JOOTE 15:29–16:1

waseneno ni onge tiende mondo wamednu ting’ mapek, mak mana gik ma dwaroregi: 29 ni uwe-ru gi gik motimgo misa-ngo ne sanamu, gi remo, gi gik mode, kod terruok. Ka uritoru chuth kuom gigo, weche biro dhinu maber. Oritiuru!"

	Omiyo, ka noseor-gi mondo gidhi, ne gi-lor nyaka Antiokia, kae to ne gichoko jopuonjre duto mi gimiyogi barua-no. 31 Bang’ some, ne gimor ahinya gi jip ma ne giyudono. 32 Kendo Judas gi Sila ma bende ne gin jonabi nojiwo owe-te mi gitegogi kuom go-lonegi twege mang’eny. 33 Bang’ bet kuno kuom ndalo moko, owetego no-weyogi mondo gidog gi kuwe ir joma ne oorogi. 34 —— 35 To Paulo gi Barnaba nodong’ Antio-kia, kaachiel gi jomamo-ko mang’eny, ka gipuonjo kendo ka gilando wach maber mar Jehova.


	Bang’ ndalo moko, Paulo nowacho ne Bar-naba kama: "Chutho chu-
 
352


tho, koro wadoguru mo-ndo walim owete e tao-nde duto ma ne waya-loe wach Jehova mo-ndo wane ane ni to gi-dhi nade." 37 Barnaba noramo ni gidhi kanya-chiel gi Johana ma be-nde ne iluongo ni Mari-ko. 38 Paulo to ne ok dwar ni Mariko odhi kod-gi, nikech Mariko nose-wuok moweyogi Pamfilia kendo ne ok odhi kodgi e tijgi. 39 Mano nomiyo mirima mager omuoch e kindgi, mi ne gidhi yorgi ng’ato ka ng’ato; omiyo, Barnaba nokawo Mari-ko mi gidhi kode gi yie ka gichomo Saipras.


	Paulo to noyiero dhi gi Sila mi ne gidhi kode ka owete noseketo Paulo e lwet Jehova kod ng’wo-none mogundho. 41 Ne okalo ei Siria gi Kilikia ka otego kanyakla man kuondego.

16 Koro nochopo Da-rbe kod Listra be-nde. To kanyo ne nitie

japuonjre moro ma nyi-nge Timotheo, wuod nya Jo-Yahudi moro ma ne
 
353	TICH JOOTE 16:2-13


ni e yie, to wuon mare lo Misia mi gilor mwa-ne en Ja -Grik, 2 ke- lo nyaka Troa. 9 To go-ndo owete man Listra gi tieno, fweny moro nobi-Ikonio ne wuoyo ma- ro ne Paulo—mi noneno ber kuome. 3 Paulo ne Ja-Makedonia moro ko-dwaro ni Timotheo odhi chung’ kanyo kendo ka kode, omiyo ne oka- saye niya: "Bi ane Make-we motere nyangu ni- donia koni mondo ikony-kech Jo-Yahudi ma ne ni wa." 10 Mapiyo bang’ kuondego, nimar gidu- fweny ma ne oseneno-to ne ging’eyo ni wuon no, ne watemo dhi Ma-Timotheo ne en Ja-Grik. kedonia ka wang’ado ni

	Kane giwuotho ka gi- kuno e ma Nyasaye no-kalo e taonde, ne ginyi- seluongowa mondo wa-so joma ne ni kuondego dhi wayalnegie wach ma-weche ma joote kod jo- ber.
dongo ma ne ni Jerusa-	11 Omiyo, ne waidho
lem nosechiko ni gimak.	yie  kowuok  Troa  mi
5 To kuom adier, kanya-	wadhi moriere nyaka
kla man kuondego no-	e Samothras, to kiny-
medo gurore e yie kendo	ne ne wadhi Neapoli.
kwan-gi ne medore pile	12 Bang’ wuok kanyo,
ka pile.	ne  wadhi  Filipi  ma-
6 Bende, ne giwuotho	nie bwo loch Rumi, ke-
ka  gikalo  Frugia  kod	ndo  en  e  taon  ma-
piny	Galatia,  nikech	duong’ e alwora mar Ma-
roho maler nokwerogi ni	kedonia. Ne wabet Fi-
kik giyal wach Nyasaye e	lipi kuom ndalo moko.
alwora mar Asia.  7 To	13 Chieng’ Sabato, ne
kaka ne gimedo lor ka	wawuok oko  mar  ra-
gidhi  Misia,  ne  gite-	ngach  nyaka  e  bath
mo  ahinya  mondo  gi-	aora moro kama ne wa-
donj e Bithinia, to roho	paro ni ne nitie kar lamo,
mar Yesu ne ok oyie-	mi ne wabet piny ke-
negi.	8 Omiyo, ne gika-	ndo ne wachako wuoyo
 
TICH JOOTE 16:14-23			354
gi mon ma ne ochoko-	mano kuom ndalo ma-
re kanyo.  14 Eka dha-	ng’eny. Gikone, Paulo ne
ko moro ma nyinge Lidia	ool gi wachno mi nolo-
ma a e taon mar Thiati-	kore  mowacho  ne  ja-
ra ma ne uso lewni ma	chiendno niya: "Achiki
rangigi rajamna, kendo	e nying Yesu Kristo ni
ma ne lamo Nyasaye, ne	wuog ia kuome." Mi ja-
winjowa, kendo Jehova	chiendno	nowuok	gie
noyawo chunye ahinya	sano.	mano,	ka
mondo ochik ite malo-	19 Kuom		
ng’o ne gik ma Paulo ne	joma nyakono ne tiyone-
wacho.  15 Koro ka no-	gi noneno ni koro genogi
sebatis Lidia kod joode,	mar yudo ohala ne ose-
nokwayowa kama: "Ka	lal, ne gimako Paulo gi
ukwana ni an ng’at mo-	Sila kendo ne giywayo-
luoro Jehova, to biuru	gi nyaka e chiro ir jote-
mondo ubed e oda." Ke-	lo.  20 Bang’ terogi nya-
ndo nosayowa ahinya mi	ka ir jotelo mag taon mar
ne wadhi.	Filipi, ne giwacho kama:
16 Koro  kane  wadhi	"Jogi chando taondwa-
kar lemo, jatich moro ma	ni ahinya. Gin Jo-Yahudi,
nyako ma ne nigi jachien	21 kendo giyalo timbe
ma ne miyo okoro wach,	ma ok owinjore watim ka
noromo kodwa.  Joma	luwore gi kitwa, nimar
nyakono ne tiyonegi ne	wan Jo-Rumi."  22 Eka
yudoga ohala mang’eny	ogandano ne oa malo ka-
nikech tichne mar koro	nyachiel ka gin gi miri-
wach.  17 Nyakono ne	ma  mager  kodgi,  ke-
siko ka luwowa gi Pau-	ndo bang’ ka jotelogo no-
lo kendo nokok kowa-	seyiecho lepgi, ne gichi-
cho kama: "Jogi ma sani	ko mondo ochwadgi gi
yalonu wach warruokni,	del.  23 Kane gisechwa-
gin wasumbni mag Nya-	dogi del mang’eny, ne gi-
saye Mamalo Chutho."	witogi e jela kendo ne gi-
18 Ne osiko kotimo ka-	chiko jarit jela mondo
 
355				TICH JOOTE 16:24-37
oritgi kik giring.  24 Ni-		dhina, en ang’o ma nya-
		
kech ne ochike kama-		ka atim mondo oresa?"
no, nowitogi e od jela ma		31 Ne  gidwoke	kama:
iye mi notueyo tiendegi e		"Yie kuom Ruoth Yesu
lodi mag yien.1		to  ibiro  resi,  in  kaa-
25 To e dier otieno,		chiel gi joodi."	32 Eka
Paulo gi Sila ne lemo ka		ne giyalone wach Jeho-
gipako Nyasaye gi wer,		va kanyachiel	gi  jogo
kendo  mabuse  ne  wi-		duto manie ode.	33 Ke-
njogi.  26 Apoya nono		ndo nokawogi e sa nogo
yiengni maduong’ mar		gotienono mi ne olwoko-
piny  ne  otimore,  ke-		negi kuonde mohinyore.
ndo  mise  mag  jelano		Kae to en kaachiel gi joo-
ne oyiengni. E wi mano,		de duto ne obatisgi gika-
dhoudi duto ne oyawore		nyono.  34 Norwakogi ei
gikanyono, kendo rate-		ode moikonegi chiemo e
ke mag ng’ato ka ng’a-		mesa, kendo nobedo gi
to ne ogonyore.  27 To		mor maduong’ kod joode
ka jarit ne ochiew mo-		duto nikech koro ne gi-
neno ni dhoudi mag jela		seyie kuom Nyasaye.
oyawore, nowuodho liga-		35 Ka piny noseru, jo-
nglane kendo ne ochie-		telogo nooro askeche
gni negore koparo ni ma-		mondo giwach niya: "Go-
buse  oseringo.  28 To		nyuru jogo."  36 Jarit je-
Paulo nokok gi dwol ma-		lano nonyiso Paulo we-
duong’ niya: "Kik ihinyri		cheg igo kama: "Jotelo
nimar waduto wan kae!"		oseoro jomoko kae g i
29 Omiyo, nokwayo tey-		wach ni mondo ogonyu
ni mi nodonjo ei od jela		karu	ji  ariyo.  Omiyo,
mapiyo, kendo luoro ne		koro	wuoguru	kendo
omake ahinya mi nopo-		udhi	gi kuwe."	37 To
dho piny e tiend Paulo		Paulo nodwoko kama:
gi Sila.  30 Nogologi oko		"Nyoro gichwadowa e
mopenjogi niya: "Ruo-		lela ka pok giyalowa mi
			oyud ketho kuomwa, kae
16:24 1 Ne Glosari.		
 
TICH JOOTE 16:38–17:7		356
to giwitowa e jela to wan	nyiso ni ne nyaka sand
Jo-Rumi. Sani koro gi-	Kristo kendo chiere oa
dwaro golowa oko ling’-	kuom joma otho, kowa-
ling’? Ooyo ngang’! Gibi	chonegi niya: "Ma e Kri-
mondo  gin  giwegi  gi-	sto, Yesu ma sani aya-
kowwa oko."	38 Aske-	lonu wachne."	4 Mano
chego notero wechego	nomiyo  moko	kuomgi
ne jotelo. Jotelogo no-	orwako yie mi giriwore
bedo maluor bang’ fwe-	gi Paulo kod Sila, kendo
nyo ni jogo ne gin Jo-	oganda mang’ongo mori-
Rumi.  39 Omiyo, ne gi-	wo Jo-Grik ma ne lamo
biro mi gisayogi, kae to	Nyasaye kod mon mo-
bang’ kowogi oko, ne gi-	gwaro ma ne nigi huma,
kwayogi mondo giwuog	bende notimo kamano.
gia e taondno.  40 Eka	5 Kata kamano, nyie-
ne giwuok e jela mi gidhi	go  nomako  Jo-Yahudi
nyaka e od Lidia; kendo	kendo ne gichoko jomo-
bang’ neno owete, ne gi-	ko maricho ma ne bayo
jiwogi kae to ne giwuok	abaya e chirni, mi oga-
mi gidhi.			nda ma achachno no-
Eka ne giwuotho	chokore kendo ne gike-
ka gikalo ei Am-	lo koko e taondno. Mi ne
fipoli17 gi  Apolonia  mi	gimonjo od Jason ka gi-
gichopo	Thesalonika,	dwaro golo Paulo gi Sila
kama sunagogi mar Jo-	oko ir ogandano.  6 To
Yahudi	ne	nitieree.	kane ok ginwang’ogi, ne
2 To ka luwore gi kaka	giywayo Jason gi owete
tim Paulo nobet, nodo-	moko mi giterogi ir jo-
njo ei sunagogi kama ne	tend taondno, ka gikok
gintie, kendo kuom sa-	niya: "Joma oseloko piny
bato  adek,	ne  otwak	mangimagi sani koro ni
kodgi kuom weche ma-	kae bende,  7 kendo Ja-
nie Ndiko	3 kolero ke-	son oserwakogi maber
ndo siro puonjgo kotiyo	e ode. Jogi duto kwedo
gi weche mosendik ma	weche ma Kaisar chiko,
 
357

ka giwacho ni nitie ruoth machielo, ma en Yesu."

	Kane giwinjo weche-go, ogandano kod jo-tend taondno ne obwok;
	to bang’ kawo pesa mar singo ma ne dwaro-re kuom Jason gi joma-mokogo, ne giweyogi mo-ndo gidhi.

10 Mapiyo ka nochopo otieno, owete nochiko Paulo gi Sila mondo gi-dhi Beroa. Bang’ chopo, ne gidonjo e sunagogi mar Jo-Yahudi. 11 Koro Jo-Yahudi ma ne ni Beroa ne nigi chuny maber mo-loyo mago ma ne ni The-salonika nimar ne girwa-ko wach Nyasaye ka gin gi paro moikore moloyo, ka ginono Ndiko adimba pile ka pile mondo gine kabe wechego ne ni ka-mano adier. 12 Kuom mano, thothgi ne oyie, kendo mon moko mogwa-ro ma Jo-Grik ma ne nigi huma, kaachiel gi chwo moko noyie. 13 To ka Jo-Yahudi ma ne oa Thesalonika nofwenyo ni Paulo ne yalo wach Nya-saye e Beroa bende, ne
 
TICH JOOTE 17:8-18


gibiro kanyo mondo gi-keth chuny oganda obed g i mirima . 14 Eka g i-kanyono owete nochiko Paulo mondo odhi nya-ka e nam, to Sila kod Ti-motheo ne odong’ chien kanyo. 15 Kata kama-no, joma ne ni kod Pau-lo ne otere nyaka Athe-ne, kendo ne gidok bang’ ka Paulo nosechikogi ni Sila kod Timotheo odhi ire mapiyo kaka nyalore.

	Koro sama Paulo ne ritog i Athene, chu-nye nochandore bang’ neno ka taondno opong’ gi nyiseche mag sana-mu. 17 Omiyo, nocha-ko twak matut e sunago-gi gi Jo-Yahudi kod joma-moko ma ne lamo Nya-saye. Bende, nojatimo kamano pile ka pile gi joma ne yudore e chirni. 18 To moko kuom jolup Epikuro kod jolup Stoiko ma ne puonjo riekni mag dhano nochako mino kode wach. Moko ne wa-cho kama: "En ang’o ma jawach thoreni dwaro wacho?" To jomamoko ne wacho niya: "Ochal ka
 
TICH JOOTE 17:19-29	358

jayal wach nyiseche ma ma sani ayalonu wachne. welo." Ne giwuoyo kama- 24 Ruodh polo gi piny, no nimar ne oyalo wach ma en Nyasaye ma no-maber mar Yesu kod mar chueyo piny kod gik chier. 19 Omiyo, ne gi- moko duto manie iye, ok kawe mi gitaye nyaka e dag ei hekalu molos Areopago mi giwacho- gi lwet dhano; 25 en ne niya: "Be wanyalo ok konye gi lwet dha-ng’eyo tiend puonj ma- no ka gima ochando gi-nyienni? 20 Nikech ike- moro, nikech en owuon lonwa puonj moko ma omiyo ji duto ngima, gi itwa pok nowinjo, dwa- muya, kod gik moko her ng’eyo tiendg i." duto. 26 Kendo noloso

	Adier, Jo-Athene kod ogendni duto koa kuom welo ma nodak kanyo ng’ato achiel, mondo gi-ne ohero tiyo gi thuo- dag e wang’ piny mangi-logi mag yueyo mana e ma, mi noketo chon nda-goyo mbaka kata e wi- lo kod tong’ e wi kuonde njo weche manyien. ma dhano ne dhi dakie,

	Eka Paulo ne ochung’ 27 mondo gidwar Nya-e dier Areopago mowa- saye ka gimanye koni gi
cho kama:	koni	mi adier giyude,
"Jo-Athene, aneno ni e	kata	obedo	ni  kuom
gik moko duto, nenore ni	adier ok obor gi ng’ato
umiyo nyiseche luor ahi-	ka	ng’ato	kuomwa.
nya moloyo kaka joma-	28 Nikech kokalo kuome
moko  timo.  23 Kuom	wangima, wawuotho, ke-
ranyisi, sama nende aka-	ndo wantiere, mana kaka
lo kendo nono mos gik	moko kuom jou ma jo-
mulamo, ne anwang’o be-	ndik-wende	osewacho
nde kendo moro mar mi-	niya, ‘Nikech wan bende
sango mondik ni, ‘Mar	wan nyithinde.’
Nyasaye Maok Ong’e.’	29 "Kuom  mano,  ni-
Omiyo,  ng’at  ma  ula-	kech wan nyithind Nya-
mo ma ok ung’eyono, e	saye, ok onego wapar ni
 
359	TICH JOOTE 17:30–18:6
Nyasaye chal gi dhaha-		Bang’ mano, Pau-
bu, kata fedha, kata kite,		lo nowuok Athe-
kendo ni ochal gi gima	ne mi ne odhi Korintho.
	18	
opa gi riekni mag dha-	2 Kanyo  noyudoe  Ja-
no.  30 Adier, Nyasaye	Yahudi moro ma nyinge
ok osedewo ndalo kaka	Akwila, ma en jal ma ne
mago ma ji ne ok ong’eye;	onyuol Ponto, to ne oyu-
to sani koro olando ne	do eka oa biro koa Ita-
ji duto kamoro amora ni	lia ka en gi Prisila chiege,
onego gilok chunygi gia e	nimar Klaudio nosego-
richo.  31 Nikech oseya-	lo chik ni mondo Jo-Ya-
ngo odiechieng’ mobiro	hudi duto owuog Rumi.
ng’adoe bura makare ne	Omiyo, Paulo nolimogi,
piny kotiyo gi jal moro	3 to nikech tijgi ne chal-
moseketo, kendo kuom	re, nodak e dalagi kendo
chiero jalo a kuom joma	notiyo kodgi nimar ne
otho, osechiwo ne ji duto	gin jotwang’ hema.  4 E
gima nyiso ni mano biro	sabato ka sabato, ne oja-
timore."	golo twak e sunagogi ko-
32 Koro kane giwinjo	tiyo gi lony e loko pach
wach chiero joma otho,	Jo-Yahudi gi Jo-Grik mo-
jomoko  nochako  jaro	ndo girwak yie.
wachno, to moko nowa-	5 Koro ka Sila gi Timo-
cho niya: "Wabiro winji	theo noselor ka gia Ma-
ane kendo kuom wach-	kedonia, Paulo nochako
ni."  33 Omiyo,  Paulo	bedo modich ahinya gi
noweyogi,  34 to jomo-	yalo wach Nyasaye, ko-
ko noriwore kode mi gi-	chiwo neno ne Jo-Yahu-
rwako yie. Moko kuomgi	di kendo kosiro gadier
ne gin Dionisio ma ne en	ni Yesu e Kristo.  6 To
jang’ad-bura e od ng’a-	kane gisiko gikwede ke-
do bura ma Areopago, gi	ndo wuoyone ka ginyi-
dhako moro ma nyinge	se achaya, noteng’o lepe
Damaris, kod jomamoko	mowachonegi kama: "Re-
bende.	mbu mondo obed e wiu
 
TICH JOOTE 18:7-18	360
uwegi. An to aler. Chakre	semo  ji  mondo  gilam
sani ka dhi nyime, abiro	Nyasaye e yo mopogo-
dhi ir joma oa e ogendni	re gi chik."  14 To sama
mamoko."  7 Omiyo, ne	Paulo ne chiegni cha-
oa kanyo modhi e od	ko wuoyo, Galio nowa-
ng’at moro ma nyinge Ti-	cho ne Jo-Yahudi kama:
tio  Jastas,  ma  ne  en	"Yaye, un Jo-Yahudi, ka
ng’at moluoro Nyasaye,	da bed ni adier ng’at-
ma ode ne omakore gi	ni otimo gimoro ma ok
sunagogi.  8 To Krispo	kare, kata oketho gi ke-
ma ne en jatelo ma tayo	tho moro maduong’, di-
e sunagogi ne oyie kuom	koro asehora mos mo-
Ruoth kaachiel gi joode	ndo awinju.  15 To ka
duto. Eka thoth Jo-Ko-	en nikech uywaru e wi
rintho ma nowinjo wach	weche, kod nying ji, ke-
nochako rwako yie mi ne	ndo e wi chiku uwegi, un
obatisgi.  9 E wi mano,	uwegi e ma nyaka ung’ad
gotieno Ruoth nowacho	wachno. Ok daher bet ja-
ne Paulo e fweny niya:	ng’ad-bura e wi weche-
"Kik iluor, to dhi mana	go."  16 Eka noriembo-
nyime gi yalo kendo kik	gi gia e nyim kom-bura.
iling’,  10 nimar an kodi	17 Omiyo,  ne  gimako
kendo onge ng’at ma biro	Sosthene ma ne en ja-
monji mondo ohinyi; ni-	telo ma tayo e sunagogi
kech an gi ji mang’eny e	mi gichako goye e nyim
taondni."  11 Omiyo, no-	kom-bura. To Galio ne ok
bedo kanyo kuom higa gi	odonjre gi gik ma ne giti-
dweche auchiel kopuonjo	mogo kata matin.
wach Nyasaye e diergi.	18 Kata kamano, bang’

	E kinde ma Galio ne bedo kuno kuom ndalo en jatelo mar Akaya, Jo- moko momedore, Pau-Yahudi noriwore e mo- lo nogoyo oriti ne owe-njo Paulo kendo ne gi- te mi noidho yie kocho-tere e kom-bura 13 ka mo Siria, ka en gi Prisi-giwacho niya: "Ng’atni la kod Akwila. Noselie-
 
361	TICH JOOTE 18:19–19:1
lo yie wiye mobedo ma-	nie Ndiko.  25 Ng’atni
chieko ka en Kenkrea,	ne osepuonj yor Jeho-
nikech noyudo osetimo	va, kendo nikech ne en
singruok.  19 Eka ne gi-	gi ilo kokalo kuom roho
chopo Efeso mi noweyo-	mar Nyasaye, ne oyalo
gi kuno; to en nodonjo	kendo ne opuonjo weche
ei sunagogi kendo no-	motudore gi Yesu e yo
chako twak gi Jo-Yahu-	makare, en mana ni ne
di.  20 Kata obedo ni ne	olony gi batiso mar Jo-
gikwaye ni odong’ kod-	hana kende.  26 Nocha-
gi kuom kinde momedo-	ko yalo gi chir e sunago-
re, ne ok oyie,  21 kar	gi, to ka Prisila gi Akwi-
mano, ne ogoyonegi oriti	la ne owinje, ne gika-
kowachonegi niya: "Abi-	we mi gilerone yor Nya-
ro duogo iru kendo ka	saye e yo malong’o mo-
Jehova oyie." Mi noidho	loyo.  27 Bende, nikech
yie koa Efeso  22 molor	nodwaro dhi nyaka loka
nyaka Kaisaria. Eka noi-	Akaya, owete nondiko ne
dho malo Jerusalem ke-	jopuonjre ma kuno ka gi-
ndo nomoso kanyakla,	kwayogi mondo girwa-
kae to ne olor nyaka	ke e yo maber. Omiyo,
Antiokia.	ka nochopo kuno, noko-

	Ka nosetieko nda- nyo ahinya joma nose-lo moko kanyo, nowuok rwako yie kokalo kuom modhi koni gi koni ko- ng’wono mogundho mar kalo e piny Galatia kod Nyasaye; 28 nimar ne Frigia, kotego jopuonjre onyiso e lela kendo e yo
duto.	malong’o ka en gi ilo ma-
	Koro Ja-Yahudi mo- duong’, ni Jo-Yahudi ne ro ma nyinge Apolo ma ok ni kare, kotiyo gi Ndi-ne onyuol Aleksandria ko e nyiso ni Yesu e Kri-nochopo Efeso; ne en sto.

ng’at mong’eyo twak e yo 19 Eka e ndalogo, ka
mong’ith kendo ne olonyApolo ne ni Ko-

ahinya  gi  weche  ma- rintho, Paulo ne wuotho
 
TICH JOOTE 19:2-13								362
kokalo	e	gwenge		ma		goyo mbaka e wi wach
iye mabor gi nam, mi ne		Pinyruodh Nyasaye ke-
olor nyaka Efeso. Kanyo		ndo ne otimo kamano gi
noyudoe jopuonjre moko		lony e yo ma loko pach
2 mi nopenjogi kama:		ji.  9 To ka chuny jomo-
"Be ne uyudo roho ma-		ko kuomgi nodoko ma-
ler sama ne urwako yie?"		tek mi gitamore yie ka
Ne gidwoke niya: "Pok		giwuoyo marach kuom
ne wawinjoe ngang’ wach		Yorno1 e nyim oganda,
moro amora e wi roho		Paulo ne oa e diergi mi
maler."	3 Omiyo, nope-		nogolo jopuonjre oko e
njogi  kama:  "Kare	ne		kindgi, kendo ne ojago-
obatisu e batiso mane?"		lo twege pile ka pile e od
Ne gidwoke niya: "E bati-		romo mar skul mar Tira-
so mar Johana."	4 Pau-		no.	10 Mano ne otimo-
lo nowachonegi kama:		re kuom higni ariyo, mi ji
"Johana ne batiso ji kaka		duto ma nodak e alwora
ranyisi mar loko chuny		mar Asia nowinjo wach
a e richo kowacho ne ji		Ruoth, Jo-Yahudi kod Jo-
mondo giyie kuom jal ma		Grik bende.		
ne dhi luwo bang’e, ma		11 Kendo Nyasaye no-
en Yesu."  5 Bang’ winjo		medo timo tije madongo
mano,	ne	obatisgi	e		miwuoro kokalo kuom
nying Ruoth Yesu.  6 To		lwet Paulo,	12 to kata
ka Paulo noketo lwetene		mana nengni kod lewni
kuomgi, roho maler nobi-		mag apron ma ne ose-
ro kuomgi mi ne gichako		mulo  dende	ne  itero
wuoyo gi dhok ma welo		ne joma tuo kendo ne gi-
kendo ne gikoro wach.		chango, jochiende bende
7 Giduto ne gin chwo 12		ne	wuok	kuom   ji.
kama.							13 To moko kuom Jo-Ya-
8 Bang’ donjo e suna-		hudi		ma	ne	wuotho
gogi,	noyalo	gi	chir		19:9 1 Tiende ni, kit ngima
kuom dweche adek, ko-		mar Jokristo kod puonj ma
golo twege kendo	ko-		giluwo.		
 
363					TICH JOOTE 19:14-24
koni gi koni ka gigolo		juok nochoko bugegi ka-
jochiende bende notemo		nyachiel mi ne gi wang’o-
tiyo	gi	nying	Ruoth		gi e nyim ji duto. Kendo
Yesu kuom joma ne nigi		ne gigoyo kwan mar ne-
jochiende;  ne	gijowa-		ngogi mi ne oyud ni ne
cho kama: "Achiki ma-		giromo pes	fedha ma
tek e nying Yesu ma Pau-		mingli 50,000.	20 Kuom
lo yalo."	14 Koro ne ni-		mano, wach Jehova no-
tie yawuowi abiriyo mag		medo dongo kendo bedo
jaduong’-jodolo ma nyi-		gi  teko  e  okang’  ma-
nge Skewa, ma bende ne		duong’ ahinya.
timo kamano.  15 To ja-		21 Ka gigo nosetimore,
chiendno nowachonegi		Paulo nong’ado e chunye
kama: "Ang’eyo Yesu, be-		ni bang’ kalo ei Makedo-
nde alony gi Paulo; un to		nia kod Akaya, nocha-
un jomage?"  16 Eka jal		no dhi Jerusalem. No-
ma ne nigi jachienno no-		wacho kama: "Bang’ dhi
chikore kuomgi, moke-		kuno, nyaka to ane Rumi
do	kodgi  moro  bang’		bende."  22 Omiyo, noo-
machielo nyaka noloyo-		ro ji ariyo kuom joma ne
gi, mi ne giringo duk ka		tiyone ka gikonye, ma gin
giwuok ei odno ka gihi-		Timotheo kod Erasto,
nyore.	17 Wachno no-		mondo gidhi Makedonia,
landore ne ji duto nya-		to en owuon ne odong’
ka ne Jo-Yahudi kod Jo-		e alwora mar Asia kuom
Grik ma nodak Efeso; mi		kinde.	
luoro nomakogi giduto,		23 Gie kindeno, koko
kendo nying Ruoth Yesu		mathoth nomuoch kuom
nomedo  yudo	duong’.		wach Yorno.1	24 Ne ni-
18 Eka thoth joma nose-		tie ng’at moro ma nyi-
rwako yie ne biro ka		nge  Demetrio  ma  ne
gihulo	timbegi  kendo		en jathedh gik miloso gi
ka	ginyisogi	ayanga.			
				19:23 1 Tiende ni, kit ngima
19 Kuom adier, ji mo-		mar Jokristo kod puonj ma
gwaro ma ne timo timbe-		giluwo.	
 
TICH JOOTE 19:25-33	364
fedha kendo ne ojakelo	ngima miye, biro bedo
ohala mogundho ne jo-	kayiem nono."  28 Bang’
theth kuom thedho he-	winjo mano kendo pong’
kalu matindo mag Ate-	gi mirima, jogo nochako
mi	molos	gi	fedha.	kok niya: "Atemi mar Jo-
25 Nochoko jothethgo	Efeso duong’!"
kanyachiel gi jomamo-	29 Omiyo, taondno ne
ko ma ne tiyo tije kaka	ochacho gi koko kendo
mago mowachonegi niya:	giduto ne giringo kanya-
"Osiepena, ung’eyo ma-	chiel mi gidonjo e kar
ber	ni  tijni	osebedo	tuke,  mi  ne  gidhi  ka
ka miyowa ohala mogu-	giywayo Gayo gi Arista-
ndho.  26 Koro usene-	ko ma ne gin Jo-Make-
no kendo usewinjo kaka	donia ma ne jowuotho
Pauloni osesemo oga-	gi Paulo.  30 To Paulo
nda mang’ongo mi oloko-	ne dwaro donjo iye kama
gi	komiyo	gibedo  gi	ji ne nitie, kata kama-
paro machielo, kowacho	no jopuonjre ne ok oyie-
ni nyiseche molos gi lwe-	ne.  31 To kata mana jo-
do chutho ok gin nyise-	telo ma ne ng’won kode
che, to osetimo kama-	ma  e  ma  ne  chano
no, ok mana e Efeso ke-	nyasi kod tuke ne ooro
nde, to chiegni ni e alwo-	ne Paulo wach ka gisaye
ra duto mar Asia.  27 E	ni kik odonj e kar tuke
wi mano, wachno ok bi	kanyo dipo ka ohinyore.
ketho mana tijwani ke-	32 Adiera en ni, jomoko
nde, to bende obiro miyo	ne kok e wi wach moro,
ji ocha hekalu mar Ate-	to moko e wi wach ma-
mi1	nyasaye maduong’	chielo; nimar ogandano
mi gikawe kayiem nono.	duto ne ochochni, kendo
Kae to lamo kod duong’	thothgi ne ok ong’eyo gi-
ma ji manie alwora duto	momiyo ne gibiro kanya-
mar Asia kod piny ma-	chiel.  33 Omiyo, Jo-Ya-
		hudi ne odhiro Aleksa-
19:27 1 Tiende sie en, "nya-	
saye ma dhako."		nda e nyim ji ka gigole
 
365		TICH JOOTE 19:34–20:3
e kind oganda, eka Alek-	to, nitie odiechienge mo-
sanda notimo ranyisi gi	ket mag yalo bura, to
lwete kodwaro wuoyo gi	bende  nitie  jodongo;
oganda mondo othegre	ng’ato mondo okel we-
kodgi.  34 To kane gi-	che	ma	odonjonego
fwenyo ni ne en Ja-Yahu-	nyawadgi.	39 To kapo
di, giduto ne gichako kok	ni nitie gimoro mome-
karachiel kuom seche	dore ma umanyo, nyaka
ma dirom ariyo kama ka	to ng’ad wachno e romo
giwacho  niya:  "Atemi	mar chokruok mapile.
mar Jo-Efeso duong’!"	40 Nikech kuom adier,
35 Gikone ka  jatend	ka luwore gi gima otimo-
taondno nosekueyo oga-	re kawuononi, yot mo-
nda, nowachonegi kama:	ndo odonjnwa gi ketho
"Yaye un Jo-Efeso, en	mar ng’anjo ne sirkal ni-
ng’a e kind dhano ma ok	kech waonge gi gimoro
ong’eyo ni taon mar Jo-	amora ma wanyalo wa-
Efeso e ma en hekalu	cho ni osemiyo ogandani
mar jarit Atemi ma nigi	obedo ma achach kama."
duong’ kod mar sana-	41 Eka bang’ wacho we-
mu ma ne olwar koa	chego,  nogonyo  oga-
e polo?  36 Nikech ok	ndano.	
nyal  kwed  wechego,		Ka kokono nose-
onego ukue mos kendo		dok chien, Paulo
kik urikni kawo okang’	noluongo20	jopuonjre ire,
moro.  37 Nimar useke-	kendo bang’ jiwogi, ne
lo jogi kae to ok gin jo-	ogoyonegi oriti kae to
mecho mag hekalu, be-	nochako	wuodhe  mar
nde ok gin joma nyiso	dhi Makedonia.  2 Bang’
achaya ne nyasachwa.1	wuotho e alworago ke-
38 Omiyo, ka Demetrio	ndo tiyo gi weche ma-
kod jotheth man kode	ng’eny  kojiwogo  joma
nigi wach moro gi ng’a-	ne ni kuondego, nochopo
		Grik.	3 Ne obet kuno
19:37 1 Tiende sie en, "nya-		
saye ma dhako."	kuom dweche adek, to
 
TICH JOOTE 20:4-15		366
nikech Jo-Yahudi ne cha-	wachokoree kanyachiel.
no	mar	nege	kane	9 Eka rawera moro ma
ochiegni idho meli mo-	nyinge Yutiko ma nobet e
ndo odhi Siria, nong’a-	dho dirisa ne nindo ote-
do mar dok chien kolu-	ro matut sama Paulo ne
wo Makedonia.  4 Joma	golo twak, to nikech ni-
ne ni kode ne gin: So-	ndo ne ohewe, ne olwar
pata wuod Piro moa Be-	piny koa e gorofa mar
roa, gi Aristako kod Se-	adek mi ne giyude kose-
kunda ma gin Jo-Thesa-	tho.  10 To  Paulo  ne
lonika, gi Gayo ma a Da-	olor piny mi nokulore
rbe, gi Timotheo, gi Ti-	kuome, kendo ne okwa-
kiko kod Trofimo ma ne	ke kowacho niya: "Weuru
gin joma oa e alwora mar	kelo koko, nikech ongi-
Asia.	5 Jogo notelonwa	ma."  11 Eka Paulo ne
kendo noyudo giritowa e	odok malo, kendo bang’
Troa;  6 to wan ne wai-	ng’ingo makate nocha-
dho meli ka wawuok Fi-	ko chiemo. Kae to nome-
lipi bang’	kinde	sawo	do yalo kuom kinde nya-
mar Makate Maonge Tho-	ka piny ne oru, eka bang’
wi, mi ne wachopo irgi e	mano, ne owuok mi odhi.
Troa bang’ ndalo abich,	12 Kuom mano, ne gigo-
kendo ne wabedo kuno	lo  wuowino  kanyo  ka
kuom ndalo abiriyo.	ongima kendo mano ne
7 E  odiechieng’  mo-	ohoyo chunygi ahinya.
kwongo mar juma kane	13 Koro ne watelo e
oyudo wachokore mo-	meli mi wachomo Asos
ndo wachiem, Paulo no-	ma e kama Paulo nochi-
chako golonegi twak ni-	kowa ni mondo waromie
mar ne odhi wuok kanyo	kode, nimar en nocha-
kinyne; kendo twageno	no dhi kuno kowuotho
ne oyware ahinya nya-	gi tiende.  14 Omiyo, ka
ka e dier otieno.	8 To	noyudowa Asos, noriwo-
ne nitie teyni mang’eny e	re  kodwa  e  meli  mi
ot ma malo kama noyudo	wadhi Mitilene.  15 Eka
 
367

	odiechieng’ ma no-luwo, ne wawuok ka-nyo gi meli mi wachopo kama omanyore gi loka Kios, to kinyne ne wago-wo e Samos, kae to ne wadhi mi wachopo Mile-to e odiechieng’ ma no-luwo. 16 Paulo nong’a-do mar dhi gi meli ma ok odonjo Efeso mondo kik obed e alwora mar Asia kata mana kuom kinde matin, nikech notimo piyo mondo ka nyalore to chieng’ Sawo mar Pente-kost oyude Jerusalem.

17 Kata kamano, kane en Mileto nooro wach Efeso mondo oluong - ne jodong-kanyakla . 18 Kane gisechopo ire, nowachonegi kama: "Ung’eyo maber kaka timna ne obet kane an

	kindu, chakre e odie-chieng’ mokwongo ma ne adonjo e alwora mar Asia, 19 kaka ne atiyo ne Ruoth gi chuny mobolore ahinya kendo gi pi wang’, ke-ndo ung’eyo masiche ma ne oyuda nikech gik maricho ma Jo-Yahudi
 
TICH JOOTE 20:16-25 ne chano, 20 kod kaka ne ok aweyo yalonu we-che duto ma ne nyalo ko-nyou, bende ne ok aweyo puonjou e lela kendo e ot ka ot. 21 To nachiwo neno e okang’ malong’o chuth ne Jo-Yahudi kod Jo-Grik, e wi wach loko chuny a e richo mondo giduog ir Nyasaye kendo giket yie kuom Ruodhwa Yesu . 22 Koro neuru! roho maler chika ni mo-ndo adhi Jerusalem, kata obedo ni ok ang’eyo gik ma dhi timorena kuno, 23 mak mana ni e dala ka dala ma adhiye, roho maler siko ka siema ni tuech kod masiche ori-ta. 24 Kata kamano, ok akwan ngimana ka gi-moro maduong’ ahinya, to adwaro mana ni atiek ng’weya kod tich ma Ruoth Yesu ne omiya, ni mondo achiw neno e okang’ malong’o chuth e wi wach maber mar ng’wono mogundho mar Nyasaye.




25 "To koro neuru! Ang’eyo ni onge ng’ato kuomu, un joma ne
 
TICH JOOTE 20:26-38	368
ayalonu wach Pinyruoth,	ng’wonone mogundho,
ma biro neno wang’a ke-	ma en wach ma nyalo ge-
ndo ngang’.  26 Omiyo,	rou kendo miyo uyud
aseluongou odiechiengni	pok ma Nyasaye miyo
mondo une ni aler kuom	joma  ler  duto  mo-
remb ji duto,  27 nikech	seyier.  33 Pok ne ago-
pok aweyo ma ok ahu-	mbo  fedha  mar  ng’a-
lonu uduto dwaro mar	to, kata dhahabu, kata
Nyasaye.  28 Nonreuru	lep ng’ato.  34 Un uwe-
ahinya uwegi kod kueth	gi ung’eyo ni asebedo ka
duto bende ma roho ma-	atiyo gi lwetenagi e yudo
ler oseketoue kaka jorit,	gik ma ne achando kod
mondo ubed jokwadh ka-	mag joma ne ni koda.
nyakla mar Nyasaye ma	35 Asenyisou e weche
nong’iewo gi remb Wuo-	duto ni kuom tiyo ma-
de owuon.  29 Ang’eyo	tek kamano, nyaka uko-
ni bang’ ka aseweyou to	ny joma yomyom, kendo
ondiegi mager biro do-	nyaka usik ka uparo we-
njo e dieru, kendo ok	che Ruoth Yesu owuon
gibi timo ne kueth e yo	ma nowacho kama: ‘Chi-
mang’won,  30 bende,	wo kelo mor mogundho
nitie joma biro wuok e	moloyo kawo.’"
kindu uwegi ka giwacho	36 Ka nosewacho we-
weche ma gwenyo adie-	chego, nogoyo chonge
ra mondo giywago jopuo-	piny kodgi giduto, mi no-
njre bang’gi giwegi.	lemo.  37 Kuom adier,
31 "Kuom mano, bedu-	giduto ne gimuoch gi
ru  ka  utang’,  kendo	ywak ahinya, mi ne gi-
paruru kaka kuom higni	kwako Paulo kendo nyo-
adek, odiechieng’ gi otie-	dhe gi mor,  38 nimar
no, ne ok aweyo siemou	gima ne litnegi moloyo
ng’ato ka ng’ato ka pi wa-	en wach ma nowachone-
ng’a chuer.  32 To koro	gi ni ok ne gidhi nene ke-
aweyou e lwet Nyasaye	ndo ngang’. Kae to ne gi-
kendo e bwo wach mar	kowe nyaka e meli.
 
369	TICH JOOTE 21:1-11

21 Kane  wasewere ngewa piny, ne walemo e kodgi mi waidho dho wath  6 kae to wa-meli, ne wadhi morie- gore oriti. Bang’ mano,

re tir mi wachopo Kos. ne waidho meli to gin ne Kinyne ne wadhi Ro- gidok e miechgi.

des, to a kanyo ne 7 Kane watieko wuo-wadhi Patara. 2 Kane dhwa gi meli ka wawuok wayudo meli moro ma ne Tiro mi wachopo e Po-ng’ado kochomo Foini- lomai, ne wamoso owe-ke, ne waidhe mi wadhi. te mi wabet kodgi kuom 3 Bang’ chopo kama ndalo achiel. 8 Kiny-koro ne wanyalo nenoe ne ne wawuok mi wadhi chula mar Saipras, ne Kaisaria, kendo ne wado-waweyo chulano chien gi njo e od Filipo jayal-injili koracham mi wakwang’ ma ne en achiel kuom ji nyaka Siria, kendo ne abiriyoka,1 mi ne wadak wagowo Tiro, nimar ka- kode. 9 Jalno ne nigi nyo e ma ne onego olo- nyige ang’wen ma ne pok rie osike ma ne ni ei me- okend1 kendo ne gin jo-lino. 4 Ne wamanyo jo- kor wach. 10 To bang’ puonjre mi wayudogi, bedo kanyo kuom nda-kae to ne wabet kanyo lo moko mogwaro, jana-kuom ndalo abiriyo. Eka bi moro ma nyinge Aga-kokalo kuom roho ma- bo ne olor koa Judea. ler, ne giwacho ne Pau- 11 Mi nobiro irwa kendo lo nyadinwoya ni mondo nokawo msip mar Pau-kik onyon Jerusalem. lo mi notueyogo tiendene 5 Omiyo, ka ndalowa kod lwetene owuon, kae mar bet kanyo noseru- to noluwo niya: "Roho mo, ne wawuok mi wa- maler wacho ni, ‘Jal ma chako wuodhwa, to jogo 21:8 1 Filipo ne en achiel duto kaachiel gi mon kuom ji abiriyo ma joote ne kod nyithindo nokowowa oyiero e Jerusalem. Ne Tich nyaka oko mar taondno. Joote 6:3. 21:9 1 Tiende sie Kendo bang’ goyo cho- en, "nyiri ma silili."

 
TICH JOOTE 21:12-23	370

en wuon msibni, Jo-Ya- rusalem, owete norwa-hudi biro tueye kama e kowa gi mor mogundho. Jerusalem, kendo gibiro 18 To kinyne Paulo ne chiwe e lwet ogendni ma- odhi kodwa ir Jakobo, moko.’" 12 Koro kane kendo jodongo duto ne wawinjo wachno, wan ni kanyo. 19 Eka nomo-kod joma ne ni kanyo, ne sogi mochako luwonegi wachako sayo Paulo ni adimba weche duto ma kik oidh odhi Jerusalem. Nyasaye notimo kuom 13 Eka Paulo nodwoko ogendni mamoko kokalo kama: "Ang’o momiyo kuom tije mar yalo. uywak kendo utemo nyo- 20 Bang’ winjo weche-so chunya? Ng’euru ni ai- go, ne gichako miyo Nya-kora, ok mana ni mondo saye duong’, to ne giwa-otueya, to aikora bende cho ne Paulo kama: ne tho e Jerusalem ni- "Owadwa, ing’eyo kaka kech nying Ruoth Yesu." nitiere Jo-Yahudi gana


	Ka loko pache nota- mang’eny moseyie, ke-mowa, ne waweyo kwe- ndo giduto gin gi ki-de mi ne wawacho kama: nda ne Chik. 21 To gi-"Dwaro mar Jehova e ma sewinjo wach moro kuo-
mondo otimre."	mi ni isebedo kipuonjo

	Koro bang’ ndalogo, Jo-Yahudi duto ma yu-ne waikore ne wuoth dore e kind ogendni mi wawuok mondo wadhi mamoko puonj ma kwe-Je r u s a le m . 1 6 M o k o do mag Musa, kikwero-kuom jopuonjre moa Kai- gi ni kik giter nyithindgi saria bende ne odhi kod- nyangu, bende ni kik wa, mi ne giterowa nyaka giluw kit tim ogandawa. ir Mnason ma Ja-Saipras, 22 Kare en ang’o mo-ma ne en achiel kuom nego watim kuom wach-joma nokwongo bedo jo- no? Kuom adier, gibiro puonjre, kendo ne one- winjo ni isechopo kae. go wabed welo e dalane. 23 Omiyo, tim gima wa-17 Kane wadonjo Je- dwaro wachonini: Wan
 
371		TICH JOOTE 21:24-31
kae gi ji ang’wen mo-		Jo-Yahudi ma noa Asia
seketore giwegi e bwo		ne onene e hekalu, mi
kuong’ruok.  24 Wuog		ne githuwo oganda duto
idhi gi jogi kendo ipwo-		kode, kendo ne gimake
dhri kanyachiel kodgi		28 ka gikok niya: "Yaye
ka luwore gi chik, kendo		un Jo-Israel konywau-
ichulnegi chudo ma nya-		ru! Ma e ng’at ma puo-
lo dwarore kuomgi, mo-		njo ji duto kamoro amo-
ndo olielnegi yie wigi.		ra mondo gicha oganda-
Eka ji duto biro ng’eyo		wa gi Chikwa kod kae be-
ni kare onge gimoro ma-		nde. Kendo e wi mano,
rach kuom weche ma ne		oserwako kata mana Jo-
owach kuomi, to ni iwuo-		Grik ei hekalu,	kendo
tho tir kendo ni in bende		osechido kama	lerni."
irito Chik.  25 To kuom		29 Nimar noyudo gise-
joma oyie moa e ogendni		neno Trofimo ma Ja-Efe-
mamoko, wasendikonegi		so ka ni kode Jerusalem,
wach ma waseng’ado, ni		kendo ne giparo ni Pau-
onego giwere gi gik mo-		lo ne oserwake ei heka-
timgo misango ne nyise-		lu.  30 Taondno mangi-
che mag sanamu, kaa-		ma nobedo gi koko ke-
chiel  gi  remo,  gi  gik		ndo ji noringo kanyachiel
mode, kod terruok."		mi gimako Paulo kendo
26 Eka kinyne Paulo		ne giywaye ka gitere oko
nokawo jogo mi ne opwo-		mar hekalu, kae to gi-
dhore kanyachiel kod-		kanyono ne olor dhou-
gi  ka  luwore  gi  chik		di.  31 Sama  ne  gite-
kae to nodonjo e hekalu		mo nege, ne oter wach
mondo onyisgo kinde ma		ne jatend-jolweny1 mote-
pwodhruokno ne dhi ru-		lo ne kidieny moro mar
moe mondo jadolo ochiw		oganda lweny, mi ne gi-
misango ne ng’ato ka		nyise wach chochni ma
ng’ato kuomgi.		ne nitiere e Jerusalem
27 Koro ka ndalo abi-			
		21:31  1 Jatelo  ma  askeche
riyogo ne chiegni rumo,		lweny 1,000 ni e bwoye.
 
TICH JOOTE 21:32–22:2 mangima; 32 mi gika-nyono jatelono nokawo askeche kod jotend-aske-che1 mi giringo nyaka ir jogo. Ka ogandano no-neno jatend-jolwenyno1 kod askeche, ne giweyo goyo Paulo.

	Eka jatend-jolweny-no1 nosudo machie-gni kendo nomako Pau-lo mi nochiko ni mo-ndo otueye gi nyoroche ariyo; kae to ne openjo mondo ong’e ni en ng’at manade kod gima dibed ni nosetimo. 34 To jo-moko ei oganda ne kok kuom wach achiel, to moko kuom wach ma-chielo. Omiyo, ka ok no-nyal ng’eyo wach moro malong’o nikech cho-chnino, nochiko ni mo-ndo oter Paulo kama askeche odakie. 35 To ka Paulo nochopo ka mii-dhogo ot, askeche ne oti-ng’e ka giidho kode ni-kech ogandano ne ger ahinya, 36 nimar ji ma-ng’eny ne siko ka luwogi



21: 32, 33, 37 1 Jatelo achiel ne bedo gi askeche lweny 1,000 e bwoye.
 
372


kendo kok niya: "Negeu-ru!"

	Koro kane gichiegni rwako Paulo kama aske-che ne odakie, nopenjo jatend-jolwenyno1 niya: "Be inyalo yiena mondo awachnie gimoro?" Eka jatelono nopenje kama: "Be inyalo wacho dho Grik? 38 Koso dibed ni in e Ja-Misri ma nomiyo tim ng’anjo ne sirkal obe-tie ndalo mokalo kane itayo ji 4,000 ma ne kedo gi ligangla kitelonegi nyaka e thim?" 39 Eka Paulo nodwoke kama: "Kuom adier an Ja-Yahu-di moa e taon mar Tar-so e Kilikia, ma en taon mong’ere ahinya. Omiyo, asayi, yiena mondo awuo gi ogandani." 40 Bang’ ka jalo noseyiene, Paulo ne ochung’ kama iidhogo ot, mi nofwayo lwete ne oganda. Eka ka ji nose-ling’ thi, nochako wuoyo kodgi gi dho Hibrania ko-wacho niya:


22 "Owetena gi wuo-nega,  winjauru mondo alernu ma kora e wi wachni."  2 To kane
 
373	TICH JOOTE 22:3-12


giwinjo kowuoyo kodgi gi chieng’ tir, apoya nono dho Hibrania, ne gime- ler maduong’ moa e do ling’ thi, kae to no- polo ne orieny mo-wacho niya: 3 "An Ja- lwora, 7 mi ne apo-Yahudi monyuol e taon dho piny kendo ne awi-mar Tarso man Kilikia, njo dwol moro ka wa-to Jerusalem kae e ma chona niya: ‘Saulo, Sau-ne asomee e tiend Ga- lo, isanda nang’o?’ 8 Ne maliel, kendo ne otiega apenje kama: ‘In ng’a, mondo amakra chuth Ruoth?’ To ne odwoka gi Chik kwerewa, kendo niya: ‘An Yesu Ja-Naza-an gi kinda e tij Nyasaye reth, ma isando.’ 9 Eka mana kaka un uduto joma ne ni koda none-bende kawuononi. 4 Ne no lerno to ne ok giwinjo asando jo Yorni1 nyaka dwond jal ma ne wuoyo e tho, ka atueyo mon gi koda. 10 Mi ne apenje chwo kendo ne achiwo- kama: ‘Ruoth, en ang’o gi mondo otuegi e jela, monego atim?’ Ruoth no-

	mana kaka jadolo ma- dwoka niya: ‘A malo mo-duong’ kod bura duto ndo idonj Damaski, ke-mar jodongo nyalo chi- ndo kuno ibiro nyisie woe neno. Kuomgi bende weche duto moseketni e ma ne ayudoe baru- mondo itim.’ 11 To ni-pe ma ne adhigo ir owe- kech ler maduong’no ne te ma Damaski, kendo ne omiyo ne ok anyal neno an e yo ka adhi mondo gimoro, joma ne ni koda akel joma ne ni kuno ka e ma ne omako lweta ka atueyogi nyaka Jerusa- gitayago nyaka ne acho-

lem mondo okumgi.po Damaski.
6 "To sama ne awuo- 12 "Eka ng’at ma nyi-tho ka achiegni cho- nge Anania, ma noluo-po Damaski, e kar odie- ro Nyasaye kaka Chik

22:4 1 Tiende ni, kit ngima	ne  dwaro  kendo  ma
mar Jokristo kod puonj ma	Jo-Yahudi duto modak
giluwo.	kuno ne wuoyo kuome
 
TICH JOOTE 22:13-25	374
maber,  13 nobiro ira.			oyie kuomi e jela kendo
			
Ne	ochung’  e	batha			goyogi;  20 kendo sama
mowachona kama: ‘Sau-			ne ichuero remb Stefa-
lo owadwa, wengeni mo-			no ma en janenoni, an
ndo  ochak  onen  ke-			bende ne achung’ ba-
ndo!’ To gikanyono, ne			the kanyo ka ayie gi nek-
arango malo mi ne ane-			ne, bende ne arito lewni
n e .	1 4 N o w a c h o n a			ma oko mag joma ne ne-
niya: ‘Nyasach kwerewa			ge.’  21 To e ma nowa-
oseyieri  mondo	ing’e			chonae kama: ‘Wuog mo-
dwache, mondo ine jal			ndo idhi nimar abiro ori
makareno, kendo mondo			ir ogendni man kuonde
iwinj dwol moa e dhoge,			maboyo.’"
15 nimar onego ibed ja-			22 Ne  giwinje  nyaka
neno mare ne ji duto e			nowacho wachno. Kae to
wi gik miseneno kendo			ne giting’o dwondgi malo
misewinjo.  16 To koro			ka giwacho niya: "Golu-
ang’o momiyo pod ide-			ru ng’at ma kamae oa e
ko? A malo mondo oba-			piny, nimar ok owinjore
tisi, kae to ilwok richoni			bedo mangima!"  23 Ni-
kuom luongo nyinge.’			kech ne gikok ka giwito
17 "To ka nasedok Je-			lepgi ma oko koni gi koni
rusalem kendo ka noyu-			kendo ne gikiro buru e
do	alemo  ei  hekalu,			kor yamo,  24 jatend-jo-
fweny moro nobirona			lweny1 nochiko mondo
18 kendo ne anene ko-			orwak Paulo kama aske-
wachona niya: ‘Ret ia Je-			che ne odakie, kendo no-
rusalem mapiyo, nikech			wacho ni onone kichwa-
ok gibi yie gi neno mibiro			de mondo eka ong’e chu-
chiwo kuoma.’  19 Eka			tho gimomiyo ji ne kok ne
nawacho niya: ‘Ruoth,			Paulo kamano.  25 To
gin giwegi ging’eyo ma-			kane gisetueye mondo
ber kaka ne ajawuotho				
			22:24 1 Jatelo achiel ne bedo
ka adhi e sunagogi ka su-			gi  askeche  lweny  1,000  e
nagogi mondo atue joma			bwoye.
 
375					TICH JOOTE 22:26–23:3
gichwade, Paulo nope-		29 Eka gikanyono, jo-
		
njo jal ma ne ochung’ ka-		ma ne dwaro none ka sa-
nyo ma jatend-askeche1		nde ne oweye; kendo luo-
kama: "Be en gima owi-		ro nomako jatend-jolwe-
njore gi chik ni uchwad		nyno2 bang’ fwenyo ni
ng’at ma en Ja-Rumi ke-		Paulo ne en Ja-Rumi ke-
ndo ma pok oyal mi oyud		ndo ni nosemiyo otueye
gi  ketho?"  26 Omiyo,		gi nyoroche.	
ka jatend-askecheno1 no-		30 Koro  kinyne,  ni-
winjo	mano,	notero		kech jatend-jolwenyno2
wach ne jatend-jolweny-		ne dwaro ng’eyo chuth
no2 niya: "Ang’o ma ibiro		gimomiyo Jo-Yahudi ne
timo? Nikech jali en Ja-		odonjone, nogonyo nyo-
Rumi."	27 Kuom mano,		roche kuome, mi nochi-
jatend-jolwenyno1  no-		ko ni jodong-jodolo kod
dhi ir Paulo mi nopenje		buch	Sanhedrin  duto
kama: "Nyisa ane, be en		orom. Eka ne oloro Pau-
adier ni in Ja-Rumi?" No-		lo mwalo mi ne ochunge
dwoke ni: "Ee."	28 Ja-		e diergi.			nochomo
tend-jolwenyno2 nowa-			Paulo	
chone kama: "An ne atiyo			wang’e tir kuom
gi pesa mang’eny ahi-		Sanhedrin23	mowacho ka-
nya e ng’iewo ratiro mar		ma: "Owetena, asewuo-
bedo Ja-Rumi." Paulo to		tho	e	nyim	Nyasaye
nowachone kama: "An to		gi chuny maler ma onge
an gi ratirogo nikech ne		bura chuth nyaka chil
onyuola Ja-Rumi."		kawuono."	2 Gikanyo-
			no, Anania jadolo ma-
22:25, 26 1 Jatelo ma aske-		
che lweny 100 mag Rumi ni		duong’ nochiko joma ne
e bwoye.	22:26, 28-30 2 Ja-		ochung’ machiegni kode
telo achiel ne bedo gi aske-		mondo	gigo	dhoge.
che lweny 1,000 e bwoye.		3 Eka Paulo nowacho-
22:27 1 Jatelo achiel ne bedo		ne kama: "Nyasaye biro
gi  askeche  lweny  1,000  e		goyi, in kor ot mobuk
bwoye.				ma racharni. Ikelo nade
 
TICH JOOTE 23:4-12					376
bet piny mondo ing’adna		go duto.  9 Omiyo, koko
		
bura ka luwore gi Chik,		maduong’ ne omuoch,
ka gie sano bende in		kendo moko kuom jondi-
iwuon iketho Chik kuom		ko e kind Jo-Farisai ne
chiko  mondo	ogoya?"		ochung’ mi ne gichako
4 Joma   ne	ochung’		yware  gi  mbaka  ma-
bute nopenje kama: "Be		tek ka giwacho kama:
ing’eyo ni iyanyo jadolo		"Onge ketho ma wane-
maduong’ mar Nyasaye?"		no  kuom  ng’atni,  to
5 Eka Paulo nodwoko		mana kapo ni chuech
niya: "Owetena, ok ne		moro ma ok ne, kata ma-
ang’eyo ni en jadolo ma-		laika, osewuoyo kode—."
duong’. Nikech ondik ni,		10 Koro ka ywaruokno
‘Kik iwuo marach e wi ja-		nomedore ahinya, luoro
tend ogandau.’"			nomako jatend-jolweny1
6 Koro ka Paulo no-		koparo ni ne gidhi kidho
fwenyo ni jomoko kuom-		Paulo	ma  tindotindo,
gi ne gin Jo-Sadukai to		omiyo nochiko askeche
mamoko ne gin Jo-Fari-		mondo gilor kuno kendo
sai, ne okok e nyim buch		gigole gi thwon e dier
Sanhedrin niya: "Owete-		oganda eka gikele kama
na, an Ja-Farisai kendo		askeche odakie.
wuod Jo-Farisai. Wach			11 To otieno ma nolu-
chier mar joma otho e		wo, Ruoth ne ochung’
momiyo sani ing’adona		bute mowachone niya:
bura."  7 Nikech nowa-		"Bed	gi  chir!  Nimar
cho mano, ywaruok no-		mana kaka isebedo kichi-
betie  e  kind  Jo-Fari-		wo neno kuoma e okang’
sai gi Jo-Sadukai mi oga-		mong’ith chuth e Jerusa-
ndano nopogore.  8 Ni-		lem, e kaka nyaka ichiw
mar Jo-Sadukai ne wa-		neno bende e Rumi."
cho ni onge chier, kata			12 Ka piny ne oru, Jo-
malaike, kata chuech ma				
			23:10 1 Jatelo achiel ne bedo
ok ne, to koni Jo-Fari-		gi  askeche  lweny  1,000  e
sai ne oyie kuom weche-		bwoye.	
 
377	TICH JOOTE 23:13-21


Yahudi noloso chenro kie monyiso Paulo wach-ma ling’ling’ ka gikuo- no. 17 Eka Paulo noluo-ng’ore kendo ka giwa- ngo achiel kuom jotend-cho ni ne ok gidhi chie- askeche2 ire, mowachone mo kata metho nyaka niya: "Kaw ane rawerani bang’ ka gisenego Pau- mondo itere ir jatend-jo-lo. 13 Ji mokalo 40 ne lweny,1 nimar en gi wach ni e chenro ma ling’- moro modwaro nyise." ling’ mar kuong’ruogno. 18 Omiyo, nokawe mo-

	Jogi ne odhi ir jo- tere ir jatend-jolweny-dong-jodolo gi jodo- no1 kendo nowachone ngo, mi ne giwachone- kama: "Paulo, jal motue-gi kama: "Wasekuong’o- cha a oluonga mokwaya re ni ok wadhi chamo gi- ni akel rawerani iri ni-moro amora ngang’ nya- kech en gi wach moro ka bang’ ka wasenego modwaro nyisi." 19 Ja-Paulo. 15 Omiyo, koro tend-jolwenyno1 nomako un kaachiel gi buch San- lwete mi ne odhi kode te-hedrin nyisuru jatend- nge kar kendg i mope-jolweny1 mondo olornu nje kama: "En wach Paulo mwalo, eka onenre mane midwaro nyisa?" ka gima udwaro medo 20 Nodwoke kama: "Jo-nono wachne e yo malo- Yahudi osewinjore ni ng’o moloyo. To ka pok g idwaro kwayi mondo ochopo machiegni, mano kiny ilor Paulo mwalo biro yudo ka waseikore e buch Sanhedrin eka


mar nege."	onenre ka gima gidwaro
16 Kata kamano, wuod	ng’eyo wachne e okang’
nyamin Paulo nowinjo	momedore.  21 Kata ka-
kichano wach ma ling’-	mano, kik iyie gilok pa-
ling’no, omiyo nodonjo	chi, nimar giseiko ji 40
kama askeche ne oda-	ma kiye mondo gimonje,
			
23:15, 17-19 1 Jatelo achiel ne	23:17  2 Jatelo  ma  askeche
bedo gi askeche lweny 1,000	lweny 100 mag Rumi ni e
e bwoye.	bwoye.
 
TICH JOOTE 23:22-34			378
kendo gisekuong’ore ni	nomako jali kendo ne gi-
ok gibi chamo gimoro	chiegni nege, to ne abi-
kata metho nyaka bang’	ro  apoya  gi  askeche-
ka gisenege; to koro sani	na  mi  ne  arese,  ni-
giseikore ka girito wach	mar ne afwenyo ni en Ja-
moa kuomi."  22 Omiyo,	Rumi.	28 Kendo ka na-
jatend-jolwenyno1   ne	dwaro ng’eyo gimomiyo
ogonyo rawerano bang’	ne gidonjone, ne ate-
chike kama: "Kik iwach	re e buchgi mar Sanhe-
ne ng’ato ang’ata ni ise-	drin.  29 Eka ne anwa-
nyisa wachno."		ng’o ni ne gidonjone e wi
23 Eka noluongo ariyo	weche mag Chik margi,
kuom  jotend-askeche1	to onge gima ne odonj-
kendo nochikogi niya:	nego mowinjore gi tho
"Ikuru askeche 200 mo-	kata tuech e jela.	30 To
ndo gidhi Kaisaria, ke-	nikech aseyudo wach ni
ndo  uik  joidh	farese	gichano nege, ero aore
70 kod ji 200 ma kedo gi	iri mapiyo kendo achiko
tong’. Utim kamano sa	joma nigi wach kode mo-
adek otieno.  24 Bende,	ndo gidonjnego e nyimi."
miuru Paulo farese ma	31 Omiyo, askechego
oidho	mondo	odhigo	nokawo Paulo ka luwo-
nyaka ir gavana Feliks,	re gi kaka ne ochikgi,
ma ok gima rach oyude."	mi ne gitere gotieno nya-
25 Eka nondiko barua	ka Antipatra .	32 Eka
ma wacho kama:		kinyne ne giweyo joidh
26 "An Klaudio Lisio,	farese	mondo	omed
andikoni in Moluor Mo-	dhi  kode,  g in  to  ne
loyo,	Gavana	Feliks:	gidok kama askeche ne
Amosi !  27 Jo-Yahud i	odakie.  33 Joidh fare-
		sego nodonjo e Kaisa-
23:22 1 Jatelo achiel ne bedo	
gi  askeche  lweny  1,000  e	ria mi ne gichiwo barua-
bwoye.  23:23  1 Jatelo  ma	no kanyachiel g i Pau-
askeche lweny 100 mag Rumi	lo bende e nyim gavana.
ni e bwoye.		34 Omiyo, gavana no-
 
379	TICH JOOTE 23:35–24:13
somo baruano kendo no-	Yahudi duto manie piny
penjo ni Paulo ne wuok	mangima ng’anjo ne sir-
alwora mane, mi nonwa-	kal, kendo otelo ne ki-
ng’o ni ne owuok Kilikia.	dieny moro mar din mar
35 Nowachone  kama:	Jo-Nazareth.  6 Bende,
"Abiro winji maber chuth	notemo dwanyo hekalu,
kuom wachni ka joma	omiyo ne wamake.  7 ——
odonjoni osechopo." Ke-	8 Ka in iwuon inone, ibi-
ndo nochiko ni orit Pau-	ro ng’eyo adiera mar we-
lo e od ruoth Herode.	chego duto ma wadonjo-
Ndalo abich ba-	nego."
ng’e, Anania jado-	9 Eka Jo-Yahudi bende
lo24maduong’ ne olor kuno	ne oriwore kode e do-
gi jodongo moko kod jal	njo ne Paulo ka giramo
ma nyinge Tetulo ma ne	ni wechego ne gin adier.
wuoyo e lo oganda, mi ne	10 Ka gavana nogwelo
gidonjo ne Paulo ir gava-	Paulo mondo owuo, Pau-
na.  2 Kane oluonge, Te-	lo nowacho kama:
tulo nochako donjone ko-	"Nikech ang’eyo maber
wacho niya:	ni isebedo jang’ad-bura
"Nimar  sani  wan  gi	mar ogandani kuom hig-
kuwe mogundho kokalo	ni mogwaro, aikora chi-
kuomi, kendo lokruok ti-	wo dwoko ma kora kuom
more e kind ogandani ni-	wachni.  11 Mana kaka
kech riekoni,  3 bende,	in iwuon inyalo nono mo-
wamor  ahinya  gi  we-	ndo ing’e, ndalo 12 pok
chego kinde duto kendo	okalo nyaka ne aidh Je-
kuonde duto, A Feliks,	rusalem mondo alem;
in moluor moloyo.  4 To	12 to ne giyuda ka ok
mondo kik amed kethoni	amin  wach  g i  ng’ato
seche, asayi ni iwinjwae	ang’ata ei hekalu, kendo
machuok kuom ng’wono-	ne ok athuw oganda mo-
ni.  5 Nimar wasenwa-	ndo obed gi koko, kata
ng’o ni ng’atni en jakel	e sunagogi, kata e taon
koko kendo omiyo Jo-	mangima.  13 Bende, ok
 
TICH JOOTE 24:14-23	380

ginyal siro weche ma gi- moa e alwora mar Asia donjonago kuomi sani. 19 ma a onego obed 14 Kata kamano, nitie ni gin e nyimi kae mo-gimoro ma daher yie- ndo gidonjna, ka dipo ni go, ma en ni, an atiyo ne adier gin gi wach moro Nyasach kwerena ka lu- amora koda . 20 Kata wore gi kit lamo ma gi- we joma ni kae mondo luongo ni kidieny mar owach giwegi gima rach dinno, nimar ayie kuom ma ne g iyudo kuoma weche duto manie Chik kane achung’ e nyim kod mondik e weche Jo- buch Sanhedrin, 21 ka nabi . 15 Kendo an g i ok en mana nikech gimo-geno kuom Nyasaye, ma ro achiel ma ne awacho en geno ma gin bende sama ne achung’ e die-giyiego, ni chier nobedie rgi niya: ‘Wach chier mar mar joma kare gi joma joma otho e momiyo sani ok kare. 16 Mano e mo- ing’adona bura!’"

miyo kinde duto atemo 22 Kata kamano, ni-matek mondo asik ka an kech Feliks nong’eyo e yo gi chuny maler ma onge malong’o weche motudo-bura e nyim Nyasaye kod re gi Yorno,1 nochoro wa-dhano. 17 Koro bang’ chgino nyime, kowacho-higni moko mogwaro, ne negi kama: "Sa asaya ma abiro mondo akel ne oga- Lisio jatend-jolweny2 olor ndawa mich mag konyo kae, eka abiro ng’ado we-jochan, kendo mondo cheugi." 23 Eka nochi-agol chiwo mag misa- ko jatend-askeche1 ni ngo. 18 Ka noyudo ati- mondo oket Paulo e bwo mo gigo, ne ginwang’a 24:22 1 Tiende ni, kit ngi-e hekalu ka bende aler ma mar Jokristo kod puonj ka luwore gi chik, to ne ma giluwo. 2 Jatelo ma aske-ok an gi oganda mar ji, che lweny 1,000 ni e bwoye. kendo onge kata koko 24:23 1 Jatelo ma askeche ma ne akelo. To kanyo lweny 100 mag Rumi ni e ne nitie Jo-Yahudi moko bwoye.

 

381	TICH JOOTE 24:24–25:7


tuech to ma ok oridne nokawo kom-loch, nda-ahinya, kendo mondo kik lo adek bang’e, noi-ogeng’ joge mobiro ko- dho nyaka Jerusalem nye kuom gik mochando. koa Kaisaria. 2 Eka jo-

	Ndalo moko bang’e, dong-jodolo kod jotend Feliks nobiro ka en Jo-Yahudi ne onyise we-gi Drusila chiege, ma ne che ma ne gidonjonego en nya Jo-Yahudi, kae to Paulo. Omiyo, ne gicha-nooro wach mondo okel ko sayo Festo 3 ka gi-Paulo, mi nowinje ko- kwaye mondo otimnegi wuoyo e wi yiene kuom ng’wono kuom oro wach Kristo Yesu. 25 To sa- mondo okel Paulo Jeru-ma Paulo ne wuoyo kuom salem. To ne gichano wach tim makare, gi rit- mar kiyo Paulo ka en e ruok, kod wach chieng’ ndara mondo ginege. bura ma biro, luoro no- 4 Kata kamano, Festo mako Feliks mi nowacho- nowachonegi ni Paulo ne niya: "Koro sani inya- nyaka sik ka en e tuech lo dhi, to ka anwang’o Kaisaria kendo ni en thuolo moro, abiro luo- owuon ne ochiegni wuok ngi kendo." 26 Gie ki- kodhi kuno. 5 Nowa-ndeno bende, noparo ni cho kama: "Ka kuom Paulo ne dhi miye pesa. adier ng’atno nigi ketho Kuom mano, ne ojaluo- moro mosetimo, goluru ngo Paulo ding’eny mo- jotelo moko manie kindu ndo owuo kode. 27 To mondo alor kodgi kuno ka higni ariyo noserumo, eka gidhi gidonjne."



Pokio Festo nochako lo-	6 Omiyo, ka nosetieko
cho kar Feliks; to nikech	ndalo ma ok okalo abo-
Feliks ne dwaro moro Jo-	ro kata apar e diergi, ne
Yahudi, noweyo Paulo e	olor nyaka Kaisaria, to
od tuech.	kinyne nobet e kom-bura
chopo25	Kuom mano, ba-	kendo nochiko ni mondo
	ng’ ka Festo nose-	okel Paulo iye.  7 Sama
	e alworano mi	nobiro,  Jo-Yahudi  ma
 
TICH JOOTE 25:8-17				382
noyudo obiro koa Jeru-		12 Bang’ ka Festo nose-
		
salem, ne ochung’ kolwo-		wuoyo gi buch jong’ad-
re ka gidonjone gi weche		rieko, nodwoke kama:
mang’eny kendo mado-		"Isekwayo ni oyali e nyim
ngo, to ne ok ginyal siro		Kaisar; ir Kaisar e ma ibi-
wechego.			ro yalie."		
8 Kata kamano, Paulo		13 Ka ndalo moko no-
nodwoko kama: "Pok ati-		sekalo,  ruoth	Agripa
moga ketho moro amo-		kod Banis nobiro Kaisa-
ra kuom Chik Jo-Yahudi,		ria mondo gitim ne Fe-
kuom hekalu, kata kuom		sto limbe ma gimiyego
Kaisar."	9 Nikech Festo		duong’.  14 Nikech	ne
ne dwaro moro Jo-Yahu-		gidhi tieko ndalo moko
di, nopenjo Paulo niya:		mogwaro kuno, Festo no-
"Be diher idho nyaka Je-		keto wach Paulo e nyim
rusalem mondo ong’adni		ruodhno niya:		
bura	e	nyima  kuom		"Nitie ng’at moro ma
wechegi?"  10 To Pau-		Feliks noweyo kae ko-
lo nodwoke kama: "Sani,		tue,	15 To kane an Je-
achung’ e nyim kom-bura		rusalem, jodong-jodo-
mar Kaisar, ma e kama		lo gi jodongo mag Jo-Ya-
onego oyalae. Onge ke-		hudi nokelona wachne,
tho ma asetimo ne Jo-Ya-		ka gikwayo mondo ong’a-
hudi mana kaka in bende		dne buch kum.	16 Kata
isechako ng’eyo malo-		kamano, nadwokogi ni
ng’o.	11 Kapo ni adier		ok en tim Jo-Rumi chi-
an jaketho kendo aseti-		wo	ng’ato  ang’ata	e
mo gima owinjore gi tho,		lwet jomoko mondo omo-
ok atamora tho; to ka we-		rgigo ka pok ng’at mo-
che ma jogi donjonago		donjneno oromo wang’
gin mana manono, onge		gi wang’ gi joma odonj-
ng’at ma nigi ratiro mar		one	mi omiye thuolo
chiwa e lwetgi mondo		mar	dwoko	wach	e
omorgi. Omiyo, akwayo		wi gima odonjnegono.
ni oyala e nyim Kaisar!"		17 Omiyo kane gichopo
 
383	TICH JOOTE 25:18-26

kae, ne ok adeko, to kiny- gi jotend-jolweny1 kanya-ne ne abet e kom- bura chiel gi joma nigi huma kendo ne achiko ni okel e taon mar Kaisaria; kae ng’atno ira. 18 Ka no- to Festo nochiko mondo sebiro, joma ne odonjone okel Paulo, mi ne okele. ne ok okelo weche ma- 24 Kendo Festo nowa-richo ma naparo kuome. cho niya: "In Ruoth Agri-


	Ne gin mana gi ywa- pa kod ji duto man ko-ruok kode kuom wach dwa kae, uneno, ng’at-lamo margi e wi nyasa- ni e ma oganda duto chgi kendo e wi jal ma mar Jo-Yahudi ne odo-nyinge Yesu ma nose- njone kane an Jerusa-tho, ma Paulo to noramo lem kod kae bende, ni koro ngima. 20 Ni- ka gikok ni ok owinjo-kech ne ok ang’eyo re odhi nyime bedo ma-kaka onego ayal wach- ngima. 25 To ne anwa-no, ne akwaye kabe do- ng’o ni onge ketho moro her dhi Jerusalem mo- amora ma notimo mowi-ndo ong’adne bura kuno njore gi tho. Omiyo, ka e wi wechegi. 21 To ka en owuon nokwayo ni Paulo nokwayo ni odong’ oyale e nyim Jal Moluor e tuech mondo Kaisar, Moloyo, ne ang’ado mo-Jal Moluor Moloyo e ma ndo atere kuno. 26 To ong’adne bura, ne achiko kuome, aonge wach ma-ni obed e bwo tuech nya- long’o ma dandik ne Ruo-

ka chop atere ire."       dha. Omiyo, asekele e 22 Eka Agripa nowa- nyimu uduto, to moloyo cho  ne  Festo  kama: e nyimi in Ruoth Agri-"Daher winjo ng’atno pa, mondo eka bang’ ko-an  awuon."  Nodwoke seyale, dayudie gimoro niya: "Kiny iniwinje." ma anyalo ndiko kuome.

	Omiyo, kinyne Agri-

pa kod Banis nochopo ka 25:23 1 Jatelo achiel ne bedo ginyisore malich mi gi- gi askeche lweny 1,000 e donjo e od romo ka gin bwoye.
 
TICH JOOTE 25:27–26:11	384
27 Nimar ok ane ka en	ma ginyalo chiwoe neno
gima  owinjore	mondo	ka gidwaro.  6 To sani
ater ng’at motue nyaka	iyala  e  bura  nikech
Rumi, ma ok alero bende	geno  mar  gima  Nya-
weche modonjnego."	saye nosingo ne kwere-
Agripa nowacho	wa;  7 mano e singo ma
ne  Paulo	niya:	dhoudi 12 mag ogandawa
"Oyieni26	mondo iwuo e	rito neno ka chopo ka gi-
loyi iwuon." Eka Paulo	tiyo ne Nyasaye gi kinda
norieyo bade mochako	ahinya odiechieng’ go-
chiwo dwoko e wi weche	tieno. A Ruoth, genono
ma ne odonjnego kama:	e momiyo Jo-Yahudi ose-

	"Ruoth Agripa, amor donjona.
ndi nikech an e nyimi ka-	8 "Ang’o	momiyo un
wuononi mondo achiw	ok  uyie	ni  Nyasaye
dwoko e wi weche duto	chiero joma otho?  9 An
ma Jo-Yahudi odonjona-	awuon ne an gadier ni
go,  3 to moloyo, nikech	ne onego atim gik ma-
in ng’at molony ahinya e	ng’eny mondo akwedgo
tim kod weche duto ma	nying Yesu Ja-Nazareth.
keloga ywaruok e kind	10 To adier, mago e gik
Jo-Yahudi. Omiyo, asayi	ma ne atimo e Jerusa-
ni iwinja mos.	lem, kendo ng’eny joma
	"Kuom adier, kit ngi- ler ne atueyo e jela, ni-ma ma asedakie chak- mar jodong-jodolo nose-re kane an rawera nya- miya teko mar timo ka-ka abedo ng’at maduong’ mano; to kane ji dwaro
e kind ogandawa kendo nego	joma	lergo,	ne

	Jerusalem, en gima ayie e yor goyo ombulu. Jo-Yahudi duto ong’eyo 11 Kendo sama ne asa-malong’o, 5 ne ging’eya ndogi nyading’eny e su-chon kaka Ja-Farisai ma nagoke duto, ne atemo nomakore chuth gi chi- chunogi mondo gikwed ke mag kidieny mar kit yiegi; to nikech ne ager lamowa, kendo en wach kodgi ahinya, nachako
 
385				TICH JOOTE 26:12-22
sandogi e taonde mamo-	ichiw neno kuom weche
ko bende.		ma iseneno kod mago ma
12 "Sama ne atimo gigi	abiro nyisi.	17 Kendo
ka an e wuoth adhi Da-	anaresi kuom ogandani
maski bang’ yudo teko	kod kuom ogendni ma-
kod		chik  moa	kuom	moko	ma	aori	irgi
j o d o n g- j o d o l o ,	1 3 A	18 mondo iyaw wenge-
Ruoth,  e  dier  odie-	gi, igolgi e mudho kite-
chieng’ tir kane an e nda-	rogi e ler, kendo igolgi e
ra,  ler  moro  moa  e	teko mar Satan kikelogi
polo ne olwora gi joma	ir Nyasaye, mondo owe-
ne an-go e wuoth, to	negi richogi kendo giyud
ler ma ne rienyno nohi-	pok kanyachiel gi joma
ngo mar wang’-chieng’.	osepwodh mobedo ma-
14 Kendo  ka  waduto	ler nikech yie ma gin-go
ne wasepodho piny, ne	kuoma.’			
awinjo dwol moro ka wa-	19 "Kuom mano, Ruoth
chona  gi  dho  Hibra-	Agripa, ne ok atamora
nia kama: ‘Saulo, Sau-	winjo fweny ma nowuok
lo, isanda nang’o? Isiko	e polono,  20 to ne adhi
ka igweyo riwi,1 to timo	mondo ayal wach, kendo
kamano medo mana hi-	ne  akwongo	gi	joma
nyi.’		15 Eka ne apenje	ne ni Damaski, kae to ne
kama: ‘In ng’a, Ruoth?’	joma ne ni Jerusalem gi
To Ruoth nodwoka niya:	piny Judea mangima kod
‘An	Yesu,  ma  isando.	ogendni mamoko bende,
16 Kata kamano, a malo	ka anyisogi ni onego gi-
mondo ichung’ gi tiendi.	lok chunygi gia e richo
Gimomiyo  asefwenyo-	kendo gidog ir Nyasaye
rani en ni mondo ayieri	kuom timo gik ma nyi-
ibed		jatichna	kendo	so ni giloko chunygi gia
				e richo.	21 Mano e mo-
26:14 1 Tiende ni, luth ma	miyo Jo-Yahudi ne oma-
dhoge bith ma ne itiyogo e	ka e hekalu mi gitemo
tayo le kata chikogi.		nega.  22 Kata kamano,
 
TICH JOOTE 26:23-32	386

nikech aseyudo kony kuom wechegi ma okia, moa kuom Nyasaye, ame- nimar onge moro amo-do dhi nyime chiwo neno ra ma ne otim kama opo-ne joma tindo kod joma ndo. 27 In Ruoth Agri-dongo nyaka kawuononi. pa, be iyie kuom weche Bende, ok ayalnegi wach Jonabi? Ang’eyo ni iyie machielo mak mana we- kuomgi." 28 To Agripa che ma Jonabi kod Musa nowacho ne Paulo kama: nokoro ni ne dhi timore— "Kuom kinde machuokni,

	ni Kristo ne nyaka mit diloka mi abed Jakri-sand, kendo nikech en e sto." 29 Eka Paulo no-ma ne okwong chiere a wachone niya: "Kata bed kuom joma otho, ne odhi ni en kuom kinde ma-kelo ler ne ogandawani chuok kata malach, gima kod ogendni mamoko." daher kwayo Nyasaye en

24 Koro sama Paulo ni, in kod ji duto ma wi-pod ne wuoyo kokwero nja kae kawuono ubed weche ma ne odonjnego, kaka an, to ok gi nyoro-Festo nowacho gi dwol chegi."

maduong’ kama: "Pau- 30 Eka ruoth Agripa lo, wiyi osebiro marach! noa malo mi gavana Fe-Somo misesomo ma- sto gi Banis bende no-ng’eny miyo wiyi biro ma- timo kamano kanyachiel rach!" 25 To Paulo no- gi joma ne obet kodgi. dwoke kama: "Yaye Fes- 31 To sama ne giwuok, to, in moluor moloyo, ne gichako wuoyo e wiya ok rach, to we- kindgi kama: "Onge gima che ma awacho gin adier ng’atni osetimo mowi-kendo ginyiso paro ma- njore gi tho kata tuech e long’o. 26 Kuom adier, jela." 32 Eka Agripa no-ruoth ma koro awuoyo- wacho ne Festo niya: "Di-go sani ka an thuolo- koro ne osegony ng’atni

ni, ong’eyo maber weche-	ka  da  bed  ni  ne  ok
gi;  nikech  an  gadier	okwayo ni oyale e nyim
chuth ni onge kata achiel	Kaisar."
 
387
27 Koro  ka  nose-ng’ad wach ni mo-ndo wakwang’ gi meli

nyaka Italia, ne giketo Paulo kod ji mamoko mo-tue e lwet jatend-aske-che1 ma nyinge Julio, ma notelo ne kidieny mar Agusto. 2 Bang’ idho meli ma nowuok Adrami-tio kendo ma ne chiegni dhi e wedhe mag alwo-ra mar Asia, ne wachako wuodhwa; Aristako ma Ja-Makedonia ma noa Thesalonika ne ni kod-wa. 3 Kinyne ne wago-wo Sidon, to Julio noti-mo ne Paulo tim ng’wono kuom yiene odhi ir osie-pene mondo gikonye.

4 Kane waa kanyo, ne wakwang’ ka wakalo e tiend chula mar Sai-pras mondo chulano ogeng’nwa yamo ma ne ochomowa tir. 5 Eka ne wakwang’ e chuny nam ka wakalo e bath Kilikia gi Pamfilia kae to ne wa-gowo e wath man Mira e piny Likia. 6 Kanyo ja-


27:1, 6 1 Jatelo ma askeche lweny 100 mag Rumi ni e bwoye.
 

TICH JOOTE 27:1-11

tend -askeche1 noyudo meli moro moa Aleksa-ndria ka dhi Italia, mi noketowa e iye. 7 Eka bang’ kwang’ mos kuom ndalo moko mogwaro, ne wachandore nyaka wa-chopo Kanido. Nikech yamo ne ok oyienwa dhi nyime, ne wakwang’ ka wageng’ore e tiend chu-la mar Krete ka wakadho Salmone. 8 Eka bang’ kwang’ e tiend chulano ka wachandore, ne wa-chopo kama iluongo ni Mbita Mokue, ma ne en kama chiegni gi taon mar Lasea.



	Nikech kinde mogwa-ro nosekalo, kendo kwa-ng’o meli koro ne nyalo kelo masira, ni-mar kata mana Odie-chieng Pwodho Ji, ma ji ne tueyoe chiemo be-nde nosekalo, Paulo no-ng’ado ne ji rieko moro 10 niya: "Jowetena, ane-no ni wuodhni dhi kelo kethruok kendo wadhi yudo masira maduong’, ok mana ne osike gi meli kende, to kata mana ngi-mawa bende." 11 Kata
 
TICH JOOTE 27:12-21	388
kamano, jatend-askeche1		nyal chomore kode tir,
		
noluwo wach jachik meli		ne waweyo yamono ote-
kod mar wuon melino		rowa atera.  16 Kae to
kar winjo gima Paulo ne		ne wachopo kama chu-
wacho.  12 Nikech wa-		la moro matin miluongo
dhno ne ok owinjore be-		ni Kauda ne nyalo ge-
tie e ndalo koyo, thoth		ng’onwae yamono, to e
ji nochiwo paro ni mo-		ma pod kawo yie matin
ndo wawuog kanyo ke-		ma ne otue chien e meli-
ndo temo neno ka dwa-		no ne tek ahinya.  17 To
dhi geng’ore ne koyo e		bang’ ting’e mi girwake
Foniks, ma ne en wath		e meli, ne gichako tueyo
moro man Krete ma nigi		melino gi tonde molwore
kuonde ariyo midonjo-		mondo kik obarre, to ni-
go, achiel yo nyandwat to		kech ne giluor ni ginyalo
machielo yo milambo.		moko kama thanythany e
13 Ka yamo mar mila-		Sirti, ne giloro tanga mi
mbo ne kudho mos, ne		yamo noterogi.  18 Ni-
giparo ni ne ginyalo cho-		kech yamo mager ne te-
po  kama  ne  gidhiye,		rowa koni gi koni, kiny-
omiyo ne gipudho nanga		ne ne gichako golo gik
ma nochungo meli, mi ne		moko mondo meli obed
gichako kwang’o meli ka		mayot.  19 To e ndalo
gikalo e bath Krete ma-		mar adek, ne giwito to-
chiegni  gi  dho  wath.		nde mag nanga kod gige
14 Kata kamano, bang’		chiko meli gi lwetgi gi-
dhi matin nono, yamo		wegi.
moro mager miluongo ni		20 Ka ndalo mogwaro
Yurakulo nochako goyo		ne osekalo ka pok wa-
meli.  15 To nikech ya-		neno wang’-chieng’ kata
mono ne yiengo meli ma-		sulwe kendo yamo mager
tek ahinya ma meli ne ok		bende ne medo goyowa
			ahinya, geno moro amo-
27:11  1 Jatelo  ma  askeche		
lweny 100 mag Rumi ni e		ra ni ne wanyalo kwo no-
bwoye.		chako rumo.  21 Nikech
 
389				TICH JOOTE 27:22-32
ndalo mogwaro nosekalo		koni e Nam mar Adria,
ka pok ji ochiemo, Paulo		e dier otieno, jokwang’
ne ochung’ e diergi mo-		meli  nochako  fwenyo
wachonegi kama: "Jowe-		ni chal ka gima ne gisu-
tena, ka dine uwinjo paro		do machiegni gi kamo-
ma ne ang’adonu ni kik		ro  ma  nigi  lowo  mo-
ukwang’ meli ua Krete,		two.  28 Ne gipimo tut
dikoro ok wayudo masira		mar kanyo mi giyudo ka
kod chandruok ma kama.		en mita 36, kendo ne gi-
22 Kata kamano, koro		medo sudo matin kae to
akwayou ni ubed moil,		ne gipimo mi giyudo ka
nimar onge kata ng’ato		tutne en mita 27.  29 To
achiel ma biro lal, mak		nikech ne giluor ni gi-
mana meli.	23 E otieno-		nyalo moko e lwendni,
ni,  malaika  mar  Nya-		ne gibolo nanga ang’wen
saye ma an ng’ate kendo		mag chungo meli ka gin
ma atiyone, nende obiro		yo ka chien e meli, ke-
mochung’ buta  24 mo-		ndo ne gichako gombo
wachona	niya:	‘Kik		mondo piny oru.  30 To
iluor, Paulo. Nyaka ibi		ka  jokwang’  meli  no-
ichung’ e nyim Kaisar, ke-		chako manyo kaka ne gi-
ndo ne! kuom ng’wono-		nyalo ringo gia e meli-
ne, Nyasaye biro reso ji		no, ne giloro yie matin
duto ma in-go e meli ni-		e nam ka giwuondore ni
kech in.’  25 Omiyo, be-		ne gidwaro bolo nanga
duru gi chir jowetena,		mag chungo melino gi ka
nimar ayie kuom Nya-		nyime.	31 To Paulo no-
saye ni gigo biro timore		wacho ne jatend- aske-
mana kaka nosewachna.		che1 kod askeche niya:
26 Kata kamano, yamo		"Ok  nyal  res  ngimau
nyaka terwa mi wamok e		mak mana ka jogi odong’
chula moro."			e  meli	kae."  32 Eka
27 Koro ka nochopo			
		27:31  1 Jatelo  ma  askeche
otieno  mar  14	kendo		lweny 100 mag Rumi ni e
yamo ne yukowa koni gi		bwoye.	
 
TICH JOOTE 27:33-43	390

askechego nong’ado to- kamoro ma nigi wath. nde mag yie matinno mi Omiyo, ne ging’ado ni ne giweye mondo olwar. kanyo e ma ne g idhi 33 Koro  ka  piny  ne gowoe meli ka nyalo-chiegni ru, Paulo noji- re.  40 Kuom mano, ne wo ji duto mondo gicha- ging’ado nanga mag chu-mie gimoro kowachone- ngo meli kendo ne gi-gi kama: "Kawuono en weyogi mi gilwar e nam, ndalo mar 14 ma useri- ka g ie kindeno bende to, kendo usebedo ka ok ne gigonyo tonde moma-ucham gimoro kata ma- ko ngayi; kendo bang’ tin.  34 Omiyo, ajiwou ng’awo malo tanga ma-mondo uchamie gimo- tin ma ka nyime ne yamo, ro; nikech mano biro ko- ne  g ichomo  wadhno. nyou, nimar onge ng’ato 41 Kane gichopo kama kuomu ma biro lalo kata pi ochokoe kuoyo ma-mana yie wiye achiel." ng’eny koni gi koni, meli 35 Bang’ wacho mano, notuomo kuoyo kendo nokawo makate, mi no- yo ka wiye ne omoko ma goyo ne Nyasaye eroka- ok yiengni, kata kama-mano e nyimgi giduto, no apaka mager nochako kae to nong’ingo, mi no- baro yo ka chien mar me-chako chiemo.  36 Eka lino  ma  tindotindo. giduto ne gibedo gi chir 42 Nikech mano, aske-mi ne gichako chiemo. che nong’ado mar nego 37 Koro waduto ne wan joma otue mondo kik ji 276 e melino.  38 Kane ng’ato kuomgi ogo abal gisechiemo mi giyieng’, kendo otony.  43 To ja-ne gichako wito ngano tend- askechego1 ne dwa-e nam mondo meli obed ro ni Paulo ochop ka ngi-

mayot.                 ma, omiyo nogeng’ogi 39 Ka piny ne oru, ne kik gitim kamano. Nochi-ok ginyal fwenyo piny 27:43 1 Jatelo  ma  askeche ma ne gintie, to gima ne lweny 100 mag Rumi ni e

ginyalo neno en mana bwoye.
 
391		TICH JOOTE 27:44–28:9
ko joma ne nyalo goyo	janek, kendo bura ma-
abal mondo gichikre ei	kare ok oyiene mondo
nam kendo gikwang’ mo-	odhi nyime bedo mangi-
ndi nyaka e lowo motwo,	ma kata obedo ni ose-
44 to joma ne odong’ ne	tony oa e nam."  5 Kata
onego oluw bang’gi ka	kamano, Paulo noteng’o
moko konyore gi bepe, to	thuondno mi ne olware e
mamoko gi gik mobaro-	mach, to ne ok ohinyo-
re kowuok e meli. Kuom	re.  6 To jogo ne paro
mano, ji duto nochopo	ni  lwete  ne  dhi  kuot
maber e lowo motwo.	kata ni ne odhi gore piny
28	Kane   wachopo	apoya mi otho. Kane gi-
		
	maber e lowo mo-	serito kuom seche moko
two, ne wafwenyo ni chu-	mogwaro mi gineno ni
lano ne iluongo ni Malta.	onge gima rach ma ne ti-

	Kendo jo chulano1 no- morene, ne giloko pach-nyisowa ng’wono e gi mi gichako wacho ni okang’ maduong’ ahinya. Paulo en nyasaye.
Ne gimokonwa mach mi	7 Koro e alwora mar
girwakowa waduto e yo	gweng’no ne nitie puo-
mang’won nikech koth	the mag jatend chula-
ma ne chue kendo ni-	no ma nyinge Pablio, ke-
kech koyo.  3 Kata ka-	ndo norwakowa gi mor
mano, sama Paulo no-	mi noritowa maber kaka
choko yien moko mi oke-	wende kuom ndalo adek.
to e mach, thuol moro	8 To wuon Pablio ne ni-
nowuok nikech liet ke-	ndo nikech ne en gi tuo
ndo nomoko e lwet Pau-	mar midhusi kod ndira,1
lo.  4 Ka jo chulano no-	eka Paulo ne odhi ire
neno thuol ma nigi sum-	molemo koketo lwetene
no koliero e lwete, ne gi-	kuome kendo ne ocha-
chako wacho e kindgi	nge.  9 Ka mano noseti-
kama: "Adier, ng’atni en	more, jomamoko ma ne
			
28:2 1 Joma ne wacho dhok	28:8 1 Mae en tuo ma miyo
ma wendo.	ng’ato diewo nyaka remo.
 
TICH JOOTE 28:10-20	392

tuore ma nodak e chula- ro romonwa e Chiro mar no bende nochako biro Apio kod kar chiemo gi ire mondo ochanggi. buoro miluongo ni Udi

	Jogo bende ne odhia- Adek. Ka Paulo noneno-lowa ahinya kuom miyo- gi, nogoyo ne Nyasaye wa mich mogundho, ke- erokamano kendo nobe-
ndo	kane	wachako	do gi chir.  16 Gikone,
wuodhwa e nam, ne gi-	kane wadonjo Rumi, ne
miyowa gige konyruok	oyie ne Paulo dak kende
duto ma ne wachando.	e ode mochulo ka en gi
11 Dweche  adek  ba-	askar ma rite.	
ng’e, ne wachako wuoth	17 Kata kamano, ndalo
ka waidho meli moro ma	adek bang’e, ne oluongo
nigi kido yo ka wiye mo-	jotend Jo-Yahudi. Kane
ndikie ni "Yawuot Zeu."	gisechokore, nowacho-
Melino nowuok Aleksa-	negi kama: "Owetena,
ndria, to nikech ne en	kata obedo ni ok ne ati-
ndalo koyo noyudo ogo-	mo gima kwedo oganda-
wo e chulano.	12 Bang’	wa kata tim kwerewa,
gowo e wath ma Siraku-	ne ogola Jerusalem kaka
sa,  ne	wabedo  kanyo	ng’at motue mi	oketa
kuom	ndalo	adek;	e lwet Jo-Rumi.	18 Ke-
13 kane waa kanyo ne	ndo kane gisenono wa-
wadhi mi wachopo Ri-	chna, ne gidwaro gonya
giam. Odiechieng’ achiel	nimar ne ok giyudo gi-
bang’e, yamo mar mila-	moro kuoma mowinjore
mbo nosieko mi kiny-	gi tho.  19 To ka Jo-Ya-
ne ne wachopo Puteo-	hudi ne ok dwar ni ogo-
li.  14 Kanyo ne wayudo	nya, ne akwayo mondo
owete kendo ne gikwayo-	Kaisar e ma odhi oyala,
wa ni wabed kodgi kuom	to ne ok atimo kamano
ndalo abiriyo, eka ne waa	ka gima ne an gi wach
kanyo ka wachomo Rumi.	moro  ma  ne  adwaro
15 Ka owete nowinjo ni	donjogo ne ogandawa.
wachomo kuno, ne gibi-	20 Wachni e momiyo ne
 
393	TICH JOOTE 28:21-30


akwayo ni mondo aneu ma nowachogo; to moko kendo awuo kodu, ni- ne ok oyie. 25 Omiyo, mar otueya gi nyoroche- nikech ne g ipogore e gi nikech geno ma Israel paro e kindgi, ne gichako osebedogo." 21 Ne gi- a, kendo Paulo nowacho dwoke kama: "Pok wayu- kama:

do barupe moa Judea "Roho maler nowacho ma wuoyo kuomi, be- kare ne kwereu koka-nde onge ng’ato ang’a- lo kuom janabi Isaya ta kuom jowetewa moa 26 niya , ‘Dhi ir oga-kuno mosehulonwa kata ndano mondo iwachne-mosewachonwa gimo- gi kama: "Adier winjo ro amora marach kuomi. to unuwinj to ok unu-

	Kata kamano, wane- ng’e tiende ngang’, ke-no ni ber mondo wawinj ndo adier rango to paro ma in-go iwuon, ni- unurang, to ok unune mar wang’eyo ni kamoro ngang’. 27 Nimar chu-amora ji wuoyo marach ny jogi osetamore rwako kuom kidieny mar dinni." wach, kendo gisewinjo

23 Eka ne gichano gi itgi to ok gitim gimo-odiechieng’ moro mondo ro, kendo giseumo we-girom kode, kae to ne gi- ngegi mondo kik wenge-biro ire ji mang’eny kama gi nen ngang’, mondo kik ne odakie. Bang’e nole- itgi winj wach, mondo ronegi wachno, kochiwo- kik wach donj e chuny-negi neno e okang’ mo- gi, kendo kik gilokre mi ng’ith e wi wach Piny- achanggi."’ 28 Omiyo, ruodh Nyasaye, kendo daher mondo ung’e ni notiyo gi Chik Musa kod warruok moa kuom Nya-weche Jonabi mondo olo- sayeni, oseter ne oge-kgo pachgi giyie kuom ndni mamoko; kuom Yesu, kotimo kamano adier, g ibiro rwake." chakre okinyi nyaka yuso 29 ——

piny.  24 Moko kuomgi	30 Omiyo, ne obet ka-
nochako yie kuom weche	nyo kuom higni ariyo
 
TICH JOOTE 28:31 –Weche Mantie e JO-RUMI	394

mangima, ka opango saye, bende kopuonjogi ode owuon, kendo jogo wach Ruoth Yesu Kristo, duto ma nobiro ire ne kendo ne owuoyo ka en ojarwakogi e yo ma- thuolo ahinya ma onge ng’won, 31 koyalone- luoro, kendo onge gima gi wach Pinyruodh Nya- ne geng’e.


NE

JO-RUMI


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1-7)

Paulo nigi siso mar dhi
Rumi (8-15)

Ng’at makare nobed mangima kuom yie (16, 17) Joma richo ok nyal wuondore ni gikia Nyasaye (18-32)

Kido mag Nyasaye nenore kuom chuech (20)

	Bura mar Nyasaye kuom Jo-Yahudi kod Jo-Grik (1-16)
Kaka nyalo mar pogo ber gi rach tiyo (14, 15)
Jo-Yahudi kod Chik (17-24)

Nyangu mar chuny (25-29)

	"Nyasaye e ma mondo osik ka en ja adier" (1-8)
Jo-Yahudi gi Jo-Grik duto ni e bwo richo (9-20)
 

Ikwano ng’ato ni en ng’at makare kokalo kuom yie (21-31)

Ji duto orem kuom duong’ mar Nyasaye (23)
4 Ikwano ni Ibrahim en ng’at makare kokalo kuom yie (1-12)

Ibrahim en wuon ji duto ma nigi yie (11)
Singo mar Nyasaye chopo kokalo kuom yie (13-25)

	Bedo gi winjruok maber gi Nyasaye kokalo kuom Kristo (1-11)

Tho kokalo kuom Adam, ngima kokalo kuom Kristo (12-21) Richo kod tho nolandore kuom ji duto (12)
 
(14-26)
(1-5)
(31-39)
(28-30)
(18-25)
(12-17)
(1-11)
(27-29)
(1-11)
395	Weche Mantie e JO-RUMI

 

Tim makare mar ng’ato achiel (18)
6 Ngima manyien kokalo
kuom batiso e Kristo

Kik uwe richo oloch kaka ruoth e ringreu (12-14)

A e wasumbni richo; bedo wasumbni Nyasaye (15-23)

Misach richo en tho; mich Nyasaye en ngima (23)

	Ranyisi kuom kaka igonyo ji kuom Chik (1-6)
Chik miyo richo

ng’ere (7-12)

Kedo gi richo (13-25)

8 Ngima kod bedo thuolo kokalo kuom roho
maler
Roho ma keto ji obed nyithind Nyasaye chiwo neno

Chuech orito thuolo mar bedo nyithind Nyasaye

‘Roho sayonwa’ (26, 27)

Joma Nyasaye yango
motelo
Locho kokalo kuom hera

mar Nyasaye

9 Kuyo mar Paulo kuom
Jo-Israel e ringruok

Koth Ibrahim madier (6-13) Ok diket kiawa kuom ng’at

ma Nyasaye oyiero
 

Gik ma Nyasaye nyiso mirimbe kod gik ma okecho (22, 23)

Joma nok modong’ kende

e ma ibiro res Jo-Israel

ochwanyore (30-33) 10 Kaka ng’ato bedo gi tim makare e wang’
Nyasaye (1-15)

Hulo wach yie e lela (10) Luongo nying Jehova kelo warruok (13) Tiende joma yalo long’o (15)
Ji tamore wach

maber (16-21)

	Ne ok otamruok Jo-Israel chutho (1-16)

Ranyisi mar yadh zeituni (17-32)
Kaka rieko mar Nyasaye
tut (33-36)

12 Chiwo ringreu kaka misango mangima (1, 2) Mich mopogore opogore to ringruok to en achiel (3-8)

Puonj e wi ngima Jokristo madier (9-21)

	Bolruok ne joma nigi teko mar loch (1-7)

Chulo osuru (6, 7)

Hera chopo duto ma Chik
dwaro (8-10)
 
Weche Mantie e JO-RUMI – 1:8		396
Wuotho kaka joma wuotho		Chenro mag wuodhe
		
godiechieng’ (11-14)		Paulo (22-33)
14 Kik ung’ad ne ng’ato		16 Paulo ndiko e wi Fibi ma
bura (1-12)			jatich e kanyakla (1, 2)
Kik imi jomamoko			Mos mikowo ne Jokristo
ochwanyre (13-18)			man Rumi (3-16)
Temo bedo gi kuwe kod		Bedo motang’ gi joma kelo
winjruok (19-23)			pogruok (17-20)
15 Rwakreuru kaka Kristo		Mos moa kuom joma tiyo
notimo (1-13)			kanyachiel gi Paulo (21-24)
Paulo, jatich ma tiyo ne		Wach moum koro
ogendni (14-21)			oseng’ere (25-27)
						
An Paulo, misumba		saye kod tich mar bedo
		
Kristo Yesu ma no-		joote, mondo joma oa e
luongo1	mondo obed jao-		ogendni duto obed gi
te, kendo ne oketa mo-		yie nikech nying Yesu.
ndo ayal wach	maber		6 Un bende un joma ose-
mar Nyasaye.	2 Wach		luong koa e ogendnigo
maberno Nyasaye nosi-		mondo ubed mag Yesu
ngo chon kokalo kuom		Kristo.  7 Andikonu un
jonabine ei Ndiko maler,		ji duto man Rumi, un
3 e wi Wuode ma no-		joma Nyasaye ohero ke-
wuok e koth Daudi kuom		ndo moseluong mondo
ringruok,  4 jal ma ko-		ubed joma ler:
kalo  kuom  teko  mar		Ng’wono	mogundho
roho maler, ne onyis ra-		kod  kuwe	moa  kuom
tiro ni en Wuod Nyasaye		Nyasaye	Wuonwa  kod
kane ochiere a kuom jo-		Ruodhwa	Yesu  Kristo
motho—ee, Yesu Kristo		mondo obed kodu.
Ruodhwa.  5 Ma kokalo		8 Mokwongo, agoyo ne
kuome ne wayudo ng’wo-		Nyasacha erokamano ko-
no mogundho mar Nya-		kalo  kuom	Yesu  Kri-
 
397	JO-RUMI 1:9-20
sto nikech un duto, ni-	an gi siso mar landonu un
mar wach yie maru ihulo	bende wach maber Rumi
kuonde duto e piny ma-	kanyo.  16 Nimar wiya
ngima.  9 Nikech Nya-	ok kuod gi wach maber;
saye ma atiyone gi chu-	kuom adier en e teko ma
nya duto ka ayalo wach	Nyasaye kelogo warruok
maber mar Wuode en ja-	ne ng’ato ang’ata ma nigi
nenona kuom kaka ase-	yie, ne Jo-Yahudi mondi,
bedo ka  ahulou e la-	eka bang’e ne Jo-Grik be-
mona kinde duto ma ok	nde.  17 Nikech kokalo
awe,  10 ka asayo ni ka	kuom wach maberno, tim
nyalore, to mondo ayu-	makare mar Nyasaye ne-
die thuolo mar chopo iru	nore ratiro kokalo kuom
wang’ni kuom dwaro mar	yie kendo nikech yie,
Nyasaye.  11 Nimar an	mana kaka ondik niya:
gi siso mar nenou mo-	"To ng’at makare nobed
ndo amiue moko kuom	mangima kokalo kuom
mich  mag  chuny  eka	yie."
ubed motegno;  12 ke-	18 Nimar mirimb Nya-
ndo mondo jiwruok obe-	saye elore koa e polo
die e kindwa ka ng’ato	kuom ji duto ma ok wi-
jiwo yie mar nyawadgi,	nje kendo kuom joma ok
maru kod mara.	kare. Gin joma timo gik

	Kata kamano, owe- ma ok kare mondo gi-tena, daher mondo ung’e geng’ ji kik ng’e adiera. ni, nyading’eny ne adwa- 19 Nikech gik minyalo ro biro iru—to osegeng’- ng’e kuom Nyasaye ne-na nyaka chop sani—eka nore ayanga e kind jo-mondo nyak mar tichna ma kamago, nimar Nya-obedie kuomu mana kaka saye osemiyo ging’eyo-osebedo kuom ogendni gi maler. 20 Nimar kido mamoko. 14 An jagop ma en-go ma dhano ok Jo-Grik gi joma welo, ke- nyal neno, ma gin teko-ndo an jagop joma riek gi ne mochwere kod duong’ joma ok riek; 15 omiyo ma en-go kaka Nyasaye,
 
JO-RUMI 1:21-30	398
osebedo ka nyisore ma- chieng’. Amin. 26 Mano ler chakre chuech piny e momiyo Nyasaye no-ka dhi nyime, nimar gi- weyogi ne owruok gi go-nenore e gik ma no- mbo mag terruok, nimar chueyo. Omiyo, dhano ok mon manie kindgi nolo-nyal wuondre ni gikia. kore mi gitimo timbe mo-


	Nimar kata obedo pogore gi kaka ne ochue-ni ne ging’eyo Nyasaye, gi; 27 kamano bende, ne ok gimiye duong’ joma chwo noweyo timo kaka Nyasaye; bende ne gima owinjore gitim gi ok gigone erokamano, to mon ka luwore gi kaka ne gibedo joma paro gik ne ochuegi, mi ne giowo-manono, kendo chuny- re gi gombo mag terruok gi ma onge rieko nobedo e kindgi giwegi, chwo gi gi mudho. 22 Kata obe- chwo, ka gitimo gik mo-do ni ne giwacho ni gi- dwanyore ma miyo giyu-riek, ne gibedo joma ofu- do kum margi chuth mo-wo 23 kendo ne gimiyo winjore gi kethogi.

duong’ mar Nyasaye ma	28 Mana kaka ne ok
ok tho obedo kaka kido	giyie  bedo  gi  ng’eyo
mar dhano ma tow, gi	malong’o kuom Nyasaye,
kido mar winy, gi le ma	nojwang’ogi mondo gi-
nigi tielo ang’wen, kod le	bed gi paro ma ok oyie-
mamol.	go, mondo gitim timbe
24 Kuom mano, nikech	ma ok owinjore.  29 Ne
gombo  mag  chunyg i,	gipong’ gi timbe duto ma
Nyasaye noweyog i g i-	ok kare, gi gik morocho-
tim timbe ma ok ler,	re,  gi  ich-lach,  gi  ti-
mondo gikelgo ne dend-	mbe maricho, ka bende
gi wich-kuot.  25 Ne ok	gipong’  gi  ich-lit,  gi
giyie gi adiera mar Nya-	nek, gi dhawo, gi wuond,
saye, to ne giluwo miria-	gi himruok, ka gibedo jo-
mbo mi gilamo chuech	kuoth,  30 joketh nying
kendo tiyonegi, kar lamo	ji, joma osin gi Nyasaye,
Jachuech mipako nyaka	jo achaya, jong’ayi, jo-
 
399	JO-RUMI 1:31–2:9

sunga, joma chano gik 3 Kata kamano, in ma kelo hinyruok, jo- ng’at ma ng’ado bura ne ma ok winj jonyuolgi, joma timo gik ma kama-

	joma weche ok donj- go, be iparo ni ibiro tony negi, joma ok rit singogi, ne bura mar Nyasaye to joma onge hera,1 kendo in iwuon pod itimo gigo? joma ok kech jomamo- 4 Koso, ichayo ng’wo-ko. 32 Kata obedo ni none mogundho, gi sina-jogi ong’eyo maber dwa- nine, kod horuokne, ni-ro makare mar Nyasaye kech ok ing’eyo ni koka-—ni joma ong’iyo gi timo lo kuom ng’wononeno, gik ma kamago owinjore Nyasaye temo tayi mo-gi tho—pod gidhi nyime ndo ilok chunyi ia e ri-timo gigo, kendo giyie cho? 5 To nikech wich-bende nyaka gi joma ti- teko kod chunyi ma ok
mogi.		lokre a e richo, ikuno
Kuom mano, in ng’at	mirimb Nyasaye kuomi
ma ng’ado ne joma-	iwuon. Nyasaye nonyis
moko2	bura kata bed ni	mirimano e ndalo mobi-
in ng’at manade, in be-	ro eloe buchene maka-
nde bura oloyi; nimar ki-	re.  6 Eka enochul ng’a-
ng’ado ne ng’at machie-	to ka ng’ato ka luwore
lo  bura,  mano  e  ma	gi timbene:  7 ngima ma
bura loyigo iwuon, ni-	nyaka chieng’ ne joma
kech in ming’ado bura,	manyo duong’, gi pak,
itimo mana gik ma ng’at-	kod del ma ok tow koka-
no timo.  2 To koro wa-	lo  kuom  nano  e  tim
ng’eyo ni bura ma Nya-	maber;  8 to mirima gi
saye ng’ado ne joma timo	gero nobi kuom joma nigi
gik ma kamago en bura	chuny mar ywaruok ke-
madier.	ndo ma ok tim ka luwore
	gi adiera, to giluwo tim
		ma ok kare.  9 Masira gi
1:31 1 Ma en hera ma bedo	
e kind wede, kata ma dhano	chandruok malit nobe-
onego obedgo e kindgi.	die kuom ng’ato ang’ata
 
JO-RUMI 2:10-22	400
ma timo g ik maricho,	kendo paro man kuomgi
kuom Ja-Yahudi mondi,	donjonegi, kata ketogi
eka kuom Ja- Grik be-	thuolo.  16 Mano biro
nde;  10 to duong’, g i	timore chieng’ ma Nya-
pak, kod kuwe nobe-	saye biro ng’adoe bura
die kuom ng’ato ang’a-	kokalo kuom Kristo Yesu
ta ma timo gik mabeyo,	e wi gik ma dhano opa-
kuom Ja-Yahudi mondi,	ndo. Mano biro timore
eka kuom Ja- Grik be-	ka luwore gi wach maber
nde.  11 Nimar Nyasaye	ma alando.
ok buon ji.	17 Ka koro in iluongori
12 Nikech ji duto ma	ni Ja-Yahudi, kitenori
notimo richo ka ok gin e	kuom chik kendo isungo-
bwo chik, ginitho bende	ri ni in ng’at Nyasaye,
ka ok gin e bwo chik; to	18 kendo ni ing’eyo dwa-
ji duto ma notimo richo	che, bende iyie gi gik ma-
ka gin e bwo chik, chik	beyo moloyo nikech ne
biro ng’adonegi bura .	opuonji Chik,  19 kendo

	Nimar joma winjo in gadier ni in jal ma tayo chik g i itg i ok e joma muofni kendo ni in e ler kare e nyim Nyasaye, to mar joma ni e mudho, joma dak ka luwore gi 20 jal ma rieyo joma pa-chik ibiro kwan ka joma rogi ok ni kare, japuonj kare. 14 Nikech sama mar nyithindo matindo, ji moa e ogendni mamo- kendo ni Chik osemiyi ko ma onge gi chik timo mise mar bedo gi ng’eyo gik ma chik dwaro, jogi, kod adiera— 21 kata kata obedo ni gionge gi kamano, in mipuonjo chik, gitimo gik moko ka ng’at machielo, be ipuo-

g ima	g in	g i	chik. njori iwuon? In miyalo ki-

	Gin e joma nyiso ni wacho ni, "Kik ikwel," di-chik ondik ei chunygi, bed ni ikwelo, koso? ka bende nyalogi mar 22 In mipuonjo ni, "Kik pogo ber gi rach riwo- ichod," dibed ni ichodo, re kodgi e chiwo neno, koso? In misin gi sana-
 
401			JO-RUMI 2:23–3:6
mu, dibed ni ikwelo e he-	kuom roho, to ok kuom
kalu, koso?  23 In misu-	chik moro mondik. Pak
ngori kuom chik, dibed	ma ng’atno yudo wuok
ni ichayo Nyasaye kuom	kuom	Nyasaye,  to  ok
ketho Chik?  24 Nimar	kuom dhano.
mana kaka ondik, "nying	To kare, Ja-Yahudi
Nyasaye iyanyo e kind	oloyo jomamoko ga-
ogendni mamoko nikech	ng’o,3	kata ere ber ma
un."	nyangu	kelo?  2 Nitie
25 Kuom  adier,  nya-	ber mang’eny. Mokwo-
ngu konyo mana ka iti-	ngo, gin e ma ne omigi
mo kaka chik dwaro; to	weche maler mag Nya-
ka in jaketh-chik, nyangu	saye.	3 Ang’o kare mi-
moseteri ok en nyangu.	nyalo wach? Ka jomoko
26 Omiyo, ka ng’at ma	ne onge gi yie, be bedo-
ok oter nyangu rito dwa-	gi  ma  onge  yie  biro
ro makare  mag  Chik,	mono Nyasaye doko ja
kata obedo ni pok otere	adier?	4 Ooyo ngang’!
nyangu ibiro kwane kaka	To Nyasaye e ma mo-
ng’at moseter nyangu,	ndo  osik  ka  en  ja
donge?  27 Kendo  ka	adier,		to  dhano  duto
ng’at ma ok oter nyangu	obed jomiriambo, mana
e ringruok chopo weche	kaka ondik niya: "Mondo
mag Chik, obiro miyo	oyud ni in ng’at maka-
onere maler ni in jaketh-	re e wecheni, kendo mo-
chik, kata obedo ni in gi	ndo ilo bura sama iyali."
chik mondik kendo ose-	5 Kata kamano, ka be-
teri nyangu.  28 Nimar	dowa joma ok kare miyo
ng’ato ok en Ja-Yahudi	tim  makare  mar  Nya-
mana gi oko, bende nya-	saye nenore ayanga, wa-
ngu ok en mana mitimo	nawach ang’o? Be Nya-
oko e ringruok.  29 To	saye timo gima ok kare
ng’ato bedo Ja-Yahudi e	sama onyiso mirimbe?
iye, kendo nyangu ma ite-	(Awuoyo mana kaka dha-
re en mar chuny kokalo	no.)  6 Ooyo ngang’! Ka
 
JO-RUMI 3:7-22		402
ok  kamano,	kare  ere			achiel."  13 "Dhogi1 en
				
kaka Nyasaye biro ng’ado			liel  moyawore;  g ise-
bura ne piny?				wuondo  ji  g i  lewg i."
7 To ka miriambo ma			"Sum mar thuonde ni e
awacho osemiyo adie-			dhogi."  14 "Kendo dho-
ra mar Nyasaye oneno-			gi opong’ gi kuong’ruok
re ayanga mondo oyud-			kod sigu."  15 "Tiendegi
go duong’, kare ang’o			reto ka dhi chuero remo."
momiyo pod ing’adona			16 "Kethruok gi masiche
bura kaka jaricho?  8 To			malit ni e yoregi,  17 ke-
ang’o momiyo ok wa-			ndo pok g ing’eyo yor
wach kaka jomoko ma			kuwe."  18 "Onge luoro
riambo kuomwa wacho			Nyasaye e nyim wang’gi."
ni, "Watimuru gik mari-			19 Koro wang’eyo ni
cho mondo eka gik ma-			gik moko duto ma Chik
beyo obi"? Bura mibi-			wacho, owachogi kuom
ro ng’ad ne jogo en bura			joma ni e bwo Chik, mo-
mowinjore kodgi.			ndo  eka  dho  ji  duto
9 To  kare	wawach			oling’, kendo mondo piny
ang’o? Be waloyo jomo-			duto obi ochung’ e kom-
ko? Ooyo ngang’! Nimar			bura mar Nyasaye mo-
wasewacho ni Jo-Yahu-			ndo okumgi.  20 Omiyo,
di kaachiel gi Jo-Grik,			onge ng’at ma ibiro kwan
giduto gin e bwo richo;			ni en ng’at makare e nyi-
10 mana  kaka  ondik			me kokalo kuom timbe
			mag luwo chik, nimar
niya: "Onge dhano moro			chik miyo wang’eyo richo
amora makare, kata ma-			e yo malong’o.
na achiel;  11 onge ng’at			21 To koro tim maka-
ma wach donjone; onge			
			re mar Nyasaye osefwe-
ng’at ma manyo Nya-			
saye.  12 Ji duto ose-			nyore mana kaka Chik
bayo yo, giduto gisebe-			kod weche Jonabi ose-
do  joma  nono;  onge			nyiso, ok kokalo kuom
ng’at ma nyiso ng’wono,			rito	chik,  22 to kokalo
onge kata mana ng’ato			3:13 1 Tiende sie en, "lokrogi."
 
403	JO-RUMI 3:23–4:2


kuom yie kuom Yesu Kri- chik mane? Be en kuom sto, tim makare mar Nya- timo gik ma chik dwaro? saye chopo ne ji duto ma Ooyo ngang’, to en ko-nigi yie. Nikech e kind kalo kuom chik mar yie. ji duto, onge pogruok. 28 Nimar waneno ni

	Nikech ji duto ose- ikwano ng’ato ni en ng’at timo richo kendo girem makare kokalo kuom yie, kuom duong’ mar Nya- to ok kuom timbe mag saye, 24 kendo kuom luwo chik. 29 Be Nya-ng’wonone mogundho saye en Nyasach Jo-Ya-ikwanogi ni gin joma hudi kende? Donge en kare, ma en kaka mich Nyasach joma oa e ma giyudo nono koka- ogendni mamoko bende? lo kuom rawar ma Kri- Ee, en Nyasach joma oa e sto Yesu nochulo mondo ogendni bende. 30 Ni-ogonygi. 25 Nyasaye ne kech Nyasaye en achiel, ochiwe kaka misango obiro kwano joma oter mar pwodho joma keto nyangu ni gin joma kare yie kuom rembe. Noti- nikech yie, kendo obiro mo mano mondo onyis- kwano joma ok oter nya-go owuon timne makare, ngu ni gin joma kare ko-nimar Nyasaye ne nyiso kalo kuom yiegi. 31 Ka horuok kuom weyo richo en kamano, be mano nyi-ma ji notimo e ndalo ma- so ni chik ok ti nikech chon. 26 Mano ne en ni yiewa? Ooyo ngang’! Kar mondo onyisgo timne mano, wasiro chik. makare e ndalo ma sani, 4 Ka en kamano, kare

mondo eka en owuonang’o ma dwawach ni

obed makare kata mana Ibrahim ma en kwar-e sama okwano ni ng’at wa e ringruok noyudo? ma keto yie kuom Yesu 2 Kuom ranyisi, ka dine

en ng’at makare.        bed ni ne okwan Ibra-27 To kara sunga en him kaka ng’at maka-mar  ang’o?  Oonge  gi re nikech gik ma no-kare. En kokalo kuom timo, mano dine omiyo
 
JO-RUMI 4:3-13				404
opakore, to ok e wang’	kende e ma yudo mor ma
Nyasaye.  3 Nimar wach	kamano, koso joma pok
manie	Ndiko	wacho	oter nyangu bende? Ni-
ang’o? Ni "Ibrahim no-	mar	wasewacho  niya:
keto yie kuom Jehova	"Yie mar Ibrahim nomiyo
mi mano nomiyo okwa-	okwane ni en ng’at ma-
ne ni en ng’at makare."	kare."	10 Kare en kara-
4 To kuom ng’at mose-	ng’o	ma  ne  okwanee
tiyo, chudo mimiye ok	ng’at makare? Ne en ko-
en nikech inyise ng’wo-	setere nyangu koso ka
no, to en gima owinjo-	podi? Ne ok en bang’e,
re ochule.  5 To mopo-	to ne en ka pok ne ote-
gore gi mano, ng’at ma	re nyangu.  11 To kane
ok  gen  kuom  gik  ma	otere nyangu kaka Nya-
en owuon otimo, to oke-	saye nochiko, mano no-
to  yie  kuom  Jal  ma	bedo ranyisi ma nyiso ni
miyo ikwano joma  ri-	en ng’at makare nikech
cho  kaka  joma	kare,	yie ma ne en-go ka pok
yie mar ng’atno	miyo	ne otere nyangu, mo-
ikwane kaka ng’at maka-	ndo eka obed wuon ji
re.  6 Mana kaka Daudi	duto ma nigi yie to ok
bende wacho kuom mor	otergi nyangu, eka mo-
mar ng’at ma Nyasaye	ndo okwan-gi kaka joma
kwano kaka ng’at maka-	kare;	12 bende, mondo
re, to ok nikech timbe	obed wuon joma oter
ng’atno owuon, kowacho	nyangu, to ok mana mar
niya:	7 "Joma mor gin	joma itero nyangu ke-
joma timbegi ma ok kare	nde, to bende wuon joma
osewenegi kendo ma ri-	kuom adier wuotho ka
chogi	oseum;	8 ng’at	giluwo yie ma Ibrahim
mamor en jalo ma Jeho-	wuonwa ne nigo ka pok
va ok bi kwano richone	ne otere nyangu.
kuome ngang’."			13 Nimar chik ok e ma
9 Be koro mano nyiso	ne omiyo Ibrahim kata
ni joma oseter nyangu	kothe onwang’o singo
 
405				JO-RUMI 4:14-24
mondo	Ibrahim	oyud	ka g ima g igo nitiere.
piny  kaka	pok	mare,	18 Kata ka ne onge gima
to ne en nikech bedone	ne nyalo miyo obed gi
ng’at	makare  kokalo	geno, pod geno nomiyo
kuom yie.	14 Nimar ka	obedo gi yie ni ne odhi
joma makore gi chik e	bedo wuon ogendni ma-
ma bedo joma biro yudo	ng’eny ka luwore gi wach
pok, yie bedo kayiem	ma ne osewach niya:
nono kendo singo ma ne	"Kamano e kaka kothi
ochiw bedo gima koro ok	nobed."  19 Kendo kata
ti.  15 Kuom adier, Chik	obedo ni ok nodoko ma
kelo mirimb Nyasaye, to	yomyom e yie, nokwano
kama onge chik, kanyo	dende owuon kaka mar
bende onge ketho moro	ng’at mosetho (nimar ne
amora.				en jahigni 100 kama), ke-
16 Mano e momiyo ko-	ndo nong’eyo bende ni
kalo kuom yie, singono	Sara ne en migumba .
chopo ne koth Ibrahim	20 To nikech singo mar
duto nikech ng’wono mo-	Nyasaye, ok noketo kia-
gundho mar Nyasaye, ok	wa kobedo ma onge yie;
mana ne joma makore gi	to yie ma ne en-go no-
Chik kende, to bende ne	miyo obedo motegno ko-
joma makore gi yie ma	miyo Nyasaye duong’,
Ibrahim nonyiso, ma e	21 kendo ne en gadier
jal ma e wuonwa wadu-	chuth ni gima Nyasaye
to.  17 (Mani en mana	nosesingo, Nyasaye ne
kaka ondik niya: "Ase-	nig i nyalo bende mar
keti ibed wuon ogendni	chopo gino.  22 Kuom
mang’eny.") Mano ne oti-	mano, "ne okwane ni en
more e wang’ Nyasaye	ng’at makare."
ma Ibrahim noketo yie	23 Kata kamano, ok en
kuome, kendo en e ma	kende e ma ne ondik
omiyo joma otho bedo	kuome kiwacho ni, "ne
mangima, kendo owuoyo	okwane ni en ng’at maka-
kuom	g ik	ma	onge	re,"  24 to bende nikech
 
JO-RUMI 4:25–5:11		406
wan ma ne idhi kwanwa	kuot; nimar hera mar
kaka joma kare, nimar	Nyasaye oseol ei chu-
wayie kuom Jal ma no-	nywa kokalo kuom roho
chiero Yesu Ruodhwa a	maler ma nomiyowa.
kuom joma otho.  25 Ne	6 Nikech adier kane
otho nikech kethowa ke-	pod wanyap, Kristo ne
ndo ne ochiere mondo	otho ne joma richo e
eka okwanwa kaka joma	kinde sie ma ne oseket.
kare.	7 Nimar tek ahinya mo-
Kuom mano, nikech	ndo ng’ato otho e lo ng’at
koro osekwanwa ka-	makare; to samoro ng’a-
ka5 joma  kare  kokalo	to nyalo yie tho ne ng’at
kuom  yie,  wabeduru	maber.  8 Kata kamano,
g i  kuwe  e kindwa  g i	Nyasaye nyiso hera mo-
Nyasaye kokalo kuom	herowago kama: ni kane
Ruodhwa Yesu Kristo,	pod wan joricho, Kristo
2 ma kuome bende wa-	ne	othonwa.  9 Kuom
seyudoe thuolo mar cho-	mano, nikech wan gadier
po ir Nyasaye mondo	ni rembe osemiyo okwa-
wayud ng’wonone mogu-	nwa kaka joma kare, ibi-
ndho ma koro wan-go ni-	ro reswa kokalo kuome,
kech yie; wamoruru ni-	mondo mirimb Nyasaye
kech wan gi geno mar	kik	binwa.  10 Nimar
yudo duong’ mar Nya-	kane  wan  wasik  Nya-
saye.  3 To ok mano ke-	saye, tho mar Wuode no-
nde, to wamoruru be-	kelo winjruok maber e
nde sama wayudo ma-	kindwa kode, omiyo wan
siche, nimar wang’eyo	gadier ni ngimane biro
ni masira nyago kido mar	resowa nikech koro wa-
sinani;  4 kae to sinani	sebedo gi winjruok ma-
miyo ng’ato bedo ng’at	ber gi Nyasaye.  11 To
ma Nyasaye oyiego; kae	ok mano kende, to wa-
to bedo ng’at ma Nya-	mor bende kuom Nya-
saye oyiego kelo geno,	saye ma koro wasebe-
5 to geno ok kel wich-	dogo gi winjruok maber
 
407				JO-RUMI 5:12-18
kokalo kuom Ruodhwa	ndho kokalo kuom ng’a-
Yesu Kristo.	e  momiyo,	to achiel, ma en Yesu
12 Mano		Kristo.  16 E wi mano,
kaka	richo	nodonjo e	gima  richo  mar  ng’a-
piny kokalo kuom ng’a-	to achiel nokelo opogo-
to achiel, kendo tho no-	re gi gima mich ma Nya-
biro  kokalo  kuom  ri-	saye chiwo nono kelo. Ni-
cho, tho nolandore kuom	kech bura ma ne ong’ad
ji duto nikech giduto ne	bang’ ketho mar ng’at
gisetimo richo—.  13 Ni-	achiel nokelo kum mar
mar richo ne ni e piny	tho, to mich ma nobiro
kane Chik pok obiro, to	bang’ ketho mar ji ma-
onge ng’at minyalo kwan	ng’eny nomiyo okwan-gi
kaka	jaricho  ka	chik	kaka joma kare.  17 Ni-
onge.	14 Kata kamano,	mar ka richo mar ng’a-
tho nolocho kaka ruoth	to achiel nomiyo tho olo-
chakre  gi  Adam  nya-	cho kaka ruoth, wanya-
ka Musa, kata mana e	lo  bedo  gadier  ni  ji
wi joma ne ok otimo ri-	biro bedo mangima mi
cho ma chal gi ketho mar	giloch kaka ruodhi ni-
Adam, ma en jal ma chal-	kech ng’ato achiel, ma en
re e yore moko gi ng’at	Yesu Kristo. Mano en ni-
ma ne onego obi.	kelo	kech giyudo mich michi-
15 Gima	richo		wo nono ma miyo ikwa-
opogore  gi  mich	ma	nogi kaka joma kare ko-
Nyasaye chiwo. Nikech	kalo kuom ng’wono mo-
ka  kuom	ketho	mar	gundho mar Nyasaye.
ng’at  achiel  ji  ma-	18 Omiyo, mana kaka
ng’eny ne otho, ng’wo-	kokalo kuom richo mar
no mogundho mar Nya-	ng’ato  achiel,  oganda
saye kod mich mochi-	dhano duto noyudo kum
wo  nono  nokelo	ber	mar tho, e kaka bende
mathoth ne ji mang’eny.	kokalo kuom tim maka-
Michno ne ochiw kanya-	re mar ng’ato achiel, oga-
chiel gi ng’wono mogu-	nda dhano duto ikwano
 
JO-RUMI 5:19–6:9	408
kaka joma kare mondo	nyime dak ka watimo ri-
giyud ngima.  19 Nimar	cho?  3 Koso ok ung’eyo
mana kaka kokalo kuom	ni waduto ma ne obatis-
tim ng’ato achiel mar	wa e Kristo Yesu, ne
tamruok luwo chik, ji ma-	obatiswa e thone bende?
ng’eny nobedo joricho, e	4 Omiyo, ne oyikwa ko-
kaka bende kokalo kuom	de kokalo kuom batiso
tim ng’ato achiel mar	marwa e thone, mondo
luwo chik, ji mang’eny	mana kaka ne ochier Kri-
ibiro kwan kaka joma	sto a kuom joma otho ko-
kare.  20 Koro Chik no-	kalo kuom duong’ mar
biro mondo richo obed	Wuon mare, e kaka wan
mogundho. To kama ri-	bende onego wawuoth
cho nogundhoe, ng’wo-	e kit ng ima manyien.
no mogundho mar Nya-	5 Ka waseriwore kode
saye ne omedoree mo-	e tho kaka mare, kuom
loyo.  21 Mondo ang’o	adier wabiro riwore kode
otimre? Mondo eka kaka	e chier kaka mare bende.
richo nolocho ka ruoth	6 Nikech wang’eyo ni
kanyachiel gi tho, kama-	kitwa machon ne ogur e
no bende ng’wono mo-	yath kode, mondo ringre-
gundho	mar  Nyasaye	wa ma nigi richo kik bed
oloch ka ruoth e tim ma-	gi teko kuomwa, eka kik
kare mondo okel ngima	wadhi nyime bedo wasu-
ma nyaka chieng’ koka-	mbni mag richo.  7 Ni-
lo  kuom	Yesu  Kristo	mar ka ng’ato osetho,
Ruodhwa.	wanawach	osegonye kuom richone.
Kare,		8 E wi mano, ka wase-
ang’o? Be onego wa-	tho kanyachiel gi Kri-
sik6 e richo ni eka ng’wo-	sto, wang’eyo ni wana-
no mogundho mar Nya-	bed mangima kode be-
saye omedre?  2 Ooyo	nde.  9 Nimar wang’eyo
ngang’! Nikech koro wa-	ni Kristo ok bi tho kendo,
setho kuom wach timo	nikech sani osechiere oa
richo, ere kaka dwadhi	kuom  joma  otho;  tho
 
409	15 To	JO-RUMI 6:10-19
ok loch kuome kendo.		kare	wawach
10 Nikech  tho ma  ne	ang’o? Be onego watim
othogo, ne otho dichiel	richo nikech koro ok wan
mondo ogol richo nyaka	e bwo chik, to wan e bwo
chieng’, to sani ongima	ng’wono mogundho mar
mondo otim dwach Nya-	Nyasaye? Ooyo ngang’!
saye.  11 Omiyo, kwan-	16 Donge  ung’eyo  ni
reuru kaka joma ose-	ka usiko ka uchiworu ne
tho kuom wach timo ri-	ng’ato kaka wasumbni
cho, ka ubedo mangima	ma timo kaka ng’atno
ne timo dwaro mar Nya-	dwaro, ubedo wasumbni-
saye kokalo kuom Kristo	ne nikech utimo dwache.
Yesu.	Omiyo, unyalo bedo wa-
12 Kuom  mano,  kik	sumbni mag richo ma te-
uwe richo osik ka lo-	rou e tho, kata unyalo
cho kaka ruoth e ringreu	bedo wasumbni ma ti-
ma tho, ni mondo utim	mo dwach Nyasaye ma
gombo  mag  ringreu.	miyo  ubedo	makare?
13 Bende, kik udhi nyi-	17 To wagoyo erokama-
me chiwo fuonniu ne ri-	no ne Nyasaye, ni ka-
cho ka gibedo kaka gige	ta obedo ni chon ne un
lweny mutimogo gik ma	wasumbni mag richo, ne
ok kare, to chiwreuru ne	udoko joma timo kaka
Nyasaye kaka joma ose-	Nyasaye dwaro kuluwo
doko mangima a kuom	kit puonj ma ne omiu, ke-
joma otho; bende, chiwu-	ndo utimo kamano koa
ru fuonniu ne Nyasaye	e  chunyu.  18 Ee,  ni-
ka  gibedo  kaka  gige	kech ne ogonyu ua e ri-
lweny mitimogo gik ma-	cho, ne udoko wasumb-
kare.  14 Nimar  richo	ni  mag	tim	makare.
ok onego obed ruoth e	19 Awuoyo kaka dhano
wiu ngang’, nikech koro	nikech nyawo mag ring-
ok un e bwo chik, to un e	reu; nimar mana kaka ne
bwo ng’wono mogundho	uchiwo fuonniu mi gibe-
mar Nyasaye.	do wasumbni mag tim
 
JO-RUMI 6:20–7:6	2 Kuom		410
ma ok ler kod mag ke-		ranyisi,	chik
tho chik ma terou e tije	otueyo dhako mokend
mag ketho chik, e kaka	kuom chwore e ndalo
koro chiwuru fuonniu	ma  chwore  pod  ngi-
obed wasumbni mag tim	ma; to kapo ni chwore
makare ma terou e timbe	otho, ogonye kuom chik
maler.	20 Nimar kane	mar chwore.  3 Omiyo,
un wasumbni mag richo,	e ndalo ma chwore pod
ne un thuolo korka tim	ngima, ibiro luonge ni
makare.		jachode kapo ni dichwo
21 To kare gin nyak	machielo okawe. To ka
mage ma ne ujokayo e	chwore otho, koro en
ndalogo? Gin gik ma sani	thuolo kuom chik mar
miyo ubedo gi wich-kuot.	chwore,	kendo  mano
Nikech gikogi en mana	miyo koro ok luonge ni
tho.  22 Kata kamano,	jachode ka dichwo ma-
sani,  nikech  ne  ogo-	chielo okende.	
nyu ua e richo mi ubedo	4 Kuom mano, owete-
wasumbni Nyasaye, koro	na, kokalo kuom ringre
ubedo gi nyak kuom tim	Kristo, un bende ne omi
maler, kendo gikone, ote-	ubedo joma otho kuom
rou e ngima ma nyaka	Chik, mondo ubed mag
chieng’.	23 Nimar mi-	ng’at machielo, mag jal
sach richo en tho, to	ma ne ochier oa kuom
mich ma Nyasaye chi-	joma otho, eka mondo
wo en ngima ma nyaka	wanyag olemo ma moro
chieng’ kokalo kuom Kri-	Nyasaye.	5 Nimar e ki-
sto Yesu Ruodhwa.	nde ma ne wadak ka lu-
Owetena, be nyalo	wore  gi	ringruok,  ne
bedo ni ok ung’eyo	waowore gi gombo mag
wachni,7	(nimar awuoyo	richo ma Chik nomiyo
gi joma ong’eyo chik)	onenore	ayanga,	ke-
ni Chik bedo ruoth e	ndo ne gitiyo e fuonni-
wi ng’ato kuom kinde	wa mondo wanyag olemo
duto ma ng’atno ngima?	ma kelo tho.  6 To koro
 
411	JO-RUMI 7:7-19
osegonywa kuom Chik,	owuon to ler, kendo we-
nikech wasetho kuom	che manie iye ler, gin ma-
wach ma ne otueyowano,	kare, kendo chik ber.
mondo wabed wasumbni	13 Kuom  mano,  be
e  yo  manyien  kokalo	gima ber nokelona tho?
kuom roho maler, to ok e	Ooyo ngang’! To richo e
yo machon kokalo kuom	ma notimo kamano. Ko-
chik ma ne ondik.	kalo kuom gima berno,

	Kare wawach ang’o? richo nokelona tho mo-Be Chik en richo? Ooyo ndo eka gima richo en ngang’! Kuom adier, dine ong’ere. Kendo chik elo-ok ang’eyo ni richo ni- nwa ni richo en gima tie ka dine bed ni rach ahinya. 14 Nimar Chik onge. Kuom ranyi- wang’eyo ni Chik oa si, dine ok ang’eyo ni go- kuom Nyasaye; an to an mbo gir ng’ato en richo mar ringruok, kendo an ka dine bed ni Chik ok jal ma richo oseng’iewo. owacho ni: "Kik igomb 15 Nimar ok ang’eyo gi-gir ng’ato." 8 Chik no- momiyo atimo gik ma ati-miyo richo oyudo thuo- mo. Nikech gik ma daher lo mar nyago kuoma kit timo, ok asik ka atimo, gombo duto nimar kane to gik ma asin-go e ma chik onge, richo ne atimo. 16 Kata kama-otho. 9 Kuom adier, ni- no, ka gik ma ok daher tie kinde ma ne angi- e ma atimo, ayie ni Chik ma ka chik onge. To ka long’o. 17 To koro an chik nobiro, richo nobe- ok e ma atimgi, to richo do mangima kendo, an to modak e iya e ma timo-ne atho. 10 Kendo ne gi. 18 Nimar ang’eyo ni ayudo ni chik ma none- kuoma, tiende ni, e ring-go otera e ngima, ne tera rena, onge gima ber mo-mana e tho. 11 Nimar dakie; nikech an gi go-chik nomiyo richo oyudo mbo mar timo gima lo-thuolo mar lomba kendo ng’o, to nyalo mar time e nega. 12 Omiyo, Chik ma aongego. 19 Nimar
 
JO-RUMI 7:20–8:7		412
gima ber ma daher timo,	Kuom mano, joma ni
ok atim, to gima rach ma	e winjruok achiel gi
ok ahero e ma asiko ka	Kristo8	Yesu ok ni e bwo
atimo.  20 Ka koro ati-	kum mar tho.  2 Nimar
mo gik ma ok ahero, kare	chik mar roho maler ma
an ok e ma atimgi, to ri-	chiwo ngima ne joma ni e
cho modak e iya e ma ti-	winjruok achiel gi Kristo
mogi.	Yesu, oseketou thuolo a

	Kuom mano, anwa- e chik mar richo kod mar ng’o ni nitiere chik moro tho. 3 Gima Chik ne ma chika: Ni ka adwa- onge gi nyalo mar timo ro timo gima kare, gima nikech ringruok ma nyap rach e ma siko ka ni mar dhano, Nyasaye no-koda. 22 Kuom adier, timo gino ka nooro Wuo-ka luwore gi kaka an e de owuon ka en gi ring-dhano ma iye, amor ahi- ruok ma chal gi mar ri-nya gi chik Nyasaye, cho, mondo ogol richo 23 to e ringra, nitiere kong’ado ne richo bura chik moro ma kedo kod e ringruok, 4 eka mo-chik manie pacha, ke- ndo wan ma wuotho ka ndo otera mondo abed e roho e ma chikowa to ok tuech mar chik mar ri- ringruok, watim gik ma-cho manie fuonnina. kare ma Chik dwaro. 24 Yaye, mano kaka an 5 Nimar joma ringruok ng’at ma chandore! En chiko keto pachgi kuom ng’a ma biro resa kuom weche mag ring ruok, ringruok ma tera e tho to joma roho tayo ma kamani? 25 Agoyo keto pachgi kuom weche erokamano ne Nyasaye mag roho. 6 Nikech kokalo kuom Yesu Kristo keto paro kuom ring - Ruodhwa! Kuom mano, ruok kelo tho, to keto ka gi pacha, an awuon an paro kuom roho kelo ngi-misumba mar chik Nya- ma kod kuwe; 7 nimar saye, to gi e ringra an mi- keto paro kuom ringruok




sumba mar richo.	kelo sigu gi Nyasaye, ni-
 
413	JO-RUMI 8:8-19


kech ringruok ok bolre e ringruok chikou, to adier bwo chik Nyasaye, to be- ubiro tho; to ka unego nde, adier ok onyal. timbe mag ringruok ko-

	Omiyo, joma ringruok kalo kuom roho, unubed chiko ok nyal moro Nya- mangima. 14 Nikech ji
saye.	duto ma roho mar Nya-
9 Kata kamano, ka ro-	saye tayo gin nyithind
ho mar Nyasaye odak e	Nyasaye  adier.  15 Ni-
iu gadier, ok ubed joma	mar ok nuyudo roho ma
ringruok chiko, to ube-	ketou wasumbni kubedo
do joma roho tayo. Ke-	gi luoro kendo, to nuyu-
ndo ka ng’ato onge gi	do roho ma ketou ubed
paro  kaka  mar  Kri-	nyithind Nyasaye, kendo
sto, ng’atno ok en ng’a-	kokalo kuom rohono wa-
te.  10 Kata obedo ni	kok niya: "Aba, Wuonwa!"
ringreu tho nikech richo,	16 Rohono riwore ka-
ka Kristo ni e winjruok	nyachiel kod chunywa e
achiel kodu, roho chiwo	chiwo neno ni wan nyi-
ngima nikech ikwanou	thind  Nyasaye.  17 Ka
kaka joma kare.  11 Ka	kare wan nyithind Nya-
koro roho mar jal ma	saye, wabedo bende joma
nochiero Yesu ka ogo-	biro yudo pok ma Nya-
le kuom joma otho odak	saye osingo—adier wa-
e iu, jalno ma nochie-	nayud gik ma Nyasaye
ro Kristo Yesu kane ogo-	osingo,  to  wanayudgi
le kuom joma otho be-	kanyachiel gi Kristo—tek
nde nomi ring reu ma	mana ni wachandore ka-
tho obed mangima koka-	nyachiel  kode  mondo
lo kuom rohone modak	wan bende wayud duong’
e iu.	kode.
12 Omiyo, owetena, ok	18 Nikech akwano ni
wan  e  bwo  ting’  mar	chandruoge ma sani ok
ringruok ni mondo wa-	gin gimoro kopimgi gi
dag ka ringruok chikowa;	duong’ ma ibiro el koka-
13 nimar  ka  udak  ka	lo kuomwa.  19 Nimar
 
JO-RUMI 8:20-30

chuech rito gi siso ahi-nya kinde ma duong’ mar nyithind Nyasaye biro fwenyoree. 20 Ni-kech ne oket chuech obedo kayiem nono, ok kuom dwarone owuon, to kuom dwaro mar jal ma ne okete obed ka-mano, eka geno obedie

	mondo chuech bende obi ogony oa e tuech mar tow, eka giyud thuolo ma nig i duong’ mar bedo nyithind Nyasaye.
	Nimar wang’eyo ni chuech duto siko ka chur kanyachiel, kendo gin e rem kanyachiel nyaka sani. 23 Ok mano ke-nde, to bende wan ma waseyudo nyak mokwo-ngo ma en roho, ee, wan wawegi wachur e iwa ka warito ahinya kinde ma Nyasaye biro ketowae wabed nyithinde. Obiro timo mano nikech rawar mar Kristo ma gonyowa a e ringrewa. 24 Nimar ne oreswa kane wayudo genoni; to gima ineno gi wang’ ok en geno, nikech ka ng’ato oseneno gimo-ro, be pod ogeno yudo
 
414

gino? 25 To ka wageno yudo gima ok wane, wa-siko ka warite gi siso ke-ndo watimo kamano gi sinani.


26 Kamano bende, ro-ho konyo e nyawowa; ni-mar sama ok wang’eyo kaka wanyalo hulo wach chandruok ma wan-go e lamo, roho owuon sayo-nwa kochur gi weche ma ok wahulo gi dhowa. 27 To jalno ma nono chuny ji ong’eyo tiend gima rohono wacho, ni-mar roho sayo e lo joma ler ka luwore gi dwaro mar Nyasaye.

28 Wang’eyo ni Nya-saye miyo tijene duto ri-wore kanyachiel mondo ber obedie ne ji duto mo-here, ma gin joma ose-luongo ka luwore gi dwa-rone; 29 nikech joma Nyasaye nokwongo yie-go, ne oyangogi bende motelo mondo giluw ra-nyisi mar kit Wuode, eka Wuodeno obed kayo e kind owete mang’eny.

	E wi mano, joma Nya-saye ne oseyango mote-logo e joma noluongo;
 
415						JO-RUMI 8:31–9:3
kendo joma noluongogo,	lo kelo hinyruok, koso li-
e jogo bende ma nokwa-	gangla?  36 Mana kaka
no kaka joma kare. Giko-	ondik niya: "Kinde duto
ne, joma nokwano kaka	wabedo e bwo gik ma
joma karego, e jogo be-	nyalo kelo tho nikech in;
nde ma nomiyo duong’.	osekawwa ka rombe mo-
31 To kare wanawach	nego oyang’."  37 Mopo-
ang’o  e	wi  wechego?	gore gi mano, wakalo e
Ka Nyasaye ni korwa, en	bwo gigo duto ka waloyo-
ng’a ma biro kedo kod-	gi	chuth  nikech	jal
wa?	32 Ka en ok no-	ma noherowano konyo-
weyo ma ok ochiwo kata	wa.	38 Nimar an gadier
mana Wuode owuon, to	chuth ni kata mana tho,
ne ochiwe ne wan wadu-	kata ngima, kata malai-
to, donge en kanyachiel	ke, kata loje, kata gik ma
gi Wuode gibiro kechowa	nitie sani, kata gik ma
kuom miyowa gik mamo-	biro, kata gik ma nigi
ko duto bende?	33 En	teko,	39 kata bor, kata
ng’a ma biro donjo ne	tut, kata chuech moro
joma Nyasaye oseyiero?	amora, ok bi pogowa gi
Nyasaye e Jal ma kwano-	hera ma Nyasaye ohero-
gi	kaka	joma	kare.	wago kokalo kuom Kri-
34 En ng’a ma biro wa-	sto Yesu Ruodhwa.	
cho	ni  bura  oloyogi?		Awacho adier kuom
Kristo Yesu e jal ma ne		Kristo; ok ariambi,
otho, ee, en e jalno ma ne	nimar9	nyalo  ma	chu-
ochier, entiere e bat ko-	nya nigo mar pogo ber gi
rachwich mar Nyasaye,	rach riwore koda e chi-
kendo osayonwa bende.	wo neno kuom roho ma-

	En ng’a ma biro po- ler, 2 ni an-gi kuyo ma-gowa gi hera ma Kristo duong’ kod lit ma ok oherowago? Be en masi- rum e chunya. 3 Ni-ra, koso chandruok, mar dine ahero ni mo-koso sand, koso kech, ndo an e ma abed kaka koso duk, koso gima nya- ng’at mokuong’ ma opog
 
JO-RUMI 9:4-15	416
gi Kristo e lo owetena him. 9 Nikech singono ma gin wedena kuom ne wacho niya: "E nda-ringruok, 4 kendo ma lo ma kama, anabi kendo kuom adier gin Jo-Isra- Sara nonyuol wuowi." el. Gin e ma ne Nyasaye 10 To ok mana e kinde-omiyogi gibedo nyithi- no kende, to bende ka nde, kendo nomiyogi Rebeka nomako ich mar duong’, gi singruoge, gi rude koa kuom ng’ato Chik, gi thuolo mar tiyo- achiel, ma en Isaka kwa-ne, kod gik ma ne osi- rwa; 11 Nyasaye nose-ngo. 5 Gin e ma ne gia chano kaka ne odhi yie-kuom kwerewa machon, ro ng’ato, to ok ne odhi kendo kuomgi e ma Kri- timo mano nikech ti-sto nowuokie e yor ring- mbe mag ng’atno. To ruok. Nyasaye manie wi en owuon ne odhi yie-gik moko duto oyud pak ro jal ma nodwaro luo-



nyaka chieng’. Amin.     ngo. Omiyo, ka pok ne 6 Kata kamano, ok en onyuol rudego, bende, ni wach Nyasaye orem ka  pok  ne  gitimo  gi-ma ok ochopo. Nikech ok moro amora maber kata ji duto mowuok kuom Is- marach,  12 ne owach rael gin Jo-Israel gadier. ne Rebeka kama: "Nya-7 Bende, ok en nikech thi  maduong’  nobed gin koth Ibrahim e ma misumba  mar  nyathi miyo giduto gibedo nyi- matin."  13 Mana kaka thinde, to, "Mano mibiro ondik niya: "Ne ahero Ja-luong ni kothi nobi koka- kobo to Esau ne asin-go." lo kuom Isaka."  8 Tie-   14 To  kare  wawach nde ni, joma gin nyithind ang’o? Be mano nyiso ni Ibrahim e ringruok ok Nyasaye osetimo gima e ma bed nyithind Nya- ok kare? Ooyo ngang’! saye gadier, to joma gin 15 Nimar  owacho  ne nyithind Nyasaye kokalo Musa  kama:  "Ananyis kuom singo ma nochiwo, ng’wono ne ng’ato ang’a-ikwanogi kaka koth Ibra- ta ma ayiero, kendo abi-
 
417	JO-RUMI 9:16-26


ro kecho ng’ato ang’ata tiyogo, kendo ni onya-ma ayiero." 16 Omiyo, lo chueyo gimoro amo-yiero mar Nyasaye ok ra koa kuom lowo achiel-otenore kuom dwach no, kochueyo moro ne ng’ato, kata tich matek tich ma nigi duong’, to ma ng’ato timo, to ote- machielo ne tich ma ok nore kuom Nyasaye ma nigi duong’? 22 Kama-nyiso ng’wono. 17 Ni- no bende, ka Nyasaye ne mar Ndiko wacho ne Fa- dwaro nyiso mirimbe ke-rao niya: "Mano e mo- ndo miyo tekone ong’e-miyo pod aweyi ka ingi- re, mi nonano ahinya gi ma: mondo anyis teko- gik mochue gi lowo mo-na kokalo kuomi, kendo ndo gibi giyud mirimbe, mondo nyinga olandre ma gin gik mowinjore e piny duto." 18 Kuom mana yudo kethruok, to mano, onyiso ng’wono ne kare en nang’o? 23 To ng’at modwaro, to oweyo bende ka notimo mano jomoko mondo gibed gi mondo duong’ne mogu-


chuny matek.           ndho obed kuom gik mo-19 Nikech mano, ng’a- chue gi lowo eka obi to  nyalo  penja  kama: okech gik ma ne osei-"Ang’o momiyo pod Nya- ko motelogo mondo omi-saye yudo ketho kuom gi duong’,  24 tiende ni, ji? Nimar en ng’a ma nigi wan ma noluongowa, ok nyalo mar geng’o dwa- mana koa kuom Jo-Yahu-che?"  20 A in dhano, in di kende, to bende koa to in ng’at manade mi- kuom ogendni mamoko, nyalo dwokori gi Nya- kare en nang’o?  25 En saye? Be gima ochue gi mana kaka owachonwa lowo nyalo penjo ng’at e Hosea niya: "Joma ok mochueye ni, "Ang’o mo- gin joga, abiro luongo-miyo ne ichueya e yo gi ni, ‘joga,’ kendo dhako ma kama?"  21 Koso ok ma ok oher abiro luonge ung’eyo  ni  jachuecho ni, ‘moher’;  26 bende, nigi teko e wi lowo mo- kama ne owachnegie ni
 
JO-RUMI 9:27–10:5			418
‘ok un joga,’ kanyo bende	nikech  ne	giluwe,	ok
e kama ibiro luonggie ni	kuom yie, to mana kuom
‘nyithind Nyasaye mangi-	tim.  Omiyo,  "kidi	ma
ma.’"	chwanyo ji" nomiyo gi-
27 E wi mano, Isaya	chwanyore ;  33 mana
kok matek e wi Israel	kaka ondik niya: "Neu-
kama: "Kata obedo ni	ru! Aketo e Sayun kidi
nyithind Israel ng’eny ka	ma chwanyo ji kod lwa-
kuoyo manie nam, mana	nda maduong’ ma miyo
joma nok modong’ e ma	ji chwanyore, to ng’atno
ibiro res.  28 Nimar Je-	ma keto yie kuome, ok
hova  biro  ng’ado  ne	obi ywago ang’e."	
piny bura, kotimo kama-	Owetena,  adier
no  chuth  kendo  ma-	gima chunya go-
piyo."  29 Bende, mana	mbo10 kod	kwayo	ma
kaka Isaya nokoro niya:	akwayonegigo Nyasaye,
"Dine  bed  ni  Jehova	en ni mondo giyud war-
mar ogendni mag lweny1	ruok.  2 Nimar anyalo
ok oweyonwa kodhi, dine	wacho gadier kuomgi ni
wabedo mana kaka So-	gin gi kinda ne Nyasaye,
dom, kendo dine otimwa	to ok ka luwore gi ng’eyo
mana kaka Gomora."	malong’o.	3 Nikech ok
30 To  kare  wawach	ging’eyo tiend tim maka-
ang’o? Ni kata obedo ni	re e wang’ Nyasaye, to
ji moa e ogendni mamo-	gin gi timbegi giwegi ma
ko ne ok luw tim maka-	gineno ni nikare, ne ok
re, ne gibedo joma kare	giyie luwo tim makare
e wang’ Nyasaye nikech	mar Nyasaye.  4 Nimar
yie;  31 to kata obedo ni	Kristo e giko mar Chik,
Israel ne luwo tim maka-	mondo ng’ato ka ng’ato
re mar chik, ne ok gicho-	ma nyiso yie obed maka-
po gima chikno ne dwa-	re e wang’ Nyasaye.	
ro.  32 Nikech ang’o? En	5 Nikech Musa nondi-
		ko kuom tim makare mar
9:29 1 Mani ochung’ ne oge-	
ndni mag lweny mag polo.	Chik niya: "Ng’at moselu-
 
419			JO-RUMI 10:6-17
wo tim makare mar Chik,		11 Nimar Ndiko wacho
		
obiro dak ka luwore gi		kama: "Onge ng’at ma
tim makareno."  6 Kata		keto yie kuome ma biro
kamano, kowuoyo e wi		ywago  ang’e."  12 Ni-
tim makare ma ng’ato		kech onge pog ruok e
nyiso nikech yie, Ndiko		k ind Ja-Yahudi g i Ja-
wacho kama: "Kik iwach		Grik. Nitie Ruoth achiel e
ei chunyi ni, ‘En ng’a ma		wi duto, ma en jal ma chi-
biro idho malo e polo?’		wo gueth mogundho ne
tiende ni, mondo olor		ji duto ma luongo nyi-
Kristo piny,  7 kata ni,		nge.  13 Nimar "ng’ato
‘En  ng’a  ma  biro  lor		ka  ng’ato  ma  luongo
mwalo  e  abiso?’1  tie-		nying Jehova ibiro rese."
nde ni, mondo okel Kri-		14 To ere kaka g ibiro
sto malo koa kuom joma		luongo nying ng’at ma
otho."  8 To Ndiko wa-		pok giketo yie kuome?
cho ang’o? Owacho niya:		Bende, ere kaka gibiro
"Wachno chiegni kodi, en		keto  yie  kuom  ng’at
e dhogi iwuon kendo e		ma pok giwinjo wachne?
chunyi iwuon"; tiende		Kata, ere kaka gibiro wi-
ni,  "wachno"  mar  yie		njo ka pok ng’ato oyalo-
ma wayalo.  9 Nimar ka		negi?  15 To ere kaka gi-
ihulo e lela wachno ma-		biro yalo mak mana ka
nie dhogi iwuon ni Yesu		oseorgi? En mana kaka
en Ruoth, kendo ka inyi-		ondik niya: "Mano kaka
so yie ei chunyi ni Nya-		tiende joma yalo wach
saye ne ochiere a kuom		maber e wi gik mabeyo
joma otho, to ibiro resi.		long’o ndi!"
10 Nikech gi chuny, ng’a-		16 Kata kamano, gidu-
to nyiso yie eka obedo		
		to ok ne giluwo wach ma-
makare e wang’ Nyasaye,		ber. Nikech Isaya nope-
to gi dhok, ng’ato hulo e		njo kama: "Jehova, en
lela wach yieno eka oyu-		ng’a moseketo yie kuom
do warruok.		g ima  ne  g iwinjo  koa
			kuomwa?"  17 Omiyo,
10:7 1 Ne Glosari.		
 
JO-RUMI 10:18–11:7	420

ng’ato bedo gi yie bang’ bende an Ja-Israel, koth kosewinjo wach. Be- Ibrahim, moa e dhood nde, wachno inyalo winj Benjamin. 2 Nyasaye mana ka ng’ato oseyalo ok ne otamore joge ma e wi Kristo. 18 To ape- nohango ng’eyo chon. njo kama: Be ne ok giwi- Donge ung’eyo gima Ndi-njogo chuth, koso? Kuom ko wacho e wi Elija sama adier, "dwondgi nochopo nosayo Nyasaye kodonjo kuonde duto e piny, ke- ne Jo-Israel? 3 Elija no-ndo wach ma ne giyalo wacho kama: "Jehova, gi-nochopo nyaka e tung’ senego jonabini, gisemu-piny duto." 19 To ape- ko kendo magi mag mi-njo kama, be Israel ok sengni, to an kenda e nong’eyo chuth, koso? ma adong’, to sani gidwa-Mokwongo, Musa nowa- ro ngimana." 4 Kata ka-cho kama: "Anami ubed mano, Nyasaye ne odwo-gi nyiego kokalo kuom ke nang’o? Ne odwoke gima ok en oganda; abiro ni, "Pod an gi ji 7,000, miyo ubed gi mirima ma- ma pok ogoyo chongegi ger kokalo kuom oganda piny ne Baal." 5 Omiyo, mofuwo." 20 To Isaya e ndalogi bende nitie nyiso chir maduong’ ko- joma nok modong’ mo-wacho kama: "Joma ne seyier nikech ng’wono ok manya e ma ne oyuda; mogundho mar Nyasaye. joma ne ok penj wach- 6 To kane oyiergi ni-na e ma ne ong’eya ." kech ng’wono mogu-21 Kata kamano, nowa- ndho, kare koro ok en cho e wi Israel niya: "Pile kokalo kuom gik ma ka pile asayo ka ayaro ng’ato timo; nono to bedena ne joma ok winj ng’wono mogundho mar wach kendo ma wigi tek." Nyasaye dikoro ok en 11 Kuom mano, ape- ng’wono mogundho.

njo ni, be Nyasaye 7 Kare wawach ang’o? ne otamore joge, koso? Israel pok oyudo gima gi-Ooyo ngang’! Nimar an manyo gi kinda ahinya,
 
421	JO-RUMI 11:8-17


to joma oyier oseyude. mogundho manade ka Kata kamano, nyalo mar kwan-gi ochopo chuth! paro mar jomamokogo 13 Koro awuoyo kodu ne otho, 8 mana kaka un joma oa e ogendni ondik niya: "Nyasaye mamoko. Bedo ni an osemiyogi chuny mar ni- jaote moor ir ogend-ndo matut, bende ose- ni, amiyo tija duong’ miyogi wenge ma ok nen 14 mondo ane kabe kod it ma ok winj nya- anyalo miyo jo ogandawa ka chil kawuono." 9 Be- obed gi nyiego, mit ares nde, Daudi nowacho moko kuomgi. 15 Ni-kama: "Nyasi maggi mo- kech ka wito Jo-Yahudi ndo obednegi kaka oba- oko miyo ji mamoko duto dho, gi otegu, kod gima manie piny thuolo mar chwanyogi, kendo kaka bedo gi winjruok maber gima chulonegi kuor. gi Nyasaye, to nade ka


	Wengegi mondo obed ochako orwakogi kendo, gi mudho mondo kik gi- donge mano biro kelone-nen, kendo dieng’egi osik gi ngima ka gia e tho?
kodolore kinde duto."	16 E wi mano, ka bath
11 Omiyo, apenjo ni,	mogo mosedwal mikawo
be ne gichwanyore mi gi-	kaka nyak mokwongo ler,
podho	piny	chutho,	mogo mosedwalno duto
koso? Ooyo ngang’! Kata	bende ler; to ka mise
kamano,	chwanyruok	yath ler, bedene bende
margi  nomiyo	ji  moa	ler.
ogendni mamoko oyudo	17 Kata kamano, kane
warruok, mondo eka gi-	ong’ad oko moko kuom
bed gi  nyiego.  12 Ka	bede yadh zeituni mo-
koro chwanyruokgi no-	pidh, to un  ne  ocho-
kelo gueth mogundho ne	mu e kind bedene mo-
piny, kendo rem margi	dong’, kata obedo ni un
nokelo gueth mogundho	bede yadh zeituni mar
ne ji moa e ogendni ma-	bungu kendo koro use-
moko, kare gueth nobed	riworu kodgi e yudo ber
 
JO-RUMI 11:18-28	422

manie mise mar yadh Nyasaye nong’adou oko zeitunino, 18 kik ucha kuom yadh zeituni mar bede moseng’ad okogo. bungu, kae to ochomou To ka uchayogi, ng’eu- e yadh zeituni mopidh, ru ni un ok e ma uti- ma en gima pile ok ja-ng’o mise mar yath, to timre, mano kaka biro mise e ma oting’ou. bet mayot moloyo mo-19 To unyalo wacho ndo oduok kendo ochom niya: "Ne ong’ad oko be- bede ma chon ne ni e dego mondo eka ochom- yadh zeituni mopidhno! wa kargi." 20 Mano en 25 Owetena, ok daher adier! Ne ong’adgi oko ni mondo ubed kukia nikech ne gionge yie, to wach maler moumni mo-un sani uchung’ nikech ndo kik ubed mariek e un-gi yie. Kik ubed gi su- wang’u uwegi: Nyalo mar nga, to beduru maluor. paro ma Jo-Israel moko 21 Ka Nyasaye nong’a- nigo osetho nyakon-do oko bede zeituni chiel, kendo mano biro wuon, un bende ok obi dhi nyime nyaka chop weyou. 22 Kuom mano, chok kwan duto mar ji paruru ng’wono mar moa e ogendni mamoko, Nyasaye kod kum mare. 26 kendo e yo ma kama-Kum nobi kuom joma ne no ibiro res Israel duto. olwar, to ng’wono mar Mana kaka ondik niya: Nyasaye nobi kuomu, tek "Jawar nobi kowuok e mana ni usiko e ng’wo- Sayun kendo nomi Jako-none; nono to un bende bo owe timbe ma ok nyis ibiro ng’adu oko. 23 To luoro Nyasaye. 27 Ke-gin bende ka gilokore mi ndo mano en singruokna giweyo bedo joma onge kodgi, e kinde ma abiro yie, ibiro chomgi e yadh goloe richo oa kuomgi." zeitunino, nimar Nya- 28 En adier ni ne gido-saye nigi nyalo mar duo- ko wasik Nyasaye nikech kogi mi ochomgi e yadh- ne gitamore winjo wach no kendo. 24 Nimar ka maber, kendo mano no-
 
423	JO-RUMI 11:29–12:3
kelonu ber. To bedo ni	ma ne okwongo miye gi-
Nyasaye noyiero moko	moro, ma chuno ni nya-
kuomgi nikech singo ma	ka ochule?"  36 Nikech
nomiyo kweregi, koro gi-	gik moko duto nitie koa
doko osiepene.  29 Ni-	kuome,  kendo  kokalo
mar Nyasaye ok bi ywago	kuome, bende nikech en.
ang’e nikech mich mage	Duong’ mondo obedne
kendo nikech joma no-	mochwere nyaka chieng’.
luongo.  30 Nimar mana	Amin.
kaka chon ne ok uwinj	Kuom mano, owe-
Nyasaye to sani ose-	tena, asayou ko-
kechu nikech Jo-Yahu-	kalo12kuom ng’wono mar
di notamore winjo Nya-	Nyasaye ni uchiw ring-
saye,  31 e kaka bende	reu kaka misango mangi-
Jo-Yahudigo pok owinjo	ma,  maler  kendo  ma
Nyasaye mi mano ose-	Nyasaye oyiego, ka utiyo-
miyo okechu, mondo eka	ne gi nyalou mar paro.
gin bende koro okechgi.	2 Kendo weuru luwo kit

	Nimar Nyasaye ose- ngima mar joma odak e weyo ji duto obed ndaloni, to lokreuru wasumbni mag tamruok kuom miyo pachu obed luwo chik, eka mondo manyien, mondo ung’e
okechgi giduto.	kaka	gadier	dwaro	maber
33 Yaye,  mano		mar Nyasaye, dwaro mo-
gueth mag Nyasaye ogu-	winjore, kendo malong’o
ndho,  gi  riekone,  ke-	chuth e wang’e.	
ndo ng’eyone tut miwuo-	3 Nimar kokalo kuom
ro! To mano kaka buche-	ng’wono mogundho mo-
ne mong’ado fwenyo tek,	semiya,	awacho	ne  ji
kendo yorene tek nono	duto manie kindu kanyo
chuth!  34 Nimar	"en	ni, kik ng’ato opar ni olo-
ng’a  ma  nyalo  ng’eyo	ng’o moloyo kaka ochal,
pach Jehova, kata ma	to mondo opar e yo ma
nyalo bedo jang’adne rie-	miyo obedo gi paro ma-
ko?"  35 Kata, "en ng’a	long’o,	ka  ng’ato  ka
 
JO-RUMI 12:4-16	424

ng’ato timo kamano ka Sinuru gi gik mari-luwore gi okang’ ma Nya- cho; makreuru gi gik saye osepogonego yie. m a b e y o . 1 0 B e d u r u 4 Mana kaka ringruok mamor gi ng’ato ka achiel nigi fuonni ma- ng’ato, kunyisoru hera ng’eny, to fuonnigo duto kaka hera manie kind ok ti tich achiel, 5 e owete. Kuom wach miyo kaka wan bende, kata jomamoko duong’, be-obedo ni wang’eny, wan duru motelo. 11 Bedu-ringruok achiel e winj- ru jokinda, to ok josa-ruok gi Kristo, kendo muoyo. Kindau mo-ng’ato ka ng’ato kuom- ndo oliel ka mach ni-wa, wan fuonni moriw kech roho maler. Tiuru kanyachiel . 6 Omiyo, kaka wasumbni mag Je-nikech wan gi mich mo- hova. 12 Moruru kuom pogore opogore ka luwo- geno. Nanuru e bwo ma-re gi ng’wono mogundho sira. Lamuru ma ok uwe. mosemiwa, ka en mar 13 Chiwuru ne joma ler koro wach, wakor wach ka luwore gi chan margi. ka luwore gi yie mose- Beduru gi tim mar rwa-pognwa; 7 kata ka en ko welo. 14 Dhiuru nyi-migawo moro mar tich, me guedho joma sa-wasik ka watime; kata ndou; kwauru ne jomoko ng’at ma puonjo, osik ka gueth, to kik ukuong’gi. opuonjo; 8 bende, ng’at 15 Moruru kanyachiel gi ma jiwo ji, osik kotimo joma mor; ywaguru ka-kamano; ng’at ma chi- nyachiel gi joma ywak. wo kony, osik kotime gi 16 Paro ma un- go kuom chuny moikore; ng’at ma jomamoko obed ma chal tayo, osik kotime gi ki- gi ma un-go kuomu uwe-nda; ng’at ma kecho jo- gi; kik ubed gi paro mo-mamoko, osik kotimo ka- ng’awore malo, to luwu-





mano gi ilo. ru gik ma nenore ni ni 9 Herau mondo obed piny. Kik ubed mariek e

ma	onge  wuondruok. wang’u uwegi.
 
425	JO-RUMI 12:17– 13:7
17 Kik uchul richo kar	joma kwedo chenrono
richo ne ng’ato ang’a- biro yudo kum margi.
ta .  Temuru  timo  g ik	3 Nimar joma lochogo
ma  ji  duto  neno  ni	ok kel luoro ne joma timo
beyo.  18 Ka nyalore,	maber, to mana ne joma
to temuru matek mondo	timo marach. Be duher
udag gi kuwe gi ji duto.	dak ma onge luoro ni-

	Owetena ma ahero, kech joloch? Kare dhiuru kik uchul kuor e lou uwe- nyime timo maber, kendo gi, to weuru thuolo ne jolochgo biro pwoyou; mirimb Nyasaye; nimar 4 nimar gin jotich Nya-ne ondik niya: "Jehova saye ma tiyonu mondo owacho, ‘Chulo kuor en uyud ber. To ka utimo mara; abiro chulo.’" gik maricho, beduru ma-

	To "ka kech kayo ja- luor nikech ok giting’ li-siki, miye chiemo; ka en gangla kayiem nono. Gin gi riyo, miye gima do- jotich Nyasaye kendo modhi; nimar kuom timo jochul kuor, ma otiyo-kamano ibiro biwo chuk go e nyiso mirimbe kuom mach ma kakni e wiye." joma timo gik maricho.

21 Kik iyie mondo gima	5 Kuom mano, dwarore
rach oloyi, to sik kiloyo	ahinya ni un uwegi ubo-
g ima rach kuom timo	lrunegi, ok mana nikech
gima ber.	mirimb Nyasaye, to be-
Ng’ato ka ng’ato	nde nikech udwaro bedo
mondo obolre ne	gi chuny maler ma onge
joma13nigi teko mar loch,	bura.  6 Mano bende e
nimar onge loch ma ni-	momiyo uchulo osuru;
tie mak mana moa kuom	nimar gin jotich Nyasaye
Nyasaye; loje ma nitie-	kendo  gitiyo  ne  oga-
regi Nyasaye e moketo	nda kinde duto.  7 Miu-
e migepegigo.  2 Omiyo,	ru ji duto gima giwinjo-
ng’ato ang’ata ma tamo-	re yudo: ng’at ma dwa-
re winjo joloch, okwe-	ro osuru, umiye osuru;
do chenro mar Nyasaye;	ng’at ma dwaro chudo
 
JO-RUMI 13:8–14:4	426
moro, umiye chudo; ng’at	oa kuomwa, kae to wa-
ma dwaro luor, umiye	rwakreuru gi gige lweny
luor; to ng’at ma dwaro	mag ler.  13 Wawuothu-
duong’, umiye duong’.	ru e ngima mobidhore

	Kik ubed gi gop ng’a- kaka joma wuotho godie-to ang’ata, mak mana chieng’, ok e nyasi mo-gop hera e kindu; ni- chochni gi koko moka-mar ng’at mohero dha- lo tong’, kod mer, ok e no wadgi, osetimo gima timbe maricho mag ter-chik dwaro. 9 Nikech ruok, kod tim wang’-chike ma wacho ni, teko, bende ok e ywa-"Kik ichod, kik inek, kik ruok kod nyiego. 14 To ikwel, kik igomb gir ng’a- rwakreuru gi Ruoth Yesu to," kod chike mamoko Kristo, kendo kik uchan ma nitie, giduto inya- motelo mar donjo e go-lo riwgi e chik achielni mbo mag ringruok. niya: "Nyaka iher wadu 14 Rwakuru ng’at ma

kaka  iherori  iwuon."yiene yomyom, to

	Ng’at ma nigi hera ok kik ung’adne bura kuom nyal timo gima rach ne gima en owuon e mone-wadgi; omiyo hera e ma go otimie yiero. 2 Yie chopo weche duto ma mar ng’at achiel nya-
chik dwaro.		lo gonye mondo ocham
11 Timuru mae nikech	gik moko duto, to ng’at
ung’eyo  ni  wan  e  ki-	ma yiene yomyom chamo
nde mane, ni sa osecho-	mana alode.  3 Ng’at ma
po monego uchiewie ua e	chamo gimoro kik ocha
nindo, nimar warruokwa	jal ma ok cham, to ng’at
sani osekayo machieg-	ma ok cham kik ong’ad
ni  ahinya  moloyo  ki-	bura ne jal ma chamo, ni-
nde  ma  ne	wachako	mar Nyasaye oserwako
bedoe gi yie.	12 Otie-	jalno.  4 In ng’a ma di-
no oseniang’; piny koro	ng’ad bura ne jatij ng’at
chiegni ru. Omiyo, walo-	machielo? Jalo ok en ja-
nyuru timbe mag mudho	tiji, to en jatij Nyasaye
 
427			JO-RUMI 14:5-13
ma en ruodhe. Nyasaye		duong’ en owuon.  8 Ni-
		
nigi ratiro mar ng’ado		kech ka wangima, wangi-
kabe gima jalo timo nika-		ma mondo wami Jeho-
re kata ok nikare. Kuom		va duong’, kendo ka wa-
adier nikech Jehova ko-		tho, watho mondo wami
nye, jalo nyalo bedo gi		Jehova duong’. Omiyo,
nying maber e nyime.		bed ni wangima kata wa-
5 Ng’at achiel kawo ni		tho, pod wan mag Jeho-
chieng’ moro oloyo ma-		va.  9 Mani e gimomiyo
chielo gi duong’; ng’at		Kristo ne otho mi bang’e
machielo  to	kawo  ni		obedo mangima kendo,
odiechienge duto chalre;		ni mondo obed Ruoth e
ng’ato ka ng’ato mondo		wi joma otho kod joma
obed gadier chuth e pa-		ngima.	
che owuon kuom gima		10 To marang’o ing’ado
ong’ado timo.	6 Ng’at		bura ne owadu? Bende,
ma rito chieng’ moro		ang’o momiyo	ichayo
kaka odiechieng’ make-		owadu?  Nimar	wadu-
nde, orite mondo omi-		to wanachung’ e nyim
go Jehova duong’. Be-		kom-bura mar Nyasaye.
nde,  ng’at  ma  chie-		11 Nikech ondik kama:
mo, ochiemo komiyo-		"Jehova owacho ni, ‘Ma-
go Jehova duong’, ni-		na kaka angima, ji duto
mar ogoyo ne Nyasaye		biro goyona chongegi,
erokamano; to ng’at ma		kendo lew ji duto nomi
ok chiem, ok ochiem ni-		Nyasaye  duong’  aya-
kech odwaro miyo Je-		nga.’"  12 Omiyo, ng’a-
hova  duong’,	to  pod		to ka ng’ato kuomwa no-
ogoyo ne Nyasaye ero-		chiw ne Nyasaye dwoko
kamano.  7 Kuom adier,		ma mare owuon e bura.
onge ng’ato kuomwa ma		13 Kuom mano, kik wa-
ngima ni mondo omire-		dhi nyime ng’ado ne jo-
go duong’ en owuon,		wetewa bura, kar mano
kendo onge ng’at ma tho		ng’aduru ni ok ubi keto e
ni   mondo	omirego		nyim owadwa moro gima
 
JO-RUMI 14:14–15:3	428

kelone chwanyruok ka- tich Nyasaye mana ni-ta g ima miyo okier. kech chiemo. En adier ni

	Ang’eyo kendo an ga- gik moko duto ler, kata dier chuth kuom Ruodh- kamano en gima rach ka wa Yesu, ni onge gima ng’ato chamo gima bi-bedo ma ok ler kende ro kelo chwanyruok. owuon; mak mana ka ni- 21 Ber mondo kik icham tie ng’at ma neno ni gi- ring’o, kata madho divai, moro ok ler, en e ma gino kata timo gimoro amora ok ler e wang’e. 15 Ni- ma kelo chwanyruok ne mar ka chiemo e ma owadu. 22 Yie ma in-go miyo owadu chwanyore, obed mana mari iwuon e kare koro ok udhi nyi- nyim Nyasaye. Ng’at ma-me wuotho ka luwore gi mor en ng’atno ma ok hera. Kik iwe chiembi ng’ad bura kuome owuon omi iketh yie mar ng’at ka luwore gi gik ma en ma Kristo ne othone. e moyiego. 23 To kapo

	Kuom mano, kik uwe ni oriwo gi kiawa to mondo gima ber mutimo ochamo, oseng’ado bura omi ji owuo marach kuo- kuome owuon, nikech ok mu. 17 Nikech Piny- ochamo ka luwore gi yie. ruodh Nyasaye ok en Kuom adier, gimoro amo-chiemo gi metho, to en ra ma ok otenore kuom tim makare, gi kuwe, kod yie, en richo.

mor kuom roho maler. 15 Kata kamano, wan
	Nikech ng’ato ang’a-joma otegno one-
ta ma tiyo kaka misumba	go wating’ nyawo mag
Kristo e yo ma kama, en	joma yomyom, kendo kik
ng’at ma Nyasaye oyie-	watim mana gik ma mo-
go kendo olong’o e wang’	rowa	wawegi.	2 Ng’a-
dhano.	to  ka	ng’ato	kuomwa

	Kuom mano, walu- mondo otim gik ma moro wuru gik ma loso kuwe nyawadgi, ma konye ke-kod gik ma gerowa wa- ndo ma gere. 3 Nikech duto. 20 Weuru ketho kata mana Kristo ok no-
 
429	JO-RUMI 15:4-15
timo mana gik ma more	duong’ kuom kechne.
en owuon, to mana kaka	Mana kaka ondik niya:
ondik niya: "Ayany mag	"Mano e momiyo anapa-
joma ne yanyi osebiro	ki e lela e kind ogendni
kuoma."  4 Nimar  we-	kendo anapak nyingi gi
che duto ma ne ondik	wer."  10 Owacho ke-
chon, ne ondikgi mondo	ndo kama: "Beduru moil,
gipuonjwa, mondo koka-	un ogendni kaachiel gi
lo kuom nano ma wanyi-	joge."  11 Owacho be-
so, kendo kokalo kuom	nde niya: "Pakuru Jeho-
hoch moa e Ndiko, wa-	va, un ogendni duto, ke-
bed  gi  geno.  5 Koro,	ndo ji duto mondo opa-
Nyasaye  ma  konyowa	ke."  12 Isaya kendo no-
nano kendo ma chiwo-	koro kama: "Koth Jese
nwa hoch, mondo omi	nobedie ma nobi mo-
paro ma chal gi ma Kri-	ndo oloch e wi ogendni;
sto ne nigo obed kuomu	ogendni duto biro keto
uwegi,  6 mondo e winj-	genogi kuome."	13 Nya-
ruok achiel, umi Nyasaye	saye ma chiwo geno mo-
ma Wuon Ruodhwa Yesu	ndo opong’u gi mor kod
Kristo duong’, ka un gi	kuwe mogundho nikech
dwol achiel.	geno ma useketo kuome,
7 Omiyo, rwakuru jo-	mondo genou omedre
weteu mana kaka Kri-	kokalo kuom teko mar
sto bende norwakowa,	roho maler.	
mondo umigo Nyasaye	14 Owetena, an awuon
duong’.  8 Nimar awa-	koro ang’eyo chuth, ni
chonu ni, Kristo nobe-	un uwegi bende upong’
do jatij jogo duto mo-	gi gik mabeyo, nikech
ter nyangu mondo onyis	osepong’u  gi	ng’eyo
ni Nyasaye en ja adiera,	duto, kendo ng’ato ka
eka osirgo singo ma Nya-	ng’ato kuomu nigi nya-
saye nomiyo kwereg i,	lo mar puonjo nyawadgi.

	kendo mondo ogend- 15 Kata kamano, asendi-ni mamoko omi Nyasaye konu weche moko e
 
JO-RUMI 15:16-26	430
yo moriere, mondo apar-	Iliriko.  20 Kuom adier,
nugo wach moro nikech	asetemo ahinya mondo
ng’wono mogundho mo-	kik  ayal  wach  maber
semiya koa kuom Nya-	kuonde ma ne oseyalie
saye	16 mondo abed ja-	nying Kristo, mondo kik
tij	Kristo  Yesu  ma	aged e mise mar ng’at
tiyo ne ji moa e ogend-	machielo;  21 to mana
ni. Sani atimo tich ma-	kaka ondik niya: "Joma
ler mar yalo wach ma-	ne pok owinjo humbe no-
ber mar Nyasaye, mondo	nen,  kendo  joma  pok
ogendnigo obed kaka mi-	owinjo nobed gi ng’eyo."
sango ma Nyasaye oyie-	22 Mano e momiyo ne
go, ma roho maler ose-	ogeng’a nyading’eny ni
miyo obedo maler.	kik  achop  iru.  23 To

	Omiyo, koro anyalo koro sani aonge gi kamo-bedo mamor kuom Kri- ro ma pok ayaloe wach sto Yesu nikech weche maber e alwora man kae-motudore gi Nyasaye. gi, kendo kuom higni ma-18 Nikech ok abi keto- ng’eny, asegombo mondo ra ni awacho gima opo- abi iru. 24 Kuom mano, gore, mak mana gigo ageno ni sama an e ma Kristo osetimo ko- wuoth ka adhi Spain, abi-kalo kuoma, mondo eka ro yudo thuolo mar ne-ogendni mamoko obed nou, kendo bang’ mano joma winjo Nyasaye ko- ubiro kowa matin ka kalo kuom wechena kod asebedo kodu kuom nda-timna, 19 kendo koka- lo moko. 25 To sani lo kuom ranyisi gi tije achiegni wuok ka adhi madongo kod teko mar Jerusalem mondo ati roho mar Nyasaye, mo- ne joma ler ka akonyogi. ndo oyud ka asetieko 26 Nimar joma ni Make-yalo wach maber e wi donia kod Akaya none-Kristo e okang’ malong’o no ni ber mondo gi-chuth, kochakore Jeru- chiw kony ne joma ler salem ka alworo nyaka modhier man Jerusa-
 
431					JO-RUMI 15:27–16:7
lem.  27 En adier ni ne		ndo chunya oduog kaa-
		
gimor timo kamano, ke-		chiel kodu.  33 Nyasaye
ndo kuom adier ne gin jo-		ma chiwo kuwe mondo
gop joma lergo; nimar ka		obed kodu uduto. Amin.
ogendni mamoko oseyu-			Aketo Fibi nyami-
do ber motudore gi we-			nwa e nyimu, ma
che Nyasaye koa kuom		en16jatich  e  kanyakla
joma lergo, gin bende		man Kenkrea,	2 mondo
dwarore ni gikony joma		urwake kuom Ruoth e yo
lergo gi gigegi mag ring-		mowinjore gi joma ler,
ruok.  28 Omiyo, bang’		kendo	mondo	umiye
ka asetieko, kendo ka		kony moro amora ma do-
asetero chiwogo mocho-		dwar, nikech en owuon
ponegi	maber,	abiro		osekonyo ji mang’eny,
wuok kendo kalo iru ka		moriwo an bende.	
achomo Spain.  29 E wi		3 Mosnauru Priska gi
mano, ang’eyo ni ka abi-		Akwila, ma gin jotich we-
ro  iru,  abiro  biro  ka		tena kuom Kristo Yesu,
apong’	gi  gueth  moa		4 ma  ne  oikore  kata
kuom Kristo.			mana	thona,		kendo
30 Owetena, koro asa-		aduokonegi erokamano,
you kokalo kuom Ruodh-		to ok mana an kenda, to
wa Yesu Kristo kendo ko-		bende	kanyakla	duto
kalo kuom hera ma roho		mag ji moa e ogendni
nyago, ni utim kinda ahi-		mamoko.  5 Mosnauru
nya  kuriworu	koda  e		bende kanyakla ma romo
kwayona Nyasaye e lamo,		e odgi. Mosnauru Epai-
31 mondo  oresa  a  e		neto owadwa ma ahero,
lwet joma ok oyie man		ma en nyak mokwongo
Judea,	kendo	mondo		mar	Kristo	e	Asia.
tich ma atimo ne Jeru-		6 Mosuru Maria ma ose-
salem obed ma joma ler		tiyonu matek.	7 Mosu-
oyiego,	32 mondo ka en		ru Androniko kod Junias
dwaro mar Nyasaye, to		ma gin wedena kendo jo-
anabi iru ka amor mo-		tuech wetena. Gin joma
 
JO-RUMI 16:8-21		432
ong’ere maber e nyim	nyoth maler. Kanyakla
joote kendo gisebedo jo-	duto mag Kristo omo-
lup Kristo kuom kinde	sou.
malach moloya.		17 Owetena, koro asa-
8 Mosnauru Ampliato,	you ni utang’ gi joma
owadwa ma ahero kuom	kelo pogruok kod gik
Ruoth.  9 Mosuru Ube-	ma kelo chwanyruok ma
nas, ma en jatich wadwa	kwedo puonj ma useyu-
kuom Kristo, kod Stakis	do, kendo uweru kod-
jal ma ahero.	10 Mosu-	gi.  18 Nimar joma ka-
ru  Apele,  jal  malo-	mago gin wasumbni, ok
ng’o kuom Kristo. Mo-	mag  Ruodhwa  Kristo,
suru joma oa e od Ari-	to mag igi giwegi, kendo
stobulo.  11 Mosuru He-	giywayo chuny joma ok
rodion ma watna. Mosu-	otang’ ka gitiyo gi dhok
ru joma oa e od Nakiso,	mamit kod weche mag
ma luwo Ruoth.  12 Mo-	pak.  19 Chuny ma un-
suru Trufena kod Trufo-	go mar timo kaka Nya-
sa, ma gin mon ma tiyo	saye chiko oseng’ere ne
matek kuom Ruoth. Mo-	ji  duto,  omiyo  amor
suru	Pasis	nyaminwa	kodu. To adwaro ni ubed
ma wahero, nimar no-	joma riek korka gik ma-
tiyo matek kuom Ruoth.	beyo, to ubed joma onge
13 Mosuru	Rufas	jal	lony korka gik maricho.
moyier kuom Ruoth kod	20 To Nyasaye ma chiwo
min-gi  ma  bende  en	kuwe biro ng’inyo Satan
minwa.  14 Mosuru Asi-	e bwo tiendeu machieg-
nkrito, gi Flegon, gi Ha-	ni. Ng’wono mogundho
rmes, gi Patroba, gi He-	mar Ruodhwa Yesu Kri-
mas,	kod  owete	man	sto mondo obed kodu.
kodgi.	15 Mosuru Filo-	21 Timotheo, ma en ja-
loga kod Julia, gi Nerea	tich  kanyachiel  koda
kod nyamin-gi, gi Olimpa	omosou. Lusio, gi Jason,
kod joma ler duto man	kod Sospita, ma gin we-
kodgi.	16 Mosreuru gi	dena bende omosou.
 
433	JO-RUMI 16:22 –Weche Mantie e 1 JO-KORINTHO
22 An, Tetio	jandiko	re gi elo wach maler ma
mar	baruani,	amosou	osebedo ka oum. Wachno
kuom Ruoth.		nosebedo ka oum kuom

	Gayo jal ma orwa- kinde malach ahinya . ka e ode kendo ma ka- 26 To koro oseele. Ke-nyakla duto romo e ode, ndo kokalo kuom Ndiko omosou. Erasto ma en ja- mokor, ogendni duto ose-rit mochung’ ne mwa- ng’eyo wach moumno. ndu mag taondni omo- Mano luwore gi chik mar sou, Kwato owadgi bende Nyasaye mochwere. Dwa-

omosou.  24 ——	rone en ni ogendni duto
	Koro Nyasaye nyalo oyie kuome kendo giwi-tegou. Mano en koka- nje. 27 Duong’ mondo lo kuom wach maber ma obed ne Nyasaye ma en alando kod wach ma ji kende e jal mariek, koka-yalo e wi Yesu Kristo. lo kuom Yesu Kristo nya-Wach maberno otudo- ka chieng’. Amin.


BARUA MOKWONGO NE

JO-KORINTHO


WECHE	MANTIE


1 Mos (1-3)		2 Tij Paulo mar yalo
		
Paulo goyo ne Nyasaye		Korintho (1-5)
erokamano kuom		Rieko Nyasaye e ma
Jo-Korintho (4-9)		duong’ moloyo (6-10)
Isayo owete mondo		Dhano ma roho tayo;
obed e achiel (10-17)		dhand ringruok (11-16)
Kristo en teko gi rieko		3 Paro mag ringruok ne pod
mar Nyasaye (18-25)		chiko Jo-Korintho (1-4)
Pakruok obed mana kuom		Nyasaye e ma miyo
Jehova (26-31)		gidongo (5-9)
 
Weche Mantie e 1 JO-KORINTHO	434

 

Jotich ma tiyo kanyachiel gi Nyasaye (9)

Ged gi gik ma mach ok nyal wang’o (10-15) Un hekalu mar Nyasaye (16, 17)
Rieko mar pinyni en fuwo
	wang’ Nyasaye (18-23) 4 Jorit onego obed joma

igeno (1-5)
Bolruok mar Jokristo (6-13) ‘Kik ukadh weche mondik’ (6)

Jokristo bedo kaka joma ing’iyo e paw tuke (9)
Paulo dewo nyithinde kuom Kristo (14-21)
5 Wach jaterruok moro (1-5) Thowi manok yienyo mogo duto modwal (6-8)

Goluru ng’at marach e
kindu (9-13)

6 Donjo ne Jokristo weteu e od ng’ado bura (1-8) Joma ok noyud pok e Pinyruodh Nyasaye (9-11) Miuru Nyasaye duong’ e ringreu (12-20) "Ringuru ua e
terruok!" (18)

7 Puonj ne joma pok odonjo e kend kod manie

kend (1-16)
Sik mana kaka ne in kane oluongi (17-24)
 

Joma pok odonjo e kend; mond liete (25-40)

Ber mar bedo ng’at ma ok odonjo e kend (32-35) Donjo e kend "to mana kuom Ruoth" (39)

8 Chiemo motimgo misango ne sanamu (1-13)
Wan gi Nyasaye achiel kende (5, 6)

9 Ranyisi ma Paulo noketo kaka jaote (1-27)

"Kik itue dho ruath" (9) "Nobedna malit ka ok ayalo!" (16)

Asetimora gimoro amora ne ji mopogore opogore duto (19-23)
Ritruok e ng’wech mar

ngima (24-27)

	Kaka Jo-Israel nobedonwa ranyisi ma miyowa
siem (1-13)
Siem ma imiyowa kuom
sanamu (14-22)

Mesa mar Jehova; mesa mar jochiende (21)

Thuolo mar timo yiero kod dewo chuny jomamoko (23-33) "Timuru gik moko duto ne duong’ mar Nyasaye" (31)

	"Beduru joma luwo timna" (1)
 
	(13-24)
	(10-12)
	(35-49)
	(2-16)
435	Weche Mantie e 1 JO-KORINTHO – 1:5

 

Bedo e bwo wich; umo yie wich

Paro Chiemo Modhiambo mar Ruodhwa (17-34)

	Mich ma roho chiwo (1-11) Ringruok achiel, fuonni mang’eny (12-31)

	Hera e yo maberie moloyo duto (1-13)
	Mich mag koro wach kod dhum (1-25)

Kaka chokruoge mag Jokristo ochanore maber (26-40)

Kar mon e kanyakla (34,35)

	Chier mar Kristo (1-11) Chier miyo wabedo gi

yie (12-19)
 

Chier mar Kristo miyo wan gadier ni chier nitie (20-34)

Del mar ringruok; del mar polo

Del ma ok tho kod del ma ok tow (50-57) Bedo modich e tij Ruodhwa (58)

	Choko chiwo ne Jokristo man Jerusalem (1-4)

Chenro mag wuodhe Paulo (5-9)
Ichano limbe mag Timotheo kod Apolo

Jip kod mos

 


An  Paulo  ma  ne	wa Yesu Kristo kuonde
oluong mondo obed	duto, ma en Ruodhgi kod
jaote1	Kristo Yesu koka-	marwa bende:
lo  kuom  dwaro  mar	3 Ng’wono mogundho
Nyasaye, an gi Sosthe-	kod  kuwe  moa  kuom
ne owadwa  2 wandiko-	Nyasaye Wuonwa kod
nu un kanyakla mar Nya-	Ruodhwa Yesu  Kristo
saye man Korintho, un	mondo obed kodu.
ma osemiu bedo maler e	4 Kinde duto agoyo ne
winjruok achiel gi Kristo	Nyasaye erokamano kuo-
Yesu, kendo ma oseluo-	mu nikech ng’wono mo-
ngu mondo ubed joma	gundho mar Nyasaye
ler, kanyachiel gi ji duto	mosemiyou kuom Kri-
ma luongo nying Ruodh-	sto Yesu;  5 nimar e gik
 
1 JO-KORINTHO 1:6-18

moko duto osemiyo ube-do momewo kuome, mo-riwo nyalo mar yalo wachne chuth kod ng’e-yo chuth, 6 mana kaka neno michiwo e wi Kri-sto osegurore motegno e kindu, 7 mondo kik urem e mich moro amo-ra ngang’, ka bende urito gi siso kinde ma Ruodh-wa Yesu Kristo biro fwe-nyoree. 8 Bende, obi-ro miyou bedo mote-gno nyaka g iko, mo-ndo kik ubedie gi wach moro amora minyalo do-njnugo e chieng’no mar Ruodhwa Yesu Kri-sto. 9 Nyasaye ma no-luongou mondo ubed e achiel kod Wuode Yesu Kristo Ruodhwa, en Nya-saye migeno.

10 Owete, koro asa-you kokalo kuom nying Ruodhwa Yesu Kristo ni mondo uduto uwuo ka un gi winjruok achiel, ke-ndo kik ubed gi pog-ruok e kindu, to ubed e achiel chutho, ka un gi paro achiel kod dwaro achiel. 11 Nimar owe-tena, jomoko moa e od
 
436


Kloe osekelona wachu, ni pogruok ni e kindu. 12 Tiend gima awacho en mae, ni ng’ato ka ng’ato kuomu wacho ni: "An mar Paulo," "An to an mar Apolo," "To an to an mar Kefa," "An to an mar Kristo." 13 Be Kristo opogore? Be Pau-lo e ma ne ogur e yath nikech un? Koso ne obatisu e nying Paulo? 14 Agoyo ne Nyasaye erokamano ni onge ng’a-to ma nabatiso e kindu mak mana Krispo kod Gayo, 15 mondo ng’ato kik wach ni ne obatisu e nyinga. 16 Ee, adier ne abatiso jood Stefa-na bende. To kuom joma odong’, ok ang’eyo kabe ne abatiso ng’at moro m a c h i e l o . 1 7 N i m a r Kristo ne oora, ok ni mo-ndo abatis ji, to ne oora mondo ayal wach maber; kendo mondo atim kama-no, ok ka atiyo gi weche mag rieko dhano, mondo kik yadh-sand mar Kristo obed kayiem nono.


	Nimar wach miya-lo e wi yadh-sandno en
 
437	1 JO-KORINTHO 1:19-30
fuwo e wang’ joma ocho-	nyisogo tekone gi rieko-
mo kethruok, to kuom	ne.  25 Nikech gima ofu-
wan ma iresowa, en yo	wo mar Nyasaye riek mo-
ma Nyasaye nyisogo te-	loyo dhano, kendo gima
kone.  19 Nikech ondik	nyap mar Nyasaye nigi
kama: "Anami rieko mar	teko moloyo dhano.
jorieko okethre kendo	26 Nimar	owetena,
abiro tamora lony mar	unyalo neno ni  kuom
joma  osomo."  20 Ere	joma ne oluongo, ok ne
ng’atno mariek? Ere ja-	oluong ji mang’eny ma
ndiko? Ere jatwak mo-	gin jorieko e yor ring-
lony e ndaloni? Donge	ruok, kata ji mang’eny
Nyasaye osemiyo rieko	ma gin joteko. Bende, ok
mar pinyni odoko fuwo?	ne oluong ji mang’eny
21 Nimar kata obedo ni	mowuok e anyuola ma
piny kokalo kuom rieko-	nigi huma;	27 to Nya-
ne  ok  nong’eyo  Nya-	saye noyiero gik mofuwo
saye, Nyasaye kuom rie-	mag piny mondo okelgo
kone noneno ni ber mo-	wich-kuot ne jorieko; ke-
ndo ores joma yie koka-	ndo Nyasaye noyiero gik
lo kuom wach miyalo ma	ma nyap mag piny mo-
nenore ka fuwo.	ndo okelgo wich-kuot ne

	Jo-Yahudi dwaro ra- gik ma nigi teko; 28 be-nyisi madongo, Jo- nde, Nyasaye noyiero Grik bende manyo rie- gik mocha mag piny ko; 23 wan to wayalo kod gik ma ji kawo Kristo ma ne ogur e kayiem nono, ma gin gik yath. Mano kelo ne Jo- ma onge, mondo omigo Yahudi chwanyruok, to gik ma nitie obed kayiem ogendni mamoko to nono, 29 mondo ng’ato neno mano kaka fuwo. kik pakre e wang’ Nya-

24 Kata kamano, kuom saye. 30 To Nyasaye e joma oluong, bed ni gin ma osemiyo ubedo e Jo-Yahudi kata Jo-Grik, winjruok achiel gi Kristo Kristo en yo ma Nyasaye Yesu, jal ma oseelonwa
 
1 JO-KORINTHO 1:31–2:11	438

rieko mar Nyasaye. Be- kuom teko mar Nyasaye. nde, osemiyo ikwanowa 6 Koro wayalo wach kaka joma kare e wang’ rieko e kind joma Nyasaye, osepwodhowa otegno e yie, to ok rie-wabedo joma ler, ke- ko mar ndaloni, be-ndo osegonyowa kokalo nde ok rieko mar jote-kuom rawar, 31 mondo lo mag ndaloni, ma kargi weche obed mana kaka biro bedo ma onge. ne ondik niya: "Ng’at ma 7 To wayalo wach maler pakore, opakre kuom Je- moum ma en rieko mar

hova."                 Nyasaye, en rieko mo-2 Omiyo, owetena, ka- pand, ma Nyasaye no-ne abiro iru, ok ne chano motelo ka ndaloni abiro ka atiyo gi weche ne pok ochopo, mondo madongo mag nyisruok wayud duong’.  8 Onge kata weche mag rieko kata mana achiel kuom sama nayalonu wach ma- jotelo mag ndaloni mo-ler  moum  mar  Nya- seng’eyo riekono nimar saye.  2 Nimar kane an dine bed ni ging’eyo, kodu,  ne  aketo  chu- dine ok ginego Ruodhwa nya, ok kuom wach moro ma nigi duong’.  9 To machielo, to mana kuom mana kaka ondik niya: Yesu Kristo, kendo kuom "Wang’ pok oneno kendo jalno ma ne ogur e yath. it pok owinjo. Bende,

	Kar mano, ne abiro iru gik ma Nyasaye oseiko ka anyap, ka aluor, ne joma ohere pok odo-bende ka akirni ahi- njo e chuny dhano." nya; 4 kendo wechena 10 Nimar wan e ma Nya-kod gik ma ne ayalo ne saye oseelonwagi koka-ok gin mag riekni mag lo kuom rohone, nikech loko pach ji, to ne gin roho nono gik moko ma nyiso roho kod teko duto, nyaka gik matut mar Nyasaye, 5 mondo mag Nyasaye.

yieu kik tenre kuom rie-	11 Nikech  en  ng’a
ko mar dhano, to otenre	kuom dhano mong’eyo
 
439		1 JO-KORINTHO 2:12–3:5
paro man kuom ng’at	dhano moro amora ma
machielo  mak  mana	none.  16 Nikech	"en
chuny ng’atno owuon?	ng’a moseng’eyo pach
Kamano bende, onge	Jehova ma dopuonje?"
ng’at moseng’eyo paro	Pach Kristo to wan-go.
man kuom Nyasaye, mak	Omiyo, owetena, ne
mana roho mar Nyasaye.	3 ok awuo kodu kaka
12 Koro ne warwako	
roho moa kuom Nya-	joma roho tayo, to kaka
	joma  paro  mag  ring-
saye, to ok roho1 mar	ruok e ma chiko, mana
pinyni, mondo eka wa-	kaka nyithindo mayom
ng’e gik ma Nyasaye ose-	kuom  Kristo.  2 Napi-
miyowa e yo mang’won.	dhou gi chak, to ok gi
13 Gigo bende wayalo,	chiemo motegno, nimar
ok gi weche mipuonjo	ne pok utegno moro-
kuom riekni mag dhano,	mo. To adier, kata mana
to gi weche ma roho ma-	sani pok utegno,  3 ni-
ler puonjo, ka watiyo gi	mar paro mag ringruok
weche mag roho e lero	pod chikou. Nikech ni-
g ik motudore g i Nya-	tiere nyiego kod dhawo
saye.	e kindu, donge paro mag
14 To dhand ringruok	ringruok e ma chikou
ok rwak gik moa kuom	kendo uwuotho kaka jo-
roho mar Nyasaye, ni-	piny wuotho?  4 Nikech
mar gigo gin fuwo e wa-	ka ng’ato wacho ni, "An
ng’e;  kendo  ok  onyal	mar Paulo," to machielo
ng’eyo gigo nikech ino-	wacho ni, "An to an mar
nogi kokalo kuom roho	Apolo," donge utimoru
mar Nyasaye.  15 Kata	mana kaka ji ajia, koso?
kamano, dhano ma roho	5 Kare Apolo en ng’a?
tayo  nono  gik  moko	
	To Paulo en ng’a? Gin jo-
duto, to en owuon onge	tich  Nyasaye  ma	ne
		urwako yie kokalo kuom-
2:12 1 Tiende ni, chuny kod	
paro ma chiko pinyni.	gi, mana kaka Ruodhwa
 
1 JO-KORINTHO 3:6-19	440
nomiyogi tijno ng’ato ka	seno kotiyo gi dhahabu,
ng’ato.  6 An ne apidho,	kata fedha, kata kite ma
to Apolo ne oolo pi, to	nengogi tek, kata bepe,
Nyasaye ne miyo gido-	kata lum, kata tiang’,
ngo,  7 omiyo ng’at ma	13 tich  ma ng’ato ka
pidho kata ng’at ma olo	ng’ato tiyo biro ng’ere
pi ok e ma en gimoro, to	ka chieng’no ochopo, ni-
mana Nyasaye ma miyo	kech ibiro fwenye kokalo
gidongo.  8 Koro ng’at	kuom mach, kendo maj-
ma pitho kod ng’at ma	no biro nyiso gadier kit
olo pi giduto gitiyo tich	gedo mar ng’ato ka ng’a-
achiel, to ng’ato ka ng’a-	to.  14 Ka tich ma ng’a-
to noyud pokne ka lu-	to osegero e wi miseno
wore gi tichne owuon.	osiko, obiro yudo pok;
9 Nimar wan jotich ma	15 to ka tich mar ng’a-
tiyo kanyachiel gi Nya-	to owang’, obiro yudo lal
saye. Un to un puoth	maduong’, to en owuon
Nyasaye ma opidho, ot	ibiro rese; to kata ka ore-
ma Nyasaye gero.	se, mano nochal ka gima

	Ka luwore gi ng’wo- orese oa e mach.
no mogundho mar Nya-	16 Koso ok ung’eyo ni
saye	ma	nomiya,  ne	un uwegi un hekalu mar
aketo mise kaka jage-	Nyasaye, kendo ni roho
do maduong’ molony, to	mar Nyasaye odak e iu?
ng’at	machielo  e  ma	17 Ka ng’ato ketho heka-
gedo	e	wi	miseno.	lu mar Nyasaye, Nyasaye
Kata kamano, ng’ato ka	biro ketho ng’atno; nimar
ng’ato mondo odhi nyi-	hekalu mar Nyasaye ler,
me nono kaka ogedo e	kendo un e hekaluno.
wi miseno.  11 Nikech	18 Kik ng’ato wuondre
onge ng’at ma nyalo keto	owuon: Ka ng’ato e ki-
mise moro machielo mo-	ndu paro ni oriek e nda-
loyo mise moseket ma en	loni, onego olokre mofu-
Yesu	Kristo.	12 Koro	wo  mondo  eka  obed
ka ng’ato gedo e wi mi-	mariek.  19 Nikech rie-
 
441

ko mar pinyni en fuwo e wang’ Nyasaye, nimar ondik kama: "Omako jo-rieko gi rieknigi giwegi." 20 Kendo niya: "Jehova ong’eyo ni paro mag jo-rieko gin kayiem nono." 21 Omiyo, kik ng’ato pakre nikech dhano; ni-mar gik moko duto gin magu, 22 kata ka en Paulo, kata Apolo, kata Kefa, kata pinyni, kata ngima, kata tho, kata gik ma nitiere sani, kata gik ma pod biro, gik moko duto gin magu; 23 un to un mag Kristo; to Kri-sto en mar Nyasaye.

4 Ng’ato onego okwa-nwa kaka jotich ma tiyo e bwo Kristo kendo kaka jorit1 mag weche maler moum mag Nya-saye.  2 Kuom wachni, g ima idwaro kuom jo-rit1 en ni mondo oyu-dg i  ka  g in  joma  ige-no e tijgi.  3 Koro ka un e ma udwaro yala, kata ka  idwaro  yala  e  od


4:1, 2 1 Tiende ni, jarit pacho ma ochung’ ne mwandu duto mag ruodhe.
 
1 JO-KORINTHO 3:20–4:7


bura mar dhano, mano ok en gima lichna. Kuom adier, kata an awuon ok ayalra kenda.

	Nimar ok ang’eyo ke-tho moro amora ma ase-timo. To mano ok keta ng’at makare; ng’at ma yala e bura en Jeho-va. 5 Kuom mano, kik ung’ad bura e wi gimo-ro amora ka ndalo mo-ket pok ochopo, nya-ka Ruodhwa chieng’ obi. Obiro elo weche mopo-ndo mag mudho e lela ke-ndo noel dwaro mag chuny, eka ng’ato ka ng’ato noyud pak moa kuom Nyasaye.


6 Koro owetena, ase-tiyo gi nyinga kod nying Apolo mondo alernugo wechegi eka uyud ber, mondo kokalo kuom-wa ung’e chik ma wa-cho niya: "Kik ukadh weche mosendik," mo-ndo kik ung’awru gi su-nga ka ukawo ni ng’at moro ber moloyo ma-chielo. 7 Nimar en ng’a ma miyo ibedo mopogo-re gi ng’at machielo? Adier, en ang’o ma in-go
 
1 JO-KORINTHO 4:8-17				442
ma ne ok omiyi? Koro	watiyo gi lwetewa wawe-
ka kuom adier ne omiyi,	gi. Sama ji yanyowa, wa-
ang’o momiyo ipakori ka	guedhogi; sama isando-
gima ne ok omiyigo?	wa, wanano;  13 sama ji
8 Be dibed ni useyudo	ketho nyingwa, wadwo-
duto mudwaro? Dibed ni	ko gi muolo; nyaka chop
usemewo? Dibed ni use-	sani wasedoko chilo mag
chako locho kaka ruo-	piny, yugi miwito koa
dhi ka waonge, koso? Da-	kuom gik moko duto.
berna moloyo ka diko-	14 Andikonu wechegi,
ro usechako locho kaka	ok	ni	mondo	akuod
ruodhi mondo wan be-	wiu,  to  mondo  amiu-
nde waloch kodu kaka	go puonj kaka nyithi-
ruodhi.  9 Nikech ane-	nda ma ahero.	15 Ni-
no ni Nyasaye oseketo-	kech kata ka da ubed gi
wa wan joote kaka joma	jorit1 10,000 kuom Kri-
ineno mogik e kar tuke	sto, kuom adier, ok un
kendo  moseng’adnegi	gi wuone mang’eny; ni-
buch tho, nimar wase-	mar kuom Kristo Yesu
bedo kaka joma ing’iyo	asebedo wuonu kokalo
e paw tuke e wang’ piny,	kuom	wach	maber.
gi malaike, kod dhano.	16 Omiyo,  asayou  ni
10 Wan wafuwo nikech	ubed joma luwo timna.
Kristo, un to uriek kuom	17 Mano e momiyo aoro
Kristo; wan wanyap, un	Timotheo iru, nikech en
to un roteke; un imiyou	nyathina ma ahero ke-
duong’, wan to ochawa.	ndo	ma  ageno  e  tij

	Nyaka chop sani, wa- Ruodhwa. Obiro paronu dhi nyime bedo gi kech, yorena motudore gi tij kendo riyo loyowa, ke- Kristo Yesu, mana kaka

ndo ok warwakre gi lew- 4:15 1 E dho Grik tiend wach ni moromo, igoyowa, be- molok kae ni "jorit" gin joma nde waonge gi kar dak tijgi ne en tayo kata rito nyi-

	kendo wachandore thindo kuom gik ma nyalo hi-ahinya gi tich matek, ka nyogi.
 
443

apuonjo kamoro amora e kanyakla duto.

18 Nitie jomoko ma ng’awore gi sunga mana ka gima ok abi iru. 19 To ka en dwach Je-hova, anabi iru machieg-ni kendo abiro ng’eyo, ok weche ma joma su-ngorego wacho, to kabe gin gi teko mar Nya-saye. 20 Nikech Piny-ruodh Nyasaye ok en mana wach miwacho awacha, to en kuom teko mar Nyasaye. 21 Ere ma udwaro? Ni abi iru gi luth, koso gi hera kod chuny mamuol?

5 Kuom adier, wachore ni nitie tim terruok e kindu,1 kendo en kit ter-ruok ma ok yudre kata mana e kind ogendni—ni ng’at moro odak gi chi wuon mare.  2 Dibed ni un gi sunga kuom wach-no? Donge dine ber mo-loyo ka uwinjo malit mo-ndo ng’at motimo timno

5:1 1 Wach molok kae ni "ter-ruok," e dho Grik en porneia, ma tiende en kit nindruok duto ma ok kare.
 
1 JO-KORINTHO 4:18–5:7

ogol oa e kindu? 3 Kata obedo ni aonge kodu e yor ringruok, antiere kodu e paro,1 kendo ase-ng’ado bura ne ng’at mo-timo timno, ka gima an kodu kanyo. 4 Sama uchokoru kanyachiel e nying Ruodhwa Yesu, ke-ndo ka ung’eyo ni chu-nya kaachiel gi teko mar Ruodhwa Yesu ni kodu,

	onego uchiw ng’at ma kamano e lwet Satan mo-ndo oketh chuny marach mar ringruokno, eka orit chuny maber ma ka-nyakla nigo e ndalo mar Ruodhwa.

6 Pakruokuno ok en gima ber. Koso ok ung’eyo ni thowi ma-nok e ma yienyo mogo duto midwalo? 7 Go-luru thowi machon oko, mondo ubed mogo mo-dwal manyien, ka ube-do ma onge thowi e iu mana kaka un adier. Ni-kech kuom adier, nya-rombo mar Pasaka marwa ma en Kristo osechiw kaka misango.


5:3 1 Tiende sie en "roho."
 
1 JO-KORINTHO 5:8–6:6	444

	Omiyo, kare watimu- do bura ne joma ni oko? ru sawo, ok gi thowi ma- "Un to goluru ng’at ma-chon, bende ok gi thowi rachno oa e kindu." mochung’ ne richo kod 6 Be nitie ng’ato kuo-

timbe maricho, to wati-mu ma nigi ywaruok

me gi makate ma ok oke- moro e kinde gi nyawad-tie thowi mochung’ ne gi to ohedhore dhi mo-chuny matir kod adiera. ndo oyalgi e nyim joma

	E barua ma ne andi- ok kare, to ok e nyim konu, ne awachonu ni joma ler? 2 Koso ok uwe riworu kanyakla ung’eyo ni joma ler biro gi joterruok, 10 to ok ng’ado ne piny bura? To ni kik uriwru chutho ka un e ma onego ung’ad gi joterruok mag piny- ne piny bura, donge ni, kata gi joma igi un gi nyalo moromo mar lach, kata gi jomecho, yalo buche e wi we-kata gi joma lamo sana- che ma tindotindo, koso? mu. Nono to mano nya- 3 Donge ung’eyo ni wa-lo dwaro ni uwuog ua e nayal malaike e bura? piny. 11 To koro andi- Kare ang’o ma dimonwa konu ni uwe bedo kanya- timo kamano e wi we-kla gi ng’at moro amora che mag ngima ma sani? miluongo ni owadwa to 4 Omiyo, ka un gi weche en jaterruok, kata ng’at mag ngima ma sani mo-ma iye lach, kata ng’at nego yal e bura, be joma ma lamo sanamu, kata kanyakla ok kwan ka gi-jayenyo, kata jamer, kata moro e ma uketo kaka jo-jamecho; kik uchiem ng’ad-bura? 5 Awacho kata mana gi ng’at ma mae mondo akuod wiu. kamano. 12 Nimar be Be dibed ni onge kata en tichna ng’ado bura ne ng’ato achiel mariek e ki-joma ni oko mar kanya- ndu ma nyalo yalo bura kla? Donge onego ung’ad e kind owetene? 6 Kar bura ne joma ni iye, mano, owadwa donjo 13 ka Nyasaye to ng’a- ne owadwa e od ng’ado
 
445	1 JO-KORINTHO 6:7-16
bura,  kendo  mana  e	kaka joma kare e nying
nyim joma ok oyie!	Ruoth Yesu Kristo kendo
7 Kuom  adier,  bura	gi roho maler mar Nya-
oseloyou sama udonjo	sachwa.
ne joweteu. Marang’o ok	12 Oyiena  timo  gik
uwe mondo otimnu ma-	moko duto, to ok ni gik
rach? Marang’o ok uwe	moko duto konyo. Oyie-
mondo  omau  amaya?	na timo gik moko duto,

	Kar mano, utimo mari- to ok abi weyo gimo-cho kendo utiyo gi ro amora oketa e bwo wuond e mayo jowe- tekone. 13 Chiemo en teu, to ni mano utimo ne mar ich, kendo ich en

owete!                 mar chiemo, to Nyasaye 9 Koso ok ung’eyo ni biro miyo giduto gibed joma ok kare ok noyud kayiem nono. Ringruok pok e Pinyruodh Nya- ok en mar terruok, to en saye? Kik wuondu. Jo- mar tiyo ne Ruodhwa, terruok, kata joma lamo kendo Ruodhwa konyo sanamu, kata jochode, ringruok.  14 To Nya-kata chwo ma ndhaga,1  saye nochiero Ruodhwa,
kata chwo ma terore gi	to wan bende obiro chie-
chwo wetegi,  10 kata	
jokuoge, kata joma igi	rowa waa e tho kokalo
lach, kata jomer, kata	kuom tekone.	
joyenyo, kata jomecho,	15 Ok   ung’eyo   ni
ok noyud pok e Piny-	ringreu gin fuonni mag
ruodh Nyasaye.  11 To	Kristo? Ka en kamano,
mano e kaka moko kuo-	be onego akaw fuonni
mu ne chal. To koro ose-	mag Kristo kendo riwo-
lwoku maler; kendo ose-	g i  g i  ring re	dhako
pwodhu mi ubedo ma-	ma ndhaga?1 Mano kik
ler;  bende,  osekwanu	timre ngang’!	16 Koso
				
		6:15 1 Tiende ni, dhako ma
6:9 1 Nenore ni magi gin chwo	
ma ne chwo wetegi nindogo	tiyo tij terruok mondo oyudgo
kaka mon.	pesa.	
 
1 JO-KORINTHO 6:17–7:7							446
ok ung’eyo ni ng’at ma ri-		nikech	tim	terruok1
				
wore gi dhako ma ndha-		onya, ber mondo dichwo
ga,1	obedo	ringruok		ka dichwo obed gi chie-
achiel kode? Nimar Nya-		ge owuon kendo dhako
saye	wacho	ni,	"ji		ka dhako obed gi chwore
ariyogo nobed ringruok		owuon.	3 Dichwo mo-
achiel."	17 To	ng’ato		ndo  omi  chiege	gima
ang’ata	ma	riwore  gi		owinjore chiege oyud,
Ruodhwa, obedo e paro		to dhako bende mondo
achiel kode.	18 Ringu-		otim kamano ne chwore.
ru ua e terruok. Richo		4 Dhako onge gi teko
moro amora ma ng’a-		kuom ringre owuon, to
to timo, richono ni oko		chwore e ma nigo; ka-
mar ringrene, to ng’ato		mano	bende,	dichwo
ang’ata	ma	nigi	tim		onge gi teko kuom ri-
mar terruok, otimo ri-		ngre owuon, to chiege
cho ne ringrene owuon.		e ma nigo.  5 Kik utuon-
19 Koso ok ung’eyo ni		ru, mak mana ka uwi-
ringreu en hekalu mar		njoru e kindu mar tuon-
roho maler manie iu ma		ruok kuom kinde, mo-
Nyasaye nomiyou? Be-		ndo ubed gi thuolo mar
nde, ok un magu uwe-		lamo eka bang’e uriwru
gi  20 nimar nong’iewu		kendo, mondo Satan kik
gi nengo. Kuom mano,		dhi nyime temou nikech
miuru Nyasaye duong’ e		bedou ma onge ritruok.
ringreu.						6 Kata	kamano,	gima
Koro ka luwore gi		asewachono	en	gima
7 weche ma nundiko-		unyalo7 timo, to ok en
na, ber mondo dichwo		chik.	To daher ni ji
kik mul1  dhako;	2 to			duto obed kaka an. Mak
												
6:16 1 Tiende ni, dhako ma			7:2 1 Wach molok kae ni "ter-
tiyo tij terruok mondo oyud-		ruok," e dho Grik en porneia,
go pesa.  7:1 1 Tiende ni, kik		ma tiende en kit nindruok
onind gi dhako.					duto ma ok kare.		
 
447	1 JO-KORINTHO 7:8-18


mana ni ng’ato ka ng’a- mar dichwo ma ok ni e to nigi michne owuon ma yie ikwano ni oler nikech Nyasaye osemiye, moro chiege, kendo dhako ma

	yo ma kama, to ma- ok ni e yie ikwano ni oler chielo e yo mopogore.   nikech owadwa ma en 8 Koro  awacho  ne chworeno; ka da ok ka-joma ok ni e kend kod mano, to nyithindu dine mond liete ni ber mo- obedo ma ok ler, to koro
ndo  gisik	kaka  an.	giler e wang’ Nyasaye.
9 To kapo ni gionge gi	15 To ka jal ma ok ni e
ritruok, gidonj e kend	yie oyiero mar pogo dak
nimar ber donjo e kend	gi jaode manie yie, we
kar owruok gi gombo.	otim kamano; owadwa
10 To kuom joma ni e	kata nyaminwa ok otue
kend, achikogi, ok an, to	sama gima kamano oti-
mana Ruodhwa e ma chi-	more, to Nyasaye oseluo-
kogi, ni dhako kik pog	ngou mondo uyud kuwe.
dak gi chwore.	11 To	16 Nimar in dhako, ere
ka opogo dak gi chwore,	kaka ding’e kabe nires
osik ma ok okende, ka	chwori? To in dichwo,
ok kamano to odog olos	ere kaka ding’e kabe ni-
winjruok gi chwore; be-	res chiegi?
nde, dichwo ok onego	17 Kata kamano, mana
owe chiege.			kaka Jehova osemiyo
12 To kuom jomamo-	ng’ato ka ng’ato pok,
ko, awachonegi, an, to	ng’ato  ka  ng’ato  mo-
ok Ruodhwa e ma chiko-	ndo owuoth ka luwore gi
gi niya: Ka nitie owadwa	kaka Nyasaye oseluonge.
ma nigi chiege ma ok ni e	Mano e momiyo achiko
yie, to chiegeno oyie dak	kamano e kanyakla duto.
kode, kik oweye;	13 to	18 Be nitie ng’at ma ne
ka nitie dhako ma nigi	oluong kosetere nyangu?
chwore ma ok ni e yie, to	Osik kamano. Be nitie
chworeno	oyie	dak	ng’at ma ne oluong ka
kode, kik oweye.	14 Ni-	pok otere nyangu? Kik
 
1 JO-KORINTHO 7:19-30	448
tere nyangu. 19 Bedo moro amora moa kuom ni oter ng’ato nyangu ok Ruodhwa, to achiwo pa-en gimoro, bende, bedo cha kaka ng’at ma ma ok oter ng’ato nya- Ruoth nokecho kokwana ngu ok en gimoro; to kaka ng’at minyalo gen. gima duong’ en rito chi- 26 Kuom mano, aneno ke Nyasaye. 20 Ka lu- ni ber mondo ng’at wore gi kaka ng’ato ne ma dichwo odhi nyime chalo kane oluonge, osik bedo kaka en ka luwore mana kamano. 21 Be gi kaka piny tinde tek. ne oluongi ka in misu- 27 Be in ng’at ma chik mba? Kik iwe mano otueyo kuom chiege? Kik ochandi; to ka inyalo imany kaka diweye. Be yudo yor bedo thuo- in ng’at ma chik ogonyo lo, to ber itim kamano. kuom chiege? Kik imany 22 Nikech ng’ato ang’a- dhako mondo ikend. ta ma Ruodhwa noluo- 28 To kata ka dipo ni ngo ka en misumba, koro ikendo, ok itimo richo. en ng’at moseket thuolo; Kendo ka ng’at ma silili1 kamano bende, ng’at ma odonjo e kend, ng’at ma noluong ka en thuolo, kamano ok otimo richo. koro en misumba Kristo. To joma odonjo e kend


	Ne ong’iewu gi ne- nobed gi masira e ringre-ngo, omiyo weuru bedo gi. An atemo mana ge-wasumbni mag dhano. ng’ou kuom mano.
24 Owetena, kaka ng’a-		29 E wi mano, owete-
to ka ng’ato ne chalo	na , awacho mano ni-
kane oluonge, osik mana	kech ndalo modong’ nok.
kamano  e  nyim  Nya-	Chakre sani ka dhi nyi-
saye.	me, joma nigi mon mo-
25 Koro  kuom wach	ndo  obed	ka  joma
joma silili,1 aonge chik	ongego,  30	kendo joma
				
7:25 1 Tiende  ni  joma  pok	7:28 1 Ne weche moler piny e
odonjo e kend ngang’.	wes 25.	
 
449				1 JO-KORINTHO 7:31-39
ywak mondo obed ka		ok ni mondo atueu, to
joma ok ywag; bende,		mondo ajiwu ne gima
joma nigi mor obed ka		owinjore, kendo mondo
joma onge gi mor; ke-		usik ka uchiworu ne tij
ndo joma ng’iepo obed		Ruodhwa ma onge gima
ka joma onge gimoro.		galo pachu.
31 Bende, joma tiyo gi		36 To ka ng’ato neno
piny kik gibed ka joma		ni ok owuoth mowinjo-
tiyo  kode  ahinya;  ni-		re nikech pok odonjo e
mar  kit  pinyni  loko-		kend,1 kendo ka oseka-
re.  32 Kuom adier, da-		lo higni ma rowere thie-
her mondo kik ubed gi		woe, koro ma e gima
parruok. Dichwo ma ok		onego otimre: Otim gima
okendo	nigi	parruok		odwaro; ok otimo richo.
kuom weche mag Ruoth,		Odonj e kend.  37 To ka
kaka onyalo bedo malo-		ng’ato oseng’ado e chu-
ng’o  e	wang’	Ruoth.		nye ni mano ok ochuno,
33 To dichwo mokendo		to en gi teko mar chi-
nigi parruok kuom we-		ko dwache owuon, ke-
che mag piny, kaka onya-		ndo oseng’ado e chunye
lo bedo malong’o e wang’		mar siko ma ok odonjo
chiege,  34 kendo  pa-		e kend,1 obiro timo ma-
che opogore diriyo. Be-		ber.  38 Kamano bende,
nde, dhako ma ok okend		ng’at ma donjo e kend
kata nyako ma silili nigi		timo maber, to ng’at ma
parruok	kuom  weche		ok odonjo e kend biro
mag Ruoth, mondo obed		timo maber moloyo.
maler e ringre kendo e		39 Chik otueyo dhako
pache.  To  dhako  ma		
	ka pod chwore ngima. To
okend	nigi	parruok	
kuom weche mag piny,		kapo ni chwore onindo
kaka onyalo bedo malo-			
		7:36 1 Tiende sie en, ng’at ma
ng’o e wang’	chwore.		pod en silili, dichwo kata dha-
35 To awacho mae mo-		ko.  7:37 1 Tiende ni, "siko ka
ndo un uwegi uyud ber,		en silili."
 
1 JO-KORINTHO 7:40–8:10					450
e tho, en thuolo mondo		dhi mang’eny,	6 wan to
			
ng’ato ang’ata modwaro		wan gi Nyasaye achiel
okende, to mana kuom		kende ma en Wuonwa,
Ruoth.	40 Ka luwore gi		ma  gik  moko  duto  a
pacha,	dhakono	biro		kuome, kendo wantiere
bedo mamor moloyo ko-		ne  en;	bende,	nitie
siko ma ok okende; to		Ruodhwa achiel, ma en
adier aparo ni an bende		Yesu  Kristo	ma	gik
an gi roho mar Nyasaye.		moko duto nitiere koka-
Koro	kuom	wach		lo kuome, kendo wantie
chiemo motimgo mi-		kokalo kuome.		
sango8	ne sanamu: Wa-		7 Kata kamano, ok ni ji
duto wan gi ng’eyo. To		duto nigi ng’eyo ma ka-
ng’eyo kelo sunga, hera		mano. To nitie jomoko
to gero ji.  2 Ka ng’a-		ma chon ne nigi tudruok
to paro ni ong’eyo gimo-		gi sanamu ma pod ka
ro,  pod	ok  ong’eyo		chiemo to giparo ni chie-
gino chutho kaka onego		mogo gin gik mosetimgo
ong’eye.	3 To ka ng’a-		misango ne sanamu, to
to ohero Nyasaye, ng’at-		nikech	nyalogi	mar
no en ng’at ma Nyasaye		pogo ber gi rach yom-
ong’eyo.	kuom	wach		yom, gibedo ma ok ler e
4 Koro				chunygi.	8 Kata kama-
chamo chiemo motimgo		no, chiemo ok bi miyo
misango ne sanamu, wa-		wasud machiegni gi Nya-
ng’eyo ni sanamu ok en		saye; ka ok wachamo gi-
gimoro e pinyni, kendo		moro, ok wan marach
ni onge Nyasaye moro		moloyo, to ka wachamo
mak mana achiel.	5 Ni-		gimoro, ok wabed ma-
kech kata obedo ni nitie-		ber moloyo.	9 To be-
re gik ma ji luongo ni nyi-		duru motang’ mondo ra-
seche,  bed  ni  gin  e		tiro ma un-go mar yie-
polo kata e piny, mana		ro kaka udwaro kik bed
kaka adier nitie nyise-		kaka gima chwanyo joma
che mang’eny kod ruo-		yomyom.	10 Nimar un
 
451	1 JO-KORINTHO 8:11–9:9
ma usebedo gi ng’eyo,	chalo alama ma nyiso
ka dipo ni ng’ato one-	gadier ni an jaote kuom
nou sama ubet ka uchie-	Ruodhwa.		
mo e hekalu milamoe sa-	3 Dwoko ma achiwo ne
namu, donge ng’at ma	joma  nona	en	ma:
chunye mar pogo ber gi	4 Donge  wan  gi  rati-
rach yomyom biro bedo	ro mar chiemo kendo
gi chir mi chop kama	metho, koso?	5 Donge
ochamo chiemo mose-	wan gi ratiro mar donjo
timgo misango ne sana-	e kend kendo wuotho gi
mu?  11 Omiyo, kokalo	mondewa  manie	yie,
kuom ng’eyo ma un-go,	mana kaka joote mamo-
ng’at ma yomyom ketho-	ko, gi owete Ruodhwa,
re, to en owadu ma Kri-	kod Kefa, koso?	6 Koso
sto ne othone.  12 Ka	en mana Barnaba kod an
utimo ne oweteu richo	kende e ma waonge rati-

	yo ma kamano, ke- ro mar weyo timo tije ma ndo ka uketho nyalo ma wakonyorego e ngima? chunygi nigo mar pogo 7 En askach lweny ma-ber gi rach, utimo richo nade ma tiyo to ochulore ne Kristo. 13 Mano e owuon? En ng’at mana-momiyo ka chiemo miyo de ma pidho puoth mza-owadwa chwanyore, ok bibu to ok ocham ole-anacham ring’o kendo mbe? Kata, en ng’a ma ngang’ mondo kik ami rito kweth to ok omadh

owadwa chwanyre.	moko  kuom  chak  ma
Donge  an  thuolo,	kwethno golo?
koso? Donge an jao-	8 Be awacho wechegi
te?9 Donge aseneno Yesu	ka luwore gi pach dhano,
Ruodhwa? Donge un e	koso? Donge Chik bende
tich ma asetiyo kuom	wacho wechego?  9 Ni-
Ruoth, koso?  2 To kata	mar ondik e Chik Musa
ka ok an jaote ne jo-	kama:  "Kik  itue  dho
mamoko, adier an jaote	ruath sama itiyo kode e
ne un! Nikech un e gima	dino cham." Be Nyasaye
 
1 JO-KORINTHO 9:10-19	452
dewo  mana  ruedhi?	mag ngima kokalo kuom
10 Koso adier owacho	wach maber.
kamano nikech wan?	15 To pok atiyo kata gi
Adier wachno ne ondik	achiel kuom chenrogo.
nikech wan, nimar ng’at	Kuom adier, ok andik we-
ma puro gi kwe dhiang’	chegi ni mondo utimna
kod ng’at ma dino cham,	kamano. Dine obedo ma-
gitimo kamano ka gigeno	berna moloyo ka atho.
chamo moko kuomgi.	Onge ng’ato ang’ata ma

	Ka wasechuoyo we- biro maya gik ma miyo che motudore gi Nyasaye a p a k o ra ! 1 6 O m i yo ,
e kindu, be en gima lich	koro ka ayalo wach ma-
ahinya ka wakayo kony	ber, mano ok onego omi
mag ringruok koa kuo-	apakra, nimar ochuno ni
mu?  12 Ka jomamoko	nyaka ayale. Adier, no-
nigi ratiro ma chal ka-	bedna malit ka ok ayalo
mano kuomu, wan do-	wach maberno!  17 Ka
nge wan gi ratirono mo-	atimo kamano gi chuny
loyo, koso? Kata kama-	moikore, abiro yudo pok;
no, pok watiyo gi rati-	to kata ka atimo to chu-
rono, to wanano e gik	nya ok dwar, pod an gi
moko duto mondo kik	tich mosemiya mar bedo
wageng’ ne wach ma-	jarit.1  18 Kare pokna
ber e wi Kristo e yo	en mane? Ni sama aya-
moro amora.  13 Donge	lo wach maber, to mondo
ung’eyo ni joma tiyo ne	ayale ma ok akaw chu-
Nyasaye e hekalu cha-	do, mondo kik ati ma-
mo gik man kuno, kendo	rach gi ratiro ma an-go
ni joma pile tiyo e ke-	kuom wach maberno.
ndo mar misango yudo	19 Nimar, kata obedo
pok moro koa e kendo-	
	ni an	thuolo kuom ji
no, koso?  14 Kamano		
bende, Ruodhwa nochi-	9:17 1 Tiende ni, jarit pacho
ko ni mondo joma lando	ma ochung’ ne mwandu duto
wach maber oyud kony	mag ruodhe.
 
453	1 JO-KORINTHO 9:20–10:3


duto, asetimora misu- kuomgi e ma yudo mich? mba ne ji duto mondo Ringuru e yo ma biro aywa ji mang’eny kaka miyo uyud michno. nyalore. 20 Kuom Jo- 25 Koro ng’ato ka ng’a-Yahudi ne atimora kaka to manie piem nyiso kido Ja-Yahudi mondo aywa mar ritruok e gik moko Jo -Yahudi; kuom joma duto. En adier ni giti-ni e bwo chik ne ati- mo kamano mondo giyud mora ng’at manie bwo osimbo ma nyalo ketho-chik, kata obedo ni an re, wan to watimo ma-awuon to ok an e bwo no mondo wayud osi-chik, mondo aywa joma mbo ma ok nyal kethore. ni e bwo chik. 21 Kuom 26 Kuom mano, yo ma joma onge chik ne atimo- aringogo ok en ka ng’at ra ka ng’at ma onge ma riwo gi kiawa; yo ma chik, mondo aywa joma agoyogo ngum ok en ni onge chik, kata obedo mondo ago yamo; 27 to ni an gi chik kuom asiko ka agoyo ringra Nyasaye kendo an e kendo chike kaka mi-bwo chik kuom Kristo. sumba, mondo bang’ ka

	Kuom joma nyap ne aseyalo ne jomamoko, an atimora ma nyap, mondo awuon kik yud ni ok awi-aywa joma nyap. Aseti- njora e yo moro amora.

mora gimoro amora ma	Owetena,	koro
dwarore ne ji mopogore	daher	ni	ung’e
opogore duto mondo ka	ni10kwerewa duto ne ni e
nyalore to aresie jomo-	bwo bor polo kendo gi-
ko kuomgi.  23 To ati-	duto ne gikalo mi ging’a-
mo gik moko duto ni-	do nam.	2 Bende, gidu-
kech wach maber mondo	to  ne	obatisgi	kuom
ayale ne jomoko.	bedo e winjruok achiel gi
24 Donge ung’eyo ni	Musa ka gin e bwo bor
kuom  jong’wech  ma	polo kod nam,	3 kendo
piem,  g iduto  g iringo	giduto	ne	gichamo
to mana ng’ato achiel	chiemb chuny machal
 
1 JO-KORINTHO 10:4-16	454

	mi giduto ne gimodho notimorenegi mondo gi-pi chuny machal. Nikech bed kaka ranyisi, kendo ne gijomodho koa e lwa- nondikgi mondo wayud-nda mar chuny ma ne lu- go siem, wan ma wadak wo bang’gi, to lwanda- e kinde ma giko mar nda-no ne ochung’ ne Kristo. lo osebiroeni.


5 Kata kamano, Nyasaye	12 Omiyo,  ng’at  ma
ne ok oyie gi thothgi, ni-	paro ni ochung’, otang’
mar ne oneggi e thim.	ahinya mondo kik olwar.

	Koro gigo nobedo- 13 Onge tem moro amo-nwa kaka ranyisi mondo ra mosebironu mak kik wagomb gik ma kelo mana mano ma yudo ji hinyruok kaka jogo ne duto. Kata kamano, Nya-ogombo. 7 Bende, kik saye en ng’at migeno, ke-wabed joma lamo sana- ndo ok obi weyo mondo mu kaka moko kuomgi temu mokalo ma unya-notimo; mana kaka ne lo nanoe, to kaachiel gi ondik niya: "Ji ne obet temno obiro losonu yo piny mondo gichiem ke- mar wuok mondo ubed ndo gimeth. Kae to ne gi nyalo mar nano.

gia malo mondo gitim 14 Kuom mano, jo-nyasi mag mor." 8 Ke- herana, ringuru ua e ndo kik wabed gi tim ter- lamo mar sanamu. ruok, kaka moko kuom- 15 Awuoyo kaka ng’at gi ne oterore mi ji 23,000 ma wuoyo gi joma nigi kuomgi ne otho e odie- nyalo mar nono weche chieng’ achiel. 9 Be- e yo matut; ng’aduru un nde, kik waket Jehova e uwegi kabe gima awa-tem kaka moko kuomgi cho en adier. 16 Donge nokete e tem mi thuo- okombe mar erokama-nde nonegogi. 10 Be- no ma wagoyogo eroka-nde, kik wabed jong’ur mano1 miyo wan bende kaka moko kuomgi ne

ong’ur mi jachiw-kum	10:16 1 Tiende sie en, "oko-
nonegogi.  11 Koro gigo	mbe ma wachiwogo pak."
 
455

wayudo ber ma remb Kristo kelo? Donge ma-kate ma wang’ingo miyo wan bende wayudo ber ma ringre Kristo kelo? 17 Nimar nitie maka-te achiel, to kata obedo ni wang’eny, wan ring-ruok achiel nikech wa-duto wachamo makate achielno.

18 Ng’iuru ane joma gin Jo-Israel e ringruok: Donge joma chamo mi-sengni chamo misengni-go mana kaka kendo mar misango bende chamo? 19 Kare en ang’o ma atemo wacho? Be en ni misango ma otim ne sa-namu en gimoro, kata ni sanamu en g imoro? 20 Ooyo; kata kamano gima awacho en ni mi-sengni ma ogendni chi-wo, gichiwogi ne jochie-nde, to ok ne Nyasaye; kendo ok daher ni un be-nde uchiem gi jochiende.

	Ok dubed ni umadho okombe mar Jehova kod okombe mar jochiende; ok dubed ni uchiemo e "mesa mar Jehova" ke-ndo e mesa mar jochie-
 
1 JO-KORINTHO 10:17-28

nde. 22 Koso ‘wadwa-ro miyo Jehova obed gi nyiego’? Waonge gi teko moloye, koso?

	Oyie ne ng’ato timo gik moko duto, to ok ni gik moko duto konyo. Oyie ne ng’ato timo gik moko duto, to ok ni gik moko duto gero ng’ato. 24 Ng’ato ka ng’ato mo-ndo odwar, ok mana gik ma kelone ber en owuon, to ma kelo ber ne ng’at machielo.

	Chamuru gimoro amora miuso e chiro mar ring’o ma ok unon mondo kik ubed gi chich e chunyu, 26 ni-kech "piny en mar Je-hova kod gik moko duto manie iye." 27 Ka ng’at ma ok ni e yie ogwelou to duher dhi, chamuru gimoro amora moketo e nyimu ma ok unon mo-ndo kik ubed gi chich e chunyu. 28 To ka ng’a-to owachonu ni, "Ma en gima osechiwgo misa-ngo," kik uchame nikech ng’atno osewachonu ka-mano, kendo mondo kik ubed gi chich e chunyu.
 
1 JO-KORINTHO 10:29–11:9

	Ok awuo kuom chich mar chunyu uwegi, to mar ng’at machielo. Ni-kech kata obedo ni an thuolo mar timo yiero, ok adwar ni thuolono omi ong’adna bura ka lu-wore gi chich mar chuny ng’at machielo. 30 Ka achamo gimoro gi eroka-mano ne Nyasaye, ang’o momiyo onego awe mo-ndo ng’ato owuo kuoma ka ochaya nikech gima asegoyoe erokamano?

31 Kuom mano, bed ni uchiemo, kata umetho, kata utimo gimoro amo-ra, timuru gik moko duto ne duong’ mar Nyasaye.

	Kik ubed joma kelo chwanyruok ne Jo-Yahu-di kanyachiel gi Jo-Grik kod kanyakla mar Nya-saye, 33 mana kaka e weche duto atemo timo gik ma moro ji duto, ma ok adwar mana gik ma konya an awuon, to mago ma dikony ji ma-ng’eny, eka dipo ka oresgi.

	Beduru joma lu-wo timna mana

kaka aluwo tim Kristo.

 
456

2 Koro apwoyou ni-kech upara e gik mo-ko duto kendo uma-koru motegno gi weche-go mana kaka ne apuo-njougi. 3 Kata kamano, daher ni ung’e ni wi di-chwo ka dichwo en Kri-sto; to wi dhako en di-chwo; kendo wi Kristo en Nyasaye. 4 Dichwo ka dichwo ma lemo kata ma koro wach ka oumo wiye, okelo ne wiye wich-kuot; 5 to dhako ka dhako ma lemo kata ma koro wach to ok oumo wiye, okelo ne wiye wich-kuot, nimar ochal mana gi dhako moliel yie wiye duto. 6 Nikech ka dha-ko ok um wiye, onego oliel yie wiye; ka dhako neno wich-kuot ka oliel yie wiye, to onego oum wiye.

7 Nimar dichwo ok onego oum wiye, ni-kech en kido kod duong’ mar Nyasaye, to dhako en duong’ mar dichwo. 8 Nimar dichwo ne ok owuok kuom dhako, to dhako e ma nowuok kuom dichwo. 9 Kendo
 
457	1 JO-KORINTHO 11:10-22


e wi mano, ne ok ochue oyie gi puonj machie-dichwo ne dhako, to ne lo mopogore, waonge gi ochue dhako ne dichwo. puonj machielo, mana

	Mano e momiyo dha- kaka kanyakla mag Nya-ko onego orwak gimoro saye bende ongego.
e wiye ma nyiso ni obolo-	17 Kata kamano, sama
re e bwo dichwo, nikech	achikou	gi  wechegi,
malaike.		ok apwou, nimar sama
11 E wi mano, kuom	uchokoru	kanyachiel,
joma ni e Ruoth, dha-	mano kelonu rach mo-
ko ok dobetie ka dichwo	loyo,  kar	kelonu  ber.
onge,  to  dichwo  be-	18 Wach mokwongo en
nde ok dobetie ka dhako	ni, awinjo ni sama ucho-
onge.	12 Nimar mana	koru kanyachiel e kanya-
kaka dhako owuok kuom	kla, nitiere pogruok e ki-
dichwo, e kaka dichwo	ndu; to aparo ni en adier
bende	nobetie	koka-	e okang’ moro.	19 Ni-
lo kuom dhako; to gik	kech kuom adier kidie-
moko duto oa kuom Nya-	nje bende biro pogore
saye.	13 Ng’aduru un	koa e kindu mondo joma
uwegi: Be en gima owi-	Nyasaye oyiego ong’ere
njore	mondo	dhako	ratiro e kindu.	
owuo  g i  Nyasaye  e	20 Sama uchokoru ka-
lamo ma ok oumo wiye?	moro  achiel,	adiera

	Donge kaka ochue en ni ok uchokru mo-dhano puonjou ni ka di- ndo ucham Chiemo Mo-chwo nig i yie wich dhiambo mar Ruodhwa. maboyo to mano kelo- 21 Nimar, sama ucha-ne wich-kuot, 15 to ka me, yudoga ka ng’ato ka dhako nig i yie wich ng’ato osechamo chie-maboyo, mano kelone mbe modhiambo, omiyo duong’? Nikech osemiye ng’at moro kech kayo to yie wich kaka gir umo machielo omer. 22 Do-wiye. 16 To ka ng’ato nge un g i uteu mag kwedo wachno nikech chiemo kod metho,
 
1 JO-KORINTHO 11:23-32	458
koso? Koso uchayo ka-	27 Kuom mano, ng’ato
nyakla mar Nyasaye ka	ang’ata ma chamo maka-
umiyo joma onge gimo-	te kata ma madho oko-
ro bedo gi wich-kuot?	mbe mar Ruodhwa e yo
Ang’o ma dawachnu? Be	ma ok owinjore, obiro
onego apwou? Ok anyal	ketho kuom wach ring-
pwoyou kuom wachni.	re  Ruodhwa  kod  re-
23 Nimar Ruodhwa no-	mbe.  28 Ng’ato  one-
miya weche ma napuo-	go okwong ononre eka
njou, ni e otieno ma ni-	one kabe en owuon owi-
dhi ndhogee, Ruodh-	njore, to bang’ mano eka
wa Yesu nokawo makate	onyalo chamo makateno

	kendo bang’ lamo ko- kendo madho okombe-goyo erokamano, nong’i- no. 29 Nimar ng’at ma ngo mi owacho kama: chiemo kendo ma me-"Mani ochung’ ne ringra tho ka ok ong’eyo gima midhi chiw nikech un. ringruogno ochung’ne, Sikuru ka utimo ma mo- otimo kamano kokelo-ndo uparago." 25 No- go kum kuome owuon. timo kamano bende gi 30 Mano e momiyo okombe bang’ kane gi- thothu uyomyom ke-sechamo chiemo mo- ndo utuo, kendo jomo-dhiambo, kowacho niya: ko kuomu nindo e tho.1 "Okombeni ochung’ ne 31 To ka dine wanyalo singruok manyien koka- ng’eyo kaka wachal wan lo kuom remba. E kinde wawegi, ok nyal ng’ad-ka kinde ma umadhe, si- nwa bura. 32 Kata ka-kuru ka utimo ma mo- mano, sama ing’ado-ndo uparago." 26 Ni- nwa bura, Jehova e ma mar e kinde muchamoe rieyowa mondo eka kik
makateni kendo ma uma-

dhoe okombeni, umedo 11:30 1 Ranyisi mar nindo mi-dhi nyime lando tho mar tiyogo kae tiende en ni Jo-Ko-Ruodhwa nyaka chop rintho ne otho e winjruokgi gi

obi.	Nyasaye.
 
459			1 JO-KORINTHO 11:33–12:10
bi kumwa kanyachiel gi		4 Koro nitie mich mo-
		
piny.  33 Kuom mano,		pogore opogore, to roho
owetena, sama uchoko-		en achiel;	5 kendo ni-
ru kanyachiel mondo		tie	migepe	mopogore
uchame, rituru joweteu.		opogore mag konyo ji, to
34 Ka kech kayo ng’a-		e	ma	Ruodhwa	pod
to, ochiem pacho mondo		en achiel;	6 kendo ni-
sama uchokoru kanya-		tie tije mopogore opo-
chiel, kik utim gima ng’a-		gore, to Nyasaye achiel
donu bura. To kuom we-		e  ma  pod  timogi  gi-
che mamoko modong’,		duto ei ng’ato ka ng’ato.
abiro rieyogi ka achopo.		7 To roho nenore kuom
	Koro	owetena ,		ng’ato  ka  ng’ato  mo-
	kuom wach mich		ndo ber obedie.	8 Ni-
ma12roho chiwo, ok da-		kech ng’ato achiel imiyo
her ni mondo ubed ku-		weche mag rieko koka-
kia.  2 Ung’eyo ni kane		lo kuom roho, to ma-
un jo ogendni,1 ne iwuo-		chielo imiyo weche mag
ndou mondo ulam sana-		ng’eyo kokalo kuom roho
mu ma ok nyal wuoyo, ka		achielno,  9 kendo ng’at
uluwogi kamoro amora		machielo imiyo yie ko-
ma ne giterue.  3 Koro		kalo kuom roho achiel-
daher ni ung’e ni onge		no, to machielo imiyo
ng’ato ma ka wuoyo ko-		mich mag chango ji ko-
kalo kuom	roho mar		kalo kuom roho achiel-
Nyasaye, onyalo wacho		no,	10 to pod ng’at ma-
kama: "Okuong’ Yesu!"		chielo imiyo teko mar
kendo onge ng’at ma		timo tije madongo, ke-
nyalo wacho niya: "Yesu		ndo machielo mar koro
en Ruodhwa!" mak mana		wach, to machielo fwe-
kokalo kuom roho ma-		nyo weche moa kuom
ler.				much Nyasaye, to ma-
				chielo	dhum  gi	dhok
12:2 1 Tiende ni, joma ok ni e		mopogore opogore, ke-
yie.			ndo machielo loko tiend
 
1 JO-KORINTHO 12:11-23	460
dhok	mopogore  opo-		ni mar ringruok.  17 Ka
			
gore.	11 To tijego duto		dine bed ni ring ruok
itimo kokalo mana kuom		duto en wang’, kare nya-
roho achielno, kopogo		lo mar winjo dine obe-
ne ng’ato ka ng’ato mana		do kanye? To ka dine bed
kaka odwaro.		ni ringruok duto en mar
12 Nimar mana kaka		winjo, kare nyalo mar
ringruok en achiel to en		ng’uecho dine obedo ka-
gi fuonni mang’eny, ke-		nye?  18 Kata kamano,
ndo kata obedo ni fuon-		Nyasaye oseketo moro
ni duto mag ringruog-		ka moro kuom fuonni
no ng’eny, gin ringruok		mag ringruok mana kaka
achiel, kamano bende e		nohero.
kaka Kristo en.  13 Ni-		19 Ka dine bed ni gi-
kech kokalo kuom roho		duto gin fuoni achiel,
achiel, waduto ne obati-		ringruok dobedo kanye?
swa mi wabedo ringruok		20 To koro kata obedo
achiel, bed ni wan Jo-Ya-		ni  g in  fuonni  ma-
hudi kata Jo-Grik, bed ni		ng’eny, pod gin ringruok
wan wasumbni kata wan		achiel.  21 Wang’ ok di-
thuolo, kendo waduto ne		wach ne lwedo ni, "Ao-
wayudo roho achielno.		nge kodi gi tich," kata
14 Nimar kuom adier,		wich bende ok nyal wa-
ringruok ok bed mana gi		cho ne tielo ni, "Aonge
fuoni achiel, to ging’eny.		kodi gi tich."  22 To mo-
15 Ka dipo ni tielo nya-		pogore gi mano, fuonni
lo wacho ni, "Nikech ok		mag ringruok ma neno-
an lwedo, ok an fuoni		re ni nyap, gin ma dwa-
mar ringruok," mano ok		rore,  23 kendo fuonni
mone bedo fuoni mar		mag ring ruok ma wa-
ringruok.  16 To ka di-		paro ni ok nigi duong’
po ni it nyalo wacho ni,		ahinya, wamiyogi duong’
"Nikech ok an wang’, ok		moloyo, kendo fuonni
an fuoni mar ringruok,"		ma nenore ni ok long’o
mano ok mone bedo fuo-		ahinya ,  imiyog i  luor
 
461

moloyo, 24 fuonni ma nenore ni long’o, ok gi-chando gimoro. Kata ka-mano, Nyasaye oselo-so ringruok kamano, ko-miyo fuoni ma nenore ni orem oyud duong’ mo-loyo, 25 mondo kik be-die pogruok e ringruok, to fuonnine onego odew-re moro g i nyawadg i .

	Ka fuoni achiel winjo lit, mamokogo duto wi-njo lit kanyachiel kode; bende ka fuoni achiel imiyo duong’, mamoko-go duto yudo mor kanya-chiel kode.

27 Koro un ringruok mar Kristo, kendo ng’a-to ka ng’ato kuomu en fuoni mar ringruogno.

	Kendo Nyasaye ose-miyo jomoko migepe ei kanyakla: mokwongo, joote; mar ariyo, jona-bi; mar adek, jopuonj; eka tije madongo; kae to mich mag chango ji; kod timo tije ma ko-nyo ji; kod nyalo mag tayo weche; kod dhum gi dhok mopogore opo-gore. 29 Ok ni ji duto gin joote, koso? Ok ni
 
1 JO-KORINTHO 12:24–13:3


ji duto gin jonabi, koso? Ok ni ji duto gin jo-puonj, koso? Bende, ok ni ji duto timo tije mado-ngo, koso? 30 Ok ni ji duto nigi mich mag cha-ngo ji, koso? Ok ni ji duto dhum gi dhok mo-pogore opogore, koso? Ok ni ji duto loko dhok, koso? 31 To sikuru ku-timo matek mondo uyud mich madongo moloyo. Koro abiro nyisou yo ma-berie moloyo duto.

13 Ka  an  gi  nyalo mar   wuoyo   e dhok mag dhano kata

mag malaike to aonge gi hera, asebedo mana kaka okot ma ywak kata olang’ migoyo. 2 To ka an gi mich mar koro wach, kendo alony gi we-che maler moum duto, kendo an gi ng’eyo duto, kendo ka an gi yie mo-tegno ahinya ma anyalo kata mana daro gode, to aonge gi hera, an kayiem nono. 3 Bende, ka achiwo giga duto mo-ndo apidhgo jomamoko, kendo ka achiwo ring-ra kaka misango mondo
 
1 JO-KORINTHO 13:4–14:3	462
omi apakra, to aonge gi	no gik moko ka nyathi;
hera, onge ber moro ma	to nikech koro asebe-
ayudo kata matin.	do ng’at maduong’, ase-

	Hera hore mos ke- wera gi kido mag nya-ndo ong’won. Hera onge thi. 12 Nimar sani wa-gi nyiego. Ok opakre, ok neno gik moko e yo ma obed gi sunga, 5 ok tiptip kokalo kuom kio otim timbe ma ok nyis mar chuma, to bang’e luor, ok omany mana gik wabiro neno gigo wang’ ma kelone ber owuon, gi wang’. Gie sani an gi iye ok wang’ piyo. Ok ng’eyo morem, to bang’e omak tim marach mo- abiro bedo gi ng’eyo ma-timne. 6 Ok omor gi long’o mana kaka Nya-tim ma ok kare, to omor saye ong’eya malong’o. gi adiera. 7 Odhil e 13 Kata kamano, koro weche duto, oyie we- adekgi e ma siko: yie, che duto, obedo gi geno geno, kod hera; to ma-

kuom weche duto, onano	duong’  moloyog i	en
e weche duto.	hera.	Lawuru hera, to
8 Hera ok rem ngang’.	matek14	
To ka nitie mich mag		sikuru		kutimo
koro wach,  gibiro lal		mondo	uyud
nono; ka nitie dhum gi	mich mag roho, to mo-
dhok mopogore opogo-	loyo, mondo ukor wach.
re, gibiro rumo; ka nitie	2 Nimar ng’at ma nigi
ng’eyo, gibiro lal nono.	mich	mar	dhum	gi
9 Nimar  sani  wan  gi	dhok mopogore opogo-
ng’eyo morem, kendo	re wuoyo gi Nyasaye to
wakoro wach morem,	ok gi dhano, nikech onge
10 to ka g ima oromo	ng’at ma winjo, to owa-
chuth  ochopo,  ibiro	cho weche maler moum
gol  g ima  orem  oko.	kotimo kamano kokalo
11 Kane an nyathi, ne	kuom roho.  3 Kata ka-
ajawuoyo ka nyathi, ne	mano,	ng’at	ma  koro
aparo ka nyathi, ne ano-	wach	gero	ji,	kendo
 
463	1 JO-KORINTHO 14:4-14
ojiwo ji, kendo ohoyo ji	tiende ok ong’ere malo-
gi wechene.  4 Ng’at ma	ng’o, en ng’a ma biro iko-
nigi mich mar dhum ge-	re ne lweny?  9 Kama-
rore owuon, to ng’at ma	no bende, ka ok uwuo gi
koro wach gero kanya-	dhok ma ji winjo tiende
kla.  5 Koro  daher  ni	mayot, ere kaka ng’ato
uduto ubed gi mich mar	biro ng’eyo gima uwa-
dhum gi dhok mopogo-	cho? Mano biro chalo ka
re opogore, kata kamano	gima uwuoyo gi yamo.
daher moloyo ni mondo	10 Nyalo bedo ni nitie
ukor wach. Kuom adier,	dhok mang’eny mopogo-
ng’at  ma  koro  wach	re opogore miwacho e
duong’ moloyo ng’at ma	piny, kata kamano onge
nigi  mich  mar dhum,	dhok moro amora ma
mak mana ka adier oloko	onge gi tiende.  11 Ni-
wechego mondo ogergo	kech ka ok awinj tiend
kanyakla.  6 To owete-	wach  miwacho,  abiro
na, ka dipo ni abiro iru	chalo wendo ne ng’at ma
ka adhum gi dhok mo-	wuoyo, kendo ng’at ma
pogore opogore, en ber	wuoyono biro bedona ka
mane ma datimnu ka ok	wendo.  12 Kamano be-
awuoyo kodu gi fweny,	nde, nikech ugombo ahi-
kata gi ng’eyo, kata gi	nya bedo gi mich mag
koro wach, kata gi puonj	roho,  dwaruru  matek
moro?	mondo ubed gi mich mo-

	Mano bende e kaka gundho ma biro gero ka-gik ma golo dwol to gio- nyakla.

nge gi ngima chalo, 13 Kuom mano, ng’at obed asili kata nyatiti. ma dhum gi dhok mopo-Ka ok opog dwond gore opogore, olem mo-moro ka moro kuomgi, ndo obed gi nyalo ere kaka inyalo fweny mar lokogi. 14 Nikech dwol mar asili kata mar sama alemo ka adhum gi nyatiti? 8 Nimar ka tur- dhok mopogore opogo-mbeta chiwo dwol ma re, mich mara mar roho
 
1 JO-KORINTHO 14:15-25	464
e  ma  lemo,  to pacha		20 Owetena, kik ubed
		
ok tim gimoro.  15 Kare		nyithindo e pachu, to be-
ang’o monego otimre?		duru nyithindo matindo
Abiro lemo ka atiyo gi		kuom wach richo; kendo
mich mar roho, to abi-		ubed joma dongo e pa-
ro lemo gi pacha be-		chu.  21 Ondik e Chik
nde.  Abiro  wero  we-		niya: "Jehova owacho
nde pak ka tiyo gi mich		kama, ‘Anawuo gi jogi
mar roho, to abiro wero		ka atiyo gi dho welo kod
wende pak gi pacha be-		dho  joma  gikia,  to  e
nde.  16 Ka ok kamano,		ma pod gibiro tamore wi-
ka ichiwo pak kitiyo gi		nja.’"  22 Kuom mano,
mich moro mar roho, ere		dhum gi dhok mopogo-
kaka ng’ato ang’ata ma-		re opogore ok en ranyi-
pile manie dieru biro wa-		si ne joma ni e yie, to
cho ni, "Amin" e wi ero-		en ranyisi ne joma ok ni
kamano migoyo sama		e yie, to koro wach ok
ilemo to ok ong’eyo tiend		en mar joma ok ni e yie,
gima iwacho?  17 Adier,		to en mar joma ni e yie.
isegoyo erokamano e yo		23 Omiyo, ka kanyakla
maber, to ok iger ng’at		mangima ochokore ka-
machielo.  18 Agoyo ne		moro achiel kendo udu-
Nyasaye erokamano ni		to udhum gi dhok mo-
adhum  gi  dhok  ma-		pogore opogore, kae to
ng’eny moloyo kaka udu-		ji ajia mapile kata joma
to utimo.  19 Kata ka-		ok ni e yie odonjo ka-
mano, ka an e kanyakla,		nyo, donge gibiro wacho
dibed maber moloyo ka		ni neko omakou?  24 To
awacho weche abich gi		ka uduto ukoro wach ke-
pacha mondo apuonjgo		ndo ng’at ma ok ni e yie
jomamoko ka ahulonegi		kata ng’ato ang’ata ma-
gi dhoga, kar tiyo gi we-		pile odonjo kanyo, obiro
che aluf apar ka adhum		fwenyo ni irieye kendo
gi dhok mopogore opo-		inone adimba gi ji duto.
gore.		25 Eka weche mopondo
 
465			1 JO-KORINTHO 14:26-36
e chunye biro fwenyore,	machielo oyudo fweny
kendo obiro podho piny	moro  sama  obet  ka-
auma kae to olamo Nya-	nyo, ng’at ma fwenyno
saye kohulo ayanga niya:	onwang’o ka wuoyo mo-
"Adier Nyasaye ni e ki-	ndo  oling’.  31 Nimar
ndu."			uduto unyalo koro wach
26 Owetena, kare en	ka utimo kamano ng’ato
ang’o monego otimre?	bang’ nyawadgi, mondo
Sama	uchokoru	ka-	ji duto opuonjre kendo
nyachiel,  ng’at	moro	giduto giyud jip.	32 Ke-
nigi  zaburi,  machielo	ndo mich mag roho ma
nigi  puonj  moro,  ma-	jonabi tiyogo, onego giti
chielo nigi fweny moro,	kodgi  e	yor  ritruok.
machielo nigi mich mar	33 Nimar	Nyasaye ok
dhum gi dhok mopogo-	tim gik moko e yo ma ok
re opogore, to machielo	ochanore, to en Nyasach
nigi mich mar loko tiend	kuwe.		
dhok. Gik moko duto	Mana kaka timore e
mondo otimre e yo ma	kanyakla	duto	mag
gero kanyakla.  27 To	joma ler,	34 mon mo-
ka nitie ng’at ma dhum,	ndo  oling’  ei  kanya-
ji  ariyo  kata  adek  e	kla, nimar ok oyiene-
ma odhum ka ng’eny, ke-	gi wuoyo. Kar mano, gi-
ndo gitim kamano ka gi-	bolre e bwo chwo mana
wilore, to ng’ato nyaka	kaka Chik bende wacho.
lok dhokgo.  28 To ka	35 Kapo ni gidwaro puo-
onge ng’at ma loko, jalo	njore wach moro, onego
nyaka ling’ thi e kanya-	gipenj chwogi ka gin pa-
kla kendo owuo gi chu-	cho,  nimar  en	gima
nye  owuon  kod  Nya-	kelo wich-kuot ka dhako
saye.	29 Jonabi ariyo	wuoyo e kanyakla.
kata adek mondo okor	36 Be un e ma wach
wach, kae to jomamoko-	Nyasaye	noa  kuomu,
go  ofweny  tiend  we-	koso wachno nochopo
chego.	30 To ka ng’at	mana ne un kendu?
 
1 JO-KORINTHO 14:37–15:10	466
37 Ka nitie ng’at ma Ndiko nokoro; 4 ke-paro ni en janabi kata ndo ni ne oyike, ee, mi ni en gi mich mag roho, ne ochiere e odiechieng’ nyaka oyie gi weche ma mar adek kaka Ndiko andikonugi kaka weche nokoro; 5 kendo ni no-ma Ruodhwa e ma chiko. fwenyore ne Kefa, eka


	To ka nitie ng’at ma bang’e ne ji Apar Gariyo-ochayo wechego, ibiro ka. 6 Bang’ mano, no-chaye. 39 Omiyo, owe- fwenyore ne owete mo-tena, timuru matek mo- kalo 500 ma nochokore ndo ubed gi mich mar kamoro achiel, ma thoth-koro wach, to kik gi pod ni kodwa, kata utam ng’at ma dhum gi obedo ni moko kuomgi dhok mopogore opogo- osenindo e tho. 7 Ba-re. 40 To weuru mondo ng’e, nofwenyore ne Ja-gik moko duto otimre e kobo eka ne joote duto. yo mobidhore kendo mo- 8 To mogik chuth, no-
chanore maber.	koro	fwenyorena an bende
Owetena ,		mana ka ng’at ma no-
aparonu	kuom	nyuol bogno.	
wach15 maber ma ne ala-	9 Nimar an e ma ati-
ndonu  ma  bende  ne	nie mogik kuom joote,
urwako kendo ma uchu-	kendo ok awinjora mo-
ng’ie motegno.  2 Koka-	ndo oluonga ni jaote ni-
lo kuom wachno, sani	kech ne asando kanyakla
iresou ka umakoru mo-	mar Nyasaye.	10 Kata
tegno g i wach maber	kamano, ng’wono mogu-
ma ne alandonuno, mak	ndho mar Nyasaye ose-
mana kapo ni ne urwako	miyo  an  gi	migawo
yie kayiem nono.		ma  atimo  sanini.  Ke-
3 Nimar achiel kuom	ndo ng’wonone mogu-
gik ma ne akwongo puo-	ndho ma nonyisa ok no-
njou gin gik ma an be-	bedo kayiem nono, to ne
nde ne omiya, ni Kristo	atiyo matek moloyogi gi-
ne otho ne richowa kaka	duto; to ok kuom tek-
 
15:23 1 Wach molok kae ni "entie," en parosia e dho Grik. Ne Glosari.
467	1 JO-KORINTHO 15:11-23
rena awuon, to kuom	sto ne ok ochier, yieu en
ng’wono mogundho mar	kayiem nono; usiko e ri-
Nyasaye  man  kuoma.	chou.  18 Kare joma no-
11 Kare  kata  bed  ni	nindo e tho ka gin e winj-
en an kata gin, mano e	ruok achiel gi Kristo be-
kaka wayalo kendo mano	nde kargi oselal nono.
e  kaka  nubedo  joma	19 Ka genowa kuom Kri-
oyie.	sto en mana mar ngima-
12 Koro ka wayalo ni	ni kende, wan e joma
Kristo osechier oa kuom	onego onenwa lit moloyo
joma otho, obet nade ni	ji duto.
jomoko kuomu wacho ni	20 To koro Kristo ose-
joma otho ok bi chier?	chier  oa  kuom  joma

	Ka kuom adier joma otho, en e nyak mokwo-otho ok bi chier, to ngo kuom joma oseni-kare Kristo bende ne ok ndo e tho. 21 Nimar ka ochier. 14 To ka dibed tho nobiro kokalo kuom ni Kristo ne ok ochier, ng’ato achiel, joma otho kuom adier yalo ma wa- bende ibiro chier koka-timo en kayiem nono, ke- lo kuom ng’ato achiel. ndo yieu bende en 22 Nimar mana kaka kayiem nono. 15 E wi kuom Adam dhano duto mano, wabedo bende jo- tho, e kaka bende kuom neno mag miriambo Kristo dhano duto biro kuom Nyasaye nikech bedo mangima. 23 To wasechiwo neno mar mi- mana ka luwore gi kar riambo e wi Nyasaye ng’ato ka ng’ato: Kri-kuom wacho ni nochie- sto e nyak mokwongo, ro Kristo, to kare ne ok bang’ mano, joma gin ochiere, ka dipo ni mag Kristo e ndalo adier joma otho ok ma biro yudo ka entie.1

chier. 16 Nimar ka ok bi chier joma otho, Kri-sto bende ne ok ochier. 17 E wi mano, ka Kri-

 
1 JO-KORINTHO 15:24-36	468
24 Kae to gikone, obi-	no?  30 Ang’o momiyo
ro duoko Pinyruoth ne	seche duto waketo ngi-
Nyasache kendo Wuon	mawa  e  bwo  gik  ma
mare bang’ kosegolo oko	nyalo hinyowa kata kelo-
loje duto gi telo duto kod	nwa tho?  31 Tho ocho-
teko.  25 Nimar nyaka	ma pile. Owetena, mano
oloch ka en ruoth nyaka	en gima an-go gadier
chop kama Nyasaye biro	mana kaka sunga ma an-
keto wasike duto e bwo	go nikech un, ma bende
tiende.  26 Kendo jasi-	an-go kuom Kristo Yesu
gu mogik ma en tho,	Ruodhwa.  32 Ka ase-
ibiro tiek chuth.  27 Ni-	kedo gi ondiegi e Efe-
mar Nyasaye "noketo gik	so mana kaka jomamo-
moko duto e bwo tiend	ko, mano konya nade?
Kristo." To sama owa-	Ka kare ok chier joma
cho ni ‘gik moko duto	otho, "wachiemuru ke-
oseket e bwo Kristo,’ ne-	ndo wameth nimar kiny
nore maler ni mano ok	wanatho."  33 Kik wuo-
oriwo Jalno ma noketo	ndu. Bedo osiepe joma
gik moko duto e bwo Kri-	richo ketho timbe ma-
sto.  28 To bang’ ka gik	beyo.  34 Pachu mondo
moko duto oseket e bwo	ochiew e yo makare ke-
Wuowi, eka Wuowi be-	ndo kik ubed gi kido mar
nde biro bolore e bwo	timo richo, nimar jomo-
Jalo ma noketo gik moko	ko onge gi ng’eyo mar
duto e bwo Kristo, mo-	Nyasaye. Awacho mae
ndo Nyasaye obed gik	mondo akuod wiu.
moko duto ne ji duto.	35 Kata kamano, ng’a-

	Ka ok kamano, kare to nyalo penjore niya: joma ibatis mondo gi- "Ere kaka ibiro chier bed joma otho biro joma otho? Ee, en kit timo nang’o? Ka ok del mane ma ibiro chier-chier joma otho ngang’, gigo?" 36 In ng’at ma kare ang’o momiyo iba- parone ok ni kare! Gima tisgi mondo gibed kama- ichuoyo ok nyal bedo
 
469		1 JO-KORINTHO 15:37-49
mangima mak mana ka	kaka ichiero joma otho.
osetho mondi.  37 Ke-	Ichuoye e del ma tow;
ndo kuom gima ichuoyo,	to ichiere gi del ma ok
ichuoye, ok ka en del1	tow.  43 Ichuoye ka oo-
mosedongo,  to  mana	nge gi duong’; to ichie-
kodhi  matin,  bed  ni	re gi duong’. Ichuoye ka
en mar ngano kata mar	onyap; to ichiere ka en
kit cham moro amora;	gi teko.	44 Ichuoye ka
38 to Nyasaye miyo ko-	en del mar ringruok; to
dhino del  mana kaka	ichiere	gi	del	mar
en owuon ohero, kendo	polo. Ka nitie del mar
omiyo kodhi ka kodhi	ringruok,  nitie bende
del mar kodhino owuon.	del mar polo.	45 Ondik
39 Ringruok  duto  ok	kamano	niya:  "Adam
chalre, to nitie mar dha-	dhano mokwongo	no-
no, nitie mar jamni, ni-	doko chuny mangima."
tie mar winy, kendo ni-	Adam mogik nobedo gi
tie  mar  rech.  40 Be-	del mar polo ma chiwo
nde, nitie del mag polo gi	ngima.	46 Kata kama-
del mag piny; to ber ma	no, del mar polo ok e ma
del mag polo nigo opo-	kwong. To mar ringruok
gore gi ber ma del mag	e ma kwongo, eka ba-
piny nigo kuom duong’	ng’e, mar polo.  47 Dha-
ma  gin-go.  41 Rieny	no mokwongo en moa
mar wang’-chieng’ opo-	e piny kendo mochue gi
gore  e  duong’ne,  be-	buru; to dhano mar ariyo
nde, rieny mar dwe opo-	en moa e polo.	48 Mana
gore, kendo mar sulwe	kaka jal ma ochue gi bu-
bende opogore; to kuom	runo chalo, e kaka joma
adier,  rieny  mar  sul-	ochue gi buru bende cha-
we ka sulwe opogore e	lo; kendo mana kaka jal
duong’gi.	moa e polono chalo, e
	kaka joma gin mag polo
42 Kamano  bende  e	
	bende chalo.	49 Mana
		kaka wasebedo e kit jal
15:37 1 Tiende ni, cham.	
 
1 JO-KORINTHO 15:50–16:4


mochue gi buru, wana-bed bende e kit jalo moa e polo.

	To awachonu owe-tena ni ringruok gi remo ok nyal yudo pok e Piny-ruodh Nyasaye, kendo gima tow ok nyal yudo pok mar gima ok tow. 51 Neuru! anyisou wach moro maler moum, niya: Ok waduto ma wa-nanind e tho, to wadu-to ibiro lokwa 52 ma-piyo ka diemo wang’ e ki-nde ywak mar turmbeta mogik. Nikech turmbeta noywagi, kendo joma otho ibiro chier gi del ma ok tow, mi nolokwa. 53 Nimar del ma towni nyaka rwak del ma ok tow, kendo del ma tho nyaka rwak del ma ok tho. 54 To ka del ma towni oserwako del ma ok tow kendo ka del ma tho oserwako del ma ok tho, eka wach biro ti-more ma ne ondik niya: "Oselo tho motie-ke chuth nyaka chieng’." 55 "In tho, ere lochoni? In tho, lit ma ikelo ni ka-nye?" 56 Richo e lit ma
 
470

kelo tho, to teko mar ri-cho en Chik. 57 To agoyo ne Nyasaye eroka-mano nimar omiyo wa-locho kokalo kuom Ruo-dhwa Yesu Kristo!

	Kuom mano, owete-na ma ahero, chung’uru motegno ma ok uyieng-ni, ka kinde duto ubedo modich e tij Ruodhwa, ka ung’eyo ni tich matek mutiyo ne Ruodhwa ok en kayiem nono.

16 Koro kuom wach chiwo michoko ne joma ler, unyalo luwo we-

che ma ne achiko kanya-kla mag Galatia. 2 E odiechieng’ mokwongo mar juma ka juma, ng’a-to ka ng’ato onego oket gimoro tenge ka luwo-re gi nyalone, mondo kik uchok chiwo sama acho-po. 3 To ka achopo ka-nyo, abiro oro jomo-ko ma upwodho e baru-peu, mondo giter Jeru-salem michu ma uchiwo e yo mang’won. 4 Kata kamano, kapo ni owinjo-re mondo an bende adhi Jerusalem, abiro dhi kodgi kuno.
 
471	1 JO-KORINTHO 16:5-20

	To anabi iru ka ase- owete. Ne ok en dwache kalo Makedonia, ni- mondo obi sani, omiyo mar abiro kadho Make- enobi ka oyudo thuolo.

donia;	6 kendo samoro	13 Sikuru ka uneno,
abiro	bet  kodu  kata	chung’uru matek e yie,
dak kodu e kinde koyo,	beduru  jochir,	kendo
eka ukowa matin kama	ubed motegno.	14 Gik
nyalo bedo ni adhiyoe.	moko duto mutimo, tim-
7 Nimar  gie  sani  ok	giuru gi hera.	
adwar nenou mana ma-	15 Owetena, koro asa-
chuok sama akalo ni-	you kama: Ung’eyo ni
kech ageno mar bedo	jood Stefana e nyak mo-
kodu kuom kinde mo-	kwongo e Akaya kendo
gwaro ka Jehova oyie.	ne gichiwore tiyo ka gi-
8 To gie sani, pod an	konyo joma ler.	16 Un
Efeso nyaka chop Sawo	bende yie ubolru e bwo
mar  Pentekost,  9 ni-	joma kamago kod jogo
mar  oseyawna  dhoot	duto ma gin jotich wete-
malach mar tich, to nitie	wa kendo ma tiyo matek.
jo akwede mang’eny.	17 To amor nimar an gi

	Koro ka Timotheo Stefana, gi Fotunato, kod ochopo iru, neuru ni Akaiko, nikech bedo ni onge gimoro amora ma gin kae osepong’o karu nyalo miyo obed gi nimar uonge kae. 18 Ni-luoro ka en e kindu, kech giseduogo chunya nimar otiyo tij Jeho- kod maru bende. Kuom va mana kaka an bende. mano, nyisuru chuny

11 Kuom mano, kik mar erokamano nikech ng’ato ochaye. Koweuru joma kamago.
matin e wuodhe gi kuwe	19 Kanyakla mag Asia
mondo obi ira nikech ari-	ooronu   mos   maggi.
te kanyachiel gi owete.	Akwila gi Priska kaa-
12 Koro  kuom wach	chiel gi kanyakla manie
owadwa Apolo, ne asaye	odgi omosou gi ilo kuom
ahinya mondo obi iru gi	R u o d h wa .  2 0 O w e t e
 
1 JO-KORINTHO 16:21– 2 JO-KORINTHO	472
duto omosou. Mosreuru	mosekuong’. A Ruodhwa,
ng’ato gi ng’ato gi nyoth	bi!  23 Ng’wono mogu-
maler.	ndho  mar	Ruodhwa
21 An  Paulo,  kendo	Yesu mondo obed kodu.
mae en mos mara ma	24 Herana mondo obed
andikonu gi lweta awuon.	kodu  uduto  e  winj-
22 Ka ng’ato ok ohero	ruok achiel g i Kristo
Ruodhwa, to obed ng’at	Yesu.	


BARUA MAR ARIYO NE

JO-KORINTHO


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1, 2)

Nyasaye hoyowa e masichewa duto (3-11) Lokruok e chenro mag wuodhe Paulo (12-24)

2 Gombo mar Paulo ni ji obed moil (1-4)

Weyo ne jaricho kethone kendo duoke

e kanyakla (5-11)

Ka Paulo ni Troa kod Makedonia (12, 13) Tij yalo wach maber, oganda ma wuotho gi mor ka joma oa locho (14-17) Ok wan jolok ohala gi

wach Nyasaye (17)

	Barupe mag pwoch (1-3) Jotich mag singruok manyien (4-6)
 

Singruok manyien nigi duong’ moloyo (7-18)

	Ler mar wach maber (1-6) Pach joma ok oyie odin (4)

Mwandu makende e gik mochwe gi lowo (7-18)
	Rwako ot mar polo (1-10) Tij konyo ji mondo olos winjruok gi Nyasaye (11-21)

Chuech manyien (17) Joma oor ma tiyo e lo Kristo (20)

6 Ng’wono mogundho mar Nyasaye ok onego otigo marach (1, 2)
Kaka Paulo notiyo tije mar
yalo (3-13)

Kik utueru e jok achiel gi joma ok ni e yie (14-18)
 
(1-18)
(1-15)
(14-21)
(1-15)
(7b-10)
(8-16)
(2-4)
(16-33)
473	Weche Mantie e 2 JO-KORINTHO – 1:4

 

	Wapwodhreuru kuom gik ma chido ringruok (1)
Mor ma Paulo ne nigo nikech Jo-Korintho

Ripot maber ma Tito nokelo (5-7)

Kuyo e yo ma Nyasaye dwaro kod loko chuny a e richo

8 Ichoko chiwo ne Jokristo

man Judea
Oro Tito odhi
Korintho (16-24)

9 Jiwo ji mondo obed
jochiwo
Nyasaye ohero ng’at ma chiwo gi ilo (7)
10 Paulo nyiso ratiro mare
mar bedo jaote
Giwa mag lweny
ok gin mag ringruok (4, 5)
 

	Paulo kod joote ma ji ne odhialo ni long’o (1-15)

Masiche ma Paulo noyudo kaka jaote
	Fweny ma Paulo ne
oneno (1-7a)

‘Kudho ma ne chwowo ringre’ Paulo

Onge gima joote ma ji dhialo oloyogo Paulo (11-13)

Paulo dewo Jo-Korintho

	Siem kod jip mogik ma Paulo chiwo (1-14) "Sikuru ka unonoru mondo une kabe un e yie" (5)

Yie mondo orieu; ubed gi winjruok e paro (11)

 

An Paulo, jaote Kri-	Nyasaye Wuonwa kod
1 sto  Yesu	kokalo	Ruodhwa Yesu  Kristo
kuom dwaro mar Nya-	mondo obed kodu.
saye, ka an kod Timo-	3 Opak Nyasaye kendo
theo owadwa, wandiko-	Wuon Ruodhwa Yesu Kri-
nu un kanyakla mar Nya-	sto, ma en Wuoro ma
saye man Korintho, mo-	kecho ji kendo Nyasach
riwo joma ler duto man e	hoch duto,  4 ma hoyo-
Akaya mangima:		wa e masichewa duto
2 Ng’wono mogundho	mondo wabed gi nya-
kod  kuwe  moa	kuom	lo mar hoyo jomamoko
 
2 JO-KORINTHO 1:5-14		474
manie bwo masira moro	mondo waket genowa,
amora, ka wahoyogi gi	ok kuomwa wawegi, to
hoch ma wayudo koa	kuom Nyasaye ma chiero
kuom  Nyasaye.  5 Ni-	joma otho.  10 Ne ore-
kech mana kaka sand	sowa e lak tho malich ka-
ma wasandorego ne Kri-	mano, bende obiro reso-
sto ogundho kuomwa, e	wa, kendo wan gi geno
kaka hoch ma wayudo	kuome ni obiro dhi nyi-
koa kuom Kristo bende	me resowa.	11 Un be-
ogundho.  6 Koro sama	nde  unyalo	konyowa
wan e bwo masira, en ni	kuom sayonwa, mondo
mondo uyud hoch kod	ji mang’eny ochiw lamo
warruok; bende sama	mag erokamano e lowa
ihoyowa, hochno e ma	kuom ng’wono minyiso-
konyou nano e bwo sand	wa nikech lamo mag ji
ma  chal  gi  ma  wan	mang’eny.	
bende wakadhoe.  7 Ke-	12 Nimar gima miyo
ndo geno marwa kuomu	wasungore kendo ma
ok yiengni, ka wang’eyo	chunywa ok ketnwae
maber ni, mana kaka un	bura en ni wasetimo gik
bende ukadho e sand,	moko e pinyni, to mo-
mano bende e kaka ubi-	loyo ne un, ka wawuo-
ro yudo hoch.	tho  maler  kendo  g i
8 Owetewa, ok dwaher	chuny matir ma nyi-
ni ubed kukia wach ma-	so luoro Nyasaye, ok gi
siche ma ne wayudo e	rieko  mar	ring ruok,
alwora mar Asia. Ne wan	to kuom ng’wono mo-
e bwo ting’ mapek ahi-	gundho mar Nyasaye.
nya mohingo tekrewa,	13 Nikech kuom adier,
kendo ne ok wang’eyo	wandikonu mana we-
kabe  ne  wadhi  tony	che ma unyalo somo mi
mi wadong’ ka wangima.	ung’e tiendgi, kendo an

	To kuom adier ne wa- gi geno ni ubiro medo neno ni oseng’adnwa ng’eyo tiend wechego buch tho. Mano ne en ni chuth, 14 mana kaka
 
475	2 JO-KORINTHO 1:15-24


useng’eyo e okang’ moro "ee" kendo "ooyo," to en ni wan e joma miyo ube- osiko mana "ee." 20 Ni-do gi sunga, mana kaka mar kata bed ni si-un bende ubiro miyo wa- ngo mag Nyasaye ng’eny bed gi sunga e chieng’no marom nade, gisebedo

mar Ruodhwa Yesu.     "ee" kokalo kuom Yesu. 15 Omiyo, geno ma ka- Omiyo,  bende  kokalo mano e momiyo ne acha- kuome e ma ji wachoe no motelo mar biro iru, "Amin" ne Nyasaye, ma mondo uyud thuolo mar en gima kelo ne Nyasaye ariyo mar bedo gi ilo; duong’ kokalo kuomwa.

	nikech ne adwaro ni 21 To Nyasaye e ma ose-araw mondo aneu sama singo gadier ni un kod adhi Makedonia kendo wan, wan mag Kristo aduog iru ka awuok Ma- kendo Nyasaye e ma ne kedonia, eka bang’e uko- owirowa mondo wabed wa matin ka adhi Judea. joge. 22 Bende, oseke-

	To ka ne achano to kuomwa alama mare kamano, be dibed ni ne motelo, ma en roho
akawo wachno mayot?	maler mosemiyowa ei
Koso dibed ni an ng’at	
ma chano gik moko e yor	chunywa kaka singo mar
ringruok, mondo awach	gima biro.
ni, "Ee, ee" eka bang’e ni,	23 Koro akuong’ora e
"Ooyo,	ooyo"?	18 To	nying Nyasaye kaka ja-
unyalo	bedo	gadier	nenona,  ni  gimomiyo
kuom Nyasaye ni gik ma	pok abiro Korintho nya-
wawachonu ni gin "ee"	ka chop sani, en ni mo-
ok lokre "ooyo."	19 Ni-	ndo kik amednu kuyo.
kech Yesu Kristo, Wuod	24 To ok ni wan ruodhi
Nyasaye, ma ne oyalnu	e wi yie maru, to wan jo-
wachne kokalo kuomwa,	tich kanyachiel kodu mo-
tiende ni kokalo kuo-	ndo ubed gi mor, nikech
ma, gi Silvano, kod Ti-	yieu e momiyo uchung’
motheo,	ne ok obedo	motegno.
 
2 JO-KORINTHO 2:1-14		476
Nimar aseng’ado mo-	kuyo mokadho oloye.
ndo kik aduog iru	8 Kuom mano, asayou
kendo2	e kuyo.  2 Nikech	ni mondo unyise herau.
ka amiyo ubedo gi kuyo,	9 Nikech mano bende
gin jomage ma biro miyo	e momiyo ne andikonu:
abed	moil  mak  mana	mondo ang’e kabe unya-
un ma asekelonu kuyo?	lo nyiso ni uikoru timo
3 Omiyo, ne andikonu	gik michikoue e weche
wechego mondo sama	duto.  10 Kuweyo  ne
abiro, kik ukelna kuyo ni-	ng’ato ketho kuom wach
kech un e monego umi	moro amora, an bende
abed gi mor, nimar an	atimo kamano. Kuom
gadier ni gik ma kelona	adier, e wach moro amo-
ilo e ma bende kelonu ilo	ra ma aseweyoe ne ng’a-
uduto.	4 Nimar ne andi-	to kethone (kapo ni ase-
konu ka pi wang’a chuer	weyo ne ng’ato e gimo-
ahinya kendo ka akalo e	ro amora)	atimonu e
masiche kod lit mang’eny	wang’ Kristo	11 mondo
e chunya, ok ni mondo	Satan kik wuondwa, ni-
akelnu kuyo, to mondo	kech waseng’eyo riekni
ung’e kaka hera ma ahe-	motiyogo.	
rougo tut.	12 Koro ka nachopo

	Koro ka ng’ato ose- Troa mondo aland wach kelo kuyo, osekelo kuyo maber e wi Kristo, kendo ok ne an, to un duto e ka noyawna dhoot e tij ma osekelonu kuyo Ruoth, 13 ne aonge gi okang’ moro. Kata kama- kuwe e chunya nikech ne no, ok daher tiyo gi we- ok ayudo Tito owadwa. che mager ahinya kuom Omiyo, ne agoyonegi ori-wachni. 6 Kum maru ti kae to ne awuok mo-mar ji mathoth ma rieyo ndo adhi Makedonia.

ng’atno, koro oserome;	14 To agoyo ne Nya-

	koro onego uwene ke- saye erokamano ma ki-thone e yo mang’won ke- nde duto tayowa kanya-ndo uhoye, mondo kik chiel gi Kristo ka wan
 
477	2 JO-KORINTHO 2:15–3:7


kaka oganda ma wuo- upwoyowago, mana kaka tho gi mor ka joma jomamoko timo? 2 Un oa locho, kendo omiyo uwegi un e barupwa, suya mang’ue mamit mondik ei chunywa, mo-mar ng’eyo mare lando- ng’ere, kendo ma dhano re kuonde duto kokalo duto somo. 3 Nikech kuomwa! 15 Nikech e nyisore maler ni un ba-wang’ Nyasaye, wan tik rua mar Kristo ma wase-mang’ue mamit mar Kri- ndiko kaka jotichne, en sto ne joma ireso kod barua ma ondik gi roho joma ochomo kethruok; mar Nyasaye mangima

	kuom joma ochomo to ok gi wino, barua mo-kethruok, wan tik mar ndik e chunywa to ok e tho ma tero ji e tho, to kite mopa.
kuom joma ireso wan tik	4 Kokalo kuom Kristo,
mang’ue mamit mar ngi-	wan gadier ma kamano
ma ma tero ji e ngima. To	kuom Nyasaye.  5 Ok ni
ng’a	gini	mowinjore	wan wawegi e ma wa-
chuth	gi	tijni?  17 En	miyo wabedo joma oro-
wan, nikech ok wan jo-	mo chuth e tiyo tijni, to
lok ohala gi wach Nya-	Nyasaye e ma miyo wa-
saye kaka ji mang’eny	bedo joma oromo chuth,
timo, to wayalo gi chuny	6 en e ma kuom adier
matir chutho e winjruok	osemiyo waromo chuth
achiel gi Kristo, kaka	bedo jotich mag sing-
joma Nyasaye ooro ke-	ruok manyien, ok mar
ndo watimo kamano e	chike mondik, to mar
wang’ Nyasaye.	roho; nimar chik mondik
Be	dibed  ni  wan	ng’ado ne ji buch tho, to
wawegi	wachako	roho miyogi ngima.
pwoyore3	kendo ni wan	7 Koro ka  chike  ma
joma beyo? Koso udwa-	kelo tho kendo ma ne
ro ni wamiu barupe ma	ondik gi nyukta e kite no-
wapwoyorenugo kata un	biro gi duong’ miwuoro
e ma umiwa barupe ma	ahinya ma ne omono
 
2 JO-KORINTHO 3:8–4:2	478
kata  nyithind  Israel	kawuononi, sama ji so-
ng’iyo wang’ Musa tir	mo singruok machon,
nikech wang’e ne rieny	rageng’no siko ka oumo
gi duong’, ma en duong’	pachgi,  nimar  inyalo
ma ne dhi rumo,  8 en	mana gole kokalo kuom
ang’o ma nyalo mono tich	Kristo.  15 Kuom adier,
ma roho chopo obed gi	nyaka chil kawuono, sa-
duong’ moloyo?  9 Ni-	moro amora misomo we-
kech ka chike ma kelo	che ma Musa nondiko,
buch tho ne nigi duong’	nitie rageng’ ma umo
miwuoro,  chenro  ma	chunygi.  16 To ka ng’a-
miyo ikwano ji kaka joma	to olokore oyie kuom Je-
kare nigi duong’ moloyo!	hova, igolone rageng’no.
10 Kuom adier, chenro	17 Koro Jehova en Ro-
ma ne omi duong’ chon,	ho; kendo kama roho
osema duong’ ma ne en-	mar Jehova nitie, ji bedo
go nikech chenro ma nigi	thuolo.  18 To waduto,
duong’ ma loye koro ni-	kaka joma wengegi onge
tie.  11 Nimar ka chen-	gi rageng’, wachal kaka
ro ma nonego orum nobi-	kio, ka wamiyo duong’
ro gi duong’, mano kaka	mar Jehova nenore koa
chenro  ma  siko  nig i	kuomwa, kilokowa mo-
duong’ momedore mo-	ndo wabed e kite, kendo
loyo!	duong’no medo nenore

	Nikech wan gi geno kowuok e okang’ moro ma kamano, wawuoyo nyaka e machielo, mana ka wan thuolo ahinya, kaka Jehova ma en Roho 13 kendo ok watim gima osemiyo mano otimore. Musa notimo kane ojau- 4 Kuom mano, nikech

mo wang’e gi rageng’osemiwa tijni koka-
mondo nyithind Israel lo kuom kech mosenyi-kik chom wengegi tir swa, ok waol. 2 To wa-kuom chenro ma ne dhi sekwedo gik maricho rumono. 14 To pachgi ma ling’ling’, gik ma kelo nodinore. Nikech nyaka wich-kuot, kendo ok wa-
 
479					2 JO-KORINTHO 4:3-14
wuoth e yor wuond, to	gik mochue gi lowo, mo-
bende ok wanjaw wach	ndo teko mokalo mapile
Nyasaye; to kuom mi-	obed mar Nyasaye, to ok
yo adiera onenre aya-	moa kuomwa.	8 Idiyo-
nga, waketo ranyisi ma-	wa matek e yore duto, to
ber ne dhano duto mo-	ok odinnwa chuth; wa-
ndo chunygi kik ng’ad-	dhier nono, to ok ma
nwa bura e wang’ Nya-	onge gi yo chuth mar
saye.	3 Kuom adier, ka	wuok;	9 isandowa, to
wach maber ma wala-	ok jwang’wa; igowa piny,
ndo ogeng’ore, ogeng’o-	to ok tiekwa.	10 Kinde
re  ne  joma	ochomo	duto ringrewa nano e
kethruok,	4 ma kuomgi	bwo sand ma nyalo kelo-
nyasach	ndaloni  ose-	nwa tho mana kaka Yesu,
dino	pach	joma	ok	mondo ngima mar Yesu
oyie, mondo duong’ mar	bende	onenre  ayanga
wach maber kuom Kri-	e ringrewa.  11 Nimar
sto ma en kit Nyasaye	wan ma wangima, pile
kik rienynegi.	5 Nikech	waromo gi gik ma kelo-
ok wayal wachwa wawe-	wa machiegni gi tho ni-
gi, to wayalo kwanyiso ni	kech Yesu, mondo ngima
Kristo Yesu en Ruoth, ke-	mar Yesu bende onen-
ndo ni wan wasumbniu	re ayanga e ringrewa ma
e lo Yesu.	6 Nimar Nya-	tho.  12 Omiyo, tho tiyo
saye e ma nowacho niya:	kuomwa, to ngima tiyo
"Ler mondo orieny koa	kuomu.			
e mudho," kendo ose-	13 Koro nikech wan gi
miyo	lerno	orieny	e	chuny mar yie ma chal
chunywa komiyo ng’eyo	gi mano ma ne ondik ni-
ma nigi duong’ miwuo-	ya: "Ne anyiso yie, ke-
ro e wi Nyasaye orieny	ndo  mano  e	momiyo
ne chunywa kokalo kuom	ne awuoyo"; wan be-
wang’ Kristo.			nde wanyiso yie, omiyo
7 Kata kamano, wan gi	wawuoyo  14 ka	wa-
mwandu makendeni e	ng’eyo	ni	Jal	ma
 
2 JO-KORINTHO 4:15–5:8		480
nochiero Yesu, biro chie-	kuom Nyasaye, ot manie
rowa wan bende kod	polo,  ma  ok  oger  gi
Yesu, kendo obiro te-	lwedo, ma en ot ma siko.
rowa kanyachiel kodu e	2 Nimar kuom adier wa-
nyime.	15 Nimar mago	chur e odwani ka wa-
duto timore nikech un,	gombo	ahinya  rwako
mondo oganda mathoth	ot ma marwa, ma en ot
momedore oyud ng’wo-	ma wuok e polo,  3 mo-
no mogundho mar Nya-	ndo ka waserwake, kik
saye nikech ji momedore	yudwa	duk.  4 Kuom
goyone erokamano ke-	adier, wan ma wanie he-
ndo mano miye duong’.	mani,	wachur  nikech
16 Kuom	mano,  ok	ting’ mapek, nimar ok
waol, kendo kata obedo	wadwar lonyo hema ma
ni e kit dhano ma wan gi	wan-go sani, to wadwaro
oko dhi ka rumo, kuom	rwako machielono, eka
adier e dhano ma wan gi	ngima omwony mano ma
ka iye to imiyo doko ma-	tho.  5 Koro Nyasaye e
nyien	pile	ka	pile.	ma  noikowa  ne  ngi-
17 Nimar kata obedo ni	mano, kendo nomiyowa
masiche ma wayudo gin	roho maler kaka singo
ma kadho piyo kendo gi-	mar gima biro.
tindo, gikone gibiro kelo-	6 Omiyo, kinde duto
nwa duong’ ma siko me-	wan gi chir ahinya ke-
dore	ameda	nyaka	ndo wang’eyo ni ka pod
chieng’;  18 ka wacho-	wan gi kar dak e del mar
mo wang’wa, ok kuom	ringruok, wabedo mabor
gik mineno, to kuom gik	gi Ruoth,  7 nimar wa-
ma ok ne. Nikech gik mi-	wuotho kuom yie, to ok
neno ok sik, to gik ma ok	kuom gik mineno.  8 To
ne siko nyaka chieng’.	wan gi chir ahinya ke-
Nikech wang’eyo ni	ndo dwaher moloyo ni
ka oketh odwa mar	wabed mabor gi del mar
pinyni,5	tiende ni hema-	ringruok, to mondo wa-
ni, wabiro yudo ot moa	los kar dakwa gi Ruoth.
 
481	2 JO-KORINTHO 5:9-18
9 Omiyo, kata bed ni	nikech un.  14 Nimar
wadak kode kata wan	hera mar Kristo chuno-
mabor kode, watemo ma-	wa, nikech ma e gima
tek mondo wabed joma	waseng’ado,  ni  ng’a-
oyiego.  10 Nimar wa-	to achiel ne otho ne ji
duto nyaka wachung’ e	duto; kuom adier, ji duto
nyim kom-bura mar Kri-	nosetho.  15 Kendo ne
sto, mondo ochul ng’a-	otho ne ji duto mondo
to ka ng’ato ka luwore	joma  ng ima  kik  dhi
gi gik mosetimo ka en	nyime bedo mangima ne
e ringruogni, obed gima	dwachgi giwegi, to ne
ber kata gima rach.	dwach jalo ma ne otho-

	Kuom mano, nikech negi, kendo ma nochier.
waseng’eyo tiend luoro	16 Omiyo, chakre sani
Ruoth, wasiko ka wate-	ka dhi nyime, ok wa-
mo loko pach ji mondo	ng’eyo ng’ato ang’ata e
g iyie, kendo Nyasaye	yor ringruok. Kata ka-
ong’eyowa maber. Kata	po  ni  chon  ne  wa-
kamano, an gi geno ni un	ng’eyo  Kristo  e  ring-
bende chunyu ok chich	ruok, kuom adier sani
kodwa nikech useng’eyo-	to koro ok wang’eye ka-
wa maber.  12 Ok wa-	mano.  17 Kuom mano,
pakre wawegi kendo e	ka ng’ato ni e winjruok
nyimu kaka joma long’o,	achiel gi Kristo, ng’at-
to wamiyou gima nya-	no  en  chuech  ma-
lo miyo usungru nikech	nyien; gik machon ose-
wan, mondo ubed gi nya-	kalo; neuru! gik manyien
lo mar dwoko joma su-	koro nitie.	18 Kata ka-
ngore nikech gik ma ne-	mano, gik	moko	duto
nore gi oko, to ok gik	a  kuom  Nyasaye	ma
man ei chuny.  13 Ni-	ne oloso winjruok ma-
mar kapo ni pachwa ne	ber e kindwa kode ko-
ok ni kare, ne en kama-	kalo kuom Kristo, kendo
no nikech Nyasaye; ka	nomiyowa tich mar ko-
pachwa  ni  kare,  en	nyo  ji  olos  winjruok
 
2 JO-KORINTHO 5:19–6:8					482
kode,	19 tiende ni ko-		ruok, ne akonyou." Neu-
			
kalo kuom Kristo, Nya-		ru! Sani e ndalo moyie-
saye ne loso winjruok gi		go moloyo. Neuru! Sani e
piny duto, ma ok okwan		chieng’no mar warruok.
kethogi e wigi kendo, to		3 Ok watim gima nya-
wan nomiyowa tij lando		lo chwanyo ng’ato e yo
wach winjruogno.		moro amora mondo kik
20 Kuom mano, wan		yudie ketho moro e tij-
joma oor ma tiyo e lo		wa ne Nyasaye;	4 to e
Kristo	mana  ka  gima		yore duto, wanyiso ra-
Nyasaye hombo ji koka-		tiro ni wan jotich Nya-
lo kuomwa. Kaka joma		saye,	kuom	nano  e
tiyo e lo Kristo, wasayo		gik mang’eny, kuom ma-
kama:	"Losuru  winj-		siche, kuom ndalo mag
ruok  maber  gi  Nya-		chando, kuom gik ma-
saye."	21 Ng’at ma ne		tek,  5 kuom		gocho,
onge	gi	richo  chuth,		kuom tuech e jela, kuom
ne omi odoko richo1 ni-		oganda  ma	achach,
kech wan, mondo koka-		kuom tich matek, kuom
lo kuom ng’atno, wabed		fuwo nindo, kuom nda-
joma kare e wang’ Nya-		lo ma ne onge chiemo;
saye.	watiyo  kanya-		6 kuom dak e ngima ma-
Ka			ler, kuom timo ka luwore
chiel gi Nyasaye, wa-		gi ng’eyo, kuom horuok,
kwayou6	bende ni kik		kuom	nyiso	ng’wono,
urwak ng’wono mogu-		kuom yie mondo roho
ndho mar Nyasaye kae		maler otawa, kuom nyi-
to  wiu  wil  g i  g imo-		so hera ma onge wuond-
miyo ne ochiwe.  2 Ni-		ruok,	7 kuom	wacho
mar owacho kama: "Ne		weche	madier,	kuom
awinjou e ndalo ma ayie-		teko mar Nyasaye; koka-
go, kendo e chieng’ war-		lo kuom gik lweny ma-
		kare ma wating’o e bede-
			wa korachwich gi kora-
5:21 1 Tiende ni, misango mar		
richo.				cham,	8 kokalo kuom
 
483	2 JO-KORINTHO 6:9–7:1
duong’ gi achaya, koka-	makare kod ketho chik?
lo kuom weche mari-	Koso, en winjruok mane
cho gi mabeyo ma ji wa-	ma nitie e kind ler kod
cho kuomwa. Ji kawowa	mudho?  15 E wi mano,
kaka jowuond to wan jo	en winjruok mane ma ni-
adier,  9 kaka joma ji ok	tie e kind Kristo kod Be-
ong’eyo to koni ong’ewa,	lial? Bende, en ang’o ma
kaka joma owinjore gi	riwo	ng’at  manie  yie
tho, to neuru! eri wangi-	kod ng’at ma ok ni e yie?
ma, ikumowa to ok chiw-	16 Kendo en winjruok
wa e lwet tho,  10 wa-	mane ma nitie e kind he-
chal joma okuyo to wail	kalu mar Nyasaye kod
kinde duto, wachal joma	sanamu? Nimar wan he-
odhier to koni waloko ji	kalu mar Nyasaye mangi-
mang’eny jomwandu, wa-	ma; mana kaka Nyasaye
chal joma onge gimoro	nowacho niya: "Anadag e
to koni wan gi gik moko	kindgi kendo anawuoth
duto.	e diergi, mi anabed Nya-
	sachgi, to ginibed joga."
11 Waseyawonu dhowa	
	17 "Jehova owacho ka-
mondo wawuo kodu un	ma: ‘Kuom mano, auru
Jo-Korintho, to chunywa	e kindgi, kendo upogru
bende waseyawonu mo-	kodg i ,  kendo  weuru
bedo thuolo.  12 Ok wa-	mulo gima ok ler’"; "‘mi
seweyo ma ok wanyisu	anarwaku iye.’"  18 "Je-
herawa, to un ok unyis-	hova Manyalo Duto owa-
wa herau.  13 Koro e	cho kama: ‘Kendo ana-
yor chulowa—aloso kodu	bednu wuoro, to unubed
kaka dalos gi nyithinda—	yawuota kod nyiga.’"
un bende yawuru chunyu	Kuom mano, un joma
obed thuolo.	wahero, nikech ose-
14 Kik utueru e jok	miwa7	singogo, wapwo-
achiel gi joma ok ni e yie.	dhreuru kuom gik moko
Nikech en lalruok mane	duto ma chido ringruok
ma  nitie  e  kind  tim	kod paro, ka wamedo
 
2 JO-KORINTHO 7:2-11	484
bedo maler chuth e luo-	hoch ma ne oyudo ni-
ro Nyasaye.	kech un, nimar ne oduo-

	Yangnwauru kamoro konwa wach e wi siso ma ei chunyu. Pok watimo un-go kuoma, kuyo maru, marach ne ng’ato, pok kod kaka ne udwaro waketho ne ng’ato, pok ng’eyo ahinya kaka adhi; watiyo marach gi ng’a- omiyo ne ail gi ilo mome-to ang’ata. 3 Ok awach dore.

mano mondo aket ke-	8 Nikech kata ka baru-
tho kuomu. Nikech mana	pa ne omiyou kuyo, ok
kaka nasewacho mote-	aywag ang’e. Kata obedo
lo, un ei chunywa mondo	ni mokwongo ne aywago
watho  kanyachiel  ke-	ang’e (ka aneno ni ba-
ndo wabed mangima ka-	ruano  nomiyou  kuyo,
nyachiel.  4 Aloso kodu	kata kane en mana kuom
ka an thuolo. An gi su-	kinde manok),  9 koro
nga maduong’ nikech un.	amor, ok mana nikech ne
Apong’ ahinya gi hoch;	ukuyo, to nikech kuyou-
bende, agundho gi ilo e	no nomiyo uloko chunyu
masichewa duto.	ua e richo. Nikech ne
	Kuom adier, kane wa- ukuyo e yo ma Nyasaye tundo Makedonia, ring- dwaro, omiyo onge gima rewa ne ok oyueyo, ne oa kuomwa ma nohi-kata kamano ne wadhi nyou. 10 Nikech kuyo nyime yudo chandruok e e yo ma Nyasaye dwa-yore mang’eny—ne nitie- ro miyo ng’ato loko chu-re gik ma kedo kodwa gi nye a e richo ka tere e oko, to luoro bende ne warruok, ma en gima ok ni e kindwa. 6 Kata ka- kel ywago ang’e; to kuyo mano, Nyasaye ma hoyo mar pinyni tero ng’a-joma chunygi onyosore to e tho. 11 Nimar neu-nohoyowa kokalo kuom ru gima kuyou e yo ma betie mar Tito; 7 to ok Nyasaye dwaro nonyago mana kuom betie mare kuomu: kinda maduong’, kende, to bende kuom ee, gombo mar nyiso ni
 
485	2 JO-KORINTHO 7:12–8:6
uonge ketho, ee, sin gi	yore duto anyalo genou
ketho, ee, luoro Nyasaye,	chuth.	
ee, siso ee kinda, mi	Owetewa, koro dwa-
userieyo kethou! E yore	her	mondo  ung’e
duto, ne unyisoru uwe-	wach8	ng’wono  mogu-
gi ni uler kuom wachno.	ndho mar Nyasaye mo-
12 Kata  obedo  ni  ne	senyis kanyakla mag Ma-
andikonu, ok ne atimo	kedonia.	2 E diere mag
kamano nikech ng’at ma	tem	maduong’  e  bwo
notimo marach kata ni-	chandruok, morgi mo-
kech ng’at ma notimne	gundho kod chan margi
marach, to ne andikonu	maduong’ nomiyo ginyi-
mondo kinda ma un-go	so ni gimewo kuom nyi-
nikech wan onenre aya-	so  chuny  mar  chiwo
nga e wang’ Nyasaye.	ahinya.	3 Nimar ne en

	Mano e momiyo wa- kuom nyalogi, ee, anya-
seyudo hoch.		lo doko janeno ni, ne en
To kanyachiel gi hoch-	mokalo kata mana nyalo-
no,  ne	wamedo	bedo	gi,  4 ka gin giwegi e ma
moil nikech ilo mar Tito,	ne gikawo okang’ mo-
nimar uduto ne uduogo	kwongo mar siko ka gi-
chunye.  14 Nikech ka	hombowa gi kinda, mo-
asepakora e nyime ni-	ndo omigie thuolo ma-
kech	un,  wiya	pok	kende mar golo chiwo gi
okuot; to mana kaka we-	chuny mohero, mondo
che duto ma nonyisou	gin bende gibedie gi tich
ne gin adier, e kaka be-	ma gikonyogo joma ler.
nde pakruokwa e nyim	5 Bende, ok mana kaka
Tito  osebedo  madier.	ne wasegeno, to mokwo-

	Bende, hera mohe- ngo ne gichiwore giwe-rougo medo gundho ka gi ne Ruodhwa kendo ne oparo kaka uduto uluwo wan kokalo kuom dwaro weche michikou, kaka mar Nyasaye. 6 Omiyo, ne urwake gi luoro kod ne wajiwo Tito ni, mana kirni. 16 Amor ni e kaka nosechako tijni e
 
2 JO-KORINTHO 8:7-17	486

kindu, onego otiek be- moikore ma un-go mar nde wach choko chiwou tiyo tijno ochop chuth muchiwo gi chuny mo- ka luwore g i nyalou. hero. 7 Kata kamano, 12 Nimar ka chuny moi-mana kaka ugundho e kore nitie mokwongo, gik moko duto, kaka e mano bedo gima owinjo-yie, e nyalo mar wuoyo, e re moloyo, ka ng’ato chi-ng’eyo, e kinda ma- wo ka luwore gi gima en-duong’, kendo e nyiso go, to ok ka luwore gi hera ma waherougo, ka- gima oongego. 13 Ni-mano bende, meduru gu- mar ok adwar miyo

ndho gi chiwou.         ngima obed mayot ne jo-8 Ok awachnu mano mamoko to un obednu kaka chik, to en ni mo- matek;  14 to adwaro ndo  ami  ung’e  kinda ni kokalo kuom ma un-ma jomamoko nigo, ke- go momedore gie sani, ndo mondo atem ane he- upong’go chan margi, to rau kabe en hera madier. bende ma gin-go mome-

	Nimar ung’eyo wach dore opong’ rem ma un-ng’wono mogundho mar go, mondo eka romruok Ruodhwa Yesu Kristo, ni obedie. 15 Mana kaka kata obedo ni ne en ja- ondik niya: "Ng’at ma mwandu, nodoko jadhier ne nigi mogundho, ne nikech un, mondo ubed ok obedo gi mogundho jomwandu kokalo kuom mokadho, kendo ng’at

dhier mare.	ma ne nigi manok, ne ok
	To daher chiwo pa- obedo gi manok moka-cha kuom wachni: Tijno dho."
kelonu ber, nimar koro	16 Koro wagoyo eroka-
higa achiel osekalo nya-	mano ne Nyasaye kuom
ka ne uchak tijno, to be-	miyo Tito bende chuny
nde ne unyiso gombou	mar dewou ahinya kaka
mar time.  11 Omiyo,	wan,  17 nikech kuom
koro tiekuru tich ma ne	adier, osetimo ka luwo-
uchako, mondo chuny	re gi jip ma ne wamiye,
 
487	2 JO-KORINTHO 8:18–9:3


to nikech en gi siso ahi- moloyo nikech geno ma-nya, en owuon osekawo duong’ ma en-go kuomu. okang’ mokwongo mar 23 Kata kamano, kapo biro iru. 18 To kanya- ni nitie penjo moro amo-chiel kode, ero waoro- ra e wi Tito, ng’euru ni nu owadwa ma pakne en jal ma wuotho koda, oselandore e kanyakla kendo en jatich kanya-duto nikech tije mar yalo chiel koda mondo uyud wach maber. 19 Ok ber; kata kapo ni nitie mano kende, to bende penjo moko e wi owete-kanyaklago ne okete mo- wa, ng’euru ni gin joo-ndo obed jal ma wuo- te mag kanyakla kendo tho kodwa sama wa- gimiyo Kristo duong’. pogo mich mang’won-gi, 24 Omiyo, timnegiuru mondo Ruodhwa oyud gik manyiso ni uherogi duong’ kendo mondo gadier, kendo unyis ka-onenre gadier ni waikore nyaklago gimomiyo ne mar konyo. 20 Omiyo, wasungore nikech un. watemo mondo kik ng’a- 9 Koro kuom wach

to ang’ata oyud ketho tich mitiyo ne joma kuomwa ka luwore gi tij ler, ok ochuno ni mo-pogo michgo ma ji ochi- ndo andiknu, 2 nimar wo g i chuny mohero. ang’eyo chuny moiko-

	Nimar ‘watimo gik re ma un-go ma en gima moko duto ka warito- apakorago ne Jo-Make-re ma onge mibadhi, ok donia , ni Akaya ose-mana e wang’ Jehova ke- bedo moikore mar ko-nde, to bende e wang’ nyo kuom higa achiel
dhano.’	koro, kendo kindau ose-

	E wi mano, kanya- jiwo thoth Jo-Makedo-chiel kodgi, waoro owad- nia. 3 To aoronu owete wa ma kinde mang’eny mondo pakruokwa kuo-waseyudo ni en jakinda e mu kik bed kayiem nono weche mathoth, to sani kuom wachni, kendo mo-en gi kinda momedore ndo ubed moikore chuth
 
2 JO-KORINTHO 9:4-13

mana kaka ne awacho ni ubiro timo. 4 Nono to ka Jo-Makedonia obiro iru kanyachiel koda mi wayudo ka ok uikoru, wabiro yudo wich-kuot nikech geno ma wan-go kuomu, to ok mana wan, to un bende. 5 Omiyo, aseparo ni en gima ber ni ajiw owete mondo obi iru motelo, mondo giik chon mich ma ne usingo gi chuny mohero, mo-ndo michgo obed kaka mich mochiw gi chuny mohero, to ok kaka gima ochunugo.

6 To kuom wachni, ng’ato ang’ata ma chuo-yo e yo manok noka be-nde manok, to ng’at ma chuoyo e yo ma-bup noka bende mabup.

	Ng’ato ka ng’ato otim mana kaka oseng’ado ei chunye, ok gi chuny matek kata e yor achu-ne, nimar Nyasaye ohero ng’at ma chiwo gi ilo.

8 E wi mano, Nyasaye nyalo miyo ng’wono-ne mogundho duto opo-ng’u, mondo kinde duto ubed joma oromo
 
488


chuth e gik moko te, ke-ndo ubed gi gik mogu-ndho ne tich moro amora maber. 9 (Mana kaka ondik niya: "Ose-chiwo ne ji e yo mogu-ndho; osechiwo ne joma odhier. Timne ma-kare siko nyaka chieng’."

	Koro Ng’atno ma chi-wo ne jachuoyo kodhi e yo mogundho kendo ma chiwo chiemo ma ji chamo, biro miyou ke-ndo medou kodhi nyadi-ng’eny mondo uchuo, ke-ndo obiro miyo nyak mag tijeu makare omedre.)

	E gik moko duto imiyou bedo momew mo-ndo ubed gi chuny mar chiwo e yore duto, ma en gima miyo ji goyo ne Nyasaye erokamano kokalo kuomwa; 12 ni-kech tich mar konyo ji ma utimoni ok en mana mar chiwo e yo maber ne joma ler ma ochando, to bende en mar miyo ji ogundh gi erokamano ne Nyasaye. 13 Kokalo kuom gima tich ma uti-moni nyiso, gimiyo Nya-saye duong’ nikech uti-
 
489

mo ka luwore gi wach maber ma uyalo e wi Kri-sto, kendo nikech unyi-so chuny mar chiwo kuom gik muoronegi kod ji duto. 14 Kendo kuom sayo ma gisayonugo, gi-nyiso hera ma giherougo nikech ng’wono mogu-ndho mar Nyasaye mo-pong’ ahinya kuomu.

	Erokamano odhi ne Nyasaye nikech michne ma ochiwo nono mokalo awacha.

10 Koro  an  Paulo, asayou  gi  muo-lo kod ng’wono mar Kri-

sto, kata obedo ni unena kaka ng’at ma piny sama an kodu wang’ gi wang’, to sama aonge e kindu uneno ni an gi chir mar kwerou. 2 Asayo ni ka antiere kodu, kik abed gi chir ma nyalo miyo akaw okang’ ma-ger ne joma nenowa kaka joma wuotho ka lu-wore gi ringruok. 3 Ni-kech kata obedo ni wa-wuotho e ringruok, ok waked e lweny ka luwore gi kaka wan e ringruok.

	Nimar giwa mag lweny
 
2 JO-KORINTHO 9:14–10:10


ok gin mag ringruok, to gin ma nigi teko koka-lo kuom Nyasaye ka gimuko g ik mogurore motegno. 5 To wamu-ko paro ma ji nigo kod gik moko duto ma kedo gi ng’eyo mar Nyasaye; kendo waketo paro duto

	tuech ka wamiyo gi-luwo kaka Kristo chiko; 6 omiyo, waikore chi-wo kum kuom tim moro amora mar tamruok luwo kaka ichiko, bang’ ka usenyiso ni un joma luwo chuth kaka ichikou.

7 Ung’iyo gik moko ka luwore gi kaka gineno-re gi oko. Ka ng’ato nigi adier chuth kuome owuon ni en mar Kristo, opar matut kendo kuom wachni: Ni mana kaka en mar Kristo, e kaka wan bende. 8 Nimar kata kapo ni dapakra ahinya nikech teko mar telo ma Ruodhwa nomiyowa mar gerou to ok mukou, ok abi neno wich-kuot. 9 Nikech ok adwar ne-nora ka gima atemo tiyo gi barupena e miyo ubed maluor. 10 Nimar
 
2 JO-KORINTHO 10:11–11:3	490

giwacho kama: "Barupe- chandorego, kar mano, ne pek kendo nigi teko wageno ni kaka yieu siko ahinya, to en owuon ka ka dongo, ubiro neno entiere, oyomyom kendo kaka tich ma wasetimo wechene ji ochayo." ei tong’wa medore. Eka 11 Ng’at ma kamano wan bende wabiro timo mondo ong’e ni gik ma momedore, 16 mondo wawacho e barupewa ka waland wach maber e pi-waonge, gigo e ma wabi- nje mamoko man mabor ro timo sama wantiere. kodu, mondo kik wapak-

	Nimar ok wahedhre re kuom tich mosetim ei ketore e rang’iny mar jo- tong’ mar ng’at machie-moko kata porore gi jo- lo. 17 "To ng’at ma pa-moko ma ting’ore malo kore, opakre kuom Jeho-gin giwegi. To sama gi- va." 18 Nimar ng’at ma pimore kendo porore ka ketore owuon ok e ma luwore gi pachgi giwegi, iyiego, to mana ng’at ma gibedo joma onge rieko Jehova oketo.

mar ng’eyo tiend weche. 11 Daher ni uhoru
13 Kata kamano, wanmos gi pacha ma
ok wabi pakore moka- ok ni kare matin. To lo kama tong’ mosemiwa kuom adier, aneno ni gikie, to mana ei tong’ usebedo ka uhoru mos mar kama Nyasaye ose- koda! 2 Nimar an gi pimonwa moriwo nyaka nyiego kodu, to en nyie-un bende. 14 Kuom go mar Nyasaye, ni-adier, kane wachopo iru kech an awuon ne asingo ne ok wakalo tong’ mo- rwakou e kend gi dichwo ket, nimar wan e joma achiel, mondo achiwu ka ne okwongo chopo iru gi uler kaka nyako ma sili-wach maber e wi Kristo. li ne Kristo. 3 Kata ka-15 Ooyo, ok wapakre mano, an gi luoro ni sa-mokalo kama tong’ mo- moro mana kaka thuol semiwa gikie, e wi tich nowuondo Hawa gi rie-ma ng’at machielo ose- kone ma ling’ling’, un be-
 
491			2 JO-KORINTHO 11:4-14
nde inyalo keth pachu	ko kuom kawo gige kony-
mi uwe bedo gi chuny	ruok ma ne gichiwo eka
ma ratiro kendo maler	mondo atinugo.  9 To e
mowinjore  unyis	Kri-	ma pod kane an kodu to
sto.  4 Nimar kaka obet,	ne achando, ne ok abedo
ka ng’ato obiro ka yalo	ting’ kuom ng’ato ang’a-
Yesu mopogore gi ma	ta, nimar owete ma noa
ne waseyalonu, kata ka	Makedonia ne ochiwo-
uyudo roho1 mopogore	na g ige konyruok ma-
gi roho2 ma ne useyudo,	ng’eny. Ee, ne atemo mo-
kata wach maber mopo-	ndo kik abednu ting’ e yo
gore gi ma nuserwako,	moro amora, kendo ka-
awuoro kaka uyie ayiea	mano e kaka abiro dhi
kode e yo mayot.	5 Ni-	nyime timo.  10 Mana
kech ang’eyo ni	onge	kaka adiera mar Kristo
gima nyiso ni jooteu mu-	ni kuoma, e kaka ok abi
dhialo ni long’ogo oloya	weyo pakora e wi wachni
gi gimoro amora.	6 To	e gwenge mag Akaya .
kata kapo ni ok alony e	11 Ang’o momiyo ne ati-
wuoyo, kuom adier, an	mo kamano? Be en ni-
gi ng’eyo; to wasenyisou	kech ok aherou? Nyasaye
mano maler e yore duto	ong’eyo ni aherou.
kendo e gik moko duto.	12 To abiro dhi nyime
7 Koso dibed ni ne ati-	timo gima asebedo ka
mo richo kuom lando-	atimo mondo ageng’go
nu  wach  maber	mar	joma pakore ni gin e mi-
Nyasaye ka an g i mor	gawo kaka marwa, mo-
ma onge chudo moro, ke-	ndo kik giyud gima nya-
ndo ka abolora mondo	lo miyo gipakre.  13 Ni-
eka oting’u malo?	8 Ne	kech joma kamago gin
amayo	kanyakla mamo-	joote mag miriambo, jo-
		tich ma jowuond, kendo
11:4 1 Tiende ni, teko ma chi-	giloko kitgi mondo gi-
ko pach ng’ato.  2 Tiende ni,	nenre kaka joote Kristo.
teko mar Nyasaye.		14 To ok en gimiwuoro,
 
2 JO-KORINTHO 11:15-25		492
nimar Satan owuon si-	wasumbni, ma yako giu,
ko  ka  loko  kite  mo-	ma mayou gima un-go,
ndo onenre kaka malai-	ma ng’awore e wiu, kod
ka mar ler.  15 Omiyo,	ng’ato ang’ata ma thalo
ok kawwa gi wuoro ka jo-	lembu.
tichne	bende  siko ka	21 Wacho mae en gima
loko kitgi giwegi mondo	kelonwa wich-kuot ni-
ginenre kaka jotich mag	kech nyalo nenore ka
tim makare. To gikogi	gima wayomyom.
nobed ka luwore gi ti-	To ka jomoko timo gik
mbegi.		moko gi chir—aloso ka
16 Awacho kendo niya:	ng’at ma pache ok ni
kik ng’ato par ni pa-	kare—an bende abedo ja-
cha ok ni kare. To kata	chir.  22 Gin Jo-Hibra-
ka utimo kamano, yieuru	nia, koso? An bende. Gin
koda kaka ng’at ma pa-	Jo-Israel, koso? An be-
che ok ni kare, mondo an	nde. Be gin koth Ibra-
bende ayudie kaka da-	him? An bende.  23 Be
pakra matin.  17 Gima	gin jotich Kristo? Adwo-
sani  awacho  ok  awa-	ko kaka janeko ni an ja-
che ka aluwo ranyisi mar	tichne moloyo: asetimo
Ruoth, to awache mana	tije	mang’eny ahinya,
kaka ng’at ma pache ok	osetueya e jela nyadi-
ni kare nyalo timo kopa-	ng’eny, osegoya ding’eny
kore.	18 Nikech ji ma-	ma ok kwanre, bende
ng’eny pakore ka luwo-	asekalo e gik mang’eny
re gi ringruok, an bende	ma	kela machiegni gi
abiro	pakora.  19 Ni-	tho.	24 Nyadibich, Jo-
mar un uwegi uketoru	Yahudi ne ochwada del
joma pachgi ni kare ke-	morem achiel to chop
ndo uyie ayiea gi joma	40,	25 ne ogoya gi lu-
pachgi ok ni kare ka	dhe nyadidek, ne ochie-
umor kodgi.  20 Kuom	la gi kite dichiel, meli
adier, uyie ayiea gi ng’a-	ne okethorena e nam
to  ang’ata  ma  timou	nyadidek, nitie otieno gi
 
493

odiechieng’ moro ma ne asediwo e chuny nam; 26 asekalo e gik mang’eny, nyading’eny e wuodhega, e masiche mag aoche, chandruok e lwet jomecho, e lwet joga awuon, e lwet ogendni mamoko, e taon, masi-che e thim, e nam, e kind owete mag miriambo, 27 asetiyo matek ka achandora, asefuwo ni-ndo nyading’eny, asebet gi kech kod riyo, nyadi-ng’eny asebedo ma onge chiemo, e koyo, kod bedo ma onge lewni.

28 Mopogore gi gik mamokogo, nitie gima chanda pile ka pile: ma en parruok ma an- go ahi-nya ne kanyakla duto. 29 En ng’a ma nyap to an ok anyap? En ng’a mo-chwanyore, to an aonge gi mirima?

30 Kochuno ni nya-ka apakra, abiro pa-kora kuom gik ma nyi-so nyawona. 31 Nya-saye ma en Wuon Ruo-dhwa Yesu, ma e Jal mo-nego opak nyaka chieng’, ong’eyo ni ok ariambi.
 
2 JO-KORINTHO 11:26–12:5

32 E Damaski, noyudo gavana manie bwo ruoth Aretas, oketo arita e taon mar Jo-Damaski mondo gimaka, 33 kata kamano, ne olora ka an ei okapu e dirisa manie ohi-nga mar taondno, mi ne atony e lwete.


12 An nyaka apakra. En gima ok ko-nya, kata kamano koro

abiro wuoyo e wi fweny kod weche ma Ruodhwa elo. 2 Ang’eyo ng’at moro manie winjruok gi Kristo, ma higni 14 mo-kalo—ok ang’eyo kata kane en e del mar ring-ruok kata ok ne en ka-mano; Nyasaye e ma ong’eyo—ne oter nyaka e polo mar adek. 3 Ee, ang’eyo ng’at ma kama-no—kata kane en e del mar ringruok kata ok ne en kamano, ok ang’eyo; Nyasaye e ma ong’eyo— 4 ma noter e paradiso, mi nowinjo weche ma ok nyal hul, kendo gin gik ma ok oyie ne dhano wa-cho. 5 Abiro pakora ni-kech ng’at ma kama-no, ok abi pakora kuoma
 
2 JO-KORINTHO 12:6-14	494
awuon,  to mak  mana	sama achando, e sand,
kuom nyawo ma an-go.	kod chandruoge. Nikech
6 Nimar kata ka adwa-	sama anyap, eka abedo
ro pakora, ok abi bedo	gi teko.
ka ng’at ma pache ok ni	11 Asebedo ng’at ma
kare, nikech abiro wa-	pache ok ni kare. Ne
cho adier. To ok atim ka-	uchuna bedo kamano,
mano mondo kik ng’ato	nimar un e ma ne onego
miya pak mokalo gik mo-	upwoya. Nikech kata ka
neno kuoma kata mowi-	ok an gimoro e wang’u,
njo kuoma,  7 mana ni-	pod jooteu mudhialo ni
kech aseyudo fweny ma-	long’o ahinyago chutho
lich kamano.		ok giloya gi gimoro amo-
Mondo kik abed gi su-	ra.  12 Kuom adier, ne
nga ahinya, ne omiya	anano ahinya ka amiyo
kudho moro ma chwo-	gik ma nyiso ni an jaote
wo  ringrena,  malaika	onenre e kindu, kokalo
mar Satan, mondo osik	kuom ranyisi madongo
ka  sanda  mondo	kik	gi tije miwuoro kod tije
asungra ahinya.	8 Ne	m a d o n g o .  1 3 N i m a r
asayo Ruodhwa nyadidek	ere kaka dibed ni un ne
kuom wachno ni mondo	ok odhialu kaka kanya-
gino oweya.  9 To no-	kla mamoko? En mana ni
dwoka kama: "Ng’wono-	an awuon ne ok abedonu
na mogundho oromi, ni-	ting’. Akwayou ng’wono
mar tekona nyisore e	ni uwena kuom kethono.
yo malong’o chuth e nya-	14 Neuru! Koro en ki-
wo." Omiyo, anabed ma-	nde mar adek ma aikora
mor ahinya ka apakora	biro iru, to e ma pod ok
kuom nyawo ma an-go,	abi bedonu ting’. Nikech
mondo teko mar Kristo	un e ma adwarou, to ok
osik kuoma kaka hema	giu; nimar nyithindo ok
mouma.  10 Omiyo, ni-	onego oken ne jonyuol-
kech Kristo, abedo ma-	gi, to jonyuol e ma one-
mor e nyawo, e ayany,	go oken ne nyithindgi.
 
495

	To an abiro mor chi-wora kendo tiyo nyaka arum chuth nikech un. Ka aherou ahinya kama-no, be an onego uhera matin? 16 Kata kama-no, ne ok abedonu ting’. Un to uwacho ni, ne an gi riekni mopondo kendo ni ne amakou gi riekni mag wuond. 17 Be dibed ni ne amayoue giru moro kokalo kuom joma ne aoro iru? 18 Ne ajiwo Tito mi ne aore gi owadwa moro. Tito ne ok omayou giru moro ngang’, koso? Donge ne wawuotho gi chuny achiel? Donge ne waluwo yo machal, koso?

19 Dibed ni kinde duto usebedo ka uparo ni wa-temo nyiso ni wan kare e nyimu? E nyim Nyasaye e ma wawuoyoe kaka joma ni e achiel gi Kristo. Kata kamano, joherana, duto ma watimo gin mag ge-rou. 20 Nikech aluor ni po nono ka asechopo, ok abi nwang’ou ka uchal gi kaka ageno, kendo ok abi chalonu kaka ugeno, to kar mano, anyalo yudo
 
2 JO-KORINTHO 12:15–13:2


ka nitie dhawo, gi nyiego, gi timbe mag mirima, gi pogruok, gi ketho nying, gi kuoth, gi joma opong’ gi sunga mar ng’ayi, kod koko. 21 Nenore ni ka abiro kendo, Nyasacha nyalo kuodo wiya e nyi-mu, kendo dipo ka akuyo nikech thoth joma chon notimo richo to pok gi-loko chunygi a e richo-gi ma gisebedo ka gitimo, kaka tim ma ok ler, gi terruok,1 kod tim wang’-teko.

13 Mae koro e ki-nde mar adek ma adwaro biro iru. "Kuom neno ma joneno ariyo kata adek chiwo, tiend wach moro amora mo-ndo ong’ere malong’o." 2 Kata obedo ni aonge sani, chal mana ka gima antiere kodu e birona mar ariyo, kendo achi-wo siem motelo ne joma nosetimo richo kod jo-mamoko, mondo kapo ni


12:21 1 Wach molok kae ni "terruok," e dho Grik en por-neia, ma tiende en kit nind-ruok duto ma ok kare.
 
2 JO-KORINTHO 13:3-14		496
aduogo kendo, ok anawe	dipo ni wanenore kaka
ma ok akawonegi okang’,	joma Nyasaye ok oyie-
3 nikech umanyo mo-	go.  8 Nimar	ok  wa-
ndo ung’e ratiro kabe	nyal timo gimoro amo-
adier Kristo ma ok yom-	ra  ma  kwedo  adiera,
yom kuom gik ma oti-	to mana ma siro adiera.
monu, to otimonugi gi	9 Kuom adier, wamor sa
teko, wuoyo kokalo kuo-	moro amora ma wanyap
ma.  4 Nimar adier ne	to un, un gi teko. Kendo
onege e yath nikech ne	gima walamonu e ma, ni
onyap kaka dhano, to	udhi nyime rieyo pachu.
ongima nikech teko mar	10 Mano e momiyo andi-
Nyasaye. En adier ni wa-	ko wechegi sama aonge,
nyap kaka en bende ne	mondo sama antiere, kik
onyap, to wanabed ma-	abed gi gero ka atiyo gi
ngima kode kokalo kuom	teko mar telo ma Ruo-
teko ma Nyasaye nyiso	dhwa nomiya mar gerou
kuomu.	to ok mukou.	owetena,
5 Sikuru  ka  unono-	11 Mogik,	
ru mondo une kabe un	dhiuru nyime bedo moil,
e yie; sikuru ka unyi-	ka uyie mondo orieu,
so gadier gima un uwe-	ohou, ka ubedo gi winj-
gi. Koso ok ung’eyo ni	ruok e paro, ka udak gi
Yesu Kristo ni e winjruok	kuwe; mondo Nyasach
achiel kodu? Mak mana	hera  kod  kuwe  no-
kapo ni Nyasaye ok oyie	bed kodu.  12 Mosreu-
kodu.  6 Adier, ageno ni	ru ng’ato g i ng’ato g i
ubiro  fwenyo  ni  wan	nyoth maler.	13 Joma
joma Nyasaye oyiego.	ler duto ooronu mos.
7 Koro walamo Nya-	14 Ng’wono mogundho
saye, ni kik utim gima	mar Ruodhwa Yesu Kri-
ok kare, ok ni mondo	sto kod hera mar Nya-
wanenre kaka joma Nya-	saye kaachiel gi ber ma
saye oyiego, to mondo	wayudo koa kuom roho
utim gik mabeyo, kata ka	maler, obed kodu uduto.
 
(15-21)
NE

JO-GALATIA


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1-5)

Onge wach maber machielo (6- 9) Wach maber ma Paulo yalo oa kuom Nyasaye (10-12) Kaka Paulo nolokore mobedo Jakristo,

kod tijene motelo (13-24) 2 Paulo oromo gi joote

Jerusalem (1-10) Paulo orieyo Petro (Kefa) (11-14) Ikwano ng’ato ni en

ng’at makare mana kuom yie
3 Timbe mag Chik kod timbe mag yie (1-14) Ng’at makare nobed mangima kuom yie (11) Singo ma ne omi Ibrahim ok en kuom

Chik (15-18)
Kristo en koth
Ibrahim (16)

Kaka Chik nobetie kod gimomiyo nobetie (19-25)

Nyithind Nyasaye kokalo kuom yie (26-29)
 

Koth Ibrahim gin mag Kristo (29)

4 Koro ok un wasumbni, to un nyithind Nyasaye (1-7)

Kaka Paulo dewo Jo-Galatia (8-20) Hagar kod Sara: singruoge ariyo (21-31)

Jerusalem ma malo ni thuolo, en minwa (26)
5 Thuolo ma Jokristo

nigo (1-15)

Wuotho ka roho chikowa (16-26) Timbe mag ringruok (19-21) Olembe ma roho

nyago (22, 23)

6 Ting’o ting’ mag jowetewa (1-10) Gima ng’ato chuoyo e ma okayo (7, 8) Nyangu ok en

gimoro (11-16)

Chuech manyien (15)

Weche mogik (17, 18)
 

497
 
JO-GALATIA 1:1-13	498
1 An Paulo ma jao- wi Kristo.  8 Kata kama-te, ok kokalo kuom no, kapo ni ng’ato diyal-ji kata ng’at moro amo- nu wach maber mopo-

ra , to kokalo kuom gore gi ma ne wayalo-Yesu Kristo kod Nyasaye nu, bed ni en wan ka-Wuoro, ma ne ochiere oa ta malaika moro moa e kuom joma otho, 2 ka- polo, ng’atno mondo nyachiel gi owete duto obed ng’at mokuong’. man koda, andikonu un 9 Mana kaka wasewacho kanyakla mag Galatia: motelo, anwoye kendo

	Ng’wono mogundho ni, Ng’ato ang’ata ma ya-kod kuwe moa kuom Nya- lonu wach maber mopo-saye Wuonwa kod Ruo- gore gi mano ma nurwa-dhwa Yesu Kristo mo- ko, ng’atno mondo obed ndo obed kodu. 4 Ne ng’at mokuong’.
ochiwore owuon nikech	10 Kuom adier, be di-
richowa mondo oreswa	bed ni koro atemo lo-
kuom ndalo marachni,	mbo wang’ ji koso Nya-
ka luwore gi dwaro mar	saye? Koso dibed ni ate-
Nyasachwa kendo Wuon-	mo moro dhano? Ka dipo
wa ,  5 duong’ obedne	ni pod amoro dhano, ok
mochwere nyaka chieng’.	dine abedo misumba Kri-
Amin.	sto.  11 Nimar owetena,
6 Awuoro ahinya kaka	daher ni ung’e ni wach
isemou mayot kuweyo	maber ma nayalonu ok
Jal ma noluongou g i	en mar dhano;  12 be-
ng’wono mogundho mar	nde, ne ok ayude koa
Kristo, kendo koro ulu-	kuom dhano. Bende, ne
wo wach maber machielo	ok opuonjago, to ne ayu-
mopogore.  7 Ok ni ni-	de kokalo kuom fweny
tie wach maber machie-	ma Yesu Kristo ne omiya.
lo; to en mana ni nitie jo-	13 En adier ni ne uwi-
moko ma kelonu chand-	njo wach timna machon
ruok  kendo  g idwaro	kane an e din mar Jo-Ya-
gwenyo wach maber e	hudi, ni nasiko ka asando
 
499	JO-GALATIA 1:14–2:3
kanyakla mar Nyasaye gi	20 Koro e wi weche ma
mirima mager ahinya mo-	andikonugi, awachonu
ndo  atieke;  14 kendo	adier e nyim Nyasaye ni
ne amedo timo dongruok	ok ariambi.
ahinya e din mar Jo-Ya-	21 Bang’ mano, ne adhi
hudi moloyo thoth mbe-	nyaka	e	gwenge  mag
sena e ogandawa, nimar	Siria	gi	mag  Kilikia.
ne an gi kinda maduong’	22 To kanyakla mag gwe-
ahinya e luwo tim kwe-	nge mag Judea ma ne ni e
rewa.  15 To  ka  Nya-	winjruok achiel gi Kristo,
saye, ma nopoga gi i min-	ne pok onenaga wang’ gi
wa, kendo ma noluonga	wang’.	23 Ne gijowinjo
kokalo kuom ng’wono-	mana niya: "Ng’at ma ya-
ne mogundho, noneno ni	nde ne sandowa koro sani
ber  16 mondo oel Wuo-	lando wach maber e wi
de kokalo kuoma, mondo	yie ma chon ne otieko."
aland ne ogendni mamo-	24 Omiyo, ne gichako
ko wach maber e wi Wuo-	miyo Nyasaye duong’ ni-
de, ne ok akwayo dha-	kech an.	
no moro amora gikanyo-	Eka bang’ higni 14,
no mondo ong’adna rie-	ne aidho Jerusalem
ko;  17 bende, ne ok ai-	kendo2	ka an gi Barna-
dho malo Jerusalem ir	ba. Tito bende ne adhigo.
joma ne okwongona bedo	2 To ne aidho kuno ni-
joote, to ne adhi nyaka	kech fweny moro ma no-
Arabia, eka bang’e na-	birona, kendo ne anyiso-
duogo Damaski.	gi wach maber ma aya-

	Higni adek bang’e, lo e kind ogendni mamo-ne aidho Jerusalem mo- ko. Kata kamano, mano ndo alim Kefa, kendo ne ne atimo mana e nyim adak kode kuom ndalo 15. joma ne imiyo duong’ ahi-19 To ne ok aneno moro nya, eka abed gadier ni amora kuom joote mamo- kaka ne aringo kata kaka kogo, mak mana Jakobo ne asebedo ka aringo, ok ma en owadgi Ruodhwa. en kayiem nono. 3 To
 
JO-GALATIA 2:4-12

kata mana Tito ma ne ni koda ne ji ok ochuno ni otere nyangu, kata obedo ni ne en Ja-Grik. 4 Kata kamano, owete moko ma wuondore e ma nosieko gi wachno ling’ling’ kane oyudo giluchore mos mo-ndo ginon ling’ling’ thuo-lo ma bedo e winjruok achiel gi Kristo Yesu miyowa, mondo gilokwa wasumbni chuth; 5 ne ok wayie luwo wach jogo, ooyo, kata mana kuom ki-nde matin,1 mondo eka adiera mar wach maber osik kodu.

	To kuom joma ne ika-wo kaka joma nigi duong’ ahinya—kata bed ni ne g in joma nade chon, mano ok gimoro kuoma, nikech Nyasaye ok ng’i mana kaka ng’ato neno-re gi oko—joma ne omi duong’go ne ok okonya ng’eyo gimoro manyien. 7 Mopogore g i mano, kane g ineno ni ose-miya migawo mar yalo wach maber ne joma ok


2:5 1 Tiende sie en, "kuom sa achiel."
 
500


oter nyangu, mana kaka Petro bende ne omi mi-gawo mar yalo ne joma oter nyangu— 8 nimar jal ma nomiyo Petro teko mar bedo jaote ne joma oter nyangu bende e ma ne omiya teko mar bedo jaote ne ogendni mamo-ko— 9 kendo kane gi-fwenyo ni osenyisa ng’wono mogundho mar Nyasaye, Jakobo gi Kefa kod Johana, ma ne gin kaka sirni, ne omiyo Bar-naba kaachiel koda lwe-do ma korachwich kaka ranyisi ni wan jotich ma tiyo kanyachiel, mondo wadhi ir ogendni mamo-ko, to gin to gidhi ir joma oter nyangu. 10 Ne gi-kwayowa mana ni mondo wabed ka waparo joma odhier, kendo mano be-nde e gima asetemo ahi-nya timo.

11 Kata kamano, kane Kefa obiro Antiokia, ne akwere e wang’e, nikech ne nenore maler ni ne en gi ketho. 12 Nimar kane jomoko moa ir Ja-kobo pok nobiro, ne oja-chiemo gi jo ogendni ma-
 
501	JO-GALATIA 2:13-21


moko; to kane jogo ocho- joma kare kokalo kuom po, ne oweyo timo kama- yie kuom Kristo, to ok no mi opogore kar ke- kuom timbe mag chik, nde nikech noluoro nimar onge ng’at mibiro wang’ joma oter nyangu. kwan ni en ng’at makare

	Jo-Yahudi mamoko kokalo kuom timbe mag bende noriwore kode e luwo chik. 17 Koro, ka tim wuondruokno, to wan bende osenwang’ kata mana Barnaba be- ni wan joma richo to nde noluwogi e timgi mar koni wadwaro ni okwa-wuondruokno. 14 To nwa kaka joma kare ko-
kane aneno ni ok giwuoth	kalo kuom Kristo, be Kri-
ka luwore gi adiera mar	sto en jatich mar richo?
wach maber, ne awacho	Ooyo ngang’!  18 Ka gik
ne Kefa e nyimgi gidu-	ma ne amuko chon e ma
to niya: "Ka in, kata obe-	koro agero kendo, anyi-
do ni in Ja-Yahudi, idak	so ayanga ni an jaketh-
kaka ogendni mamoko chik.  19 Nikech koka-
odak, to ok kaka Jo-Ya-	lo kuom chik, ne atho
hudi, ere kaka dichun ji	kuom chik mondo abed
moa e ogendni mondo gi-	mangima kuom Nyasaye.
dag ka luwore gi tim Jo-	20 Koro sani osegura e
Yahudi?"	yath kanyachiel gi Kristo.
	Wan ma nonyuolwa Omiyo, koro ok an e ma Jo-Yahudi, kendo ok wan angima kendo, to Kristo joma richo moa e ogend- e ma ngima e winjruok ni, 16 wang’eyo ni ng’a- achiel koda. Kuom adier, to ikwano ni en ng’at ma- ngima ma sani adakie e kare, ok kokalo kuom ringruok, adakie nikech timbe mag luwo chik, yie ma an-go kuom Wuod to mana nikech yie ma Nyasaye, ma nohera ke-en-go kuom Yesu Kri- ndo chiwore owuon ne sto. Omiyo, waseketo yie an. 21 Ok atamra rwa-kuom Kristo Yesu mondo ko ng’wono mogundho Nyasaye okwanwa kaka mar Nyasaye; nimar ka
 
JO-GALATIA 3:1-11	502
dipo ni ikwano ng’ato ni		hova, mi mano nomiyo
en ng’at makare kokalo		okwane kaka ng’at maka-
kuom chik, kare Kristo		re."
ne otho kayiem nono.		7 Kuom adier, ung’eyo
Yaye un Jo-Galatia		ni joma makore gi yie
ma pachu ok ni kare!		e ma gin nyithind Ibra-
En3 ng’a mosewuondou		him.  8 Koro nikech Ndi-
marach kama, un ma ose-		ko noneno chon ni koka-
lernu ayanga wach Yesu		lo kuom yie Nyasaye ne
Kristo  ma  ne  ogur  e		dhi  kwano  ji  moa  e
yath?  2 Adwaro ng’eyo		ogendni kaka joma kare,
wach achielni kuomu: Be		mi  nolando  ne  Ibra-
ne uyudo roho maler ko-		him motelo wach maber
kalo kuom timbeu mag		niya: "Ogendni duto ibi-
luwo chik, koso ne en ni-		ro guedh kokalo kuomi."
kech yie ma ne un-go		9 Omiyo, joma makore gi
kuom weche ma ne uwi-		yie iguedho kanyachiel gi
njo?  3 Kare pachu ok ni		Ibrahim jal ma ne nigi yie.
kare mana kama? Kane		10 Jogo duto mogeno
uchako, ne uwuotho ka		kuom timbe mag chik ni e
roho maler tayou, ang’o		bwo kuong’, nikech ondik
momiyo koro utieko e		kama: "Ng’ato ang’ata ma
yor ringruok?  4 Be ne		ok sik e weche duto mo-
ukalo e sand mang’eny		ndik e bug1 Chik kuom ti-
kamano mana kayiem		mogi,  en  ng’at  mo-
nono? An gadier ni ne		kuong’."  11 E wi mano,
ok en kayiem.  5 Kuom		nenore maler ni kokalo
mano, be jal ma miyou		kuom chik, onge ng’at mi-
roho kendo ma timo tije		kwano kaka ng’at maka-
madongo e kindu timogi		re e wang’ Nyasaye ni-
nikech timbeu mag luwo		
chik koso nikech ne uyie			
		3:10 1 Buge ma kamago ne
kuom weche ma ne uwi-		gin midolo e kede, to ne ilo-
njo?  6 Mana kaka Ibra-		sogi gi pien kata gi gik ma-
him "noketo yie kuom Je-		moko.
 
503	JO-GALATIA 3:12-21


mar "ng’at makare nobed To owuoyo mana kuom mangima kokalo kuom achiel ni, "kendo ne ko-yie." 12 Koro Chik ok thi," ma en Kristo. 17 E dwar ni ng’ato obed gi wi mano, awacho kama: yie. Kar mano, "ng’ato Chik ma nobetie higni ang’ata ma timogi nobed 430 bang’e, ok keth sing-mangima kokalo kuom- ruok ma Nyasaye noseti-gi." 13 Kristo nong’ie- mo motelo, kendo ok wowa mi nogonyowa a e oruch gima ne osingno. kuong’ mar Chik ka no- 18 Nimar kapo ni pok bedo ng’at mokuong’ e ma Nyasaye chiwo iyudo lowa, nikech ondik niya: kokalo kuom chik, mano "Ng’ato ang’ata mong’aw miyo koro ok otenore

	yath, en ng’at mo- kuom singo; to Nyasaye kuong’." 14 Mano ne en osemiyo Ibrahim pokno ni mondo gueth ma ne e yo mang’won, kokalo osing ne Ibrahim ochop kuom singo.
ne ogendni mamoko be-	19 To kare Chik en mar
nde kokalo kuom Kristo	ang’o? Ne omede mondo
Yesu, eka kokalo kuom	richo onenre ayanga nya-
yiewa, wayud roho maler	ka bang’ ka kodhi ma ne
ma ne osing.	osingno osechopo; kendo
15 Owetena, awuoyo	Chikno ne ochiw kokalo
ka atiyo gi ranyisi mar	kuom malaike ka gitiyo gi
gima jatimore e ngima	lwet jagach.  20 Koro ja-
dhano: Ka nitie singruok	gach ok bedie ne ng’a-
ma ji osewinjoree, kata	to achiel, to Nyasaye en
ka dhano e ma otimo ka-	ng’at	achiel.  21 Be
mano, onge ng’at ma ke-	mano nyiso ni Chik kwe-
the kata ma medoe wach	do singo mag Nyasaye?
moro.  16 Koro singo ne	Ooyo ngang’! Nimar ka
ochiw ne Ibrahim ke-	dipo ni chik ne nyalo
ndo ne kothe. Singono ok	miyo ji ngima, adier di-
wach ni, "kendo ne ko-	koro inyalo kwan ng’ato
thene," ka gima ging’eny.	kaka ng’at makare kokalo
 
JO-GALATIA 3:22–4:5

kuom chik. 22 To Ndi-ko noketo gik moko duto e bwo tuech mar richo, mondo singo ma bedoe nikech yie kuom Yesu Kristo ochop ne joma nyiso yie.

23 Kata kamano, ka yie pok nochopo, chik e ma ne ritowa, koketo-wa e bwo tuech, ka wa-kiyo yie ma nonego oel.

	Omiyo, Chik ne obe-donwa kaka jarit1 ma tayowa nyaka ir Kri-sto, mondo eka okwanwa kaka joma kare kokalo kuom yie. 25 To nikech sani yie osechopo, koro ok wan e bwo jaritno.

26 Adier, uduto un nyi-thind Nyasaye kokalo kuom yie e Kristo Yesu.

	Nimar uduto ma no-batisu e Kristo, userwa-koru gi kido kaka mag Kristo. 28 Kuom mano, onge pogruok e kind Ja-Yahudi gi Ja-Grik, bende

3:24 1 E dho Grik tiend wach molok ni "jarit," en ng’at ma tije ne en tayo kata rito nyi-thindo kuom gik ma nyalo hi-nyogi.
 
504


e kind misumba gi ng’at man thuolo, kata e kind ng’at ma dichwo gi ng’at ma dhako, nimar udu-to un achiel e winjruok gi Kristo Yesu. 29 E wi mano, ka un mag Kristo, to adier un koth Ibrahim kendo un joma biro yudo pok ma ne osing.

4 Koro gima awacho en ni sama jal ma biro yudo mwandu wuon-gi kaka pok pod en nyathi matin, ochal gi misumba kata obedo ni en e wuon gik  moko  duto,  2 to obedo e bwo rit mar joma taye kod joma ochung’ ne mwandu mag wuon-gi,  nyaka  chop  kinde ma wuon-gi noseyangone motelo.  3 Kamano be-nde, kane wan nyithindo, wan bende ne wan wa-sumbni mag gik ma chiko yore kod paro mag piny-ni.  4 Kata kamano, ka kinde ma noket nocho-po chuth, Nyasaye noo-ro Wuode, ma dhako no-nyuolo kendo nobedo e bwo chik,  5 mondo eka ogony joma ni e bwo chik kong’iewogi, mondo mi
 
505	JO-GALATIA 4:6-19
wan bende oketwa wa-	12 Owetena, ahombou
bed nyithind Nyasaye.	ni ubed kaka an, nimar

	Koro nikech un nyi- an bende ne achal kaka thind Nyasaye, oseoro un. Onge ketho ma ne uti-roho mar Wuode ei chu- mona. 13 To ung’eyo ni nywa kendo rohono kok tuo moro mar ringruok e niya: "Aba ,1 Wuonwa!" ma ne omiya thuolo mo-7 Omiyo, koro ok in mi- kwongo mar yalonu wach sumba, to in nyathi Nya- maber. 14 To kata obe-saye, to ka in nyathine, do ni tuonano ne okelonu Nyasaye miyo ibedo be- chandruok, ne ok uchaya nde ng’at mabiro yudo kata ne ok ujara; to ne
pok mare.	urwaka  kaka  malaika

	Kata kamano, e kinde mar Nyasaye, kaka Kristo ma ok nung’eyo Nyasaye, Yesu. 15 Kare ere mor ne un wasumbni mag ma ne un-go chonno? Ni-gik ma kuom adier ok gin mar an gadier ni ka da nyiseche. 9 To koro ni- nyalore, dikoro usego-kech useng’eyo Nya- lo wengeu mi uchomona-saye, kata inyalo wach gi. 16 Omiyo, dibed ni ni, Nyasaye oseng’eyou, aselokora jasiku nikech obet nade ni udok e gik awachonu adier? 17 Gi-ma nyap kendo manono timo kinda ahinya ni mo-ma gin gik ma chiko yore ndo giloku, to ok nikech kod paro mag pinyni, ka gin gi dwaro moro ma-udwaro tiyonegi kaka wa- ber; gidwaro mana ke-sumbni kendo? 10 Uke- tou mabor koda mondo to chunyu ahinya e rito ubed gi gombo mar lu-odiechienge moyiedh, gi wogi. 18 Kata kamano, dweye, gi ndalo, kod hig- kinde duto en gima ber ni. 11 Aluor ni dipo ka ka ng’ato luwore kodu tich matek ma asetimo gi kinda nikech odwaro-nikech un obedo kayiem. nu ber, ok mana e kinde 4:6 1 En dho Aram (Suria) ma ma antiere kodu to kinde

tiende en ni "A Wuora!"	duto.  19 Un nyithinda
 
JO-GALATIA 4:20-31				506
matindo, muoch kaya ke-	e piny Arabia, to ochal
ndo  nikech  un  nyaka	gi Jerusalem ma nitie-
chop ubed gi kido mar	re sani, nimar en e bwo
Kristo kuomu.  20 Da-	tuech kanyachiel gi nyi-
her ni mad ne abedie	thinde.	26 To Jerusa-
kodu gie sani, mondo	lem man malo ni thuolo,
awuo kodu e yo mopogo-	kendo en minwa.
re, nikech wachu omako	27 Nimar ondik niya:
dhoga.			"Bed moil in dhako ma
21 Nyisauru ane, un	migumba ma ok nyuol;
mudwaro	bedo e	bwo	ting’ dwondi malo gi ilo,
chik,  be	uwinjo	gima	in dhako ma muoch ok
Chik wacho?  22 Kuom	ka; nikech nyithind dha-
ranyisi, iwacho ei Ndiko	ko mowe ng’eny ahinya
ni, Ibrahim ne nigi ya-	moloyo mag dhako ma
wuowi ariyo, moro no-	nigi chwore."  28 Owe-
nyuolo gi jatichne ma	tena, wan koro wan nyi-
nyako to machielo gi dha-	thind singo mana kaka
ko man thuolo;  23 kata	Isaka	ne	en.  29 To
kamano, wuowi ma ja-	mana kaka e kindeno,
tichne  ma  nyako  no-	jal ma ne onyuol e yo
nyuolo,  ne  onyuol  e	mapile nochako sando
yo mapile, to machielo-	jal ma ne onyuol koka-
no dhako man thuolono	lo kuom roho, to kama-
e ma ne onyuolo kokalo	no bende e kaka timo-
kuom singo mar Nyasaye.	re gie sani.	30 Ndiko
24 Wechegi inyalo tigo	to wacho ang’o? Owa-
kaka ngero; nimar mon-	cho niya: "Riemb jatich
go ochung’ ne singruo-	ma  nyako  kod  wuo-
ge ariyo, achiel en moa e	de, nimar wuod jatich
Got Sinai to onyuolo nyi-	ma nyakono ok bi yudo
thindo ma bedo e bwo	pok ngang’ kanyachiel gi
tuech, kendo en Hagar.	wuod dhako man thuolo."
25 Koro Hagar ochung’	31 Omiyo, owetena, ok
ne Sinai, ma en got moro	wan nyithind jatich ma
 
507						JO-GALATIA 5:1-13
nyako, to wan mag dha-			7 Ne oyudo uringo ma-
			
ko man thuolo.			ber. En ng’a ma noge-
Omiyo, Kristo osego-			ng’ou dhi nyime luwo
nyowa mondo wayud			adiera?  8 Jal ma noluo-
thuolo5	ma kamano. Kuom			ngou ok e ma ne oloko
mano, chung’uru moteg-			pachu kamano.  9 Tho-
no, kendo kik uwe mo-			wi matin yienyo mogo mi-
ndo otueu e jok mar wa-			dwalo duto.	10 An ga-
sumbni kendo.		dier chuth ni un, ma un
2 Neuru!  An  Paulo,		e winjruok achiel gi Ruo-
awachonu ni, ka oteru		dhwa, ok ubi bedo gi
nyangu, onge ber mubiro		paro mopogore; to ng’at
yudo kuom gima Kristo		ma	wuondouno,  kata
osetimo.  3 Awacho ke-		bed  ni  en  ng’a,  eno-
ndo ka an gadier ni, ng’a-		yud		kum	mowinjore
to ang’ata ma oter nya-		kode.  11 Owetena, an
ngu nigi ting’ mar timo		to ka dibed ni pod ayalo
duto	ma  Chik dwaro.		wach tero nyangu, kare
4 Usepogoru gi Kristo,		ang’o momiyo pod isa-
un ma utemo ni okwanu		nda? Ka pod ayalo wach
joma kare kokalo kuom		tero nyangu, kare koro
chik; useweyoru mabor		wach yadh-sand ma aya-
gi ng’wonone mogundho.		lo  ok  bed  gima  kelo
5 Wan to warito gi siso		chwanyruok.	12 Daher
bedo joma kare, ma en		ni joma temo chandou
gima nyalore mana koka-		kamano orore1 giwegi.
lo kuom roho maler kod			13 Owetena, ne oluo-
yiewa.  6 Nimar kuom		ngu mondo ubed thuo-
joma ni e winjruok achiel		lo;	kata kamano, kik
gi  Kristo  Yesu,  bedo			uti  g i  thuolono kaka
ng’at moter nyangu kata				
			5:12 1 Tiende ni gilokre kaka
ng’at ma ok oter nyangu			bwoch, ma miyo ok gibed
ok en gimoro, to yie e			joma nigi ratiro mar chopo
ma konyo kotiyo kuom			weche mag chik ma gin giwe-
hera.				gi ne gijiwo.	
 
JO-GALATIA 5:14-26	508
yo mar luwo gombo mag 20 lamo mar sanamu, ti-ringruok, to kokalo kuom mbe-juok, sigu, dhawo, hera, tiuru ne joweteu. nyiego, mirima mager,

	Nimar Chik duto ose- ywaruok, pogruok, kidie-chopo e wach achiel ma nje, 21 ich-lit, mer, nya-
chiko	niya:	"Nyaka	si mochochni gi koko mo-
iher wadu kaka ihero-	kalo tong’, kod gik ma
ri iwuon."	15 Kata ka-	kamago. Asiemou mote-
mano, ka usiko ukayoru	lo kuom wechego, mana
kendo ukidhoru e kindu	kaka ne asesiemou ni
uwegi, nonreuru ahinya	joma ong’iyo gi timo gik
mondo kik utiekru chuth.	ma kamago ok bi yudo
16 To	awachonu	ni,	pok e Pinyruodh Nya-
Dhiuru nyime wuotho ka	saye.	
roho chikou to ok ubi	22 Mopogore gi mano,
timo timbe ma luwore gi	olembe ma roho nyago
gombo	mag	ringruok	gin hera, mor, kuwe, ho-
ngang’.	17 Nimar ring-	ruok, ng’wono, ber, yie,
ruok gi gombone kedo	23 muolo, kod ritruok.
gi roho, to roho kedo gi	Onge  chik  ma	kwedo
ringruok;	bende,	gik	gik ma kamago.	24 E wi
moko ariyogi kwedore,	mano, joma gin mag Kri-
kendo mano miyo ok utim	sto Yesu oseguro ring-
gik moko sie mudwaro	ruok e yath kanyachiel gi
timo.  18 E wi mano, ka	gombone kod dwache.
roho e ma tayou, koro ok	25 Ka wadak ka roho
un e bwo chik.		mag	chikowa, wadhiuru nyi-
19 Koro	timbe		me wuotho bende e yo
ringruok nenore ratiro,	mowinjore gi kaka roho
kendo gin terruok,1 tim	chikowa.  26 Kik wabed
ma ok ler, tim wang’-teko,	joma ketore ni wabeyo
		moloyo jomamoko, ka
5:19 1 Wach molok kae ni "ter-	
ruok," e dho Grik en porneia,	wajiwo piem e kind ji, ke-
ma tiende en kit nindruok	ndo ka wabedo gi ich-lit
duto ma ok kare.			gi jowetewa.	
 
509	JO-GALATIA 6:1-13

6 Owetena, kata kapo go oyuma. Nikech gimo-ni ng’ato ochomo yo ro  amora  ma  ng’ato moro ma ok kare to pok chuoyo, mano bende e ofwenyo, un ma usecho- ma noka;  8 nimar ng’at po weche ma dwarore ka ma chuoyo kichike gi ri-luwore gi roho maler, te- ngruok,  enoka  keth-muru  rieyo  ng’at  ma ruok kuom ringrene, to kamano, kutimo kama- ng’at  ma  chuoyo  ki-no gi chuny mamuol. To chike  gi  roho,  enoka utang’, dipo ka un be- ngima ma nyaka chieng’ nde  udonjo  e  tem. kuom roho.  9 Omiyo, 2 Dhiuru nyime ting’o kik waol gi timo gik ma-ting’ mag joweteu, ke- beyo, nimar wabiro keyo ndo ka utimo kamano e kinde mowinjore ka ok ubiro chopo chik Kristo. waol.  10 Kuom mano,

	Nimar ka ng’ato paro ka pod wan gi thuolo, wa-ni en gimoro to kare ok timuru gik mabeyo ne ji en gimoro, owuondo pa- duto, to moloyo, ne joma che owuon. 4 To ng’ato wan-go e yie.
ka ng’ato mondo onon ti-	11 Neuru kaka asendi-
mbene owuon, eka dobed	konu, ka atiyo gi nyu-
gi gima dimi obed ma-	kta madongo gi lwetena
mor,  to  ok  kopimore	awuon.
gi ng’at machielo.  5 Ni-	12 Jogo duto ma dwa-
mar ng’ato ka ng’ato no-	ro mondo ginenre malo-
ting’ ting’ne owuon.	ng’o gi oko, e joma temo
6 E wi mano, ng’ato ka	
	chunou ni oteru nya-
ng’ato ma ipuonjo1 wach	ngu, to gitimo kamano
bende onego ochiw gik	mondo kik sandgi nikech
mabeyo duto ne jal ma	yadh-sand mar Kristo.
puonje wachno.	13 Bende,  kata  mana
7 Kik wuondu: Nyasaye	
	joma itero nyangu ok ma-
ok en ng’at minyalo tim-	kre gi Chik gin giwegi,
		to gidwaro ni oteru nya-
6:6 1 Tiende sie en, puonjo ki-	
hulo gi dhok.	ngu mondo giyud gima
 
JO-GALATIA 6:14 –Weche Mantie e JO-EFESO	510
ginyalo pakorego nikech	modimbore ka luwore gi
ringreu.  14 To ok one-	chik ma tayoni, kuwe kod
go apakra ngang’, mak	ng’wono  mondo	obed
mana kuom yadh-sand	kodgi, ee, kuom Israel
mar Ruodhwa Yesu Kri-	mar Nyasaye.	
sto, ma kokalo kuome, e	17 Chakre gie sani ka
wang’a aneno ni osegur	dhi nyime, kik	ng’ato
pinyni e yath, to e wang’	ang’ata ochanda kendo,
pinyni, osegura e yath.	nikech e ringra	an gi

	Nimar nyangu ok en mbelni ma nyiso ni an mi-gimoro, kendo bedo ma sumba Yesu.
ok oter ng’ato nyangu be-	18 Owetena, ng’wono
nde ok en gimoro, to	mogundho mar Ruodhwa
bedo chuech manyien e	Yesu Kristo mondo obed
gimoro.  16 To  kuom	gi  chuny  munyisono.
jogo duto ma wuotho e yo	Amin.

NE

JO-EFESO


WECHE	MANTIE


1 Mos (1, 2)		Paulo goyo ne Nyasaye
		
Gweth mag roho		erokamano nikech yie
maler (3-7)		mar Jo-Efeso kendo
Choko gik moko duto		olamonegi (15-23)
e Kristo (8-14)		2 Doko mangima kaachiel
‘Chenro mar loso gik		gi Kristo (1-10)
moko’ ka kinde ma noket		
		Ne oketh ohinga ma
osegik chuth (10)		
		pogo ji (11-22)
Roho maler keto kido ma		
"nyiso motelo ni wan		3 Wach maber moum oriwo
joma biro yudo		joma oa e ogendni
pok" (13, 14)		mamoko (1-13)
 
511	Weche Mantie e JO-EFESO – 1:1-6
Joma oa e ogendni		Wuotho kaka nyithind
		
mamoko yudo pok		ler (6-14)
kanyachiel gi Kristo (6)	Beduru kupong’ gi roho
Dwaro mar Nyasaye		maler (15-20)
mochwere (11)		Tiyo maber gi kinde ma
Paulo lamo ne Jo-Efeso	wan-go (16)
mondo giyud rieko (14-21)	Puonj ne chwo kod
4 Bedo e achiel e ringruok	mondegi (21-33)
mar Kristo (1-16)		6 Puonj ne nyithindo kod
Ne ochiw ji kaka		jonyuol (1-4)
mich (8)		Puonj ne wasumbni kod
Kit dhano ma chon kod	ruodhigi (5-9)
manyien (17-32)		Gige lweny duto moa
5 Weche kod timbe		kuom Nyasaye (10-20)
maler (1-5)		Mos mogik (21-24)
		
		
 

1 An Paulo, jaote Kri-sto Yesu kokalo kuom dwaro  mar  Nyasaye, andikonu un joma ler man Efeso manie winj-ruok achiel gi Kristo Yesu kendo mochung’ moteg-no e yie ka awacho niya:

2 Ng’wono mogundho kod kuwe moa kuom Nya-saye Wuonwa kod Ruo-dhwa Yesu Kristo mondo obed kodu.

	Opak Nyasaye kendo Wuon Ruodhwa Yesu Kri-sto, nimar oseguedhowa gi gueth duto mag roho
 


maler e polo nikech wan e winjruok achiel gi Kri-sto, 4 nimar noyierowa mondo wabed e winjruok achiel gi Kristo ka piny pok nochakore, mondo wabed maler kendo ma onge mbala e nyime kuom hera. 5 Nikech noya-ngowa motelo mondo obi otimwa wabed nyithi-nde owuon kokalo kuom Yesu Kristo, ka luwore gi gima more kod dwa-che, 6 mondo oyud pak nikech ng’wonone mogu-ndho ma nochiwonwa

 
JO-EFESO 1:7-17	512

e yo mang’won kokalo Kristo wami Nyasaye kuom jal mohero. 7 Ko- oyud pak nikech duo-kalo kuom remb jalo, ra- ng’ne. 13 Kata kama-war nogonyowa, ee, ne no, un bende ne ugeno owenwa kethowa nikech kuome bang’ kane usewi-ng’wono mogundho mar njo wach mar adierano,

Nyasaye.               ma en wach maber mar 8 Ne  omiyo ng’wono warruoku. Bang’ kane mogundhono omedore useyie kuome, Nyasaye kuomwa g i rieko duto notiyo gi roho maler ma kod ng’eyo tiend weche, ne osingo mondo oket

	komiyowa ng’eyo wach alama kuomu. Ne otiyo maler ma noum mar dwa- gi Kristo e timo mano. che. Wach moumno en ka 14 Roho maler en gima luwore gi gima more kod nyiso motelo ni wan dwache owuon 10 mar joma biro yudo pok, mo-timo ka luwore gi chen- ndo Nyasaye ogony joge rone mar loso gik moko owuon kokalo kuom ra-ka kinde ma ne oket ose- war, mondo oyud pak gi gik chuth, eka ochok gik duong’.

moko duto kanyachiel e	15 Mano e momiyo an
Kristo, gik manie polo	bende, nikech asewinjo
kod  g ik  manie  piny.	wach  yie  ma  un-go
Ee, kuome	11 e ma wa-	kuom Ruodhwa Yesu ke-
nie  kode	e  winjruok	ndo wach hera ma unyi-
achiel kendo ne oketwa	so joma ler duto,  16 ok
joma biro yudo pok kode,	awe  ma  ok  agoyo  ne
wan ma Nyasaye noseya-	Nyasaye erokamano ni-
ngowa motelo ka luwo-	kech un. Amedo dhi nyi-
re gi dwaro mare kaka	me hulo nyingeu e lamo
jal ma chopo gik moko	maga  17 mondo Wuon
duto moseng’ado ka lu-	duong’,  ma  en  Nya-
wore gi dwache,  12 mo-	sach Ruodhwa Yesu Kri-
ndo wan, joma osekwo-	sto, omiu chuny mar rie-
ngo bedo gi geno kuom	ko  kod  mar  fweny,  e
 
513	JO-EFESO 1:18–2:7


ng’eyo malong’o chuth mo dwach jaloch ma nigi k u o m e . 1 8 O s e y a w o teko kuom chuny molwo-wang’ chunyu mondo rowa kaka muya, ma en ung’e geno ma noluongue chuny ma nyithind ketho kod gueth mabeyo mo- chik nyiso sani. 3 Kuom kano kaka pok ne joma adier, nitie kinde ma wan ler, 19 kendo kaka teko- bende ne watimo kaka gi-ne duong’ miwuoro e lo timo ka luwore gi gombo joma oyie. En ka luwore mag ringruok, ka wa-gi duong’ mar nyalo ma chopo dwaro mag ring-tekone nigo, 20 ma no- ruok gi mag pachwa, ke-tiyogo ka nochiero Kri- ndo ne wan nyithind mi-sto a kuom joma otho, mi rimb Nyasaye chakre okete e bade korachwich nyuolwa, mana kaka jo-e polo 21 malo e wi sir- mamoko. 4 To Nyasaye kande duto, gi loje duto, mogundho gi kech, ke-gi teko, kod telo duto, gi ndo nikech hera ma-nying moro amora minya- duong’ ma noherowago, lo hul, ok mana e ndaloni, 5 nomiyo wadoko ma-to bende e ndalo ma biro. ngima kanyachiel gi Kri-22 Bende, noketo gik sto kata kane wasetho moko duto e bwo tiend nikech kethowa—osere-Kristo, mi nokete obed jal su kokalo kuom ng’wono manie wi gik moko duto mogundho mar Nyasaye. e kanyakla, 23 ma en ri- 6 E wi mano, nochiero-ngrene, en owuon e ma wa kanyachiel kode, mi opong’e kendo omiyo gik noketowa kanyachiel e moko duto bedo moromo. polo e winjruok achiel gi 2 E wi mano, Nyasaye Kristo Yesu, 7 mondo e

nomiyo udoko mangi- ndalo ma biro, onyis ma kata obedo ni ne use- kaka ng’wonone mogu-tho nikech kethou kod ri- ndho ng’eny gilala koka-chou. 2 Nitie kinde ma lo kuom kech monyisowa ne uwuotho ka luwore gi e winjruok achiel gi Kri-piny ma ndaloni, kuti- sto Yesu.
 
JO-EFESO 2:8-18	514
8 Kokalo kuom ng’wo- machiegni kode nikech no mogundhono, osere- remb Kristo. 14 Nimar su nikech yie maru, to Kristo osekelonwa kuwe, mano ne ok otimore ni- en e ma notudo kidienje kech un uwegi; kar mano, ariyogo mobedo achiel, en mich ma Nyasaye chi- kendo noketho ohinga wo. 9 Ooyo, ok en ni- ma nopogogi. 15 Koka-kech gik ma ne uti- lo kuom ringrene, notie-mo, mondo ng’ato kik ko gino ma kelo sigu e yud gima miyo opakore. kindgi, tiende ni Chik


	Wan chuech mag Nya- ma noting’o weche ma ji saye kendo ne ochueyo- onego otim, mondo olos wa e winjruok achiel gi kidienje ariyogo obed Kristo Yesu mondo wa- dhano achiel manyien e tim gik mabeyo ma Nya- winjruok achiel kode saye noyangonwa motelo owuon, kendo olos kuwe,
mondo wawuothie.	16 bende, mondo okel
	Kuom mano, ng’eu- kuwe chuth e kind kidie-ru ni nitie kinde moro ma nje ariyogo gi Nyasaye joma oter nyangu ne luo- komiyo gibedo ringruok ngou un joma oa e ogend- achiel kokalo kuom yadh-ni mamoko ni joma ok sand, nikech kokalo oter nyangu, ma en gima kuome owuon, noyudo itimo e ringruok gi lwet osetieko siguno chuth. dhano. 12 E kindego ne 17 Kendo nobiro mi oya-uonge Kristo, ne ok un e lo wach maber mar kuwe oganda mar Israel, ne ok ne un joma ne ni mabor un jokanyo mag singruo- gi Nyasaye, kendo noya-ge ma ne osing; ne uo- lo kuwe ne wan joma nge geno kendo ne uonge ne chiegni kode, 18 ni-Nyasaye e piny. 13 To kech kokalo kuome, wa-koro, ka un e winjruok duto kidienje ariyo, wa-achiel gi Kristo Yesu, un nyalo dhi ir Wuonwa ka ma chon ne un mabor gi wan thuolo kuom roho Nyasaye, sani usesudo maler achielno.
 
515	JO-EFESO 2:19–3:8

19 Omiyo, koro ok un andiko motelo e yo ma-welo kod jodak adaka, to chuok. 4 Omiyo, sama un weg piny kanyachiel usomo wechegi, unyalo kod joma ler, kendo un jo- fwenyo kaka ng’eyo ma kanyo mag jood Nyasaye, an-go e wi wach maler

	kendo osegeru e mise moum mar Kristo chal. mar joote kod jonabi, to 5 E tienge mamoko, Kristo Yesu owuon e mise wach moumno ne ok mar kidi moriwo kor ot. ong’ere ne ji kaka sani

	Odno mangima iri- ma koro oseele ne joote-wo kanyachiel e winjruok ne maler kod jonabi ko-achiel kode, kendo odo- kalo kuom roho maler, ngo mi obed hekalu ma- 6 wach moumno en ni, ler mar Jehova. 22 Un joma oa e ogendni ma-bende, igerou kanyachiel moko bende onego oyud e winjruok achiel kode, pok kanyachiel kodwa, mondo ubed kar dak ma ka wabedo jokanyo mar Nyasaye dakie kokalo ringruok achiel, kendo
kuom rohone.	waduto	wayud  singo
Ma e momiyo an Pau-	mar Nyasaye e winjruok
lo jal manie jela ni-	achiel gi Kristo Yesu ke-
kech3	bedo  ng’at  Kri-	
sto Yesu kendo nikech un	ndo kokalo kuom wach
	maber.	7 Ne abedo ja-
joma oa e ogendni mamo-	tich ma konyou ng’eyo
ko—  2 kuom adier use-	wachno nikech ng’wono
winjo	wach  ting’  ma	mogundho mar Nyasaye
ne omiya mar bedo ja-	ma en mich mochiwo
rit1 mar ng’wono mogu-	nono, ma ne omiya kaka
ndho mar Nyasaye mo-	yo monyisogo tekone.
ndo uyud ber,  3 ni Nya-	8 An, ma ok arom kata
saye ne oelona wach ma-	gi  ng’at  matinie  mo-
ler moum, mana kaka ne	gik kuom joma ler duto,
		Nyasaye ne onyisa ng’wo-
3:2 1 Tiende ni, jarit pacho ma	
ochung’  ne  mwandu  duto	no mogundhono ni mo-
mag ruodhe.	ndo  ayal  ne  ogendni
 
JO-EFESO 3:9-21					516
mamoko wach maber e		saye  Wuonwa	15 ma
			
wi	mwandu	ma	ok		joot  duto  e  polo  g i
nyal	pim  mag	Kristo		piny yudo nying kuome.
9 kendo mondo ami ji		16 Alamo ni mondo ko-
one kaka weche motudo-		kalo kuom duong’ne mo-
re gi wach maler moum-		gundho, omi ubed mo-
no chopo, ma Nyasaye		tegno e dhano ma un gi
ma nochueyo gik moko		ka iye, komiyou teko
duto	osebedo	koumo		kuom rohone,	17 ke-
kuom higni mathoth ahi-		ndo ni kokalo kuom yieu,
nya.	10 Mano notimo-		Kristo odag ei chunyu
re eka mondo sani koka-		kuom hera . Gurreuru
lo kuom kanyakla, sirka-		motegno e mise,	18 eka
nde kod loje man kuonde		mondo  kanyachiel  g i
ma malo kaka polo, ong’e		joma ler duto, ubed gi
kaka  rieko  mar  Nya-		nyalo chuth mar ng’eyo e
saye opogore opogore e		yo  malong’o  lach  g i
yore madongo.	11 Mani		bor ma ariwa gi bor mo-
en ka luwore gi dwaro-		dhi malo kod tut,	19 ke-
ne mochwere ma noseya-		ndo ung’e hera mar Kri-
ngo kuom wach Kristo		sto mokalo ang’eya, mo-
Yesu Ruodhwa,	12 ma		ndo opong’u chuth g i
kokalo kuome koro wan		kido duto mag Nyasaye.
gi chir mar wuoyo ka		20 Koro ka luwore gi
wan thuolo kendo mar		teko ma Nyasaye nyi-
chopo  ir  Nyasaye  ni-		so kokalo kuomwa, kuom
kech  geno  kuom	yie		adier onyalo timo we-
ma wan-go kuom Kristo.		che duto mokadho ma
13 Omiyo, akwayou ni		wakwayo kata ma wa-
kik uol nikech masiche		paro.  21 Duong’ mondo
ma ayudo nikech un, ni-		obedne kokalo kuom ka-
mar mago timore mondo		nyakla kendo kuom Kri-
uyud duong’.				sto Yesu e tienge duto
14 Mano e momiyo ago-		mochwere  ma	nyaka
yo chonga piny ne Nya-		chieng’. Amin.	
 
517	JO-EFESO 4:1-14

4 Kuom mano, an jal "noidho malo" tiende en manie  jela  nikech ang’o? Donge mano nyiso Ruodhwa, asayou mo- ni ne olor bende kuonde ndo uwuoth mowinjore ma mwalo, ma en piny? gi luong ma noluongugo, 10 Jal ma ne olor mwalo-

	ka unyiso bolruok gi no bende e jal ma noidho muolo chuth kod horuok, malo kama bor moyombo ka unano e kindu kuom polo duto, mondo opong’ hera, 3 ka utemo ma- gik moko duto obed mo-tek mondo urit winjruok romo chuth.
achiel ma roho miyou e	11 Kendo nochiwo jo-
kuwe ma tueyowa kanya-	moko obed joote, moko
chiel.	4 Nitie ringruok	jonabi, moko joyal-injili,
achiel, kendo nitie roho	moko  jokwath  kendo
achiel, mana kaka noluo-	jopuonj,  12 mondo gi-
ngu mondo ubed gi geno	rie joma ler, gitim tije
achiel	ma  noluongue;	mag konyo ji, kendo gi-
5 nitie	Ruoth  achiel,	ger ringruok mar Kristo,
yie achiel, batiso achiel;	13 nyaka chop waduto

	Nyasaye achiel kendo wabed e achiel e yie kod Wuon ji duto, ma e wi ji ng’eyo malong’o chuth duto kendo otiyo kuom ji mar Wuod Nyasaye, mi duto, kendo tekone tiyo wabed kaka ng’at mose-
ei duto.	omiwa	dongo mi otegno chuth,
7 Koro   ne		nyaka chop kama wase-
ng’wono mogundho ng’a-	dongoe chuth e okang’
to ka ng’ato ka luwore	ma  romre  gi	Kristo.
gi kaka Kristo nopimo-	14 Omiyo, koro ok one-
nwa michno ma Nyasaye	go wabed kaka nyithi-
chiwo nono.	8 Nikech	ndo, kiyukowa kendo ki-
owacho kama: "Ka noi-	terowa  koni	gi	koni
dho malo, ne odhi ko-	kaka yie ma apaka kod
mako joma itero e tuech;	yamo tago, kuom puonj
nochiwo ji kaka mich."	duto  moting’o	riekni
9 Koro wach mowach ni	mag dhano, kokalo kuom
 
JO-EFESO 4:15-28	518
wuond moting’o riekni	20 To ne ok upuonjo-
mopondo.  15 To ka wa-	ru ni Kristo chal kama-
wacho adier, weuru mo-	no,  21 ka kuom adier,
ndo kuom hera, wadong	ne uwinje kendo ne opuo-
e weche duto kuom jal-	nju kokalo kuome ka lu-
no ma en wich, tiende ni,	wore gi adiera man kuom
Kristo.	16 Kuome e ma	Yesu.  22 Ne opuonju ni
ringruok duto otueyoree	ugol kit dhano machon
kanyachiel kendo tiyoe	oa kuomu, ma en kido ma
kanyachiel kokalo kuom	luwore gi timbe ma nu-
fuoni ka fuoni ma cho-	luwo chon, nimar kidono
po tich ma dwarore. Ka	kethore kuom gombone
fuoni ka fuoni tiyo kare,	ma wuonde.  23 To one-
mano	konyo	ringruok	go udhi nyime ka udoko
dongo	nimar	ogerore	manyien e paro ma chi-
owuon kuom hera.	kou,  24 kendo  onego

	Omiyo, gima awa- urwak kit dhano manyien cho ka an gadier kuom ma ne ochue kuom dwa-Ruodhwa en ni koro ro mar Nyasaye ka luwo-ok onego uwuoth kaka re gi tim makare madier ogendni bende wuotho, kod makruok motegno.
ka  giluwo  pachgi  ma	25 Kuom mano, nikech
kayiem nono.  18 Pach-	usegolo wuond oa kuo-
gi ni e mudho, kendo gi-	mu,	ng’ato  ka	ng’ato
pogore mabor gi ngima	owach ne wadgi adiera,
ma Nyasaye chiwo, ni-	nikech waduto wan fuon-
kech kia margi kendo ni-	ni mag ringruok achiel.
kech  chunygi  odhil.	26 Beduru gi mirima, to
19 Pachgi mar pogo ber	kik utim richo; kik uwe
gi rach osetho, kendo gi-	wang’ chieng’ podh ka
sewere giwegi mondo gi-	pod	un	gi	mirima;
donj e tim wang’-teko,	27 kik umi Jachien thuo-
kuom timo kit timbe duto	lo.	28 Ng’at ma kwelo
ma ok ler ka giowore gi	kik okwel kendo; to kar
gombo.	mano  oti	matek,  ko-
 
519


tiyo tich ma ratiro gi lwe-tene, mondo obed gi gi-moro monyalo miyo ng’at machielo mocha-ndo. 29 Kik uwe wach moro amora motop oa e dhou, to mana wach ma-long’o ma gero jomamo-ko kaka owinjore, mondo wachno obed ma konyo jowinjo. 30 Bende, kik ubed kumiyo roho maler mar Nyasaye lit, nikech kokalo kuom rohono ose-ketnu alama ma nyiso ni ibiro gonyu chieng’no ko-kalo kuom rawar.

31 Goluru kuomu kit kecho mag himruok duto, gi mirima, gi ich-wang’, gi koko mag dhawo, kod weche mag ayany, kaa-chiel gi gik moko duto ma kelo hinyruok . 32 To ubed mang’won e kindu, kukechoru e yo mamuol, kuweyoru ketho ng’ato gi ng’ato gi chuny man thuolo, mana kaka Nya-saye bende ne ni thuolo weyonu kuom Kristo.

5 Kuom mano, nikech un  nyithindo  mo-her, beduru kutimo kaka Nyasaye timo,  2 kendo
 
JO-EFESO 4:29–5:6

udhi nyime wuotho e hera, mana kaka Kristo bende noherowa mi no-chiwore owuon nikech wan, kobedo kaka chi-wo kod misango mang’ue mamit ne Nyasaye.

	Terruok,1 gi kit timbe duto ma ok ler, kod ich-lach, kik hulie kata ma-tin e kindu, mana kaka onego obed kuom joma ler; 4 kata tim wich-kuot, kata mbaka mofu-wo, kata angera modwa-nyore—ma gin gik ma ok owinjore—to kar mano, beduru joma goyo eroka-mano ne Nyasaye. 5 Ni-mar ung’eyo wachni, ke-ndo un uwegi useyango malong’o ni onge jater-ruok, kata ng’at ma ok ler, kata ng’at ma iye lach, ma tiende en bedo ng’at ma lamo sanamu, ma noyud pok moro amora e Pinyruodh Kri-sto kod mar Nyasaye.

	Kik ng’ato wuondu gi


5:3 1 Wach molok kae ni "ter-ruok," e dho Grik en porneia, ma tiende en kit nindruok duto ma ok kare.
 
JO-EFESO 5:7-23	520
weche manono, nimar	15 Omiyo, beduru mo-
kuom gik ma kamago e	tang’ ahinya mondo kik
ma  mirimb	Nyasaye	uwuoth ka joma onge rie-
nobie  kuom	nyithind	ko, to uwuoth ka joma
tamruok winjo wach.	riek,  16 ka utiyo maber

	Kuom mano, kik utim gi kinde ma un-go, nikech kaka gin; 8 nimar nitie ndalogi gin ndalo mari-kinde ma ne un e mu- cho. 17 Kuom mano, dho, to nikech un mag weuru bedo joma ok ti Ruodhwa, koro un e ler. gi pachgi kare, to dhiu-Dhiuru nyime wuotho ru nyime yango dwach kaka nyithind ler, 9 ni- Jehova. 18 Bende, kik kech nyak mar ler oti- ubed ka umer gi divai, ma ng’o kit timbe mabeyo en gima kelo tim anjawo, duto gi tim makare kod to beduru ka ipong’ou gi adiera. 10 Dhiuru nyi- roho maler. 19 Wuouru me ng’eyo gadier gima lo- e kindu kutiyo gi zaburi ng’o e wang’ Ruodhwa; gi wende pak ne Nyasaye

	kendo weuru timo ti- kod wende mag lemo, ku-mbe mag mudho ma onge wer ne Jehova gi thum
ohala; to kar mano, elgiu-	ei  chunyu,  20 ka  ki-
ru mondo ging’ere rati-	nde duto ugoyo erokama-
ro.  12 Nikech gik ma gi-	no kuom gik moko duto
timo ling’ling’ gin mag	ne  Nyasachwa  kendo
wich-kuot ma ok nyal	Wuonwa, e nying Ruodh-
kata mana hul.  13 Koro	wa Yesu Kristo.
ler e ma elo gik moko	21 Bolreuru e kindu ni-
duto, omiyo, gik moko	kech umiyo Kristo luor.
duto ma oseel, doko ler.	22 Mon mondo oyie bo-
14 Mano e momiyo ne	lore e bwo chwogi kaka
owach kama: "Yaye, in	g itimo  ne  Ruodhwa ,
jal ma nindo, chiew, ke-	23 nimar dichwo en wi
ndo chung’ ia malo kuom	chiege mana kaka Kri-
joma otho, eka Kristo no-	sto  en  wi  kanyakla ,
rieny kuomi."	ma en ringrene kendo en
 
521	JO-EFESO 5:24–6:5

	jawarne. 24 Kuom wuon mare gi min mare, adier, mana kaka kanya- mi nopadre1 gi chie-kla bolore e bwo Kristo, ge, kendo ji ariyogo no-mon bende onego obol- bed ringruok achiel." re e bwo chwogi e we- 32 Wach maler moumno che duto. 25 Un chwo, en wach maduong’. Koro dhiuru nyime hero mo- awuoyo e wi Kristo kod ndeu, mana kaka Kri- kanyakla. 33 Kata ka-sto bende nohero ka- mano, ng’ato ka ng’ato nyakla mi nochiwore- kuomu nyaka her chiege ne en owuon 26 mondo kaka oherore owuon; to opwodhe, komiye odoko dhako bende onego omi maler kuom lwoke gi pi chwore luor matut.

kotiyo gi wach Nyasaye,	Un nyithindo, winju-
27 mondo ochiw kanya-	ru jonyuolu nikech
kla ne en owuon gi ber-	Ruodhwa,6	nimar mano
ne duto, ka oonge chilo,	en  gima  kare.  2 "Mi
kata kama ojowore e de-	wuoru  gi	meru  luor,"
nde, kata gimoro amora	mano e chik mokwongo
ma kamano, to kar mano,	ma nigi singo:  3 "Mo-
obed maler kendo ma	ndo weche odhi kodi ma-
onge mbala.		ber, kendo idag e piny
28 E yo ma kamano,	kuom ndalo mang’eny."
chwo onego oher monde-	4 To un wuone, kik ubed
gi kaka gihero ringregi	ka uchwanyo chuny nyi-
giwegi.  Ng’at	mohero	thindu, to dhiuru nyime
chiege oherore owuon,	pidhogi ka urieyogi ke-
29 nikech onge ng’at ma	ndo kupuonjogi kaka Je-
osin gi dende owuon, to	hova dwaro.
opidhe  kendo	ogene	5 Un wasumbni, winju-
ahinya, mana kaka Kri-	
	ru ruodhiu ma gin dhano,
sto timo ne kanyakla,	mana kaka uwinjo Kri-
30 nimar  wan	fuonni	
mag ringrene.	31 "Ni-	sto, kutimo kamano gi
kech mano, dichwo nowe		
	5:31 1 Tiende ni, nosik.
 
JO-EFESO 6:6-18	522

luoro kod kirni, kendo ka lweny, to ok waked gi
un gi chuny matir,  6 ok remo kod ringruok, to
mana ka irangou ni mo- wakedo gi loje, gi jote-
ndo umor wang’ dhano, lo, kod joloch mag piny
to nikech un wasumbni mar mudhoni, kendo wa-
mag Kristo, kutimo dwa- kedo gi teko mar oganda
ro mar Nyasaye gi chu- mar jochiende manie kor
nyu duto.  7 Tiuru ka un polo.  13 Nikech mano,
gi chuny maber, kaka ne ting’uru gige lweny duto
Jehova, to ok ne dhano, moa kuom Nyasaye mo-
8 nimar ung’eyo ni gi- ndo ubed gi nyalo mar
moro amora maber ma tamo jasigu chieng’ ma
ng’ato ka ng’ato timo, Je- omonjoue, eka bang’ ka
hova biro chule gino, usechopo weche duto,
obed ng’at ma misumba uchung’ motegno.
kata ng’at man thuolo.	14 Omiyo, chung’uru

	Bende, un ruodhi, tim- motegno ka utueyo adie-neuru wasumbniu e yo ra e nungou kaka msip, ma kamano ma ok usiem- ka urwako tim makare gi ka ubwogogi, nikech kaka rageng’ mar akor, ung’eyo ni Ruodhgi ma 15 kendo ka urwako bende en Ruodhu ni ikruok mar yalo wach e polo, kendo ok obuon maber mar kuwe e tie-

ng’ato nimar ji duto rom-	ndeu.  16 Kaachiel  gi
re e wang’e.	mago duto, ting’uru oku-

	Mogik, dhiuru nyi- mba malach mar yie, ma me yudo teko kuom biro miyo ubed gi nyalo Ruodhwa kendo e nyalo mar nego aserni duto ma mar tekone. 11 Rwak- kakni gi mach moa kuom reuru gi gige lweny duto Ng’at Marach. 17 Be-moa kuom Nyasaye mo- nde, rwakuru ogudu mar ndo ubed gi nyalo mar warruok kod ligangla chung’ motegno e kedo gi mar roho maler, ma en riekni mopondo mag Ja- wach Nyasaye. 18 Ke-chien; 12 nimar wan e ndo, kinde duto dhiuru
 
523	JO-EFESO 6:19 –Weche Mantie e JO-FILIPI
nyime lamo gi kit lamo	kaka ngimana dhi, Tiki-
duto kod sayo, ka roho	ko, ma en owadwa ma
chikou. To mondo uchop	wahero  kendo  jatich
mano,	sikuru	kuneno	mogen kuom Ruodhwa,
pile,  kusayo	ne  joma	biro nyisou weche duto,
ler duto.  19 An bende	22 kendo aore iru ma-
ulamna mondo omiya we-	na nikech  mano,  mo-
che ma dawach sama	ndo ung’e kaka weche
ayawo	dhoga,  mondo	dhi kodwa, kendo mondo
abed gi nyalo mar wuoyo	oho chunyu.
gi chir e lando wach ma-	23 Kuwe kod hera gi yie
ler moum mar wach ma-	moa kuom Nyasaye Wuo-
ber,  20 ma ayalo kaka	nwa kod Ruodhwa Yesu
jal moor kotue gi nyoro-	Kristo mondo obed gi
che, kendo mondo abed	owetewa.  24 Ng’wono
gi nyalo mar yalo wach-	mogundho mar Nyasaye
no gi chir kaka onego	mondo obed kod jogo
atim.			duto mohero Ruodhwa

	Koro mondo un be- Yesu Kristo gi hera ma ok nde ung’e wachna kod rum ngang’.

NE

JO-FILIPI


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1, 2)

Goyo ne Nyasaye erokamano; lamo mar Paulo (3-11)

Wach maber medo landore kata e bwo akwede (12-20)
 

Bedo mangima nikech Kristo, to tho en ohala (21-26)

Wuothuru mowinjore gi wach maber (27-30)
2 Jokristo onego

obolre (1-4)
 
Weche Mantie e JO-FILIPI – 1:7	524
Kaka Kristo nobolore kod		Lawo gik man
		
migawo ma malo ma		nyime (12-21)
nomiye (5-11)		Polo e
Tiuru matek ne warruok		thurwa (20)
maru (12-18)		4 Tiyo kanyachiel, mor,
Rieny kaka ler (15)		paro makare (1-9)
Oor Timotheo kod		Kik ubed gi
Epafrodito (19-30)		parruok e wi gimoro
3 Ok onego wagen kuom		amora (6, 7)
ringruok (1-11)		Goyo erokamano ne
Kwano gik moko duto		mich ma Jo-Filipi
ka gik molal nikech		nogolo (10-20)
Kristo (7-9)		Mos mogik (21-23)
		
An Paulo gi Timo-		atimo, akwayonu gi mor,
theo, ma wan wa-		5 nikech kony ma useko-
sumbni1	mag Kristo Yesu,		nyogo tij lando wach ma-
wandikonu un joma ler		ber chakre chieng’ mo-
duto man Filipi, un ma kwongo nyaka gie se-
un e winjruok achiel gi		chegi.	6 Nimar an ga-
Kristo Yesu, kaachiel gi		dier kuom wachni, ni jal-
jorit ma tayo kanyakla		no ma nochako tich ma-
kod jokony-tich:		ber kuomu biro dhi nyi-

	Ng’wono mogundho me kode mi otieke nyaka gi kuwe moa kuom chop chieng’no mar Kri-Nyasaye Wuonwa kod sto Yesu. 7 En gima Ruodhwa Yesu Kristo kare kuoma ni abed gi
mondo obed kodu.	paro ma kamano kuomu
	Kinde duto agoyo ne uduto, nimar an kodu e Nyasacha erokamano chunya, un ma ne uri-sama aparou 4 e lamo wa lwedo kuom ng’wono maga te ma asayonugo mogundho mar Nyasaye uduto. E sayo ka sayo ma kane an e tuech e jela,
 
525	JO-FILIPI 1:8-20
kendo kane atiyo gi chik	tiyo ne Ruodhwa oseyu-
sirkal e siro ratiro mar	do mijing’o nikech bedo-
wach maber.	na e tuech e jela, kendo

	Nimar Nyasaye owu- gimedo nyiso chir ahinya on en janenona ni ago- mar yalo wach Nyasaye mbo ahinya nenou ka an ka gionge luoro.
gi hera kaka ma Kri-	15 En adier ni jomoko
sto Yesu nigo.  9 Kendo	yalo Kristo ka gin gi ich-
ma e lamona kinde duto,	lit kod piem, to moko
ni herau osik ka medo-	timo kamano gi chuny
re moloyo, kaachiel gi	mowi njore.  16 Joma
ng’eyo malong’o chuth	yale  gi  chuny  mowi-
kod nyalo mar ng’eyo we-	njorego lando Kristo ni-
che e yo matut;  10 ni	kech  hera,  nimar  gi-
mondo uyang gadier gik	ng’eyo ni oseketa mondo
ma dwarore moloyo, mo-	asir ratiro mar wach ma-
ndo ubed ma onge bura	ber;  17 to joma yale gi
kendo ma ok uchwany	ich-lit kod piem yale ni-
jomamoko nyaka chop	kech sigu, to ok gi chuny
chieng’no mar Kristo,	mowinjore, nimar gidwa-
11 kendo mondo upong’	ro rwaka e chandruok
gi olemo makare, mi-	ka an e jela.  18 To wa-
nyago kokalo kuom Yesu	wach ang’o? En mana ni
Kristo, mondo Nyasaye	e yore duto, kata obed
oyud duong’ gi pak.	e yor wuondruok kata
12 Owetena, koro da-	e  adiera,  Kristo  ila-
her ni mondo ung’e ni gik	ndo kendo amor nikech
mosetimorena osemiyo	mano. To bende pod abi-
wach maber omedo la-	ro bedo mamor,  19 ni-
ndore,  13 kendo mano	kech ang’eyo ni mano
osemiyo bedona e jela	biro kelona warruok ko-
nikech Kristo ong’ere	kalo kuom lamou mag
e kind Askeche Ruoth	sayo kod kony mar roho
duto gi jomamoko duto.	maler ma Yesu Kristo
14 Koro thoth owete ma	chiwo.  20 Mano en ka
 
JO-FILIPI 1:21–2:1	526
luwore gi dwarona ma-	ndo mor ma un-go omed
duong’ kod geno ni ok	bedo mopong’ chuth e
abi yudo wich-kuot e yo	Kristo Yesu nikech an, e
moro amora. To nikech	kinde  ma  anabed  ka
an gi nyalo mar wuoyo	antiere kodu kendo.
ka an thuolo, koro Kri-	27 En mana ni wuothu-
sto ibiro mi duong’ mana	ru mowinjore gi wach
kaka osemiye duong’ e	maber e wi Kristo, eka
kinde duto motelo koka-	ka abiro nenou kata ka
lo kuom ringrena, bed ni	aonge, to awinjie wachu
angima kata atho.	mondo ang’e ni uchung’

	Nimar kuom wach- motegno gi paro achiel, na, ka angima, angi- ka uduto ukedo ma-ma nikech Kristo, to ka tek ka un e achiel, ne atho en ohala. 22 Koro yie ma un-go kuom wach ka ochuno ni abed ma- maber, 28 kendo ma ok ngima e ringruok, mano ubed maluor nikech joma biro kelo nyak ne tich- kwedou. Mago duto nyi-na; to e ma ok ael gima so kethruokgi, to kuomu

anyalo	yiero.  23 Gik	onyiso warruok maru; ke-
moko ariyogi poga die-	ndo Nyasaye e ma nyiso
re,  nikech  an  gi  go-	kamano.	29 Nimar un
mbo ni ogonya mondo	osemiu thuolo makende e
abed gi Kristo, ma kuom	lo Kristo, ok mana ni mo-
adier e gima berie mo-	ndo uket yieu kuome, to
loyo.  24 Kata kamano,	bende ni mondo usand-
dwarore ahinya ni mo-	ru  nikech  en.  30 Ni-
ndo asik e ringruok ni-	kech un bende ukedo e
kech un.	25 Omiyo, ni-	lweny ma nuneno ka ake-
kech an gadier kuom	doe, ma sani uwinjo ni
wachni, ang’eyo ni abi-	pod akedoe.
ro siko kodu kendo dak	Omiyo, ka e kindu ni-
kodu uduto nikech dong-	tie jip moro amora e
ruok maru kendo nikech	Kristo,2	gi  hoch  mar
umor  e	yieu,  26 mo-	hera, gi chuny mar dewo
 
527		JO-FILIPI 2:2-15
jomamoko, gi hera kod	momiyo Nyasaye ne omi-
kech,  2 miuru morna	ye migawo ma malo mo-
opong’ chuth ka ube-	loyo,	kendo	nomiye
do g i paro achiel ke-	nying moloyo nyinge ma-
ndo gi hera achiel, ka	moko duto,  10 mondo
ubedo e winjruok achiel	e nying Yesu, ji duto ogo
chuth kuom paro achiel.	chonggi piny—joma ni e
3 Kik utim gimoro amo-	polo gi joma ni e piny
ra nikech chuny mar	kod joma ni e bwo lowo—
himruok kata nikech	11 kendo lep ka lep one-
paro ni ubeyo moloyo	go ohul ayanga ni Yesu
jomamoko, to bolreuru	Kristo en Ruoth, mondo
ka ukwano ni jomamo-	Nyasaye Wuonwa oyud
ko oloyou gi ber.  4 Kik	duong’.		
ung’i mana gik ma kelo-	12 Nikech mano, un
nu ber un uwegi, to ung’i	joma ahero, mana kaka
bende gik ma kelo ber ne	kinde duto usebedo ka
jomamoko.	uluwo	weche	michi-

	Sikuru ka un gi paro- kou, ok mana ka antie-ni kuomu, ma e paro ma re kodu kende, to sani bende ne ni kuom Kri- ma koro utimo moloyo
sto Yesu,  6 jal ma kata	ka aonge kodu, sikuru ka
obedo ni ne en e kit Nya-	utiyo matek ne warruok
saye, ne ok oparo mar	maru uwegi, kutimo ka-
mecho, tiende ni, mondo	mano gi luoro kod kir-
obed ma romre gi Nya-	ni.  13 Nimar Nyasaye e
saye.  7 Ooyo, noweyo	ma tegou komiyou teko
duto ma ne en-go ke-	kod  gombo	mar  timo
ndo nokawo kit misumba	duto mohero.	14 Siku-
mi obedo dhano.  8 E wi	ru kutimo gik moko duto
mano, ka nobiro kaka	ma onge ng’ur kod mino
dhano, nobolore mi nolu-	wach  15 mondo ubed
wo kaka Nyasaye ne chi-	maler kendo ma onge
ke nyaka e tho, ee, tho	bura, kubedo kaka nyi-
e yadh-sand.  9 Mano e	thind Nyasaye ma onge
 
JO-FILIPI 2:16-29	528
ketho e kind tieng’ mo-	kaka nyathi ma tiyo gi
rochore kendo mobam,	wuon mare, notiyo koda
ma  urienyie	kaka  ler	matek e miyo wach ma-
e piny,	16 kumako mo-	ber olandre.  23 Kuom
tegno wach mar ngima.	mano, en e jal ma ageno
Eka abedie gi gima di-	oro iru mapiyo bang’ ka
miya	mor	chieng’no	aseneno kaka weche biro
mar Kristo, ka ang’eyo	bet koda.  24 Adier, an
ni ng’wech ma ne ari-	gi geno motegno kuom
ngo kata tichna matek	Ruodhwa ni an bende
ne ok en kayiem nono.	achiegni biro.
17 To kata ka iola piny	25 To gie sani, aneno
mana kaka chiwo miolo	ni ber mondo aornu Epa-
e wi misango mag konyo	frodito  ma  en  owad-
ji ma yieu osejiwou mo-	wa ma jatich kendo ja-
ndo utim, ail kendo amor	lweny wadwa, to en jal
kodu uduto.  18 E yo ma	ma ne uoro, kendo en ja-
kamano, un bende onego	tich ma konya e gik ma
ubed moil kendo mamor	achando,  26 nimar en
kanyachiel koda.	gi siso mar nenou uduto,
19 Koro  an  gi  geno	kendo en gi parruok ma-
kuom Ruodhwa Yesu ni	ng’eny nikech ne uwinjo
achiegni oronu Timo-	ni ne otuo.  27 En adier
theo  mondo	ayud  jip	ni ne otuo mi both kotho;
sama okelna wach moa	to Nyasaye ne okeche, to
kuomu.  20 Nimar ao-	ok mana en kende, to an
nge gi ng’at machielo ma	bende, mondo kik abed
nigi chuny kaka ma en-go	gi kuyo moro bang’ ma-
kendo ma biro dewo we-	chielo.  28 Kuom mano,
cheu gadier.	21 Nikech	aore mapiyo ahinya mo-
jomamokogo duto ma-	ndo ka unene ubedie ma-
nyo mana dwachgi giwe-	mor kendo, mondo an be-
gi, to ok mag Yesu Kristo.	nde kik abed gi parruok
22 To ung’eyo kaka en	ahinya.  29 Omiyo, rwa-
owuon nosenyiso kite, ni	keuru kaka itimoga ne
 
529					JO-FILIPI 2:30–3:9
jotich Ruodhwa gi mor	Kapo	ni	nitie	ng’at
duto, kendo usik ka unyi-	moro	amora	ma	paro
so ni ugeno joma kama-	ni nitie gimomiyo one-
go ahinya,  30 nimar ne	go ogen kuom ringruok,
ochiegni tho nikech tich	an onego atim kamano
mar Kristo, koketo ngi-	moloyo:  5 ne otera nya-
mane machiegni gi tho	ngu e odiechieng’ mar
mondo opong’ karu ni-	aboro,  awuok  e  oga-
kech uonge kae ma duti-	nda mar Israel, e dhood
na ka ukonya.	Benjamin, an Ja-Hibra-
Mogik, owetena, dhi-	nia	kendo	jonyuolna
uru nyime bedo moil	gin Jo-Hibrania; kuom
kuom3	Ruodhwa. Ok tek-	wach chik, an Ja-Farisai;
na ndikonu kendo mana	6 kuom wach kinda, ne
weche ma ne asendiko-	asando kanyakla; kuom
nu, nimar en gima kelo-	wach  bedo  ng’at  ma-
nu ber.	kare kokalo kuom chik,
2 Beduru motang’ ne	ne aler ma onge ketho.
guogi;1 tang’uru gi jo-	7 Kata kamano, nikech
tich ma kelo hinyruok;	Kristo, gigo ma chon ne
tang’uru gi joma ng’a-	aneno kaka ohala, ase-
do ringruok.  3 Nimar	kwanogi ka gik molal.
wan joma oseter nyangu	8 E wi mano, akwano be-
madier, wan ma watiyo	nde	gik	moko	duto
tij Nyasaye kokalo kuom	kaka gik molal nikech
rohone kendo sungawa	ber mar ng’eyo Kristo
en kuom Kristo Yesu, ke-	Yesu Ruodha nigi oha-
ndo genowa ok en kuom	la maduong’ moloyo. Ni-
ringruok,  4 kata kama-	kech en, aseyie mondo
no, ka nitie ng’at monego	alal gik moko duto ke-
obed gi geno kuom ring-	ndo akwanogi kaka yugi
ruok,	jalo en an.	lilo mondo eka anwang’
		Kristo	9 kendo mondo
Fil 3:21 Tiende  ni,  joma  ti-	oyuda  ka  an  e  winj-
mbegi odwanyore.	ruok	achiel	kode,  ok
 
JO-FILIPI 3:10-20	530
nikech bedo ng’at ma-	ngonwae kokalo kuom
kare e wang’a awuon	Kristo Yesu.  15 Kuom
kuom luwo Chik, to ni-	mano, wan joma oseteg-
kech bedo ng’at maka-	no e yie, wabeduru gi
re kokalo kuom keto yie	paro kaka mano; to ka
kuom Kristo, ka abedo	un gi paro mopogore e
ng’at ma Nyasaye kwano	yo moro amora, Nyasaye
ni ng’at makare nikech	biro elonu wach paro
yie.  10 Dwarona en ni	monyis malono.  16 To
mondo ang’eye gi teko	kata bed mana ni wase-
mar chierne, kendo ayud	timo dongruok e okang’
sand kaka ma noyudo,	marom nade, wadhiuru
ka ayie yudo tho ma chal	nyime wuotho kaka dwa-
gi mare,  11 mondo ane	rore e yo achielno.
kabe en gima nyalore	17 Owetena, beduru e
mondo ochiera aa kuom	winjruok achiel ka ulu-
joma otho e chier mo-	wo timna, kendo nonu-
telo.	ru ngima jogo ma wuo-

	Ok ni koro aseyudo tho e yo ma luwore gi ra-g ino, kata ni oseketa nyisi ma ne waketonu. abedo ng’at makare 18 Nikech nitie ji ma-chuth, to pod anyago- thoth—chon ne ajahulo ra matek mondo ane ka nyingeg i nyading’eny, an bende anyalo yudo to sani ahulogi mana ka gino momiyo Kristo Yesu aywak—ma wuotho kaka ne oyiera. 13 Owete- jowasik yadh-sand mar na , pod ok akwanra Kristo. 19 Gikog i en awuon ni aseyudo gino; kethruok, kendo nya-
to	an  gadier  kuom	sachgi en igi, duong’ mar-
wach achielni: Ni wiya	gi en mana wich-kuot, ke-
wil gi gik man chien ke-	ndo giketo pachgi kuom
ndo alawo gik man nyi-	gik manie piny.  20 To
me,	14 anyagora matek	wan thurwa en polo, ke-
ka achomo michno man	ndo warito ahinya mo-
malo ma Nyasaye oseluo-	ndo jawarwa oa kuno,
 
531		JO-FILIPI 3:21–4:10
ma en Ruodhwa Yesu Kri-		chiegni .  6 Kik	ubed
			
sto,  21 ma biro tiyo gi		gi parruok e wi gimo-
tekone maduong’ e loko		ro amora, to kuom gik
ringrewa ma nyap mondo		moko duto, kulamo ke-
obed ma chal gi del ma		ndo kusayo kaachiel gi
en-go ma nigi duong’, ke-		goyo erokamano, nyi-
ndo  mondo  oket  g ik		suru Nyasaye kwayou;
moko duto obed e bwo		7 eka kuwe mar Nya-
lochne.		saye ma loyo ng’eyo duto
Nikech mano, owete-		biro rito chunyu kod pa-
4 na ma ahero kendo		chu kokalo kuom Kristo
		Yesu.	
ma an gi siso mar neno,		8 Mogik, owetena, gik
ma e morna gi osimbo-		
		moko duto madier, gik
na, chung’uru motegno		
kamano kuom Ruodhwa,		moko duto monego o-
un joma ahero.		kaw mapek, gik moko du-
		to makare, gik moko duto
2 Asayo Yudia, bende		
		maler, gik moko duto ma
asayo Sintike, ni gibed gi		jiwo hera, gik moko duto
paro achiel kuom Ruodh-		mipwoyo, gik moko duto
wa.  3 Ee, an kaka ja-		malong’o, kod gik moko
tich wadu madier, akwa-		duto  mowinjore	oyud
you un bende ni usik		pak, dhiuru nyime keto
ka ukonyo mon ariyo-		pachu kuom magi duto.
gi ma osetiyo koda ma-		9 Weche moko duto ma
tek e wach maber, kanya-		ne upuonjoru kendo ma
chiel gi Klement kod jo-		ne uyiego, kaachiel gi
tich wetena mamoko, ma		ma ne uwinjo kod ma ne
nyinggi ni e bug ngima.		uneno kuoma, timgiuru,
4 Beduru mamor kuom		to Nyasach kuwe nobed
Ruodhwa kinde duto.		kodu.	
Anwoyo kendo ni, Mo-		10 Amor ahinya kuom
ruru!  5 Timu mar bedo		Ruodhwa  ni  koro  gi-
joma tur mondo ong’e-		kone usechako nyiso ni
re ne ji duto. Ruodhwa		udewa kendo. Kata kane
 
532

usebedo ka upara, ne ok uyudo thuolo mar nyi-so mano. 11 Ok awach kamano nikech achando, nimar asepuonjora bedo ng’at ma gik moko romo e kit ngima moro amora.

	Ang’eyo kaka anya-lo dak ka an gi gik ma-nok kata ka an gi gik mo-gundho. E gik moko duto kendo e kit ngima moro amora, asepuonjo-ra yieng’ kod bedo mo-denyo, bende asepuonjo-ra bedo gi gik mang’eny kod dak ka aongego.

	E weche duto, an gi nyalo kokalo kuom jalno ma miya teko.
14 Kata kamano, ne utimo maber konya e chandruokna. 15 Kuom adier, un Jo-Filipi, ung’e-yo bende ni kane uhango puonjoru wach maber, onge kanyakla machie-lo ma ne wakonyorego e wach chiwo kod kawo ka nawuok Makedonia, mak mana un; 16 nimar kane an Thesalonika, ne uorona gimoro mondo akonyrago, ok dichiel to
 
JO-FILIPI 4:11-23 diriyo. 17 Ok ni mich e ma amanyo, to amanyo nyak mag timbeu ma biro nyuolonu ohala mome-dore. 18 Kata kamano, an gi gik moko duto ma dwarore, to kata ma-ng’eny mokalo. Sani koro ok achando gimoro ni-kech aseyudo gik ma ne uorogo Epafrodito, ma akwano kaka suya ma-mit, misango malong’o, kendo ma Nyasaye oyie-go. 19 To bende, Nya-sacha mogundho gi gik mang’eny, biro miyou kokalo kuom Kristo Yesu, gik moko duto mucha-ndo. 20 Koro duong’ obed ne Nyasachwa ke-ndo Wuonwa, mochwere nyaka chieng’. Amin.


21 Mosnauru joma ler duto manie winjruok achiel gi Kristo Yesu. Owete man koda kae oo-ronu mos. 22 Joma ler duto, to moloyo, joma a e od Kaisar ooronu mos.

	Ng’wono mogundho mar Ruodhwa Yesu Kri-sto mondo obed gi chuny ma unyisono.
 
NE

JO-KOLOSAI


WECHE	MANTIE


1 Mos (1, 2)		Gima sie en Kristo (16-23)
		
Paulo goyo erokamano		3 Kit dhano machon
nikech yie mar		kod kit dhano
Jo-Kolosai (3-8)		manyien (1-17)
Lamo mondo gidong		Neguru fuonni mag
e winjruokgi gi		ringreu (5)
Nyasaye (9-12)		Hera e gima tueyo ji
Tich maduong’ mar		gibed e achiel
Kristo (13-23)		chuth (14)
Tich ma Paulo ne otimo		Puonj ne joot ma
ne kanyakla (24-29)		Jokristo (18-25)
2 Kristo e wach maler		4 Puonj ne ruodhi (1)
moum mar		"Nanuru e lamo" (2-4)
Nyasaye (1-5)		Wuotho gi rieko e kind
Tang’uru gi joma		joma ni oko (5, 6)
wuondou (6-15)		Mos mogik (7-18)
		

 


1 An Paulo, jaote Kri-sto  Yesu   kokalo kuom dwaro mar Nya-saye,  ka  an gi  Timo-theo owadwa,  2 andi-konu un joma ler duto man Kolosai kod owete mochung’ motegno e yie kendo manie winjruok achiel gi Kristo, ka awa-

cho niya:
 


Ng’wono mogundho kod kuwe moa kuom Nyasaye Wuonwa mondo obed kodu.


3 Kinde duto wagoyo erokamano ne Nyasaye ma Wuon Ruodhwa Yesu Kristo sama walamonu 4 kane wawinjo wach yie ma un-go kuom Kri-sto Yesu kod kaka uhero
 

533
 
JO-KOLOSAI 1:5-16	534
joma ler duto  5 nikech	mondo ubed malong’one
geno mosekannu e polo.	chuth sama udhi nyime
Ne uwinjo wach genono	nyago olemo e tije ma-
kokalo	kuom	adiera	beyo duto, kendo umed
mar wach maber	6 mo-	bedo gi ng’eyo malong’o
sechoponu. Mana kaka	chuth kuom Nyasaye;
wach maber yudo nyak	11 bende, ubed gi nya-
kendo omedore e piny	lo gi teko duto ka luwo-
duto, kamano bende e	re gi duong’ mar nyalo-
kaka timore e	kindu,	ne eka mondo unan chu-
chakre chieng’ ma ne	tho kuom horuok, kendo
uwinje mi ung’eyo e yo	gi mor,  12 ka ugoyo ne
malong’o wach ng’wono	Nyasaye Wuonwa eroka-
mogundho mar Nyasaye	mano ma nomiyo un be-
gadier.	7 Mano e gima	nde ubedo joma owinjo-
usepuonjoru kuom Epa-	re yudo pok kanyachiel
fra ma en misumba wad-	gi joma ler manie ler.
wa ma wahero, kendo ja-	13 Ne oresowa waa e
tich mogen mar Kristo	bwo teko loch mar mu-
e lowa.	8 Ne onyisowa	dho mi ne orwakowa ei
bende wach herau mu-	pinyruodh Wuode mohe-
nyago kuom roho ma-	ro,  14 ma kuome, ose-
ler.			gonywa kokalo kuom ra-
9 Mano bende e mo-	war  ma  miyo  iweyo-
miyo nyaka a	chieng’	nwa richowa.  15 En e
ma ne wawinjo wach-	ma en kido mineno mar
no, pok ne waweyo la-	Nyasaye ma ok ne, en e
monu ka wakwayo mo-	jal makayo kuom chuech
ndo opong’u chuth gi	duto;  16 nikech kokalo
ng’eyo malong’o kuom	kuome, ne ochue gik ma-
dwarone e rieko duto,	moko duto manie polo gi
kod winjo tiend weche	manie piny, gik mineno
kokalo kuom roho maler,	gi ma ok ne, gibed ko-

	eka uwuoth e yo mo- mbe ruodhi, kata mige-winjore e wang’ Jehova pe mag telo, kata pinje-
 
535	JO-KOLOSAI 1:17-27
ruodhi, kata teko mag	thone e del mar ring’o gi
loch. Gik mamoko duto	remo, mondo ochiwu ka
osechue kokalo kuome,	uler ma onge ketho ke-
kendo  ne  en.  17 Be-	ndo ma onge gima ng’a-
nde, en e ma ne okwo-	to donjonugo e nyime—
ngo ne gik mamoko duto,	23 to mana ka udhi nyi-
kendo  kokalo  kuome	me bedo e yie, ka ugu-
ne omi gik mamoko duto	roru matek e miseno, ke-
obetie,  18 kendo en e	ndo ka uchung’ motegno
ma en wi ringruok, tie-	ma ok golu e geno mar
nde ni kanyakla. En e ma	wach maber ma ne uwi-
en chakruok, jal makayo	njo kendo ma oseyal ne
koa kuom joma otho, mo-	chuech duto manie bwo
ndo obed jal mokwongo	polo. An Paulo, ne abe-
e gik moko duto;  19 ni-	do jatich mar yalo wach
mar Nyasaye ne dwaro ni	maberno.
gik  moko  duto  odag	24 Sani  koro  amor
kuome e okang’ mopong’	kuom sandruokna ni-
chuth,  20 kendo koka-	kech un, kendo ayudo
lo kuome, Nyasaye okel	masiche mag Kristo ma
winjruok e kinde owuon	ringrena pok okaloe, ka
gi  gik  mamoko  duto,	atimo kamano e lo ring-
gibed gik manie piny	rene ma en kanyakla .
kata gik manie polo, ko-	25 Ne abedo jatich mar
loso kodgi kuwe koka-	kanyaklani ka luwore gi
lo kuom remo ma Kri-	ting’ moa kuom Nyasaye
sto nochuero kane en e	ma nomiya nikech un,
yadh-sand.	mondo ayal wach Nya-
21 Kuom adier, un ma	saye chuth,  26 ma en
chon ne un mabor kendo	wach maler moum ma
ne un wasigu nikech pa-	ne opand chakre e nda-
chu  ne  ni  kuom  ti-	lo machon kendo chak-
mbe maricho,  22 koro	re e tienge machon. To
sani oseloso winjruok e	koro sani oseele ne joge
kindu kode kokalo kuom	maler  27 ma Nyasaye
 
JO-KOLOSAI 1:28–2:8	536
oseyiero	mondo  omi	ng’eyo malong’o kuom
ging’e duong’ mogundho	wach maler moum mar
mar wach maler moum-	Nyasaye, tiende ni Kri-
no e kind ogendni, tie-	sto.  3 En e ma opand
nde  ni  Kristo  manie	kuome mwandu duto
winjruok achiel kodu ma	mag  rieko  kod  mag
ugeno yudogo duong’	ng’eyo.  4 Awacho mae
kanyachiel.  28 En e jal	mondo ng’ato kik wuo-
ma wayalo wachne ka	ndu gi mbaka ma nya-
wasayo kendo puonjo	lo loko pachu.  5 Kata
ng’ato ka ng’ato e rie-	obedo ni sani ok an kodu
ko duto, mondo wachiw	e ringruok, an kodu e
ng’ato ka ng’ato koromo	paro, kendo ail mar neno
chuth e winjruok achiel	kaka un-gi chenro maber
g i Kristo.  29 Mano e	kod kaka uchung’ mo-
momiyo atiyo matek, ka	tegno e yie kuom Kri-
akedo ka luwore gi teko	sto.
ma omiya, ma tiyo kuo-	6 Kuom mano, mana
ma e yo maduong’ ahi-	kaka userwako Kristo
nya.			Yesu  Ruodhwa,  dhiu-
Nimar daher ni ung’e	ru nyime wuotho e winj-
kaka	an  gi  lweny	ruok achiel kode  7 ka
maduong’2	ma akedoe ni-	uguroru kendo ka igerou
kech un kendo nikech	kuome, bende ka ume-
joma ni Laodikia, bende	do chung’ motegno e yie
nikech joma pok onena	mana kaka ne opuonju
wang’ gi wang’.	2 Mano	kendo ka upong’ chuth
en ni mondo	chunygi	gi gik ma nyiso ni ugoyo
oyud hoch kendo gibed e	erokamano.
achiel kuom hera, kendo	8 Beduru motang’ mo-
mondo giyud mwandu	ndo ng’ato kik ketu e
duto ma bedoe nikech	tuech kokalo kuom riek-
bedo gi adier chuth e rie-	ni mag piny kod wuond
ko mar ng’eyo tiend we-	manono ma wuok kuom
che, mondo eka gibed gi	chike kod timbe mag
 
537					JO-KOLOSAI 2:9-18
dhano, kendo ka luwo-	Ne oweyonwa kethowa
re gi gik ma chiko yore	duto kuom timonwa ma-
kod paro mag pinyni ,	ng’won  14 kendo noru-
to ok ka luwore gi Kri-	cho wach ma ne ondik gi
sto;	9 nikech kuome e	lwedo ma noting’o chike
ma kido mag Nyasaye	kendo ma ne kwedowa.
odakie kopong’ chuth.	Osegole oko kuom gure e
10 Omiyo,	usepong’	yadh-sand.  15 Kokalo
chuth kokalo kuome, jal	kuom yadh-sandno, ose-
manie wi loje kod teko	golo oko loje kod teko
mag telo duto.	11 Ko-	mag	telo  mi  oweyogi
kalo kuom winjruok ma-	duk, kendo osemoyogi
nie kindu kode, ne ote-	e lela konyisogo ni ose-
ru nyangu un bende,	loyogi e lweny kendo ote-
ma en nyangu ma ok tim	rogi kaka joma otue.
gi lwedo king’ado del	16 Kuom  mano,  kik
mar ringruok. Ne ote-	uwe	ng’ato	ang’ata
ru nyangu ma en nyangu	ong’adnu  bura  kuom
mar Kristo.	12 Nimar	gik muchamo, kata mu-
ne oyiku kode e batiso-	madho, kata kuom rito
ne, kendo kokalo kuom	sawo moro amora, kata
winjruok manie kindu	sawo  mar  dwe  ma-
kode, ne ochieru bende	nyien, kata mar sabato.
kode nikech yie maru	17 Gigo gin mana tipo
kuom tich ma nigi teko	mar gik ma biro, to gima
maduong’ mar Nyasaye	sie en Kristo.	18 Kik
ma ne ochiere koa kuom	uwe mondo ng’ato omo-
joma otho.			nu yudo mich, ng’at mo-
13 E  wi  mano,  kata	hero nyiso bolruok mar
obedo ni ne utho ni-	miriambo kod kit lamo
kech kethou kendo ni-	mar	malaike,	kendo
kech	ringreu	ne  ok	ochung’ matek ne gik
oter nyangu,	Nyasaye	moseneno. Kuom adier,
nomiyo udoko	mangi-	en ng’at ma nig i su-
ma  kanyachiel	kode.	nga mar ng’ayi ma onge
 
JO-KOLOSAI 2:19–3:8	538
gimomiyo nikech oparo	Kata kamano, kane
e yor ringruok,  19 ke-	ochieru kanyachiel
ndo ok omakore mo-	gi3Kristo, kara dhiuru
tegno gi jalo ma en wich,	nyime manyo gik man
jal ma kokalo kuome	malo kama Kristo obe-
ringruok duto yudo gik	tie e bad Nyasaye ko-
ma dwarore kobedo e	rachwich.  2 Sikuru ka
achiel kokalo kuom fuo-	uketo pachu kuom gik
ndene kod leche, kendo	man malo, to ok kuom
imiyo odongo e yo ma	gik man piny.  3 Nimar
Nyasaye e ma miyo odo-	ne utho, kendo ngimau
ngogo.	osepand kanyachiel gi

	Kane utho kanya- Kristo e winjruok achiel chiel gi Kristo mu- gi Nyasaye. 4 E kinde weyo gik ma chiko ma ibiro el Kristo ma en yore kod paro mag piny- ngimawa, eka un bende ni, obet nade ni udak ka ibiro elu kanyachiel kode gima pod un mag piny- gi duong’.

ni ka uluwo chike kaka: 5 Kuom mano, neguru 21 "Kik umak gini, ka- fuonni mag ringreu ma-ta kik ubil gini, kata nie piny, ka uweyo ter-kik umul gini," 22 to ruok, gi tim ma ok gin gik ma rumo bang’ ler, kod owruok gi go-ka oseti kodgi ka luwore mbo mag terruok, gi go-gi chike kod puonj mag mbo ma kelo hinyruok, dhano? 23 Kata obedo kod ich-lach, ma en lamo ni gik ma kamago nenore mar sanamu. 6 Mirimb gi oko ni gin rieko ka lu- Nyasaye biro nikech wore gi kit lamo ma ng’a- gigo. 7 Mano e kaka to oketorego owuon kod un uwegi bende ne ujo-bolruok mar miriambo timo e kit ngimau ma-kod sando ringruok, chon. 8 To koro sani mago ok gin gik ma ko- nyaka uket gigi duto ma-nyo e loyo gombo mag bor kodu: ich-wang’, mi-

ringruok.	rima, tim marach, we-
 
539

che mag ayany, ke-ndo weche modwanyo-re kik oa e dhou. 9 Kik ng’ato riamb ne nya-wadgi. Lonyuru kit dha-no machon kod timbe-ne, 10 kendo urwak kit dhano manyien, ma ko-kalo kuom ng’eyo malo-ng’o, ilose kodhi nyi-me bedo manyien mo-ndo ochal gi kido mar Jal ma ne ochueye, 11 ma chop kama koro ok kwan ni ng’ato en Ja-Grik kata Ja-Yahudi, ng’at moter nyangu kata ng’at ma ok oter nyangu, ng’at ma wendo, gi Ja-Skithia,1 gi misumba, kata ng’at man thuolo; to Kristo en gik moko duto kuom duto.

12 Kuom mano, kaka joma Nyasaye oseyie-ro, maler kendo mohe-ro, rwakreuru gi hera ma kecho jomamoko, ng’wo-no, bolruok, muolo, kod horuok. 13 Ng’a-to ka ng’ato mondo


Kol 3:111 Ja -Skithia en wach ma bende itiyogo kiwuoyo kuom joma ineno ni kit ngi-magi ni piny ahinya moloyo.
 
JO-KOLOSAI 3:9-17


odhi nyime nano gi nya-wadgi, kendo wereuru ketho e kindu gi chuny man thuolo kata kapo ni ng’ato nigi wach moro gi nyawadgi. Mana kaka Je-hova bende ne ni thuo-lo weyonu richou, un be-nde nyaka utim kamano. 14 To e wi mago duto, rwakreuru gi hera, ni-mar en e gima tueyo ji duto mondo gibed e achiel chuth.

	Bende, weuru mo-ndo kuwe mar Kristo oloch ei chunyu, ni-mar ne oluongu ne kuwe ma kamano e ringruok achiel. Kendo nyisuru ni un gi chuny mar goyo erokamano. 16 Wach Kristo mondo ogundh e iu gi rieko duto. Si-kuru ka upuonjoru e ki-ndu kendo ka ujiworu gi zaburi gi wende pak ne Nyasaye kod wende mag lemo miwero gi erokama-no, ka uwer ne Jehova gi chunyu duto. 17 Gi-moro amora muwacho kata mutimo, timuru gik moko duto e nying Ruodhwa Yesu, kugoyo
 
JO-KOLOSAI 3:18–4:7	540

ne Nyasaye Wuonwa ero- rach ka luwore gi ketho kamano kokalo kuome. ma osetimo, kendo Nya-
	Un mon, bolreuru saye ok buon ng’ato.
e  bwo  chwou,  nimar	Un ruodhi, timuru ne
en gima owinjore kuom	4 wasumbniu e yo ma-
Ruodhwa.  19 Un chwo,	kare kendo ma ratiro, ku-
dhiuru nyime hero mo-	ng’eyo ni un bende un gi
ndeu kendo kik ubed gi	Ruodhu e polo.
mirima  mager  kodgi.	2 Nanuru e lamo, ka
20 Un nyithindo, winju-	usiko  e  lamo  kendo
ru jonyuolu e gik moko	ka ugoyo erokamano.
duto nimar mano en	3 Gie kindeno bende,
gima ber kuom Ruodh-	lamnwauru mondo Nya-
wa.  21 Un wuone, kik	saye oyawnwa dhoot
umi nyithindu obed gi	mar lando wach maler
mirima mondo chunygi	moum e wi Kristo, ma
kik nyosre.  22 Un wa-	e momiyo an e jela kae,
sumbni, e weche duto	4 kendo  mondo  ayal
winjuru ruodhiu ma gin	wachno e yo malong’o
dhano, ok mana sama	mana kaka onego atim.
girangou ni eka umor	5 Dhiuru nyime wuo-
wang’ dhano, to kutimo	tho gi rieko e kind joma
gik moko gi chuny ma-	ni oko, ka utiyo maber
tir, ka uluoro Jehova.	chuth gi kinde ma un-go.
23 Gimoro amora muti-	6 Kinde duto, wecheu
mo, timeuru gi chunyu	mondo obed mang’won,
duto kaka ne Jehova, to	ma nigi ndhadhu ka gima
ok ne dhano,  24 nimar	otwonie chumbi, mondo
ung’eyo ni kuom Jehova	ung’e kaka onego uchiw
e ma ubiro yudoe pok.	dwoko  ne  ng’ato  ka
Tiuru kaka wasumbni	ng’ato.
mag Ruodhwa ma en Kri-	7 Tikiko ma en owad-
sto.  25 Kuom adier, ibi-	wa ma ahero, ma be-
ro chul ng’at motimo ma-	nde  en  jatich  mogen
 
541	JO-KOLOSAI 4:8-18


kendo misumba wadwa kech un mondo gikone kuom Ruoth, biro nyi- ubed joma otegno kendo sou weche ma timorena. ka un gadier chuth kuom

	Ero koro aore iru mo- dwaro duto mag Nya-ndo ung’e kaka ngima- saye. 13 Nimar an jane-wa dhi mondo oho chu- no kuome ni otiyo matek nyu. 9 Aore kanyachiel ahinya nikech un kendo gi Onesmas owadwa mo- nikech joma ni Laodikia gen kendo ma wahero, kod joma ni Hirapoli.
ma en ng’at ma wuok	14 Luka ma en laktar
iru; gibiro wachonu gik	ma wahero ooronu mos-
moko duto ma timore	ne  gi	Dema	bende.
kae.	15 Mosnauru	owete
10 Aristako ma en jal	man Laodikia , kendo
motue kanyachiel koda	umos Nimfa kod kanya-
ooronu  mosne.  Mari-	kla manie ode.	16 Ke-
ko ma en owadgi Barna-	ndo bang’ ka osesom ba-
ba ma bathe bende oti-	ruani  e  kindu,  cha-
mo  kamano  (ma  nu-	nuru mondo osome be-
seyudo wachne ni mo-	nde e kanyakla mar Jo-
ndo urwake maber kapo	Laodikia, to un bende
ni obiro iru),  11 kod	usom barua moa Lao-
Yesu  ma  bende  iluo-	dikia.	17 Bende, nyisu-
ngo ni Jastas, ma gidu-	ru Arkipo niya: "Rit tich
to gin joma oter nyangu.	ma ne iyiego koa kuom
Jogi kende e jotich we-	Ruodhwa mondo ichope
tena ne Pinyruodh Nya-	chuth."	kendo
saye, kendo gisebedo	18 An  Paulo,	
joma kelona hoch ahi-	mae e mosna ma andiko-
nya.  12 Epafra ma en	nu gi lweta awuon. Be-
misumba  Kristo Yesu	duru	ka  uparo  wach
kendo moa iru ooronu	tuechna e jela. Ng’wono
mosne. Kinde duto ola-	mogundho mar Nyasaye
mo gi kinda ahinya ni-	obed kodu.	
 
(6-10)
(11-13)
hoyo
(1-5)
(13-16)
orwa-
BARUA MOKWONGO NE

JO-THESALONIKA


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1)

Paulo goyo erokamano nikech yie mar Jo-Thesalonika (2-10)

	Tij Paulo mar yalo Thesalonika (1-12)

Jo-Thesalonika ne ko wach Nyasaye Siso ma Paulo ne nigo mar neno
Jo-Thesalonika (17-20) 3 Chuny Paulo chandore sama ne orito ka en
Athene
Ripod Timotheo
chuny
Lamo ne Jo-Thesalonika
 

4 Siem kuom wach terruok (1-8) Beduru gi

hera moloyo e
kindu (9-12)
‘Ket pachi mana kuom wecheni’ (11)

Joma ne otho e Kristo e ma biro chier mokwongo (13-18)
5 Kaka odiechieng’ mar Jehova nobi (1-5) "Kuwe nitie kendo weche beyo!" (3) Sikuru kuneno, ritreuru

	pachu (6-11) Jip (12-24)

Mos mogik (25-28)

 


1 An Paulo, gi Silva-no, kod Timotheo, wandikonu  un  kanya-kla mar Jo-Thesalonika, manie winjruok achiel gi Nyasaye Wuonwa kod
Ruodhwa Yesu Kristo:

Ng’wono mogundho kod kuwe mondo obed kodu.
 


2 Kinde duto wagoyo ne Nyasaye erokama-no sama wahulo nyingu uduto e lamowa, 3 ni-mar wiwa ok wil ngang’ gi tiju ma nyiso yie kod tiju matek mar hera, ke-ndo kuom sinani maru nikech geno ma un-go kuom Ruodhwa Yesu Kri-

 

542
 
543	1 JO-THESALONIKA 1:4–2:4
sto e nyim Nyasachwa	mi uyie kuom Nyasaye ka
kendo Wuonwa.  4 Ni-	uweyo sanamu magu mo-
mar un owete ma Nya-	ndo ubed wasumbni mag
saye ohero, wang’eyo ni	Nyasaye mang ima ke-
ne oyierou,  5 nikech	ndo madier,  10 bende
wach maber ma wayalo	mondo urit Wuode koa
ok nochoponu gi wach	e polo, ma nochiero koa
kende, to bende gi teko	kuom joma otho, ma en
kod roho maler kendo gi	Yesu,  jal  ma  resowa
adiera chuth, mana kaka	kuom mirima ma biro.
ung’eyo gik ma ne wati-	Owetewa, kuom adi-
mo kane wan kodu mo-	er, un uwegi ung’eyo
ndo okonyu.  6 Kendo	ni2limbe ma ne watimo-
ne ubedo joma luwo tim-	nu ok nobedo ma onge
wa kod mar Ruodhwa,	nyak.  2 Nimar  mana
nimar ne urwako wach	kaka ung’eyo, kane wase-
Nyasaye ka un e masiche	chandore mokwongo ke-
mang’eny kendo ka un gi	ndo ka nosetimnwa ti-
mor ma roho maler chi-	mbe mag achaya e Fili-
wo,  7 mi ne uketo ra-	pi, ne wanyiso chir ma-
nyisi maber ne ji duto	duong’ kokalo kuom Nya-
manie yie e Makedonia	sachwa mondo wayalnu
kod Akaya.	wach maber mar Nya-

	Adiera en ni ok wach saye ka wan e akwe-Jehova kende e ma ose- de mang’eny. 3 Nimar landore koa kuomu e Ma- puonj ma wahombougo kedonia kod Akaya, to ok wuog kuom paro ma bende yieu kuom Nya- ok kare, kata kuom gima saye oselandore kuonde ok ler, kendo ok obi gi duto, ma koro ok ochu- wuond, 4 to wayale ni-no ni wawach gimoro. mar Nyasaye oseyie kod-9 Nimar gin giwegi gisi- wa komiyowa ote mar ko ka giwacho kaka ne wach maber, ok ni mo-wakwongo romo kodu ndo wamorgo dhano, to kendo kaka ne ulokoru mondo wamorgo mana
 
1 JO-THESALONIKA 2:5-14	544
Nyasaye, ma e jal ma	chandore.  Ne  watiyo
nono chunywa.	odiechieng’ gi otieno mo-
5 Kuom adier, ung’eyo	ndo kik waket ting’ ma-
ni ok ne watiyo ngang’	pek ne ng’ato ang’ata
gi weche ma walombogo	kuomu sama ne waya-
wang’u, kata ne ok wa-	lonu wach maber mar
biro iru ka wawuondo-	Nyasaye.  10 Un jone-
re to koni wan gi chuny	no, Nyasaye bende en ja-
mar ich-lach; Nyasaye	neno, ni ne wan joma
en janeno kuom wachno!	igeno,  joma  tir,  ke-
6 Bende, ok wasebedo	ndo joma onge bura e
ka wamanyo duong’ moa	kindu  un  joma  ni  e
kuom dhano kata moa	yie.  11 Ung’eyo maber
kuomu kata moa kuom	kaka ne wasiko ka wa-
jomamoko, kata obedo	hombou, kendo hoyou,
ni kaka joote mag Kri-	kendo sayou ng’ato ka
sto  wanyalo  bedonu	ng’ato mana kaka wuoro
ting’ mapek ka wahero.	nyalo timo ne nyithinde

	Kar mano, ne wade- 12 mondo ubed gi nyalo mbore e kindu mana mar dhi nyime wuotho e kaka miyo ma dho- yo mowinjore gi Nyasaye dho nyathi rito nyithi- ma luongou e Pinyruo-nde owuon konyisogi dhe kendo e duong’ne.
hera matut.  8 Omiyo,	13 Kuom adier, mano e
nikech hera matut ma momiyo wan bende wa-
waherougo, ne wang’a-	siko ka wagoyo ne Nya-
do ni mondo wayalnu, ok	saye erokamano ma ok
mana wach maber mar wawe nikech kane uyudo
Nyasaye kende, to bende	wach Nyasaye, ne urwa-
wamiu nyaka ngimawa	ke, ok kaka wach dhano,
wawegi nikech ne wahe-	to kaka wach Nyasaye
rou ahinya.	mana kaka en gadier,
9 Owetewa, kuom adi- ma bende tiyo kuomu
er unyalo paro tijwa ma-	un joma osedonjo e yie.
tek ma ne watiyo ka wa-	14 Owetewa, nimar ne
 
545	1 JO-THESALONIKA 2:15–3:4
ubedo joma luwo tim ka-	Paulo, ne atemo ok di-
nyakla mag Nyasaye ma-	chiel, to diriyo; to Sa-
nie winjruok achiel gi	tan ne oriwo e yorwa mi
Kristo Yesu e piny Ju-	ogeng’owa.  19 Nimar
dea, nikech jopinyu uwe-	genowa en mane, kata
gi  e  ma  ne  osandou	morwa, kata osimbowa
mana kaka gin bende	ma miyowa ilo e nyim
koro Jo-Yahudi sando-	Ruodhwa Yesu e kinde
gi,	15 ma gin joma ne	ma biro yudo ka entie?1
onego kata mana Ruodh-	Donge adier en mana
wa Yesu kod jonabi, ke-	un?  20 Kuom adier, un
ndo	ne  gisandowa.  E	e duong’ kod morwa.
wi mano, ok gimor Nya-	3	Kuom mano, kane ok
saye to gimon gi gik ma		wanyal medo nano ni-
kelo ber ne dhano duto	kech siso mar nenou, ne

	nimar gitemo geng’o- waneno ni ber mondo wa-wa mondo kik wayal ne med dong’ Athene kend-joma oa e ogendni ma- wa; 2 omiyo ne waoro moko mi resgi. Kama- Timotheo ma en owadwa no bende e kaka kinde kendo jatich Nyasaye e tij duto gipong’o chuth ra- wach maber e wi Kristo, pim mar richogi. To giko- mondo otegu kendo ohou ne mirimb Nyasaye koro e yieu, 3 mondo kik
osebiro kuomgi.         ng’ato oyiengni nikech 17 Owetewa,   kane masichego. Nikech un opogwa  kodu  mana uwegi ung’eyo ni nyaka kuom kinde manok (e wayud sand kaka mago. ringruok, to ok e chuny- 4 Nikech kata mana e ki-wa),  ne  watemo  ma- nde ma ne wan kodu, ne tek ahinya moloyo kaka wajowachonu motelo ni
pile mondo waneu wang’
gi wang’ nikech ne wan ne wadhi yudo masiche, gi siso maduong’ kodu. 2:19 1 Wach molok kae ni

	Mano e momiyo ne "entie," en parosia e dho Grik. wadwaro biro iru, ee, an Ne Glosari.
 
1 JO-THESALONIKA 3:5–4:1


to adier mano e g ima osetimore mana kaka ung’eyo. 5 Mano e mo-miyo kane ok anyal medo nano nikech siso mar ne-nou, ne aoro wach mo-ndo ang’e kaka uchung’ motegno e yie, dipo ka Jatem osetemou mi tich matek ma ne watiyo obe-do kayiem nono.

6 To koro Timotheo osechopo sani koa iru kendo osenyisowa wach maber kuom yieu moteg-no kod hera, kendo ni ki-nde duto udhi nyime pa-rowa gi mor, bende ni un gi siso mar nenowa mana kaka wan bende wan gi siso mar nenou.

	Owetena, mano e mo-miyo e chandruokwa kod masichewa duto, wa-seyudo hoch nikech un kendo nikech yie moteg-no munyiso. 8 Nikech udhi nyime chung’ mo-tegno kuom Ruodhwa, mano duogo chunywa.

	En erokamano marom nade ma wanyalo goyo ne Nyasaye e wiu kuom mor maduong’ ma wan-
 
546

go e nyim Nyasachwa nikech un? 10 Odie-chieng’ gi otieno wasayo gi kinda kar nyalowa mo-ndo wabi waneu wang’ gi wang’ mondo wapong’nu gik morem e yieu.

11 Koro, Nyasachwa owuon kendo Wuonwa, kod Ruodhwa Yesu mo-ndo olosnwa yo mar biro iru. 12 E wi mano, Ruodhwa mondo omi he-rau omedre, ee, mondo ugundh chuth gi hera e kindu kendo ne ji duto mana kaka watimonu,

	mi chop kama chu-nyu bedoe motegno ke-ndo maler ma onge bura e nyim Nyasachwa kendo Wuonwa e kinde ma biro yudo ka Ruodhwa Yesu nitie1 kanyachiel gi joma ler duto.

4 Mogik, owetewa, ma-na kaka ne wachikou kaka onego uwuoth mo-ndo umor Nyasaye, mana kaka adier sani uwuo-tho, wasayou kendo wa-

3:13 1 Wach molok kae ni "ni-tie," en parosia e dho Grik. Ne Glosari.
 
547		1 JO-THESALONIKA 4:2-14
hombou kuom Ruodhwa	ng’at ma ochayo puonj-
Yesu ni umed dhi nyi-	ni,  ok  ochayo  dhano
me timo kamano moloyo.	to ochayo mana Nyasaye
2 Nimar ung’eyo weche	ma miyou rohone maler.
ma ne wachikou kokalo	9 To kuom wach hera
kuom Ruodhwa Yesu.	kaka hera manie kind
3 Nikech dwaro mar	owete,  ok	ochuno  ni
Nyasaye e ma: ni ubed	mondo wandiknu nimar
maler kendo uweru gi	un uwegi Nyasaye puo-
terruok.1  4 Ng’ato ka	njou ni uherru e kindu.
ng’ato  kuomu  onego	10 To adier, utimo ka-
ong’e kaka onyalo chi-	mano ne owete duto e
ko ringrene owuon e yo	Makedonia	mangima.
maler kod luor,  5 ok ka	Kata  kamano,  owete-
ubedo gi owruok gi go-	na, wasayou ni udhi nyi-
mbo mag terruok kaka	me timo kamano mo-
ogendni ma ok ong’eyo	loyo.  11 Dwarou  ma-
Nyasaye  timo.  6 Kik	duong’ mondo obed dak
ng’ato kal tong’ mowinjo-	mokue mos ka uketo pa-
re mi odonjre gi ratiro	chu mana kuom wecheu
mag owadgi kuom wach-	uwegi kendo ka utiyo gi
ni, nimar Jehova biro	lwetu  mana  kaka  ne
chiwo kum kuom weche-	wachi kou;	12 mondo
go duto mana kaka ne	ubed joma wuotho e ngi-
wawachonu motelo, ke-	ma mobidhore e wang’
ndo ne wasiemou matek.	joma oko, ma ok uchand
7 Nimar  Nyasaye  ne	gimoro.	
oluongowa, ok ne tim ma	13 E wi mano, owete-
ok ler, to mondo wabed	na, ok wadwar ni mondo
maler.  8 Kuom mano,	ubed kukia wach joma
		nindo e tho, mondo kik
4:3 1 Wach molok kae ni "ter-	
ruok," e dho Grik en porneia,	ubed gi kuyo kaka joma-
ma tiende en kit nindruok	moko ma onge geno be-
duto ma ok kare.	dogo.  14 Nimar ka wan
 
1 JO-THESALONIKA 4:15–5:7			548
gi yie ni Yesu ne otho mi	duto.  18 Omiyo, dhiu-
nochiere kendo, kamano	ru nyime ka uhoyoru gi
bende joma osenindo e	wechegi.		
tho kuom Yesu, Nyasaye		Koro owetewa, kuom
biro chierogi mondo gi-	5 wach kinde kod nda-
bed gi Yesu.  15 Nikech	
ma e gima wanyisou ko-	lo, ok ochuno ni mondo
	ondiknu gimoro.	2 Ni-
kalo kuom wach Jeho-	mar un uwegi ung’eyo
va, ni wan ma pod wa-	maber  ni	odiechieng’
biro bedo ka wangima e	mar Jehova nobi mana
kinde ma biro yudo ka	kaka jakuo biro gotie-
Ruodhwa nitie,1 ok wabi	no.	3 E	kinde	moro
kwongo ngang’ ne joma	amora ma giniwachie ni,
osenindo e tho;	16 ni-	"Kuwe nitie kendo weche
mar  Ruodhwa	owuon	beyo!" eka kethruok ma
biro lor koa e polo ka	apoya nobi kuomgi gika-
okok matek gi dwol ma	nyono mana kaka muoch
chiko ji kod dwol mar	ma	kayo	dhako  ma
malaika maduong’ ke-	nigi ich, kendo ok gini-
ndo gi ywak mar turmbe-	tony ngang’.  4 Kata ka-
ta  mar  Nyasaye,  eka	mano, un owete, ok un e
joma ne otho e winjruok	mudho ma chieng’no di-
achiel gi Kristo e ma	pou mana kaka ler mar
biro chier mokwongo.	odiechieng’ nyalo poyo

	Bang’e, wan joma no- jokuoge, 5 nimar udu-bed ka pod ngima, ibi- to un nyithind ler kendo ro terwa malo e boche un nyithind odiechieng’. polo kanyachiel kodgi Ok wan mag otieno, ke-mondo warom gi Ruodh- ndo ok wan mag mudho. wa e kor yamo; eka wa- 6 Kuom mano, kik wa-nabed gi Ruodhwa kinde nind kaka jomamoko

4:15 1 Wach molok kae ni "ni-	timo, to wasik ka wane-
tie," en parosia e dho Grik. Ne	no kendo waritreuru e
Glosari.	pachwa.  7 Nimar kinde
 
549	1 JO-THESALONIKA 5:8-23

mang’eny joma nindo, ni- kindu. 14 Bende, owe-ndo gotieno, kendo joma tewa, wasayou ni usiem mer, kinde mang’eny mer joma wuotho e yo ma ok gotieno. 8 To wan ma owinjore, wuouru e yo wan mag ler, wadhiuru ma hoyo joma chunygi nyime rito pachwa ke- onyosore, teguru joma ndo warwak yie gi hera yomyom, nyisuru horuok kaka rageng’ mar akor, ne ji duto. 15 Tang’u-kendo warwak geno mar ru mondo ng’ato kik chul warruok kaka ogudu richo kar richo ne ng’a-


	nimar Nyasaye noyie- to ang’ata, to kinde duto rowa, ok nikech miri- dwaruru gik ma kelo ber mbe, to mondo wabi e kindu kendo ne joma-wayud warruok koka- moko duto.

lo kuom Ruodhwa Yesu	16 Beduru mamor ki-
Kristo.  10 Ne othonwa	nde duto.	17 Lamuru
mondo  kata  ka  wasi-	kinde duto.	18 Gouru
ko ka wangima, bende,	erokamano	kuom  gik
kata ka wanindo e tho,	moko duto. Mani en dwa-
wabed mangima kanya-	ro mar Nyasaye kuomu
chiel kode.  11 Omiyo,	e Kristo Yesu.	19 Kik
dhiuru nyime kujiworu	uneg mach mar roho mar
e kindu kendo gerreuru	Nyasaye.  20 Kik ucha
ng’ato gi ng’ato mana	weche  ma	ne	okor.
kaka adier sani utimo.	21 Beduru gadier kuom
	Koro owetewa, wa- weche duto; makreuru kwayo ni uchiw luor ne motegno gi gik mabeyo. joma tiyo matek e kindu, 22 Wereuru gi gik mari-ma tayou e tij Ruodh- cho duto.
wa kendo ma rieyou gi	23 Nyasach kuwe owu-
puonj;  13 kendo kuom on mondo opwodhu mi
hera, nyisgiuru luor mo-	ubed maler chuth. Ke-
loyo mapile nikech tijgi. ndo owetewa, ngimau
Beduru joma loso kuwe e	kod chunyu kod ringreu
 
1 JO-THESALONIKA 5:24– 2 JO-THESSALONIKA	550
duto mondo obed ma		25 Owetewa,	dhiuru
			
onge bura e kinde ma		nyime lamonwa.	
biro yudo ka Ruodh-		26 Mosuru owete duto
wa Yesu Kristo nitie.1		gi nyoth maler.	
24 Jal ma luongou en		27 Achikou ka asayou
jal migeno, kendo kuom		e nying Ruodhwa mondo
adier obiro  timo  ka-		une ni usomo baruani ne
mano.		owete duto.	
			28 Ng’wono mogundho
5:23 1 Wach molok kae ni "ni-		
tie," en parosia e dho Grik. Ne		mar Ruodhwa Yesu Kri-
Glosari.		sto mondo obed kodu.


BARUA MAR ARIYO NE

JO-THESALONIKA


WECHE	MANTIE


1 Mos (1, 2)	2	Jaketh-chik (1-12)
Kaka yie mar		Ijiwo wach chung’
Jo-Thesalonika dongo	3	motegno (13-17)
moloyo (3-5)		Dhiuru nyime gi lamo (1-5)
Chulo kuor kuom joma		Siem kuom timbe ma
ok winj Nyasaye (6-10)		ok owinjore (6-15)
Lamo ne kanyakla (11, 12)		Mos mogik (16-18)


1 An Paulo, gi Silva- Ruodhwa Yesu Kristo:

no, kod Timotheo, 2 Ng’wono mogundho wandikonu un kanya- kod kuwe moa kuom kla mar Jo-Thesalonika, Nyasaye Wuonwa kod manie winjruok achiel Ruodhwa Yesu Kristo gi Nyasaye Wuonwa kod mondo obed kodu.
 
551

	Owetewa, kinde du-to wan gi ting’ mar goyo ne Nyasaye erokamano nikech un. Mano owinjo-re nikech yieu siko ka do-ngo moloyo, kendo hera ma ng’ato ka ng’ato nigo e kinde gi nyawadgi me-dore. 4 Nikech mano, wan wawegi wan gi su-nga kuomu ne kanyakla mag Nyasaye nikech si-nani maru kod yieu ka ukalo e sand kod chal matek duto. 5 Mano en gima nyiso bura maka-re mar Nyasaye ma miyo ikwanou kaka joma owi-njore gi Pinyruodh Nya-saye, ma kuom adier e momiyo uyudo sand.

	Nikech mano, en gima kare ka Nyasaye kelo masira ne joma ke-lonu masira. 7 To un ma uyudo masiche, ibi-ro miu yueyo kanya-chiel kodwa e chieng’no ma Ruodhwa Yesu biro fwenyoree koa e polo ka en-gi malaikene ma nigi teko 8 e mach ma liel, sama ochulo kuor kuom joma ok ong’eyo Nyasaye kod joma ok luw wach
 
2 JO-THESALONIKA 1:3–2:1

maber e wi Ruodhwa Yesu. 9 Jogo biro yudo buch kum mar kethruok ma nyaka chieng’ kigo-logi gia e nyim Ruodh-wa kod nyim duong’ mar tekone, 10 e kinde ma ibiro miyee duong’ kanyachiel gi joge ma-ler, kendo e chieng’o-no jogo duto ma nonyiso yie nohum kuome nimar neno ma ne wachiwo no-miyo ubedo gi yie.

	Nikech mano, kinde duto walamonu ni mo-ndo Nyasachwa okwanu kaka joma owinjore gi luong ma ne oluongoue, kendo kokalo kuom teko-ne ochop chuth duto ma-beyo ma more kod tijeu ma nyiso yie. 12 Mano en ni mondo nying Ruo-dhwa Yesu oyud duong’ kuomu, to un bende uyud duong’ e winjruok achiel kode ka luwo-re gi ng’wono mogundho mar Nyasachwa kod mar Ruodhwa Yesu Kristo.

2 Kata kamano, owete-wa, kuom wach ki-nde ma biro yudo ka Ruodhwa Yesu Kristo
 
2 JO-THESALONIKA 2:2-10							552
nitie,1 kendo mibiro cho-		5 Koso ok unyal paro ni
		
kwae kanyachiel kode,		ne ajawachonu gigi e ki-
wakwayou ni  2 kik uyie		nde ma ne pod an kodu?
mondo  pachu  ma  ni			6 To koro useng’eyo
kare ochoch e yo mayot,		gima  osebedo  ka  ge-
bende kik chand pachu,		ng’e mondo obi ofwenye
bed ni en kokalo kuom		e kinde mowinjore kode.
wach ma nenore ka gima		7 Adier,  wach  mopo-
oa kuom Nyasaye, kata		ndo mar ketho chikno
kokalo kuom wach mo-		sani osechako tiyo, to
hul gi dhok, kata kuom		mana nyaka chop kinde
barua moro ma nenore		ma ibiro golie oko jalo
ka gima oa kuomwa, ka		ma sani geng’e.	8 Eka
giwuondou ni chieng’no		kuom adier ibiro fweny
mar Jehova osechopo.		jalo ma en jaketh-chik,
3 Kik uwe mondo ng’a-		
		ma Ruodhwa Yesu biro
to omi ulal e yo moro		ketho kokalo kuom teko
amora, nimar mano ok		mar muya ma wuok e
bi betie nyaka ng’anjo		dhoge, kendo obiro tie-
ne lamo madier bi mo-		
ndi,  kendo  bang’  ka		ke chuth e kinde ma biro
osefweny jalo ma en ja-		yudo ka	entie.1  9 To
keth-chik,  tiende  ni		jalo ma jaketh-chik be-
wuod kethruok.  4 En		tie nikech tij Satan, koti-
ja akwede kendo oting’o-		mo	tije	kod	ranyisi
re malo e wi gimoro amo-		madongo	mag	miria-
ra miluongo ni nyasaye		mbo		gi	gik  miwuoro
kata e wi gimoro amora		10 kod wuond duto ma
ma ji lamo, kendo mano		ok kare kuom joma ocho-
miyo obet piny e he-		mo	kethruok,	ma  en
kalu mar Nyasaye koke-		kaka kum nikech ne ok
tore owuon ka nyasaye.			gihero adiera ma dires-
								
				2:8  1 Wach  molok  kae  ni
2:1 1 Wach molok kae ni "ni-			
tie," en parosia e dho Grik. Ne		"entie," en parosia e dho Grik.
Glosari.		Ne Glosari.		
 
553	2 JO-THESALONIKA 2:11–3:5
gi.	11 Mano e momiyo	Nyasaye Wuonwa ma no-
Nyasaye oseweyo mondo	herowa kendo nochiwo-
gima ok kare owuondgi	nwa  hoch  ma  nyaka
eka giyie gi gima en mi-	chieng’ kod geno ma ja-
riambo,  12 mondo gi-	ber kokalo kuom ng’wo-
duto obi ong’adnegi bura	no mogundho,  17 mo-
nikech ne ok giyie kuom	ndo oho chunyu kendo
adiera, to ne gihero gik	otegu e tim kod wach
ma ok kare.	moro amora maber.

	Kata kamano, kinde 3 Mogik, owetewa, dhi-
duto wan gi ting’ maruru  nyime  lamo-
goyo ne Nyasaye eroka- nwa mondo wach Je-mano nikech un, owe- hova omed landore ma-tewa ma Jehova ohe- piyo kendo yudo duong’ ro, nimar Nyasaye noyie- mana kaka adier timo-rou a chakruok mondo re kuomu, 2 kendo mo-ubi uyud warruok koka- ndo oreswa waa e lwet lo kuom pwodhou ubed joma richo kod joma tim-maler gi rohone kendo gi mono nikech ok ji duto kokalo kuom yieu e adie- ma nigi yie. 3 Kata ka-ra. 14 Ne oluongou ne mano, Ruodhwa en ng’at warruogno kokalo kuom migeno, to obiro tegou wach maber ma wala- kendo ritou kuom Ng’at ndo, mondo uyud duong’ Marach. 4 E wi mano, mar Ruodhwa Yesu Kri- wan gadier kodu kuom sto. 15 Kuom mano, Ruodhwa ni sani uti-owetena, chung’uru mo- mo weche duto ma tegno kendo sikuru ku- wasechikou kendo ubi-mako kit tim ma ne ro dhi nyime timo kama-opuonju, bed ni ne en ko- no. 5 Ruodhwa mondo kalo kuom weche mohul odhi nyime tayo chunyu gi dhok, kata kuom ba- e yo maber mondo uher rua moro ma oa kuomwa. Nyasaye kendo ubed gi

	E wi mano, Ruodhwa chuny mar nano nikech Yesu Kristo owuon kod Kristo.
 
2 JO-THESALONIKA 3:6-18	554
	Koro owetewa, wa- kodgi. 12 Wachiko ke-chikou e nying Ruodhwa ndo wasayo joma kama-Yesu Kristo ni uweru gi go kuom Ruodhwa Yesu owadwa moro amora ma Kristo ni mondo giti ka wuotho e yo ma ok owi- gikue mos kendo gicham njore, kendo ma ok luwre chiemo ma gin giwegi e gi kit tim ma ne uyudo ma gitiyone.

koa kuomwa.  7 Nimar	13 To un owetewa, kik
un uwegi ung’eyo ni one-	uol gi timo gik mabeyo.
go uluw timwa nikech	14 To ka nitie ng’at ma
ne ok wawuotho e yo	ok luw weche ma wase-
ma ok owinjore kane wan	chikou e baruani, tang’u-
kodu,  8 bende, ne ok	ru ahinya gi ng’at ma ka-
wachamo chiemb ng’a-	mano kendo uwe riworu
to ma ok wachulo. Kar	kode mondo oyud wich-
mano, ne wajotiyo ma-	kuot.  15 Kata kamano,
tek ka wachandore odie-	kik ukwane kaka jasigu
chieng’ gi otieno mondo	to udhi nyime rieye kaka
kik waket ting’ mapek	owadwa.
ne ng’ato ang’ata kuomu.	
9 Ok ni waonge gi teko	16 Koro, kinde duto
	Ruodh kuwe mondo omi
e wiu, to wadwaro chi-	
wore wawegi mondo wa-	ubed gi  kuwe e yore
ketnu ranyisi munyalo	duto. Ruodhwa mondo
luwo.  10 Kuom adier,	obed kodu uduto.
kane wan kodu, ne wa-	17 An Paulo, kendo ma
jochikou niya: "Ka ng’ato	e mos mara ma andiko-
ok dwar tiyo tich, ng’at-	nu gi lweta awuon, ma
no ok onego ochiem."	en ranyisi e barupena
	Nimar wasewinjo ni duto; mano e yo ma aja-jomoko kuomu wuotho ndikogo.
e yo ma ok owinjore, ni	18 Ng’wono mogundho
ok giti tich moro amora	mar Ruodhwa Yesu Kri-
kata matin, to gidonjore	sto mondo obed kodu
e weche ma ok otudore	uduto.
 
BARUA MOKWONGO NE

TIMOTHEO


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1, 2)
Siem kuom jopuonj
mag miriambo (3-11)
Ne onyis Paulo
ng’wono

mogundho (12-16)

Ruoth mochwere (17)
‘Kedo e lweny
maber’ (18-20)

2 Lamo ne ji mopogore opogore duto (1-7) Nyasaye en achiel, jagach en achiel (5) Rawar mochiw ne ji duto (6)

Puonj michiwo ne chwo kod mon (8-15) Bidhruok gi lewni ma ok okalo tong’ (9, 10)

3 Gik ma dwarore mondo ng’ato obed jarit (1-7) Gik ma dwarore mondo ng’ato obed jakony-tich (8-13) Wach maler moum mar chiwruok chuth ne Nyasaye (14-16)

4 Siem kuom puonj moa kuom jochiende (1-5)
 

Kaka wanyalo bedo jotich mowinjore mag Kristo (6-10) Tiego del obed mojing’ kod chiwruok chuth ne Nyasaye (8) Non kaka


ipuonjo (11-16)

5 Kaka onego watim ne joma tindo kod joma dongo (1, 2)

Konyo mond liete (3-16) Chiwo ne joodwa gik ma dwarore (8) Miuru jodongo ma tiyo matek luor (17-25) ‘Madh divai matin

mondo okony iyi’ (23)

6 Wasumbni mondo
omi ruodhi maggi duong’ (1, 2) Jopuonj mag miriambo kod hero pesa (3-10)

Puonj mimiyo ng’at Nyasaye (11-16) Bedo jomwandu

e timbe mabeyo (17-19)
Rit gima

osemiyi (20, 21)
 

555
 
1 TIMOTHEO 1:1-10	556
1 An Paulo ma jaote ndo wabed gi hera ma Kristo Yesu kokalo wuok e  chuny  maler, kuom chik Nyasaye Ja- chuny  ma  ok  ketnwa warwa  kod  mar  Kri- bura, kod yie ma onge sto Yesu ma en genowa, wuondruok.  6 Jomoko

	andikoni in Timotheo, osebaro moweyo weche-in ma in nyathina gadier go kendo oselokgi mi gi-
kuom yie:	donjo e mbekni manono.
Ng’wono mogundho gi	7 Gidwaro bedo jopuonj
kech  kod  kuwe  moa	mag chik to ok ging’eyo
kuom Nyasaye Wuonwa	tiend gik ma giwacho
kod Kristo Yesu Ruodh-	kata tiend gik ma gira-
wa mondo obed kodi.	mogo matek.
3 Mana kaka ne aji-	8 Koro  wang’eyo  ni
wi mondo idong’ Efeso	Chik  long’o  ka  ng’a-
sama ne achiegni dhi Ma-	to tiyo kode e yo maka-
kedonia, e kaka atimo	re,  9 kendo wang’eyo
sani bende mondo ichik	ni chik ok olos ne ng’at
jomoko kanyo ni kik gi-	makare, to olose ne joma
puonj puonj moro mopo-	gin joketh-chik, gi jo-
gore,  4 bende, kik gi-	ng’anjo,  g i  joma  ok
ket chunygi  kuom si-	oluoro  Nyasaye  kod
gendni mag miriambo	joma richo, gi joma ok
kod sigendni mag non-	ochung’ motegno kod
ro  mag  anyuola.  Gi-	joma ochayo gik maler,
kone, weche kaka mago	gi joma nego wuone kod
ok kony gimoro, to gike-	joma nego mine, gi joma
lo mana penjo ma miyo	nego jomamoko,  10 gi
ji timo nonro to ok gi-	joterruok, gi chwo ma
chiw ne ji gimoro moa	terore gi chwo wetegi,
kuom Nyasaye ma nyalo	gi joma mako ji mondo
gero yie.  5 Kuom adier,	gilornegi gi thwon, gi
gima duong’ momiyo wa-	joma riambo gi joma kuo-
chiko kamano en ni mo-	ng’ore  g i  miriambo,
 
557			1 TIMOTHEO 1:11-20
kod gik moko duto ma	kuoma, an ma an jaricho
kwedo  puonj  mang i-	ma rachie moloyo, Kri-
ma  11 mar wach ma-	sto Yesu onyis horuokne
ber ma nigi duong’ moa	duto kuoma kaka ranyi-
kuom Nyasaye mamor,	si ne joma biro keto yiegi
ma ne omiya migawo	kuome mondo gibi giyud
mar yalo.		ngima ma nyaka chieng’.
12 Agoyo erokamano	17 To   koro	kuom
ne Kristo Yesu Ruodhwa	Ruodhwa mochwere, ma
ma nomiya teko, nikech	ok nyal kethore, ma ok
nokwana kaka ng’at mi-	ne, ma en kende e Nya-
geno kuom miya migawo	saye, luor kod duong’
e tij Nyasaye,  13 kata	obedne mochwere nyaka
obedo ni chon ne achayo	chieng’. Amin.		
Nyasaye kendo ne asa-	18 In Timotheo nyathi-
ndo joge, kendo ne an	na, in e ma achiki wach-
ng’at ma ne timo ne ji ti-	ni ka luwore gi weche
mbe mag achaya. Kata	ma ne okor chon kuomi
kamano, ne okecha ni-	mondo kokalo kuom we-
mar ne ajatimo gigo ka	chego, idhi nyime kedo e
akia, kendo nikech ne	lweny maberno,	19 ka
aonge	gi	yie.  14 To	imakori gi yie kendo ka
ng’wono mogundho mar	in gi chuny ma ok ketni
Ruodhwa nomedore ahi-	bura ma jomoko osewito
nya mokadho kaachiel gi	tenge, kendo mano ose-
yie kod hera moa kuom	miyo  yiegi	okethore
Kristo Yesu.	15 Wachni	mana kaka meli moke-
en wach migeno kendo	thore e nam.	20 Hime-
ma ji onego oyiego chuth	nayo kod Aleksanda gin
niya: Kristo Yesu nobi-	moko kuom joma kama-
ro e piny mondo ores jo-	go, kendo asechiwogi e
richo. To kuomgi, an e	lwet Satan mondo giyud
jaricho ma rachie mo-	puonj kokalo kuom kum
loyo.	16 Kata kamano,	mondo kik gicha Nya-
ne okecha mondo kokalo	saye.		
 
1 TIMOTHEO 2:1-13		558
Mokwongo tiktik, aji-	lo kendo jaote—awacho
wo ni kwayo, gi lamo,	adier, ok ariambi—kendo
gi2 sayo,  ne  jomamo-	abed japuonj mar ogend-
ko, kod goyo erokama-	ni kuom wach yie kod
no otim ne ji mopogo-	adiera.	
re opogore duto  2 ke-	8 Omiyo, daher ni kuo-
ndo ne ruodhi gi jogo	nde duto chwo odhi nyi-
duto manie migepe mag	me gi lamo, ka giting’o
telo, mondo wadhi nyi-	lwetegi malo ma nyiso
me  dak  e  ngima  mo-	ni giler, ma onge miri-
kue mos, ka wachiwore	ma  kod  mbaka  mag
chuth ne Nyasaye kendo	mino wach.	9 Kamano
ka wakawo weche duto e	bende, mon onego obidh-
yo  mapek.  3 Mae  en	re  gi  lewni  mowinjo-
gima ber kendo malong’o	re, ma ok gikal tong’
e wang’ Nyasaye Jawar-	kendo ka ginyiso ni gin
wa,  4 ma dwache en ni	joma pachgi long’o, ok
mondo ji mopogore opo-	mana bidhruok gi suko
gore duto onego ores ke-	wich kod rwako dhahabu
ndo gibed gi ng’eyo ma-	kata kite mag lulu, kata
long’o chuth e wi adie-	gi lewni ma nengogi tek
ra.  5 Nimar Nyasaye en	ahinya,  10 to gibidhre
achiel, kendo jagach e	e yo mowinjore gi mon
kind  Nyasaye  kod  ji	ma wacho ni giluoro Nya-
en achiel, ma en dha-	saye, ma en kokalo kuom
no, tiende ni Kristo Yesu	timbe mabeyo.
6 ma nochiwore owuon	11 Dhako	mondo
ne ji duto kaka rawar1	opuonjre koling’ mos ke-
—mano en gima onego	ndo onyis bolruok chuth.
ochiwie neno ka ndalo-	12 Ok ayie ne dhako mo-
ne ochopo.  7 Wach chi-	ndo opuonj kata mondo
wo nenono e momiyo ne	obed gi teko e wi dichwo,
oketa mondo abed jaya-	to onego osik koling’.
		13 Nimar Adam e ma ne
2:6 1 Mani en nengo ma ro-	
mre gi gima ne olal.	ochue mokwongo eka ba-
 
559			1 TIMOTHEO 2:14–3:10
ng’e Hawa.  14 Bende,	to ok ong’eyo kaka onya-
ne ok owuond Adam to	lo tayo ode owuon, ere
dhako e ma ne owuond	kaka obiro rito kanyakla
chuth,  mi  nodoko  ja-	mar	Nyasaye?),	6 kik
ketho.	15 Kata kama-	obed ng’at ma eka nyo-
no, nyuolo nyithindo biro	cha orwako yie machieg-
miyo mon arita maber,	ni, dipo ka opong’ gi su-
tek mana ni gidhi nyime	nga mi olwar e bura mo-
e yie kod hera kendo e	seng’ad	ne  Jachien.
timbe maler kaachiel gi	7 E wi mano, bende one-
bedo joma pachgi long’o.	go obed gi nying maber
Wachni en wach mi-	kuom joma ni oko mondo
geno: Ka ng’ato temo	kik okel wich-kuot kendo
matek3	mondo obed ja-	lwar e obadho mar Ja-
rit mar kanyakla, odwaro	chien.		
tich maber.  2 Omiyo,	8 Kamano bende, jo-
jarit mar kanyakla onego	kony-tich mag kanyakla
obed ng’at ma onge bura,	onego obed joma kawo
chwor	dhako	achiel,	weche e yo mapek kaka
ng’at ma timbene ok kal	dwarore, kik gibed gi lep
tong’, ma pache long’o,	ariyo, kik gibed joma ma-
ma kit ngimane obidho-	dho divai mang’eny, ok
re maber, mohero rwa-	joma nigi ich-lach mar
ko ji, ma nigi nyalo mar	yudo ohala e yor miba-
puonjo,  3 ok jamer, ok	dhi,	9 gibed joma ma-
ng’at	mager,	to  obed	kore	gi	wach	maler
ng’at ma pache ni kare,	moum mar yie, ka gin gi
ok ng’at mohero ywa-	chuny maler ma ok ket-
ruok, ok ng’at mohero	negi bura.		
pesa,	4 ng’at ma tayo	10 Bende, okwong ote-
ode e yo maber, ma nyi-	mgi mondi mondo one ka
thinde winjo kaka ichiko-	giromo; eka bang’e gibed
gi ka gikawo weche duto	jotich mag kanyakla, ni-

	yo mapek kaka dwa- mar onge wach moro mi-rore 5 (nimar ka ng’a- nyalo donjnegigo.
 
1 TIMOTHEO 3:11–4:4				560
11 Mon bende onego	del mar roho, ne ofwe-
obed joma kawo weche e	nyore ne malaike, ne oyal
yo mapek kaka dwarore,	wachne e kind ogendni,
ok joma ketho nying jo-	ji ne oyie kuome e piny,
mamoko, kik gikal tong’	kendo ne orwake malo gi
e timbegi, kendo gibed	duong’.’			
joma igeno e weche duto.	Kata kamano, wach
12 Jakony-tich mar ka-	mokudh	gi	much
nyakla onego obed di-	Nyasaye4	nyiso maler ni e
chwo ma chwor dhako	ndalo ma nobi bang’e, ni-
achiel, kendo ma tayo	tie jomoko ma biro lwar
nyithinde  kod  ode  e	a e yie ka gichiko itgi
yo   maber.  13 Nimar	ne weche ma lalo ji ma
chwo ma tiyo e yo mowi-	nenore ka gima weche-
njore yudo nying maber,	go oa kuom much Nya-
kendo giwuoyo e wi yie	saye,  kod	puonj	moa
man kuom Kristo Yesu ka	kuom jochiende,	2 ko-
gin  gi  chir  ma  onge	kalo kuom wuondruok
luoro.	mag joma wacho miria-

	Andikoni wechegi mbo ma nyalo ma gin-
kata obedo ni ageno biro	go  mar  pogo  ber  gi
iri mapiyo,  15 to kapo	rach osetho mana kaka
ni adeko, to mondo ing’e	kama chuma maliet owa-
kaka  in  iwuon  onego	ng’o e ringruok bende
itim gik moko e kind jood	tho.  3 Gibiro mono ji
Nyasaye, ma en kanyakla	donjo e kend, kendo gi-
mar Nyasachwa mangi-	nichik ji mondo owere gi
ma, ma e siro kod mise	chiemo ma Nyasaye no-
mar adiera.  16 Kuom	chueyo mondo joma nigi
adier, wach maler moum-	yie kendo mong’eyo adie-
no, ma en wach chiw-	ra e yo malong’o ocham
ruok chuth ne Nyasaye,	gi erokamano.  4 Nimar
adier en gima duong’: ‘Ne	chuech duto mag Nya-
omi onenore e ringruok,	saye  beyo  kendo  ok
ne okete kare ka noyudo	onego watamre gimoro
 
561		1 TIMOTHEO 4:5-16
ka wachame gi erokama-	kedo, nimar waseketo
no,  5 nikech osepwo-	genowa kuom Nyasaye
dhe modoko maler ko-	mangima, ma en Jawar
kalo kuom wach Nya-	mar ji mopogore opogo-
saye kod lamo mochiw	re duto, to moloyo, mar
kuome.	joma omakore gi yie.
6 Ka ichiwo puonjno	11 Dhi nyime kichiko
ne owete, ibiro bedo ja-	kendo	puonjo  weche-
tich mowinjore mar Kri-	go.  12 Kik iwe ngang’
sto Yesu, kendo ibiro	mondo ng’ato ochayi ni-
bedo jal ma osepidho-	kech	pod	itin.  Kar
re gi weche mag yie kod	mano, ket ranyisi maber
mag puonj malong’o ma	ne  joma  omakore  gi
isebedo ka iluworigo ma-	yie, kuom wuoyo, kuom
chiegni.  7 To tamri si-	tim, kuom hera, kuom
gendni mag miriambo	yie, kod kuom timbe ma-
ma nyiso achaya kaka	ler.  13 Nyaka chop abi,
mago ma mon moti gano.	dhi nyime keto chunyi
Kar mano, tiegri iwuon	kuom somo weche ne ji
ka dwachi maduong’ en	e lela, kuom sayo ji, kod
chiwruok chuth ne Nya-	kuom	puonjo.  14 Kik
saye.  8 Nimar tiego del	ijwang’ mich man kuo-
mondo obed mojing’ en	mi ma ne omiyi kokalo
gima konyo mana kuom	kuom wach ma ne ose-
ndalo matin, to bedo	kor ka bura mar jodo-
ng’at mochiwore chuth	ngo noketo lwetgi kuo-
ne Nyasaye konyo e we-	mi.  15 Par matut kuom
che duto, nikech oting’o	wechegi; ket chunyi duto
singo mar ngima ma sani	kuomgi, mondo dong-
kod mar ngima ma biro.	ruok mari onenre ayanga
9 Wachno en wach mi-	ne ji duto.	16 Sik ka
geno kendo ma ji onego	inonori iwuon kendo ka
oyiego chuth.  10 Mano	inono weche ma ipuonjo.
e momiyo wan wawegi	Nan kuom wechegi, ni-
watiyo matek kendo wa-	mar kuom timo kamano,
 
1 TIMOTHEO 5:1-11		562
iniresri iwuon kendo ini-	ka sayo kendo ka ole-
res joma winjo weche mi-	mo odiechieng’ gi otie-
puonjo.			no.  6 To dhako moketo-
Kik ikwer dichwo ma	re mana kuom chopo go-
5 hike ng’eny gi gero.	mbo mag ringruok, ose-
	tho kata obedo ni ongi-
Kar mano,  saye	kaka	ma.  7 Omiyo, dhi nyi-
wuoru, to chwo matindo	
kaka  oweteni,  2 mon	me ka ichikogi gi wechegi
madongo	kaka	mine-	mondo gibed joma onge
ni, to mon matindo kaka	bura.  8 Kuom adier, ka
nyimineni, kinyiso timbe	ng’ato ok chiw gik ma
maler chuth.		dwarore  ne  joma  gin
3 Par mond liete ma	joge owuon, to moloyo
gin mond liete gadier1 ke-	joma gin joode, osekwe-
ndo ikonygi.  4 To kapo	do yie kendo orach mo-
ni nitie chi liel ma nigi	loyo ng’at ma onge yie.
nyithindo kata nyikwayo,	9 Chi liel minyalo ket
jogego mondo okwong	nyinge  e  kweno  mar
otim gik ma nyiso chiw-	mond liete en ma hike
ruok chuth ne Nyasaye e	ok tin ne 60, kendo kane
utegi giwegi, kendo mo-	en chi dichwo achiel,
ndo gikony jonyuolgi gi	10 ka en gi nying maber
kweregi kod deyegi, ka	nikech timbe mabeyo, ka
gichulogi gima owinjo-	osepidho nyithindo ma-
re kodgi, nimar mano en	ber, ka osebedo jarwak
gima  long’o  e	wang’	ji, ka osebedo ka olwoko
Nyasaye.	5 Koro dha-	tiende joma ler, ka ose-
ko ma kuom adier en	bedo ka okonyo joma ni
	e chandruok, ka osebedo
chi liel kendo ma onge-	ka ochiwore ne tije ma-
go chuth keto geno kuom	beyo duto.
Nyasaye	kendo	siko	11 Mopogore gi mano,
		mond liete ma pod tindo
5:3 1 Tiende ni, mond liete	
mochando kendo ma onge	to kik iket nyinggi e kwe-
ng’at ma dikonygi.		no mar mond liete, ni-
 
563				1 TIMOTHEO 5:12-23
mar ka gombogi	mag		17 Kwanuru jodongo
			
nindruok osebiro e kind-		ma tayo e yo mowinjo-
gi gi tijgi ne Kristo, gi-		re kaka joma onego omi
biro dwaro ni okendgi.		luor nyadiriyo, to mo-
12 Kendo ibiro ng’adne-		loyo,  joma  tiyo  ma-
gi bura nimar gisejwa-		tek e wuoyo gi puonjo
ng’o yie ma ne gin-go mo-		wach Nyasaye.  18 Ni-
kwongo.	13 Gie kinde-		mar wach manie Ndiko
no bende, gibedo joma		wacho ni, "Kik itue dho
budho abudha nono ka		ruath sama itiyo kode e
giwuotho koni gi koni e		dino cham," bende owa-
udi; ee, ok gibudh abu-		cho ni, "Jatich owinjo-
dha kende, to bende gin		re gi chudone."  19 Kik
jokuoth kendo joma do-		iyie gi wach modonjne-
njore e weche mag joma-		go jaduong’ kanyakla,
moko, ka giwuoyo kuom		mak mana ka nitie jo-
gik  ma  ok  onego  gi-		neno ariyo kata adek.
wuoye.  14 Kuom mano,		20 Kuom joma ong’iyo
daher ni mon matindo		gi timo richo, kwergi e
odonj e kend, ginyuol		nyim ji duto mondo mano
nyithindo, girit utegi ma-		obed  kaka	siem  ne
ber, mondo kik gimi ja		jomamoko.	21 Achiki
akwede	thuolo	mar		matek e nyim Nyasaye gi
wuoyo  e	yor  achaya.		Kristo Yesu kod malai-
15 Kuom	adier,	nitie		ke moyier, ni iluw weche
moko kuomgi ma oselok		mochikgo ma ok ibuono
mi koro sani giluwo Sa-		ng’ato kata dewo wang’
tan.  16 Ka nitie dhako		ng’ato.	
manie yie to en gi we-		22 Kik irikni keto lwe-
dene ma gin mond liete,		teni ngang’ kuom ng’ato
to we okony mon-go mo-		ang’ata; bende kik iriwri
ndo kanyakla kik bed gi		e richo mag jomoko; sik
ting’ mapek. Eka kanya-		ka timbeni ler.
kla nyalo konyo joma gin		23 Kik imodh pi kende,
mond liete gadier.			to madhie divai matin
 
1 TIMOTHEO 5:24–6:9			564
bende mondo okony iyi	gi puonj mangima moa
kendo nikech tuoche mo-	kuom Ruodhwa Yesu Kri-
hero goyi.	sto, to bende ok oyie
24 Richo mag jomoko	gi puonj ma nyiso chiw-
ng’ere e lela ka richogo	ruok chuth ne Nyasaye,
terogi moriere e bura,	4 ng’at	ma	kamano
to richo mag jomamo-	opong’ gi sunga kendo
ko to fwenyore bang’e.	ok ong’eyo tiend gimo-
25 Kamano bende, ti-	ro. Ohero mana piem e
mbe mabeyo ng’ere e	mbaka kod mino weche.
lela, to timbe ma ok beyo	Gik ma kamago kelo ich-
ok nyal siko ka opondo.	lit, dhawo, ketho nying,
Joma gin wasumbni	chich maricho,  5 kod
mondo odhi nyime	ywaruok mosiko e wi
kwano6	ruodhi  maggi	gik ma tindotindo miji-
kaka joma owinjore yudo	wo gi joma pachgi oro-
duong’	chuth,  mondo	chore kendo ma koro ok
kik ji owuo ngang’ e yor	ong’eyo adiera, ka gi-
achaya e wi nying Nya-	paro ni chiwruok chuth
saye kod puonjne.  2 E	ne Nyasaye en yor yudo
wi mano, wasumbni ma	ohala.	6 Kuom  adier,
tiyo ne ruodhi manie yie	chiwruok chuth ne Nya-
kik ocha ruodhigo mana	saye kod bedo joma gik
nikech gin owete e yie.	ma wan-go romowa nigi
Kar mano, gitinegi ka gin	ohala maduong’.  7 Ni-
gi chuny moikore moloyo	mar ne ok wabiro gi gi-
nimar joma yudo kony	moro amora e piny, be-
kuom tijgi maber gin	nde ok wanyal a gi gimo-
joma ni e yie kendo gin	ro.  8 Omiyo, ka wan gi
owete ma gihero.	chiemo kod lewni, mago
Sik ka ipuonjo ji weche-	mondo oromwa.
gi kendo ka isayogi kuom	9 To joma kedo ahinya
wechegi.  3 Ka ng’ato	mondo gibed jomwandu
puonjo puonj moro ma-	lwarga e tem gi obadho
chielo	kendo  ok oyie	kod  gombo	mang’eny
 
565		1 TIMOTHEO 6:10-19
manono kendo ma kelo	ma  onge  bura  nyaka
hinyruok, ma nyumo ji e	chop kinde ma Ruodhwa
kethruok kendo ma tie-	Yesu Kristo biro fwenyo-
kogi chuth.	10 Nikech	ree.  15 Jal mamor ke-
hero  pesa	en  achiel	ndo ma en kende e jateko
kuom chakruok mar gik	biro nyiso wach fweny-
moko duto ma kelo hiny-	ruokno e ndalo sie mo-
ruok, kendo kuom bedo	seket. En e Ruodh ruo-
gi hera ma kamano, jo-	dhi kendo Jaloch mar jo-
moko osebayo yo mi gi-	loch,  16 jal ma en ke-
weyo yie kendo gise-	nde e ma ok onyal tho,
chwowore giwegi kuo-	jal modak e ler ma ok
nde duto gi lit mang’eny.	nyal chopie, jal ma onge
11 To in, A ng’at Nya-	dhano moseneno kata
saye, ring ia kuom gik ma	ma nyalo nene. Duong’
kamago. To law tim ma-	kod teko mochwere mo-
kare, gi chiwruok chuth	ndo obedne. Amin.
ne Nyasaye, gi yie, gi	17 Chik joma gin jo-
hera, gi sinani, kod muo-	mwandu  e  ndaloni  ni
lo.  12 Ked e lweny ma-	kik gibed jong’ayi kendo
long’o mar yie, mak ma-	ni mondo giket genogi
tek  ngima	ma  nyaka	kuom Nyasaye ma chi-
chieng’ ma ne oluongie	wonwa gik moko duto e
kendo ma ne ihulo wach-	yo mogundho mondo wa-
ne maber e nyim joneno	morgo, to kik giket geno
mang’eny.		kuom mwandu ma korgi
13 Achiki e nyim Nya-	ok ong’ere.  18 Nyisgi
saye ma miyo gik moko	mondo gitim gik mabeyo,
duto siko ka gingima, ke-	gibed jomwandu e timbe
ndo achiki e wang’ Kristo	mabeyo, gibed jochiwo
Yesu ma nochiwo neno	ka giikore pogo ne joma-
e lela e nyim Pontio Pi-	moko gigegi,  19 nikech
lato,  14 ni mondo iluw	kuom timo kamano, gi-
weche ma achikogo e yo	bedo joma osekano ne
malong’o chuth kendo	gin giwegi mise maber ne
 
1 TIMOTHEO 6:20 –Weche Mantie e 2 TIMOTHEO	566
kinde ma biro mondo gi-	ma ji gwenyo to giluo-
mak matek ngimano ma	ngo ni ng’eyo to chutho
en ngima madier.	ok en ng’eyo.  21	Kuom

	Timotheo, rit gima nyisruok gi ng’eyo ma ka-osemiyi ma ok ichik mano, jomoko osebayo iti ne weche manono ma yo mi giweyo yie. njawo gik maler, kendo Ng’wono mogundho ibed mabor gi miriambo mondo obed kodu.

BARUA MAR ARIYO NE

TIMOTHEO


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1, 2)

Paulo goyo erokamano ne Nyasaye kuom yie mar Timotheo (3-5) Mich mar Nyasaye osik ka liel kuomi (6-11) Sik ka imakori gi weche mangima (12-14)

Joma ne oweyo Paulo; osiepene (15-18)

2 Keto weche e lwet joma inyalo gen (1-7)

Nano e bwo chandruoge nikech wach maber (8-13)
Ti gi wach Nyasaye e yo

makare (14-19)
Ring ia kuom gombo mag
rowere (20-22)
 

Gima wanyalo timo ka waromo gi jo akwede (23-26)

3 Kinde matek ahinya e ndalo mag giko (1-7) Luwo ranyisi mar

Paulo (8-13)
"Sik kuom weche misepuonjori" (14-17) Ndiko duto okudh gi much Nyasaye (16)

4 "Tim tich mosemiyi e yo maber chuth" (1-5)

Yal wach e okang’ mapiyo ahinya (2)

"Asekedo lweny maber" (6-8)

Weche Paulo owuon (9-18)

Mos mogik (19-22)
 
567	2 TIMOTHEO 1:1-10

1 An Paulo ma jaote mich ma niyudo ka nake-Kristo  Yesu  koka- to lwetena kuomi.  7 Ni-lo kuom dwaro mar Nya- kech  Nyasaye  ok  ne

saye ka luwore gi si- omiyowa chuny mar ngo mar ngimano ma be- bedo ngoche, to nomiyo-tie kokalo kuom Kri- wa chuny mar teko, gi sto Yesu, 2 andikoni in mar hera, kod mar Timotheo, nyathina ma bedo joma pachgi lo-

ahero:                 ng’o.  8 Omiyo, kik ibed Ng’wono mogundho gi gi wich-kuot kuom neno kech  kod  kuwe  moa michiwo e wi Ruodhwa, kuom  Nyasaye  Wuon- kata kik ibed gi wich-wa kod Kristo Yesu Ruo- kuot kuoma an jal mo-dhwa mondo obed kodi. tue  nikech  en.  Kar

	Agoyo erokamano ne mano, in bende yie mo-Nyasaye ma atiyone ndo iyud masiche nikech mana kaka kwerega no- wach maber ka igeno timo, ka an gi chuny ma- kuom teko mar Nyasaye. ler ma ok ketna bura, ke- 9 Noresowa kendo no-ndo ok awe pari ngang’ luongowa gi luong ma-e lamo maga mag sayo ler, ok nikech gik ma wa-odiechieng’ gi otieno. timo to nikech dwa-4 Ka aparo pi wang’i, che owuon kod ng’wono-abedo gi siso mar neni ne mogundho. Nomiyo-mondo apong’ g i mor wa ng’wonono chon ahi-chuth. 5 Nimar aparo nya kuom Kristo Yesu, yie ma in-go ma onge 10 to koro sani osemi wuondruok, ma ne okwo- mano onenore maler ngo bet kuom Lois dani kokalo kuom fweny-kod Yunis minu, ma an ruok mar Jawarwa Kri-gadier ni ni kuomi bende. sto Yesu ma osemiyo tho


	Mano e momiyo apa- obedo ma onge teko ke-roni ni mondo imi mich ndo osemiyo ler orieny mar Nyasaye man kuo- ne ngima kod ngima ma mi oliel ka mach, ma en ok kethre kokalo kuom
 
2 TIMOTHEO 1:11–2:5	568
wach maber  11 ma ne 17 Kar mano, kane en
oketae mondo abed jaya-	Rumi, ne omanya gi ki-
lo kendo jaote kendo ja-	nda ahinya mi ne oyuda.
puonj.	18 Jehova Ruodhwa mo-

	Mano e momiyo an ndo okeche e chieng’no. bende ayudo chandruo- Bende, ing’eyo malo-gegi, to ok ane wich- ng’o tije duto ma ne oti-kuot. Nikech ang’eyo Jal- mo Efeso.

no ma aseyie kuome, ke- 2 Kuom mano, in nya-
ndo an gadier ni en githina,  dhi  nyime
nyalo mar rito gima ase-	nwang’o	teko	kuom
kano	maber  e	lwete	ng’wono mogundho man
nyaka chop chieng’no.	kuom	Kristo	Yesu;
13 Sik  ka  imakori  gi	2 kendo weche ma ne
mise moseket mar weche	iwinjo koa kuoma ma jo-
mangima ma ne iwinjo	neno mang’eny bende
koa kuoma, ka in gi yie	ne osiro, iket wechego e
kod hera ma betie nikech	lwet joma inyalo gen, mo-
bedo e winjruok achiel	ndo gin bende gibi gibed
gi Kristo Yesu.	14 Rit	gi nyalo chuth mar puo-
mwandu maberno koka-	njo jomamoko.	3 Kaka
lo kuom roho maler ma	jalweny maber mar Kri-
odak e iwa.			sto Yesu, in bende yie
15 Ing’eyo wachni, ni ji	yudo masiche.	4 Onge
duto	man	e	alwora	ng’at ma tiyo kaka ja-
mar Asia oselokore mi	lweny ma donjore kendo
giweya,  moriwo  nya-	gi ohelni mapile mag ngi-
ka  Figelo  kod  Hamo-	ma, nimar odwaro bedo
gene.	16 Ruodhwa mo-	malong’o  e  wang’  jal
ndo okech joma ni e od	ma nondike kaka jalwe-
Onesifora nikech kinde	ny.  5 Kendo kata mana
mang’eny ne ojaduogo	e tuke, ok nyal sidh osi-
chunya kendo ne ok obe-	mbo ne ng’ato ang’ata
do gi wich-kuot nikech	ma piem, mak mana ka
nyorochena	mag jela.	opiem ka luwore gi chike
 
569	6 Japur ma	2 TIMOTHEO 2:6-19
mag tugo.		ni ok wang’eye, en bende
tiyo matek e ma nyaka	obiro kwer ni ok ong’eyo-
kwong cham olemo mag	wa;  13 ka ok wamakore
puothe.  7 Sik ka iketo	gi Nyasaye, en to osiko
pachi kuom weche ma	ja adier nimar ok onyal
awachogi; to Ruodhwa	kwedore owuon.
biro miyo ibed gi rieko	14 Dhi nyime parone-
mar ng’eyo tiend weche	gi wechegi, ka ichikogi e
e gik moko duto.		nyim Nyasaye ni kik gi-
8 Ng’e  ni  ne  ochier	bed gi ywaruok e wi we-
Yesu Kristo a kuom joma	che ma gitiyogo, ma en
otho  kendo  ne  oa  e	gima ok kony kata ma-
anyuola mar Daudi ka lu-	tin, nimar mano hinyo
wore gi wach maber ma	joma winjogi.  15 Tim
ayalo  9 ma e momiyo	duto kar nyaloni mondo
sani ayudo sand kendo	inyis ni in ng’at malo-
otueya e jela kaka jake-	ng’o e wang’ Nyasaye, ja-
tho. Kata kamano, wach	tich ma onge gima kuo-
Nyasaye	to	ok	nyal	do wiye, kitiyo gi wach
tue.  10 Mano	e	mo-	mar adiera e yo maka-
miyo adhi nyime nano e	re.  16 Kik idonj e we-
weche duto nikech joma	che manono ma njawo
oyier  mondo  gin  be-	gik maler; nimar gibiro
nde giyud warruok kuom	medo mana kelo timbe
Kristo  Yesu	kaachiel	ma ok nyis luoro Nya-
gi  duong’	mochwere.	saye  17 kendo weche-

	Wachni en wach mi- gi biro nya kaka adho-geno: Ni kuom adier la ma landore. Hime-kane watho kanyachiel nayo kod Fileto gin moko kode, wanabed mangi- kuomgi. 18 Jogo ose-ma kanyachiel kode be- baro moweyo adiera ka nde; 12 ka wadhi nyi- giwacho ni chier en me nano, wanaloch be- gima osetimore, kendo nde kanyachiel kode giketho yie mar jomoko. kaka ruodhi; ka wakwer 19 Kata kamano, mise
 
2 TIMOTHEO 2:20–3:3	570
motegno mar Nyasaye	mana dhawo.  24 Nimar
osiko ka ogurore, kendo	misumba Ruodhwa ok
en gi kido mondik ni, "Je-	onego odhaw, to dwaro-
hova ong’eyo joma gin	re ni obed ng’at mamuol
joge," kendo ni, "Ng’a-	gi ji duto, ma nigi nya-
to  ka  ng’ato  ma  luo-	lo mar puonjo, ma nyi-
ngo nying Jehova mondo	so ritruok sama oketh-
okwed tim ma ok kare."	ne,  25 ng’at ma puonjo

	Koro e ot mang’o- jo akwede e yor muolo. ngo nitie gik molos, ok Dipo ka Nyasaye omiyo mana gi dhahabu kod fe- giloko chunygi gia e ri-dha kende, to bende cho mi gibed gi ng’eyo gi bepe kod lowo, kendo malong’o kuom adiera, moko gin mag tich ma 26 kendo dipo ka pachgi imiyo duong’ to mamoko oduogo mi gitony gia e gin mag tich ma onge gi obadho mar Jachien, duong’. 21 Omiyo, ka bang’ fwenyo ni osema-ng’ato bedo mabor gi gik kogi ka gingima mondo ma tichgi onge duong’go, gitim dwache.
obiro bedo gir tich molos	To ng’e wachni, ni ki-
ne tich mimiyo duong’,	nde matek ahinya no-
mopwodh maler, ma ko-	bedie3	e ndalo mag giko.
nyo wuon-go, kendo mo-	2 Nimar ji nobed joma
seik ne tije duto ma-	oherore	giwegi,			joma
beyo.  22 Omiyo, ring ia	ohero pesa, joma pako-
kuom gombo mag rowe-	re, jong’ayi, jo achaya,
re, to law tim makare, gi	joma ok winj jonyuol-
yie, gi hera, kod kuwe ka-	gi, joma ok go erokama-
nyachiel gi joma luongo	no,	joma	ok	makre
Ruodhwa ka gin gi chuny	chuth	gi	jomamoko,
maler.	3 joma onge hera,	1	joma
23 E wi mano, kik idonj			
e mbaka mag fuwo gi		
	2Ti 3:31 Ma en hera ma bedo
mino  wach  ma  onge	e kind wede, kata ma dhano
rieko, king’eyo ni gikelo	onego obedgo e kindgi.
 
571	2 TIMOTHEO 3:4-14

ok oikore loso winjruok wuoth e yie. 9 To onge moro amora, joketh dongruok ma gibiro nying ji, joma onge rit- medo timo, nimar fup-ruok, joma ger, joma ok gi biro ng’ere maler ne ohero gik mabeyo, 4 jo ji duto mana kaka fup ji andhoga, joma wigi tek, ariyogo nobedo. 10 In joma opong’ gi sunga, to iseluwori machiegni joma ohero mor mag gi puonjna, gi kit ngima-piny kar hero Nyasaye, na, gi dwarona, gi yie-

	joma nenore gi oko ni na, gi horuokna, gi he-gin joma oluoro Nyasaye rana, gi sinanina, 11 gi to gitamore yie mondo sandna, kod chandruok-tekone ochik ngimagi; to na kaka ma ne oyuda e in pogri ia kuom joma Antiokia gi Ikonio kod kamago. 6 Nimar kuom Listra. Ne anano e bwo jogi e ma wuokie joma sandgo mi Ruodhwa ne tiyo gi riekni mag wuond oresa kuom gigo duto. ka gidonjo e udi mondo 12 Kuom adier, ji duto
giwuond mon ma yom-	ma dwaro dak e ngi-
yom ma richo turo, ke-	
ndo ma gombo mopogo-	ma ma nyiso ni gichiwo-
re opogore chiko,  7 ka	re chuth ne Nyasaye ka
kinde duto gisiko gipuo-	gin e winjruok achiel gi
njore to e ma pod ok gi-	Kristo Yesu, bende ibiro
bed gi ng’eyo malong’o e	sand.  13 To joma richo
wi adiera.	gi joma pando kitgi ka gi-
8 Koro mana kaka Ja-	wuondorego biro medo
nes  kod  Jambre  no-	bedo maricho moloyo, ka
kwedo Musa, jogo be-	gimiyo ji lal to gin bende
nde  dhi  nyime  kwe-	ilalogi.
do  adiera.  Joma  ka-	14 In to sik kuom we-
mago gin joma pachgi	che misepuonjori kendo
osekethore chuth, ka gi-	ma ne okonyi yie kuom-
bedo   joma   Nyasaye	gi chuth, king’eyo ni gin
ok oyiego nikech ok gi-	ng’a gini ma ne ipuonjori
 
2 TIMOTHEO 3:15–4:10	572
k u o m g i .  1 5 B e n d e ,		winjo puonj mangima, to
		
ng’e ni chakre kane in		ka luwore gi gombogi gi-
nyathi matin ahinya, ise-		wegi, ginibed gi jopuonj
bedo king’eyo ndiko ma-		mathoth ma miyogi we-
ler  ma	nyalo	miyo		che ma moro mana itgi.
ibed mariek mondo iyud		4 Ginilokre mi giwe wi-
warruok kokalo kuom		njo adiera kendo gini-
yie kuom Kristo Yesu.		chik itgi ne sigendni mag
16 Ndiko duto okudh gi		miriambo.  5 In to sik
much Nyasaye kendo gi-		ka pachi ni kare e weche
konyo kuom puonjo ji,		duto, nan e bwo chand-
kuom siemo ji , kuom		ruok, ti tij jayal-injili, tim
rieyo gik moko, kendo		tich mosemiyi e yo ma-
kuom kwero ji ka luwore		ber chuth.
gi gik makare,	17 mo-		6 Nimar sani koro iola
ndo ng’at Nyasaye obed		piny kaka chiwo miolo
moromo chuth, moiko-		e kendo mar misango,
re maber ne tije mabeyo		kendo ndalo mibiro go-
duto.				nyae osekayo.  7 Ase-
Achiki matek e nyim		kedo lweny maber, ase-
4 Nyasaye kod Kristo		tieko ng’weya, aserito
Yesu ma biro ng’ado bura		yie.  8 Chakre sani ka
ne joma ngima gi joma		dhi nyime, nitie osimbo
otho, kendo kokalo kuom		mosekanna mimiyo joma
fwenyruokne kod Piny-		kare, ma Ruodhwa ma
ruodhe:	2 Yal wach; sik		en jang’ad-bura makare
kitime e okang’ mapiyo		biro miya kaka pokna e
ahinya, e kinde ma we-		chieng’no, ok mana an
che beyo kata e kinde ma		kenda, to bende ne ji
weche tek; kwer ji, siem		duto mosehero fweny-
ji matek, ka isayo ji gi		ruokne.
horuok duto kod lony e		9 Tem matek kar nya-
puonjo.	3 Nimar kinde		loni mondo ibi ira ma-
nobi ma ji biro tamore		piyo.  10 Nikech Dema
 
573	2 TIMOTHEO 4:11-22
oseringo moweya nimar	saye mondo kik kwan
nohero kinde ma ndalogi	wachno e wigi.	17 To
kendo osedhi Thesaloni-	Ruodhwa  ne  ochung’
ka; Krese to osedhi Ga-	buta kendo nomiya teko
latia; to Tito osedhi Dal-	mondo kokalo kuoma, tij
matia.  11 Luka kende	yalo wach otimre chuth
e ma ni koda. Kaw Ma-	kendo  ogendni	duto
riko ibigo nimar en jal	owinj wachno;	bende,
ma  konya  e  tij  Nya-	ne oresa a e dho sibuor.
saye.  12 To aseoro Ti-	18 Ruodhwa biro resa
kiko mondo odhi Efe-	kuom gik moko duto ma-
so.  13 Sama ibiro, ikel-	richo kendo obiro resa
na kandho ma ne aweyo	mondo orwaka e Piny-
Troa ir Karpo kod buge,1	ruodhe mar polo. Duong’
to moloyo, buge mag pie-	mondo obedne mochwe-
nde.	re nyaka chieng’. Amin.
14 Aleksanda ma ja-	19 Mosnauru Priska gi
thedh mula ne otimona	Akwila kod joma ni e od
gik malit mang’eny. Je-	Onesifora.	
hova biro chule ka lu-	20 Erasto ne odong’
wore gi gik mosetimogo.	Korintho, to Trofimo ne

	In bende nyaka itang’ aweyo Mileto ka otuo. kode nikech ne okwedo 21 Tim matek kar nyalo-wach ma ne wayalo, ka ni mondo ichop ka ndalo okwedo wachno e okang’ koyo pok ochopo.
maduong’ ahinya.	Yubulo ooroni mosne,
16 Ka natemo chiwo	Puden gi Linus gi Klau-
dwoko kuom weche ma	dia kod owete duto be-
nodonjnago, onge ng’at	nde otimo kamano.
ma nodokna, to ji duto	22 Ruodhwa  mondo
noringo moweya—Nya-	
	obed gi chuny minyiso.
		Ng’wono mogundho mar
2Ti 4:131 Magi gin buge mi-	
dolo e kede moro, to olosgi gi	Nyasaye  mondo  obed
piende kata gi gik mamoko.	kodu.
 
NE

TITO


WECHE	MANTIE


1 Mos (1-4)		Kinda ne timbe
		
Tito onego oket owete		mabeyo (14)
obed jodongo		3 Bolruok e bwo joma
Krete (5-9)		nigi telo (1-3)
Kwer matek joma		Bed moikore ne
ng’anyo (10-16)		timo gik mabeyo (4-8)
2 Puonj mangima ne		Tamri mbaka mofuwo
joma tindo gi joma		kod joma loso
dongo (1-15)		kidienje (9-11)
Tamri timbe ma		Weche michikogo
ok nyis luoro		Tito owuon kod
Nyasaye (12)		mos (12-15)
		

 


1 An Paulo, misumba Nyasaye kendo jaote mar Yesu Kristo. Yie ma an-go kod tija kaka jao-te luwore gi yie mar jogo ma Nyasaye oseyiero ke-ndo luwore gi ng’eyo ma-long’o e wi adiera kaka chiwruok chuth ne Nya-saye  dwaro,  2 kendo ka luwore gi geno mar ngima ma nyaka chieng’ ma Nyasaye ma ok nyal riambo nosingo  chon ahinya;  3 to kane nda-
 


lo moketo owuon nose-chopo, nomiyo wachne ong’ere kokalo kuom tij yalo ma nomiya ka lu-wore gi chik mar Ja-warwa, ma en Nyasaye.

	Andikoni in Tito, nya-thina madier nikech yie ma wan-go ma chal, ka awacho kama:

Ng’wono mogundho kod kuwe moa kuom Nyasaye Wuonwa kod Kristo Yesu Jawarwa mondo obed kodu.
 

574
 
575	TITO 1:5 – 14

	Ne aweyi Krete mo- ne mar puonjo, eka obed ndo irie weche mobam gi nyalo mar jiwo ji kendo mondo iket owe- gi puonj mangima, ke-te obed jodong-kanya- ndo kwero jogo ma kwe-kla, kitimo kamano e do puonjno.


dala ka dala mana kaka	10 Nimar nitie jong’a-
ne achiki:  6 iket ng’a-	njo mang’eny, jowach
to ang’ata ma onge wach	weche manono, kendo
minyalo donjnego, ng’at	jowuond, to moloyo, jo-
ma  en  chwor  dhako	go ma makore gi wach
achiel, ng’at ma nyithi-	nyangu.	11 Dwarore ni
nde ni e yie to gionge	imi dho jogo, nimar jogo
bura nikech tim anjawo	bende e ma siko ka lo-
kata mar ng’anjo.  7 Ni-	ko ute ji ka giketho joot
mar kaka jarit mochung’	duto kuom puonjo gik
ne mwandu Nyasaye, ja-	ma ok onego gipuonj,
rit mar kanyakla nyaka	nikech	gidwaro  yudo
bed ng’at ma onge wach	ohala e	yor mibadhi.
moro minyalo donjnego.	12 Nitie achiel kuomgi
Kik obed ng’at ma wiye	ma en janabi margi, ma
tek, kata ng’at ma iye	nowacho kama: "Kinde
wang’ piyo, kata jamer,	duto Jo-Krete gin jo mi-
kata ng’at mohero tim	riambo, ondiegi ma kelo
gero, kata ng’at ma nigi	hinyruok, kendo joma igi
ich-lach mar yudo oha-	lach ma budho abudha
la e yor mibadhi,  8 to	nono."	
obed ng’at mohero rwa-	13 Mano en neno ma-
ko ji, mohero timbe ma-	dier. Kendo mano e mo-
beyo, ma pache long’o,	miyo sik kikwerogi ma-
ng’at makare, ma ma-	tek ahinya eka mondo gi-
kore  motegno  gi  jo-	bed joma yiegi ngima,
moko, ma nigi ritruok,	14 ma ok gichik itgi ne
9 ma makore motegno	sigendni mochuogi mag
gi wach migeno e lony-	Jo-Yahudi  kod  chike
 
TITO 1:15 – 2:10	576
jogo ma weyo adiera .	mondo gipuonj mon ma-
15 Kuom joma ler, gik	tindo oher chwogi, oher
moko duto ler; to kuom	nyithindgi,  5 obed jo-
joma ochido kendo ma	ma pachgi long’o, joma
onge yie, onge gima ler-	ler e timbegi, joma rito
negi, nimar pachgi kod	pacho e yo maber, joma
nyalogi mar pogo ber	timo gik mabeyo, joma
gi rach, ochido.  16 Gi-	oyie bolore e bwo chwo-
hulo e lela ni ging’eyo	gi, mondo eka ji kik wuo
Nyasaye to koni gikwe-	e yor achaya e wi wach
de kuom timbegi, nikech	Nyasaye.
gidwanyore kendo ok gi-	6 Kamano bende dhi
luw kaka ichikogi. Be-	nyime jiwo chwo mati-
nde, ok giwinjore ne tich	ndo mondo gibed joma
moro amora maber.	pachgi long’o,  7 kiketo
Kata kamano, in to	ranyisi kuom bedo gi ti-
2 sik kiwacho weche	mbe  mabeyo  e  yore
ma luwore gi puonj ma-	duto.  Puonj  gik  ma-
ngima.	2 Chwo ma hik-	ler gi pek ma dwarore
gi ng’eny mondo obed	e weche duto,  8 kitiyo
joma ok kal tong’ e ti-	gi weche mangima ma
mbegi, joma kawo gik	ok nyal ketnie bura, eka
moko gi pek kaka dwa-	mondo jo akwede oyud
rore, ma pachgi long’o,	wich-kuot nimar gionge
motegno e yie, e hera,	gi gima rach ma ginyalo
kod	nano.  3 Kama-	wacho kuomwa.  9 Wa-
no bende, mon ma hik-	sumbni mondo oyie bo-
gi ng’eny mondo obed	lore e bwo teko mar
joma timbegi nyiso luor,	ruodhi maggi e weche
ok joma ketho nying jo-	duto kendo gitem moro-
mamoko, kik gibed wa-	gi. Kik gibed joma dwo-
sumbni mag divai ma-	kore kodgi,  10 kik gi-
ng’eny, to gibed jopuonj	kwalgi, to ginyis ni gin
mag gik mabeyo;  4 eka	joma inyalo gen chuth,
 
577	TITO 2:11 – 3:5
mondo e yore duto gi-	kamano ka in gi teko
bidh puonj mar Jawar-	duto mar chiko weche.
wa, ma en Nyasaye.	Kik  iwe  mondo  ng’a-
11 Nimar ng’wono mo-	to ochayi.
gundho  mar  Nyasaye	Dhi nyime paronegi
osenenore ayanga kuom	3 mondo giyie bolore e
kelo warruok ne ji du-	bwo loje kod joma nigi
to mopogore opogore.	teko mag telo, kendo

	Ng’wonono puonjo- mondo giwinjgi, gibed wa mondo watamre ti- joma oikore ne timo gik
mbe ma ok  nyis luo-	mabeyo duto,  2 mondo
ro  Nyasaye  kod  go-	kik giwach weche ma
mbo mag piny, kendo	nyalo ketho nying ng’a-
mondo wadag ka wanyi-	to, kik gibed joma ohero
so ni wan gi paro malo-	ywaruok, to gibed joma
ng’o gi tim makare kod	tur, kendo joma nyiso
chiwruok chuth ne Nya-	muolo chuth ne ji duto.
saye e ndalo ma sani,	3 Nimar nitie kinde ma
13 sama  warito  geno	wan bende ne wan gi
ma kelo mor kod fweny-	paro ma ok ni kare, ne
ruok maduong’ mar Nya-	ok waluw kaka ne ichiko-
saye  ma  nyalo  duto	wa, ne ji miyo walal, ne
kod mar Yesu Kristo Ja-	wan wasumbni mag go-
warwa,  14 ma nochi-	mbo kod mor mopogo-
wore owuon nikech wan	re opogore, ka wasiko e
mondo ogonywa a e kit	gik maricho kod ich-lit, e
ketho duto kendo mo-	gik modwanyore, kendo
ndo opwodhwa owuon	ka wan gi sigu e kindwa
wabedne oganda make-	ng’ato gi ng’ato.
nde, ma nigi kinda ne ti-	4 Kata  kamano,  ka
mbe mabeyo.	ng’wono mar Jawarwa

	Sik kiwuoyo kuom ma en Nyasaye, kod hera wechego, kisayo ji, moherogo dhano no-kikwero ji, kendo itim nyisore ayanga, 5 (ok
 
TITO 3:6 – 15				578
nikech gimoro amora	kelo	pogruok	kuom
makare ma ne waseti-	loso kidienje, tamreu-
mo, to en nikech noke-	ru ng’atno bang’ miye
chowa) nomiyowa war-	siem mokwongo kendo
ruok kuom lwokowa gi	mar ariyo,	11 kung’eyo
lwok ma nokelowa e ngi-	ni ng’at ma kamano ose-
ma kendo kuom miyo-	baro moweyo yo kendo
wa bedo manyien kokalo	otimo richo; bende ose-
kuom roho maler.  6 Ne	keto buch kum kuome
oolonwa rohono e yo	owuon.		
mogundho kokalo kuom	12 Ka aoro Atema kata
Yesu Kristo Jawarwa,	Tikiko iri, tem matek
7 eka ka osekwanwa	kar nyaloni mondo ibi
kaka joma kare koka-	ira Nikapoli, nimar ka-
lo kuom ng’wonone mo-	nyo e kama aseng’ado
gundho, wabed bende	ni abiro bedoe e ndalo
gi geno mar yudo ngi-	koyo.	13 Tim duto mi-
ma mochwere kaka pok	nyalo mondo ikony Ze-
marwa.	na, ma en jal molony
8 Wechegi gin mige-	e Chik, kod Apolo, mo-
no chuth, kendo adwa-	ndo	kik	gichand  gik
ro  ni  isik  kijiwo  we-	ma dwarore e wuodhgi.
chegi eka mondo jogo	14 To jowa bende opuo-
moseyie kuom Nyasaye	njre siko ka gin joma
oket pachgi kuom siko	timo gik mabeyo mondo
ka gitimo gik mabeyo.	konyruok obedie e ki-
Gigi gin gik malong’o ke-	ndego ma dwarore ahi-
ndo ma konyo ji.	nya, eka gibed gi nyak.
9 To kik idonj e mbaka	15 Jogo duto man ko-
mofuwo mag mino wach	da ooronu mos. Mos-
gi nonro e wi anyuola	nauru jogo moherowa e
kod ywaruok gi dhawo e	yie.		mogundho
wi Chik, nimar gigo ok	Ng’wono	
kony kendo gin gik ma-	mar	Nyasaye	mondo
nono.  10 To ng’at ma	obed kodu uduto.
 
NE

FILEMON


WECHE	MANTIE

 

Mos (1-3)

Hera kod yie mar Filemon (4-7)
 

Paulo sayo

Onesmas (8-22)

Mos mogik (23-25)

 

	An Paulo, jal motue e jela nikech Kristo Yesu, ka an gi Timotheo owad-wa, andiko ne in Filemon jatich wadwa ma wahe-

ro, 2 kendo ne Afia nya-minwa, bende, ne Arki-po ma en jalweny wadwa, kendo ne kanyakla manie odi:

3 Ng’wono mogundho kod kuwe moa kuom Nya-saye Wuonwa kod Ruodh-wa Yesu Kristo mondo obed kodu.

	Kinde duto agoyo ne Nyasacha erokamano sama ahulo nyingi e lamo maga, 5 kaka amedo winjo wach yieni kod hera ma iherogo Ruodh-wa Yesu kendo ne joma ler duto. 6 Alamo mo-ndo yie ma in bende in-go omi ing’e gik mabeyo
 

duto ma waseyudo ko-kalo kuom Kristo. 7 Ni-mar ne abedo gi mor mo-gundho kod hoch bang’ winjo wach hera ma inyi-so, nimar kokalo kuomi in owadwa, oseduog chuny joma ler duto.

	Mano e momiyo kata obedo ni an gi ratiro ma-duong’ mar wuoyo kaka jaote Kristo mondo achi-ki itim gima kare, 9 ber moloyo mondo asayi kuom hera, nimar ing’eyo kaka an, an Paulo jal ma hike ng’eny, ee, ma be-nde sani ni e jela nikech Kristo Yesu. 10 Asayi kuom wach nyathina ma Onesmas ma ne abedo wuon mare kane an e jela.

	Chon ne en ng’at ma onge gima okonyi-go, to sani okonyi ahinya
 

579
 
FILEMON 12 – 25		580
kendo an bende okonya.	gi gopi moro, kwan gowi-
12 Aduoge iri kendo, ee,	no e wiya.  19 An Pau-
jal ma en chunya awuon.	lo kendo andiko gi lwe-
13 Daher	ni	adong’	ta awuon: Abiro chulo
kode kae mondo odhi	gowino—kata ka ok apa-
nyime konya, kotimo ka-	roni ni in jagopa nikech
mano e loyi e kinde ma	ngimani iwuon.  20 Ee,
an e tuech nikech wach	owadwa, akwayo ni mo-
maber.  14 Kata kama-	ndo ayudie konyno koa
no, ok daher kawo okang’	kuomi nikech wan kuom
moro amora ka pok iyie-	Ruodhwa; duog chunya
na, mondo gima ber mibi-	nimar wan kuom Kristo.
ro timo kik bed ma ochu-	21 An gadier ni  ibi-
nigo, to ma in e ma iyiero	ro timo kaka asesayi-
timo.  15 Samoro mano	no, omiyo andikoni ka
e momiyo noringo mo-	ang’eyo  ni  ibiro  timo
weyi kuom kinde ma-	kata mana mokalo gik ma
chuok, mondo obi oduog	asewachogo.  22 Bende,
iri mochwere,	16 to ok	akwayi ni iiknae kamoro
mana kaka misumba ke-	ma anyalo dakie, nimar
ndo, to kaka ng’at ma	ageno ni kokalo kuom
koro oloyo misumba, tie-	lamo magu, ibiro gonya
nde ni owadwa moher	mi duoka iru kendo.
ahinya, mokwongo an e	23 Epafra, ma en wad-
ma  ahere,  to  in to  e	wa motueyago e jela ni-
ma koro ibiro here mo-	kech Kristo Yesu, ooro-
loyo, nikech in ruodhe	nu mos,  24 Mariko, gi
kendo in owadgi kuom	Aristako, gi Dema, kod
Ruodhwa .	17 Omiyo,	Luka, ma gin jotich wete-
ka ikwana kaka osiep-	na,  bende  otimo  ka-
ni, yie irwake e yo ma-	mano.
ng’won mana kaka da iti-	25 Ng’wono mogundho
mona.  18 E wi mano, ka	mar Ruodhwa Yesu Kri-
dipo ni ne okethoni e yo	sto  mondo  obed  kod
moro amora, kata ka en	chuny ma unyiso.
 
(11-13)
(1-10)
(1-6)
(5-9)
(1-4)
(5-14)
NE

JO-HIBRANIA


WECHE	MANTIE

 

	Nyasaye wuoyo kokalo kuom Wuode (1-4)

Wuowi duong’ moloyo malaike





2 Keto chunywa kod pachwa kuom gik ma wawinjo moloyo kaka pile

Gik moko duto oket e
bwo Yesu

Yesu kod owetene (10 -18) Jatelo Maduong’ ma kelo warruok (10)

Jadolo maduong’ ma kecho ji (17)
3 Yesu duong’ moloyo
Musa
Nyasaye e ma nogero gik moko duto (4)

Siem kuom bedo ma onge yie (7-19) "Kawuononi, ka uwinjo dwonde" (7, 15)
4 Lit mar tamruok donjo e
yueyo mar Nyasaye Jip mondo wadonj e yueyo mar Nyasaye

Wach Nyasaye
ngima (12)
 

Yesu e jadolo maduong’ (14-16)
5 Yesu duong’ moloyo jodolo ma dhano (1-10) Kit dolo mar Melkizedek (6, 10)

Ne opuonjore luwo kaka Nyasaye chike kokalo kuom chandruogene (8) Ne en gi migawo mar kelo warruok ma nyaka chieng’ (9)
Siem kuom bedo joma ok tim dongruok (11-14)

6 Kedo matek mondo wabed joma otegno (1-3) Joma lwar koa e yie guro Wuowi e yath kendo (4-8) Tim matek ibed gadier chuth kuom genoni (9-12) Adiera mar singruok Nyasaye (13-20)

Singo kod kuong’ruok mag Nyasaye ok lokre (17, 18)
7 Melkizedek, ruoth kendo
jadolo makende (1 -10) Tij dolo mar Kristo nigi duong’ moloyo (11-28)
 

581
 
(15, 16)
(7, 17)
(18-29)
(12-17)
(4-11)
(11-28)
(1-3)
(1-10)
(1-6)
(32-39)
Weche Mantie e JO-HIBRANIA – 1:2	582

 

Kristo nigi nyalo mar reso ji chuth (25)
8 Tabenakel ne en ranyisi
mar gik manie polo Pogruok e kind

singruok machon kod manyien (7-13)

9 Tich mowal manie kama

ler moloyo e piny

Kristo nodonjo e polo gi rembe

Jagach mar singruok manyien (15)

10 Misango mag le koro onge tich (1-4)

Chik en tipo (1) Misango mar Kristo ne ochiw kuom ndalo duto (5-18)
Yo manyien kendo ma terowa e ngima (19-25) Kik wajwang’

bedo kanyachiel e chokruogewa (24, 25) Siem kuom timo richo

goyiem (26-31)
 

Bedo gadier kod yie konyowa nano


	Oler tiend yie (1, 2) Ranyisi mag joma nonyiso yie (3-40)

Ka ng’ato onge yie ok onyal moro Nyasaye (6)
12 Yesu e Jachop
yiewa
Joneno mang’eny molworowa kaka boche polo (1)

Kik icha kum mar Jehova

Losuru ne tiendeu nderni moriere tir

Dhi e Jerusalem manie polo

	Jip kod mos mogik (1-25) Kik wiu wil gi tim rwako welo (2)

Kend mondo omi luor (4)
Luwuru kaka joma telo

e kindu chikou
Wachiwuru misango

mar pak

 


1 Chon ahinya, Nya-saye  ne  wuoyo  gi kwerewa kotiyo gi jona-bi, to nojatimo kamano kinde mang’eny kendo e yore mathoth.  2 To
 


koro e giko mar ndalogi, osebedo kowuoyo kodwa kokalo kuom Wuode, ma en jal ma noketo mondo obed jayud pok mar gik moko duto, kendo ma ko-

 
583				JO-HIBRANIA 1:3-12
kalo kuome e ma ne olo-	chuech ma nigi teko,1 to
soe ndalogo.	3 En e ma	jotichne2 otimo bedo li-
duong’ mar Nyasaye ne-	gek	mach	ma	liel."
nore kuome kendo en e	8 To e wi Wuode owa-
ma en e kido ma chal gi	cho	kama:	"Nyasaye
Nyasaye chuth; bende,	en kom-lochni mochwe-
en e ma omiyo gik moko	re nyaka chieng’, kendo
duto dhi nyime betie ko-	ludh-loch mar Pinyruo-
kalo	kuom	teko  mar	dhi en luth mar tim ma-
wachne. Kendo ka nose-	tir.	9 Ne ihero tim ma-
pwodhowa waa e richo,	kare, to ne isin gi tim ke-
nobet piny e bad Nyasaye	tho chik. Mano e momiyo
korachwich	e  kuonde	Nyasaye, ma en Nyasa-
man	malo.	4 Omiyo,	chi, ne owiri gi mo ma ke-
oseyudo duong’ moloyo	loni mor maduong’ mo-
malaike, e	okang’ ma	loyo joweteni."	10 Ke-
miyo	koro	oseyudo	ndo niya: "A Ruodhwa,
nying maber ahinya mo-	e kar chakruok ne iketo
loyo margi.		mise mar pinyni, kendo

	Kuom ranyisi, en ma- polo en tich mar lweteni. laika mane ma Nyasaye 11 Ginilal nono, to in ibi-osegawachonee kama: ro siko; to mana kaka na-"In e Wuoda; kawuono- nga, giduto gibiro yuyo-ni, asebedo wuoru"? Ke- re mi girum, 12 kendo ndo niya: "Anabed wuon ibiro ban-gi mana kaka mare, to en nobed wuo- kandho, kaka nanga, ke-da"? 6 To ka kendo ndo nolokgi kaka iloko ooro Wuode makayo e nanga. To in isiko ma ok piny, owacho kama: "Ma- ilokri, kendo hiki ok no-
laike duto mag Nyasaye		chop e giko ngang’."
mondo okulrene ka gi-		
miye luor."			
		1:7 1 Tiende sie en "chuech

	Bende, Nyasaye wa- mag roho" ma en pneu ma e cho e wi malaike kama: dho Grik. 2 Tiende ni, jotich "Otimo malaikene doko Nyasaye ma tiyo ne oganda.
 
JO-HIBRANIA 1:13–2:9

	To en malaika mane ma osegawachonee ka-ma: "Bed e bada kora-chwich nyaka chop aket wasiki obed kaka raten mar tiendi"? 14 Donge malaike duto gin chuech ma nigi teko1 moket ne tich maler, kendo oseor-gi mondo giti ne joma biro yudo warruok?

2 Mano e momiyo, mo-loyo kaka pile, dwa-rore ni waket chuny-wa kod pachwa kuom gik ma wasewinjo mo-ndo kik waba yo.  2 Ni-mar  ka  wach  ma  ne owach kokalo kuom ma-laike nobedo adier, ke-ndo ka ketho kod  ti-mbe  duto mag  chayo chik  ne  miyo  ikumo ng’ato ka luwore gi bura makare,  3 ere kaka wa-biro tony kapo ni wa-sejwang’o warruok ma-duong’ kamano? Nimar en wach ma Ruodhwa e ma ne okwongo yalo, eka joma ne owinje nokonyo-


1:14 1 Tiende sie en "chuech mag roho" ma en pneu ma e dho Grik.
 
584


wa ng’eyo ni wachno en adier, 4 ka bende Nya-saye ne chiwo neno ko-tiyo gi ranyisi madongo gi gik miwuoro kod tije madongo mopogore opo-gore, kendo nopogo mich mag roho maler ka luwo-re gi dwache.

	Nimar piny ma biro, ma e piny ma wayalo wachne, ok oketo e bwo teko malaike. 6 To ni-tie janeno moro mose-chiwo neno kamoro niya: "Dhano en ang’o ma ike-te e paro, kata wuod dha-no en ang’o ma imiye ari-ta? 7 Ne ikete mi obedo gi migawo mapiny mo-loyo malaike; ne isidho-ne osimbo mar duong’ gi luor, mi ne ikete e wi tije mag lweteni. 8 Gik moko duto ne iketo e bwo tiende." Kuom keto gik moko duto obed e bwo tekone, onge gimo-ro amora ma Nyasaye no-weyo ma ok oketo e bwo tekone. To sani pod ok wane ka gik moko duto ni e bwo tekone. 9 Kata kamano, Yesu ma ne otim mi obedo gi miga-
 
585	JO-HIBRANIA 2:10–3:1
wo mapiny moloyo ma-	14 Kuom mano, nikech
laike, sani osesidhne osi-	‘nyithindo matindogo’
mbo mar duong’ gi luor	nigi del mar remo kod
nikech ne oyudo lit mar	ringruok, en bende nobe-
tho mondo kokalo kuom	do gi remo kod ringruok,
ng’wono mogundho mar	mondo kokalo kuom tho-
Nyasaye, obil tho ne ji	ne otiek chuth jal ma
duto.	nig i  nyalo  mar  kelo
10 Jal ma gik moko	tho, tiende ni Jachien;
duto ne obetie ne en ke-	15 kendo mondo ogony
ndo kokalo kuome, no-	ji  te  ma  osebedo  e
neno  ni  kodwaro  ni	bwo tuech kuom ngima-
nyithinde mang’eny oyud	gi duto nikech luoro tho.
duong’, to ber mondo	16 Nimar kuom adier ok
omi Jatelo Maduong’ mo-	okony malaike, to oko-
seketo ma kelonegi war-	nyo mana koth Ibrahim.
ruok okadh e sand eka	17 Nikech mano, jalno
obed malong’o chuth.	ne nyaka bed ma chal gi

	Nimar jal ma pwodho "owetene" e yore duto, ji mondo gibed joma ler mondo eka obed jadolo kod joma ipwodho be- maduong’ ma kecho ji ke-nde, gia kuom wuoro ndo migeno e weche mo-achiel, kendo nikech tudore gi Nyasaye, mo-mano, wi jalo ok kuod ndo ochiw misango mar koluongogi ni owetene, loso winjruok nikech ri-

	nimar owacho niya: cho mag ji. 18 Nimar "Analand nyingi ne owe- en owuon nosandore tena; anapaki gi wer e kane iteme, omiyo en gi dier kanyakla." 13 Be- nyalo mar konyo joma nde, owacho kama: "Ana- kalo e tem.

ket genona kuome." Ke- 3 Nikech mano owete-
ndo niya: "Neuru! an,na, un ma un joma
kaachiel  gi  nyithindo	ler  kendo  ma   nigi
matindo ma Jehova ose-	luong mar polo, paruru
miya."	matut kuom jaote kendo
 
JO-HIBRANIA 3:2-14					586
jadolo maduong’ ma wa-	mana kaka jomoko no-
hulo  wachne  ayanga,	timo kane gimiyo obe-
ma en Yesu.  2 Ne oma-	do gi mirima mager e
kore motegno gi Jal ma	kinde mar tem e thim,
ne okete e migape mana	9 kama kwereu ne ocha-
kaka Musa bende notimo	ndae	ka	gitema, kata
e od Jalno duto.  3 Ni-	obedo ni ne giseneno ti-
mar ikwane ni owinjo-	jega	kuom	higni  40.
re yudo duong’ moloyo	10 Mano e momiyo chu-
Musa, nikech jal ma gero	nya nochido ahinya gi
ot nigi duong’ moloyo ot	tieng’ni mi ne awacho
mogerono.  4 En adier	kama: ‘Kinde duto gisiko
ni ot ka ot nigi ng’at mo-	ka gibayo yo e chunygi,
gere, to jal ma ne oge-	kendo	pok	ging’eyo
ro gik moko duto en	yorena.’	11 Omiyo, ne
Nyasaye.  5 Koro Musa	akuong’ora ka an gi mi-
ne en jatich migeno e od	rima niya: ‘Ok ginidonj e
Jalno duto, kendo mano	yueyona.’"		
nochiwo neno ma nyiso	12 Owetena, beduru
gik ma ne idhi el tiendgi	motang’ ahinya mondo
bang’e,  6 to Kristo ne	ng’ato kuomu kik chak
en wuowi migeno moket	bedo gi chuny marach
e wi od Nyasaye. Wan e	ma  onge  gi  yie,  ma
ma wabedo od Jalno ka	miyo osudo mabor ke-
adier wamakore moteg-	ndo oweyo Nyasaye ma-
no gi mich mar wuoyo gi	ngima;  13 to  un  pile
chir ka wan thuolo kod	ka pile sikuru ka uji-
geno ma miyo wabedo gi	woru	e	kindu	sama
sunga, ka watimo kama-	pod nitie ndalo miluo-
no nyaka giko.	ngo	ni	"Kawuononi,"
7 Kuom mano, mana	mondo kik ng’ato kuo-
kaka  roho  maler  wa-	mu obed gi chuny ma-
cho ni, "Kawuononi, ka	tek  ta  nikech	wuond
uwinjo dwonde,  8 kik	mar	richo.	14 Nimar
umi chunyu obed matek	kuom adier wadoko joma
 
587	JO-HIBRANIA 3:15–4:6
yudo gik ma Kristo be- 4 Kuom mano, nikech

nde yudo, tek mana ni singo mar donjo e wamakore motegno nya- yueyone pod dhi nyi-ka giko kuom geno ma ne me, wabeduru motang’ wan-go e kar chakruok. dipo ka ng’ato kuomu

	Mana kaka ne owach ochweyo ma ok oyudo ni, "Kawuononi, ka uwi- singono. 2 Nimar wan njo dwonde, kik umi chu- bende oseyalnwa wach nyu obed matek mana maber mana kaka ne kaka jomoko notimo otimnegi; to wach ma ne kane gimiyo obedo gi mi- giwinjono ok nokonyogi
rima mager."	nikech ne ok gibedo gi
16 Nimar gin jomage	yie ma chal gi mar joma
ma nowinjo dwonde to	notimo kaka ne owach-
pod ne gimiyo obedo	negi.  3 Nimar wan ma
gi mirima mager? Donge	wasenyiso ni wan gi yie,
adier ne gin ji duto ma ne	wasedonjo e yueyono
	mana kaka nosewacho
oa Misri ka Musa tayogi?	niya: "Omiyo, ne akuo-
17 E wi mano, gin joma-	ng’ora ka an gi mirima
ge ma chuny Nyasaye no-	ni, ‘Ok ginidonj ngang’
chidogo kuom higni 40?	e yueyona,’" kata obedo
Donge ne gin joma no-	ni tijene noserumo nya-
timo richo, ma ringregi	ka a chakruok mar piny.
motho ne olwar e thim?	4 Nikech nitie kamoro ei
18 To gin ng’a gini ma	Ndiko mosewuoyoe e wi
Nyasaye ne okuong’ore-	odiechieng’no mar abi-
negi ni ok ne gidhi donjo	riyo kama: "Eka Nyasaye
e yueyone ngang’? Do-	noyueyo  kuom  tijene
nge ne gin joma ne ota-	duto e odiechieng’ mar
more luwo kaka ichiko-	abiriyo,"  5 owacho be-
gi?  19 Omiyo, waneno	nde kanyo niya: "Ok gini-
ni ne ok ginyal donjo e	donj ngang’ e yueyona."
yueyone nikech ne gio-	6 Kuom mano, nikech
nge gi yie.	koro yueyono pod dhi
 
JO-HIBRANIA 4:7-15

nyime mondo jomoko odonjie, kendo nikech joma ne okwong yal-negi wach maber ne ok odonjo e yueyono nikech ne gichayo chik, 7 ne ochako oyango odie-chieng’ moro machielo kendo kuom wacho bang’ ndalo mang’eny e za-buri mar Daudi ni, "Ka-wuononi"; mana kaka osewach malo ni, "Ka-wuononi, ka uwinjo dwo-nde, kik umi chunyu obed matek." 8 Nimar ka dine bed ni Joshua notayogi nyaka kamoro mar yueyo, Nyasaye dine ok owacho kendo ni ni-tiere odiechieng’ ma-chielo. 9 Omiyo, pod odong’ yueyo mar saba-to ne oganda mar Nya-saye. 10 Nimar ng’at mosedonjo e yueyo mar Nyasaye, jalno oseyueyo bende kuom weyo tijene owuon, mana kaka Nya-saye bende ne oyueyo kuom tijene owuon.

	Kuom mano, wati-muru kar nyalowa duto mondo wadonj e yueyo-no, mondo kik ng’ato
 
588


lwar e tim achielno mar chayo chik. 12 Nimar wach Nyasaye ngima ke-ndo en gi teko ma tiyo, obith moloyo ligangla ma dhoge ariyo, kendo onyalo chwowo ng’ato mi opog kata mana kaka onenore gi oko kod kaka chunye ma iye chal, kopogo bende fuonde gi ondhudho, kendo en gi nyalo mar fwenyo paro kod dwaro mag chuny ng’ato. 13 Kendo onge kata mana chuech moro amora ma opondo ma wang’e ok nyal neno, to gik moko duto ni duk ke-ndo ni e lela e nyim wang’ jalno ma wanadwokne wach e bura.

	Kuom mano, nikech wan gi jadolo ma-duong’ mosekalo mi odo-njo e polo, ma en Yesu Wuod Nyasaye, wasi-kuru ka wahulo wachne ayanga. 15 Nimar jado-lo maduong’ ma wan-go, ok en jadolo ma ok nyal kechowa kuom nyawo-wa, to en jadolo ma ose-tem e yore duto mana kaka wan, to ne osiko ma
 
589		JO-HIBRANIA 4:16–5:11
onge richo.  16 Omiyo,	lo maduong’, to ng’at ma
wadhiuru e nyim kom-	nomiye duong’ en Jal ma
loch mar ng’wono mo-	nowachone kama: "In e
gundho mar Nyasaye ka	wuoda; kawuononi, ase-
wan gi chir mar wuoyo,	bedo wuoru."  6 Nimar
mondo okechwa kendo	owacho bende kamoro
wayud ng’wonone mogu-	machielo ni, "In jadolo
ndho ma konyowa e ki-	mochwere e kit dolo mar
nde mowinjore.	Melkizedek."		
Nimar  jadolo  ma-	7 E kinde mar ngimane
duong’ ka jadolo ma-	e piny, Kristo ne olamo
duong’5	moa e kind ji, ike-	kosayo kendo kokwayo
to mondo otinegi kuom	Jal  ma ne nigi  nyalo
weche motudore gi Nya-	mar rese kuom tho, koti-
saye, mondo ochiw mich	mo kamano koywak ma-
gi misengni mag richo.	lit kendo ka pi wang’e
2 En gi nyalo mar kecho	chuer,  mi	ne	owinj
joma onge ng’eyo kendo	lamone nikech noluoro
ma ketho, nikech en be-	Nyasaye.  8 Kata obe-
nde onyagore gi nyawo	do ni ne en wuod Jal-
ma mage owuon,  3 ke-	no, ne opuonjore luwo
ndo nikech mano, nyaka	kaka Nyasaye chiko ko-
ogol chiwo mar misango	kalo  kuom	chandruo-
nikech richo ma mage	ge ma noyudo.	9 To ka
owuon mana kaka otimo	nosedoko jal mowinjo-
ne richo mag oganda.	re chuth, koro nobedo

	Ng’ato ok yud miga- gi migawo mar kelo war-wo ma nigi duong’ kama- ruok ma nyaka chieng’
no kuom dwache owuon,	ne  ji  duto  ma  luwo
to oyude mana ka Nya-	wachne,  10 nimar Nya-
saye e ma oluonge mana	saye osekete jadolo ma-
kaka  noluongo  Arun.	duong’ e kit dolo mar
	Kamano bende, Kri- Melkizedek.
sto ne ok omiyore duong’	11 Wan gi weche mo-
owuon kuom bedo jado-	gundho  ma  wanyalo
 
JO-HIBRANIA 5:12–6:7	590
wacho kuom Kristo, kata	mise kendo, tiende ni e
kamano, leronu tiendgi	puonj kaka loko chuny a
tek nikech winjou nok.	e timbe ma kelo tho, yie
12 Nimar  kata  obedo	kuom Nyasaye,  2 puonj
ni chop sani onego bed	mar batiso, yieyo lwedo
ni usebedo jopuonj, pod	kuom ji, chier mar joma
dwarore ni ng’ato opuo-	otho, kod bura ma nya-
nju a e chakruok puonj	ka chieng’.  3 To wabiro
ma gin mana mise mag	timo mano, ka adier Nya-
ng’eyo weche maler moa	saye oyie.
kuom Nyasaye, kendo	4 Nimar kuom joma no-
usedok chien mi ubedo	seyudo  ler  chon  ke-
joma dwaro mana chak,	ndo ma gin joma nosebi-
to ok chiemo motegno.	lo mich mar polo michi-

	Nikech ng’ato ang’a- wo nono, kendo moseyu-ta ma dhi nyime mana gi do roho maler, 5 kendo madho chak kende, ok ma osebilo wach malo-obed gi lony e wi wach ng’o mar Nyasaye kod makare mar Nyasaye, ni- gik ma nigi teko motu-
mar en	nyathi matin.	dore	gi	ndalo	ma
14 To chiemo motegno	biro,  6 to  koro  gise-
en mar joma osetegno,	lwar gia e yie, ok nya-
joma osetieg nyalogi mar	lre mondo okonygi mi gi-
ng’eyo tiend weche koka-	chak gilok chunygi gia
lo kuom tiyo gi nyalono,	e richo kendo, nimar gi-
mondo gipog gik ma kare	wegi giguro Wuod Nya-
kod gik ma ok kare.	saye e yath kendo, ka gi-
Kuom mano, nikech	kete	e	lela  mondo
koro wasedongo mi	oyud wich-kuot.  7 Ni-
waweyo6	puonj ma gin	kech lowo yudo gueth
mana mise mag ng’eyo	moa kuom Nyasaye sama
Kristo,	koro  wakedu-	omodho	pi  koth	ma
ru matek mondo wabed	chue kuome pile, kae to
joma otegno, ma ok wa-	omiyo cham gi yien nya-
sik  mana  ka  waketo	kie mondo okony joma
 
591		JO-HIBRANIA 6:8-18
ne opure.  8 To ka onya-		ro  maduong’	moloye
			
go mana kuthe kod buya,		ma nonyalo kuong’orego,
japur jwang’e kendo ma-		14 ka	nowacho  niya:
piyo obiro bedo gima		"Kuom	adier,	anague-
ikuong’o, kendo gikone		dhi, kendo adier anami
ibiro wang’e awang’a.		inya   mi   ibed   ma-
9 To kuomu un joma		ng’eny."  15 Omiyo, ka
ahero, kata obedo ni sani		Ibrahim nosenyiso ho-
wawuoyo e yo ma kama-		ruok mos, noyudo gima
no, wan gadier ni ume-		ne osingno.	16 Nikech
do dhi maber moloyo,		pile  dhano	kuong’ore
ka  utimo  gik  ma  te-		gi nying ng’at maduong’
rou e warruok.  10 Ni-		moloyogi, kendo mano
mar Nyasaye ok en ng’at		e ma tieko ywaruok ma
ma ok kare ma wiye di-		nyalo betie e kindgi, ni-
wil gi gik ma usetimo kod		mar kuong’ruogno golo
hera ma usenyiso ne nyi-		kiawa moro amora ma
nge kuom tiyo ka uko-		nyalo  betie.  17 E  yo
nyo joma ler kendo udhi		ma kamano bende, kane
nyime tiyonegi.  11 To		Nyasaye ong’ado mondo
adwaro ni ng’ato ka ng’a-		oyang weche e yo ma-
to kuomu oti matek ka-		ler moloyo ne joma ne
mano mondo obed ga-		dhi yudo pok mar si-
dier chuth kuom genono		ngono ka onyisogi kaka
nyaka giko,  12 mondo		dwache en dwaro ma ok
kik ubed josamuoyo, to		lokre ngang’, ne ojiwo si-
ubed joma luwo tim joma		ngono kuom kuong’ruok,
yudo gik ma ne osing ni-		18 mondo kokalo kuom
kech ne ginyiso yie kod		gik moko ariyo ma ok
horuok mos.		lokre ngang’ ma Nyasaye
13 Nimar ka Nyasaye		ok nyal riamboe chuth,
notimo singo ne Ibra-		wan ma waseringo mi
him, Nyasaye ne okuo-		wadhi e kar bwok, wabed
ng’ore gi nyinge owuon		gi jip maduong’ mar dhi
nikech onge ng’at mo-		nyime makruok motegno
 
JO-HIBRANIA 6:19–7:8	592
gi geno moseket e nyim-	chal gi Wuod Nyasaye,
wa.  19 Wan gi genoni	osiko ka en jadolo kuom
ma chalnwa kaka nanga	kinde duto.
mar meli mosiro ngima-	4 Unyalo  neno  kaka
wa; en geno madier, ke-	ng’atno ne en ng’at ma-
ndo motegno, kendo oka-	duong’ ma Ibrahim jal
lo pasia ka odonjo iye	ma ne en kwar jo anyuo-

	kama Yesu ma en jal lane ne ochiwone achiel mosedhi motelonwa mo- kuom apar mag gige ma-ndo olos yo, osedonjoe e beyo moloyo ma nose-lowa. Yesuno osebedo ja- peyo. 5 En adier ni ka dolo maduong’ mochwe- luwore gi Chik, yawuot re e kit dolo mar Melki- Lawi ma iketo e tij
zedek.	dolo nigi ratiro mar cho-
Melkizedek  ne  en	ko achiel kuom apar mag
ruodh Salem, kendo	gik moko koa kuom oga-
ne7 en jadolo mar Nya-	nda, tiende ni koa kuom
saye Mamalo Chutho,	joma gin owetegi, kata
to sama noromo gi Ibra-	obedo	ni  jogo  bende
him kane Ibrahim duogo	owuok e anyuola mar
koa loyo ruodhi moko, ne	Ibrahim.  6 To ng’atni
oguedho Ibrahim  2 mi	ma ok ne oa e anyuola
Ibrahim ne omiye achiel	mar  Lawi  ne	okawo
kuom apar mar gik moko	achiel kuom apar koa e
duto. Mokwongo, tiend	lwet Ibrahim, mi nogwe-
nyinge ka olok en "Ruoth	dho jal ma Nyasaye nose-
Makare," to bende en	miyo singogo.	7 Koro
ruodh Salem, tiende ni,	onge kiawa ni ng’at ma-
"Ruodh Kuwe."  3 To ni-	duong’	e  ma	guedho
kech ne oonge wuon-gi,	ng’at	matin.	8 Kuom
kata min-gi, kata anyuo-	Jo-Lawi, imiyogi achiel
la mowuokie, kendo hik	kuom apar to gin dha-
ngimane  ne  onge  gi	no ma tho, to kuom Mel-
chakruok kata giko, to	kizedek, en imiye achiel
ne  okete  mobedo  ma	kuom apar to en ng’at
 
593	JO-HIBRANIA 7:9-21
ma Ndiko chiwo nende ni	wi jodolo ma ne wuok e
ongima.  9 Omiyo, inya-	dhoodno.
lo wach ni, Lawi ma e	15 Kendo wachni me-
ma ji miyo achiel kuom	do nenore maler moloyo
apar  bende  osechulo	sama koro iketo jadolo
achiel kuom apar koka-	machielo ma chal gi Mel-
lo kuom Ibrahim,  10 ni-	kizedek  16 mosebedo
mar Lawi pod ne ni e i	kamano, ok kokalo kuom
ringre kwar mare sama	chik moro motudore gi
Melkizedek noromo gi	anyuola ma ng’ato wuo-
Ibrahim.	kie, to kokalo kuom teko

	Kare ka tij dolo mar ma chiwo ngima ma ok
Jo-Lawi ne nyalo miyo ji	nyal	kethore	chuth.
obed ma onge richo (ni-	17 Nimar ne owach ki-
mar mano ne en chen-	chiwo neno kuome niya:
ro ma ne oket ka lu-	"In	jadolo  mochwere
wore gi Chik ma nomi	e kit dolo mar Melkize-
ji), be pod dine odwarore	dek."		
ni jadolo machielo obe-	18 Kuom mano, chik
die, miwacho ni ni e kit	ma chon iketo tenge ni-
dolo mar Melkizedek to	kech koro onyap kendo
ok e kit dolo mar Arun?	oonge gi teko.	19 Ni-

	To nikech koro ilo- mar Chik ne ok omiyo gi-ko tij dolono, dwarore ni moro amora obedo malo-olok nyaka Chik bende. ng’o chuth, to geno ma-
	Nikech ng’at ma iwa- ber moloyo ma Nyasaye cho wechegi kuome ne osekelo e ma notimo ka-owuok e dhoot mopogo- mano, kendo mano e ma re, ma en dhoot ma onge miyo wasudo machieg-ng’at mosetiyoe e kendo ni gi Nyasaye. 20 Be-mar misango. 14 Ni- nde, nikech mano ne ok mar ong’ere maler ni nyal betie ma ok otim Ruodhwa ne oa e dhood kuong’ruok moro amora, Juda, to Musa ne ok 21 (nimar kuom adier, owacho gimoro amora e nitie joma osebedo
 
JO-HIBRANIA 7:22–8:1			594
jodolo	ma	ok	otim	kamano, ma en jal moma-
kuong’ruok moro amo-	kore chuth gi Nyasaye,
ra, jali to osebedo ja-	jal ma onge ketho, ma
dolo kokalo kuom kuo-	onge chilo, jal mopogo-
ng’ruok ma ne otimne	re gi joma richo, kendo
gi  Jalno  ma  ne  owa-	oseting’e malo ahinya
cho kama: "Jehova ose-	moyombo polo.	27 To
kuong’ore, kendo ok obi	mopogore gi jodolo ma-
loko pache,1 ‘In jadolo	dongogo, en ok ochuno
mochwere’"),	22 Yesu	ni ochiw misengni pile
e ma koro osebedo jalno	ka pile, kotimo kamano
ma ne ochiw kaka gir si-	mokwongo ne richo ma
ngo ma siro singruok ma-	mage owuon eka ne ri-
berie moloyo.	23 E wi	cho mag oganda, nikech
mano, ji mang’eny nya-	en to ne ochiwo misa-
ka ne bed jodolo nikech	ngo dichiel ma ok bi nwo
jadolo ne tho kendo ne	kendo, sama ne ochiwo-
chuno ni machielo okaw	re owuon kaka misango.
kare mondo odhi nyime	28 Nimar  joma  Chik
gi tijno,	24 to nikech	keto mondo gibed jodo-
Yesu siko ka ongima mo-	lo madongo gin joma nigi
chwere, onge joma kawo	nyawo, to wach ma ne
kare e tije mar dolo.	owach e yor kuong’ruok
25 Omiyo, en gi nyalo	bang’ ka Chik nosebetie
bende mar reso chuth	e ma keto Wuod Nyasaye,
joma sudo ir Nyasaye ko-	ma en jal ma osemi obe-
kalo kuome, nimar ongi-	do mowinjore chuth nya-
ma kinde duto mondo	ka chieng’.	
osanegi Nyasaye.		Koro wach maduong’
26 Omiyo,	en	gima	
			kuom gima watemo
owinjore mondo wabed	wacho8	e ma: Wan gi ja-
gi jadolo maduong’ ma	dolo maduong’ ma ka-
		mano,	kendo	osebet
7:21 1 Tiende ni, "ok obi ywa-			
go ang’e."				piny e bat korachwich
 
595	JO-HIBRANIA 8:2-11
mar kom-loch mar Nya-	chik motenore kuom si-
saye e polo,  2 en jatich	ngo mabeyo moloyo.
mar kama ler kendo mar	7 Ka dine bed ni sing-
hema madier ma Jehova	ruok mokwongono ne ok
e ma ne ogero, to ok dha-	orem, dine ok ochuno ni
no.  3 Nimar jodolo ma-	mar ariyo obedie.  8 Ni-
dongo duto iketo e tijno	mar Nyasaye nyiso ni ji
mondo gichiw mich kod	gin joketho sama owa-
misengni bende; omiyo	cho kamoro  ei  Ndiko
ne dwarore ni jali bende	kama: "‘Neuru! Ndalo bi-
obedie gi gima nonyalo	ro,’ Jehova owacho, ‘ma
chiwo.  4 Ka dine bed ni	anatimie singruok ma-
ne en e piny, ok dine obe-	nyien gi od Israel kod
do jadolo, nimar nitiere	od Juda.	9 Ok nobed
joma osebedo ka chiwo	singruok	ma  chal  gi
mich mag misengni ka	ma ne atimo gi kwere-
luwore gi Chik.  5 Jogo	gi e chieng’ ma ne ama-
tiyo tij Nyasaye e heka-	ko lwetgi mondo atagi ka
lu ma sie ma en kaka ra-	agologi e piny Misri, ni-
nyisi kendo kaka tipo	mar ne ok gidhi nyime
mar  gik  manie  polo;	makore gi singruokna,
mana kaka kane Musa	omiyo ne aweyo ritogi,’
chiegni gero hema, Nya-	Jehova owacho.
saye ne omiye chik: Ni-	10 "‘Nimar ma e sing-
mar owacho niya: "Ine ni	ruok ma anatim gi od Is-
itimo gik moko duto ka	rael bang’ ndalogo,’ Je-
luwore gi kaka dwarore	hova owacho. ‘Abiro keto
ni otimgi mana kaka ne	chikena e pachgi, kendo
osenyisi kane in e got."	anandikgi e chunygi. Mi

	To koro Yesu oseyudo anabed Nyasachgi, to gin migawo mar tich mabe- ginibed joga.
rie moloyo, nimar en be-	11 "‘Kendo ng’ato ok
nde e ma en jagach mar	nochak opuonj nyawad-
singruok maberie mo- gi kata puonjo owad-
loyo, kendo ma luwore gi	gi kowachone ni: "Ng’e
 
JO-HIBRANIA 8:12–9:9	596

Jehova!" Nimar giduto singruok ma omwon gi gining’eya, chakre ng’at dhahabu kuonde duto, matinie mogik nyaka ma iye ne nitie agulu mo-ng’at maduong’ moloyo. los gi dhahabu. Aguluno

	Nikech abiro kecho- ne oting’o manna, ludh gi kuom weyonegi ti- Arun ma ne oloth, kod mbegi ma ok kare, bende kite mopa mag singruok; ok anapar richogi kendo 5 to gi ka wiye malo ne
ngang’.’"			nitie jokerubi ma nigi
13 Nikech owacho ni	duong’ ka giumo raum
"singruok manyien," ma-	mar loso winjruok. To
no nyiso ni ma choncha	sani ok e sa mar wuoyo
koro obedo ma onge tich.	e wi wechego e yo matut.
Omiyo, gima onge tich	6 Ka noseger gigo e yo
kendo ma medo bedo	ma kamano, pile jodo-
moti chiegni lal nono.	lo donjo kama opog mo-
To	sing ruok	ma	kwongo e hemano mo-
chonno ne nigi chi-	ndo giti tijegi mowal;
ke9 miluwo motudore gi	7 to jadolo maduong’ ke-
tij Nyasaye, kendo ne	nde e ma donjo dichiel
en gi kama ler mar lemo	e higa e kama opog mar
e piny ka.  2 Nimar ne	ariyono, to ok odonj ma
oger hema mopog iye,	onge remo mochiwo ne
kae to kama ne opog mo-	en owuon kendo nikech
kwongo ne nitie gir chu-	richo ma oganda oseti-
ngo taya, kod mesa, gi	mo nikech kia margi.
makate michiwo e nyim	8 Kuom mano, roho ma-
Nyasaye; to iluongo ka-	ler nyiso ratiro ni yo ma
nyo ni Kama Ler.	3 To	dhi ei kama ler ne pok
e tok pasia mar ariyo, ne	ofwenyore e kinde ma
nitie kama opog e hema-	hema mokwongono ne
no miluongo ni Kama Ler	pod nitie.  9 Hemano en
Moloyo.	4 Kanyo ne ni-	mana ranyisi mar nda-
tie gir ting’o ubani molos	lo ma sani, kendo ka lu-
gi dhahabu kod sandug	wore gi chenrono, ichiwo
 
597			JO-HIBRANIA 9:10-15
mich kanyachiel gi mi-		nwo kendo, mi nokelo-
sengni bende. Kata ka-		nwa resruok ma nyaka
mano, mago ok mi ng’at		chieng’.  13 Nimar  ka
ma timo tij Nyasaye obed		remb diek gi mag ruedhi
malong’o chuth mi koro		kod buch nyaroya1 ma
obed gi chuny ma onge		ne ikiro kuom joma nose-
bura.  10 Gin mana gik		bedo ma ok ler ne pwo-
motudore gi chiemo gi		dhogi mi gibed maler
gik mimadho kod batiso1		e  ringruok,  14 mano
mopogore opogore. Ne		kaka remb Kristo biro
gin mana gik ma chik ne		timo kamano e okang’
dwaro ni otim motudo-		maduong’ moloyo! Nimar
re gi ringruok, kendo ne		ne ochiwore owuon ko-
oketgi mondo giti nyaka		kalo kuom roho maler
chop ndalo ma noseket		ma siko nyaka chieng’,
mar rieyo gik moko.		ka oonge ketho e nyim
11 Kata  kamano,  ka		Nyasaye. Donge rembe-
Kristo nobiro kaka jado-		no biro pwodhowa ka
lo maduong’ mar gik ma-		ogolowa e timbe ma kelo
beyo mosetimore, nodo-		tho mi wabed gi chuny
njo e hema maber mo-		ma ok ketnwa bura, mo-
loyo  kendo  malong’o		ndo wati ne Nyasachwa
chuth. Ok en hema mo-		mangima?
los gi lwedo, tiende ni ok		15 Mano e momiyo en
oa e chuech mar pinyni.		jagach  mar  singruok
12 Ne odonjo iye nyaka		manyien mondo kokalo
e  kama  lerno,  ok  gi		kuom thone, rawar ma
remb diek kod mag nyi-		nochiwo ogony ji oa e ke-
ruedhi, to nodonjo gi re-		tho ma ne gitimo e bwo
mbe owuon, kotimo ka-		singruok machon, mo-
mano dichiel ma ok bi		ndo joma oseluong obi
			oyud	singo mar pok ma
9:10 1 Tiende ni, luoko ji kod			
			
gik moko ka luwore gi kaka		9:13 1 Tiende ni, "dhiang’ ma
Chik Musa ne dwaro.		dhako ma pok onyuol."
 
JO-HIBRANIA 9:16-27	598
nyaka chieng’.  16 Ni-	onge richo minyalo we
mar sama itimo sing-	ne ng’ato mak mana ka
ruok moro gi Nyasaye,	remo ochuer.
chuno ni dhano ma timo	23 Kuom  mano,  ne
singruogno nyaka tho,	dwarore ni gigo ma ne

	nimar singruok tiyo gin kaka ranyisi mag gik mana ka gimoro otho, ni- manie polo opwodh ki-kech ok onyal tiyo e ki- tiyo gi yorego, to gik ma-nde moro amora ka ng’at nie polo dwaro ni ochiw ma ne otimo singruog- misengni malong’o mo-no pod ngima. 18 Ni- loyo. 24 Nimar Kristo kech mano, singruok ma- ne ok odonjo ei kama chon bende ne ok ocha- ler molos gi lwedo, ma ko tiyo ma onge remo en mana kaka tipo mar ma ne ochuer. 19 Ni- gima sie, to ne odo-mar ka Musa nosewuoyo njo ei polo mondo koro gi ji duto e wi weche duto ochung’ e nyim Nyasaye manie Chik, nokawo e lowa. 25 Mano ne ok remb nyiruedhi, gi mag tim ni mondo ochiwre diek, gi pi, kae to ne oki- owuon nyading’eny kaka rogi e bug singruok ke- jadolo maduong’ jadonjo ndo kuom ji duto, kotiyo ei kama ler higa ka higa gi yie rombo makwar ma kotiyo gi remo ma ok rieny motue e yadh hi- mare owuon. 26 Nono sobu 20 kowacho niya: to dine odwarore ni

"Ma e remo mar singruok	osandre	nyading’eny
ma Nyasaye osechikou ni	nyaka a chakruok mar
umakrugo."	21 Kama-	piny. To koro sani ma en
no bende, ne okiro remo	giko mar ndalogo, osebi-
e hema kendo e gik moko	ro  owuon	dichiel  ma
duto mitiyogo e tich ma-	ok bi nwo kendo, mondo
ler.  22 Ee, ka luwore gi	otiek richo kokalo kuom
Chik,	chiegni  ni  gik	chiwo ngimane owuon
moko	duto	ipwodho	kaka misango.  27 Ke-
mana	gi remo, kendo	ndo mana kaka tho ori-
 
599	JO-HIBRANIA 9:28–10:10


to dhano dichiel ma ok mag diek otiek richo bi nwo kendo, eka bang’ chuth.

mano bura, 28 e kaka 5 Omiyo, ka obiro e Kristo bende ne ochiw piny, owacho kama: "‘Ne dichiel ma ok bi nwo ke- ok idwar misango kod ndo, mondo oting’ richo chiwo, to kar mano ne ii-mag ji mang’eny; kendo e kona ringruok. 6 Ne ok kinde mar ariyo ma obiro iyie gi chiwo miwang’o fwenyoree, ok obi timo pep kaka ogolgino kod kamano mondo ogol ri- chiwo migolo nikech ri-cho, to mondo joma ma- cho.’ 7 Eka ne awacho-nye gi kinda ka gigeno ne niya: ‘Ne! A Nyasaye, yudo warruok obi onene. eri asebiro (ondik we-10 To nikech Chik che ma wuoyo kuoma e
oting’o mana tipo buk modol) mondo atim mar gik mabeyo ma biro, dwachi.’" 8 Bang’ kwo-to ok gik ma sie, ngo wacho ni : "Ne ok dhano ok nyal miyo idwar, kendo ne ok iyie joma sudo ir Nyasaye gi misengni, gi chiwo, obed ma onge richo ko- gi chiwo miwang’o pep kalo kuom dhi nyime kaka ogolgino, kod chi-chiwo mana misengni- wo migolo nikech richo" go higa ka higa. 2 Ka —ma gin misengni ma ok kamano, donge diko- Chik dwaro ni ochiw— ro ne osewe chiw mise- 9 nowacho kama: "Ne! ngni? Nimar joma tiyo tij eri asebiro mondo atim Nyasaye ma gin joma ne dwachi." Mano nyiso ni osepwodh mobedo ma- ogolo chenro mokwo-ler chuth, chunygi koro ngo mondo eka okel mar ok nyal ketonegi bura ke- ariyo. 10 Kokalo kuom ndo nikech richogi. ‘dwacheno,’ koro ose-

	Kar mano, misengnigo pwodhwa mi wabedo ma-
paro ne ji richogi higa ka	ler kuom ringre Yesu Kri-
higa,  4 nimar ok nyalre	sto ma ne ochiw dichiel
mondo remb ruedhi kod ma ok bi nwo kendo,
 
JO-HIBRANIA 10:11-23	600

mondo obed misango gi, kendo anandikgi e
mar pwodho ji.	pachgi.’"  17 Eka kendo
	Bende, pile ka pile owacho niya: "Mi ok ana-jadolo ka jadolo kawo par richogi kendo kata ti-kare mondo oti tich ma- mbegi mag ketho chik." ler, kendo mondo ochiw 18 Omiyo, ka osewe ne mana misengnigo nya- ji richogi, koro chiwo mi-ding’eny, ma gin gik sango mondo opwodhgi-ma ok nyal tieko richo go ok dwarre kendo. chuth. 12 To jali ne 19 Kuom mano, owe-ochiwo misango achiel tena, nikech koro remb ma ok bi nwo kendo ne Yesu osemiyo wan gi chir richo mag ji, mi ne obet mar luwo yo ma donjo e piny e bad Nyasaye ko- kama lerno, 20 ma ne rachwich 13 chakre ki- oyawonwa mondo obed ndeno ka dhi nyime, yo manyien kendo ma te-korito nyaka chop ki- rowa e ngima ka noka-nde ma wasike onego lo nyaka ei pasia, ma en oket mondo gibed kaka ringrene, 21 kendo ni-raten tiendene. 14 Ni- kech koro wan gi ja-kech kuom golo chiwo dolo maduong’ moket e achiel mar misango, wi od Nyasaye, 22 koro jalo osemiyo joma ipwo- wasuduru ir Nyasaye ka dho mondo obed ma- wan gi chuny ma ni kare ler koro bedo malong’o kod yie malong’o chuth, chuth kuom kinde duto. nimar osemi chunywa 15 E wi mano, roho ma- obedo maler kokalo ler bende chiwonwa kuom kironwa remo, ke-neno ni mano en adier, ndo ringrewa oselwok gi nimar bang’ ka ose- pi maler, mi koro wao-wacho niya: 16 "Jeho- nge gi chuny ma keto-va owacho kama, ‘Ma e nwa bura. 23 Wamaku-singruok ma anatim kod- ru motegno tij hulo wach gi bang’ ndalogo. Abiro genowa e lela ma ok keto chikena e chuny- wayiengni, nimar jalo ma
 
601		JO-HIBRANIA 10:24-34
ne omiyowa singono en	ne roho maler ma Nya-
jal migeno.  24 Bende,	saye nyisogo ng’wono-
wadewreuru e kindwa	ne mogundho, uparo ni
mondo wajiw hera kod	ng’atno biro yudo kum
timbe  mabeyo	25 ma	maduong’ machal nade?
ok  wajwang’	bedo  e	30 Nimar wang’eyo Jal
chokruogewa kanyachiel	ma nowacho niya: "Chu-
mana kaka jomoko ose-	lo kuor en mara; abiro
bet gi timno, to wajiw-	chulo." Kendo niya: "Je-
reuru, to moloyo sama	hova biro ng’ado ne joge
uneno ni chieng’no medo	bura."  31 En gima lich
sudo machiegni.	miwuoro ka ng’ato olwar

	Nimar ka wang’iyo e lwet Nyasachwa ma-gi timo richo goyiem ngima.
bang’ ka wasebedo gi	32 Kata kamano, siku-
ng’eyo malong’o e wi	ru ka uparo ndalo ma-
adiera, koro onge misa-	chon kane useyudo ler,
ngo  moro  amora  mi-	kaka ne unano ka uka-
biro gol kendo nikech ri-	lo  e  chandruoge  ma-
cho,  27 to gima odong’	ger ahinya.  33 Nitie ki-
en mana luoro nikech	nde ma ne uyudo wich-
bura kod mirima ma-	kuot kod masiche e lela,1
ger ka mach ma biro	kendo nitie kinde ma un
tieko jo akwede chuth.	bende ne usiroru e kindu
	Ng’ato ang’ata mose- ka ukonyo joma ne yudo chayo Chik Musa inego chandruoge kaka mago. kendo ok keche bang’ ka 34 Nimar ne unyiso ni ji ariyo kata adek osechi- ukecho joma ne ni e jela wo neno. 29 To ng’at kendo ne uyie mondo mosenyono Wuod Nya- oyak giu, ka ung’eyo ni saye, mosekawo remb un uwegi un gi mwandu singruok kayiem nono, maber moloyo kendo ma ma en remo ma ne omiyo siko.

obedo maler, kendo 10:33 1 Tiende sie en, e lela ng’at mosenyiso achaya kaka e kar tuke.

 
JO-HIBRANIA 10:35–11:7	602
35 Kuom	mano,	kik		wach Nyasaye, mondo
				
uwe chir maru olal, ma		gik mineno obed gik ma
en chir ma biro miyo		nitie koa kuom gik ma
uyud gueth mogundho.		ok ne.
36 Nimar	dwarore	ni		4 Kuom yie, Abel no-
ubed gi sinani mondo		chiwo misango ma nigi
bang’ ka usetimo dwaro		ber moloyo mar Kain, ke-
mar Nyasaye, gik ma ne		ndo kokalo kuom yie no-
osing ochopnu.  37 Ni-		gono, ne ochiw neno ni
mar pod odong’ "mana		en ng’at makare, nimar
kinde matin ahinya" ma		Nyasaye nochiwo neno
"jalno ma biro nochop		kuom  rwako  michne,
kendo	ok	obi  deko."		kendo kata obedo ni ne
38 "To ng’ata makare		otho, pod owuoyo koka-
nobed mangima kokalo		lo kuom yie.
kuom yie," to "kapo ni		5 Kuom yie, ne odar
odok chien, chunya ok bi		Enok mondo kik one tho,
mor kode."	39 Koro ok		kendo ne ok nyal yude
wan kaka jogo ma dok		nikech Nyasaye noseda-
chien e kethruok, to wan		re; nimar ka pok ne oda-
jogo ma nigi yie ma biro		re, ne ochiw neno kuome
miyo ores ngimawa.			ni ne osemoro Nyasaye
			e yo malong’o.  6 E wi
	Yie en bedo ga-		
			mano, ka ng’ato onge gi
11 dier chuth kuom		yie, ok onyal moro Nya-
gik migeno, en neno gik		saye  e  yo  malong’o,
migenogo kata obedo ni		nimar ng’at ma sudo ir
ok negi gi wang’.  2 Ni-		Nyasaye nyaka bed gi yie
kech joma chon ne nigi		ni entiere, kendo ni en
yie ma kamano, Nyasaye		jachiw-mich ne joma ma-
nochiwo neno ni oyie		nye gi kinda.
kodgi.					7 Kuom yie, bang’ ka
3 Kuom yie wanyalo		Noa noseyudo siem moa
neno	ni	ndalogo	ne		kuom Nyasaye e wi gik
ochan kare kokalo kuom		ma ne pok one gi wang’,
 
603		JO-HIBRANIA 11:8-17
nonyiso ni noluoro Nya-	geno.  12 Nikech mano,
saye kuom gero yie mo-	koa kuom dichwo achiel
ndo oresgo joode; ke-	ma ne chal ka ng’at ma
ndo kokalo kuom yiene-	nosetho, ne onyuol nyi-
no, nonyiso ni bura oloyo	thindo ma kwan-gi ng’eny
piny, kendo ne okwa-	ka sulwe mag polo, ke-
ne kaka ng’at makare ni-	ndo ma ok kwanre kaka
kech yie.	yie,   kane	kuoyo manie dho nam.
8 Kuom		13 Jogo duto ne otho
oluong Ibrahim, nolu-	ka gin gi yie kata obedo
wo kaka ne owachne mi	ni singogo ne ok ocho-
nowuok modhi kama ne	ponegi; to ne ginenogi gi
idhi miye kaka pokne;	kama bor mi girwakogi
nowuok mi odhi kata	gi mor, kendo ne ginyi-
obedo ni ne ok ong’eyo	so ayanga ni ne gin mana
kama   ne	odhiyoe.	welo kendo jodak ma

	Kuom yie, ne obedo ja- kadho e pinyno. 14 Ni-dak ma wendo e piny ma mar joma wuoyo e yo ma ne osing mana kaka e kamano, nyiso maler ni piny ma wendo, ka odak gimanyo gi kinda kamo-e hembe kanyachiel gi ro ma en kargi giwegi. Isaka kod Jakobo, ma be- 15 To e ma ka dine bed nde ne dhi bedo jayud ni gisiko ka giparo kama pok mar singo achielno. ne giwuokie, pod dine gi-

	Nimar noyudo orito bedo gi thuolo mar dok.
dala ma nigi mise ma-	16 To koro gidwaro mo-
dier ma Nyasaye owuon	ndo giyud kama ber mo-
e ma ne ochano kendo	loyo, tiende ni kama en
ogero.	mar polo. Kuom mano,
11 Kuom  yie,  Sara	Nyasaye ok bed gi wich-
noyudo teko mar mako	kuot kodgi sama iluonge
ich kata obedo ni nose-	ni Nyasachgi, nimar osei-
kalo hike mag nyuol, ni-	konegi dala moro.
mar ne okwano jachiw-	17 Kuom yie, kane ite-
singono kaka Ng’at mi-	mo Ibrahim, ne ochalo ka
 
JO-HIBRANIA 11:18-28					604
gima nochiwo Isaka kaka		23 Kuom yie, jonyuol
		
misango—ng’at ma no-		Musa ne opande kuom
serwako singogo gi mor		dweche adek kane ose-
notemo chiwo wuode		nyuole, nikech ne gineno
ma miderma—  18 kata		kaka nyathino ne jaber,
obedo  ni  ne  osesi-		kendo ne ok giluoro chik
ngne niya: "Mano mibiro		ruoth.  24 Kuom yie, ka
luong ni kothi nobi koka-		Musa nosebedo ng’at ma-
lo kuom Isaka."  19 To		duong’, ne otamore ni
nong’ado ei chunye ni		kik	luonge	ni	wuod
Nyasaye ne nigi nyalo		nyar Farao,	25 koyie-
mar chiero Isaka kata		ro mondo ji otimne ma-
mana kuom joma otho,		rach kanyachiel gi oga-
kendo nochako oyudo		nda Nyasaye, kar mo-
Isaka koa e tho e yor ra-		ndo	oyud	mor	mar
nyisi.		ndalo  manok  ma  ri-
20 Kuom yie, Isaka be-		cho kelo,  26 nimar no-
nde noguedho Jakobo gi		kwano achaya mar Kri-
Esau ka onyisogi gik ma		sto kaka mewo ma nigi
ne dhi biro bang’e.		duong’ moloyo mwandu
21 Kuom yie, kane Ja-		mag Misri, nikech nocho-
kobo chiegni tho, nogue-		mo	wang’e	tir	kuom
dho moro ka moro kuom		mich ma ne idhi miye.
yawuot Josef kendo no-		27 Kuom yie, nowuok
lamo Nyasaye ka oyie-		Misri, to ne ok oluoro mi-
ngore e wi ludhe.		rimb ruoth, nimar nome-
		do dhi nyime chung’ mo-
22 Kuom yie, kane Jo-		
sef chiegni tho, nowuoyo		tegno  kaka	jalno  ma
konyiso ni nyithind Is-		neno Ng’atno ma ok ne
rael ne dhi wuok e piny		gi wang’.  28 Kuom yie,
Misri; kendo nochikogi		notimo sawo mar Pa-
kuom wach motudore gi		saka kod kiro remo mo-
1		ndo jakel-kethruok kik
chokene.		kel hinyruok ne nyithind-
			gi makayo.		
11:22 1 Kata, "yikne."				
 
605	JO-HIBRANIA 11:29-38

	Kuom yie, ne gikalo kueyo teko mar mach, ne e Nam Makwar mana ka gitony a e dho ligangla, gima ne gin e lowo mo- nyawogi ne olok mobedo two, to ka Jo-Misri teko, ne gibedo gi teko notemo ng’ade, nam ne maduong’ e lweny, kendo

omuonyogi.	ne giloyo chuth ogendni
30 Kuom yie, ohinga	mag lweny ma ne omo-
mag  Jeriko  ne  olwar	njogi.  35 Kokalo kuom
piny bang’ ka Jo-Israel	chier, mon ne orwako
ne osewuotho ka gilwo-	joggi ma ne osetho, to jo-
rogi kuom ndalo abiriyo.	mamoko ne osand ni-

	Kuom yie, Rahab ma kech ne ok ginyal yie mo-ne en dhako ma ndhaga1 ndo ogonygi ka iwarogi ne ok otho kanyachiel gi e yo moro amora, mondo joma ne otamore winjo gibi giyud chier maber Nyasaye, nimar ne orwa- moloyo. 36 Ee, jomoko ko joma ne oor dhi nono noyudo sand kane ijaro-pinyno kotimo mano e gi kendo kane ichwado-
yor kuwe.		gi, to adier mokalo kata
32 To kare damed wa-	kanyo, jomoko ne otue
cho ang’o? Nimar thuolo	gi	nyoroche  to	moko
ok bi roma ka adhi nyi-	ne	oter e jela.	37 Ne
me wuoyo e wi Gidion,	ochielgi gi kite, ne otem
gi Barak,  gi	Samson,	yiegi, ne ong’adgi gi msu-
gi Jeftha, gi Daudi, kaa-	meno mi opoggi ariyo, ne
chiel gi Samuel kod jona-	oneggi gi ligangla, ne gi-
bi mamoko.  33 Kokalo	wuotho koni gi koni ka
kuom yie, ne giloyo pi-	girwako piende rombe gi
njeruodhi, ne gimiyo gik	piende diek, ne gin joma
makare obetie, ne omi-	ochando, ne giyudo ma-
gi  singo,  ne	gigeng’o	siche, kendo ne itimone-
dho sibuoche,	34 ne gi-	gi marach;  38 bende,
		piny ne ok owinjore kod-
11:31 1 Tiende ni, dhako ma	
tiyo tij terruok mondo oyudgo	gi. Ne giwuotho koni gi
pesa.		koni e thimbe, e gode,
 
JO-HIBRANIA 11:39–12:9

e rogni, kendo ei buche manie lowo.

	To e ma jogo duto, kata obedo ni ne ochiw neno maber kuomgi ni-kech yiegi, singono ne ok ochoponegi, 40 nimar Nyasaye noseneno chon ni omiwae gimoro maber moloyo, mondo oketwa wabed malong’o chuth mana ka wan kanyachiel kodgi.

12 Omiyo,   nikech wan gi joneno ma-ng’eny molworowa kaka boche polo kamano, wan bende  wawituru  oko ting’  duto  kod  richo ma duodowa mayot, ke-ndo waringuru gi sinani

	ng’wech moseket e nyi-mwa, 2 ka wachomo wang’wa tir kuom Jatelo Maduong’ moseket mar yiewa kendo Jachop yie-wa, ma en Yesu. Nikech mor maduong’ ma ne oket e nyime, ne onano e yadh-sand ka ochayo wich-kuot, kendo osebet piny e bat korachwich mar kom-loch mar Nya-saye. 3 Kuom adier, pa-
 
606


ruru ahinya kuom jalno mosenano e weche ma joricho kwedego ma gin weche ma ok kel ne jogo ber ngang’, mondo kik uol mi chunyu a.

4 E lweny ma ukedoe gi richono, pok ukedo nyaka e okang’ ma re-mbu ochuer. 5 Kendo wiu osewil chuth gi wach misayougo kaka nyithi-ndo niya: "Wuoda, kik icha kum ma Jehova rieyigo, kendo kik chu-nyi a sa ma okweri;

	nimar ng’at ma Jehova ohero e mokumo mondo orieye; adier, ochwado ng’ato ang’ata ma orwa-ko kaka wuode."

7 Dwarore ni unan ni-kech mano en yo ma uyudogo kum ma rieyou. Nyasaye sayou kaka nyi-thinde. Be nitie nyathi ma wuon mare ok nyal kumo? 8 To ka udu-to pok omiu kumno, ok un nyithinde gadier, un nyithindo ma ok onyuo-lo. 9 E wi mano, wuo-newa ma dhano ne ohe-ro kumowa kendo ne wa-miyogi luor. Donge one-
 
607

go wabed moikore mo-loyo mondo wayie bolo-re e bwo Wuon ngimawa, wan joma rohone maler oseyiero mondo wabed mangima? 10 Nimar ne gikumowa kuom kinde machuok ka luwore gi gik ma ne gineno ni ber-negi, to Nyasaye timo ka-mano mondo wayud ber ma biro miyo wabed joma ler kaka en. 11 En adier ni onge kum ma ne-nore ni kelo mor gie se-che michiwee, to obe-do malit; kata kama-no, achien onyago olemb kuwe ma en yor ngima makare kuom joma kum-no osetiego.

	Kuom mano, tegu-ru bede mobengore kod chonge monyosore, 13 kendo sikuru ka ulo-so ne tiendeu nderni mo-riere tir, mondo ra-ng’ol kik wil, to kar mano ochang. 14 Dwa-ruru kuwe gi ji duto kod pwodhruok ma ka ng’ato ongego to ok none Ruodhwa. 15 Tang’uru ahinya mondo kik ng’a-to ochwe ma ok oyudo
 
JO-HIBRANIA 12:10-19


ng’wono mogundho mar Nyasaye, mondo kik mise motimo sum twi mi kel chandruok, kae to omiyo ji mang’eny bedo gi chilo; 16 kendo tang’u-ru mondo ng’ato kik bedie e kindu ma jater-ruok, kata ng’ato ang’ata ma ok kaw gik mowal e yo mapek kaka dwarore, kaka Esau ma ne owito ratirone mar bedo kayo kane owile gi chiemo ma nyadichiel. 17 Nimar ung’eyo ni bang’e sama nodwaro ni omiye gueth kaka pokne, ne otame; nikech kata obedo ni pi wang’e ne ochuer ka no-temo ahinya ni olok wachno, mano ne ok onyalore.

18 Nimar pok ubiro e got minyalo mul ke-ndo ma osemokie mach ma liel, ma nigi bor polo ma rateng’ gi mu-dho mandiwa kod yamo mager, 19 kanyachiel gi ywak mar turmbeta kod dwol ma hulo we-che, ma ka ji nowi-njo, ne gikwayo mondo kik med hulnegi wach
 
JO-HIBRANIA 12:20–13:2	608
moro amora.	20 Nimar	wo siem mag Nyasaye e
ne giluoro ahinya chik	piny ne ok otony, mano
ma ne wacho niya: "Kata	kaka ok wabi tony ka
mana le moro ka omu-	walokore mi waweyo
lo got, to nyaka chiele gi	jal  ma wuoyo kodwa
kite."  21 Bende, gik ma	koa e polo!  26 E kinde-
ne ginenogo ne lich mi-	no, dwonde ne oyiengo
wuoro mi Musa nowacho	piny, to koro sani ose-
niya: "Aluor ahinya ke-	singo kama: "Pod nya-
ndo akirni."	22 To un	dichiel to abiro yiengo,
usebiro e Got Sayun ke-	ok mana piny kende, to
ndo e dala mar Nyasaye	polo bende."  27 Koro
mangima,	Jerusalem	wacho ni, "pod nyadi-
manie polo, kod malaike	chiel" nyiso ni ibiro gol
tara gi tara	23 mocho-	gik ma yiengni, gik ma
kore, kod kanyakla mar	Nyasaye ok oloso, mo-
joma gin kayo, ma nyi-	ndo eka gik ma ok yieng-
nggi osendik e polo, ke-	ni osik.  28 Omiyo, ni-
ndo Nyasaye ma en Ja-	kech koro wabiro yudo
ng’ad-Bura mar ji duto,	Pinyruoth ma ok nyal
kendo ngima mar joma	
kare  ma  roho  maler	yiengni, wadhiuru nyi-
oseyiero kendo miyogi	me rwako ng’wono mo-
bedo malong’o chuth,	gundho mar Nyasaye gi
24 kod Yesu ma en ja-	mor. Kokalo kuom ng’wo-
gach mar singruok ma-	nono, wanyalo tiyo ne
nyien,  kod  remo  mo-	Nyasaye e yo moyiego
kir ma hulo weche e yo	ka waluore kendo ka wa-
malong’o moloyo remb	miye duong’.  29 Nimar
Abel.		Nyasachwa en mach ma

	Temuru matek mo- tieko gik moko chuth. ndo kik uwe winjo jal- 13 Hera ma un-go e
no ma wuoyo. Nikechkindu kaka hera

ka joma ne otamore manie kind owete mondo winjo jal ma ne chi- omed dhi nyime. 2 Wiu
 
609	JO-HIBRANIA 13:3-13
kik wil gi tim rwako welo,	7 Beduru  ka  uparo
nimar kuom timo kama-	joma tayou, ma gin joma
no jomoko norwako ma-	osewachonu wach Nya-
laike kata ka ok ging’eyo.	saye, kendo luwuru yie-

	Beduru ka uparo joma gi bang’ neno kaka timgi ni e jela, mana ka gima obet.
un bende un e tuech ka-	8 Yesu Kristo siko ka-
nyachiel kodgi; bende,	ka en, nyoro kod kawuo-
paruru joma itimonegi	no, kendo nyaka chieng’.
marach, nikech un uwe-	9 Kik	uwe	mondo
gi un bende un e ring-	puonj mopogore opogo-
ruok.1	4 Kend mondo	re kod ma yoreyore omi
obed gima ji duto miyo	uba yo, nimar ber mo-
luor, kendo otanda mar	loyo mondo ng’wono mo-
kend kik dwany, nimar	gundho	mar	Nyasaye
Nyasaye biro ng’ado bura	oteg chuny ng’ato, to ok
ne joterruok gi jocho-	kokalo kuom chiemo ma
de.  5 Kit ngimau mo-	gin gik ma ok kony joma
ndo kik obed mar hero	odich kodgi.	
pesa, to ubed joma gik	10 Wan gi kendo mar
ma un-go sani romou.	misango ma en kama
Nikech osewacho kama:	joma tiyo tij Nyasaye e
"Ok anaweu ngang’, ke-	hema ok nigi ratiro mar
ndo	ok	anajwang’u	chiemoe.	11 Nimar le
ngang’."	6 Eka mondo	ma  jadolo  maduong’
wabed gi chir maduong’	tero rembgi ei kama ler
kendo wacho niya: "Je-	kochiwog i kaka misa-
hova e jakonyna; ok ana-	ngo mar richo iwang’o
luor gimoro. En ang’o ma	ringregi oko mar kambi.
dhano	ditimna?"	12 Kuom mano, Yesu be-
		nde ne osand oko e ra-
13:3 1 Nenore ni wachno en  nga dala , eka mondo
kaka ngero ma tiende en ni,	opwodh ji odok maler
"ka gima usandoru kaachiel	kotiyo gi rembe owuon.
kodgi."			13 Omiyo, wadhiuru ire
 
JO-HIBRANIA 13:14-25			610
oko mar kambi, ka wa-	ndo aduog iru mapiyo
ting’o achaya ma noti-	kaka nyalore.	
ng’o,  14 nimar waonge	20 Nyasach kuwe no-
gi dala moro ma siko,	chiero Ruodhwa Yesu
to wamanyo g i kinda	kane ogole e tho. Kendo
dala ma biro.  15 Koka-	remo mar singruok mo-
lo kuom Yesu, kinde duto	chwere ni kod Yesu, ja-
wachiwuru ne Nyasaye	kwath maduong’ mar ro-
misango mar pak, tiende	mbe. Mad Nyasach kuwe
ni olemo mar dhowa, ma	21 omi ubed moikore gi
en gima lando nyinge e	gik mabeyo duto mo-
lela.  16 E wi mano, wiu	ndo utim dwache, koti-
kik wil gi timo maber	mo kuomwa gima long’o
kendo pogo gik ma un-	e wang’e kokalo kuom
go ne jomamoko, nikech	Yesu	Kristo.	Duong’
Nyasaye mor ahinya gi	obedne mochwere kendo
misengni ma kamago.	nyaka chieng’. Amin.
17 Beduru joma luwo	22 Owetena, koro asa-
kaka joma tayou chikou	you mondo uhoru mos
kendo yieuru bedo e bwo	kuchiko  itu  ne  we-
tekogi, nimar gisiko ka	che moting’o jipgo, ni-
giritou kaka joma biro	mar asendikonu barua
dwoko wach e bura, mo-	machuok.  23 Daher ni
ndo giti tijno ka gin gi	ung’e ni osegony Timo-
mor to ok gi chuny ma-	theo owadwa. Kapo ni
pek, nikech mano nyalo	obiro mapiyo, to wanabi
kelonu hinyruok.	kode mondo waneu.
18 Sikuru ka ulamo-	24 Mosnauru ji duto
nwa, nimar wageno ni	matayou e kindu kendo
wan gi chuny matir ma	umosna joma ler duto.
ok ketnwa bura, nikech	Joma ni Italia ooronu
wadwaro  bedo  jorati-	mos.		
ro e gik moko duto ma	25 Ng’wono mogundho
watimo.  19 To moloyo,	mar	Nyasaye	mondo
akwayo ni ulamna mo-	obed kodu uduto.
 
BARUA MAR

JAKOBO


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1)
Nano kelo mor (2-15) Yie mosekalo e tem (3) Sikuru ka ukwayo ka un gi

yie (5-8)
Gombo e ma kelo richo
kod tho (14, 15)
Mich mabeyo duto a
malo (16-18)
Winjo kendo timo kaka wach Nyasaye dwaro (19-25)

Ng’at ma ng’iyo wang’e e
kio (23, 24)
Kit lamo maler kendo ma ok ochido (26, 27)

	Dewo wang’ jomoko moloyo jowetegi en

richo (1-13)
Hera en chik ma ka
ruoth (8)
Yie ma onge tim en yie
motho (14-26)
Jochiende oyie kendo gikirni (19)

 

Ibrahim ne oluong ni osiep Jehova (23)
3 Boyo lep (1-12)
Joma thoth ok onego obed jopuonj (1)
Rieko moa malo (13-18)
	Kik ubed osiep piny (1-12) Kweduru Jachien (7)

Suduru machiegni gi Nyasaye (8)

Siem mimiyo josunga (13-17) "Ka en dwaro mar Jehova" (15)

5 Siem mimiyo jomwandu (1-6) Nyasaye guedho joma
nano (7-11)

"Ee" maru mondo obed ee (12) Lamo mar yie nigi
teko (13-18)

Konyo jaricho mondo oduog e yo (19, 20)
 

1 An Jakobo, misumba mar  Nyasaye  kod mar Ruodhwa Yesu Kri-sto, andikonu un dhou-di 12 mokere kuonde mo-

pogore opogore:
 

Amosou!

2 Owetena, kwanuru ni en mana mor lilo sama uromo gi tembe mo-pogore opogore, 3 ka ung’eyo ni sama utimo
 

611
 
JAKOBO 1:4-15			612
kamano, yieu ma koro	owadwa ma jamwandu
osekalo e temno nyago	mondo obed mamor ni-
kido mar sinani.  4 To	kech oseduoke piny, ni-
weuru mondo kido mar	mar mana kaka maua
sinani  ochop	tichne	manie pap, jamwandu
chuth, eka ubed moromo	biro lal nono.  11 Mana
chutho kendo malong’o e	kaka wang’-chieng’ wuok
weche duto, ma ok urem	gi liet mager kendo miyo
e yo moro amora.	yien gi lum ner, kendo
5 Omiyo,  ka	nitiere	miyo  maua  mosethie-
ng’ato e kindu mocha-	wo kuomgi lwar mi bergi
ndo rieko, osik kokwayo	ma oko lal nono, kama-
Nyasaye, nimar Nyasaye	no bende e kaka jamwa-
chiwo rieko ne ji duto	ndu biro lal nono e yore-
e yo mogundho ma ok	ne moluworego.	
omany ketho kuom ng’a-	12 Ng’at  mamor  en
to,  kendo enomiyego.	ng’atno ma dhi nyime
6 To osik ka okwayo ka	nano e tem, nikech ka
en gi yie ma ok oriw gi	Nyasaye  oseyie kode,
kiawa kata matin, ni-	ng’atno biro yudo osi-
mar ng’at ma riwo gi	mbo mar ngima ma Je-
kiawa chal gi apaka ma-	hova nosingo ne joma
nie nam ma yamo tago	dhi nyime here.	13 Sa-
kendo tero koni gi koni.	ma  ng’ato  ni	e  tem,

	Kuom adier, ng’atno kik owach niya: "Nyasaye ok onego ogen yudo gi- tema." Nimar gik mari-moro amora kuom Jeho- cho ok nyal temgo Nya-va; 8 en ng’at ma bagni saye, to en owuon bende e paro ariyo kendo ma ok ok otem ng’ato ang’ata. ochung’ motegno e yore- 14 To ng’ato ka ng’a-
ne duto.	manie	to itemo ka iywaye ke-
9 To  owadwa		ndo ka iyondhe gi go-
ngima ma piny mondo	mbone owuon.  15 Eka
obed mamor nikech ose-	gombono ka osetegno,
ting’e malo,  10	bende,	onyuolo richo; kae to ka
 
613				JAKOBO 1:16-27
osetim richono, okelo		22 Kata kamano, bedu-
		
tho.				ru  joma	timo	kaka
16 Owetena ma ahero,		wach Nyasaye	dwaro,
kik wuondu.  17 Mich		to ok  mana  joma wi-
mabeyo duto gi chiwo		njo  kende  ka  uwuo-
malong’o duto a malo.		ndoru uwegi gi paro ma
Gilor piny ka giwuok		ok adier.  23 Nimar ka
kuom Wuonwa ma wuon		ng’ato en mana ng’at ma
gik ma chiwo ler ma-		winjo wachno to ok en
nie polo, jal ma ok lok-		ng’at ma timo, jalo chal
re kata ma ok sud kaka		gi ng’at ma ng’iyo wang’e
tipo.  18 Dwache ne en		owuon e kio.  24 Nikech
ni mondo onyuolwa ko-		ong’iyore owuon kae to
kalo kuom wachne mar		owuok kanyo, to gika-
adiera, mondo wabi wa-		nyono wiye wil gi kaka
bed kaka kit nyak mo-		ochalo.  25 To ng’at ma
kwongo mag chuechne.		nono i chik kendo osi-
19 Un	owetena	ma		ko ei chikno, ma en chik
ahero, ng’euru wachni:		malong’o chuth ma miyo
Ng’ato ka ng’ato nyaka		ji bedo thuolo, ok obed
bed ng’at ma winjo wach		kaka  ng’at	ma	winjo
piyo,  ma  terore	mos		kae to wiye wil, to obe-
kuom wuoyo, kendo ma		do ng’at ma timo ka lu-
terore mos kuom miri-		wore gi kaka idwaro; ke-
ma,  20 nikech mirimb		ndo obiro bedo mamor
dhano	ok  chop	gima		kuom time.		
kare e wang’ Nyasaye.		26 Ka ng’ato paro ni en
21 Kuom mano,  golu-		jalam Nyasaye,	to  ok
ru kit chilo duto kod gik		otue lewe, owuondo chu-
maricho duto mondo gia		nye owuon kendo lamo
kuomu,	kendo  urwak		mare en kayiem nono.
wach ma ichuoyo e iu		27 Kit lamo maler ke-
ma en gima nyalo resou,		ndo  ma  ok  ochido  e
ka utimo kamano e yor		wang’ Nyasachwa kendo
muolo.				Wuonwa e ma: ni warit
 
JAKOBO 2:1-11					614
nyithi kiye kod mond lie-		5 Owetena ma ahero,
		
te e chandruokgi, kendo		winjuru. Donge Nyasaye
waritre wawegi mondo		noyiero joma odhier ka
kik wabed gi mbala moro		luwore gi wang’ piny-
amora moa e pinyni.		ni  mondo  gibed  mo-
Owetena, umakoru gi		mewo e yie, kendo gibed
yie mar Ruodhwa ma		joma	noyud	pok  mar
nigi2 duong’, ma en Yesu		Pinyruoth ma nosingo ne
Kristo, to gie kindeno be-		joma ohere?	6 To use-
nde udewo wang’ jomoko		chayo joma odhier. Do-
ahinya moloyo jowetegi,		nge jomwandu e ma sa-
donge en kamano, koso?		ndou	kendo	giterou e
2 Ka ng’at ma nigi tere		nyim	ute  yalo	bura?
mar dhahabu e lith lwe-		7 Donge gichayo nying
te kendo morwakore gi		ma jaber ma ne oluongu-
lewni ma pichni odonjo e		ne?  8 Koro, ka uchopo
chokruogeu, to ng’at mo-		chik ma ka ruoth ma lu-
dhier morwako lewni mo-		wore gi wach manie Ndi-
lil bende odonjo,  3 be		ko ma wacho ni, "Nya-
dibed ni udewo ahinya		ka iher wadu kaka ihe-
wang’ jalo morwakore gi		rori iwuon," mano utimo
lewni ma pichni ka uwa-		maber ahinya.  9 To ka
chone ni, "In bi ibed kama		udhi nyime dewo wang’
ber kae," to jal modhier		jomoko ahinya moloyo jo-
uwachone ni, "In dong’ ki-		wetegi, utimo richo ke-
chung’ ka," kata ni, "Dhi		ndo chik kwedou ka chik-
ibed kacha e bwo raten		no nyiso ni un joketho.
mar tiendena"?  4 Ka en		10 Nimar	ka	ng’ato
kamano, donge mano nyi-		luwo weche duto manie
so ni un gi kidienje e ki-		Chik to oketho e wach
ndu uwegi ma keto ji e		moro achiel, osebedo ja-
rang’iny mopogore opo-		ketho	kuom  wechego
gore, kendo donge mano		duto.	11 Nimar jalo ma
nyiso ni usebedo joma		nowacho ni, "Kik ichod,"
ng’ado bura e yo marach?		bende e jal ma nowa-
 
615

cho ni, "Kik inek." Omiyo, kata ka ineko to ok icho-do isebedo jaketh-chik.

	Dhiuru nyime wuoyo kendo timo gik moko kaka joma ibiro ng’adnegi bura gi chik mar oganda man thuolo. 13 Nikech ng’at ma ok kech joma-moko, en bende ok noke-che e bura. Ng’at ma ke-cho jomamoko, obiro lo-cho e bura ming’adone.

14 Owetena, ere oha-la ma ng’ato yudo kowa-cho ni en gi yie to oo-nge gi tim? Donge yiene-no ok nyal rese, koso?

	Kapo ni owadwa kata nyaminwa moro ocha-ndo gima onyalo rwako kod chiemo moromo mar odiechieng moro, 16 to ng’ato kuomu wachone-gi ni, "Dhi gi kuwe; iyud gima inyalo rwako kod gima inyalo chamo ma yieng’i," to ok umigi gik ma ringregi ochando, mano kelo ohala mane?

	Kamano bende, yie kende ma onge tim en yie motho.

	Kata kamano, ng’ato nyalo wacho kama: "In, in
 
JAKOBO 2:12-24


gi yie, an to an gi tim. Nyi-sa ane yieni ma onge gi tim, to an abiro nyisi yie-na ma nigi tim." 19 Do-nge in gi yie ni nitie Nya-saye achiel, koso? Itimo maber ahinya. To kata jo-chiende bende oyie ka-mano kendo gikirni ni-kech luoro. 20 Yaye, in ng’at ma kia, be di-her ng’eyo ni yie ma onge gi tim en kayiem nono?

	Donge ne okwan Ibra-him wuonwa kaka ng’at makare kokalo kuom gik ma notimo, nikech nochi-wo Isaka wuode e kendo mar misango? 22 Inyalo neno kaka yiene ne otiyo kanyachiel gi timne, ke-ndo timne nomiyo yie-neno obedo malong’o chuth, 23 to mano no-chopo wach manie Ndiko ma wacho niya: "Ibrahim noketo yie kuom Jehova, mi mano nomiyo okwane ni en ng’at makare," ke-ndo ne oluonge ni osiep Jehova.

24 Koro unyalo neno ni ikwano ng’ato kaka ng’at makare kokalo kuom ti-mbene, to ok mana kuom
 
JAKOBO 2:25–3:9	616
yie kende.  25 E yo ma		Kata obedo ni gin gik
		
chal kamano, donge Ra-		madongo ahinya kendo
hab ma  ne  en dhako		yamo mager e ma rie-
ma ndhaga1 ne okwan		mbogi, ichikogi mana gi
kaka ng’at makare koka-		ngayi moro matin nya-
lo kuom tim, nikech no-		ka kamoro amora ma ja-
rwako joma ne oor koti-		kwang’ yie dwaro dhiye.
mo kamano e yo maber			5 Kamano bende, lep
mi ne okowogi gi yo ma-		en fuoni matin e del to e
chielo?	26 Kuom adier,		ma opong’ gi sunga ma-
mana kaka ringruok ma		dongo. Neuru kaka mach
onge  gi  much  ngima		matin ahinya nyalo wa-
otho, e kaka yie ma onge		ng’o bungu maduong’!
gi tim bende otho.		6 Lep bende en mach.
Owetena, thothu ok		Kuom fuonni mag dend-
onego obed jopuonj,		wa, lep e ma opong’ gi ti-
nimar3	ung’eyo ni wa-		mbe duto ma ok kare, ni-
nayud bura mager mo-		mar omiyo del duto bedo
loyo.  2 Nimar  wadu-		ma ok ler, kendo onya-
to wachwanyore nyadi-		lo moko mach e ngima
ng’eny. Kapo ni nitie		ng’ato te, kendo Gehena1
ng’at ma ok chwanyre e		e ma moko majno kuome.
wach, jalo en ng’at ma-		7 Nimar kit le duto mag
long’o chuth kendo en		bungu, gi winy, gi le ma-
ng’at ma nigi nyalo be-		mol, kod gik mochue ma-
nde mar chiko dende		nie nam, inyalo bo kendo
duto.	3 Sama watueyo		dhano osebedo ka boyo-
dho farese mondo g i-		gi.  8 To onge dhano ma
luw kaka wachikogi, wa-		nyalo boyo lep. En gima
bedo gi nyalo mar chi-		ok kue mos kendo okelo
ko dendgi duto bende.		hinyruok, opong’ gi sum
4 Nonuru meli bende:		ma nyalo neko.  9 Wa-
					
Jak 2:251 Tiende  ni,  dhako		Jak 3:61 Ne en kar wang’o
ma tiyo tij terruok mondo		yugi oko mar Jerusalem. Ne
oyudgo pesa.		Glosari.
 
617	JAKOBO 3:10–4:2


tiyo gi lep e pako Jehova, rieko ma lor koa malo; to ma en Wuonwa, to bende en mar pinyni, mar ring-watiyo kode e kuong’o ruok, kendo mar jochie-dhano ma ne ochue "e nde. 16 Nikech kamo-kido ma chal gi Nyasaye." ro amora ma nyiego kod

	E dhok achielno e ma ywaruok mag dhawo ni-pak kod kuong’ wuokie. tie, kanyo bende e ma Owetena, ok en gima koko mag chochni kod owinjore  mondo  gik gik moko duto maricho

moko otimre e yo ma ka- nitie.
mano. 11 Donge soko 17 To rieko moa malo, ok nyal miyo pi ma- mokwongo oler, kae to ber1 kod pi makech ohero kuwe, otur, oikore owuog e otuchi achiel, luwo kaka ichike, opong’
koso?  12 Owetena, do-	gi kech kod olembe ma-
nge yadh ng’owo ok nyal	
nyago olemb zeituni kata	beyo,  ok odew  wang’
olemb mzabibu, koso?	jomoko moloyo jowete-
Kamano bende, pi maber	gi, bende ok owuondre.
ok nyal wuok e pi chu-	18 E  wi  mano,  kuom
mbi.	joma ohero loso kuwe,
13 En ng’a kuomu ma-	gichuoyo  koth	olemo
riek  kendo  mong’eyo	mar tim makare kama ni-
nono tiend weche? Ko-	tie kuwe.	
kalo kuom timne maber,	En ang’o ma kelo lwe-
onyis gik mosebedo koti-	4 nje kod dhawo e ki-
mo gi muolo nikech bedo	
gi rieko.  14 To ka un gi	ndu? Donge gombou mag
	ringruok  ma	kedo  e
nyiego mager kod ywa-	iu e ma kelogi?	2 Ugo-
ruok mag dhawo ei chu-	mbo, to e ma pod uonge-
nyu, kik ubed ka upako-	go. Udhi nyime neko ke-
ru kendo ka uriambo ne	ndo  ugombo  gige  jo-
adiera.  15 Mano ok en	mamoko, to e ma pod
		ok unyal yudo. Udhi nyi-
Jak 3:111 Tiende sie en, "pi	
mamit."	me dhawo kendo goyo
 
JAKOBO 4:3-13		ni-	618
lweny.	Uongego		8 Suduru machiegni gi
kech ok ukwa.	3 Sama	Nyasaye to en bende no-
ukwayo, ok unwang’ ni-	sud iru. Pwodhuru lwe-
mar ukwayo ka un gi	teu obed maler un jori-
dwaro ma ok kare mondo	cho, kendo pwodhuru
utigo e chopo gombou	chunyu un joma bagni e
mag ringruok.			paro ariyo.  9 Beduru gi
4 Un joma terore,1 do-	kuyo, ywagreuru malit,
nge  ung’eyo	ni	bedo	kendo ugo nduru. Nyie-
osiep piny kelo sigu e ki-	rou mondo olokre ywak,
ndu gi Nyasaye? Kuom	kendo mor maru olok-
mano, ng’ato ang’ata ma	re kuyo.  10 Bolreuru e
dwaro bedo osiep piny	nyim wang’ Jehova, to
bedo	jasik  Nyasaye.	obiro ting’ou malo.
5 Koso  uparo  ni  en	11 Owetena,  weuru
kayiem nono sama wach	wuoyo marach e kindu
manie	Ndiko	wacho	uwegi. Ng’ato ang’ata
ni :  "Kido  modak  e	ma wuoyo marach e wi
chunywa siko ka bedo	owadwa moro kata ma
gi gombo mar ich-lit"?	ng’ado bura ne owad-

	Kata kamano, ng’wo- gi, owuoyo marach e wi no mogundho ma Nya- chik kendo ong’ado ne saye chiwo duong’ mo- chik bura. Ka ing’ado loyo. Omiyo, wach ma- ne chik bura, koro ok nie Ndiko wacho kama: itim kaka chik dwaro, "Nyasaye kwedo jong’ayi, to ilokori jang’ad-bura. to ochiwo ng’wonone mo- 12 Nitie ng’at achiel ke-gundho ne joma bolore." nde ma en Jachiw-Chik

7 Kuom mano, yieuru kendo Jang’ad-Bura, en e
boloru  e	bwo  loch	ma en gi nyalo mar reso
Nyasaye;	to	kweduru	ji kendo ketho ji. To in,
Jachien,	mi	noringu.	in ng’a ma ing’ado bura
		ne nyawadu?
Jak 4:41 Tiende ni, joma ok	
omakore  motegno  gi  Nya-	13 Omiyo, koro biuru
saye.			un joma wacho ni: "Ka-
 
619						JAKOBO 4:14–5:8
wuono kata kiny wana-	obiro chamo ringreu. Gik
dhi nyaka e taon moro mi	ma usekano biro chalo gi
wadag kuno kuom higa	mach e ndalo mag giko.
achiel, kendo wabiro tiyo	4 Neuru! Chudo ma use-
tij loko mi wayud ohala,"	tuono  jotich  ma  ne
14 to koni ok ung’eyo	okeyo e puotheu siko ka
kaka ngimau biro cha-	kok gi dwol maduong’,
lo	kiny.	Nikech	un	kendo ywak mar jokeyo-
mana ong’ueng’o ma be-	go ni mondo okonygi ose-
tie kuom kinde machuok	chopo nyaka e it Jehova
kae to lal nono.	15 Kar	mar ogendni mag lweny.
mano,	onego	uwach	5 Usebedo ka udak e ngi-
kama: "Ka en dwaro mar	ma ma malo mopong’ gi
Jehova, wanabed mangi-	dhialruok kendo ucho-
ma mi watim ma kata ma-	po gombou mag ringruok
cha."	16 To sani un gi	e piny. Usemiyo chunyu
sunga	ka	upakoru  e	odoko machwe e chieng’
yor ng’ayi. Pakruok duto	ye n g ’o .  6 U s e n g ’a d o
ma	kamago	ok	ber.	bura; usenego ng’at ma-

	Kuom mano, kapo ni kare. Donge okwedou?
ng’ato ong’eyo gima kare	7 Kuom mano, bedu-
monego otim to ok oti-	ru joma hore mos nya-
me, mano en richo e	ka chop ndalo ma biro
wiye.	yudo ka Ruodhwa nitie.1
ugo5	Koro biuru un jomwa-	Neuru! Japur siko ka rito
	ndu, ywaguru kendo	ahinya kogeno ni lowo
	nduru nikech masi-	biro nyakne, kohore mos
che	ma  biro  kuomu.	nyaka chop koth mokwo-
2 Mwandu  magu  ose-	ngo gi koth ma achien bi.
tow kendo kute osecha-	8 Un bende beduru joma
mo lepu.  3 Nyal osecha-	hore mos; miuru chunyu
mo dhahabu gi fedhau	obed motegno, nikech
chuth, kendo nyal man		
	Jak 5:71 Wach molok kae ni
kuomgi biro chiwo neno	"nitie," en parosia e dho Grik.
ni un gi ketho, kendo	Ne Glosari.
 
JAKOBO 5:9-18	620
kinde ma biro yudo ka	13 Be nitie ng’ato e ki-
Ruodhwa nitie1 osekayo	ndu ma yudo masiche?
machiegni.	Odhi nyime kwayo Nya-

	Owetena, kik ung’ur saye e lamo. Be nitie ng’a-e kindu uwegi, mondo to ma chunye mor? Ower kik ng’adnu bura. Neu- wende zaburi. 14 Be ni-ru! Jang’ad-bura ochung’ tie ng’ato ma tuo e kindu? e dhoot. 10 Owetena, Oluong jodong-kanyakla neuru jonabi ma no- obi ire mondo gilamne ka wuoyo e nying Jehova giwire gi mo e nying Je-kaka ranyisi monego hova. 15 Eka lamo mar uluw nikech masiche yie biro miyo ng’at ma ma ne oyudogi kod tuono1 owinj maber, ke-horuok ma ne gika- ndo Jehova biro chunge dhoe. 11 Neuru! Wa- malo. Bende, kapo ni ni-kwano joma osenano ni tie richo moko mosetimo, gin joma mor. Usewinjo ibiro wene.

wach Ayub kaka ne ona-		16 Kuom mano, huluru
no kendo useneno gima	richou ayanga e kindu,
Jehova notimone bang’	kendo ulam ne joweteu
mano, ni Jehova ogu-	mondo ochangu. Kwayo
ndho gi hera matut ke-	mar ng’at makare nigi
ndo okecho ji.	teko kendo otiyo ahinya.
12 To  moloyo  duto	17 Elija ne en mana dha-
owetena, weuru kuong’o-	no ma chal kaka wan, to
ru gi polo, kata gi piny,	e ma ne olamo gi kinda
kata gi kuong’ruok moro	mondo koth kik chue, mi
amora. Kar mano, "Ee"	koth ne ok ochue e piny-
maru mondo obed mana	no kuom higni adek gi
ee, to "Ooyo" maru obed	dweche auchiel.	18 No-
mana ooyo, mondo kik	chako olemo kendo, mi
ng’adnu bura.	polo nochiwo koth kendo
			pinyno	nobedo gi nyak.
Jak 5:81 Wach molok kae ni			
			
"nitie," en parosia e dho Grik.	Jak 5:151 Tiende	sie   en,
Ne Glosari.	"ng’at mool."	
 
(11, 12)
(4-10)
(1-3)
(13-25)
(3-12)
621	JAKOBO 5:19 –Weche Mantie e 1 PETRO

19 Owetena, ka nitie ma loko jaricho mo-ng’ato kuomu ma obayo ndo oa e yore marach yo koa e adiera, kae to biro reso jarichono oa e ng’at machielo oduoke e tho kendo obiro umo ri-yo, 20 ng’euru ni ng’at cho mogundho.


BARUA MOKWONGO MAR

PETRO


WECHE	MANTIE

 

	Mos (1, 2)

Nyuol manyien
ma kelo geno
mangima

Beduru joma ler kaka nyithindo ma luwo kaka ichikogi

2 Bed gi gombo mar

wach Nyasaye

Kite mangima igero obed ot kuom roho mar Nyasaye

Dak kaka welo e
piny

Bolruok mowinjore (13-25) Kristo ne oweyonwa ranyisi maber (21)

	Mon kod chwogi (1-7) Kechreuru; dwaruru

kuwe (8-12)

Sand nikech tim
makare (13-22)
 

Beduru moikore dwoko wach e wi genou (15)

Batiso kod chuny maber ma onge bura (21)

4 Dag kitimo dwach Nyasaye kaka Kristo notimo (1-6)

Giko mar gik moko duto osekayo machiegni (7-11) Sand nikech bedo Jakristo (12-19)

5 Kwauru kueth mar Nyasaye (1-4) Bolreuru kendo beduru ka uneno (5-11)
Keturu parruok duto kuom Nyasaye (7) Jachien en kaka sibuor ma ruto (8)

Weche mogik (12-14)
 
1 PETRO 1:1-11		622
An Petro ma jaote	warruok ma ibiro el e
mar	Yesu  Kristo,	ndalo mag giko.  6 Ni-
andikonu1	un ma un mana	kech mano, un gi mor
jodak	ma	kadho,  ma	maduong’ kata obedo ni
ukeru kuonde mopogore	gie sani nyaka usandru
opogore e Ponto gi Gala-	kuom kinde manok e te-
tia gi Kapadokia gi Asia	mbe mopogore opogore,
kod Bithinia, un joma	7 mondo yieu mosekalo
oseyier	2 ka luwore gi	e tem, ma en yie ma ne-
kaka Nyasaye Wuonwa	ngone  duong’	moloyo
noseyango	motelo,  gi	dhahabu  ma	kethore
pwodhruok kokalo kuom	kata obedo ni oseteme gi
roho maler mondo ubed	mach, okel pak gi duong’
joma luwo kaka ichikogi	kod luor e kinde ma Yesu
kendo ma osekir kuomgi	Kristo biro fwenyoree.
remb Yesu Kristo:	8 Kata obedo ni ne ok
Ng’wono	mogundho	unene  ngang’,  uhere.
kod kuwe mondo omed-	Kata obedo ni wang’u
renu.		Nyasaye  ma	ok nene gie sani, pod
3 Opak		unyiso yie kuome ke-
Wuon Ruodhwa Yesu Kri-	ndo un gi ilo maduong’
sto, nimar kuom kech-	mokadho  wacho  kod
ne maduong’, nomiyo-	mor miwuoro	9 sama
wa nyuol manyien mo-	utemo chopo e rang’iny
ndo wabed gi geno ma-	mogik mar yieu, ma en
ngima kokalo kuom chie-	warruok maru.	
ro Yesu Kristo oa kuom	10 Kuom  wach  war-
joma	otho,  4 mondo	ruogno, jonabi ma no-
wabed gi pok ma ok tow,	koro wach ng’wono mo-
ma onge chilo, kendo ma	gundho  mar	Nyasaye
ok kethre. En gima ose-	ma nonego obi kuomu,
kannu e polo,  5 un ma	ne onono gi kinda ahi-
teko mar Nyasaye miyou	nya kendo manye matut.
arita maber nikech yie	11 Ne gisiko ka gino-
maru mondo ubi uyud	no ni en kinde mane sie,
 
623	1 PETRO 1:12-21
kata ni en ndalo mane	ngou, beduru joma ler e
ma roho maler ma ne ni	timbeu duto,  16 nimar
kuomgi ne dhi fwenyo-	ondik niya: "Nyaka ubed
negie wach Kristo, mana	joma ler, nikech an aler."
kaka rohono ne ochiwo-	17 To ka ukwayo ka
negi neno motelo e wi	uluongo Wuonwa ma en
masiche ma ne onego	jal ma ng’ado bura ka
oyud Kristo kod duong’	luwore  gi  tim	ng’ato
ma ne dhi biro bang’e.	ka ng’ato, ma ok obuon
12 Nyasaye nofwenyo-	ng’ato,  daguru e ngi-
negi  ni  ne  gitiyo,  ok	ma ma nyiso luoro Nya-
ne gin giwegi, to ne un,	saye kuom kinde duto
kuom nyisou gik ma sani	ma udakgo mana kaka
oselandnu wachgi koka-	jodak ma kadho.	18 Ni-
lo kuom joma oseyalo-	mar ung’eyo ni ne ogo-
nu wach maber. Giseti-	nyu e yor ngima manono
mo kamano kuom teko	ma kwereu noweyonu,
mar roho maler ma noor	to ne ok en kokalo kuom
koa e polo. Gigo bende	gik ma tow kaka fedha
e ma malaike gombo ahi-	kata dhahabu.	19 Kar
nya ng’eyo tiendgi.	mano,  ne  en	kokalo

	Omiyo, ikuru pa- kuom remo ma nengo-chu maber ne tich; ri- ne tek kaka remb nyaro-turu pachu chuth; ketu- mbo ma onge mbala ke-ru genou kuom ng’wo- ndo maler chuth, tiende no mogundho ma ibiro ni mar Kristo. 20 En nyisu e kinde ma Yesu adier ni noseyang wach-Kristo biro fwenyoree. ne motelo ka piny pok 14 Kaka nyithindo ma nochakore, kata kama-

luwo kaka ichikogi, weu-	no  ne  oel  wachne  e
ru bedo joma inyuaso ka	giko mar ndalo nikech
lowo ka luwore gi gombo	un.  21 Kokalo kuome,
ma ne un-go chon e kinde	usebedo joma oyie kuom
ma ne pod ukia,  15 to	Nyasaye, ma e jal ma ne
kaka Jal Maler ma noluo-	ochiere oa kuom joma
 
1 PETRO 1:22–2:7				624
otho kendo miye duong’;	chak ma ok onjawore
mondo uket yieu kod ge-	mar wach Nyasaye mo-
nou kuom Nyasaye.	ndo	kokalo	kuome,
22 Nikech koro use-	udong mi uchop e war-
pwodho chunyu kuom	ruok	3 bang’ ka usebi-
bedo joma luwo adie-	lo mi uyudo ni Ruodhwa
ra ka mano miyo ubedo	ng’won.	
gi   hera   ma	onge	4 Sama un ubiro ir jal
wuondruok kaka hera	ma	en  kidi	mangima
manie kind owete, her-	ma ji ne otamore, to ma
reuru matut koa e chu-	en jal moyier kendo ma
nyu.	23 Nimar osemiu	Nyasaye ogeno ahinya,
nyuol manyien, ok koka-	5 un uwegi ma un kaka
lo kuom kodhi ma tow, to	kite	mangima,  igerou
kuom kodhi ma ok tow,	mondo ubed ot kokalo
ma en wach mar Nya-	kuom roho mar Nyasaye
saye mangima kendo ma	mondo ubed e tij dolo
siko.	24 Nikech "dhano	maler, mondo uchiw mi-
duto chalo gi lum, kendo	sengni ma Nyasaye oyie-
duong’ mar bergi duto	go kokalo kuom Yesu Kri-
chalo gi gik ma loth e	sto.	6 Nimar Ndiko wa-
pap; lum to janer, kendo	cho kama: "Neuru! Ake-
maua jalwar piny,	25 to	to e Sayun kidi moyier,
wach Jehova siko nya-	mise ma jaber ahinya ma
ka chieng’." To ‘wach-	en kidi moriwo kor ot;
no’ e wach maber ma ne	kendo onge ng’ato ang’a-
oyalnu.		ta ma keto yie kuome ma
Omiyo, koro goluru	noywag ang’e ngang’."
kuomu gik maricho	7 Kuom mano, un e ma
duto,2	kod gango wach,	kidino ber ahinya e wa-
gi wuondruok, gi ich-	ng’u,  nimar	un  joma
lit,  kod  kuoth  mari-	oyie; to kuom joma ok
cho  duto.  2 To  kaka	oyie, "kidi ma jogedo ne
nyithindo mayom, bedu-	otamore, kidino osebedo
ru gi gombo mar madho	kidi maduong’ moriwo
 
625			1 PETRO 2:8-18
kor ot,"  8 kendo osebe-		timbeu mabeyo, mondo
		
do "kidi ma chwanyo		gimi Nyasaye duong’ e
ji kod lwanda maduong’		chieng’ ma obiro nonoe
ma miyo ji chwanyore."		weche.	
Gichwanyore nikech gi-		13 Nikech Ruodhwa,
tamore luwo wach Nya-		yieuru boloru e bwo teko
saye. To ne oyiergi ni-		mar chenro mag dhano:
kech  mano.  9 Un  to		bed ni utimo kamano ne
un "oganda moyier, dolo		ruoth ma nigi duong’ ma-
mar jokaruoth, oganda		malo	14 kata ne joloch
maler, joma Nyasaye ose-		ma gin gavana ma ruo-
kawo obed joge owuon,		dhno ooro mondo okum
mondo  uland  e  kuo-		joketho, to gipuo joma
nde maboyo ber mogu-		timo maber.  15 Nikech
ndho" mag Jalno ma no-		dwaro mar Nyasaye en ni
luongou kogolou e mu-		kuom timo gik mabeyo,
dho kendo rwakou e ler		ubiro tueyo dho joma
mare miwuoro.  10 Ni-		pachgi ok ni kare ma wa-
mar nitie kinde ma ok ne		cho gik ma ok ging’eyo.
un oganda, to sani koro		16 Beduru kaka joma ni
un oganda Nyasaye; nitie		thuolo ka utiyo gi thuo-
kinde ma ne pok okechu,		lono, ok kaka rageng’ ma
to sani koro osekechu.		upondoe mondo utim gik
11 Un joma ahero, ma		maricho, to tiuru kode
un mana welo kendo jo-		kaka wasumbni mag Nya-
dak ma kadho, asayou		saye.	17 Miuru ji mopo-
mondo udhi nyime bedo		gore	opogore	duto
joma  ok  donj  e  go-		duong’, beduru gi hera
mbo mag ringruok, ma		ne  riwruok duto	mar
gin  gombo  ma  kedo		owete, luoruru Nyasaye,
kodu.  12 Sikuru ka un		miuru ruoth duong’.
joma timbegi beyo e kind		18 Jotich mondo oyie
ogendni mondo sama gi-		bolore e bwo teko mar
donjonu ni un joketho, to		ruodhi maggi ka ginyi-
gibed joma wang’gi neno		sogi luor mowinjore, ok
 
1 PETRO 2:19–3:4

mana ne ruodhi mabeyo kendo ma tiyogo yot ke-nde, to bende ne joma tiyogo tek. 19 Nimar en gima owinjore sama ng’a-to nano e chandruok ke-ndo isande to oonge ke-tho, nikech odwaro rito chunye obed ma onge bura e nyim Nyasaye. 20 Nikech ere ohala ma uyudo kapo ni igou ni-kech richo to unano? To kapo ni unano e chand-ruok moro nikech use-timo gima ber, mano en gima long’o e wang’ Nya-saye.


	Kuom adier, mano e kit ngima ma noluongue, nimar kata mana Kristo noyudo sand nikech un, koweyonu ranyisi maber mondo uwuoth ka ulu-wo ondamo mage ma-chiegni. 22 Ne ok oti-mo richo moro amora, kendo onge wuondruok ma ne oyud e dhoge. 23 Sama ne ijare, en to ne ok odwoko ka oye-nyo. Sama ne isande, ne ok osiemo wang’gi; kar mano, ne oketore owuon e lwet Jal ma ng’ado bura
 
626

kare. 24 En owuon no-ting’o richowa e de-nde owuon kane ong’a-we e yath, mondo watho kuom richo kae to wa-bed mangima kuom timo gik makare. Kendo "ko-kalo kuom adhondene, ne ochangu." 25 Nimar ne uchalo kaka rombe mobayo yo, to koro use-duogo ir jakwadhu ke-ndo jarit ngimau.

3 E yo ma kamano, un mon,  yieuru  bolo-ru  e  bwo  chwou  mo-

ndo ka nitie moko kuo-mgi ma ok luw wach Nya-saye, to mondo ywagi ko-kalo kuom timbe mag mo-ndegi kata ka ok oyalne-gi wach, 2 nikech gise-bedo ka gineno timbeu maler kod kaka unyiso luor matut. 3 Kik uwe mondo bidhruoku obed mana ma oko—kaka kado yie wich, kata rwakruok gi gik dhahabu, kata le-wni mabeyo— 4 to obed bidhruok mopondo mar dhano man ei chuny, ma en bidhruok ma ok ke-thre ma nyiso ni un gi chuny ma terore mos ke-
 
627				1 PETRO 3:5-15
ndo  mamuol,   kendo			mano, wuouru maber1 e
			
mano e gima nigi duong’			wi jomamoko nikech ne
moloyo e wang’ Nyasaye.			oluongu ne yorno mondo
5 Nimar mano e kaka			ubi uyud gueth kaka pok
mon maler machon ma			maru.	"ng’ato
nogeno kuom Nyasaye ne			10 Nimar	
jobidhore, ka giyie bolo-			ang’ata mohero ngima
re giwegi e bwo chwogi,			kendo ma dwaro neno
6 mana kaka Sara ne wi-			ndalo  mabeyo	nyaka
njo Ibrahim koluonge ni			geng’ lewe kuom gima
ruodha. Omiyo, usebedo			rach kendo weche mag
nyithind Sara, tek mana			wuond kik a e dhoge.
ni udhi nyime timo gik			11 Olokre oa kuom gima
mabeyo ma ok uwe gimo-			rach kae to otim gima
ro amora omiu luoro.			ber; odwar kuwe kendo
7 Kamano bende, un			oluw yor kuwe.	12 Ni-
chwo, dhiuru nyime dak			mar wenge Jehova ni
gi  mondeu  ka  un  gi			kuom  joma  kare,  ke-
ng’eyo malong’o. Migiu-			ndo ite winjo sayogi, to
ru duong’ ahinya kaka ne			lela wang’ Jehova mon gi
gima ng’aw, nikech gin			joma timo gik maricho."
joma mon, nimar gin be-			13 Ka un gi kinda ne
nde gibiro yudo ng’wo-			gik mabeyo, en ng’a ma
no mogundho mar ngima			kuom adier biro hinyou?
kanyachiel kodu, mondo			14 To kata ka isandou
kik geng’ ne lamou.			nikech tim makare, ube-
8 Mogik, uduto bedu-			
			do joma mor. Kata ka-
ru e paro achiel, ka uke-			mano, kik uluor gima gi-
choru, ka unyisoru hera			luoro, bende kik chunyu
kaka hera manie kind			chandre.  15 To  yieu-
owete, ka unyiso ng’wo-			ru e chunyu ni Kristo e
no matut, kod bolruok.			Ruoth	kendo ni oler, ka
9 Kik uchul gima rach				
kar gima rach, kata chu-			3:9 1 Tiende sie en, "guedho
lo ayany kar ayany. Kar			jomamoko."	
 
1 PETRO 3:16–4:3		628
kinde duto ubedo moiko-		20 ma chon ne ong’anjo
		
re dwoko wach e nyim		kane Nyasaye hore mos
ng’ato ang’ata ma dwa-		korito e ndalo mag Noa,
ro ng’eyo wach geno ma		sama ne igero yie ma ji
un-go, to utim kamano gi		manok kende, tiende ni ji
chuny mamuol kod luor		aboro e ma ne oresie mi
matut.				gitony e pi.
16 Sikuru  ka  un  gi		21 Batiso, ma en gima
chuny maber ma onge		chalo gi mano bende re-
bura , mondo ka nitie		sou gie sani (ok kuom
wach moro amora ma-		golo chilo mag ringruok,
rach miwacho e wiu,		to kuom kwayo Nyasaye
joma timo kamano oyud		mondo  omiwa  chuny
wich-kuot nikech timbeu		maber ma onge bura),
mabeyo kaka jolup Kri-		kokalo kuom chier mar
sto.  17 Nimar ber mo-		Yesu  Kristo.  22 Sani
loyo osandu nikech uti-		en e bad Nyasaye kora-
mo gik mabeyo, ka mano		chwich, nimar ne odhi e
e dwaro mar Nyasaye,		polo, kendo malaike, gi
kar mondo osandu ni-		loje, kod teko mag telo,
kech utimo gik maricho.		ne oket mondo gibed e
18 Nikech kata mana		bwo tekone.
Kristo ne otho dichiel ma		Nikech Kristo noyu-
ok bi nwo kendo, mondo		do sand e ringruok,
oum richo, ng’at maka-		un4 bende  ikreuru  g i
re ne joma ok kare, mo-		paro ma kamano; nikech
ndo otau koterou ir Nya-		ng’at moseyudo sand e
saye.   Ne	onege	e		ring ruok  koro  ose-
ringruok, to ne ochiere e		weyo  richo  2 mondo
del mar polo.	19 Kendo		odag kuom ndalone mo-
kane en e del ma kama-		
		1	ne		dong’ ka en e ringruok,
no, ne odhi moyalo			ok kochopo gombo mag
jochiende manie tuech,		dhano, to koro nikech
			timo dwaro mar Nyasaye.
3:19  1 Tiende  ni,  "moyalo		
wach kum."				3 Nimar ndalo moseka-
 
629

dho ne oromou timo dwa-ro mar ogendni kane udo-njo e timbe mag wang’-teko, owruok gi gombo, metho mokalo tong’, nya-si mochochni gi koko mo-kalo tong’ kod mer, me-tho ma ji piemie kod lamo mag sanamu, ma en gima chik okwero. 4 Giwuo-ro gimomiyo ok udhi nyi-me wuotho kodgi e ti-mbegi modwanyore mag anjawo, omiyo giwuoyo kuomu e yor achaya . 5 To jogo biro dwoko wach e nyim jal moseiko-re ng’ado bura ne joma ngima kod joma osetho. 6 Kuom adier, mano e momiyo ne oyal wach ma-ber bende ne joma otho, mondo kata obedo ni ing’adonegi bura e ring-ruok ka luwore gi kaka dhano neno, to e wang’ Nyasaye gibed mangima ka luwore gi kaka roho maler chiko.

7 To giko mar weche duto osekayo machieg-ni. Kuom mano, beduru joma pachgi long’o, ke-ndo kinde duto beduru
 
1 PETRO 4:4-12


moikore1 wuoyo gi Nya-saye e lamo. 8 To mo-loyo duto, beduru gi hera matut e kindu, ni-kech hera umo richo mo-gundho. 9 Beduru joma rwako joweteu ma ok ung’ur. 10 E okang’ ma ng’ato ka ng’ato oseyu-dogo mich moro, oti ko-de e konyo jowetene, ni-kech un jorit mabeyo mo-chung’ ne mwandu Nyasaye, ma en ng’wono-ne mogundho ma onyiso e yore mopogore opogore. 11 Kapo ni ng’ato wuoyo, otim ka-mano kaka ng’at ma hulo weche moa kuom Nya-saye; ka ng’ato tiyo ne jomamoko, otim kamano ka luwore gi teko ma Nya-saye chiwo; mondo e gik moko duto Nyasaye oyud duong’ kokalo kuom Yesu Kristo. Duong’ kod nyalo gin mage mochwere nya-ka chieng’. Amin.

	Un joma ahero, kik uwuor wach tembe ma-ger ka mach ma sani uyu-do ka gima nitie gimoro

4:7 1 Tiende ni, "motang’; ku-neno."
 
1 PETRO 4:13–5:4			630
ma wendo ma timore-	so ng’at makare e yo ma-
nu.  13 Kar mano, dhiu-	tek kamano, nobed nade
ru nyime bedo mamor ni-	ne ng’at ma ok oluo-
kech usebedo joma yudo	ro Nyasaye kod jaricho?"
sand ma Kristo bende	19 Kuom  mano,	joma
noyudo, mondo ubi ubed	yudo sand nikech giluwo
gi mor kendo gi ilo mo-	dwaro mar Nyasaye, gi-
gundho e kinde ma ibi-	dhi nyime chiwore giwe-
ro elie duong’ mare be-	gi e lwet Jachuech mige-
nde.  14 Ka ichayou ni-	no sama gitimo gik ma-
kech nying Kristo, un	beyo.		
joma mor, nikech roho	Kuom mano, an kaka
mar duong’, ee, roho mar	
Nyasaye, ni kuomu.	5 jaduong’ wadu, jane-
15 Kata kamano, kik	no mar sand ma Kristo
	noyudo, kendo jal ma be-
ng’ato ang’ata kuomu	nde biro yudo duong’ ma
yud sand nikech en ja-	
nek, kata nikech en ja-	ibiro el, asayo jodongo
kuo, kata nikech en ja-	manie	kindu	kama:
ketho, kata nikech odo-	2 Kwauru  kueth  mar
njore e weche mag joma-	Nyasaye moseketue jorit,
moko.  16 To ka ng’ato	ok kichunou, to gi chuny
yudo sand nikech en Ja-	mohero e nyim Nyasaye;
kristo,	kik  obed  gi	bende, ok nikech hero
wich-kuot,  kar  mano	ohala mag mibadhi, to
to odhi nyime miyo Nya-	gi chuny mamor;	3 be-
saye duong’ kuom ting’o	nde, kik utimru ruodhi
nyingno.	17 Nimar ma	e wi joma gin mwandu
e kinde moket ma ng’a-	Nyasaye, to kar mano
do bura onego ochakree	ubed joma keto ranyisi
gi e od Nyasaye. Koro	maber ne kueth.	4 To
ka wan e ma ichako kod-	e  kinde	ma  jakwath
wa, nobed nade ne joma	maduong’ biro fwenyo-
ok luw wach maber mar	ree, unuyud osimbo mar
Nyasaye?	18 "To ka ire-	duong’ ma ok kethre.
 
631	1 PETRO 5:5-14

	E yo ma kamano, un Kristo, en owuon obi-chwo matindo, yieuru ro miyo tiegruok maru boloru e bwo chwo ma obed moromo chuth. hikgi ng’eny. To uduto Obiro miyo uchung’ ma-e kindu ng’ato gi ng’a- tek, obiro tegou, kendo to, rwakuru kido mar bo- obiro miyo ugurru e mise lruok kaka nanga, nimar ma ok yiengni. 11 Teko Nyasaye kwedo jong’ayi, mondo obed mare nyaka to ochiwo ng’wono mo- chieng’. Amin. gundho ne joma bolore. 12 Kokalo kuom Silva-

	Omiyo, bolreuru e no ma akwano kaka bwo lwet Nyasaye ma owadwa mochung’ mo-nigi teko, mondo oting’u tegno e yie, asendi-malo e kinde mowinjo- konu ka atiyo gi we-re, 7 ka uketo parruo- che manok mondo ajiwu ku duto kuome, ni- kendo mondo achiwnu kech odewou. 8 Siku- neno mong’ith ni adier ru ka urito pachu, kendo mae e ng’wono mogu-beduru ka uneno! Jasi- ndho mar Nyasaye. Chu-ku ma en Jachien wuo- ng’uru motegno kuome. tho koni gi koni kaka si- 13 Dhako1 man Babilon, buor ma ruto komanyo ma en jal moyier kaka ng’at ma dongam. 9 To un, ooronu mos, Mariko kwedeuru matek, ka ma wuoda bende otimo uchung’ motegno e yie, kamano. 14 Mosreuru ka ung’eyo ni sand kaka gi nyoth maler.

mago bende yudo riw- Beduru gi kuwe uduto ruok mar owete e piny ma un e winjruok achiel

ngima.  10 To bang’ ka	gi Kristo.
useyudo sand kuom ki-	
nde  manok,  Nyasach		
	5:13 1 E dho Grik, wach mo-
ng’wono duto mogundho	tigo kae en wach ma wuoyo
ma noluongou e duong’-	kuom ng’at ma dhako kendo
ne  mochwere  nikech	nenore ni ochung’ ne kanya-
un e winjruok achiel gi	kla man Babilon.
 
BARUA MAR ARIYO MAR

PETRO


WECHE	MANTIE


1 Mos (1)		Kido mag jopuonj
		
Tim matek mondo luong		mag miriambo (10b-22)
mari obed madier (2-15)		3 Jojero ochayo kethruok
Kido mamoko e wi bedo		ma biro (1-7)
gi yie (5-9)		Jehova ok dhi mos
Wach mokor osebedo		kuom singone (8-10)
madier chuth (16-21)		Nonreuru mondo
2 Jopuonj mag miriambo		ung’e ni onego ubed
nobedie (1-3)		joma chalo nade (11-16)
Nyaka keth jopuonj mag		Polo manyien gi piny
miriambo (4-10a)		manyien (13)
Wito malaike e Tataro (4)		Beduru motang’
Ataro mar pi; Sodom		mondo kik
gi Gomora (5-7)		lalu (17, 18)

 



1 An Simon Petro, mi-sumba kendo jaote Yesu Kristo, andikonu un jogo moseyudo yie ma ja-ber ahinya kaka marwa, kokalo kuom tim makare mar Nyasachwa kod mar Jawarwa Yesu Kristo, ka
awacho kama:
2 Ng’wono mogundho kod kuwe mondo omed-renu kokalo kuom ng’eyo malong’o ma un -go e wi Nyasaye kod Yesu Ruodhwa, 3 nimar teko
 



mar Nyasaye osemiyowa gik moko duto ma konyo-wa dak e ngima ma nyi-so ni wachiwore chuth ne Nyasaye, nikech wan gi ng’eyo malong’o e wi Jal ma noluongowa koka-lo kuom duong’ kod tim maber. 4 Kokalo kuom gigo, osemiyowa singo mabeyo kendo madongo ahinya, mondo kuom duong’ kod tim maber, un bende ubed e kit Nya-saye. Kendo osemiyowa

 

632
 
633


singogo nikech wasetony e gik manie piny ma ke-tho ji, ma gin gik ma go-mbo marach kelo.

	Nikech wachno, ti-muru kinda duto mondo e wi yie maru, ubed gi tim maber, to e wi timu maber, ubed gi ng’eyo, 6 to e wi ng’eyo maru, ubed gi ritruok, to e wi ritruok maru, ubed gi si-nani, to e wi sinani maru, ubed gi chiwruok chuth ne Nyasaye, 7 to e wi chiwruok maru chuth ne Nyasaye, ubed gi hera kaka hera manie kind owete, to e wi he-rau kaka hera manie kind owete, ubed gi hera. 8 Nikech ka kidogo obe-do kuomu kendo gigu-ndho kuomu chuth, gi-biro geng’ou mondo kik ubed joma budho abudha nono kata ma onge nyak kuom wach ng’eyo malo-ng’o ma usebedogo e wi Ruodhwa Yesu Kristo.

	Nimar jal ma onge ki-dogo en muofu, ka odi-no wang’e kik ne ler,1

1:9 1 Tiende ni, "ma neno mana gik man machiegni."
 
2 PETRO 1:5-14

kendo osebedo ng’at ma wiye wil ni ne ose-pwodhe mobedo maler koa e richone machon.

	Kuom mano, owete-na, meduru timo matek mondo une ni uchung’ motegno kaka joma Nya-saye ne oluongo ke-ndo yiero adier, nimar ka udhi nyime timo gigo, ok unurem e yo moro amo-ra ngang’. 11 To adier, e yo ma kamano ibiro miu gueth maduong’ mar do-njo e Pinyruoth mochwe-re mar Ruodhwa kendo Jawarwa Yesu Kristo.

12 Nikech mano, kinde duto adwaro ni aparnu wechego kata obedo ni ung’eyogi kendo usegu-roru motegno e adiera man kuomu. 13 To tek mana ni pod an e del mar ringruokni,1 akwa-no ni en g ima kare mondo aparnu weche-go ka achiewogo pa-chu, 14 ka ung’eyo mana kaka an bende, ni del ma an-goni ibiro gol oko machiegnini, mana


1:13 1 Tiende sie en "tabena-kel."
 
2 PETRO 1:15–2:2			634
kaka Ruodhwa Yesu Kri-	nya kuom wachno mana
sto ne olerona malong’o.	kaka duket wang’u kuom
15 Kinde  duto	abiro	taya ma rieny kama ni-
timo kar nyalona mondo	tiere mudho (nyaka chop
bang’ ka asea, ubi ubed	piny ru kendo sulwe mo-
gi nyalo mar paro weche-	kinyi orieny) ei chunyu.
gi un uwegi.		20 Nimar	useng’eyo
16 Ooyo, ne ok watiyo	wachni motelo, ni onge
gi sigendni mag miria-	wach moro amora mo-
mbo mochuogi gi riekni	kor ei Ndiko ma dhano
mag dhano kane wanyi-	e ma ne osiekogo gi pa-
sou wach teko mar Ruo-	che owuon.	21 Nikech
dhwa Yesu Kristo kod	onge kinde moro amora
wach kinde ma biro yudo	ma wach mokor ne obiro
ka entie,1 to ne en ni-	nikech dwaro mar dhano,
kech ne waneno duong’	to ji ne wacho weche moa
ma en-go gi wang’wa.	kuom Nyasaye ka luwore
17 Nikech nomiye luor	gi kaka roho maler ne
kod duong’ koa kuom	tayogi.	
Nyasaye Wuonwa ka no-	Kata kamano, jonabi
nyise	weche  ma  chal	mag miriambo bende
gi  ma	luwogi	kokalo	ne2 osieko e kind oganda,
kuom duong’ miwuoro:	mana kaka jopuonj mag
"Ma Wuoda ma ahero,	miriambo bende biro sie-
ma an awuon aseyiego."	ko e kindu. Jogi biro kelo
18 Ee, ne wawinjo we-	ling’ling’ kidienje ma ke-
chego koa e polo sama ne	tho yie mar ji, kendo gini-
wan kode e got maler.	kwed kata mana ruodh-
19 Omiyo, wach mokor	
	gi ma e ma ne ong’iewo-
koro osebedonwa madier	gi, ka mano kelo keth-
chuth, kendo utimo ma-	ruok mapiyo kuomgi gi-
ber kuom keto pachu ahi-	wegi.  2 E wi mano, ji
		mang’eny noluw timbe-
1:16  1 Wach  molok  kae  ni	
"entie," en parosia e dho Grik.	gi mag wang’-teko, ke-
Ne Glosari.		ndo nikech joma kamago,
 
635			2 PETRO 2:3-12
ji biro wacho weche ma	ahinya nikech tim wang’-
chayo adiera.	3 Bende,	teko mar joketh-chik—
nikech ich-lach, giniwuo-	8 nimar timbe mag ke-
ndu gi weche ma nenore	tho chik ma ng’at maka-
kaka adier. Kata kamano,	reno ne neno kendo wi-
bura ma noseng’adnegi	njo odiechieng’ kodie-
chon ok bi mos, kendo	chieng’ ka nodak e kindgi
kethruokgi ok nind.	ne sando chunye ahinya.
4 Kuom adier, Nyasaye	9 Kuom mano, Jehova
ne ok oweyo ma ok oku-	ong’eyo kaka onyalo reso
mo malaike ma notimo	joma nyiso ni gichiwo-
richo, to nowitogi e kar	rene chuth ka ogologi
tuech miluongo ni Tata-	e tem moro amora, kendo
ro, motueyogi gi nyoro-	ong’eyo kano joma ok
che  mag  mudho  ma-	kare mondo obi okethgi
ndiwa  mondo  okan-gi	e chieng’ bura,	10 to
ne  bura.  5 Kendo  ne	moloyo, joma dwaro chi-
ok oweyo ma ok okumo	do ringre jomamoko ke-
piny machon, to Noa jal	ndo mochayo loch manie
ma ne yalo wach maka-	wigi.		
re norito maber kanya-	Nikech gin joma wang’-
chiel gi ji abiriyo mamo-	gi tek kendo ma wigi
ko mi ne gitony ka no-	tek, ok giluoro kata mana
kelo ataro mar pi kuom	wuoyo ka gichayo joma
piny mar  joma ne ok	Nyasaye osemiyo duong’,
oluoro Nyasaye.  6 Ke-	11 to malaike, kata obe-
ndo  kuom  ketho  tao-	do ni gin gi teko kod nya-
nde mag Sodom gi Gomo-	lo maduong’ moloyogi,
ra mi gilokore buru, ne	ok gidonj ne jogo ka gi-
okumogi, ka mano keto	tiyo  gi	weche	mag
ranyisi  mar	gik  ma	achaya, nimar gimiyo Je-
nobi kuom joma ok oluo-	hova luor.	12 To mana
ro Nyasaye.  7 Kendo ne	kaka le ma ok ti gi paro,
oreso Lut ng’at makare,	ma luwo mana kaka ne
ma chunye ne chandore	ochuegi, kendo minyuolo
 
2 PETRO 2:13-22						636
mana mondo omakgi ke-		17 Jogo gin sokni ma
		
ndo oneggi, jogo wuoyo		onge	pi,	kendo  gin
ka gichayo gik ma gikia.		ong’ueng’o ma yamb koth
Gibiro yudo kethruok ni-		mager	riembo,  kendo
kech kit ngimagi marach,		osekan-gi ne mudho ma-
13 ka giyudo hinyruok		ndiwa.	18 Gitiyo gi we-
kaka pok margi nikech		che madongo mag ng’aw-
kit ngimagi marach.		ruok,	ma	gin  weche
Gihero dak e ngima mar		manono. Kuom luwo go-
mor mag piny, kata mana		mbo mag ringruok kod
godiechieng’. Gin kaka		timbe mag wang’-teko,
chilo kod mbelni e ki-		giyondho joma eka oa
ndu, nimar gimor ahinya		tony e lwet joma odak e
gi puonj ma giwuondo-		ketho.	19 Gisingonegi
go ji sama gimetho kendo		thuolo to gin giwegi gin
gichiemo kodu.	14 We-		wasumbni mag richo; ni-
ngegi opong’ gi chode ke-		kech  ka  ng’ato  oloyo
ndo ok ginyal weyo timo		nyawadgi, jal moseloyo-
		no	bedo	misumbane.
richo, kendo giyondho		20 Kuom adier, bang’ ka
joma ok ochung’ moteg-		giseweyo chilo mag piny
no. Gin gi chuny ma ose-		nikech ng’eyo malong’o
tieg mana ne ich-lach.		ma gin-go e wi Ruodhwa
Gin nyithindo mokuong’.		kendo Jawarwa Yesu Kri-
15 Nikech gisejwang’o		sto,	gisedok  kendo  e
yo  moriere  tir,  ose-		gigo sie kendo gigo loyo-
wuondgi mi gibayo yo.		gi, eka gikone kit ngima-
Giseluwo  yor	Balam		gi bedo marach ahinya
wuod Beor, ma nohe-		moloyo kaka ne gin mo-
ro pok mar ketho,	16 to		kwongo.  21 Dine obedo
ne okwere nikech ketho		maber moloyo ka dine ok
tim makare. Le ma ting’o		ging’eyo malong’o yo ma-
osigo, ma ok nyal wuoyo,		kare, kar ng’eyo yorno to
noloso kode gi dwond		bang’e gilokore mi giwe
dhano mi nogeng’o neko		chik maler ma ne giseyu-
ma janabino ne nigo.		do.	22 Wach ma ngero
 
637							2 PETRO 3:1-10
moro madier nowacho		5 Gitamore	goyiem
			
osetimore kuomgi kama:		wach mong’ere, ni chak-
"Guok osedok e ng’okne,		re chon ne nitiere polo
kendo anguro moselwok		kod piny ma ne ochung’
osedok ng’ielore e chuo-		motegno koa ei pi kendo
dho."					e dier pi, kokalo kuom
3	Un joma ahero, mani		wach moa e dho Nyasaye.
	koro en barua mar		6 Gigo e ma ne okethgo
ariyo ma andikonu, to		piny ma ndalono. Mano
mana kaka e mokwongo-		ne  otimore  kane  ata-
cha, daher paronu we-		ro mar pi opong’o piny.
chegi  mondo  achiew-		7 To kokalo kuom wach
go nyalou mar paro malo-		achielno, polo kod piny
ng’o,		2 mondo upar we-		ma nitiere sanigi osekan
che		ma  jonabi  maler		ne mach, kendo okan-gi
nokoro chon kod chik ma		nyaka chop chieng’ bura
Ruodhwa kendo Jawar-		kendo nyaka chieng’ mi-
wa nochiwo kokalo kuom		biro kethie joma ok oluo-
j o o t e u .  3 Mo k wo n g o		ro Nyasaye.	
tiktik, ng’euru ni e nda-		8 Kata  kamano,  un
lo mag giko, jojar ji nobi-		joma	ahero, kik ubed
nu gi wechegi mag jero,		ma ok ung’eyo wachni,
ka gitimo ka luwore gi go-		ni  e	wang’	Jehova,
mbogi giwegi  4 kendo		odiechieng’ achiel chal-
giniwach niya: "Ere wach		re gi higni aluf achiel,
ma ne osing e wi kinde		to higni aluf achiel gin
ma biro yudo ka entie?	1		kaka odiechieng’ achiel.
			9 Jehova ok dhi  mos
Nimar nyaka ne kwerewa		
nind e tho, gik moko duto		kuom wach chopo singo-
dhi nyime mana kaka gi-		ne kaka jomoko paro ni
sebedo a chakruok mar		odhi mos, to ohore kodu
chuech."			nikech ok odwar ni oketh
			ng’ato ang’ata, to odwa-
				
3:4  1 Wach  molok  kae  ni		
		ro  ni  ji  duto  ochop
"entie," en parosia e dho Grik.		kama	gilokoe	chuny-
Ne Glosari.			gi gia e richo.	10 To e
 
2 PETRO 3:11-18

ma chieng’no mar Jeho-va nobi kaka jakuo, ke-ndo polo nokadh gi koko ma riadore, to gik manie polo gi piny nobed maliet ahinya mi ginileny nono, kendo piny kod tije man e iye ibiro el.

	To nikech ibiro leny gigo duto e yo ma kama-no, koro uparo ni onego ubed joma chalo nade? Onego ubed gi timbe ma-ler kod timbe ma nyiso ni uluoro Nyasaye, 12 ka urito kendo uketo pachu kuom kinde ma biro yudo ka chieng’no mar Jehova nitie, ma polo ibiro keth gi mach, kendo gik ma-nie polo gi piny biro leny nono nikech liet mager! 13 To nitie polo manyien gi piny manyien ma wari-to ka luwore gi kaka no-sesingo, kendo ma tim makare nobedie.

	Kuom mano, un joma ahero, nikech sani urito gigo, timuru kar nyalou mondo giko-ne jalo onwang’u ka uo-nge chilo kata ketho, kendo onwang’u ka un gi kuwe kode. 15 E wi
 
638


mano, kwanuru horuok mar Ruodhwa kaka gima kelonu warruok, mana kaka Paulo owadwa ma wahero bende nondiko-nu ka luwore gi rieko ma nomiye, 16 kowuoyo e wi wechego mana kaka ojatimo e barupene duto. Kata kamano, nitie weche moko e barupego ma winjo tiendgi tek, ke-ndo joma kia gi joma ok ochung’ motegno gwe-nyo wechego mana kaka gitimo bende gi Ndiko mamoko, ka mano kelo-negi kethruok giwegi.

17 Kuom mano, un joma ahero, nikech koro useng’eyo mano motelo, beduru motang’ mondo ketho mar joma ok luw chik kik mi ulal kodgi mi un bende uwe chung’ mo-tegno. 18 Ooyo, to kar mano dhiuru nyime do-ngo kumedo yudo ng’wo-no mogundho mar Nya-saye kod ng’eyo e wi Ruodhwa kendo Jawa-rwa Yesu Kristo. Duong’ mondo obedne sani ke-ndo nyaka chieng’no mo-chwere. Amin.
 
(12-14)
Johana ne
(7, 8)
(1, 2)
(1-6)
(8-10)
(1-4)
BARUA MOKWONGO MAR

JOHANA


WECHE	MANTIE

 

1 Wach ma chiwo

ngima
Wuotho e ler (5-7) Gimomiyo dwarore ni

wahul richowa
2 Yesu e misango ma loso
winjruok
Mako chike mag Nyasaye (3-11) Chik machon kod

manyien Gimomiyo

ondiko
Kik uher piny (15-17)
Tang’ gi jasik Kristo (18-29)
	Wan nyithind Nyasaye (1-3) Nyithind Nyasaye kod nyithind Jachien (4-12) Yesu noketh tije
Jachien (8)

 

Herreuru (13-18) Nyasaye duong’ moloyo chunywa (19-24)

4 Temo weche ma nenore ni oa kuom much
Nyasaye
Ng’eyo Nyasaye kendo

here (7-21)

"Nyasaye en hera" (8, 16)

Luoro onge ei hera (18)

	Yie kuom Yesu miyo ng’ato loyo piny (1-12)

Tiend hero Nyasaye (3)

Bedo gadier kuom teko ma lamo nigo (13-17) Beduru motang’ gi piny

marach (18-21)

Piny duto ni e bwo teko mar Ng’at Marach (19)
 

1 Wandikonu kuom jal ma ne nitie nyaka a chakruok, jal moting’o wach ma chiwo ngima, ma wasewinjo kendo ma waseneno gi wengewa, ma wasenono adimba ke-ndo ma lwetewa osemu-lo,  2 (ee, ngimano ne
 


oelnwa maler, kendo wa-senene, bende wachiwo neno kuome, kendo wa-landonu ngima ma nya-ka chieng’, ma noa kuom Wuonwa kendo ne oel-nwago maler), 3 jal ma waseneno kendo winjo, un bende wayalonugo,

 

639
 
1 JOHANA 1:4–2:5	640

mondo un bende uriwru pwodhowa waa e timbe e winjruok achiel kodwa. duto ma ok kare. 10 To Kendo riwruokwa e winj- ka wawacho ni, "Pok wa-ruok achielno riwowa gi timo richo," wamiyo obe-Nyasaye Wuonwa kendo do jamiriambo kendo gi Wuode Yesu Kristo. wachne onge e iwa.
	Omiyo, wandikonu we- 2 Nyithinda matindo,
chego mondo mor makoro andikonu we-
wan-go omed bedo mogu- chegi mondo kik utim ri-
ndho chuth.            cho. To ka ng’ato oti-5 Ma e wach ma wase- mo  richo,  wan  gi  ja-winjo koa kuome, to e ma kony1 moa kuom Nyasaye walandonu ni: Nyasaye Wuonwa, ma en Yesu Kri-en ler kendo onge mu- sto, ng’at makare.  2 Ke-dho kuome kata matin. ndo en misango ma loso

	Ka wawacho ni, "Wan winjruok nikech richo-e winjruok achiel kode," wa, to ok mana richo-to koni pod wadhi nyime wa kende, to bende ri-wuotho e mudho, waria- cho mag piny mangima. mbo kendo ok wawuoth e 3 Kendo ka wadhi nyime adiera. 7 Kata kamano, mako chikene, wanyiso ka wawuotho e ler kaka ni waseng’eye kuom en owuon en e ler, wa- timo kamano. 4 Jal ma riwore e winjruok achiel wacho ni, "Aseng’eye," ng’ato gi ng’ato, kendo to pod ok omak chike-remb Yesu Wuode pwo- ne, en jamiriambo, ke-
dhowa a e richo duto.	ndo adiera onge ei ng’at-
8 Ka wawacho ni, "Wa-	no.  5 To ng’ato ang’ata
onge  gi  richo,"  wa-	ma luwo wachne, kuom
wuondore  wawegi  ke-	adier, hera ma ng’atno
ndo adiera onge e iwa.	oherogo Nyasaye osebe-
9 Jalo en jal migeno ke-	do moromo chuth e iye.
ndo en jal makare, ma ka		
	1Jo 2:11 Tiende en, "jal ma
wahulo richowa, to obiro	chung’ ne ng’ato e bura kaka
weyonwagi, kendo obiro	advoket."
 
641

Nikech mano, wang’eyo ni wan e winjruok achiel kode. 6 Ng’at ma wacho ni osiko e winjruok achiel kode, ng’atno onego odhi nyime wuotho mana kaka jalo nowuotho.

7 Andikonu un joma ahero, ok kuom chik moro manyien, to kuom chik machon ma usebe-dogo nyaka a chakruok. Chik machonno e wach ma usewinjo. 8 To sani andikonu kendo kuom chik manyien, ma nenore kuome kendo kuomu, ni-kech mudho kalo ka a, to ler madier koro rieny.

	Ng’at ma wacho ni en e ler to koni otimo sigu gi owadgi, ng’atno pod ni e mudho. 10 Ng’at mohe-ro owadgi ni e ler kendo onge g ima nyalo miyo ochwanyre. 11 To ng’at ma timo sigu gi owadgi, ng’atno ni e mudho kendo owuotho e mudho, kendo ok ong’eyo kama odhiyoe nikech mudho osemiyo wengene odoko muofu.

	Andikonu un nyi-thindo matindo, nimar osewenu richou nikech
 
1 JOHANA 2:6-18

ny inge. 13 Andikonu un wuone, nikech use-ng’eyo jalno mosebetie nyaka a chakruok. Andi-konu un chwo matindo, nikech useloyo Ng’at Ma-rach. Andikonu un nyi-thindo matindo, nikech useng’eyo Nyasaye Wuo-nwa. 14 Andikonu un wuone, nikech useng’eyo jalno mosebetie nyaka a chakruok. Andikonu un chwo matindo, nikech un gi teko kendo wach Nya-saye siko e iu, kendo use-loyo Ng’at Marach.


15 Kik uher piny kata gik manie piny. Ka ng’a-to ohero piny, ok ohe-ro Wuonwa e iye; 16 ni-kech gik moko duto manie piny—gombo mag ringruok, gi gombo mag wang’, kod nyisruok ni-kech gik ma ng’ato nigo e ngima—ok a kuom Wuon-wa, to gia e piny. 17 E wi mano, piny kadho gi gombone, to ng’at ma timo dwach Nyasaye siko nyaka chieng’.

	Un nyithindo mati-ndo, ma e sa mogik, ke-ndo mana kaka usewinjo
 
1 JOHANA 2:19-28	642
ni jasik Kristo biro, to		gik ma usewinjo nyaka a
kata mana gie sani nitie		chakruok osiko e iu, un
jowasik Kristo mang’eny		bende unusik e winjruok
ma osesieko, mano e mo-		achiel gi Wuod Nyasaye
miyo wang’eyo ni koro		kendo e winjruok achiel
en sa mogik.  19 Ne gia		gi  Wuonwa.  25 E	wi
kuomwa, to ne ok gichal		mano, gima en owuon no-
kodwa; nimar ka dine bed		singonwa en ngima ma
ni gichal kodwa, dine gi-		nyaka chieng’.	
siko kodwa. To ne giwuok		26 Andikonu wechegi
mondo onenre malong’o		ka awuoyo e wi joma
ni ok ji duto ma gin joma		temo miyo ulal.  27 To
chal kodwa.  20 Bende,		un, wir ma ne owirou-
ng’at malerno osewirou		go siko kuomu, kendo
kendo uduto un gi ng’eyo.		ok onego obed ni ng’a-
21 Andikonu, ok nikech		to ang’ata puonjou; to
pok ung’eyo adiera, to en		wir  moa  kuome  puo-
nikech ung’eyogo, bende,		njou gik moko duto, ke-
nikech onge miriambo		ndo en adier to ok en mi-
ma wuok kuom adiera.		riambo. Mana kaka roho
22 Jamiriambo en ng’a,		osepuonjou,  sikuru	e
ka ok mana jal ma kwer		winjruok achiel kod jalo.
ni Yesu ok en Kristo? Jalo		28 Omiyo, un nyithindo
e ma en jasik Kristo, en		matindo, koro sikuru e
e ng’at ma kwedo Nya-		winjruok achiel kode mo-
saye Wuonwa kod Wuode.		ndo e kinde fwenyruok-
23 Ng’ato  ang’ata  ma		ne wabedie gi chir mar
kwedo Wuod Nyasaye,		wuoyo ka wan thuolo,
ng’atno onge gi Wuonwa		kendo mondo e kinde ma
bende. Ng’at ma hulo ni		biro  yudo  ka  entie1
ong’eyo Wuod Nyasaye,		kik wawuog e nyime gi
ng’atno nigi Wuonwa be-		luoro nikech wich-kuot.
nde.  24 To un, gik ma			
		1Jo 2:281 Wach molok kae ni
usewinjo nyaka a chak-		"entie," en parosia e dho Grik.
ruok onego osik e iu. Ka		Ne Glosari.	
 
643	1 JOHANA 2:29–3:10

	Ka ung’eyo ni en ng’at oonge gi richo kuome. makare, ung’eyo bende ni 6 Ng’ato ang’ata ma siko ng’ato ang’ata ma timo e winjruok achiel kode ok gik makare en ng’at mo- sik ka timo richo; ng’at seyudo nyuol moa kuom ma siko ka timo richo

Nyasaye.	kit   hera	pok onene, bende pok
Neuru		ong’eye.  7 Un nyithi-
ma Nyasaye Wuon-	ndo matindo, kik uwe mo-
wa3 osemiyowa mondo	ndo ng’ato olalu; ng’at
oluongwa	ni  nyithind	ma siko ka timo gik ma-
Nyasaye! Kendo mano e	kare en ng’at makare,
kaka wasebedo. Mano e	mana kaka jalo bende en
momiyo piny ok ong’eyo-	ng’at makare.	8 Ng’at
wa nikech piny pok ong’e-	ma siko ka timo richo
yo  Nyasaye  Wuonwa .	en ng’at ma Jachien chi-
2 Un joma ahero, sani	ko, nikech Jachien ose-
koro wan nyithind Nya-	bedo ka timo richo nyaka
saye, kata kamano pok	a chakruok. Mano e mo-
oelnwa maler gino ma	miyo Wuod Nyasaye ne
wanabed. Wang’eyo ni e	ofwenyore mondo oketh
kinde mar fwenyruokne,	tije mag Jachien.
wanabed ma chal kode	9 Ng’ato ang’ata mo-
nimar wabiro nene mana	seyudo nyuol moa kuom
kaka en.  3 Kendo ng’a-	Nyasaye ok sik ka otimo
to ka ng’ato ma nigi geno-	richo, nikech kodhi1 mar
no e iye pwodhore owuon	Nyasaye siko kuom ng’at
mobed maler mana kaka	ma kamano, omiyo ok
jalo bende ler.	onyal	siko ka	timo ri-
	cho nimar oseyudo nyuol
4 Ng’ato	ang’ata  ma	
siko ka timo richo, ketho	moa	kuom	Nyasaye.
chik bende, to richo en	10 Nyithind Nyasaye kod
ketho chik.  5 Ung’eyo	nyithind Jachien ng’ere
bende ni jalo ne ofwe-		
	1Jo 3:91 Tiende ni, kodhi ma
nyore mondo ogolnwa ri-	nigi nyalo mar nyuolo kata
chowa, kendo en owuon	nyago olemo.	
 
1 JOHANA 3:11-23	644
maler kuom wachni: Ni	mane nikech wan, omiyo
ng’ato ang’ata ma ok sik	wan bende onego wa-
ka timo gik makare en	chiw ngimawa ne owete-
ng’at  ma  ok  oyie  ni	wa.  17 To ng’at ma nigi
Nyasaye ochike. Kamano	gige pinyni kendo one-
e kaka ng’at ma ok ohe-	no ka owadgi ochando gi-
ro owadgi bende cha-	moro, to otamore keche,
lo.	11 Nimar ma e wach	ere kaka onyalo wacho ni
ma	usewinjo	nyaka  a	ohero Nyasaye?  18 Un
chakruok, ni onego wahe-	nyithindo matindo, ok
rre e kindwa;	12 to kik	onego wanyis hera mana
wabed  kaka	Kain  jal	gi wach kata gi lep kende,
ma Ng’at Marach ne ochi-	to bende gi tim kendo gi
ko, mi nonego owadgi. To	adiera.
ang’o momiyo ne onego	19 Kuom timo kamano,
owadgi? En nikech timbe-	wabiro ng’eyo ni  wan
ne owuon ne richo, to ti-	mag adiera, kendo wabi-
mbe mag owadgi ne gin	ro bedo gi chuny mokue
makare.		e nyime  20 kuom wach

	Owetena, kik uwuor moro amora ma chunywa nikech piny osin kodu. nyalo ketonwae bura, ni-14 Wang’eyo ni wase- kech Nyasaye duong’ wuok e tho mi wacho- moloyo chunywa kendo po e ngima, nikech wa- ong’eyo gik moko duto. hero owetewa. Ng’at 21 Un joma ahero, kapo ma onge hera siko e ni chunywa ok ketnwa

tho.  15 Ng’ato  ang’a-	bura, wabedo gi chir mar
ta ma timo sigu gi owad-	wuoyo gi Nyasaye ka wan
gi, jalo en janek, kendo	thuolo;	22 kendo gimo-
ung’eyo ni onge janek ma	ro amora ma wakwayo,
ngima ma nyaka chieng’	wayudo koa kuome ni-
siko  e	iye.  16 Koro	mar waluwo chikene ke-
waseng’eyo hera koka-	ndo watimo gik mabeyo e
lo kuom wachni, ni jalo	wang’e.	23 Kuom adier,
ne  otho	kochiwo  ngi-	ma  e	chikne:  ni  wa-
 
645			1 JOHANA 3:24–4:7
bed gi yie e nying Wuo-	wach moa kuom Nyasaye.
de Yesu Kristo kendo ni	E wi mano, wachno en
waherre e kindwa mana	wach moa kuom jasik Kri-
kaka	nomiyowa  chik.	sto ma usewinjo ni ne dhi
24 E  wi  mano,  ng’at	biro, to sani koro entiere
ma luwo chikene, ng’at-	e piny.
no siko e winjruok achiel	4 Nyithindo matindo,
kode kendo en bende osi-	un  to  un  joma  Nya-
ko  e	winjruok  achiel	saye chiko kendo useloyo
gi ng’atno. Kendo kuom	jogo nikech ng’atno ma-
roho maler ma nomiyo-	nie winjruok achiel kodu
wa, wang’eyo ni osiko e	duong’ moloyo jal manie
winjruok achiel kodwa.	winjruok achiel gi piny.
Un joma ahero, kik	5 Gin joma piny chiko;
uket yie e weche duto	mano e momiyo giwa-
ma4 nenore ni oa kuom	cho weche moa kuom
much Nyasaye, to temu-	piny kendo piny winjogi.
	6 Wan to wan joma Nya-
ru wechego mondo ung’e	saye chiko. Ng’ato ang’a-
kabe	adier	gia  kuom	ta moseng’eyo Nyasaye
Nyasaye, nikech jonabi	winjowa; to ng’ato ang’a-
mag miriambo osesieko e	ta ma Nyasaye ok chik,
piny.			ok owinjwa. Kuom timo
2 Ma  e  kaka  unyalo	kamano, wapogo weche
ng’eyo wach ma kuom	ma kuom adier oa kuom
adier oa kuom much Nya-	much Nyasaye gi mago
saye: Wach moro amora	ma ok adier to ginenore
ma	hulo	ayanga  ni	ka gima gia kuom much
Yesu Kristo ne obiro e	Nyasaye.
ringruok, mano e wach	7 Un joma ahero, wa-
moa kuom Nyasaye ga-	dhiuru nyime herore ni-
dier.	3 To wach moro	kech hera oa kuom Nya-
amora ma nenore ni oa	saye, kendo ng’at ma nyi-
kuom much Nyasaye to	so hera  en  ng’at  mo-
ok ohul ayanga ni oyie	seyudo nyuol moa kuom
kuom Yesu, mano ok en	Nyasaye, kendo ong’eyo
 
1 JOHANA 4:8-18

N y a s a y e . 8 N g ’ a t o ang’ata ma ok nyis hera pok ong’eyo Nya-saye, nimar Nyasaye en hera. 9 Kuom wachni, hera ma Nyasaye ohero-wago ne onenore ayanga, ni Nyasaye nooro Wuo-de ma miderma e piny mondo wayud ngima ko-kalo kuome. 10 Hera-no en kama: ok ni wan e ma wasehero Nyasaye, to Nyasaye e ma nohero-wa mi nooro Wuode mo-ndo obednwa misango mar loso kuwe nikech ri-chowa.

11 Un joma ahero, ka kamano e kaka Nyasaye noherowa, kare wan be-nde onego waherre e kindwa. 12 Onge ng’at moseneno Nyasaye e ki-nde moro amora. Ka wa-dhi nyime herore, Nya-saye siko e iwa kendo he-rane bedo moromo chuth
	iwa. 13 Gima wa-ng’eyogo ni wasiko e winjruok achiel kode ke-ndo ni en bende osiko e winjruok achiel kodwa, en nikech osemiyowa ro-hone. 14 E wi mano,
 
646


wan wawegi waseneno kendo wachiwo neno ni Nyasaye Wuonwa oseoro Wuode mondo obed Ja-war mar piny. 15 Ng’ato ang’ata ma hulo ayanga ni Yesu en Wuod Nyasaye, Nyasaye siko e winjruok achiel gi ng’at ma kama-no, to ng’atno bende siko e winjruok achiel gi Nya-saye. 16 To waseng’eyo kendo wan gi yie kuom hera ma Nyasaye ohero-wago.

Nyasaye en hera ke-ndo ng’at ma siko e hera, ng’atno siko e winj-ruok achiel gi Nyasaye, to Nyasaye bende siko e winjruok achiel kode.

	E yo ma kamano, ose-mi hera obedo moromo chuth e iwa mondo wa-bed gi chir mar wuoyo ka wan thuolo e chieng’ mar bura, nikech mana kaka jalo en, e kaka wan wawe-gi bende wachal e pinyni.

	Luoro onge ei hera to hera malong’o chuth rie-mbo luoro, nikech luoro geng’owaga. Kuom adier, ng’at maluor pok obedo gi hera malong’o chuth.
 
647	1 JOHANA 4:19–5:10
19 Wanyiso hera nikech	seyudo nyuol moa kuom
en e ma nokwongo he-	Nyasaye, ng’atno oseloyo
rowa.	piny. To ma e loch ma wa-

	Kapo ni ng’ato wa- seloyogo piny, tiende ni cho ni, "Ahero Nyasaye," yiewa.
to koni otimo sigu gi	5 En ng’a ma nyalo loyo
owadgi, ng’atno en jami-	piny? Donge en ng’atno
riambo. Nikech ng’at ma	ma nigi yie ni Yesu en
ok ohero owadgi mosene-	Wuod Nyasaye?	6 Yesu
no gi wang’e ok nyal hero	Kristo e jal ma nobiro ko-
Nyasaye  ma  pok one-	kalo kuom pi gi remo, to
no.	21 To ma e chik ma	ok kuom pi kende, to be-
wasenwang’o koa kuome,	nde	kuom  pi	kendo
ni ng’ato ang’ata mohero	kuom remo. To roho chi-
Nyasaye nyaka her owad-	wo neno nikech roho e
gi bende.			ma chiwo neno madier.
			7 Nimar nitie gik moko
Ng’ato	ka	ng’ato	
			adek  ma  chiwo	neno:
moyie ni Yesu e Kri-	8 roho, gi pi, kod remo;
sto,5	ng’atno  oseyudo	
nyuol moa kuom Nya-	kendo gik moko adekgo
	ni e winjruok achiel.	
saye, kendo ng’ato ka	9 Ka wayie gi neno moa
ng’ato mohero Nyasaye	kuom dhano, neno ma
ma	nomiyo	nyuol  ma	Nyasaye chiwo to duong’
kamano obetie,	ng’at-	moloyo.  Nikech	ma	e
no  ohero  jal  moseyu-	neno mar Nyasaye,	ni
do nyuol moa kuom Nya-	osechiwo neno e wi Wuo-
saye.  2 Gima  wang’e-	de.	10 Ng’at ma keto yie
yogo ni wahero nyithind	kuom Wuod Nyasaye nigi
Nyasaye en ka wahero	nenono e iye owuon. To
Nyasaye kendo wachopo	ng’at ma onge gi yie kuom
chikene.  3 Nimar tiend	Nyasaye, osemiyo Nya-
hero Nyasaye e ma, ni	saye odoko jamiriambo,
waluw chikene; to chi-	nimar  pok  oketo  yie-
kene ok tek luwo	4 ni-	ne kuom neno ma Nya-
kech ng’ato ka ng’ato mo-	saye chiwo e wi Wuode.
 
1 JOHANA 5:11-21	648
11 To ma e nenono, ni		Richo ma kamano e ma
		
Nyasaye nomiyowa ngi-		ok awach ne ng’ato mo-
ma ma nyaka chieng’ ke-		ndo okwa ne nyawadgi
ndo ngimano ni kuom		e lamo.  17 Timbe duto
Wuode.  12 Ng’at manie		ma ok kare gin richo; to
winjruok achiel gi Wuod		kata kamano nitie richo
Nyasaye, jalo nigi ngima-		moko ma ok kel tho.
no; ng’at ma ok ni e wi-			18 Wang’eyo ni ng’a-
njruok achiel gi Wuod		to  ka  ng’ato  moseyu-
Nyasaye, oonge gi ngi-		do nyuol moa kuom Nya-
mano.		saye ok osik ka timo ri-
13 Andikonu wechegi		cho, to jalno1 moseyudo
mondo ung’e ni un gi ngi-			nyuol moa kuom Nyasaye
ma ma nyaka chieng’, un			rito ng’at ma kamano, ke-
ma useketo yie e nying			ndo Ng’at Marach ok nyal
Wuod Nyasaye.  14 Ke-			make.  19 Wang’eyo ni
ndo  adier  ma  wan-go			wan joma Nyasaye chi-
kuom Nyasaye e ma, ni gi-			ko, to piny duto ni e bwo
moro amora ma wakwaye			teko mar Ng’at Marach.
ka luwore gi dwache, owi-			20 To wang’eyo ni Wuod
njowa.  15 Kendo ka wa-			Nyasaye osebiro, kendo
ng’eyo ni owinjowa kuom			osemiyowa  rieko  mar
wach moro amora ma wa-			nono weche e yo matut
kwaye, wang’eyo ni wabi-			mondo wabed gi ng’eyo e
ro yudo gik ma wakwaye,			wi jal ma en adier. Bende,
nimar wasekwaye gigo.			wan e winjruok achiel gi
16 Kapo ni ng’ato one-			jalno ma en adier kokalo
no owadgi ka timo richo			kuom Wuode Yesu Kristo.
moro ma ok kel tho, obi-			Jalno e ma en Nyasaye
ro kwayo ne owadgino,			madier kendo ngima ma
kendo Nyasaye biro miyo			nyaka chieng’.  21 Nyi-
owadgino  ngima,  ee,			thindo matindo, tang’uru
mano en kuom joma ok			gi nyiseche manono.
tim richo ma kelo tho.				
			1Jo 5:181 Tiende ni Yesu Kri-
Nitie richo ma kelo tho.		sto, Wuod Nyasaye.
 
BARUA MAR ARIYO MAR

JOHANA


WECHE	MANTIE

 

Mos (1-3)

Wuothuru e adiera (4-6) Beduru motang’ gi joma wuondou (7-11)

 

Kik umosgi (10, 11)
Chenro mar
limbe kod mos (12, 13)
 


	An jaduong’ ma hike ng’eny, andiko ne dhako moyier1 kendo ne nyithi-nde ma ahero gadier, to ok mana an kenda e ma aherogi, to bende jogo duto moseng’eyo adie-ra, 2 nikech adiera siko e iwa kendo obiro bedo kodwa nyaka chieng’. 3 Wabiro bedo gi ng’wo-no mogundho, gi kech, kod kuwe moa kuom Nya-saye Wuonwa, kendo moa kuom Yesu Kristo, Wuod Wuonwa, kanyachiel gi adiera kod hera.

	Amor gilala nikech


2Jo 11 Nyalo bedo ni "dha-ko moyier" ochung’ ne dha-ko moro achiel kata kanya-kla moro mar Jokristo e ndalo joote.
 


aseyudo ka moko kuom nyithindi wuotho ei adie-ra, mana kaka ne wayudo chik moa kuom Nyasaye W u o n w a . 5 O m i y o , koro asayi, in dhako, ni waherre ng’ato gi ng’a-to. (Ok andikni e wi chik moro manyien, to en mano musebedogo nyaka a chakruok.) 6 To ma eri e tiend hera, ni wa-dhi nyime wuotho ka lu-wore gi chikene. Mano e chik, mana kaka usewi-njo nyaka a chakruok, ni onego udhi nyime wuo-tho e hera. 7 Nimar jo-wuond mang’eny osesie-ko e piny, ma ok nyis yie ni Yesu Kristo ne obi-ro e ringruok. Mano e jawuond kendo en jasik Kristo.

 

649
 
2 JOHANA 8 –Weche Mantie e 3 JOHANA 3	650
8 Beduru motang’ mo-		okel puonjni, kik urwa-
		
ndo kik ulal gik ma wa-		ke e uteu kata kik umo-
senyago kuom tijwa ma-		se.  11 Nikech ng’at ma
tek, to mondo uyud pok		mose riwore kode e ti-
mopong’ chuth.  9 Ng’a-		mbene maricho.	
to ka  ng’ato ma  kalo		12 Kata obedo ni an gi
puonj mar Kristo kendo		weche mang’eny monego
ok osik e puonjno, jalo		andiknu, ok adwar timo
ok ni e winjruok achiel		kamano e otas gi wino,
gi  Nyasaye.  Ng’at  ma		to ageno biro iru mo-
siko e puonjno en e ng’at		ndo awuo kodu wang’ gi
manie winjruok achiel gi		wang’, mondo mor maru
Nyasaye Wuonwa kendo		obed mopong’ chuth.	
gi Wuode.  10 Ka ng’ato		13 Nyithind nyameru
ang’ata obiro iru to ok		ma oyier ooroni mos.


BARUA MAR ADEK MAR

JOHANA


WECHE	MANTIE

 

Mos kod lamo (1-4) Ipwoyo Gayo (5-8) Diotrefe ohero ketore jatelo (9, 10)
 

Ichiwo neno ni Demetrio nigi nying maber (11, 12) Chenro mar limbe kod

mos (13, 14)

 


	An jaduong’ ma hike ng’eny, andikoni in Gayo, jal ma ageno kendo ma ahero gadier.

	In jal ma ahero, ala-mo ni mondo idhi nyime
 


maber e weche duto, ke-ndo ibed gi del ma-ngima maber, mana kaka sani idhi maber e ngima-ni. 3 Nikech ne ail ahi-nya ka owete nobiro mi

 
651		3 JOHANA 4 – 14
gichiwo neno ni imakori	Nikech mago ok rome,
gi adiera, mana kaka sani	otamore rwako owete e
idhi nyime wuotho e adie-	yor luor; to joma dwaro
ra.  4 Onge gima duong’	rwakogi, otemo geng’o
ma dimi abed gi mor ma	kendo oriembogi gia e ka-
loyo wachni: ni asik ka	nyakla.		
awinjo ni nyithinda dhi	11 In jal ma ahero, kik
nyime wuotho e adiera.	iluw	tim	marach,	to
5 In jal ma ahero, ise-	luw gima ber. Ng’at ma
nyiso  ni  in  ng’at  mi-	timo	gik	mabeyo	en
geno kuom gik ma iti-	ng’at ma Nyasaye chi-
mo ne owete, kata obedo	ko. To ng’at ma timo gik
ni gin joma ikia.  6 Gi-	maricho pok oneno Nya-
sechiwo neno e nyim ka-	saye.	12 Jogo duto ose-
nyakla kuom wach hera-	chiwo neno ni Demetrio
ni. Akwayi ni ikowgi e	nigi nying maber kendo
wuodhgi e yo mowinjore	adiera mowuothoe bende
e wang’ Nyasaye.  7 Ni-	nyiso mano. Kuom adier,
mar ne giwuok mondo gi-	wan bende wachiwo neno
dhi nikech nyinge, ma	kuome, kendo ung’eyo ni
ok gikawo gimoro amora	neno ma wachiwono en
kuom joma oa e ogendni	adier.			
mamoko.  8 Omiyo, wan	13 Ne an gi weche ma-
onego warwak joma ka-	ng’eny monego andik-
mago e yo maber, mondo	nu, to ok daher dhi nyi-
wabed jotich ma tiyo ka-	me ndikonu gi kalam kod
nyachiel e adiera.	wino.	14 Kata kamano,

	Ne andiko wach moro ageno nenou machieg-ne kanyakla, to Diotre- ni, kendo wabiro wuoyo fe mohero ketore jatelo wang’ gi wang’.
e kindgi ok rwak wach Kuwe mondo obed moro amora moa kuom- kodu.
wa e yor luor.  10 Mano	Osiepewa ooronu mos.
e momiyo ka abiro, anael	Mosnauru moro ka moro
gik ma otimogo, ka okeyo	kuom osiepewa ka utiyo
weche ma ketho nyingwa.	gi nyinge owuon.
 
BARUA MAR

JUDA


WECHE	MANTIE

 

Mos (1, 2)


Bura ming’ado ne jopuonj mag miriambo nyaka timre (3-16)
Ywaruok e kind Mikael gi Jachien (9)

 

Weche ma Enok ne

okoro (14, 15)

Uritru e hera mar Nyasaye (17-23) Miyo Nyasaye
duong’ (24, 25)
 


1 An Juda, misumba mar Yesu Kristo, kendo an owadgi Jakobo. Andi-konu un jogo moyier ma Nyasaye Wuonwa ohero, un ma oritu ne Yesu Kri-sto, ka awacho kama:

2 Kech gi kuwe kod hera mondo omedrenu.

	Un joma ahero, kata obedo ni ne atimo kinda ahinya mondo andik-nu kuom wach wa-rruok moriwowa kanya-chiel, ne aneno ni ber mo-ndo andiknu ka asayou, ni uked matek ne yie ma ne omi joma ler dichiel ma siko nyaka chieng’. 4 Gimomiyo atimo ka-mano en nikech nitie jo-moko moseluchore mi gi-
 


donjo e kindu, kendo Ndiko noseyango chon ni ibiro ng’adnegi bura; gin joma ok oluoro Nyasaye, ma tiyo gi ng’wono mo-gundho mar Nyasachwa kaka gima girendorego mondo gitim timbe mag wang’-teko, kendo ok gi-makre gi Yesu Kristo ma en Ruodhwa achiel kende ma wan joge.


5 Kata obedo ni ung’eyo malong’o weche-gi duto, adwaro paronu ni nitiere oganda moro ma Jehova noreso kogo-logi e piny Misri, to ba-ng’e noketho jogo ma ok nonyiso yie. 6 Bende, malaike ma ok nomakore gi migawo ma ne gin-go
 

652
 
653			JUDA 7– 12
chon, kendo ma nojwa-	ohedhore ng’ado ne Ja-
ng’o kar dakgi mowinjore	chien	bura	kowuoyo
kodgi, oseketo e mudho	kode e yor achaya, kar
mandiwa kendo otueyo-	mano nowacho niya: "Je-
gi gi nyoroche mochwe-	hova mondo okweri ma-
re ka girito bura mar	tek."	10 To jogi wuoyo
odiechieng’ maduong’no. e yor achaya kuom gik
7 E yo ma kamano, So- moko	duto	ma	kuom
dom gi Gomora kod tao-	adier ok ging’eyo. Kendo
nde ma nolworogi bende	gichal mana kaka le ma
nodonjore chuth gi timbe	ok ti gi paro, nimar gik
madongo mag terruok,	moko	duto	ma	jogi
kendo ne giluwo gombo	ong’eyo, ging’eyogi mana
mag ringruok mopogore	gi rieko monyuolgo dha-
gi gombo ma ne ochue-	no duto, to mago e gik ma
go dhano; nikech giyu-	gidhi nyime timo kendo
do kum mar bura mar	gigo kethogi.		
mach ma nyaka chieng’,	11 Yaye nobednegi ma-
oseketgi e nyimwa mo-	lit nikech giseluwo yor
ndo gibednwa kaka ra-	Kain, kendo giserikni do-
nyisi ma miyowa siem.	njo e yo marach mar dwa-

	Kata kamano, jogi be- ro pok kaka Balam, ke-nde donjore gi paro ma- ndo giseyudo kethruok nono,1 ka gitimo timbe nikech donjo e weche ma chido ringruok, gi- mag ng’anjo kaka Kora! chayo joma nigi teko mar 12 Gin lwendni mopo-telo e wigi kendo giwuo- ndo piny e bwo pi sama yo e yor achaya e wi joma gichiemo kodu e nyasiu Nyasaye osemiyo duong’. mag hera, gin jokwath 9 To ka Mikael, ma en ma chiemo ka gionge luo-malaika maduong’ nobe- ro; gin boche polo ma ok do gi pogruok gi Jachien kel koth, ma yamo rie-kane gin gi ywaruok mbo ka tero koni gi koni; kuom ringre Musa, ne ok gin yien ma onge gi ole-

Jud 81 Tiende ni, "gileko."	mo e kinde ma yien duto
 
JUDA 13 – 23			654
nyagoe olemo, gin joma	magi chal, ma luwo go-
osetho nyadiriyo,1 joma	mbogi	giwegi,  kendo
osepudh oko gi tiendegi;	dhogi opong’ gi weche
13 gin apaka mager ma	madongo mag pakruok,
thuogo buoyo mar wich-	ka giwuondo ji gi weche
kuot margi giwegi; gin	mamit mondo gin e ma
sulwe ma onge gi yorgi	giyud gik ma gidwaro.
moketnegi, kendo mudho	17 To un joma ahero,
mandiwa oritogi nyaka	paruru weche ma joote
chieng’.	mag Ruodhwa Yesu Kri-
14 Ee,  Enok  ma  en	sto nosewacho motelo,
ng’at mar abiriyo koa	18 kaka ne gijowacho-
kuom Adam, bende, no-	nu  niya:  "Jojaro  no-
koro wach kuomgi ka no-	bedie	e  kinde	mag
wacho niya: "Neuru! Je-	giko ka giluwo gombo-
hova  nobiro  gi  oga-	gi giwegi ma ok nyis luo-
ndane maler tara gi tara	ro Nyasaye."  19 Mago e
15 mondo ong’ad bura	joma kelo pogruok, gin
ne ji duto kendo mo-	gi kido kaka mag le, gin
ndo onyis ni bura oseloyo	joma roho mar Nyasaye
jogo duto ma ok oluoro	ok ta.	20 To un joma
Nyasaye nikech timbe-	ahero, gerreuru uwegi
gi duto ma ok nyis luo-	e yieu maler chuth, ke-
ro Nyasaye, ma ne giti-	ndo uwuo gi Nyasaye e
mo e yo ma ok nyis luo-	lamo ka roho maler tayou
ro Nyasaye, kendo nikech	21 eka mondo uritru e
gik ma kelo bwok ahi-	hera mar Nyasaye, sama
nya ma joma richo ma ok	ukiyo	yudo kech	mar
oluoro Nyasaye nowacho	Ruodhwa Yesu Kristo ka
marach kuome."	un gi geno mar ngima ma
	nyaka chieng’.  22 Be-
16 Jogi gin jong’ur, ma	
ywagore kuom kaka ngi-	nde, dhiuru nyime kecho
	jomoko ma nigi kiawa;
		
Jud 121 Tiende ni, "gisetho	
	23 resgiuru kugologi e
chuth."	mach. To udhi nyime ke-
 
655	JUDA 24 –Weche Mantie e FWENY


cho jomamoko, kutimo duong’ mare, ka un gi kamano gi luoro, ka be- mor maduong’, 25 ma nde usin kata mana gi na- en Nyasaye achiel ke-nga moro amora ma ring- nde ma Jawarwa koka-ruok osemienoe chilo. lo kuom Yesu Kristo

24 Koro kuom jal ma Ruodhwa, duong’ mondo nigi nyalo mar ritou mo- obedne gi loch, gi nyalo, ndo kik uchwanyru ke- gi teko, kuom ndalo duto ndo ma nyalo miyo nyaka nene kod sani, uchung’ kuonge ketho kendo ndalo duto nyaka moro amora e nyim chieng’. Amin.


FWENY

MA NE OMI JOHANA


WECHE	MANTIE


1 Fweny moa kuom		3 Weche ma ne oor ne
		
Nyasaye kokalo		kanyakla man Sadis (1-6),
kuom Yesu (1-3)		Filadelfia (7-13),
Ikowo mos ne kanyakla		Laodikia (14-22)
abiriyo (4-8)		4 Fweny ma ne one ka
"An e Alfa kendo an e		Jehova nie polo (1-11)
Omega" (8)		Jehova obet e
Roho maler ne omiyo		kom-loch mare (2)
Johana obedo e ndalo		Jodongo 24 mobet e
mar Ruoth (9-11)		kombe mag loch (4)
Fweny ma ne one ka imiyo		Chuech mangima
Yesu duong’ (12-20)		ang’wen (6)
2 Weche ma ne oor ne		5 Buk ma odin matek gi
kanyakla man Efeso (1-7),		kido abiriyo (1-5)
Smirna (8-11), Pagamam		Nyarombo kawo
(12-17), Thiatira (18-29)		bugno (6-8)
 
(1-11)
(1-6)
(9-17)
(4-8)
(12-17)
(1-3)
(9-11)
(7, 8)
(8-11)
(5, 6)
(3, 4)
(1-7)
(1, 2)
(13-21)
(1-17)
(9-14)
Weche Mantie e FWENY	656

 

Nyarombo e ma owinjore golo kido modin-go bugno

6 Nyarombo yawo kido

auchiel mokwongo
Jal ma dhi ka locho e

faras ma rachar

Jal moidho faras ma kwar ka mach golo kuwe e piny

Jal moidho faras ma
rateng’ kelo kech

Jal moidho faras ma kite obokore iluongo ni Tho

E bwo kendo mar misango nitie joma ne oneg

Yiengni maduong’
mar piny

7 Malaike ang’wen omako yembe ang’wen mag piny Iketo ne ji 144,000

alama

Oganda mang’ongo morwakore gi kandho ma rochere

8 Iyawo kido mar

abiriyo

Turmbeta ang’wen (7-12)

Ilando lit adek (13)

9 Turmbeta mar
abich
 

Lit mokwongo osekalo, pod nitie ariyo ma biro (12)

Turmbeta mar

auchiel

10 Malaika ma ratego ma
nigi buk moro matin ‘Deko ok bi bedoe kendo’ (6)

Wach maler moum chopo gikone (7)
Johana chamo buk matin modol

11 Joneno ariyo (1-13) Gikoro wach kuom

odiechienge 1,260 ka girwako lep gunia (3) Inegogi kendo ok

yikgi (7-10)

Bang’ odiechienge adek gi nus imiyo gibedo mangima kendo (11, 12)
Lit mar ariyo osekalo, mar adek biro (14) Turmbeta mar abiriyo (15 -19) Pinyruoth mar

Ruodhwa kod mar Kristone (15)

Ibiro keth joma ketho piny (18)

12 Dhako, nyathi ma wuowi, kod thuol mang’ongo (1-6)
 
657	Weche Mantie e FWENY

 

Mikael kedo gi thuol mang’ongo (7-12)
Iwito thuol mang’ongo e piny (9)

Jachien ong’eyo ni odong’ mana gi kinde manok (12)

Thuol mang’ongo sando dhakono (13-17)

13 Ondiek ma nigi wiye abiriyo wuok ei nam (1-10) Ondiek ma nigi tunge ariyo wuok ei piny (11-13) Kido mar ondiek ma nigi wiye abiriyo (14, 15) Alama kod namba mar ondiegno (16-18)
14 Nyarombo kod ji
144,000 (1-5)
Weche moa kuom malaike

adek (6-12)

Malaika ma huyo e kor polo gi wach maber (6, 7)
Joma mor gin joma tho ka gin e winjruok achiel gi Kristo (13)
Keyo ariyo mag

piny (14-20)

15 Malaike abiriyo ma nigi masiche abiriyo (1-8) Wer mar Musa gi mar Nyarombo (3, 4)

16 Bakunde abiriyo mag mirimb Nyasaye (1-21)
 

Bakundego iolo

e piny (2), e nam (3),

	aore kod sokni (4-7), kuom wang’-chieng’ (8,9), e kom-loch mar ondiek (10,11),

e Yufrati (12-16), e kor muya (17-21)

Lweny mar Nyasaye e Har–Magedon (14, 16)

17 Bura moseng’ad ne "Babilon Maduong’" (1-18) Dhako ma ndhaga obet e wi ondiek ma kwar ma rieny (1-3)

Ondiek ‘ma ne nitie, to oonge, to pod enobi koa e abiso’ (8) Tunge apar biro kedo gi Nyarombo (12-14) Tunge apar sin gi dhako ma ndhaga (16, 17)

18 "Babilon Maduong’" podho (1-8)

"Auru kuome, un joga" (4) Ji ywago Babilon mosepodho (9-19)

Mor e polo nikech Babilon osepodho (20)

Ibiro wit Babilon e nam kaka kidi (21-24)

19 Haleluya nikech buche moseng’ad (1-10)

Kend mar Nyarombo (7-9)
 
Weche Mantie e FWENY– 1:4	658
Jal mobet e faras ma		21 Polo manyien kod piny
		
rachar (11-16)			manyien (1-8)
Nyasi maduong’ mar		Tho ok nobedie
chiemo modhiambo		kendo (4)
mar Nyasaye (17, 18)		Gik moko duto olos
Iloyo ondiek (19-21)		obedo manyien (5)
20 Itueyo Satan kuom		Iwuoyo kuom kaka
higni 1,000 (1-3)		Jerusalem Manyien
Joma biro locho gi		chalo (9-27)
Kristo kuom higni		22 Aora mar pi mar
gana achiel (4-6)		ngima (1-5)
Gonyo Satan kendo		Weche mogik (6-21)
kethe (7-10)			‘Bi! Imodh pi ngima
Joma otho iyalo e		nono’ (17)
nyim kom-loch ma		"Bi, Ruoth Yesu" (20)
rachar (11-15)				
				
Mae en fweny mar		neno.	3 Ng’at mamor
			
Yesu Kristo ma Nya-		en ng’at ma somo we-
saye1	nomiye	mondo		che mokorgi gi dwol ma-
onyis wasumbnine gik		duong’, kod joma winjo-
ma nyaka timre e kinde		gi, kendo ma timo ka lu-
mokayo machiegni. Ke-		wore gi weche mondik e
ndo nooro malaikane ma		iye, nimar kinde ma ne
ne ochiwo fwenyno ko-		oseket chiegni.
tiyo gi ranyisi ne misu-		4 An Johana, andiko-
mbane  ma	Johana ,		nu, un kanyakla abiriyo
2 jal ma nochiwo neno		manie alwora mar Asia
e wi wach ma Nyasaye		kama:	
nochiwo kod neno ma		Beduru gi ng’wono mo-
Yesu Kristo nochiwo, ee,		gundho kod kuwe moa
jalo nochiwo neno e wi		kuom "Jalno ma nitie, ke-
gik moko duto ma no-		ndo ma ne nitie, kendo
 
659	FWENY 1:5-13
ma biro," kod moa kuom	9 An Johana owadu
roho  abiriyo1  man  e	kendo jal ma riwore kodu
nyim kom-lochne,  5 ke-	e masiche kendo e piny-
ndo moa kuom Yesu Kri-	ruoth kendo e nano, ka
sto ma en "Janeno Mige-	wan e winjruok achiel gi
no," "jal ma e kayo koa	Yesu, ne oyudo an e chu-
kuom joma otho," kendo	la miluongo ni Patmo ni-
"jal ma e Jaloch e wi ruo-	kech ne ayalo wach Nya-
dhi mag piny."	saye kendo chiwo neno
Ne jalno moherowa ke-	kuom  Yesu.  10 Roho
ndo ma nogonyowa waa	maler ne omiyo abedo e

	richo kokalo kuom ndalo mar Ruoth e yor rembe owuon— 6 ke- fweny, kendo ne awinjo ndo ne omiyo wabedo dwol moro maduong’ ka pinyruoth kendo jodo- mar turmbeta ka wuok lo ma tiyo ne Nyasache gi ka ng’eya, 11 ka wa-kendo Wuon mare—ee, cho kama: "Ndik ei buk1 duong’ kod nyalo obedne gik ma sani ineno kendo
nyaka chieng’. Amin.	iore ne kanyakla abiriyo:
	Neuru! Obiro e boche man Efeso, Smirna, Pa-polo, kendo wenge duto gamam, Thiatira, Sadis, biro nene, kod joma ne Filadelfia, kod Laodikia."
ochwowe; kendo dhoudi	12 Ne alokora mondo
duto mag piny biro goyo	ane ni en ng’a ma ne
korgi gi kuyo maduong’	wuoyo koda,	to  kane
nikech en. Ee, Amin.	aselokora, ne aneno gige
8 Jehova Nyasaye wa-	chungo  teyni	abiriyo
cho kama: "An e Alfa ke-	mag dhahabu,	13 to e
ndo an e Omega,1 Jal ma	dier gige chungo teyni-
nitie, kendo ma ne nitie,	go ne nitie ng’at moro
kendo ma biro, Jal Ma-	ma chal gi wuod dhano,
nyalo	Duto."		
		1:11 1 Buge ma kamago ne gin
1:4 1 Tiende ni, "teko ma tiyo	midolo e kede, to ne ilosogi gi
dibiriyo."  1:8 1 Ne Glosari.	pien kata gi gik mamoko.
 
FWENY 1:14–2:2				660
morwakore gi nanga ma		ma; kendo ne atho, to
chopo nyaka piny e tie-		koro ne! sani angima mo-
ndene, kendo notueyo		chwere nyaka chieng’,
nanga moro mar dhaha-		kendo  an  gi  ofungu
bu kolworo kore.  14 E		mag tho kod mag Liel.1
wi mano, wi ng’atno kod		19 Omiyo, ndik piny gik
yie wiye ne rachar ka yie		miseneno,  gi  gik	ma
rombo ma rachar kendo		nitie, kod ma biro timo-
kaka pe, kendo wengene		re bang’ mago.  20 To
ne chal kaka ligek mach		ma e tiend wach maler
ma liel,  15 kendo tie-		moum e wi sulwe abiriyo
ndene ne chal gi mula		ma iseneno e bada ko-
mosepwodh maler, ma		rachwich kod gige chu-
rieny e kendo mar mach		ngo teyni abiriyo mag
mager, kendo dwonde		dhahabu: Sulwe abiriyo-
ne  chal  gi  mor  mar		go gin malaike mag ka-
pige mang’eny.  16 To e		nyakla abiriyogo, to gige
bade korachwich ne nitie		chungo teyni abiriyogo,
sulwe abiriyo; bende, li-		gin kanyakla abiriyogo.
gangla mabith kendo ma-		"Ndik  ne  malaika
bor ma dhoge ariyo ne		
wuok koa e dhoge, kendo		2 mar kanyakla man
rieny mar lela wang’e ne		Efeso kama: Magi e we-
		che ma jal momako sul-
chalo gi wang’-chieng’		we abiriyo e lwete ko-
sama chieng’ rienyie ahi-		rachwich  wacho,	ma
nya moloyo.  17 Sama			
ne anene,  ne apodho		en  jal  ma  wuotho  e
piny e tiendene mi nabe-		dier gige chungo tey-
do ka ng’at motho.		ni abiriyo mag dhahabu-
		go:  2 ‘Ang’eyo timbeni,
Eka noketo lwete kora-		
chwich kuoma, mi nowa-		gi tiji matek, kod sinani
chona kama: "Kik ibed		mari, kendo ni ok inyal
maluor. An e jal Mokwo-			
		1:18 1 Tiende ni, "Hades" ma
ngo kendo an e jal Mogik,		tiende en kar joma otho. Ne
18 bende an e jal mangi-		Glosari.	
 
661			FWENY 2:3-13
yie gi joma richo; bende,	na kama: Magi e we-
ne ikwongo itemo joma	che	ma	jalo	wacho,
wacho ni gin joote, to ok	‘jal	Mokwongo	kendo
gin, kendo ne iyudo ni	Mogik,’	ma	ne	otho
gin jomiriambo.  3 Be-	mi obedo mangima ke-
nde, inyiso chuny mar	ndo:	9 ‘Ang’eyo masi-
nano, kendo isetimo si-	cheni  kod  dhierni—to
nani nikech nyinga to	imewo—bende, ang’eyo
pok iol.  4 Kata kama-	achaya mar joma luo-
no, an gi wachni kodi, ni	ngore giwegi ni Jo-Yahu-
iseweyo hera ma ne in-go	di  to  kuom  adier  ok
kar chakruok.	gin, to gin mana suna-
5 "‘Kuom mano, par	gogi mar Satan.	10 Kik
kama iseaye ka ilwar, ke-	iluor sand ma ichiegni
ndo ilok chunyi ia e ri-	yudo. Ne! Jachien biro
cho, kae to itim gik ma	dhi nyime wito jomo-
ne ijatimo kar chakruok.	ko kuomu e  jela  mo-
Ka  ok  itimo  kamano	ndo uyud tem chuth, ke-
to anabi iri, kendo abi-	ndo mondo ubi uyud ma-
ro golo gir chungo taya	siche kuom ndalo apar.
mari oa kare, mak mana	Chung’	motegno kata
ka iloko chunyi ia e ri-	mana nyaka e tho, to
cho.  6 Nitie wach moro	anamiyi osimbo mar ngi-
maber kuomi:  ni  pod	ma.	11 Ng’at ma nigi it
isin gi timbe mag kidieny	mondo owinj gima roho
mar Jo-Nikolao, ma an	wacho ne kanyaklago:
bende asin-go.  7 Ng’at	Ng’at ma olocho, tho mar
ma nigi it mondo owinj	ariyo ok bi yude ngang’.’
gima roho wacho ne ka-	12 "Ndik ne malaika
nyaklago: Ng’at ma olo-	mar kanyakla man Paga-
cho abiro yiene chamo	mam kama: Magi e we-
olemb yadh ngima manie	che ma jalo wacho, jal
paradiso mar Nyasaye.’	ma nigi ligangla mabith

	"To ndik ne malaika kendo mabor ma dho-mar kanyakla man Smir- ge ariyo: 13 ‘Ang’eyo
 
FWENY 2:14-20	662
kama  idakie,  tiende		Kuom ng’at ma olocho,
ni kama kom-loch mar		abiro miye moko kuom
Satan nitiere; to e ma		manna mopand, kendo
pod idhi nyime makori		abiro miye kidi,1 kendo
motegno gi nyinga, ke-		kuom  kidino  nobedie
ndo ne ok ikwedo yie ma		nying moro manyien mo-
in-go kuoma, kata mana		sendik ma onge ng’ato
e ndalo mag Antipa ma		ang’ata mong’eyo, mak
ne en janenona mogen		mana jalo monwang’e.’
ma ne oneg e bathu kama		18 "Ndik ne malaika
Satan odakie.		mar kanyakla man Thia-
14 "‘Kata kamano, an		tira kama: Magi e weche
kodi gi weche moko ma-		ma Wuod Nyasaye wa-
nok, ni kanyo in gi joma		cho, jal ma nigi wenge
omakore gi puonj Balam,		ma chalo gi ligek mach
jal ma nopuonjo Balak		ma liel, kendo ma tiende-
mondo oket gima kelo		ne chalo gi mula mose-
chwanyruok e nyim nyi-		pwodh mobedo maler:
thind Israel, mondo gi-		19 ‘Ang’eyo timbeni, gi
cham gik ma nosetim-		herani, kod yieni, gi kaka
go misengni ne sanamu		itiyo ne Nyasaye, kod si-
kendo mondo gidonj e		nani mari, kendo ni ti-
terruok.  15 Kamano e		mbeni ma sani oloyo ma
kaka intie bende gi joma		ne itimo mokwongo.
omakore gi puonj mar		20 "‘Kata kamano, an
kidieny  mar  Jo-Niko-		
		kodi gi wachni, ni iyie
lao.  16 Omiyo, lok chu-		gi dhako ma Jezebel ma
nyi ia e richo. Ka ok iti-		luongore owuon ni jana-
mo kamano,  to  abiro		bi, to opuonjo kendo ola-
iri mapiyo, kendo abi-		lo wasumbnina mondo
ro kedo kodgi gi ligangla		gidonj e terruok kendo
mabor moa e dhoga.		mondo	gicham gik ma
17 "‘Ng’at ma nigi ite			
mondo owinj gima roho		2:17 1 Mani en kidi moro ma-
wacho ne kanyaklago:		tin molworore kendo mapoth.
 
663								FWENY 2:21–3:2
osetimgo misengni ne sa-		chonu kama: Ok aket-
namu.	21 To ne amiye		nu ting’ moro amora ma-
kinde mar loko chunye		chielo.  25 To makreu-
oa  e  richo,  to  ok		ru amaka motegno gi
odwar loko chunye oa		gima un-go nyaka chop
e terruok.1  22 Ne! koro		abi.  26 To ng’at ma olo-
achiegni wite e otanda		cho kendo ma oluwo ti-
mar			midekre,	kendo		mbena nyaka giko, abi-
joma terore kode achieg-		ro miye teko mar locho
ni wito e masira ma-		e wi ogendni,  27 kendo
duong’, mak mana ka gi-		jalo biro bedo jakwadh
loko chunygi gia e timbe		oganda kotiyo gi luth
d h a k o n o .  2 3 Ke n d o		mar chuma, mi enotogi
abiro goyo nyithinde gi		ma tindotindo ka gik mo-
tuo ma kelo tho mondo		chue  gi  lowo,  mana
kanyakla duto ong’e ni		kaka an bende aseyudo
an e ma anono paro ma		teko koa kuom Wuora.
iye ahinya1 kod chuny		28 Kendo abiro miye sul-
dhano, kendo abiro chu-		we mokinyi.  29 Ng’at
lou ng’ato ka ng’ato ka		ma nigi it mondo owinj
luwore gi timbeu.		gima roho wacho ne ka-
24 "‘Kata kamano, ne		nyaklago.’
un jomamoko man Thia-		"Ndik  ne  malaika
tira, uduto ma ok luw		3 mar kanyakla man
puonjni, un ma ne ok		Sadis kama: Magi e we-
uyudo thuolo mar ng’eyo		che ma jal ma nigi roho
gik ma jomoko luongo ni		abiriyo1 mag Nyasaye
"gik matut, ma gin gik		kod sulwe abiriyo wacho:
moa kuom Satan," awa-		‘Ang’eyo timbeni, ni in gi
							nying ni ingima, to ise-
2:21	1	Wach molok kae ni "te-		
				tho.  2 Bed kitang’, ke-
rruok," e dho Grik en porneia,		ndo	iteg g ik modong’
ma tiende en kit nindruok			
duto ma ok kare.	2:23 1 Tie-		3:1 1 Tiende ni, "teko ma tiyo
nde sie en, "nyiroke."		dibiriyo."
 
FWENY 3:3-11		664
ma ne chiegni tho, ni-	kanyakla man Filadel-
mar pok ayudo ka tijeni	fia kama: Magi e weche
ochopo chuth e nyim	ma  jal  maler  wacho,
N y a s a c h a .	3 K u o m	jal ma en adier, ma nigi
mano, dhi nyime paro	ofungu mar Daudi, ma
ahinya gima iseyudo kod	yawo mondo kik ng’ato
ma ne iwinjo, kendo isik	ang’ata olor, kendo oloro
ka imake, kae to ilok	mondo kik ng’ato oyaw:
chunyi ia e richo. Kuom	8 ‘Ang’eyo timbeni—ne!
adier, ka ok ichiew, ana-	aseketo  dhoot  moya-
bi kaka jakuo, kendo ok	wore e nyimi, ma ng’a-
ining’e kata matin ni en	to ang’ata ok nyal loro.
sa mane ma anabinie.	Bende, ang’eyo ni in gi
4 "‘Kata kamano, in gi	teko matin, kendo ne iri-
joma nok1 e Sadis ma	to wachna, mi ne inyiso
ok nochido nengnigi, ke-	ni imakori chuth gi nyi-
ndo gibiro wuotho ka-	nga.  9 Ne! Joma oa e
nyachiel  koda  ka  gi-	sunagogi mar Satan ma
rwako nengni  ma  ro-	wacho ni gin Jo-Yahudi,
chere nikech giwinjore-	to ok gin, kendo giria-
go.  5 Omiyo, ng’at ma	mbo—ne! anami gibi iri
olocho  ibiro	rwakne	mi ginikulre e nyim tie-
nengni ma rochere, ke-	ndi ka gimiyi luor, kendo
ndo ok anaruch nyinge	anami ging’e ni asehe-
ngang’ e bug ngima, to	ri.  10 Nikech iseluwo
ananyis ni ang’eyo nyi-	wach mar sinani mara,
nge e nyim Wuora ke-	an bende abiro riti e sa
ndo e nyim malaikene.	mar tem ma dhi biro e
6 Ng’at ma nigi it mondo	wi piny mangima, mondo
owinj gima roho wacho	otem joma odak e piny.
ne kanyaklago.’	11 Ero  abiro  mapiyo.
	Dhi nyime mako moteg-
7 "Ndik ne malaika mar	
	no gima in-go mondo kik
		ng’ato ang’ata okaw osi-
3:4 1 Tiende sie en "nyinge	
moko manok."		mboni.
 
665	FWENY 3:12-22

	"‘Ng’at ma olocho ok ing’eyo ni ithagori ke-—anami obed siro e he- ndo ngimani lit moloyo, kalu mar Nyasacha, to bende idhier, in muofu, ok nowuog e iye kendo kendo in duk, 18 asayi ngang’, kendo anandik mondo ing’iew kuoma kuome nying Nyasacha dhahabu mosepwodh gi kod nying dala mar Nya- mach mondo ibed mome-sacha, ma en Jerusalem wo, kendo ing’iew kuoma Manyien ma lor koa e nengni ma rochere mo-polo ir Nyasacha, kendo ndo irwakrigo eka wich-anandik kuome nyinga kuot mar dugi kik el manyien. 13 Ng’at ma oko, kendo ing’iew kuo-nigi it mondo owinj gima ma yadh wang’ mondo roho wacho ne kanyakla- iwirgo wengeni mondo

go.’			inen.
14 "Ndik ne malaika	19 "‘Ji duto ma ahero
mar kanyakla man Lao-	akwerogi kendo arieyo-
dikia kama: Magi e we-	gi. Omiyo, bed gi ki-
che	ma  Amin wacho,	nda  kendo  ilok  chu-
jal	mogen  kendo	ma	nyi ia e richo.  20 Ne!
en janeno madier, chak-	ero achung’ e dhoot ke-
ruok mar chuech Nya-	ndo adwong’o. Ka ng’a-
saye,  15 ‘Ang’eyo	ti-	to ang’ata owinjo dwo-
mbeni, ni ok ing’ich, to	nda mi oyawo dhoot,
bende ok iliet. Mad ibe-	abiro donjo ei ode, ke-
die mang’ich kata ma-	ndo  anacham  chiemo
liet.	16 Omiyo, nikech	modhiambo  kode,  to
indhemndhem kendo ok	en bende nochiem koda.
iliet, to bende ok ing’ich,	21 Kuom ng’at ma olo-
achiegni ng’ogi oko ia e	cho, abiro yiene obed
dhoga.  17 Nimar iwa-	koda e kom-lochna, ma-
cho kama: "Amewo, be-	na kaka an bende ne alo-
nde aseyudo mwandu ke-	cho, mi abedo gi Wuora
ndo ok achando gimo-	e kom-lochne.  22 Ng’at
ro amora kata matin," to	ma nigi it mondo owinj
 
FWENY 4:1-8						666
gima roho wacho ne ka-	mbe mag lochgo, to ne
nyaklago.’"		gisidho osimbo mag dha-
Bang’ mago, ne ang’i-	habu e wiyegi.  5 Ne ni-
4 yo	mi  ne	aneno	tie mil polo gi dwol moko
			kod mor polo ma ne a
dhoot moro moyawore	e kom-lojno; kendo ne
e polo, kendo dwol mo-	
kwongo ma ne awinjo ne	nitie teyni abiriyo mag
chal gi mar turmbeta, ka	mach ma liel e nyim kom-
dwolno wuoyo koda ka	lojno, to mago gin roho
wacho niya: "Bi ane malo	abiriyo1 mag Nyasaye.
kae, kendo abiro nyisi	6 E nyim kom-lojno, ne
gik  ma  nyaka	timre."	nitie gimoro ma chal gi
2 Bang’ mano, gikanyo-	nam mar kio ma rieny ka
no ne abedo e bwo teko	kidi mar kristol.
mar roho, mi ne ane-		E	dier	kama  kom-
	lojno  ne	nitiere,  ne
no kom-loch moro mo-		
ket e polo, kendo ne ni-	nitie chuech mangima
	ang’wen mopong’ gi we-
tie ng’at mobet e kom-	nge  e  nyimgi  kod  ka
lojno.	3 To Jal ma ne	ng’egi,  kendo  ne  gi-
obetieno ne chalo gi kidi	lworo kom-lojno koni gi
mar jaspa kod kidi mar	koni.		7 Chuech mangi-
sardias,1 kendo ne nitie	ma mokwongo ne chal
lihudu ma olworo kom-	gi sibuor, to chuech ma-
lojno koni gi koni, kendo	ngima mar ariyo ne chal
lihuduno ne chalo gi kidi	gi nyaruath, to chuech
mar zumaridi.		mangima mar adek ne
4 Bende, ne nitie ko-	nigi lela wang’ ma chal
mbe 24 mag loch molwo-	gi mar dhano, to chuech
ro kom-lojno koni gi koni,	mangima mar ang’wen
kendo ne aneno jodongo	ne  chal  gi  winyo mi-
24 morwakore gi nengni	luongo ni ongo ma huyo.
ma rochere kobet e ko-	8 Kendo moro ka moro
				
4:3 1 Tiende ni, "kidi moro	4:5 1 Tiende ni, "teko ma tiyo
makwar ma nengone tek."	dibiriyo."	
 
667						FWENY 4:9–5:6
kuom chuech mangima		Eka e lwedo kora-
ang’wen-go ne nigi buo-		5 chwich mar Jal mo-
mbe auchiel; to kuom-		bet e kom-lojno, ne ane-
gi koni gi koni kod bwo-		noe buk1 moro ma koni
gi ne gipong’ gi wenge.		gi koni ondikie weche,
To odiechieng’ gi otieno,		to ne olor bugno gi kido
gisiko ka giwacho kama:		moko abiriyo ma dine
"Maler, maler, maler en		matek.  2 Kendo ne ane-
Jehova Nyasaye, Manya-		no malaika moro ma ra-
lo Duto, ma ne nitie, ke-		tego ka lando gi dwol ma-
ndo ma nitie, kendo ma		duong’ niya: "En ng’a mo-
biro."					winjore elo bugno kendo
9 Sa  asaya  ma  chu-		gonyo kido modinego?"
ech	mangimago	chi-		3 To ne onge ng’ato e
wo duong’, gi luor, kod		polo, kata e piny, kata
erokamano ne Jal mo-		e bwo piny ma ne nya-
bet  e  kom-lojno,  ma		lo elo bugno kata ng’iyo
en Jal ma dak mochwe-		iye.  4 Ne  aywak  ma-
re nyaka chieng’,	10 jo-		lit ahinya nikech ne ok
dongo piero ariyo ga-		oyud ng’ato ang’ata mo-
ng’wen-go podho piny e		winjore elo bugno kata
nyim	Jal	mobet   e		ng’iyo iye.  5 To achiel
kom-lojno,  kendo  gi-		kuom jodongogo nowa-
lamo Jalno ma dak mo-		chona niya: "We ywak.
chwere nyaka chieng’,		Ne! Sibuor moa e dhood
kendo gibolo osimbegi e		Juda, ma en koth Daudi,
nyim kom-lojno ka giwa-		oselocho kendo owinjore
cho niya:	11 "In Jeho-		elo bugno kod kido abi-
va Nyasachwa, in e ma		riyo moket kuomego."
iwinjori yudo duong’, gi		6 Eka ne aneno nyaro-
luor, kod teko nikech ne		
		mbo	moro ma nenore ka
ichueyo gik moko duto,			
kendo gigo ne obetie ke-		5:1 1 Buge ma kamago ne gin
ndo ne ochuegi nikech		midolo e kede, to ne ilosogi gi
dwachi."				pien kata gi gik mamoko.
 
FWENY 5:7-13				668
gima ne oseyang’ kaka	ne Nyasaye ji koa e dhou-
misango kochung’ e dier	di duto, gi dhok duto,
kama kom-lojno ne nitie,	gi dhano mopogore opo-
e dier chuech mangima	gore duto, kod ogendni
ang’wen-go, kendo e dier	duto,	10 mi ne imiyo gi-
jodongogo. Nyarombono	bedo pinyruoth gi jodolo
ne nigi tunge abiriyo gi	ne Nyasachwa, kendo gi-
wenge abiriyo, to wenge-	niloch kaka ruodhi e wi
go gin roho abiriyo1 mag	piny."		
Nyasaye ma oseor e piny	11 Kendo ne aneno, mi
mangima.  7 Eka gika-	ne  awinjo	dwol  mar
nyono nobiro nyime mo-	malaike mang’eny mo-
kawo bugno e lwedo ma	lworo  kom-lojno  kod
korachwich mar Jal mo-	mar chuech mangima-
bet e kom-lojno.  8 To	go gi mar jodongogo, ke-
ka  nosekawo	bugno,	ndo kwan-gi ne en tara gi
chuech ang’wen-go gi jo-	tara, kendo gana gi gana,
dongo piero ariyo ga-	12 kendo ne giwacho gi
ng’wen-go nopodho piny	dwol	maduong’  niya:
e nyim Nyarombono, ke-	"Nyarombo ma ne oneg-
ndo moro ka moro kuom-	no e ma owinjore yudo
gi ne nigi gir goyo thum	teko, gi mwandu, kod rie-
kod bakunde mag dhaha-	ko, gi nyalo, gi luor, gi
bu ma ne opong’ gi ubani	duong’, kod gueth."
e igi. (Ubanino en lamo	13 Kendo	ne  awinjo
mag joma ler.)	9 Kendo	chuech duto manie polo,
ne giwero wer manyien	gi manie piny, gi manie
ka giwacho niya: "In e	bwo piny, gi manie nam
ma iwinjori kawo bugno	kod gik moko duto ma-
kendo gonyo kido mo-	nie	igi  ka	giwacho
dinego, nikech ne one-	niya: "Gueth, gi luor, gi
gi kaka misango, kendo	duong’, kod nyalo mo-
kuom rembi ne ing’iewo	ndo obed ne Jal mobet e
		kom-lojno kendo ne Nya-
5:6 1 Tiende ni, "teko ma tiyo	
dibiriyo."		rombo, mochwere nya-
 
669		14 Chuech		FWENY 5:14–6:8
ka chieng’."		wacho niya, "Bi!" Kendo
mangima ang’wen-go ne	ne ang’iyo mi ne aneno
wacho kama: "Amin!" ke-	faras ma rateng’, to jal
ndo jodongogo nopodho	ma ne oidhe ne nigi ra-
piny mi gilamo Nyasaye.	tinde ariyo mag pimo e
Kendo	ka  Nyaro-	lwete.	6 Ne awinjo gi-
mbo nogonyo achiel	moro ma chal gi dwol
kuom6	kido	abiriyogo,	mowuok e kind chuech
ne aneno mi ne awinjo	mangima ang’wen-go ka
achiel kuom chuech ma-	wacho niya: "Kilo mar
ngima ang’wen-go ka wa-	ngano nengone en dina-
cho gi dwol ma chalo gi	ri1  achiel, kendo kilo
mar mor polo niya: "Bi!"	adek mag shairi nengo-
2 Eka ne ang’iyo mi ne	ne en dinari achiel; to kik
aneno faras ma rachar,	iketh mor zeituni kata di-
to jal ma ne oidhe ne nigi	vai."			
atung’; kendo ne omiye	7 Ka nogonyo kido mar
osimbo, eka nowuok mi	ang’wen,	ne	awinjo
odhi kolocho, kendo mo-	dwond chuech mangima
ndo otiek lochone.	mar ang’wen ka wacho
3 Ka nogonyo kido mar	niya: "Bi!"	8 Kendo ne
ariyo, ne awinjo chuech	ang’iyo  mi	ne  aneno
mangima mar ariyo ka	faras	moro	ma  kite
wacho niya: "Bi!"  4 Ne	ne chal ka gima obokore,
aneno faras machielo ka	to nying jal ma ne oidhe
biro, kendo ne okwar ka	ne en Tho. Kendo Liel1 ne
mach, to jal ma ne oi-	luwe machiegni. To ne
dhe ne omi teko mar golo	omiye teko e wi bath piny
kuwe oa e piny mondo ji	ma romo achiel kuom
onegre e kindgi, kendo	ang’wen mondo onek ko-
ne omiye ligangla moro	tiyo gi ligangla mabor, gi
maduong’.		nok mar chiemo, gi tuo

	Ka nogonyo kido mar 6:6 1 Ne Glosari. 6:8 1 Tie-adek, ne awinjo chuech nde ni, "Hades" ma tiende en mangima mar adek ka kar joma otho. Ne Glosari.
 
FWENY 6:9-17	670
ma kelo tho, kod ondiegi	gunia molos gi yier,1 ke-
mag piny.	ndo dwe mangima no-
9 Ka nogonyo kido mar	bedo kaka remo,  13 to
abich, ne aneno e bwo	sulwe mag polo ne olwar
kendo mar misango chu-	nyaka e piny, mana kaka
nje1 mag joma ne oneg	sama yamo mager yie-
nikech wach Nyasaye ke-	ngo yadh ng’owo kendo
ndo nikech neno ma ne	lwaro olembege ma pok
gisechiwo.  10 Ne gikok	ochiek.  14 Eka polo no-
gi dwol maduong’ ka gi-	wuok kama entie mana
wacho niya: "Ruoth Ma-	kaka bug adola ma koro
malo Chutho, jal maler	idolo, kendo gode duto
kendo madier, en nya-	gi chulni duto ne ogol mi
ka karang’o ma pod ibi-	gia kuonde ma ne gintie.
ro rito ka ok ing’ad bura	15 Eka ruodhi mag piny,
ne joma odak e piny ke-	kod jotelo ma nigi ko-
ndo chulo kuor nikech	mbe madongo, gi jotend-
rembwa?"  11 Eka moro	jolweny, kod jomwandu,
ka moro kuomgi ne omi	gi joma roteke, gi wa-
kandho ma rachar; ke-	sumbni duto, kod ng’a-
ndo ne owachnegi ni gi-	to ka ng’ato man thuo-
rit matin mondi nyaka	lo ne opondo e rogni ke-
kwanno mar wasumbni	ndo e lwendni mag gode.
wetegi kod mar owete-	16 To ne gisiko ka giwa-
gi ma ji ne chiegni nego	cho ne godego gi lwend-
mana kaka gin bende ne	ni niya: "Podhuru kuo-
oneggi, ochop mi pong’	mwa mondo upandwa
chuth.	kik wane lela wang’ Jal

	Kendo sama nogo- mobet e kom-lojno ke-nyo kido mar auchiel, ne ndo kik wayud mirimb aneno yiengni maduong’ Nyarombo, 17 nikech mar piny ka timore; chieng’ maduong’ mar eka wang’-chieng’ nobe- mirimbgi osechopo, to

do ma rateng’ kaka law 6:12 1 Nyalo bedo ni ne gin 6:9 1 Tiende ni, "remb jogo." yie diek.

 
671					FWENY 7:1-9
en ng’a ma nyalo chomo-		5 Moa e dhood Juda, ji
		
re gi chieng’no?"		12,000 ne oketnegi alama
Bang’ mano, ne ane-		mar ranyisi;
no malaike ang’wen		moa e dhood Ruben, ji
kochung’7	e tunge ang’-		12,000;
wen mag piny, ka gima-		moa e dhood Gad, ji
ko matek yembe ang’wen		12,000;
mag	piny	mondo kik		6 moa e dhood Asher,
yamo moro amora okudh		ji 12,000;
kuom piny, kata kuom		moa e dhood Naftali, ji
nam, kata kuom yath		12,000;
moro amora.  2 Eka ne		moa e dhood Manase, ji
aneno malaika machielo		12,000;
ka	wuok	yor  wuok		7 moa  e  dhood  Si-
chieng’ ka en gi kido mar		meon, ji 12,000;
Nyasaye mangima, ke-		moa e dhood Lawi, ji
ndo kidono en miketo-		
		12,000;
go alama kuom ji; ke-		moa e dhood Isakar, ji
ndo ne okok gi dwol ma-		
		12,000;
duong’ kowuoyo gi ma-		
laike ang’wen ma ne omi		8 moa e dhood Zablon,
		ji 12,000;
teko mar ketho piny kod		
nam,  3 kowachoneg i		moa e dhood Josef, ji
niya: "Kik uketh piny,		12,000;
kata nam, kata yien, nya-		moa e dhood Benjamin,
ka bang’ ka waseketo		ji  12,000  ne  oketnegi
alama e lela wang’ wa-		alama.
sumbni mag Nyasaye."		9 Bang’ mago, ne ang’i-
4 Eka ne awinjo kwan		yo mi ne aneno oganda
mar joma ne oket alama		moro  mang’ongo  ma
kuomgi. Ne gin ji 144,-		onge ng’at ma ne nyalo
000 ma ne oketnegi ala-		kwano. Ne gin joma oa
ma mar ranyisi; ne gia		e ogendni duto, gi dhou-
e dhoudi duto mag nyi-		di duto, gi ji mopogore
thind Israel:			opogore duto, kendo gi
 
FWENY 7:10–8:3				672
dhok  duto,  to  ne  gi-	chona  kama:  "Jogi	e
chung’ e nyim kom-loch	joma owuok e masira ma-
kendo e nyim Nyarombo	duong’ kendo giselwoko
ka girwakore gi kandho	kandhogi gi remb Nya-
ma rochere; bende, ne	rombo mi gimiyo gibedo
gin gi bede yiend othidhe	ma rochere.	15 Mano
e lwetegi.	10 To ne gi-	e momiyo gin e nyim
siko ka gikok gi dwol ma-	kom-loch mar Nyasaye,
duong’ niya: "Warruok-	kendo  gitiyone	odie-
wa a kuom Nyasachwa	chieng’ gi otieno e heka-
mobet e kom-loch kendo	lu mare; kendo Jal mo-
kuom Nyarombo."	ne	bet e kom-lojno biro yaro
11 Malaike	duto		hemane kuomgi.	16 Ok
ochung’ kolworo kom-	ginichak gibed gi kech
lojno	gi	jodongogo	kata  riyo  kendo;  be-
kod	chuech	mangima	nde, wang’-chieng’ kata
ang’wenka, eka ne gipo-	liet mager ok nohiny-
dho piny auma e nyim	gi,  17 nikech	Nyaro-
kom-lojno  mi  gilamo	mbo manie dier kama
Nyasaye  12 ka giwacho	kom-lojno  nitie  biro
niya:	"Amin!	Pak,	gi	kwayogi, kendo obiro
duong’, gi rieko, gi ero-	tayogi  nyaka	e	sokni
kamano,	gi	luor,	gi	mag pi ngima. Mi Nya-
teko, kod nyalo mondo	saye noywe pi wengegi
obed ne Nyasachwa, mo-	duto."			
chwere nyaka chieng’.	Ka nogonyo kido mar
Amin."				8 abiriyo,	polo	ne

	Achiel kuom jodo- oling’ thi kuom kinde ma ngogo ne openja kama: dirom nus sa. 2 Eka ne "Joma orwakore gi ka- aneno malaike abiriyo ndho ma rocherego gin ma chung’ e nyim Nya-jomage, to gia kanye?" saye, kendo ne omigi tur-14 Eka gikanyono ne mbete abiriyo.

adwoke niya: "Ruodha,	3	Malaika machielo ma
in e ming’eyo." Mi nowa-	ne	nigi  gir  ting’  mo-
 
673	FWENY 8:4-11
los gi dhahabu miting’oe	achiel kuom adek mar
ubani ne ochopo, mi ne	yien duto ne owang’, ke-
ochung’ e dho kendo mar	ndo lum gi yien mang’ich
misango, kae to ne omiye	duto ne owang’.
ubani mang’eny mondo	8 Malaika mar ariyo
ochiwgi kanyachiel gi	nogoyo turmbetane. Ke-
lamo mag joma ler duto e	ndo ne owit e nam gimo-
kendo mar misango mar	ro ma chalo kaka got ma-
dhahabu ma ne ni e nyim	duong’ ma liel gi mach.
kom-lojno.  4 Iro  mar	Eka achiel kuom adek
ubani moa e lwet malai-	mar nam nolokore remo;
kano kanyachiel gi lamo	9 kendo  achiel  kuom
mag  joma  ler  noidho	adek mar chuech duto
malo e nyim Nyasaye.	mangima manie nam ne
5 Eka gikanyono, malai-	otho, kendo achiel kuom
kano nokawo gir ting’o	adek mag meli duto ne
ubanino, kae to ne opo-	okethore.
ng’e gi mach moko ma ne	
ni e kendo mar misango-	10 Malaika mar adek
	nogoyo turmbetane. Ke-
no, mi ne owito majno	
e  piny.  Bang’  mano,	ndo  sulwe  moro  ma-
mor polo gi dwol moko	duong’ ma liel ka taya ne
ne owinjore, kendo ne ni-	olwar koa e polo, mi ne
tie mil polo gi yiengni	olwar e wi achiel kuom
mar piny.  6 Eka malai-	adek  mar  aoche  ke-
ke abiriyo ma ne nigi tur-	ndo e wi sokni mag pige.
mbete abiriyoka ne oiko-	11 Nying sulweno iluo-
re mar goyogi.	ngo ni Yath-Makech. Ke-
7 Malaika mokwongo	ndo achiel kuom adek
nogoyo turmbetane. Ke-	mar pige duto ne olokore
ndo pe gi mach moru-	mobedo makech ka yath-
wore gi remo ne obetie,	makechno, kendo pige-
mi ne owite e piny; eka	go ne onego ji mang’eny,
achiel kuom adek mar	nimar ne oselok pigego
piny ne owang’, kendo	obedo makech.
 
FWENY 8:12–9:8	674

	Malaika mar ang’- maduong’ mager, mi iro-wen nogoyo turmbeta- no nomiyo wang’-chieng’

ne. Kendo ne ogo achiel	kanyachiel	gi	muya
kuom adek mar wang’- obedo mudho.	3 Kendo
chieng’ gi achiel kuom	det-bonyo nowuok ei iro-
adek mar dwe kod achiel	no mi gibiro e piny, ke-
kuom adek mar sulwe,	ndo ne omigi teko mana
mondo achiel kuom adek	kaka teko ma thomo-
mag gigo obed mudho,	ni mag piny bende nigo.
kendo achiel kuom adek	4 Ne onyisgi ni kik gi-
mar odiechieng’ kik bed	kel  hinyruok	ne  lum
gi ler, to otieno bende ka-	mag piny, kata ne yath
mano.	moro amora mang’ich,
	Eka ne aneno kendo to mana ne joma onge gi ne awinjo winyo moro alama mar Nyasaye e lela miluongo ni ongo ma wengegi.
huyo  e  kor  polo  ka	5 To ne omi det-bonyo-
wacho gi dwol maduong’	go teko mar sando jogo
niya: "Yaye! lit, lit, lit ne	kuom  dweche  abich,
joma odak e piny nikech	to ok mar negogi, ke-
turmbete ma pod odong’	ndo sand ma ne gikelo
ma malaike adek chiegni	ne chal gi sand mar tho-
goyo!"	moni sama okayo ng’a-
Malaika mar abich	to.  6 E ndalogo, ji no-
nogoyo turmbetane.	many tho to ok giniyude
Eka9	ne  aneno  sulwe	ngang’, kendo ginigomb
moro	ma  noselwar  e	mondo githo, to tho no-
piny koa e polo, kendo	ringgi aringa.
ne omiye ofungu mar	7 Kendo det-bonyogo
dho abiso.1  2 Noyawo	ne chal gi farese moseik
dho abiso1 kendo iro no-	ne lweny; bende, e wigi
	1	ne nitie osimbe mag dha-
wuok e dho abiso  kaka	habu, to lela wengegi ne
iro ma wuok e kar mach	chal gi lela wang’ dhano,
		8 to yie wigi ne chal gi
9:1, 2 1 Ne Glosari.	
 
675					FWENY 9:9-18
	yie wi mon. Kendo leke-		bu manie nyim Nyasaye
	gi ne chal gi leke sibuo-		14 kowacho ne malaika
	che,  9 kendo ne girwa-		mar  auchiel	ma  ne
	kore gi rageng’ mag akor		nigi turmbetano kama:
	ma chal gi mago molos		"Gony	ane	malaike
	gi chuma. To koko ma		ang’wen motue e aora
	ne wuok e buombegi ne		maduong’ mar Yufrati."
	chal gi koko mar farese		15 Eka ne ogony malai-
	ma ywayo geche ka gidhi		ke ang’wen-go moseik
	e lweny.  10 Bende, gin		ne sa, gi odiechieng’, gi
	gi yiwgi kod gik ma ke-		dwe, kod higa mondo gi-
	cho mana kaka thomoni,		neg achiel kuom adek
	kendo e yiwgi kanyo ni-		mar ji duto.	
	tie teko mar hinyo dha-		16 Kwan mar ogendni
	no kuom dweche abich.		mag lweny moidho fare-
	11 Gin gi ruoth ma lo-		se ne gin 20,000 nyadi
	cho e wigi, ma en malai-		10,000; ne awinjo kwan
	ka mar abiso.1 E dho Hi-		margi.	17 To ma e kaka
	brania, nyinge en Aba-		ne  aneno  farese  mi-
	don,2 to e dho Grik nyi-		wuoyo kuomgi e fweny-
	nge en Apolion.3		no kod joma ne oidho-
	12 Lit mokwongo ose-		gi: Ne girwakore gi ra-
kalo. To ne! Pod nitie lit		geng’ mag akor ma kwar
ariyo  ma  biro  bang’		ka mach, kendo ma ra-
mago.		mbulu, kod ma ratong’,
	13 Malaika  mar  au-		kendo wiye faresego ne
chiel nogoyo turmbeta-		chal gi wiye sibuoche,
ne.  Kendo  ne  awinjo		kendo mach gi iro kod
dwol achiel moa e tunge		salfa1 ne wuok e dhoggi.
manie kendo mar misa-		18 Kokalo kuom mach gi
	ngo	molos  gi  dhaha-			
				9:17 1 Ma en kit poda moro
				
	9:11 1 Ne Glosari.  2 Tiende		ma mako mach mapiyo ahi-
	ni, "Kethruok."  3 Tiende ni,		nya, kendo sama oliel ogolo
	"Jakel kethruok."		tik mager kendo marach.
 
FWENY 9:19–10:6	676
iro kod salfa ma ne wuok			2 to e lwete ne nitie buk1
			
e dhoggi, lit adekgo ne			moro matin ma koro ne
onego achiel kuom adek			oseyar. Kendo tiende ko-
mar ji duto.  19 Nimar			rachwich nonyono nam
teko ma faresego nigo ni			to ma koracham ne onyo-
e dhoggi kendo e yiwgi;			no  piny,  3 kendo  ne
yiwgigo chalo gi thuonde			okok gi dwol maduong’
kendo gin gi wiye, to gi-			mana kaka dwond sibuor
tiyo gi magi e kelo hiny-			ma ruto. To ka nokok ka-
ruok.			mano, mor abiriyo mado-
20 To joma odong’ ma			ngo mag polo nowuoyo.
litgo ne ok onego ne ok			4 Koro ka mor abiriyo
oloko chunygi gia e gik			madongogo  nowuoyo,
ma ne gitimo gi lwete-			noyudo ka achiegni ndi-
gi. Ne ok giweyo lamo jo-			ko; kata kamano ne awi-
chiende, gi sanamu mag			njo dwol moro koa e polo
dhahabu, gi fedha, gi			ka wachona niya: "Lor
mula, gi kite, kod bepe,			kendo itue gik ma mor
ma gin gik ma ok nyal			madongo abiriyo mag
neno, kata winjo, kata			pologo osewacho, kendo
wuotho.  21 Bende, ne			kik indikgi piny."  5 Ma-
ok giloko chunygi gia e			laika ma ne aneno ko-
timbegi mag nek, kata			nyono nam kod piny no-
mag juok, kata mag ter-			ting’o bade korachwich
ruok, kata mag kuo.			malo e polo,  6 kendo
Kendo ne aneno			ne okuong’ore gi nying
10 malaika machie-			Jalno ma dak mochwe-
			re nyaka chieng’, ma no-
lo ma ratego ka lor koa			chueyo polo gi gik ma-
e polo ka obidhe gi bo-			
che polo, kendo lihudu			nie iye, kod piny gi gik
ne ni e wiye, kendo lela				
			10:2 1 Buge ma kamago ne
wang’e ne chal gi wang’-			gin midolo e kede, to ne ilo-
chieng’, to tiendene ne			sogi gi pien kata gi gik ma-
chal gi sirni mag mach,			moko.
 
677				FWENY 10:7–11:5
manie iye, kod nam gi gik		giwachona niya: "Nya-
manie iye, kowacho niya:		ka to ikor wach kendo e
"Deko koro ok bi bedoe		wi ji duto, gi ogendni, gi
kendo.  7 To e ndalogo		dhok, kendo e wi ruodhi
ma malaika mar ang’wen		mang’eny."	1	
chiegni goyo turmbeta-		11 odundu		
			Kendo ne omiya
ne, kuom adier, wach ma-		chal  gi  kede	moro ma
ler moum ma Nyasaye				kowa-
nolando kaka wach ma-		cho niya: "A malo kendo
ber  ne	wasumbnine		ipim hekalu2 mar Nya-
owuon ma gin jonabi biro		saye gi kar kendo mar
chopo chuth."		misango kod joma lemo e
8 Eka ne awinjo dwol-		iye.  2 To laru man oko
cha koa e polo kowuoyo		mar hekalu,2 en kik ipi-
koda kendo niya: "Dhi		me, nimar osemiye oge-
mondo ikaw bug ado-		ndni mamoko, mi gini-
la ma oseyarno, manie		nyon dala malerno gi tie-
lwet malaika mochung’		ndegi kuom dweche 42.
konyono nam kod piny."		3 Anami jonenona ariyo
9 Ne adhi ir malaikano		nyalo mar koro	wach
kendo ne akwaye mondo		kuom odiechienge 1,260
omiya bug adola matin-		ka girwakore gi lep gu-
no. Nowachona kama:		nia."  4 Jogi gin yiend
"Kawe kendo ichame, to		zeituni ariyo kod gige
obiro miyo iyi obed ma-		chungo teyni ariyo, ke-
kech, to e dhogi enobed-		ndo  gichung’	e	nyim
ni mamit kaka mor-kich."		Ruoth mar piny.	
10 Ne akawo bug adola		5 Ka ng’ato dwaro hi-
matinno e lwet malaika-		nyogi,  mach	wuok  e
no mi ne achame, to e			
		11:1 1 Tiende ni, "kede mar
dhoga  ne	omit  kaka		pimo."  11:1, 2 2 Kanyo ne en
mor-kich, to kane ase-		kama yudore e dier hekalu ke-
chame, ne omiyo iya obe-		ndo ne opog iye diriyo, Kama
do makech.  11 Eka ne		Ler kod Kama Ler Moloyo.
 
FWENY 11:6-15	678
dhogi   kendo   tieko	mamor kendo timo nyasi
wasikgi chuth. Kapo ni	mag  mor,  mi  ginior
ng’ato dwaro hinyogi to	mich ne ng’ato ka ng’a-
mano e kaka nyaka nege.	to e kindgi, nimar jonabi

	Jogi nigi teko mar loro ariyogo nosesando joma kor polo mondo koth kik odak e piny.
chue ngang’ e ndalo ma	11 Bang’ odiechienge
gikoroe wach, kendo gin	adek gi nusgo, much ngi-
gi teko e wi pige mar lo-	ma moa kuom Nyasaye
kogi gibed remo, kendo	ne odonjo e igi, mi ne gi-
mar miyo piny obed gi kit	chung’ gi tiendegi, kendo
tuoche duto nyading’eny	luoro maduong’ nomako
kaka gihero.	joma nonenogi.  12 Ke-
7 Ka gisetieko tijgi mar	ndo  ne  giwinjo  dwol
chiwo neno, ondiek ma	moro maduong’ moa e
biro koa e abiso1  no-	polo ka wachonegi niya:
ked kodgi e lweny ke-	"Biuru malo kae." Eka ne
ndo loyogi mi noneggi.	giidho malo e polo gi bo-
8 Kendo ringregi nobed	che, kendo wasikgi ne
e nderni madongo mag	onenogi.  13 E sanogo,
dala maduong’no miluo-	yiengni maduong’ mar
ngo e yor ranyisi ni So-	piny ne otimore, kendo
dom gi Misri, ma bende e	achiel kuom apar mar
kama ne onegie Ruodh-	dalano duto ne olwar; ke-
gi e yath.  9 To joma	ndo yiengni mar pinyno
oa e kind dhano duto,	ne onego ji 7,000, mi joma
gi dhoudi, gi dhok, kod	ne odong’ nobedo gi luo-
ogendni biro rango ring-	ro kendo ne gimiyo Nya-
regi kuom odiechienge	sach polo duong’.
adek gi nus, kendo ok	14 Lit mar ariyo oseka-
gibi yie mondo ringre-	
	lo. To ne! Lit mar adek
gi opiel e liel.  10 Kendo	biro mapiyo.
joma odak e piny nobed	15 Malaika mar abiriyo
		nogoyo turmbetane. Ke-
11:7 1 Ne Glosari.	
 
679		FWENY 11:16–12:4
ndo dwol moko ma kok	19 Kendo ne oyaw he-
matek  ne	owinjore  e	kalu1  mar  Nyasaye  e
polo  ka	wacho  niya:	polo, mi sandug singruok
"Loch mar Pinyruodh	ne onenore ei hekalune.1
piny koro osebedo mar	Bende, ne nitie mil polo
Ruodhwa kod mar Kri-	gi dwol moko, gi mor
stone, kendo obiro locho	mag polo, gi yiengni mar
ka en ruoth mochwere	piny, kod pe mang’eny
nyaka chieng’."	ma chue.

	Kendo jodongo pie- 12 Eka ranyisi moro
ro  ariyo  gang’wenkamaduong’ ne one-
ma nobedo e nyim Nya-	nore e polo: Ne nitie
saye ka gin e kombegi	dhako moro mobidh gi
mag loch nopodho piny	wang’-chieng’, to dwe ne
auma kendo lamo Nya-	ni e bwo tiendene, kendo
saye	17 ka giwacho ni-	e wiye ne nitie osimbo
ya: "A Jehova Nyasaye,	moro ma nigi sulwe 12,
Manyalo Duto, jal ma ni-	2 to ne en gi ich. Kendo
tie, kendo ma ne nitie,	ne oywak matek nikech
wagoyoni erokamano ni-	muoch gi rem maduong’
kech koro isekawo teko-	ma ne en-go nikech ne
ni maduong’ kendo ise-	odwaro nyuol.
chako locho kaka ruoth.	3 Ranyisi machielo ne
18 Eka ogendni nobedo	
	onenore e polo. Ne ane-
gi mirima, to mirimbi no-	no thuol moro mang’o-
biro, mi kinde ma nose-	ngo ma kwar ka mach,
ket	nochopo  mondo	kendo ne en gi wiye abi-
ng’ad bura ne joma otho,	riyo gi tunge apar, to e
kendo mar chiwo pok ne	wiyego ne nitiere osimbo
wasumbni magi ma gin	abiriyo;  4 to yiwe ne
jonabi, gi joma ler, gi	ywayo achiel kuom adek
joma oluoro nyingi, joma	mag	sulwe  duto  mag
tindo gi joma dongo, ke-		
ndo mar kelo kethruok	11:19 1 Tiende ni, Kama Ler
ne joma ketho piny."	Moloyo e hekalu.
 
FWENY 12:5-14				680
polo, kendo ne owitogi	piny mangima; ne owi-
e piny. To thuol mang’o-	te e piny, kendo malaike-
ngono nomedo chung’ e	ne bende ne owit kode.
nyim dhako ma ne chieg-	10 Ne awinjo dwol moro
ni nyuolno, mondo ka	maduong’ e polo ka wa-
osenyuol, to ongam nya-	cho niya:		
thineno.	"Koro warruok, gi teko,
5 Kendo dhakono no-	gi	Pinyruodh	Nyasa-
nyuolo nyathi ma wuo-	chwa, gi loch mar Kristo-
wi  ma  biro  bedo  ja-	ne osechopo, nikech ose-
kwadh ogendni duto ko-	wit piny jadonj ne owe-
tiyo gi luth mar chuma.	tewa, ma donjonegi odie-
To nyathineno ne oyudh	chieng’ gi otieno e nyim
mi oter malo ir Nyasaye	Nyasachwa!	11 Mi ne
kendo nyaka e kom-loch-	giloye nikech remb Nya-
ne.  6 To dhakono no-	rombo  kendo	nikech
ringo modhi e thim ka-	wach mar neno ma ne gi-
ma Nyasaye noseikone,	chiwo; bende, ne ok gi-
kendo ne gidhi pidhe	hero ngimagi kata mana
kuno kuom odiechienge	ka	tho  ne	ochomogi.
1,260.	12 Nikech mano, bedu-
7 Eka lweny ne omu-	ru mamor un polo kod
och e polo: Mikael gi ma-	joma odak e iye! To yaye!
laikene ne okedo gi thuol	nobed malit ne piny kod
mang’ongono, to thuol	nam, nimar Jachien ose-
mang’ongono gi malaike-	lor mwalo iru ka en gi
ne bende ne okedo kod-	mirima mager, kong’eyo
gi,  8 to thuondno ne	ni odong’ mana gi kinde
ok olocho ngang’, kendo	manok."	ka	thuol
kargi koro ne onge kendo	13 Koro		
e polo.  9 Mi ne owit	mang’ongono noneno ni
thuol mang’ongono mwa-	osewite mwalo e piny,
lo, ma en thuol machon,	nosando dhako ma no-
miluongo ni Jachien ke-	nyuolo nyathi ma wuowi-
ndo Satan, ma wuondo	no.	14 To ne omi dha-
 
681	FWENY 12:15–13:6


kono buombe ariyo mag ngenego ne nitie osimbo winyo maduong’ miluo- apar, to wiyenego ne nigi ngo ni ongo mondo ohu nying mag chayo Nya-godo nyaka kare e thim, saye. 2 Koro ondiek ma kama ne idhi pidhee ne anenono ne chalo gi kuom ndalo achiel, gi kwach, to tiendene ne ndalo ariyo, gi nus ndalo, chalo gi tiende dubu, to kama bor gi thuondno. dhoge ne chalo gi dho si-

	To thuondno no- buor. To thuol mang’o-ng’ogo pi ma chal gi ngono ne omiyo ondieg-aora koa e dhoge ka no teko, gi kom-loch, kod olawogo dhakono mo- loch maduong’.
ndo omi aorano oim dha-	3 Ne  aneno  achiel
kono.  16 To piny no-	kuom wiyene ma ne ne-
konyo dhakono, kendo	nore ni ne osego lero ma
piny noyawo dhoge mi nyalo kelo tho, kendo
omuonyo aora ma thuol	adhola ma ne nyalo kelo
mang’ongono  noyudo	thono koro nosechango,
oseng’ogo koa e dhoge.	kendo piny duto noluwo

	Omiyo, thuol mang’o- ondiegno ka gimor kode. ngono nobedo gi mirima 4 Kendo ne gilamo thuol gi dhakono mi nowuok mang’ongono nikech ne mondo odhi oked gi joma osemiyo ondiegno teko odong’ mag koth dhako- mar loch, kendo ne gila-no, ma makore gi chike mo ondiegno ka giwacho Nyasaye kendo ma nigi niya: "En ng’a ma chal gi tij chiwo neno e wi Yesu. ondiegni, kendo en ng’a

	Kendo thuondno ma nyalo kedo kode?" ne ochung’ mana 5 Ne omiye dhok ma wa-kar tiende e kuoyo ma- cho gik madongo kod we-
nie nam.	che mag achaya, kendo
Eka ne aneno ondiek	ne omiye teko mar tich
moro ka wuok ei nam, ne	kuom dweche 42.  6 Mi
en gi tunge apar gi wiye	noyawo dhoge kowacho
abiriyo, kendo e wi tu-	weche mag achaya e wi
 
FWENY 13:7-15	682

Nyasaye, mondo oyany piny, kendo ne en gi tu-nyinge gi kar dakne, to nge ariyo ka mag nyaro-kata mana joma odak e mbo, to nochako wuoyo polo bende. 7 Ne oyie- kaka thuol mang’ongo-ne kedo e lweny gi joma cha. 12 Otiyo gi teko ler kendo loyogi, kendo duto mag ondiek mo-ne omiye teko e wi dhou- kwongocha ka en e nyim di duto, gi ji mopogore ondiegno. Bende, omiyo opogore duto, gi dhok piny kod joma odak e iye duto, kod ogendni duto. lamo ondiek mokwongo-

	Kendo ji duto modak e no, ma adholane ma ne piny biro lame. Nyaka a nyalo kelo tho ne ose-chakruok mar piny, onge chango. 13 Kendo oti-kata nying ng’ato achiel mo ranyisi madongo, ka kuomgi mosendik e bug1 omiyo kata mana mach ngima mar Nyarombo ma lor koa e polo nyaka ne oseyang’ kaka misa- e piny ka oganda dhano
ngo.	neno.	joma
9 Ng’at ma nigi it mo-	14 Owuondo	
ndo  owinj.  10 Ka  ni-	odak e piny nikech ranyi-
tie ng’at ma nyaka ter e	si ma ne oyiene timo e
tuech, obiro dhi e tuech.	nyim ondiegno, ka owa-
To ka nitie ng’at ma biro	cho  ne  joma  odak  e
neko gi ligangla, nyaka	piny mondo gilos kido
neg ng’atno gi ligangla.	mar ondiegno ma noyu-
Mano biro dwaro ni joma	do osego gi ligangla to
lergo obed gi sinani kod	koro ne osebedo mangi-
yie.	ma.	15 Bende, ne oyie-
11 Eka ne aneno ondi-	ne	miyo   kido	mar
ek machielo ka wuok ei	ondiegno muya, mondo
		kido mar ondiegno owuo
13:8 1 Buge ma kamago ne	
gin midolo e kede, to ne ilo-	kendo mondo omi oneg
sogi gi pien kata gi gik ma-	ji duto ma tamore lamo
moko.	kido mar ondiegno.	
 
683					FWENY 13:16–14:6
16 Oketo  ji  duto  e		ma ne awinjogo ne chalo
		
bwo  achune—joma	ti-		gi mag jower ma wer ka
ndo gi joma dongo, jo-		giluwore gi gige thum ma
mwandu gi joma odhier,		gigoyo.  3 Kendo ne gi-
joma ni thuolo kod wa-		wero wer moro ma ne ne-
sumbni—mondo oket ne		nore ni en wer manyien
jogo alama e lwetgi kora-		e nyim kom-lojno, kendo
chwich,	kata	e	lela		e nyim chuech mangi-
wang’gi,	17 kendo mo-		ma ang’wen-go kod jo-
ndo kik ng’ato ang’ata		dongogo, to onge ng’a-
ong’iep kata ous, mak		to ang’ata ma ne nyalo
mana ng’at moseketne		puonjore wendno malo-
alamano, ma en nying		ng’o, mak mana ji 144,-
ondiegno kata	namba		000, ma oseng’iew koa
mochung’ ne nyingno.		e piny.  4 Magi e joma
18 Mano dwaro ni ng’a-		ne ok ochidore gi mon;
to obed gi rieko: Ng’at		kuom adier, gin joma si-
ma nigi nyalo mar nono		lili. Gin e joma siko ka
weche e yo matut mondo		luwo Nyarombo kamo-
ogo kwan mar namba		ro amora ma odhiyoe.
mar ondiegno, nimar en		Ne ong’iew jogi ka gia
namba mar dhano, ke-		kuom oganda dhano mo-
ndo nambaneno en 666.		ndo  gibed  kaka  nyak
Eka ne ang’iyo mi		mokwongo ne Nyasaye
ne aneno Nyaro-		kendo  ne  Nyarombo,
mbo14kochung’  e  Got		5 kendo  onge  miria-
Sayun, kendo ne en gi		mbo moro amora ma ne
ji 144,000 ma nyinge gi		oyud e dhogi; gionge gi
nying Wuon mare ondik e		mbala moro amora.
lela wang’gi.  2 Ne awi-		6 Eka ne aneno malai-
njo dwol moko ka wuok		ka machielo ka huyo e
e polo ma chal gi mor		kor polo ka en gi wach
mar pige mang’eny, ke-		maber ma nyaka chieng’
ndo ma chal gi mor ma-		molando ne joma odak
duong’ mar polo; to dwol		e piny, ne ogendni duto,
 
FWENY 14:7-13		684
gi dhoudi duto, gi dhok	mar mirimb Nyasaye ma
duto,  kod  ji  mopogo-	iolo e okombe mar miri-
re opogore duto.  7 Ne	mbe ka ok oruw gi gimo-
owacho  gi  dwol  ma-	ro, kendo ibiro sande gi
duong’ niya: "Luoruru	mach kod salfa1 e nyim
Nyasaye kendo umiye	wang’ malaike maler ke-
duong’, nikech sane mar	ndo e nyim Nyarombo.
ng’ado bura osechopo,	11 Kendo iro mar sand
omiyo, koro lamuru Jal-	margi  dum  malo  mo-
no ma nochueyo polo, gi	chwere nyaka chieng’,
piny, gi nam, kod sokni	kendo onge yueyo odie-
mag pi."	machielo	chieng’ gi otieno ne joma
8 Malaika		lamo ondiegno kod kido
mar ariyo ne oluwo ka	mare, kendo joma iketo-
wacho niya: "Ero, osepo-	negi alama mar nyinge.
dho! Babilon Maduong’	12 Mano e momiyo biro
osepodho, ma en dha-	dwarore ni joma lergo
ko ma ne miyo ogendni	obed gi sinani, gin ma gi-
duto madho divai mar	makore gi chike Nyasaye
owruok gi gombone mar	
1		kendo ma gimakore gi
terruok!"	machielo	yie mar Yesu."
9 Malaika		
mar adek ne oluwogi ko-		13 Eka ne awinjo dwol
	moro mowuok e polo ka
wacho  gi  dwol  ma-	
duong’ niya: "Kapo ni	wacho niya, "Ndik kama:
ng’ato  ang’ata  olamo	Joma mor gin joma tho
ondiegno kod kido mare,	ka gin e winjruok achiel
mi oket ne ng’atno ala-	gi Ruodhwa chakre sani
ma e lela wang’e, kata	ka dhi nyime. Ee, roho
e lwete,  10 ng’atno be-	wacho ni mondo giyue
nde biro madho divai		kuom tijgi matek, nimar
					
				14:10 1 Ma en kit poda moro
14:8 1 Wach molok kae ni "te-		
rruok," e dho Grik en porneia,	ma mako mach mapiyo ahi-
ma tiende en kit nindruok	nya, kendo sama oliel ogolo
duto ma ok kare.		tik mager kendo marach.
 
685	FWENY 14:14–15:1
gik ma ne gitimo luwo	ne en gi teko e wi mach.
bang’gi moriere."	Eka noluongo jal ma ne

	Eka ne ang’iyo mi nigi pand keyo mabithno ne aneno bor polo ma gi dwol maduong’ ko-rachar, kendo ng’at ma wachone niya: "Ti gi pa-nobet e bor polono ne ndi mabith mar keyono e chalo gi wuod dhano ko- kayo saga mag mzabibu sidho osimbo mar dha- mag piny, nimar olemb habu e wiye, kendo ne mzabibune osechiek." en gi pand keyo mabith 19 Malaikano notiyo gi

e lwete.	pandeno kuom piny mi
15 Malaika machielo	ne okayo mzabibu mag
nochopo koa e hekalu,1	piny, kendo ne owitogi
koluongo jal mobet e bor	kama duong’ mibiyoe di-
polono gi dwol maduong’	vai mar mirimb Nyasaye.
niya: "Kaw pandi mondo	20 Ne onyon mzabibu-
ichak keyo, nimar sa ose-	go kama ibiyoe divai oko
chopo mar keyo, nikech	mar dala, kendo remo ne
cham mag piny osechiek	owuok kama ibiyoe di-
chuth."  16 Eka jal ma	vaino ka idho malo mo-
nobet e bor polono no-	chopo nyaka e dho fa-
chako  tiyo  gi  pande-	rese, kendo ne okwako
no kuom piny, mi ne oka	kama borne dirom kilo-
piny.	mita 296.
	To pod malaika ma- 15 Eka ne aneno ra-
chielo nobiro koa e he- nyisi machielo e kalu1 manie polo, kendo polo, ranyisi maduong’ en bende ne en gi pand kendo miwuoro. Ne ane-
keyo.no malaike abiriyo ma
	To pod malaika ma- nigi masiche abiriyo. chielo nobiro koa e ke- Magi e masiche mo-ndo mar misango to gik nikech gin e ma mi-

14:15, 17 1 Tiende ni, Kama	rimb Nyasaye biro rumo
Ler Moloyo e hekalu.	kodgi.
 
FWENY 15:2–16:2

2 Kendo ne aneno gima ne nenore ka nam ma chal gi kio mokiko-re gi mach kanyachiel gi joma oseloyo ondieg-no gi kido mare kod na-mba mar nyinge. Ne gi-chung’ e bath nam ma chal gi kiono ka giting’o gige thum mag Nyasaye.

	Ne giwero wend Musa misumba Nyasaye gi wer mar Nyarombo ka giwa-cho niya:

"Tijeni dongo kendo beyo miwuoro, A Jehova Nyasaye Manyalo Duto. Yoreni gin makare ke-ndo madier, A Ruoth mo-chwere. 4 Kuom adier, en ng’a ma ok bi luori A Jehova, kendo ma ok bi miyo nyingi duong’, ni-kech in kendi e ma ima-kori chuth gi jogi? Nimar ogendni duto nobi kendo lamo e nyimi, nikech chi-keni miseketo koro oseel."

5 Bang’ mago, ne ane-no hekalu1 mar hema mar chiwo neno koyaw e polo, 6 kendo malai-

15:5, 6, 8; 16:1 1 Tiende ni, Kama Ler Moloyo e hekalu.
 
686


ke abiriyo ma nigi ma-siche abiriyogo nobi-ro koa e hekaluno,1 ka girwakore gi nanga ma-ler mar kitani ma pich-ni, kendo ne gitueyo nengni mag dhahabu ko-lworo korgi. 7 Achiel kuom chuech mangima ang’wenka nomiyo ma-laike abiriyogo bakunde abiriyo mag dhahabu ma igi ne opong’ gi mi-rimb Nyasaye, ma en jal ma dak mochwere nya-ka chieng’. 8 Eka heka-luno1 ne opong’ gi iro ni-kech duong’ mar Nyasaye kendo nikech tekone, ke-ndo onge ng’ato ang’ata ma ne nyalo donjo ei he-kaluno1 ka pok masiche abiriyo mag malaike abi-riyogo orumo.

16 Kendo ne awinjo dwol  moro  ma-duong’ koa e hekaluno1 ka wacho ne malaike abi-riyogo niya: "Dhiuru mo-ndo uol bakunde abiriyo mag mirimb Nyasayego e
wi piny."

2 Malaika mokwongo nowuok modhi kendo noolo bakul mare e wi
 
687	FWENY 16:3-13
piny. Mi adhola marach	8 Malaika mar ang’wen
ma ok chang nomako	noolo bakul mare kuom
joma ne nigi alama mar	wang’-chieng’, mi ne omi
ondiegno kendo ma ne	wang’-chieng’ teko mar
lamo kido mare.	rewo ji gi mach.  9 Eka
3 Malaika mar ariyo	mach magerno norewo
noolo bakul mare ei nam.	ji, to ne giyanyo nying
Mi nam nobedo remo ma	Nyasaye ma en jal ma
chal gi mar ng’at motho,	nigi teko e wi masiche-
kendo gik moko duto ma	go, kendo ne ok giloko
nigi ngima ne otho, ee,	chunygi gia e richo mo-
gik manie nam.	ndo gimiye duong’.
4 Malaika  mar  adek	10 Malaika mar abich
	noolo bakul mare e kom-
noolo bakul mare e aore	
gi sokni mag pi. Mi ne	loch mar ondiegno. Eka
gibedo remo.  5 Ne awi-	pinyruodhe nobedo mu-
njo malaika ma nigi teko	dho, kendo ne gichako
	kayo lewgi nikech rem
e wi pige ka wacho kama:	ma ne gin-go,  11 to ne
"In Jal ma nitie kendo ma	giwacho weche ma gi-
ne nitie, Jal ma makore	chayogo Nyasach polo
gi joge, in ng’at makare,	nikech rem ma ne gin-go
nikech isekelo buchegi,	kod adhondegi, kendo ne

	nimar jogo ne ochuero ok giloko chunygi giwe remb joma ler kod mag timbegi.
jonabi, kendo isemiyogi 12 Malaika mar au-remo mondo gimadh; chiel noolo bakul mare to mano e gima owinjo- kuom aora maduong’ re kodgi." 7 Kendo ne mar Yufrati, mi pigene awinjo ka kendo mar mi- ne oduono, mondo eka sango wacho kama: "Ee, yo oikre ne ruodhi moa in Jehova Nyasaye Ma- yor wuok chieng’.
nyalo Duto, bucheni mi-	13 Eka ne aneno we-
ng’ado gin madier kendo	che  adek  mokudh  gi
makare."	muya ma ok ler ma ne
 
FWENY 16:14-21		688
nenore kaka ogwende,	maduong’ noa e hekalu-
ka wuok e dho thuol	no,1 e kom-lojno, ka wa-
mang’ongocha, kendo gi-	cho niya: "Koro oseru-
wuok e dho ondiegno,	mo!"	18 Kendo ne nitie
kendo giwuok e dho ja-	mil polo gi dwol moko
nabi  mar  miriambo.	kod mor mag polo, ke-
14 To adier, gin weche	ndo ne nitiere yiengni
mokudh gi much jochie-	maduong’ mar piny mo-
nde, kendo gitimo ranyi-	pogore gi yiengni moro
si madongo, kendo gidhi	amora ma nosegatimo-
ir ruodhi mag piny ma-	re nyaka dhano ne chak
ngima mondo gichokgi	bedo e piny. Yiengni-
ne  lweny  mar  odie-	no ne okwako kama lach
chieng’ maduong’ mar	ahinya kendo ne ong’o-
Nyasaye Manyalo Duto.	ngo	ahinya.  19 Dala
15 "Neuru! Abiro kaka	maduong’no ne obarore
jakuo. Ng’at mamor en	e  kidienje  adek,  ke-
ng’atno ma siko ka oneno	ndo mier mag ogendni
kendo ma siko ka en gi	ne olwar; mi Nyasaye no-
lepe ma oko, mondo kik	paro Babilon Maduong’
owuoth ka en duk mi ji	mondo omiye okombe
ne wich-kuotne."	mar divai moting’o miri-

	Kendo ne gichokogi ma mager mar Nyasaye. kanyachiel e kama iluo- 20 Bende, chulni duto ngo gi dho Hibrania ni noringo, kendo gode ne
Har–Magedon.1	olal nono.  21 Eka kite
17 Malaika mar abiriyo	mag  pe madongo do-
noolo bakul mare e kor	ngo ma moro ka moro
muya. Eka dwol moro	pekne ne nyalo romo ta-
		lanta1 achiel ne olwar
16:16 1 E dho Grik en, Har·ma-	
ge·don , ma e kaka dho Grik	kuom	ji  koa  e  polo,
		
ondiko wach mar dho Hibra-	16:17 1 Tiende ni, Kama Ler
nia ma tiende en, "Got mar	Moloyo e hekalu.  16:21 1 Ne
Megido."	Glosari.
 
689	FWENY 17:1-8
kendo ji ne onyiso Nya-	ne orwakore gi nanga ma
saye achaya nikech ma-	rangine rajamna kod ma
sira mar peno, nimar ma-	kwar ma rieny, kendo ne
sirano ne duong’ moka-	obidhore gi dhahabu gi
dho.	kite ma nengogi tek kod
Achiel kuom ma-	kite mag lulu, to e lwe-
17 laike abiriyo ma	te ne en gi okombe mar
	dhahabu ma nopong’ gi
ne nigi bakunde abiriyo-	gik modwanyore kod gik
go nobiro mi owacho-	
na niya: "Bi ane, adwa-	mochido mag terruokne.
ro nyisi bura moseng’ad	5 E lela wang’e ne ondi-
ne dhako ma ndhaga1	kie nying moro ma kore
maduong’no, mobet e ok ong’ere, niya: "Babi-
wi pige mang’eny,  2 ma	lon Maduong’, min joma
ruodhi mag piny ne tero-	ndhaga1 kendo min gik
rego, kendo joma odak e	modwanyore mag piny."
piny ne omer gi divai mar	6 Kendo ne aneno ka
1	dhakono omer gi remb
terruokne."	

	Eka ne oting’a mote- joma ler kendo gi remb ra nyaka e thim ka an e joneno mag Yesu.
bwo teko mar roho ma-	To kane anene, ne awuo-
ler. Mi ne aneno dhako	ro ahinya.  7 Omiyo, ma-
moro kobet e wi ondiek	laikano nopenja kama:
ma kwar ma rieny ma	"Ang’o momiyo iwuoro
ne opong’ gi nying mag	ahinya kamano? Adwa-
chayo Nyasaye, kendo	ro nyisi wach mopondo
ma ne nigi wiye abiriyo gi	e wi dhakono kod ondiek
tunge apar.  4 Dhakono	moting’eno, ma nigi wiye
		abiriyo kod tunge apa-
17:1 1 Tiende ni, dhako ma	
	rgo:  8 Ondiek ma ia ne-
tiyo tij terruok mondo oyu-	nono ne nitie, to koro oo-
dgo pesa.  17:2 1 Wach mo-	
lok kae ni ‘terruok,’ e dho Grik	nge, to pod ochiegni biro
		
	17:5 1 Tiende ni, joma tiyo tij
en porneia, ma tiende en kit	
nindruok duto ma ok kare.	terruok mondo giyudgo pesa.
 
FWENY 17:9-16							690
koa e abiso,1 kae to obi-		ruoth, kata kamano, giyu-
		
ro  dhi  nyaka  e  ke-		do teko mar locho kaka
thruokne. Eka joma odak		ruodhi kuom sa achiel
e piny—ma nyinggi pok		kanyachiel	gi	ondie-
ondik e bug2 ngima nya-		gno.  13 Gin  gi	paro
ka a chakruok mar piny		achiel, kuom mano, gi-
—biro wuoro ka gineno		miyo  ondiegno	tekogi
kaka ondiegno ne nitie,		kod nyalogi mar locho.
to koro oonge, to pod obi-		14 Gibiro kedo gi Nya-
ro betie.					rombo, kata kamano, ni-
9 "Mano en gima dwa-		kech Nyarombono en Ja-
ro paro ma nigi rieko:		loch manie wi joloch ke-
Wiye abiriyogo gin gode		ndo Ruoth manie wi ruo-
abiriyo ma dhakono obet		dhi, obiro loyogi. To joma
e wigi.  10 Kendo nitie-		ni kode ma ne oluong, ke-
re ruodhi abiriyo: Abich		ndo ma ne oyier, mose-
osepodho,	achiel  ni-		chung’ motegno, bende
tie, kendo machielo pok		biro locho."		
ochopo; to ka ochopo,			15 Ne owachona kama:
obiro betie kuom kinde			
		"Pige ma ia neno ma dha-
manok.	11 To	ondiek		
ma ne nitie to kendo		ko ma ndhagano1 obe-
ongeno, en bende e ma		tie gin ji mopogore opo-
en	ruoth	mar	aboro,		gore  duto,  gi  ji  ma-
kata kamano, obiro be-		ng’eny, gi ogendni, kod
tie kowuok kuom abiriyo-		dhok duto.	16 To tunge
go, eka obiro dhi nyaka e		apar ma ia nenogo kod
kethruokne.				ondiegno biro sin gi dha-
12 "Tunge apar ma ia		ko ma ndhagano,1 kendo
nenogo gin ruodhi apar		ginikethe mi giweye duk,
ma	pok	oyudo	piny-		eka ginicham ringrene
								kendo gibiro wang’e gi
17:8 1 Ne Glosari.  2 Buge ma			
						
			17:15, 16 1 Tiende ni, dha-
kamago ne gin midolo e kede,			
to ne ilosogi gi pien kata gi		ko ma tiyo tij terruok mondo
gik mamoko.				oyudgo pesa.		
 
691	FWENY 17:17–18:7


mach mi gitieke chuth. ndo  jolok  ohelni  ma-

	Nimar Nyasaye noke- dongo mag piny nome-to ei chunygi mondo gi- wo nikech dakne e ngima tim ka luwore gi pa- ma malo mar dhialruok che, ee, mondo gitim ma onge wich-kuot."
pachgi achielno, ka gi-	4 Eka ne awinjo dwol
miyo ondiegno loch mar	machielo	koa	e  polo
pinyruodhgi, nyaka chop	ma wacho niya: "Auru
kama weche ma Nyasaye	kuome,	un	joga,	ka
osewacho timre.	18 To	ok udwar riworu kode
dhako ma ia nenono en	e	richone,	kendo	ka
dala maduong’ ma nigi	ok	udwar	ni	moko
pinyruoth manie wi ruo-	kuom masichene oyudu.
dhi mag piny."	mago, ne	5 Nimar richone osebi-
	Bang’		wore kanyachiel mocho-
	aneno	malaika	po nyaka e polo, kendo
machielo18	ka lor koa e	Nyasaye oseparo timbe-
polo ka en gi teko ma-	ne ma ok kare.	6 Chu-
duong’, kendo duong’ne	le ka luwore gi kaka no-
ne	rieny	ka	menyo	timo ne jomamoko, ee,
piny.	2 Kendo nokok gi	chule nyadiriyo nikech
dwol maduong’ kowacho	gik mosetimogo; okombe
niya: "Ero, osepodho! Ba-	ma norupogo ne joma-
bilon Maduong’ osepo-	moko, ruwnego nyadi-
dho, kendo osebedo kar	riyo.  7 Mana kaka ne
dak mar jochiende kod	omiyore duong’ owuon
kama muya duto ma ok	kodak e ngima ma malo
ler  gi  kit  winy  duto	mar dhialruok, e okang’
ma ok ler kod ma kue-	ma kamano bende, miye
ro opondoe!	3 Nikech	sand kod kuyo. Nikech
kuom divai mar owruok-	osiko kowacho e chu-
ne gi gombo mar ter-	nye niya: ‘Alocho kaka
ruok, ogendni duto ose-	ruoth ma dhako, kendo
mer, kendo ruodhi mag	ok an chi liel, kendo ok
piny oseterore kode, ke-	abi yudo kuyo ngang’.’
 
FWENY 18:8-16	692

	Mano e momiyo masi- lulu, gi lep kitani ma-chene nobi e odiechieng’ beyo, gi lewni ma rangi-achiel: tho gi kuyo gi gi rajamna, gi lewni kech, kendo ibiro wang’e ma reprep, gi lewni ma gi mach mi tieke chuth, kwar ma rieny; gi gimo-nikech Jehova Nyasaye ro amora molos gi bepe ma nong’adone burano ma nigi suya mamit; gi


en jal ma ratego.	kit gik moko duto molos
	"Kendo ruodhi mag gi leke liech, gi bepe ma piny ma noterore kode nengogi tek, gi mula, gi ka gidak kode e ngi- chuma, kod kite mag ma-ma ma malo mar dhial- blo; 13 bende, dalasini, ruok ma onge wich-kuot gi yien ma nigi suya mag biro ywage ka gigoyo ko- India, gi ubani, gi mo ma rgi giwegi ka gin gi kuyo nigi suya, gi ubani ma ra-nikech en, sama gineno char, gi divai, gi mor zei-iro ma wuok kama iwa- tuni, gi mogo mayom, gi ng’ee. 10 Ginichung’ gi ngano, gi jamni, gi ro-kama bor matin nikech mbe, gi farese, gi geche, giluoro sandne, mi gini- gi wasumbni, to kata wach niya: ‘Yaye, lit ma- mana ngima ji. 14 Ee, nade, lit manade, in dala olemo mabeyo ma chu-maduong’no, Babilon ma nyi ne gombo oseweyi, in dala motegno, nikech kendo chiemo mabeyo kuom sa achiel, bura mo- duto kod gik ma lombo

seng’adni osetimore!’	wang’ oseringo moweyi,
	"Bende, jolok ohelni kendo giselal nono.
madongo mag piny ywa-	15 "Jolok ohelni ma ne
ge ka gikuyo nikech koro	uso gigo, ma nomewo ni-
onge ng’at ma ding’iew	kech en, biro chung’ gi
mwandu mogundho ma	kama bor nikech giluo-
gisekelo,  12 mwandugi	ro sandne kendo gibiro
mogundho mag dhaha-	ywage ka gikuyo  16 ka
bu, gi fedha, gi kite ma	giwacho niya: ‘Yaye, lit
nengogi tek, gi kite mag	manade, lit manade, in
 
693	maduong’no, mi-	FWENY 18:17-23
dala		gi joote, gi jonabi, nikech
rwakori gi law kitani ma-	bura ma Nyasaye ose-
ber, gi law ma rangine ra-	ng’ado e lou ne dhako-
jamna, kod law ma kwar	no!"
ma rieny, kendo in mibi-	21 Eka malaika moro
dhori gi gige dhahabu, gi	ma ratego noting’o kidi
kite ma nengogi tek, kod	moro maduong’ malo ma
kite	mag  lulu,	17 ni-	chal gi kidi mar pong’,
kech	kuom sa	achiel,	mi ne owite e nam kowa-
mwandu mang’eny ka-	cho niya: "Aruya kama-
mano osekethore chuth!’	no e kaka ibiro wit Babi-
"Kendo jotelo duto mag	lon  dala  maduong’no
meli, gi joma wuotho gi	piny, mi ok nobedie ke-
meli, gi jokwang’ meli,	ndo ngang’.  22 Kendo
kod ji duto ma nam osi-	dwol mar jower ma wer
ro ngimagi ne ochung’	ka giluwore gi gige thum
gi kama bor  18 kendo	kod jothum, gi jogo asili,
ne gikok matek sama gi-	gi jogo turmbeta, ok no-
ng’iyo iro ma wuok kama	chak obedie kuomi ke-
iwang’ee,  ka  gipenjo-	ndo ngang’. Bende, onge
re niya: ‘En dala mane	jatheth mar kit gimoro
ma  chal  gi  dala  ma-	amora mibiro yud kuomi
duong’no?’  19 Ne giki-	kendo, kata koko moro
ro buru e wiyegi ka gi-	amora  mar  kidi  mar
kok, kendo ne giywak ka	pong’ ok nochak owinjre
gikuyo ka giwacho niya:	kuomi  kendo  ngang’.
‘Yaye, lit manade, lit ma-	23 Onge ler mar taya ma
nade, dala maduong’no,	nochak orieny kuomi ke-
kama ji duto ma ne nigi	ndo ngang’, kendo onge
meli mag nam nobedo	dwol moro amora mar
momewo  kuom	mwa-	wuon kisera kod mar
ndune, nimar kuom sa	miaha ma nochak owi-
achiel, osekethe chuth!’	njre kuomi kendo ngang’;

	"Beduru mamor un nikech jolok ohelni ma-polo, bende, un joma ler, dongo magi e ma ne gin
 
FWENY 18:24–19:7				694
joma nigi telo ma malo	kech remb wasumbnine
mogik e piny, kendo ko-	manie lwet dhako ma
kalo kuom timbeni mag	ndhagano."  3 Eka gika-
juok, ne owuond ogendni	nyono ne giwacho kendo
duto.  24 Ee, kuome ne	mar ariyo niya: "Hale-
oyudie remb jonabi gi	luya!1 Kendo iro ma ne
mag joma ler kod mag	wuok kuom jaterruokno
jogo duto ma ne oneg e	ne siko kadum malo mo-
piny."	ne	chwere nyaka chieng’."
	Bang’ mago,		4 Eka jodongo piero
19 awinjo gimoro ma	ariyo gang’wenka kod
	chuech mangima ang’-
chal  kaka  dwol  ma-	wenka nopodho piny mi
duong’ mar oganda moro	
mang’ongo e polo. Ne gi-	gilamo Nyasaye mobet
wacho kama: "Haleluya!	1	e kom-lojno, ka giwacho
		niya: "Amin! Haleluya!"1
Warruok gi duong’ gi	
teko  gin  mag  Nya-	5 Bende, dwol	moro
	nowuok e kom-lojno ka
sachwa,  2 nimar	bu-	
chene mong’ado gin ma-	wacho niya: "Beduru ka
dier kendo makare. Ni-	upako Nyasachwa, uduto
	ma un wasumbnine, ma
kech osekelo kum mar	uluore, un joma tindo gi
bura ma nong’ado kuom	joma dongo."	
dhako ma ndhaga1	ma-	6 Eka ne awinjo gimo-
duong’no ma nonjawo	
	ro  ma  winjore	kaka
piny gi terruokne,2 ke-	dwond oganda moro ma-
ndo osechulo kuor ni-	ng’ongo, kendo kaka mor
		mar pige mang’eny, ke-
19:1, 3, 4, 6 1 E dho Hibrania	
tiend wachni en, "pakuru Je-	ndo kaka mor madongo
hova."  19:2 1 Tiende ni, dha-	mag polo. Ne giwacho
ko ma tiyo tij terruok mondo	kama: "Haleluya!1 Nimar
oyudgo pesa.  2 Wach molok	Jehova Nyasachwa Ma-
kae ni ‘terruok,’ e dho Grik	nyalo Duto osechako lo-
en porneia, ma tiende en kit	cho kaka ruoth!	7 Wa-
nindruok duto ma ok kare.		beduru mamor kendo
 
695				FWENY 19:8-16
moil ahinya kendo wa-	To jal ma nobet kuome
miyeuru	duong’,	ni-	iluongo ni Jal Migeno ke-
kech  kend  mar  Nya-	ndo Madier, to ong’ado
rombo osechopo kendo	bura e yo makare, ke-
chiege oseikore.  8 Ee,	ndo ogoyo lweny maka-
oseyie ne chiegeno mo-	re.  12 Wengene gin li-
ndo orwakre gi law kita-	gek mach ma liel, kendo
ni maber, ma pichni, ke-	e wiye osidhoe osimbo
ndo maler—nimar law ki-	mang’eny. En gi nying
tani maberno ochung’ ne	mondik ma onge ng’a-
timbe makare mag joma	to ang’ata mong’eyo mak
lergo."	nowachona	mana en owuon,	13 ke-
9 Kendo		ndo orwako nanga ma
niya, "Ndik kama: Joma	oko ma remo omieno-
mor gin joma osegwel e	ree, kendo en e ma nyi-
chiemo modhiambo mar	nge iluongo ni Wach Nya-
nyasi mar kend mar Nya-	saye.  14 Bende,  oga-
rombo." Bende, nowa-	nda lweny mag polo moi-
chona kama: "Magi gin	dho farese ma rochere
weche madier mag Nya-	ne luwo bang’e, kendo
saye."  10 Eka ne apo-	ne girwakore gi lep kita-
dho piny e tiende mo-	ni mabeyo, ma rochere,
ndo alame. To ne okwe-	kendo maler.  15 To li-
ra kama: "Bed motang’!	gangla mabith kendo ma-
Kik  itim	kamano!	An	bor ne wuok koa e dho-
mana misumba wadu ke-	ge,  mondo	ochadhgo
ndo mar oweteni ma nigi	ogendni,	kendo	obiro
tich mar chiwo neno e	kwayogi	gi	luth  mar
wi Yesu. Lam Nyasaye!	chuma.	E	wi	mano,
Nikech chiwo neno e wi	onyono kama ibiyoe di-
Yesu e gima duong’ ma	vai  mar  mirima  ma-
weche mokor ne chopo."	ger mar Nyasaye Manya-
11 Ne ang’iyo, kendo	lo Duto.	16 E nangane
polo noyawore, mi ne	ma oko, ee, e bembene,
aneno faras ma rachar.	en gi nying mondikie ni,
 
FWENY 19:17–20:3	696
Ruoth manie wi ruodhi	alama mar ondiegno kod
kendo Jaloch manie wi	joma lamo kido mare. To
joloch.	giduto ka pod gingima,

	Ne aneno bende ma- ne owitgi e ataro mar li-laika moro mochung’ e gek mach ma liel gi sal-wang’-chieng’, kendo ne fa.1 21 To joma odong’ okok gi dwol maduong’ duto ne oneg gi ligangla kowacho ne winy duto mabor ma ne wuok e dho ma huyo e kor polo niya: jal mobet e farasno. Ke-"Biuru kae, chokreuru ndo winy duto ne oyieng’ kanyachiel ne nyasi ma- gi ringre jogo.

duong’ mar chiemo mo-		Eka ne aneno ma-
dhiambo mar Nyasaye,		laika  moro	ka
18 mondo ucham ringre	lor20piny  koa  e  polo
ruodhi, gi ringre jotend-	ka en gi ofungu mar abi-
lweny, gi ringre joma ro-	so1  kod  nyororo  ma-
teke, gi ringre farese gi	ng’ongo e lwete.  2 No-
mag joma oidhogi, kod	mako thuol mang’ongo-
ringre ji duto, mag joma	no, thuol machoncha, ma
ni thuolo kanyachiel gi	en Jachien kendo Satan,
mag wasumbni, kendo	mi ne otueye kuom hig-
mag joma tindo gi mag	ni 1,000.  3 Eka malai-
joma dongo."	1	mi
19 Eka ne aneno ondi-	kano ne owite e abiso	
	oloro dho abisono,1 kae
egcha gi ruodhi mag piny	to ne oketone kido moro
kod ogendni mag lweny	ma dine matek mondo
maggi ka gichokore mo-	kik ochak owuond oge-
ndo giked gi jal mobet	ndni kendo nyaka bang’
e farasno kod oganda-	
ne mar lweny.  20 Mi ne	ka higni 1,000 oserumo.
omak ondiegno kaachiel		
	19:20 1 Ma en kit poda moro
gi janabi mar miriambo	ma mako mach mapiyo ahi-
ma ne timo ranyisi ma-	nya, kendo sama oliel ogo-
dongo e nyime kowuo-	lo tik mager kendo marach.
ndogo joma ne oketnegi	20:1, 3 1 Ne Glosari.	
 
697						FWENY 20:4-10
Bang’ mago, ibiro gonye			7 Koro mapiyo bang’
			
kuom kinde manok.			ka higni 1,000 oseru-
4 Eka  ne  aneno  ko-			mo, ibiro	gony	Satan
mbe mag loch, kendo			oa e tuech,	8 eka eno-
ne  omi  joma  obet  e			wuog	mondo	odhi
kombego teko mar ng’a-			owuond ogendni manie
do bura.  Ee,  ne  ane-			tunge ang’wen mag piny,
no chunje joma ne oneg			Gog kod Magog, mondo
nikech chiwo neno e wi			ochokgi		kanyachiel
Yesu, kendo nikech yalo			ne lweny. Kwan mar jogo
wach Nyasaye, kod joma			ng’eny kaka kuoyo ma-
ne pok olamo ondiegno			nie nam.	9 Kendo ne gi-
kata kido mare, kendo			dhi mi gikwako piny ma-
ne ok oketnegi alama e			ngima, kendo ne gilworo
			kambi mar joma ler kod
lela wang’gi kata e lwe-			dala moher ahinyano. To
tegi. Mi ne gibedo ma-			mach ne olor piny koa e
ngima, kendo ne gilocho			polo mi notiekogi giduto
kaka ruodhi kanyachiel			chuth.  10 Eka Jachien
gi  Kristo  kuom	higni			ma ne wuondogi ne owit
1,000.  5 (Joma odong’			e ataro mar mach gi sal-
kuom joma otho ok nobe-			fa,1  kama ne osewitie
do mangima nyaka bang’			ondiegcha	kod	janabi
ka higni 1,000 ne oseru-			mar miriambo; kendo ibi-
mo.) Ma eri e chier mo-			ro sandgi2 odiechieng’ gi
kwongo.  6 Ng’at	ma-			otieno mochwere nyaka
mor kendo maler en ng’a-			chieng’.			
to ang’ata ma nigi kare e				
			20:10 1 Ma en kit poda moro
chier motelono; tho mar			ma mako mach mapiyo ahi-
ariyo  onge  gi  teko  e			nya, kendo sama oliel ogo-
wigi, to ginibed jodolo			lo tik mager kendo marach.
mag Nyasaye kod mag			2 Kata ni, "ibiro lornegi; keto-
Kristo, kendo giniloch			gi e tuech." E dho Grik wach-
kaka ruodhi kanyachiel			no itiyogo kiwuoyo kuom joje-
kode kuom higni 1,000.			la.—Ne Mat 18:34.	
 
FWENY 20:11–21:5			698
11 Kendo  ne  aneno		ne ok oyud ka ondik e
		
kom-loch maduong’ ma		bug ngima ne owit e ata-
rachar kod Jal ma nobe-		ro mar machno.
tie. Piny kod polo nori-		Eka ne aneno polo
ngo mi oa e nyime, ke-		manyien gi piny
ndo kargi ne olal nono.		manyien;21	nimar  polo
12 Mi ne aneno joma		machon gi piny machon
otho, madongo gi mati-		kargi ne oselal nono, be-
ndo, kochung’ e nyim		nde nam koro ne onge.
kom-lojno,  kendo  ne		2 Ne aneno bende dala
oyaw buge modol. To		
ne oyaw buk1 machielo;		malerno, ma en Jerusa-
en buk mar ngima. Ne		lem Manyien, ka lor piny
ong’ad ne joma otho bura		koa e polo ir Nyasaye, ke-
koa e weche mondik ei		ndo noseikore kaka mia-
bugego ka luwore gi ti-		ha mobidhore ne chwo-
mbegi.  13 To nam no-		re.  3 Eka gikanyono ne
golo joma otho manie		awinjo dwol moro ma-
iye, kendo tho gi Liel1		duong’ moa e kom-lojno
nogolo joma otho ma-		ka wacho niya: "Neuru!
nie igi, eka ne ong’adne-		Hema mar Nyasaye koro
gi bura ng’ato ka ng’a-		nigi dhano, kendo obi-
to ka luwore gi timbe-		ro dak kodgi, mi ginibed
ne.  14 Kendo ne owit		joge. Mi Nyasaye owuon
tho gi Liel1 e ataro mar		nobed kodgi.  4 Kendo
mach. Ma eri tiende en		obiro yweyo pi wang’
tho mar ariyo, ataro mar		duto oa e wengegi, mi
machno.  15 E wi mano,		tho ok nobedie kendo,
ng’ato ang’ata ma nyinge		kata kuyo, kata nduru,
			kata rem ok nobedie ke-
20:12 1 Buge ma kamago ne		
gin midolo e kede, to ne ilo-		ndo. Gik machon oseka-
sogi  gi  pien  kata  gi  gik		dho."	
mamoko.  20:13, 14 1 Tiende		5 To Jal mobet e kom-
ni, "Hades" ma tiende en kar		lojno  nowacho  kama:
joma otho. Ne Glosari.		"Neuru! Aloso gik moko
 
699							FWENY 21:6-14
duto obed manyien." Be-	opong’ gi masiche mo-
nde		owacho	niya:	gik abiriyoka, nobiro mo-
"Ndik, nikech wechegi	wachona niya: "Bi ane,
gin migeno kendo ma-	to ananyisi miaha ma en
dier."  6 Mi  nowacho-	chi Nyarombo."  10 Eka
na niya: "Wechego koro	ne oting’a ka en e bwo
osetimore! An e Alfa ke-	teko mar roho maler mi
ndo an e Omega,1 chak-	otera nyaka e got moro
ruok kendo giko. Ng’a-	maduong’ kendo mabor,
to	ang’ata	ma	nigi	kae to nonyisa dala ma-
riyo, abiro miyo pi ngi-	lerno, ma en Jerusalem,
ma nono, pi moa e soko.	ka lor piny koa e polo ir
7 Ng’ato ang’ata molo-	Nyasaye,  11 kendo ka
cho,		obiro	yudo	gigo	en gi duong’ mar Nya-
kaka pok mare, mi ana-	saye. Rienyne ne chalo
bed Nyasache to en no-	gi mar kidi ma nengone
bed wuoda.	8 To ngo-	tek ahinya, kaka kidi mar
che, gi joma onge yie, gi	jaspa, ma rieny maler
joma odwanyore e timbe-	ahinya ka kidi mar kri-
gi mochido, gi jonek, gi	stol.  12 Dalano ne nigi
joterruok, gi joma timo	ohinga maduong’ kendo
timbe-juok, gi joma lamo	modhi malo ahinya, be-
sanamu, kod jomiriambo	nde ne en gi rangeye 12,
duto, kargi nobed e ata-	gi malaike 12 e rangeye-
ro ma liel gi mach kod	go, kendo e rangeyego
salfa.1 Mani en tho mar	ne ondikie nying dhou-
ariyo."				di 12 mag nyithind Isra-
9 Achiel kuom malaike	el.  13 Yo wuok chieng’
abiriyo ma ne nigi baku-	ne nitiere rangeye adek,
nde		abiriyo	ma	ne	to yo nyandwat rangeye
21:6 1 Ne Glosari.	21:8 1 Ma	adek, kendo yo milambo
en kit poda moro ma mako	rangeye adek, kendo yo
mach mapiyo ahinya, kendo	podho chieng’ rangeye
sama oliel ogolo tik mager	adek.	14 Ohinga mag
kendo marach.				dalano	bende ne nigi
 
FWENY 21:15-24	700

kite 12 mag mise, kendo gi kit kite duto ma ne-kuomgi ne ondikie nyi- ngogi tek: mise mokwo-nge 12 mag joote 12 mag ngo ne en kidi mar jaspa,

Nyarombono.           mar ariyo safir, mar adek 15 Koro ng’at ma ne kalkedon, mar ang’wen wuoyo  kodano  noti- zumaridi,  20 mar abich ng’o odundu mar dha- sadoniks, mar auchiel habu kaka gir pim, mo- sardias, mar abiriyo kri-ndo opimgo dalano gi ra- solait, mar aboro beril, ngeyene kod ohingane. mar ochiko topaz, mar

	To dalano ne nigi be- apar krisopras, mar apar thene ang’wen ma rom- gachiel hayasinth, mar re, kendo duong’ mar bo- apar gariyo amethist. rne ariwa romre gi lach- 21 Bende, rangeye apar ne. Eka nopimo dala- gariyogo ne gin kite 12 no kotiyo gi odundu- mag lulu; rangach ka ra-no, to ne en chiegni ki- ngach ne olos gi kidi mar lomita 2,220; borne ari- lulu achiel. Kendo ndara wa gi lachne kod borne maduong’ mar dalano ne ka dhi malo, duto romre. en dhahabu lilo, ma chal

	Ne opimo bende ohi- gi kio ma rieny maler.
nga mar dalano, ne en	22 Ne ok aneno heka-
bede 1441 ka luwore gi	lu e iye, nimar Jehova
pimo mar dhano, kanya-	Nyasaye Manyalo Duto e
chiel gi pimo mar malai-	hekalu mare, kod Nyaro-
ka bende.  18 Koro ohi-	mbo bende.	23 To da-
ngano ne olos gi kite mag	lano ok dwar ler mar
jaspa, kendo dalano ne	wang’-chieng’ kata dwe
en  dhahabu  lilo,  ma	mondo orienyne, nimar
chal gi kio ma rieny ma-	duong’ mar Nyasaye e
ler.  19 Mise mag ohi-	ma rienyne, kendo taya
nga mag dalano ne obidh	mare  en	Nyarombo.
	
21:17  1 Fut  ma  dirom  210  24 Kendo ler mare biro
kama (mita 64).	rieny e ndara ma ogend-
 
701			FWENY 21:25–22:8
ni wuothoe, kendo ruo-	dwe. Kendo oboke mag
dhi  mag	piny	nokel	yien-go gin mag chango
duong’gi	nyaka	e iye.	ogendni.
25 Ok bi lor rangeyene	3 Bende, kuong’ moro
ngang’ godiechieng’, ni-	amora ok nobedie kendo.
mar kanyo otieno ok no-	To kom-loch mar Nya-
bedie.  26 Kendo gini-	saye kod mar Nyarombo
kel duong’ kod luor mag	nobed ei dalano, kendo
ogendni	nyaka	e  iye.	wasumbnine biro tiyone;

	To gimoro amora mo- 4 mi ginine wang’e, ke-chido kata ng’ato ang’ata ndo nyinge nobed e lela ma timo gik modwanyore wang’gi. 5 Bende, otie-kod mag wuond ok bi yie- no ok nobedie kendo, ne donjo e iye ngang’, to ok ginidwar ler mar
mana joma ondik nyinggi	taya kata mar wang’-
e bug1 ngima mar Nyaro-	chieng’, nikech Jehova
mbo.		Nyasaye biro menyonegi
	Kendo nosiemona	ler, kendo giniloch kaka
	aora moro mar pi	ruodhi mochwere nyaka
ngima,22	ma rieny maler	
ka kidi mar kristol, ma	chieng’.
	6 Ne owachona kama:
mol koa e kom-loch mar	"Wechegi gin migeno ke-
Nyasaye kod mar Nyaro-	ndo madier; ee, Jehova,
mbo,  2 koridore e dier	Nyasaye ma nowuoyo ko-
ndara maduong’ mar da-	kalo kuom jonabi, oseoro
lano. E bath aorano koni	malaikane mondo onyis
gi koni ne nitiere yien	wasumbnine gik ma nya-
mag ngima ma golo nyak	ka  timre  machiegni.
12 mag olembe, ma nya-	7 Neuru! Abiro mapiyo.
go  olembegi  dwe  ka	Ng’at mamor en ng’atno
		ma luwo weche mokor
21:27; 22:7 1 Buge ma kama-	
go ne gin midolo e kede, to	mag bugni."1
ne ilosogi gi pien kata gi gik	8 To an Johana, an e
mamoko.		ma ne awinjo kendo neno
 
22:15 1 Tiende ni, joma timbe-gi odwanyore e wang’ Nya-saye.
FWENY 22:9-17	702
gigo. Kane awinjogi ke-	gin joma lwoko kandho-
ndo nenogi, ne apodho	gi mondo gibed gi rati-
piny mondo alam e tiend	ro mar dhi nyaka e yien
malaika ma nosebedo ka	mag ngima, kendo mo-
nyisa gigo.  9 To nowa-	ndo  gidonj  e  dalano
chona kama: "Tang’! Kik	ka gikalo e rangeyene.
itim kamano! An mana	15 Oko mar dalano ni-
misumba wadu gi mar	tiere guogi,1 gi joma timo
oweteni ma gin jonabi	timbe-juok, gi joterruok,
kod mar joma luwo we-	gi jonek, gi joma lamo sa-
che manie bugni. Lam	namu, kod ji duto mohe-
Nyasaye."	ro miriambo e wechegi
10 Bende, nowachona	kod timbegi.’
niya: "Kik ilor weche	16 "‘An Yesu, e ma ne
mokor mag bugni kendo	aoro malaikana mondo
kik  ituegi,  nimar  ki-	ochiwnu neno e wi gigi
nde ma noseket chiegni.	nikech joma ni e kanya-

	Ng’at ma ok kare osik kla. An e koth Daudi ke-e tim ma ok kare, kendo ndo anyuola mare, kendo ng’at mochido osik e tim an e sulwe mokinyi ma mochido; to ng’at maka- rieny maler.’"
re osik e tim makare, ke-	17 To roho maler kod
ndo ng’at maler osik e miaha siko ka wacho
tim maler.	niya, "Bi!" kendo ng’ato

	"‘Neuru! Abiro ma- ka ng’ato ma winjo mo-piyo, kendo an-gi mich ndo owach ni, "Bi!" ke-ma achiwo, mondo achul ndo ng’ato ka ng’ato ma ng’ato ka ng’ato ka lu- riyo omako mondo obi; wore gi timne. 13 An ng’ato ka ng’ato mohero e Alfa kendo an e Ome- mondo omodh pi ngima ga,1 Jal mokwongo ke- nono.

ndo mogik, chakruok ke-ndo giko. 14 Joma mor

22:13 1 Ne Glosari.
 
703			FWENY 22:18-21
18 "Achiwo neno	ne		go kod dala malerno, ma
			
ng’ato  ka  ng’ato	ma		gin weche	mondik  ei
winjo weche mokor ma-		bugni.	ma  chiwo
nie bugni: Kapo ni ng’a-		20 "Jalno	
to ang’ata omedo gimoro		neno e wi gigo wacho
e wechegi, Nyasaye biro		kama, ‘Ee, abiro mapiyo
medone masiche mondik		ahinya.’"	
e bugni;  19 to kapo ni		"Amin! Bi, Ruoth Yesu."
ng’ato ogolo moko kuom		21 Ng’wono mogundho
weche mokor manie bug-		mar Ruodhwa Yesu mo-
ni, Nyasaye biro maye		ndo obed	kuom joma
kare e yien mag ngima-		lergo.	
 
Kama Ochanie Buge Manie Muma

Buge Manie Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien) ma ne Ondik e Ndalo mag Jokristo
 

Nying Buk	Jandiko

 

Ne Otiek
Kama ne Ondikee	Ndike (B.K.)

 

Kinde Miwuoyoe

 

Mathayo


Mariko

Luka

Johana

Tich Joote Jo-Rumi
	Jo-Korintho

	Jo-Korintho Jo-Galatia

Jo-Efeso

Jo-Filipi

Jo-Kolosai

	Jo-Thesalonika

	Jo-Thesalonika

	Timotheo

	Timotheo Tito Filemon Jo-Hibrania Jakobo

	Petro

	Petro

	Johana

	Johana

	Johana Juda Fweny
 

Mathayo

Mariko

Luka

Jaote Johana

Luka

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Paulo

Jakobo (ma owadgi Yesu)

Petro

Petro

Jaote Johana

Jaote Johana

Jaote Johana

Juda (ma owadgi Yesu)

Jaote Johana
 


Palestina	c. 41
Rumi	c. 60-65
Kaisaria	c. 56-58
Efeso,	c. 98
kata machiegni	
Rumi	c. 61
Korintho	c. 56
Efeso	c. 55
Makedonia	c. 55
Korintho kata	c. 50-52
Antiokia ma	
Siria	
Rumi	c. 60-61
Rumi	c. 60-61
Rumi	c. 60-61
Korintho	c. 50
Korintho	c. 51
Makedonia	c. 61-64
Rumi	c. 65
Makedonia (?)	c. 61-64
Rumi	c. 60-61
Rumi	c. 61
Jerusalem	k. 62
Babilon	c. 62-64
Babilon (?)	c. 64
Efeso,	c. 98
kata machiegni	
Efeso,	c. 98
kata machiegni	
Efeso,	c. 98
kata machiegni	
Palestina (?)	c. 65
Patmo	c. 96

 

2 K.K.P.–33 B.K.


29-33 B.K.

3 K.K.P.–33 B.K.

Bang’ wes 18, 29-33 B.K.
33–c. 61 B.K.
 

[Nyinge jondiko mag buge moko kod kuonde ma ondikgie ok ong’ere malong’o. Thoth tarige mochiw gin mana tarige machiegni gi monyisno. Nyukta mar k. tiende en "ka pok ochopo higa mar," to nyukta mar c. tiende en "chiegni e higa mar." Nyukta motigo kae ni "K.K.P." ochung’ ne "Ka Kristo Podi," to "B.K." ochung’ ne "Bang’ Kristo"]
 

704
 
Indeks mar Weche Muma

Ne ite mar 6 mondo ine kaka ondik nyinge mag buge Muma e yo machiek.
 

A

ABA, Rum 8:15 wakok niya:
Aba, Wuonwa!
ABEL, Mat 23:35 chakre gi remb Abel
ABISO,
Fwe 11:7 ondiek moa e abiso Fwe 17:8 ondiek ma chiegni biro koa e abiso
Fwe 20:3 ne owite e abiso
ACHAYA,
Mar 3:29 ng’ama chayo roho
ACHIEL,
1Ko 8:6 Nyasaye achiel, Ruoth Ef 4:3 urit winjruok achiel ma roho miyou
Ef 4:13 waduto wabed e achiel e yie
ADAM,
1Ko 15:22 kuom Adam dhano tho 1Ko 15:45 Adam mogik nobedo 1Ti 2:14 ne ok owuond Adam to dhako
ADIER,

Joh 7:28 Ng’at moora nitie adier 2Pe 2:3 weche ma nenore ka adier
ADIERA,

Joh 4:24 lame kuom roho, adiera Joh 8:32 ng’eyo adiera, mi adiera ketu thuolo
Joh 14:6 An e yo, adiera, kendo ngima

Joh 16:13 roho mar adiera biro tayou e adiera

Joh 17:17 Pwodhgi e adiera; wachni en adiera
Joh 18:38 Pilato nopenje: Adiera en ang’o?

2Ko 13:8 ok wanyal kwedo adiera Ef 4:25 ng’ato owach ne wadgi adiera
2Pe 1:12 useguroru motegno
	adiera
3Jo 4 ni nyithinda wuotho e adiera
 

AJUOGA,

Tic 13:6 Bar-Yesu, ajuoga
AKUCHE,
Mat 10:16 tang’, onge bura ka akuche
AKURU,
Mat 3:16 roho Nyasaye e kit akuru
AKWEDE,
Tic 17:7 Jogi kwedo weche Kaisar 1Th 2:2 wanyiso chir e akwede
AKWILA,
Tic 18:2 Ja-Yahudi ma nyinge Akwila
ALAMA,
2Ko 1:22 oseketonwa alamane Ef 1:13 Bang’ yie, noketonu alama Fwe 7:3 nyaka ka waseketo alama e lela

Fwe 13:17 mana ng’at moseketne alamano
ALFA,
Fwe 1:8 Alfa kendo Omega ALUF,

2Pe 3:8 odiechieng’ chal higni aluf ALWORA,
Rum 15:23 ma pok ayaloe e alwora AMIN,

1Ko 14:16 Amin e wi erokamano 2Ko 1:20 kuome, Amin ne Nyasaye,
ANA,
Luk 2:36, 37 janabi Ana, ne jahigni 84
ANANIA,
Tic 5:1 Anania kod Safira chiege
ANGURO,
Luk 8:33 gidonjo e anguchego Luk 15:15 noore okwa anguche e pewene
2Pe 2:22 anguro osedok e chuodho AORA,
Fwe 12:16 piny nomuonyo aora Fwe 22:1 aora mar pi ngima
 

705
 
APOLO–BI

APOLO,
Tic 18:24 Apolo, ng’at mong’eyo twak
APOYA,
Luk 21:34 chieng’no chopnu apoya
AREOPAGO,
Tic 17:22 Paulo e Areopago
ARIYO-ARIYO,
Luk 10:1 ji 70 moorogi ariyo-ariyo
ATARO,
Mat 24:38 ka Ataro podi, ji chiemo 2Pe 2:5 nokelo ataro mar pi kuom piny

Fwe 19:20 ataro mar ligek mach gi salfa
ATEMI,
Tic 19:34 giwacho niya:
Atemi duong!
AURU KUOME,
Fwe 18:4 Auru kuome, un joga
AWINJORA,
1Ko 9:27 kik yud ni ok awinjora
AYANY,

Ef 4:31 koko, weche mag ayany 1Pe 2:23 ijare, ok oyenyo
AYUB,
Jak 5:11 Usewinjo Ayub nonano

B
BABILON,
Fwe 17:5 Babilon Maduong’, min Fwe 18:2 Babilon Maduong’ osepodho
BAGNI,
Jak 1:8 ng’at ma bagni e paro
BARNABA,
Tic 9:27 Barnaba ne okonye mi
BARUA,
Mat 19:7 Musa nochiko omiye barua
BAT,
Joh 12:38 bad Jehova, oseele ne ng’a?

Joh 15:4 bat ok nyal nyago olemo kende
BATISO,
Mat 3:13 Yesu nodhi ir Johana obatise
 
706


Mat 28:19 ulok ji obed jopuonjrena, kubatisogi

Luk 3:3 batiso ma en ranyisi mar loko chuny

Tic 2:41 obatis, odiechieng’no ji 3,000

Tic 8:36 be nitie gima dimi kik batisa?
Rum 6:4 oyikwa kokalo kuom batiso e thone
1Pe 3:21 Batiso, resou gie sani
BAYO YO,
Hib 2:1 mondo kik waba yo
BEDO E BWO,
Hib 13:17 yie bedo e bwo tekogi
BEDO GADIER,
Rum 4:21 gadier Nyasaye nyalo Rum 8:38 an gadier ni kata tho kata ngima

Kol 4:12 ka un gadier kuom dwach Nyasaye
1Th 1:5 kod roho maler gi adiera chuth

1Th 5:21 Bed gadier; makri gi gik mabeyo

2Th 3:4 wan gadier kodu BER,
Rum 5:7 ng’ato yie tho ne ng’at maber

Rum 7:19 gima ber ma daher timo, ok atim

1Ko 7:35 mae en mondo uwegi uyud ber

1Ko 10:24 dwaro, ok gik ma kelone ber owuon, to
1Ko 13:5 [hera] ok many berne owuon

Gal 6:10 watimuru gik mabeyo ne ji duto

Fil 2:3 kuparo ni ubeyo moloyo Fil 2:4 ok ber ne uwegi, to ne jomoko
Fil 3:1 weche ma andikonu kelonu ber
BI,
Fwe 22:17 ng’ato ma winjo owach ni, Bi!
 
707

BIDHO,
Tit 2:10 gibidh puonj mar Nyasaye
BIDHORE,
Rum 13:13 wuotho mobidhore 1Ko 14:40 gik moko otimre e yo mobidhore
BIDHRUOK,
1Ti 3:2 jarit, kit ngimane obidhore 1Pe 3:3 kik uwe bidhruoku obed ma oko
BILO,

Hib 6:4 nosebilo mich michiwo nono
1Pe 2:3 usebilo mi uyudo ni Ruoth ng’won
BOCHE,
Mat 24:30 Wuod dhano e boche Hib 12:1 joneno mang’eny ka boche polo
BOLRUOK,

Mat 18:4 bolore kaka nyathini Rum 13:1 obolre ne joma nigi loch Jak 4:6 ochiwo ng’wono ne joma bolore

Jak 4:10 Bolreuru nyim Jehova 1Pe 2:13 bolreuru ne ruoth ma nigi duong’
1Pe 5:6 bolreuru e lwet Nyasaye BOR,

Mat 6:27 Ng’ama medo bor ngimane?

Tic 17:27 ok obor gi ng’ato kuomwa
BUDHO,
2Pe 1:8 kik ubudh abudha nono BUGE,

Tic 19:19 giwang’o bugegi e nyim ji duto
BUGE MODOL,
Fwe 20:12 noyaw buge modol BUK,

Fwe 20:15 ok oyud ka ondik e bug ngima
BUNGU,
Tic 7:30 mach e bungu kuthe
BUONO,
Tic 10:34 Nyasaye ok buon ng’ato
 
BIDHO–CHAKRUOK


BUR,
Mat 15:14 muofu tayo muofu gilwar
	bur BURA,
Mat 7:2 bura ma ung’ado, nong’adnu
Luk 6:37 weuru ng’ado bura, kik ng’adnu bura
Luk 18:7 none ni oyudo bura makare
Luk 22:30 ung’ad bura ne dhoudi 12

Joh 5:22 oseketo ng’ado bura e lwet Wuode
Tic 17:31 oseyango chieng’ ng’ado bura
Tic 28:4 bura makare ok oyiene, mangima
Rum 14:4 In ng’a ma ding’ad bura ne jatij
1Ko 6:2 ung’eyo joma ler biro ng’ado bura

1Ko 6:6 donjo ne owadwa e bura 2Ko 1:9 waneno ni oseng’adnwa buch tho
Jak 4:12 in ng’a ma ing’ado bura ne wadu
1Pe 4:17 ng’ado bura chakre gi od Nyasaye
BWE,
Mat 8:20 Bwe nigi buchegi, to Wuod
BWOCH,
Mat 19:12 nitie joma onyuol bwoch Tic 8:27 ne! Ja-Ethiopia ma bwoch
BWOGO,
Joh 6:60 Wechego bwogo ji
Ef 6:9 kamano ma ok ubwogogi

C
CHAK,
Hib 5:12 usedok chien e chak 1Pe 2:2 gombo chak ma ok onjawore
CHAKRUOK,

Mat 24:8 gin chakruok masiche Mat 25:34 Pinyruoth moseiknu nyaka a chakruok
 
CHAL–CHIER

CHAL,
2Th 1:4 sinani, yieu e chal matek Jak 5:17 Elija dhano ma chal ka wan 2Pe 3:11 ubed joma chalo nade?
CHAN,

Rum 12:13 Chiwo ka luwore gi chan-gi

2Ko 8:2 chan nomiyo ginyiso ni gimewo
CHANDO,
Mat 6:32 Wuonu ong’eyo uchandogi

Jak 2:15 owadwa, nyaminwa ochando arwaka
CHANDRUOK,
Luk 21:25 ogendni e chandruok Rum 7:24 Yaye, achandora! Rum 8:17 wanayud, tek ni wachandore kode

Rum 8:18 chandruoge ma sani ok gimoro
CHANGO,
Mat 9:35 kochango kit tuoche duto Luk 4:23 Laktar, changri ane iwuon Luk 9:11 nochango joma ne dwarore

Luk 10:9 changuru joma tuo, Pinyruodh chiegni

Tic 5:16 kendo ne ochanggi giduto Fwe 22:2 oboke gin mag chango ogendni
CHANO,
Rum 13:14 kik uchan donjo e gombo
CHANRUOK,
1Ko 14:33 Nyasaye ochanore
CHAYO,

1Ko 1:28 Nyasaye noyiero mocha 1Th 4:8 ok ochayo dhano, to Nyasaye
CHENRO,

Ef 1:10 timo ka luwore gi chenrone CHI,
1Ko 7:2 dichwo obed gi chiege owuon

CHIEL, Luk 19:43 gero chiel mar yien ma bith
 
708


CHIEMO,
Mat 4:4 ongima, ok chiemo kende Mat 6:11 Miwa chiembwa mar odiechieng’ni
Mat 24:7 chiemo nobed manok Mat 24:45 omigi chiembgi e kinde mowinjore
Joh 4:34 Chiemba, timo dwach ng’at ma noora

Joh 6:27 Tiuru, ok ne chiemo ma tow

Tic 14:17 miyou koth, oyieng’ou gi chiemo
1Ko 5:11 kik uchiem kata gi ng’at ma kamano

1Ko 8:13 ka chiemo miyo owadwa chwanyore

1Ko 11:20 Chiemo modhiambo 2Th 3:10 ng’ato ok ti, ok onego ochiem
CHIEN,
Luk 9:62 lwete e kwer, ong’iyo chien
CHIENG’,
Mat 24:36 chieng’no gi sano, onge 2Pe 3:8 odiechieng’ achiel chal gi higni gana
CHIENG’

JEHOVA, 2Th 2:2 chieng’ Jehova ochopo

2Pe 3:12 keto pachu e chieng’ Jehova
CHIENG’ NYUOL,
Mat 14:6 chieng’ nyuol Herode
CHIER,
Mat 22:23 Jo-Sadukai, chier onge Mat 22:30 e chier, chwo ok kend, mon
Joh 5:29 chier mar ngima

Joh 6:39 to achiergi e chieng’ giko
Joh 11:24 obiro chier chieng’ giko
Joh 11:25 An e chier, an e ngima
Tic 2:24 Nyasaye ne ochiere Tic 24:15 chier mar joma kare gi 1Ko 15:13 Ka chier onge, Kristo ne ok

1Pe 3:18 ne ochiere e del mar polo
 
709

CHIEWO,
Joh 11:11 adhi kuno achiewe CHIK,

Mat 22:40 Chike ariyogi e ma Chik otenoree

Mar 12:28 En chik mane mokwongo?

Mar 12:31 Onge chik moloyo ariyogi Joh 13:34 chik manyien, uherru e kindu
Rum 7:22 amor ahinya gi chik Nyasaye
Rum 10:4 Kristo e giko mar Chik Rum 13:8 ng’a mohero dhano, timo chik
Gal 3:24 Chik ne obedonwa jarit Gal 6:2 chopo chik Kristo
Jak 2:8 uchopo chik ma ka ruoth
CHIKE,

2Ti 2:5 piem ka luwore gi chike tugo
CHIK MATAYO,
Gal 6:16 ka luwore gi chik ma tayo
CHIKO,
Gal 4:9 udok e gik ma chiko pinyni 1Th 4:4 ong’e kaka ochiko ringrene
CHIK SIRKAL,
Fil 1:7 atiyo gi chik sirkal
CHI LIEL,

Mar 12:43 chi liel oseluto moloyogi Luk 18:3 chi liel ne dhi ire ka wachone
CHILO,
1Ko 4:13 wasedoko chilo mag piny 2Ko 7:1 wapwodhre kuom gik ma chido
CHIR,

Tic 4:31 hulo wach Nyasaye gi chir Tic 28:15 Ka Paulo nonenogi, nobedo gi chir
2Ko 5:6 wan gi chir ahinya
Ef 6:20 [Lamnauru] ayal wachno gi chir

Fil 1:14 nyiso chir mar yalo wach Nyasaye
1Th 2:2 ne wanyiso chir kuom Nyasachwa

CHIRO, Tic 17:17 twak matut gi ji e chirni
 
CHIEWO–CHUDO


CHIWO,
Tic 20:35 Chiwo kelo mor moloyo Rum 12:13 Chiwuru kaluwore gi chan
1Ti 5:8 ka ng’ato ok chiw ne joge Jak 1:5 kwayo Nyasaye, ochiwo mogundho
CHIWO MIOLO,
Fil 2:17 iola ka chiwo miolo
CHIWO NENO,
Mat 24:14 yalo, chiwo neno Joh 7:7 piny osin koda, nimar achiwo neno
Joh 18:37 mondo achiw neno e wi adiera

Tic 10:42 nochikowa wayal, wachiw neno

Tic 28:23 kochiwonegi neno e wi Pinyruoth
CHIWRUOK,
Rum 6:13 chiwreuru ne Nyasaye 1Ti 4:7 tiegri, dwachi en chiwruok ne Nyasaye
1Ti 4:8 chiwore ne Nyasaye konyo e duto

1Ti 6:6 chiwruok ne Nyasaye, ohala maduong’
2Ti 3:12 gichiwore ne Nyasaye, ibiro sand
CHOCHO,
2Th 2:2 kik pachu ochoch mayot
CHODE,

Mat 5:28 osechodo kode ei chunye Mat 19:9 mi okendo machielo, ochodo
CHOGO,

Joh 19:36 Onge chogo ma ibiro tur kuome
CHOKO,
Ef 1:10 eka ochok gik moko duto
	Kristo
CHOKRUOK,
Hib 10:25 jwang’o chokruogewa
CHOPO,
Mat 5:17 ok abiro ketho, to chopogi CHUDO, 1Ko 9:18 ayalo wach,
ok akaw chudo
 
CHUECH–CHWANYO

CHUECH,
Rum 1:20 nyisore chakre chuech piny
Rum 8:20 ne oket chuech obedo kayiem nono

2Ko 5:17 winjruok gi Kristo, en chuech manyien
Kol 1:23 oseyal ne chuech duto e bwo polo

Fwe 3:14 chakruok mar chuech Nyasaye
CHUEYO,
Rum 1:26 mon loko kaka nochuegi
Rum 1:27 chwo weyo kaka nochuegi

Kol 1:16 kuome, ne ochue gik moko
Juda 7 gombo mochuego dhano
Fwe 4:11 ne ichueyo duto nikech
CHUK MACH,
Rum 12:20 biwo chuk mach e wiye
CHULO,
Mat 22:21 chulo Kaisar gige, to Nyasaye

Rum 12:19 kuor mara; abiro chulo CHULO KUOR,
Rum 12:19 kik uchul kuor e lou 2Th 1:8 sama ochulo kuor kuom
CHUMBI,
Mat 5:13 Un chumbi mar piny
Kol 4:6 wecheu motwonie chumbi CHUNG’,

1Ko 10:12 ng’a ma paro ni ochung’
CHUNG’ MATEK,
1Ko 16:13 chung’uru matek e yie
CHUNG’ MOTEGNO,
Kol 2:7 chung’ motegno e yie Fwe 2:10 Chung’ motegno nyaka
	tho
CHUNY,
Mat 15:19 chuny e ma paro maricho Mat 22:37 iher Jehova gi

chunyi duto
Mat 26:41 chuny dwaro to ringruok nyap

Luk 12:34 kama mwanduu nitie, chunyu nobedie
Luk 21:34 chunyu kik pong’ gi ich-lach
 
710


Luk 24:32 chunywa oil sama ne owuoyo kodwa

Tic 16:14 noyawo chunye mondo ochik ite

Rum 1:11 mich mag chuny ubed motegno

Rum 6:17 ne utimo koa e chunyu Ef 6:7 gi chuny maber, kaka ne Jehova
Fil 2:20 onge ng’at ma nigi chuny kaka mare

1Ti 4:15 ket chunyi duto kuom Hib 3:12 kik ubed gi chuny marach 1Jo 3:20 Nyasaye duong’ moloyo chunywa
CHUNY DUTO,
Ef 6:6 timo gi chunyu duto
Kol 3:23 Duto mutimo, timuru gi chunyu duto
CHUNY MABER,
Tic 17:11 Beroa, nigi chuny maber 1Pe 3:16 Sikuru gi chuny maber ma onge bura
1Pe 3:21 kwayo chuny maber ma onge bura
CHUNY MALER,
Rum 13:5 udwaro chuny maler
CHUNY MATEK,

Mar 3:5 nikech chunygi tek Tic 19:9 chuny jomoko nodoko matek
Hib 3:13 chuny matek nikech wuond mar richo
CHUNY MOHERO,
1Pe 5:2 kueth gi chuny mohero
CHUNY MONYOSORE,
Kol 3:21 chunygi kik nyosre
1Th 5:14 hoyo joma chunygi
onyosore
CHUOYO,
Gal 6:7 ma ng’ato chuoyo e ma noka
CHUR,
Rum 8:22 chuech duto siko ka chur Rum 8:26 roho sayonwa kochur
CHWANYO,
Ef 6:4 kik uchwany nyithindu
 
711

Fil 1:10 ma onge bura, ma ok uchwany
CHWANYRUOK,
Mat 5:29 wang’i, ichwanyori Mat 13:41 gichok gik ma kelo chwanyruok

Luk 17:2 mochwanyo joma tindogi Rum 14:13 kik ukel chwanyruok 1Ko 8:13 ka chiemo miyo owadwa chwanyore

1Ko 10:32 Kik ubed joma kelo chwanyruok

Jak 3:2 waduto wachwanyore nyading’eny
CHWO,

Ef 5:25 chwo dhiuru nyime hero mondeu

Kol 3:18 mon, bolreuru e bwo chwou

CHWO MA TERORE GI CHWO, 1Ko 6:9 chwo wetegi

D
DALA,
Hib 11:10 orito dala ma nigi mise madier
DAUDI,

Luk 1:32 kom-loch mar Daudi wuon mare

Tic 2:34 Daudi ne ok oidho e polo DEKO,

Luk 12:45 wacho e chunye, Ruodha odeko
DEL MAR POLO,

1Ko 15:44 ichiere gi del mar polo 1Pe 3:18 ochiere e del mar polo
DEMBRUOK,
1Th 2:7 ne wadembore e kindu DEWO,

1Ko 12:25 onego odewre moro gi nyawadgi

1Pe 5:7 nikech odewou DEWO WANG’,

Jak 2:9 ka udhi nyime dewo wang’ DHAKO,

Fwe 12:1 dhako mobidh gi wang’-chieng’
 
CHWANYRUOK–DINARI


DHAWO,
2Ti 2:24 misumba Ruodhwa ok dhaw
DHIALRUOK,
Fwe 18:7 ngima mar dhialruok
DHIER,
2Ko 8:9 Kristo nodoko jadhier ne un Gal 2:10 mana ni wapar jodhier
DHODHO,

1Th 2:7 kaka miyo ma dhodho nyathi
DHOHO,
Luk 5:12 ng’at ma dhoho nosaso DHOK,

Tic 2:4 gichako wacho dhok mopogore
Rum 10:10 gi dhok, ng’ato hulo e lela

Hib 13:15 misango mar pak, olemb dhowa

Jak 3:10 E dhok e ma pak kod Fwe 7:9 ji moa e ogendni gi dhok duto
DHOK MAMIT,
Rum 16:18 ka gitiyo gi dhok mamit
DHOOT,
Joh 20:19 ne olor dhoudi, Yesu nobiro

1Ko 16:9 oseyawna dhoot malach mar tich

Fwe 3:20 achung’ e dhoot kendo adwong’o
DHUM,
1Ko 13:8 ka nitie dhum gi dhok 1Ko 14:22 dhum gi dhok, ranyisi ne joma oyie
DICHWO,
1Ko 7:2 dhako obed gi chwore owuon
1Ko 7:14 dichwo ma ok oyie ikwano ni ler
DIEK,
Mat 25:32 jakwath pogo rombe gi diek
DINARI,
Luk 7:41 achiel ne nigi gop dinari 500
 
DINO–DWARO

DINO,
2Ko 4:4 nyasach ndaloni osedino pach
DIRISA,
Tic 20:9 Yutiko nobet e dho dirisa
DIVAI,

Joh 2:9 pi ma ne oselok divai 1Ti 5:23 madhie divai matin okony iyi
DOK CHIEN,
Hib 10:39 dok chien e kethruok DOLO,

1Pe 2:9 dolo mar jokaruoth, oganda maler
DONGO,
1Ko 14:20 ubed joma dongo e pachu

Ef 4:13 ng’at mosedongo mi otegno
DONGRUOK,
Joh 8:37 wechena ok, dongruok Fil 3:16 dongruok e okang’

1Ti 4:15 mondo dongruok onenre ne ji duto
DONJO,
Rum 8:33 en ng’a ma biro donjo ne joma
1Ko 6:7 udonjo ne joweteu 1Ti 5:19 kik iyie gi wach modonjnego jaduong’

Tit 1:7 ng’at jarit obed ma onge gima idonjonego
DONJORE,
1Ti 5:13 donjore e weche jomoko
DONJRUOK,
Tic 5:38 kik udonjru gi jogi
1Pe 4:15 sande nikech odonjore
DORKAS,
Tic 9:36 japuonjre Tabitha, Dorkas
DRAKMA,
Luk 15:8 drakma apar, olalo achiel
DUOGO TEKO,
Tic 3:19 kinde duogo tekou
DUOKORE PINY,

Luk 9:48 ng’at ma duokore piny DUONG’,
Joh 12:43 gihero duong’ mar dhano
 
712


Joh 14:28 Wuora duong’ moloya Rum 3:23 girem kuom duong’ mar Nyasaye

Rum 8:18 koporgi gi duong’ ma ibiro el

Rum 12:10 miyo jomoko duong’, beduru motelo

1Ko 10:31 timuru duto ne duong Nyasaye
2Ti 2:20 gik ma imiyo duong’ 2Pe 2:10 chayo joma osemiyo duong’

1Jo 3:20 Nyasaye duong’ moloyo chunywa

Fwe 4:11 Jehova, iwinjori yudo duong’
DWANYORE,
Mat 24:15 modwanyore ma kelo keth
DWARO,
Mat 6:10 Dwaroni otimre e piny Mat 7:21 mana ng’ato ma timo dwach Wuora

Luk 12:48 momi mang’eny, nodwar mang’eny
Luk 22:42 dwacha kik timre, to mari
Joh 6:38 aselor mondo atim, ok dwacha

Tic 21:14 Dwach Jehova e ma otimre

Rum 8:28 oseluongo ka luwore gi dwarone

Rum 9:11 dwach Nyasaye, ok timbe ng’ato
Rum 12:2 dwaro malong’o ne Nyasaye

Ef 3:11 ka luwore gi dwarone mochwere

Fil 2:21 jomoko manyo dwachgi 1Th 4:3 dwach Nyasaye, uweru gi terruok

1Jo 2:17 ng’at ma timo dwach Nyasaye siko

1Jo 5:14 kwaye ka luwore gi dwache, owinjo
 
713

DWE,
Luk 21:25 ranyisi nonenre e dwe kod sulwe
DWOKO,
Rum 14:12 ng’ato nochiw dwoko e bura

Kol 4:6 ung’e kaka uchiwo dwoko ne ng’ato

1Pe 3:15 kinde duto uikoru dwoko wach
DWOL,

Joh 5:28 ji duto e liete nowinj dwonde

Joh 10:27 Rombena winjo dwonda DWONG’O,

Mat 7:7 sikuru kudwong’o, noyawnu

E
EE, Mat 5:37 Ee maru obed ee
EFESO,

1Ko 15:32 asekedo gi ondiegi Efeso
ELIJA,

Jak 5:17 Elija ne dhano kaka wan ELO,

Mat 11:25 iseumo ne jorieko, iseelogi

1Ko 2:10 Nyasaye oseelonwagi kuom rohone

Ef 3:5 moumno, oseele ne joote gi jonabi
EROKAMANO,
Joh 11:41 Wuora, erokamano Tic 28:15 Paulo nonenogi, mogoyo erokamano

1Ko 1:4 agoyo ne Nyasaye erokamano kuomu

1Ko 16:18 nyisuru erokamano nikech

Ef 5:20 erokamano kuom duto ne Nyasachwa

Kol 3:15 nyisuru chuny mar erokamano

1Ti 1:12 Agoyo erokamano ne Kristo Yesu
ESAU,
Hib 12:16 ok kaw gi pek gik mowal, ka Esau
 
DWE–GENG’O


F
FARAS,
Fwe 6:2 faras ma rachar, to jal Fwe 19:11 aneno faras ma rachar
FILIPO,
Tic 8:26 malaika Jehova nowacho ne Filipo

Tic 21:8 Filipo achiel kuom ji abiriyoka
FUNDI BAO,

Mar 6:3 jali en fundi bao, wuod Maria
FUONNI,
Rum 6:13 chiwo fuonniu ne Nyasaye

1Ko 12:18 Nyasaye oketo fuonni ringruok
FUWO,

1Ko 3:19 rieko pinyni, fuwo e wang’
FUWO NINDO,

2Ko 6:5 kuom fuwo nindo, onge 2Ko 11:27 asefuwo nindo nyading’eny
FWENYRUOK,
Rum 8:19 nyithinde biro fwenyoree

G
GABRIEL,
Luk 1:19 Gabriel, chung’ e nyim GALO,

Luk 10:40 Maritha, mang’eny ma gale

1Ko 7:35 tij Ruodhwa ma onge gima galou
GAMALIEL,

Tic 22:3 ne asomo e tiend Gamaliel GEDO,

Luk 17:28 ne gichuoyo, kendo ne gigedo

1Ko 3:10 ng’ato odhi nyime nono kaka ogedo
GEHENA,
Mat 10:28 ketho ngima e Gehena GENG’O,

1Th 2:16 gitemo geng’owa kik wayal

2Th 2:6 gima osebedo ka geng’e
 
GENO–GONYO

GENO,
Rum 8:24 oreswa e genoni Rum 12:12 Mor kuom geno Rum 15:4 nano wabed gi geno 2Ko 1:9 geno, ok kuomwa to Nyasaye

Ef 1:18 ung’e geno ma noluongue Ef 2:12 ne uonge geno
Ef 5:29 opidhe kendo ogene ahinya Fil 2:29 unyis ni ugeno jogo

Hib 6:19 genoni chalnwa nanga GERO,

Rum 14:19 waluwuru gik ma gerowa

1Ko 8:1 ng’eyo kelo sunga, hera to gero ji
1Ko 10:23 Oyiene timo duto, to duto ok ger

1Ko 14:26 Gik moko duto otimre e yo ma gero

Kol 3:19 kik ubed gi mirima mager kodgi

Juda 20 gerreuru uwegi e yieu maler chuth
GIGE LWENY,
Ef 6:11 Rwakreuru gi gige lweny
GIK LWENY,
2Ko 10:4 gik lweny ok mag ringruok
GIK MA OK KARE,
Rum 9:14 otimo maok kare?
GIK MA OK NE,
2Ko 4:18 wang’wa, gik ma ok ne
GIK MARICHO,
1Th 5:22 Weuru gik maricho
GIK MOKO DUTO,
Fil 4:8 gik moko duto madier
GIK MOLAL,
Fil 3:7 asekwanogi ka gik molal GIKO,
Mat 24:14 eka giko nobi
Mat 28:20 An kodu nyaka giko mar ndalo
Joh 13:1 Yesu noherogi nyaka giko GIMORO,

Gal 6:3 ng’ato paro ni en gimoro to ok en
 
714


GINEU,
Mat 6:1 gik makare e nyim ji gineu
GIR TICH,
Tic 9:15 jalno en gir tich moseyier Rum 9:21 gir tich ma nigi duong’, machielo
GIU, Hib 10:34 uyie mondo oyak giu GOGO,
Mat 13:47 Pinyruodh polo chal gi gogo

Luk 5:4 ubol gogniu umak rech GOLGOTHA,

Joh 19:17 Hanga Wich, Golgotha GOLO,

1Ko 5:13 goluru ng’at marachno GOMBO,
Rum 1:26 owruok gi gombo mag nindruok

Rum 1:27 chwo owore gi gombo mag terruok

Rum 7:18 an gi gombo mar timo gima long’o, to

Gal 5:16 timo timbe ma luwore gi gombo
Ef 2:3 ka luwore gi gombo mag ringruok
Fil 1:8 agombo ahinya nenou
Fil 2:13 komiyou teko kod gombo Kol 3:5 owruok gi gombo mag terruok

1Th 4:5 ok gi owruok gi gombo mag terruok
2Ti 2:22 ring ia kuom gombo mag rowere

Jak 1:14 iywaye ka iyondhe gi gombone

1Pe 2:2 gomburu chak, wach Nyasaye

1Pe 2:11 joma ok donj e gombo mag ringruok
1Jo 2:16 gombo mag ringruok gi mag wang’

GONYO, Mat 18:18 gimoro amora ma ugonyo

Rum 6:7 ng’at mosetho osegonye kuom richo
Rum 6:18 ne ogonyu ua e richo
 
715

GOT ZEITUNI,
Luk 22:39 nodhi e Got Zeituni Tic 1:12 Got Zeituni machiegni gi Jerusalem

GOWI, Mat 6:12 iwenwa gopewa kaka waseweyo

Rum 13:8 Kik ubed gi gop ng’ato, mana hera
GOYIEM,
Hib 10:26 ka watimo richo goyiem GOYO,

1Ko 9:27 agoyo ringra, achike ka misumba
2Ko 6:5 kuom gocho, kuom tuech
	jela
GOYO LERO,
Fwe 13:3 wiye nosego lero
GUEDHO,
Luk 6:28 ka uguedho joma kuong’ou
Joh 12:13 Ng’at moguedh en ma biro e nying

Rum 12:14 Dhiuru nyime guedho joma sandou
GUOK,
2Pe 2:22 Guok osedok e ng’okne GURO,
1Pe 5:10 Nyasaye biro miyo ugurru e mise
GURO. Ne YADH-SAND.
GURRUOK,
Kol 2:7 ugurru motegno e yie
GWELO,
Mat 22:14 ng’eny mogwel, nok moyier
GWENO,
Mat 23:37 kaka gweno choko nyithinde

H
HADES. Ne LIEL.
HALELUYA,
Fwe 19:1 oganda nowacho:
Haleluya!

Fwe 19:1 Haleluya! Warruok gi duong’
Fwe 19:4 ka giwacho niya: Amin!

Haleluya!
 
GOT ZEITUNI–HERA


HAR–MAGEDON,
Fwe 16:16 Hibrania, Har–Magedon
HEKALU,
Tic 17:24 ok dag e hekalu molos gi dhano
HEKALU. Ne bende OT, Mat 21:12 nodonjo e hekalu

Joh 2:19 Muk hekaluni to anagere gi ndalo adek

1Ko 3:16 un hekalu Nyasaye HEMA,

2Ko 12:9 teko Kristo ka hema mouma
Fwe 21:3 Hema mar Nyasaye nigi dhano

HERA, Mat 10:37 mohero wuon, min, moloya

Mat 24:12 hera ji mang’eny nobed mang’ich

Joh 13:1 kohero joge, noherogi nyaka giko
Joh 13:34 ubed gi hera e kindu Joh 14:15 Ka uhera, ubiro rito chikena
Joh 15:13 Onge hera ma loyo ma Joh 21:17 Simon, be ihera? Rum 8:39 pogowa gi hera mar Nyasaye

Rum 13:8 Kik ubed gi gowi mak mana hera

Rum 13:10 hera chopo chik duto 1Ko 8:1 Ng’eyo kelo sunga, hera gero ji
1Ko 13:2 to aonge gi hera, an kanono
1Ko 13:8 Hera ok rem
1Ko 13:13 maduong’ moloyogi en hera

1Ko 16:14 duto mutimo, timgiuru gi hera
2Ko 2:8 unyise herau Gal 2:20 Wuod Nyasaye, ma nohera
Kol 3:12 rwakreuru gi hera

Kol 3:14 hera tueyo ji duto e achiel 1Pe 4:8 beduru gi hera matut nikech hera
 
HERA MATUT–IYE

1Jo 3:18 ok wanyis hera gi lep 1Jo 4:8 Nyasaye en hera 1Jo 4:10 ok ni wasehero Nyasaye, to

1Jo 4:20 ok ohero owadgi ok ohero Nyasaye

1Jo 5:3 tiend hero Nyasaye, waluw Juda 21 uritru e hera mar Nyasaye Fwe 2:4 iseweyo hera ma ne in-go Fwe 3:19 joma ahero akwerogi
HERA MATUT,

Jak 5:11 ogundho gi hera matut HERO,
Mat 22:37 Nyaka iher Jehova Nyasachi

Mar 10:21 Yesu nong’iye mi nohere Joh 3:16 Nyasaye nohero piny ahinya
Joh 12:25 ng’at mohero ngimane, okethe

1Ko 12:18 oseketo fuonni kaka ohero

Kol 3:19 chwo heruru mondeu 1Ti 6:4 Ohero piem e mbaka gi mino wach
1Jo 2:15 Kik uher piny kata gik manie
HOCH,
Mat 5:4 Joma okuyo, ibiro hogi Rum 15:4 kuom hoch moa e Ndiko 2Ko 1:3 Nyasach hoch duto
2Ko 1:4 wabed gi nyalo mar hoyo jomoko
HOLO,
Luk 6:35 uhol ma ok ugen yudoe gimoro
HORE,
1Ko 13:4 Hera hore mos, ong’won 2Pe 3:9 Jehova hore kodu
HORUOK,
1Th 5:14 nyisuru horuok ne ji duto Jak 5:8 beduru joma hore mos 2Pe 3:15 horuok Ruodhwa kelo warruok
HOYO,

1Th 2:11 wasiko wahombou kendo hoyou
 
716


HULO,
Rum 10:10 hulo e lela wach warruok Ef 5:3 kik hulie kata matin e kindu Hib 10:23 wamak motegno tij hulo genowa

Jak 5:16 huluru richou ayanga 1Jo 1:9 ka wahulo richowa, obiro weyonwagi

HUMA, 1Ko 1:26 ok jorieko, ok joma nigi huma

I

IBRAHIM, Mat 22:32 Nyasach Ibrahim kod joma

Rum 4:3 Ibrahim noketo yie, mokwane kare
ICH,

Rum 16:18 gin wasumb igi giwegi Fil 3:19 nyasachgi en igi

1Th 5:3 kaka muoch mar dhako ma nigi ich
ICH-LACH,
Luk 12:15 utang’ gi ich-lach
1Ko 5:11 uwe bedo gi ng’at ma iye lach

1Ko 6:10 igi lach ok noyud pok e Pinyruodh

Kol 3:5 ich-lach, en lamo sanamu ICH-WANG’,

1Ko 13:5 iye ok wang’ piyo IDHO, Joh 3:13 onge ng’ato ma
oseidho e polo
IKO,
Joh 14:2 adhi mondo aiknu kar dak
IKORE THO,
Rum 16:4 ma ne oikore thona
IKRUOK,
Ef 6:15 ikruok mar yalo wach maber
ILO,

Luk 8:13 girwako wachno gi ilo 2Ko 9:7 Nyasaye ohero ng’at ma chiwo gi ilo

Fil 3:1 bedo moil kuom Ruodhwa ISRAEL,

Gal 6:16 kuom Israel mar Nyasaye IYE, Rum 7:22 gi kaka an e dhano

ma iye
 
717

2Ko 4:16 gi iye wadoko manyien Ef 3:16 motegno e dhano ma iye Fwe 2:23 anono paro ma iye ahinya

J
JA AKWEDE,
Luk 21:15 rieko ma ja akwede ok nyal
JACHIEN,
Mat 25:41 mach ne Jachien Luk 4:6 Jachien nowachone, teko osemiya

Luk 8:12 Jachien golo wachno ei chunygi

Joh 8:44 Un ua kuom wuonu Jachien

Tic 16:16 jachien ma ne miyo okoro wach

Ef 4:27 kik umi Jachien thuolo Ef 6:11 chung’ motegno e kedo gi Jachien

Jak 4:7 kweduru Jachien, mi noringu

1Pe 5:8 Jachien wuotho kaka sibuor

1Jo 3:8 mondo oketh tije mag Jachien

Fwe 12:12 lit nimar Jachien oselor mwalo

Fwe 20:10 Jachien ne owit e ataro mar mach
JACHIR,
1Ko 16:13 beduru jochir, motegno JACHIW-CHIK, Jak 4:12
Jachiw-Chik, Ja-Bura
JACHIW-MICH,
Hib 11:6 en jachiw-mich
JACHUECHO,
Rum 9:21 jachuecho nigi teko
JADOLO,

Hib 2:17 jadolo maduong’ ma kecho ji

JADONJ, Fwe 12:10 jadonj ne owetewa osewit piny

JAGACH, 1Ti 2:5 jagach e kind Nyasaye kod ji

JAGOWI, Rum 1:14 an jagop joma riek gi joma ok
 
JA AKWEDE–JA OHALA


JAKETH-CHIK, 2Th 2:3 kofweny jaketh-chik
JAKOBO 1. ,

Luk 6:16 Judas wuod Jakobo, kod JAKOBO 2., Tic 12:2 onego Jakobo
owadgi Johana
JAKOBO 3., Mar 15:40 Maria min Jakobo Matin
JAKOBO 4., Mat 13:55 owetene gin Jakobo gi

Tic 15:13 gisetieko wuoyo, Jakobo 1Ko 15:7 ne Jakobo eka ne joote Jak 1:1 Jakobo, misumba Nyasaye
JAKONY,
Joh 14:16 nomiu jakony machielo Joh 14:26 jakonyno, roho maler biro puonjou
JAKUO, Mat 24:43 ong’eyo jakuo dhi biro sa mane

1Th 5:2 odiechieng’ nobi ka jakuo JAKWATH, Mat 9:36 ka rombe ma
onge jakwath
Joh 10:11 An e jakwath maber; achiwo
Joh 10:14 An jakwath maber.
Ang’eyo
Joh 10:16 kueth achiel, jakwath achiel

Tic 20:28 jorit, jokwadh kanyakla 1Pe 5:2 Kwauru kueth mar Nyasaye
JALOCH,
Joh 12:31 jaloch pinyni ibiro wit oko Joh 14:30 jaloch pinyni biro, oonge teko
JALUP, Mat 19:21 to ibi ibed jalupna JALWENY,

2Ti 2:4 Onge jalweny ma donjore JAMER, 1Ko 5:11 uwe bedo kanyakla
gi jamer
JANEK,
Joh 8:44 ne en janek a chakruok JANENO, Fwe 1:5 Yesu Kristo,
Janeno Migeno
JANG’AD-BURA,
Luk 18:2 jang’ad-bura ne ok
JA OHALA,

Mat 13:45 ja ohala ma manyo lulu
 
JARICHO–JIWRUOK

JARICHO, Luk 15:7 mor e polo, jaricho olokore

Luk 18:13 Nyasaye, kecha an jaricho
JARIT,
Luk 12:42 En ng’a ma e jarit mogen? 1Ti 3:1 ng’ato temo obed jarit
1Pe 2:25 jakwadhu kendo jarit ngimau
JA-SAMARIA,
Luk 10:33 Ja-Samaria ne okeche JASAMWOYO, Mat 25:26 misumba
ma jasamwoyo
JASIGU,
Rum 12:20 ka kech kayo jasiki, miye

1Jo 2:18 kata sani nitie wasik Kristo JASOL OSURU,
Mat 18:17 obedni kaka jasol osuru Luk 18:11 ok achal gi jasol osuruni
JATELO,
Mat 23:10 Jatendu en achiel, Kristo Tic 3:15 ne unego Jatelo Maduong’ Hib 12:2 Jatelo Maduong’, Jachop yiewa
JATICH,
Mat 24:45 Ng’ano en jatich mogen, mariek

Mar 10:43 maduong’ e kindu nyaka bed jatiju
Luk 10:7 jatich owinjore gi chudone JAWAR,

Tic 5:31 oting’e malo bedo Jatelo, Jawar
JA-YAHUDI,
1Ko 9:20 natimora ka Ja-Yahudi
JAYAL-INJILI,
Tic 21:8 Filipo jayal-injili, ji abiriyo 2Ti 4:5 ti tij jayal-injili
JAYALO,
2Pe 2:5 Noa jayal wach makare JEHOVA, Mar 12:29 Jehova
Nyasachwa en achiel JELA,

Mat 25:36 Kane an e jela, ne ulima Tic 5:19 malaika noyawo dhood jela
 
718


Tic 12:5 Petro e jela, kanyakla lamone

Tic 16:26 mise jela ne oyiengni Hib 13:3 upar joma ni e jela

Fwe 2:10 Jachien biro wito jomoko
	jela
JERO, Luk 18:32 ginijare, gining’ul olaw kuome
Luk 22:63 nochako jare kendo goye JERUSALEM,

Mat 23:37 Jerusalem, janeg jonabi Luk 2:41 tim dhi Jerusalem e Pasaka
Luk 21:20 ka jolweny olworo Jerusalem

Luk 21:24 ogendni nonyon Jerusalem

Tic 5:28 upong’o Jerusalem gi puonju

Tic 15:2 joote, jodongo Jerusalem olos wach
Gal 4:26 Jerusalem malo ni thuolo, minwa

Hib 12:22 usebiro Jerusalem manie polo

Fwe 3:12 Jerusalem Manyien lor koa e polo
Fwe 21:2 Jerusalem Manyien, lor ka miaha
JEZEBEL,

Fwe 2:20 iyie gi dhako ma Jezebel
JI AJIA,
Tic 4:13 Petro gi Johana ne ji ajia JIWO,

Tic 13:15 wach ma jiwo ji, wacheuru 1Ko 14:31 mondo gipuonjre, giyud jip
Kol 3:16 Sikuru ka ujiworu Tit 1:9 jiwo ji gi puonj, kendo kwero
Hib 10:24 wajiw hera, timbe mabeyo

Hib 10:25 wajiwreuru, to moloyo JIWRUOK,

Rum 1:12 mondo jiwruok obedie e kindwa
Rum 1:12 jiwruok obedie e kindwa
 
719

JO AKWEDE,
1Ko 16:9 nitie jo akwede mang’eny Fil 1:28 ok uluor nikech joma kwedou
JOCHIENDE,
Mat 8:28 ji ariyo ma nigi jochiende 1Ko 10:20 misengni ma gichiwo ne jochiende
1Ko 10:21 uchiemo e mesa jochiende

Ef 6:12 wakedo gi oganda jochiende

Jak 2:19 jochiende oyie kendo gikirni
JOCHIWO,
1Ti 6:18 gibed jochiwo ka gipogo
JOCHODE,

1Ko 6:9 jochode ok noyud Pinyruoth
JODHIER,
Luk 4:18 aland wach ne jodhier Joh 12:8 kinde duto un gi jodhier 2Ko 6:10 jodhier to waloko ji jomwandu
JODOLO,

Tic 6:7 oganda jodolo norwako yie Fwe 20:6 jodolo Nyasaye, giniloch higni 1,000
JODONGO,
Tit 1:5 iket owete jodongo JOHANA 1.,

Mat 21:25 Batiso Johana noa kanye?

Mar 1:9 Johana nobatiso Yesu e Jordan
JOHANA 2., Joh 1:42 In Simon wuod Johana

JOHANA 3., Mat 4:21 wuod Zebedi, Johana owadgi
JOJERO,
2Pe 3:3 ndalo giko, jojar ji nobinu JOK, Mat 11:30 jok mara yom,
ting’na yot
2Ko 6:14 Kik utueru e jok gi joma ok oyie
JOKONY-TICH,
1Ti 3:8 jokony-tich obed
 
JO AKWEDE–JOMWANDU


JOKOR WACH,
Mat 2:1 jokor wach nobiro
JOKRISTO,
Tic 11:26 nokwong luongie Jokristo
JOKUOGE,
Mat 6:20 polo ma jokuoge ok donj 1Ko 6:10 jokuoge ok noyud pok e Pinyruodh
JOKUOTH, 1Ti 5:13 jokuoth, ma donjore e weche
JOKWATH,
Ef 4:11 moko jokwath, jopuonj
JOLAM SANAMU,
1Ko 6:9 jolam sanamu ok noyud
JOLOS KUWE,
Mat 5:9 Joma mor, jolos kuwe
JOLUPO MAG JI,
Mat 4:19 timu jolupo mag ji
JOMA GIKIA,
Joh 10:5 dwond joma gikia
JOMA KARE,
1Pe 3:12 wang’ Jehova, joma kare
JOMA ODONG’,
Fwe 12:17 oked gi joma odong’
JOMA OK KARE,
Tic 24:15 chier joma ok kare 1Ko 6:9 joma ok kare onge pok
JOMA OK NI E YIE,
2Ko 6:14 jok gi joma ok ni e yie
JOMA OK OYIE,
1Ko 6:6 nyim joma ok oyie
JOMA OYIER,
Mat 24:22 ng’ado ne joma oyier Mat 24:31 malaike ginichok joge moyier
JOMA RIEK,
Ef 5:15 uwuoth ka joma riek
JOMER,
1Ko 6:10 jomer ok noyud Pinyruoth
JOMEWO,
Luk 14:12 chiemo, kik iluong jomew
JOMWANDU,
2Ko 6:10 waloko ji jomwandu 1Ti 6:9 kedo gibed jomwandu lwar e obadho
1Ti 6:17 jomwandu kik bed jong’ayi, genogi
 
JONABI–JWANG’O

JONABI, Mat 7:15 jonabi mariambo, lep rombe

Mat 24:11 Jonabi mariambo nomi ji lal

Mar 13:22 jonabi mariambo nosiek Tic 10:43 jonabi chiwo neno kuome
JONDIK-WENDE,
Tic 17:28 jou, jondik-wende JONENO, Mat 18:16 neno mar
joneno ariyo kata
Tic 1:8 unubed jonenona e Jerusalem

Fwe 11:3 joneno ariyo koro odiechienge 1,260

JONG’UR, 1Ko 10:10 kik wang’ur ka moko kuomgi

Juda 16 Jogi gin jong’ur JONYUOL,
Luk 18:29 weyo jonyuolne nikech Luk 21:16 kata jonyuolu nondhogu 2Ko 12:14 jonyuol oken ne nyithindgi
Ef 6:1 winjuru jonyuolu
Kol 3:20 winjuru jonyuolu e duto
JO OHALA,
2Ko 2:17 jo ohala gi wach Nyasaye Fwe 18:3 jolok ohelni nomewo
JOOT,
Ef 2:19 jokanyo mag jood Nyasaye Ef 3:15 ma joot duto yudo nying kuome
JOOTE,

Mat 10:2 nying joote 12 e magi Tic 15:6 joote, jodongo nochokore ne wachno

1Ko 15:9 an e ma atinie mogik kuom joote

2Ko 5:20 joote e lo Kristo 2Ko 11:5 jooteu mudhialo ni long’ogo
JOPINY,
1Th 2:14 jopinyu e ma nosandou
JOPUONJ,
Ef 4:11 jomoko jokwath, jopuonj JOPUONJRE, Mat 28:19 ulok ji

jopuonjrena
 
720


Joh 8:31 Ka usiko e wachna, un jopuonjrena

Joh 13:35 ong’e ni un jopuonjrena —ka uheroru

JORICHO, Joh 9:31 Nyasaye ok winj joricho

Rum 5:8 kane wan joricho, Kristo nothonwa
JORIEKO,
Mat 11:25 iseumogi ne jorieko 1Ko 1:26 ok ne oluong jorieko e yor ringruok
JORIT, Tic 20:28 roho maler oseketoue jorit

1Ko 4:2 jorit oyudgi ka gin joma igeno
1Pe 5:2 moseketue jorit, ok kichunou

JOSEF, Luk 4:22 Donge mani en wuod Josef?
JOSOMO,
Luk 10:21 iseumogi ne josomo
JOTELO,

Joh 12:42 jotelo mang’eny noyie Tic 4:26 jotelo nochokore kedo gi Jehova
JOTICH,
1Ko 3:9 wan jotich kanyachiel 2Ko 3:6 waromo bedo jotich 2Ko 6:4 wanyiso ni wan jotich Nyasaye
JOTWANG’ HEMA,
Tic 18:3 gin jotwang’ hema
JOWASIGU,
Mat 5:44 heruru jowasiku Mat 10:36 wasik ng’ato nobed joode
JO-YAHUDI, Rum 3:29 Be en Nyasach Jo-Yahudi?
JUDAS,
Mat 27:3 Judas noduoko pesa 30 JUMA,

1Ko 16:2 chak juma, oket gimoro JWANG’O,

Joh 8:29 ne ok ojwang’a nikech 1Ti 4:14 Kik ijwang’ mich man kuomi
 
721

Hib 13:5 ok anaweu, ok anajwang’u ngang’

K
KADHO,
1Ko 4:6 Kik ukadh weche mondik 2Ko 4:17 masiche ma kadho piyo Hib 11:13 jodak ma kadho e piny

KAIN, 1Jo 3:12 ok ka Kain ma nonego owadgi

KAISAR, Mat 22:17 osuru ne Kaisar owinjore?

Mar 12:17 Chuluru Kaisar gige Kaisar

Joh 19:12 Ka igonyo ng’atni, ok in osiep Kaisar

Joh 19:15 Waonge gi ruoth mak mana Kaisar

Tic 25:11 akwayo ni oyala e nyim Kaisar!
KALO TONG’,
1Ti 2:9 mon obidhre, kik kal tong’ KANA,

Joh 2:1 nyasi kend e Kana Galili KANYAKLA, Mat 16:18 lwandani
nager kanyakla
Tic 20:28 jokwadh kanyakla mar Nyasaye
Rum 16:5 Mos kanyakla ma romo
	odgi
KARADALI,
Luk 13:19 Ochal koth karadali
KAR NYALO,
2Ti 2:15 Tim kar nyaloni mondo 2Pe 3:14 kar nyalou, onwang’u kuonge chilo
KAR TUKE,
1Ko 4:9 jo mineno mogik kar tuke KAWO KAR, Mat 16:26 dochiw okaw
kar ngimane?
KAYIEM,
Mat 15:9 Gilama kayiem nono 1Ko 15:58 tiju ne Ruodhwa ok en kayiem nono
Ef 4:17 pachgi ma kayiem nono KAYO, 2Ko 9:6 chuoyo mabup noka Gal 5:15 ka usiko ukayoru kendo
ukidhoru
 
KADHO–KEND


Gal 6:7 gima ng’ato chuoyo e ma noka

Kol 1:15 jal makayo kuom chuech duto
KECHO,
Mat 5:7 Joma mor gin joma kecho ji Mat 9:13 Ok misango, to joma kecho ji
Mat 9:36 noneno oganda mokechogi

Mat 16:22 Kechri iwuon, Ruoth Mat 20:34 nokechogi momulo wengegi

Luk 6:36 kechuru ji kaka Wuonu 2Ko 1:3 Wuoro ma kecho ji

Ef 4:31 kecho, gi mirima, gi ich-wang’

Kol 3:12 hera ma kecho jomamoko
Hib 4:15 okechowa kuom nyawowa
Jak 2:13 ma kecho ji biro locho
e bura
Jak 5:11 Jehova ogundho gi hera, okecho ji

1Jo 3:17 to otamore keche KEDO, Tic 5:39 joma kedo gi
Nyasaye owuon
Rum 8:31 Ka en korwa, ng’a ma noked kodwa?

Ef 6:12 ok waked gi remo, ringruok 1Ti 6:12 Ked e lweny mar yie Juda 3 uked matek ne yie
KEDO MATEK,
Luk 13:24 Keduru matek udonj KEFA, 1Ko 15:5 nofwenyore ne Kefa

Gal 2:11 Kefa nobiro Antiokia, ne akwere
KELO,
2Th 1:6 kelo masira ne

KEND, Mat 22:2 ruoth noloso nyasi mar kend
Mat 22:30 e chier chwo ok kend, mon bende

Joh 2:1 nyasi mar kend ne timore Kana

1Ko 7:8 joma ok ni e kend, mond liete
1Ko 7:25 joma pok odonjo e kend
 
KENDA–KIT DHANO

1Ko 7:36 ok otimo richo. Odonj
	kend
1Ko 7:39 en thuolo okende, mana kuom Ruoth

Hib 13:4 Kend obed ma ji duto miyo luor

Fwe 19:7 kend mar Nyarombo osechopo
KENDA, Joh 16:32 nuweya kenda. To ok an kenda

KENDO, Mat 24:38 ka Ataro podi, chwo ne kendo

1Ko 7:9 ber kendo kar owruok gi gombo

1Ko 7:32 ma ok okendo, paro Ruoth 1Ko 7:38 ma ok okendo timo maber
KETHO,

Luk 15:13 kuro nokethoe mwandune

Rum 14:20 Weuru ketho tich Nyasaye
1Pe 2:19 owinjore kisande koonge ketho
KETHO CHIK,
Mat 7:23 Auru joketh-chikgi! Mat 24:12 medruok mar ketho chik, hera
Luk 22:37 Ne okwane gi joma ketho chik

2Th 2:7 wach ketho chikno sani osechako
KETHO KEND,
Mat 19:9 ketho kend mak mana Mar 10:11 Ng’ama ketho kend gi chiege
KETHO NYING,
1Ko 4:13 ketho nyingwa, wamuol
KETHRUOK,
Mat 25:46 Jogi dhi e kethruok 2Th 1:9 kum mar kethruok ma nyaka chieng’
2Pe 3:7 mibiro kethie joma ok oluoro Nyasaye
Fwe 11:18 kethruok ne joma ketho piny

KETO, Luk 16:11 ketou e wi mwandu madier
 
722


Rum 8:15 roho ma ketou wasumbni 1Ko 6:12 weyo gimoro oketa e tekone

1Ko 15:27 noketo duto e bwo tiende
Kol 3:2 Sikuru ka uketo pachu kuom
KEYO,
Mat 9:37 keyo duong’, to jotich nok Gal 6:9 wabiro keyo ka ok waol
KIA,

1Ti 1:13 ne ajatimo gigo ka akia KIAWA, Mat 21:21 yie ma ok uriw
gi kiawa

1Ko 9:26 ng’at ma riwo gi kiawa Jak 1:6 kwayo gi yie ma ok oriw gi kiawa
Juda 22 kecho jomoko ma nigi kiawa

KIDI, Mat 21:42 Kidi ma jogedo ne otamore
Ef 2:20 Yesu e kidi moriwo kor ot KIDIENJ DIN, Tic 28:22 iwuoyo kuom
kidienj din
KIDIENJE, Tit 3:10 tam ng’at ma loso kidienje

2Pe 2:1 kidienje ma ketho yie KINDA,

Rum 10:2 kinda ne Nyasaye, to ok Rum 12:11 jokinda, ok josamuoyo Tit 2:14 kinda ne timbe mabeyo 2Pe 1:5 timuru kinda duto

KINDE, Luk 21:24 kinde moket ne ogendnigo

Ef 5:16 utiyo maber gi kinde ma un-go
KINDE MATEK,
2Ti 3:1 kinde matek nobedie KINY,

1Ko 15:32 wachiem, kiny wanatho KIO, 1Ko 13:12 kuom kio mar chuma

2Ko 3:18 wachal kio, wamiyo duong’ne nenore
Jak 1:23 ma ng’iyo wang’e e kio
KIRNI, Fil 2:12 ti ne warruoku gi kirni

KIT DHANO, Ef 4:24 urwak kit dhano

manyien
 
723

Kol 3:9 Lonyuru kit dhano machon kod
KITE,

Luk 19:40 ka giling’, kite nyalo kok
KIT PINY,
1Ko 7:31 kit pinyni lokore KIYO,

Luk 3:15 ji ne kiyo kendo penjore KODHI,

Luk 8:11 Kodhi en wach Nyasaye Gal 3:16 ne kothi ma en Kristo Gal 3:29 un koth Ibrahim, ubiro yudo pok
KOKO,

Ef 4:31 mirima, gi ich-wang’, gi koko
KOM-BURA,
Joh 19:13 Pilato obet e kom-bura Rum 14:10 wanachung’ e kom-bura

KOM-LOCH, Mat 25:31 Wuod dhano, kom-lochne
Luk 1:32 Nyasaye biro miye kom-loch Daudi

KONYO, Tic 20:20 yalonu weche ma konyou

1Ko 6:12 Oyiena duto to duto ok kony
2Ti 3:16 much Nyasaye kendo gikonyo
KORA,

Juda 11 weche ng’anjo kaka Kora KORNELIO, Tic 10:24 Kornelio
nochoko wedene

KOTH, Mat 5:45 koth ne joma kare gi KRISTO, Mat 16:16 In e Kristo,
Wuod Nyasaye
Mat 24:24 Kristo mag miriambo nosiek

Luk 24:26 Donge ne dwarore ni Kristo osand?
Joh 17:3 kod jal ma ne ioro, Yesu Kristo
Tic 18:28 kotiyo gi Ndiko ni Yesu
	Kristo

1Ko 11:3 wi Kristo en Nyasaye KUDHO, 2Ko 12:7 omiya kudho,
chwowo ringrena
 
KITE–KWANO


KUETH,
Luk 12:32 kueth matin, kik uluor
Luk 12:32 kueth matin, kik uluor
KUL, Joh 10:16 rombe moko, ok ma

kundni
KUM, 1Ko 11:29 metho, kokelogo kum kuome

Hib 12:11 onge kum ma nenore ni kelo mor
KUONG’O,
Rum 12:14 guedho ji, kik ukuong’gi
KUONG’RUOK,
Mat 5:34 Kik ikuong’ri ngang’
KUOYO,
Fwe 20:8 ng’eny ka kuoyo me nam KUTHE, Mar 15:17 osimbo kuthe
mi gisidhone
KUWE,

Mat 5:24 Kwong ilos kuwe gi owadu Mar 9:50 urit kuwe e kindu

Joh 14:27 Aweyonu kuwe; amiyou kuwe

Tic 9:31 kanyakla nobedo gi kinde kuwe
Rum 5:1 kuwe gi Nyasaye kuom Yesu

Rum 8:6 keto paro kuom roho kelo kuwe

Rum 12:18 udag gi kuwe gi ji duto Fil 4:7 kuwe mar Nyasaye biro rito chunyu
1Th 5:3 Kuwe nitie kendo weche beyo!

1Pe 3:11 odwar kendo oluw kuwe Fwe 6:4 omi teko mar golo kuwe
	piny KUYO,

Mat 5:4 Joma mor gin joma kuyo 2Ko 2:7 kik kuyo mokadho oloye 2Ko 7:9 kuyo ma Nyasaye dwaro 1Th 4:13 kuyo ka jomoko ma onge geno

KWANO, Luk 14:28 bet piny kendo kwano nengo

Luk 22:37 Ne okwane gi joma ketho chik
Tic 5:41 gimor ni osekwan-gi kaka
 
KWAYO–LIDIA

KWAYO,
Mat 6:8 ong’eyogi ka pok ukwaye

Mat 7:7 Sikuru ka ukwayo, to nomiu Joh 14:13 gima ukwayo e nyinga, abiro timonu

Ef 3:20 weche duto mokadho ma wakwayo
1Ti 2:1 kwayo gi lamo otim ne ji Jak 5:16 Kwayo mar ng’at makare 1Jo 5:14 ma wakwaye ka luwore gi dwache
KWEDO,
Mat 5:11 moruru ka ji kwedou Tic 26:11 natemo chunogi gikwed Tit 1:16 gikwedo Nyasaye kuom timbegi
KWELO,

Ef 4:28 Ng’at ma kwelo kik okwel KWER,

Luk 9:62 lwedo e kwer, ng’iyo chien KWEREGI,

1Ti 5:4 gikony kweregi kod deyegi KWERO, Mat 16:24 okwerre owuon
kendo oting’
Mar 14:30 ibiro kwer nyadidek Joh 15:22 ok ginyal kwer ni gionge richo

Tic 5:28 Ne wakwerou matek ni kik 1Ti 5:1 Kik ikwer dichwo ma hike ng’eny

L

LAKTAR, Luk 5:31 Joma ngima ok dwar laktar

LAL, Luk 15:24 wuodani nolal, to oseyude

LALO, Mat 24:24 ka nyalore kata joma oyier olal

LAMO, Mat 4:10 Jehova Nyasachi e ma ilam
Mat 5:44 lamuru ne joma sandou
Mat 6:9 Un onego ulem kama:
Mar 1:35 Gokinyi, nowuok mochako lemo

Mar 11:24 gik mulamoe, beduru gi yie

Luk 5:16 kuonde ma onge ji mondo olem
 
724


Joh 4:24 lame kuom roho kod adiera

Tic 12:5 Petro e jela, kanyakla lamone
Rum 8:26 ok wang’eyo hulo wach
	lamo

Rum 12:12 Lamuru ma ok uwe 1Th 5:17 Lamuru kinde duto 2Th 3:1 lamnwauru mondo wach Jak 5:15 lamo mar yie biro miyo jatuono

1Pe 3:7 mondo kik geng’ ne lamou Fwe 8:4 ubani gi lamo mag joma ler
LAMO SANAMU,
1Ko 10:14 ua e lamo sanamu
LANDO,
1Ko 11:26 lando tho Ruodhwa nyaka

LAZARO, Luk 16:20 jakuecho ma nyinge Lazaro
Joh 11:11 Lazaro osiepwa nindo Joh 11:43 Lazaro, wuog oko!

LEMB, Mat 5:39 goyo lembi korachwich, lokne

LEP, Jak 1:26 to ok otue lewe Jak 3:8 onge dhano ma nyalo boyo lep
LER, Mat 5:8 Joma mor, joma ler e chunygi
Mat 5:14 Un ler mar piny
Mat 5:16 ler maru orieny e nyim ji Joh 8:12 An e ler mar piny

Joh 15:3 usebedo maler nikech wach
Tic 20:26 aler kuom remb ji duto 2Ko 4:6 Ler orieny koa e mudho Fil 2:15 urienyie kaka ler

1Pe 1:15 joma ler e timbeu duto LERO, Joh 1:18 ng’at moselero
Wuon mare

Tic 17:3 kolero, kosirogi gi weche mosendik
LICH, Hib 10:31 lich lwar e lwet Nyasachwa

LIDIA, Tic 16:14 Lidia ne uso lewni ma rajamna
 
725

LIEL, Joh 5:28 ji duto manie liete nowinj

Tic 2:31 Kristo, ne ok oweye e Liel Fwe 1:18 ofungu mag tho kod Liel Fwe 20:13 tho gi Liel nogolo joma otho
LIEL KA MACH,

Rum 12:11 Kindau oliel ka mach LIGANGLA, Mat 26:52 joma tiyo gi
ligangla notho
Ef 6:17 ligangla roho, wach Nyasaye

Hib 4:12 obith moloyo ligangla ma dhoge ariyo

LIMO, Tic 15:36 walim owete wane gidhi nade
LIT, Mat 26:75 nowuok oko moywak malit

Rum 9:2 lit ma ok rum e chunya 1Ko 9:16 nobedna malit ka ok ayalo 1Ko 12:26 Ka fuoni achiel winjo lit 1Ko 15:19 onego onenwa lit moloyo Ef 4:30 kumiyo roho maler mar Nyasaye lit

Fwe 12:12 nobed malit ne piny kod nam
LO,
Joh 7:29 asebiro e loye LOCH, 2Pe 2:10 mochayo loch
manie wigi

LOCHO, Rum 6:12 kik richo oloch e ringreu
2Ko 2:14 tayowa ka joma oa locho Fwe 6:2 odhi kolocho mondo otiek lochone
Fwe 11:15 obiro locho, ruoth nyaka chieng’

LOKO CHUNY, Luk 15:7 mor, jaricho oloko chuny

Tic 3:19 lokuru chunyu ua e richo Tic 17:30 ji duto olok chunygi Tic 26:20 timo gik ma nyiso loko chuny

Rum 2:4 Nyasaye tayi ilok chunyi 2Ko 7:10 kuyo miyo oloko chunye Fwe 16:11 chayo Nyasaye, ok giloko chunygi
 
LIEL–LULU


LOKO DHOK,
1Ko 12:30 Ok ji duto loko dhok
LOKO KIDO,
Mat 17:2 kite nolokore nyimgi
LOKO PACH JI,
1Ko 2:4 riekni ma loko pach ji 2Ko 5:11 watemo loko pach ji
LOKRUOK,
Rum 12:2 lokreuru pachu obed LONG’O, Mat 5:48 ubed malong’o,
kaka Wuonu

Rum 12:3 kik opar olong’o moloyo Ef 5:10 ng’eyo gima long’o ne Ruodhwa
Kol 1:10 ubed malong’o ne Jehova 2Ti 2:15 nyis ni in ng’at malong’o ne Nyasaye
Hib 2:10 Jatelo kadho e sand obed malong’o
LONY E PUONJO,
2Ti 4:2 gi horuok, lony e puonjo
LOSO WINJRUOK,
1Ko 7:11 odog olos winjruok
2Ko 5:19 Nyasaye ne loso winjruok 1Jo 2:2 misango ma loso winjruok
LOWO,
Mat 13:23 nochuo e lowo maber Rum 9:22 nonano gi gik mochue gi lowo
LOYO, Joh 16:33 beduru gi chir!
Aseloyo piny

Rum 8:37 gigo duto ka waloyogi nikech jal

Rum 12:21 sik kiloyo rach kuom timo gima ber
Fil 2:3 ukwano jomoko oloyou gi ber

Fwe 2:7 Ng’at ma olocho abiro yiene
LUCHRUOK,
Juda 4 jomoko moseluchore LUKA,

Kol 4:14 Luka, laktar ma wahero LULU,

Mat 7:6 kik uwit lulu ne anguche Mat 13:45 Pinyruoth chal ja ohala ma manyo lulu
 
LUONGO–MA DWARORE

LUONGO,
Rum 10:13 luongo nying Jehova Ef 4:1 uwuoth mowinjore gi luongu
LUOR,
Ef 5:33 dhako omi chwore luor 1Th 5:12 uchiw luor ne joma tayou 1Th 5:13 kuom hera, nyisgiuru luor nikech tijgi

1Ti 5:17 joma onego omi luor nyadiriyo

1Pe 3:2 timbe maler kod luor matut 1Pe 3:15 dwoko wach kod luor matut
LUORO,

Luk 12:4 kik uluor joma nego ringruok
Luk 21:26 ji biro a nikech luoro kendo

Fil 1:28 ma ok ubed maluor nikech jo akwede
1Jo 4:18 Luoro onge ei hera
Fwe 2:10 Kik iluor sand ma ichiegni yudo

LUT, Luk 17:32 Paruru chi Lut 2Pe 2:7 noreso Lut ng’at makare
LUTH,
Fwe 12:5 jakwadh ogendni gi ludh chuma
LUWO,
Mat 4:20 giweyo gognigi mi giluwe Luk 2:51 nodhi nyime luwo kaka ne gichike
Joh 10:27 Rombena winjo kendo giluwa

Rum 6:17 kuluwo puonj koa e chunyu

Rum 12:2 weuru luwo kit ngima ndaloni

Rum 14:19 waluwuru gik ma loso kuwe
1Ko 11:1 joma luwo timna kaka aluwo Kristo

Fil 2:8 noluwo kaka ne ichike Hib 13:7 luwuru yiegi

Hib 13:17 joma luwo kaka ichikou Fwe 14:4 luwo Nyarombo ma odhiyoe
 
726


LUWO CHIK,
Rum 5:19 ng’at ma luwo chik
Hib 5:8 nopuonjore luwo chik kuom LUWORE, 1Ko 15:23 luwore gi kar
ng’ato: Kristo
Hib 8:5 ka luwore kaka osenyisi 1Pe 4:11 luwore gi teko mochiwo
LWANDA, Mat 7:24 mogero ode e wi lwanda
LWAR,
1Ko 10:12 otang’ mondo kik olwar LWEDO, Mat 6:3 kik lweti ma
koracham ong’e

1Pe 2:23 noketore owuon e lwet Jal 1Pe 4:19 chiwore e lwet Jachuech LWENY, 1Ko 14:8 ng’a ma biro ikore
ne lweny?
Fwe 12:7 lweny ne omuoch e polo: Mikael

Fwe 16:14 lwenj chieng’ maduong’ mar Nyasaye
LWOKO,

Joh 13:5 lwoko tiende jopuonjrene 1Ko 6:11 oselwoku maler; osepwodhu

M

MABER, Mat 25:21 Itimo maber, misumba mogen

MABERIE MOLOYO, 1Ko 12:31 yo maberie moloyo

MACH, Mat 25:41 mach ne Jachien 1Ko 3:13 majno biro nyiso gadier kit gedo

1Th 5:19 Kik uneg mach mar roho 2Ti 1:6 imi mich man kuomi oliel ka mach

2Pe 3:7 piny ma nitiere osekan ne mach
MADIER,
Joh 17:3 ging’eyi Nyasaye madier 1Ti 6:19 gimak matek ngimano madier

MADINY, Mat 7:13 Donjuru e rangach madiny
MA DWARORE, Gal 6:1 weche ma dwarore

Fil 1:10 uyang ma dwarore moloyo
 
727

MAFUTA,
Mat 25:4 [nyiri] mariek noting’o mafuta

MAKATE, Mat 26:26 nokawo makate, nong’ingo
Joh 6:35 An e makate mar ngima 1Ko 10:17 makate achiel, waduto wachamo
MAKEDONIA,

Tic 16:9 Bi Makedonia ikonywa MAKO,

Luk 5:10 Chakre sani ibiro mako ji Rum 12:9 makreuru gi gik mabeyo 1Ko 13:5 ok omak tim marach motimne

Fil 2:16 kumako motegno wach ngima

MAKORE, Luk 22:28 un joma osemakore koda

MALAIKA, Tic 5:19 malaika noyawo dhood jela
Tic 12:11 nooro malaikane mondo oresa

1Th 4:16 dwond malaika maduong’ Juda 9 Mikael, malaika maduong’

MALAIKE, Mat 13:41 oro malaikene gichok
Mat 22:30 gibedo kaka malaike e polo

Mat 24:31 malaike nochok joge moyier

1Ko 4:9 joma ing’iyo, e wang’ malaike

1Ko 6:3 wanayal malaike e bura? Hib 13:2 norwako malaike kata ka ok ging’eyo
1Pe 1:12 malaike gombo ng’eyo tiendgi

Juda 6 malaike ma ok nomakore gi migawo
MALER,
Luk 11:2 Wuonwa, nyingi obed maler
Fwe 4:8 Maler, maler, maler en Jehova

MALTA, Tic 28:1 wafwenyo chulano en Malta
 
MAFUTA–MARIKO


MANGIMA,
2Ko 5:15 mangima ok ne dwachgi 2Ti 1:13 mise weche mangima
Tit 2:1 ma luwore gi puonj mangima MANYIEN,

Joh 13:34 Amiyou chik manyien Tic 17:21 mbaka gi winjo weche manyien
Fwe 21:1 polo manyien, piny manyien

Fwe 21:5 Neuru! Aloso duto obed manyien
MANYO,
Luk 15:8 yweyo ode komanye moyude
Joh 4:23 jogo e ma Wuoro manyo Tic 17:27 gidwar Nyasaye ka gimanye
Kol 3:1 manyo gik man malo 1Pe 1:10 onono gi kinda, omanye matut
MA OK NE,

Rum 1:20 kido ma dhano ok ne Hib 11:27 neno Ng’at ma ok ne
MAPIYO,
2Ti 4:2 mapiyo, kata weche beyo
MARACH,

1Jo 5:19 piny ni e bwo Ng’at Marach

MARIA 1., Mar 6:3 fundi bao ma wuod Maria
MARIA 2., Luk 10:39 Maria nomedo winjo

Luk 10:42 Maria oseyiero gima ber Joh 12:3 Maria, mo ma nengone tek

MARIA 3., Mat 27:56 Maria Magdalina gi
Luk 8:2 Maria Magdalina ma jochiende abiriyo

MARIA 4., Mat 27:56 gi Maria min Jakobo gi

MARIA 5., Tic 12:12 Maria min Johana Mariko
MARIEK, Mat 24:45 Ng’a e jatich mogen mariek

Luk 16:8 tiyo mariek gi jotieng’gi MARIKO, Kol 4:10 Mariko owadgi
Barnaba
 
MARITHA–MIRIMA

MARITHA,
Luk 10:41 Maritha, iparori kendo MASICHE, Luk 22:28 usemakoru
koda e masiche
2Ko 11:26 masiche e mier, masiche e nam,

Fwe 18:4 ka ok udwar ni masichene oyudu
MASIRA, Mat 24:21 masira maduong’ nobedie

Rum 5:3 masira nyago kido mar sinani
Rum 12:12 Moruru kuom geno.
Nanuru e masira

1Ko 7:28 joma okendo nobed gi masira
2Ko 4:17 masiche ma wayudo kadho

Fwe 7:14 joma owuok e masira maduong’
MATUT,
1Ko 2:10 roho nono gik matut mag MAUA, Luk 12:27 Nonuru kaka
maua dongo
MAYO, 1Ko 6:7 ok uwe mondo omau amaya

MELI, 2Ko 11:25 meli nokethorena nyadidek

1Ti 1:19 yiegi okethore ka meli MER, Ef 5:18 kik ubed ka umer MESA, 1Ko 10:21 ok duchiem
e mesa Jehova

MESIA, Joh 1:41 Waseyudo Mesia Joh 4:25 Ang’eyo ni Mesia biro, Kristo
MEWO, Fwe 3:17 iwacho kama:
Amewo, bende

MIAHA, Fwe 21:9 miaha ma en chi Nyarombo
MIBADHI,
2Ko 8:21 waritore ma onge mibadhi MICH,

Rum 6:23 mich Nyasaye, ngima Rum 12:6 wan gi mich mopogore opogore
1Ko 7:7 ng’ato gi mich ma Nyasaye osemiye
 
728


1Ko 9:24 to mana ng’at ma yudo mich

Ef 4:8 tuech; nochiwo ji kaka mich Kol 2:18 Kik ng’ato omonu yudo mich
Jak 1:17 Mich mabeyo duto a malo MIDERMA, Joh 1:18 wuowi ma
miderma oselere
Joh 3:16 nochiwo Wuode ma miderma mondo
MIGAWO,

Tic 1:20 Ng’ato okaw migawone MIGENO, Luk 16:10 Ng’at migeno
kuom gima tinie

1Ko 4:2 jorit oyudgi ka gin joma igeno
1Ko 10:13 Nyasaye en ng’at migeno, ok obi

MIKAEL, Fwe 12:7 Mikael gi malaikene nokedo
MIL POLO,
Mat 24:27 mil polo wuok to orieny Luk 10:18 Aneno Satan kolwar ka mil polo
MINA,

Luk 19:16 Ruodha, minagi osenyuolo apar
MINU, Joh 19:27 nowachone niya:
"Ne! minu!
MINWA, Luk 8:21 Minwa kod owetena gin jogi

Gal 4:26 Jerusalem man malo en minwa
MINYALO GEN,
Tit 2:10 joma inyalo gen MIRIAMBO, Mat 26:59 Sanhedrin
manyo miriambo
Joh 8:44 Jachien, kendo wuon miriambo

2Th 2:11 giyie gi gima en miriambo MIRIMA,

Tic 15:39 mirima mager ne omuoch Ef 4:26 wang’ chieng’ podh ka pod mirima
Kol 3:8 keto mabor mirima, weche mag ayany
Kol 3:21 kik umi nyithindu mirima
 
729

MISANGO,
Mat 5:24 we michnino kar misango Tic 17:23 misango, Mar Nyasaye Maok Ong’e
Rum 12:1 uchiw ringreu ka misango mangima

Hib 13:15 wachiw misango mar pak MISE,
Luk 6:48 noketo mise e lwanda Luk 8:13 girwako gi ilo, gionge mise Rum 2:20 osemiyi mise mar bedo gi adiera

Rum 15:20 kik aged e mise ng’at machielo

1Ko 3:11 onge mise moloyo moseket, Kristo
2Ti 1:13 mise moseket mar weche mangima
MISRI,

Mat 2:15 Ne aluongo wuoda oa Misri
MISUMBA,
Mat 25:21 ber, in misumba mogen Joh 8:34 ng’ama timo richo en misumba richo
MIYO,
Luk 12:48 momi mang’eny, nodwar MO, Mar 14:4 Ang’o momiyo morni
iketho?
MOCHANORE,

Luk 1:3 andiknigi mochanore 1Ko 14:40 mobidhore kendo mochanore maber
MODICH, 1Ko 15:58 modich e tij Ruodhwa
MODONG’,
Mat 14:20 gichoko ng’injo modong’
MODWANYORE,
Rum 1:27 chwo timo modwanyore Ef 5:4 mbaka mofuwo, ngera modwanyore
Kol 3:8 uket mabor weche modwanyore
MOGUNDHO,
Luk 6:45 mogundho e chuny dhok Luk 12:15 kata ng’ato nigi mogundho, ngimane
 
MISANGO–MOR


Joh 10:10 giyud ngima, giyude mogundho
MOGURORE,
2Ko 10:4 muko gik mogurore
MOHER,
Mat 3:17 Wuoda ma ahero
MOIKORE,
Mat 24:44 beduru moikore 2Ko 8:12 ka chuny moikore nitie 2Ti 3:17 moikore ne tije mabeyo duto

Hib 13:21 ubed moikore timo dwache
1Pe 4:7 moikore lamo Nyasaye MOKADHO, Ef 3:20 timo mokadho
ma wakwayo
MOKUE MOS,

1Th 4:11 dak mokue mos MOKUONG’,

Joh 7:49 ok ong’eyo Chik okuong’ MOKWONGO,
Mat 19:30 mokwongo bed achien Mar 9:35 dwaro bedo mokwongo, bedo mogik
MOLOYO,

1Th 4:1 umed timo moloyo 1Th 4:10 nyime timo moloyo
MOLUOR,
Tic 24:3 Feliks, in moluor moloyo MON,

Ef 5:22 Mon obolore e bwo chwogi Ef 5:28 oher mondegi kaka gihero ringregi
MONDEWA,
1Ko 9:5 wuotho gi mondewa
MONDIK,
Rum 15:4 weche mondik chon 1Ko 4:6 Kik ukadh weche mondik
MOND LIETE,
Jak 1:27 nyithi kiye, mond liete
MONJO,

Ef 6:13 tame chieng’ ma omonjoue MOR, Mat 5:3 gimor ma nigi riyo
mar Nyasaye
Luk 8:14 mor mag ngimani galogi Luk 15:7 mor e polo, jaricho oloko chunye
 
MOREM–MUOLO

Joh 16:22 onge ng’at ma biro mayou moru

Tic 5:41 ne giwuok e Sanhedrin ka gimor

Tic 20:35 Chiwo kelo mor mogundho

Rum 5:3 wamoruru sama wayudo masiche
Rum 7:22 amor ahinya gi chik Nyasaye

Rum 12:12 Moruru kuom geno Rum 12:15 Moruru gi joma mor Rum 15:13 Nyasaye opong’u gi mor, kuwe

Fil 4:4 moruru kuom Ruoth kinde duto
1Th 1:6 gi mor ma roho maler chiwo 1Ti 1:11 wach maber mar Nyasaye mamor

Hib 12:2 mor ma noket e nyime, nonano
3Jo 4 mor: nyithinda wuotho
	adiera
MOREM,
1Ko 13:9 wan gi ng’eyo morem MORO, Joh 8:29 kinde duto atimo

ma more
Rum 15:1 kik watim gik ma morowa Rum 15:2 gik ma moro wadgi, ma gere
Rum 15:3 Kristo ok notimo ma more owuon
1Ko 10:33 atemo timo gik ma moro ji duto

Gal 1:10 dibed ni atemo moro dhano?

Gal 1:10 Ka dipo ni pod amoro dhano

Ef 1:5 ka luwore gi gima more
Ef 6:6 ka irangou, ni umor dhano
MORO IT,
2Ti 4:3 weche ma moro itgi MOS,
2Pe 3:9 Jehova ok dhi mos kuom singone

MOSO,
2Jo 10 kik umose
 
730


MOTEGNO, Rum 15:1 joma otegno onego wating’

1Ko 1:8 obiro miyou bedo motegno 1Ko 15:58 motegno, ma ok uyiengni
1Ko 16:13 beduru jochir, ubed motegno

Hib 5:14 joma otegno, mosetieg nyalogi

Hib 5:14 chiemo motegno en mar Hib 6:1 waked wabed joma otegno

MOTELO, 2Ko 1:22 oseketonwa alamane motelo
Ef 1:14 nyiso motelo ni wan joyud pok
MOTOP,
Ef 4:29 Kik wach motop oa e dhou
MOWINJORE,
Luk 4:13 noweye ne kinde mowinjore

Gal 5:25 wuotho mowinjore gi roho Ef 4:1 uwuoth mowinjore gi luong Kol 1:10 uwuoth mowinjore e wang’ Jehova

MOYIEGO, 2Ko 6:2 sani e ndalo moyiego moloyo
MUCH NGIMA,
Luk 23:46 much ngimana aketo MUDHO, Mat 4:16 Ji mobet e mudho
noneno ler

Joh 3:19 ji osehero mudho Ef 4:18 Pachgi ni e mudho 1Pe 2:9 noluongou kogolou e mudho
MUKO,
2Ko 10:4 gimuko gik mogurore MULO,

Mat 8:3 norieyo bade momule 2Ko 6:17 weuru mulo gima ok ler
MUOFU,
Mat 15:14 Gitayo to gin muofni
MUOLO,

1Ko 4:13 ketho nyingwa, wamuol 2Ti 2:24 obed ng’at mamuol gi ji duto
1Pe 3:4 ma terore mos kendo mamuol
 
731

MUSA, Tic 7:22 gik ma Musa notimo 2Ko 3:7 nomonogi ng’iyo wang’ Musa

MUYA, Ef 2:2 jaloch molworowa kaka muya
MWANDU, Mat 6:21 kama
mwanduni nitie, chunyi
Mat 6:24 wasumbni Nyasaye
kendo Mwandu

Mat 13:22 wuond mar mwandu Mat 13:44 Pinyruodh polo chal gi mwandu

Luk 6:45 mwandu mabeyo manie chunye

Luk 12:33 ma gin mwandu ma ok rum

Luk 16:9 osiep gi mwandu ma ok kare

2Ko 4:7 wan gi mwanduni e gik lowo

Hib 10:34 mwandu maber, ma siko

N

NAIN, Luk 7:11 nodhi e taon miluongo ni Nain

NANGA, Hib 6:19 geno ma chalnwa kaka nanga

NANO, Mat 24:13 ng’at monano nyaka giko

Luk 8:15 ginyago olemo kuom nano Luk 21:19 Kuom nano, unures ngimau

Rum 9:22 Nyasaye nonano gi gik mochue

Rum 12:12 Nanuru e bwo masira 1Ko 4:12 sama isandowa, wanano Ef 4:2 ka unano e kindu kuom hera Jak 5:11 Usewinjo kaka Ayub ne onano

1Pe 2:20 ka unano e chandruok nikech ber

NDALO, Tic 1:7 Ok en ting’u ng’eyo ndalo
1Ko 7:29 ndalo modong’ nok

1Th 5:1 kuom wach kinde kod ndalo Hib 11:25 mor ma ndalo manok mar richo
 
MUSA–NENO


NDALO GIKO,
2Ti 3:1 kinde matek ndalo giko NDARA, Mat 7:14 ndara madiny
tero ji e ngima
Mat 13:4 kodhi moko nolwar e bath ndara

NDHAGA, Luk 15:30 oseketho gi mon ma ndhaga
1Ko 6:16 riwore gi ndhaga bedo ringruok achiel

Fwe 17:1 ndhaga mobet e pige mang’eny

Fwe 17:16 biro sin gi ndhagano, ginikethe
NDHEMNDHEM,
Fwe 3:16 nikech indhemndhem NDHOGO, Mat 26:21 ng’ato kuomu
biro ndhoga
NDIKO,

Mat 22:29 ok ung’eyo Ndiko kata Luk 24:32 chunywa oil koelonwa Ndiko
Tic 17:2 ne otwak kodgi kuom Ndiko
Tic 17:11 ginono Ndiko adimba pile Rum 15:4 hoch moa e Ndiko, wabed gi geno
2Ti 3:16 Ndiko duto okudh gi Nyasaye

NDULME, Mat 4:24 nochango jo ndulme, abach
NEGO,
Joh 16:2 ng’ato monegou biro paro Kol 3:5 neguru fuonni mag ringreu

NEKO, Joh 10:20 En gi jachien, neko omake
NENGO,
Mat 6:26 Donge nengou oloyogi? Luk 14:28 kwano nengo mondi 1Ko 7:23 Ne ong’iewu gi nengo 1Pe 1:19 remo ma nengone tek
NENO,

Mat 26:41 Sikuru ka uneno, lemuru Luk 21:36 sikuru ka uneno, ka usayo
Joh 1:18 Onge dhano moseneno Nyasaye
 
NENRUOK–NGIMA

Joh 7:24 We ng’ado kaka ineno ng’ato gi oko

Joh 14:9 Ng’ato mosenena oseneno Wuora

1Ko 16:13 Sikuru ka uneno, chung’uru matek e yie

Fwe 16:15 Ng’at mamor en ma siko ka oneno
NENRUOK, Mat 22:16 ok ing’i kaka onenore gi oko

2Ko 10:7 Ung’iyo kaka ginenore gi oko

Gal 2:6 kaka ng’ato nenore gi oko NG’ANJO,

2Th 2:3 ng’anjo ne lamo madier bi NG’AW,
1Pe 3:7 gima ng’aw, joma mon NG’AWORE,

Rum 12:16 paro mong’awore NG’AYI,

Jak 4:6 Nyasaye kwedo jong’ayi NG’EYO,

Mat 5:3 riyo mar ng’eyo Nyasaye Luk 11:52 umayo ji ofungu mar ng’eyo
Rum 10:2 ok gi ng’eyo malong’o Rum 15:14 ang’eyo ni uwegi 1Ko 8:1 ng’eyo kelo sunga
1Ko 14:8 dwol ma tiende ok ng’ere 2Ko 2:11 waseng’eyo riekni motiyogo
2Ko 6:9 joma ok ong’e to ong’ewa Gal 4:9 Nyasaye oseng’eyou Kol 3:10 dhano iloso kuom ng’eyo malong’o

1Ti 2:4 odwaro ni ji obed gi ng’eyo malong’o

1Pe 1:12 malaike gombo ahinya ng’eyo
NG’IEWO,
1Ko 7:23 Ne ong’iewu gi nengo Fwe 5:9 kuom rembi ne ing’iewo ji
NG’ULO,
Mat 26:67 ne ging’ulo olaw
	wang’e
NG’UR,
Fil 2:14 kutimo ma onge ng’ur
 
732


NG’WECH,
Tic 20:24 atiek ng’weya kod tich 2Ti 4:7 asetieko ng’weya
NG’WONO,
Joh 1:17 ng’wono mogundho Tic 28:2 nonyisowa ng’wono ahinya
1Ko 15:10 ng’wonone mogundho ok en kayiem

2Ko 6:1 urwak ng’wono mogundho, kae to

2Ko 12:9 Ng’wonona mogundho oromi
NGAMIA,
Mat 19:24 yot ahinya ngamia okal e
NGANO,
Mat 13:25 mochuoyo ogolo e ngano
NGECHE,
Mat 13:34 Yesu ne tiyo gi ngeche Mar 4:2 nochako puonjogi gi ngeche
NGIMA,

Mat 22:37 iher Jehova gi ngimani duto
Luk 9:24 ma dwaro reso ngimane nolale

Luk 18:30 nyading’eny ndalogi, ngima mochwere

Luk 20:38 Nyasach joma ngima Joh 3:16 obed gi ngima ma nyaka chieng
Joh 5:26 Wuoro chiwo ngima, Wuode bende

Joh 11:25 An e chier kendo ngima Joh 17:3 Ma e ngima ma nyaka chieng’, ni
Tic 13:48 chunygi ni kare ne ngima mochwere

Tic 20:24 ok akwan ngimana ka gimoro
Rum 6:23 mich ngima ma nyaka chieng’

1Th 4:15 wan ma pod wangima 1Ti 6:12 mak matek ngima ma nyaka chieng’
Hib 4:12 wach Nyasaye ngima kendo en gi teko
 
733

NGORO,
2Ti 1:7 ok omiwa chuny ngoche
NINDO,
Rum 13:11 sa osechopo ua e nindo 1Th 5:6 kik wanind kaka jomamoko
NITIE,
Mat 24:3 ranyisi manyiso ni intie Mat 24:37 ndalo ma Wuod dhano nitie
2Pe 3:4 singo ma biro yudo ka entie
NJAWO,
2Ko 4:2 ok wanjaw wach Nyasaye NOA,

Mat 24:37 kaka ndalo Noa, e kaka NONO,
Mat 10:8 Nuyudo nono, chiwuru Tic 17:11 ginono Ndiko adimba Gal 6:4 ng’ato mondo onon timbene
Fwe 22:17 omodh pi ngima nono
NONRO,
1Ti 1:4 penjo ma miyo ji timo nonro
NONRUOK,
Tic 20:28 Nonreuru uwegi
1Ko 11:28 okwong ononre kabe owinjore
2Ko 13:5 unonru une kabe un e yie 1Ti 4:16 nonri, kod weche mipuonjo
NYAK,

Rum 8:23 waseyudo nyak mokwongo
Gal 5:22 olembe ma roho nyago, hera
NYAKA CHIENG’,
1Pe 1:25 wachne siko nyaka chieng’
NYAKO,
Mar 5:42 nyakono nochako wuotho Luk 8:49 Nyari osetho
NYALO,
Mat 25:15 nomiyo talanta; gi nyalone

Rum 2:15 nyalo mar pogo ber gi rach chiwo neno

1Ko 8:12 ketho nyalogi mar pogo ber gi rach
Fil 4:13 E weche duto, an gi nyalo
 
NGORO–NYIEGO


1Ti 4:2 nyalogi mar pogo ber gi rach osetho

2Ti 2:2 gibed gi nyalo mar puonjo NYALORE,

Rum 12:18 Ka nyalore, udag gi kuwe
NYALRE,
Mat 19:26 dhano ok nyalre, to Nyasaye
NYANGU,
Rum 2:29 nyangu mar chuny 1Ko 7:19 nyangu ok en gimoro, bende
NYAP,

1Ko 1:27 Nyasaye noyiero gik ma nyap
2Ko 12:10 sama anyap, abedo gi teko
NYAROMBO,
Joh 1:29 Nyarombo ma golo richo
NYASAYE,
Mat 27:46 Nyasacha, iweya nang’o?
Joh 1:18 Onge moseneno Nyasaye kinde moro
Joh 17:3 ni ging’eyi in Nyasaye makende

Joh 20:17 aidho ir Nyasacha kendo Nyasachu

1Ko 8:4 onge Nyasaye moro mak mana achiel

2Ko 4:4 nyasach ndaloni osedino pach
Ef 4:6 Nyasaye achiel kendo Wuon ji duto

1Jo 4:8 Nyasaye en hera NYASI, Rum 13:13 ok e nyasi
mochochni, mer
Gal 5:21 mer, nyasi mochochni
NYATHI,

Luk 9:47 nokawo nyathi matin 1Ko 13:11 aparo ka nyathi, anono ka nyathi
2Ti 3:15 chakre kane in nyathi NYAWO,

Rum 15:1 wating’ nyawo joma yomyom
NYIEGO, 1Ko 13:4 Hera onge nyiego
 
NYING–OGUDU

NYING,
Mat 6:9 nyingi obed maler
Joh 12:28 Wuora, mi nyingi duong’ Joh 14:14 kwauru gimoro e nyinga, anatime
Joh 17:26 Asemiyo nyingi ong’erenegi

Tic 4:12 onge nying machielo ma ji yudoe

Tic 15:14 e ogendni joma iluongo gi nyinge

Rum 10:13 ma luongo nying Jehova ibiro res
Fil 2:9 nying moloyo nyinge duto NYIRI,

Tic 21:9 nyige ang’wen ma pok okend

2Ko 6:18 to unubed yawuota kod nyiga
NYIROMBE,
Joh 21:15 ihera? Pidh nyirombena
NYISECHE,
1Jo 5:21 tang’, nyiseche manono
NYISO,
Luk 3:8 olemo ma nyiso loko chunyu

Joh 5:20 Wuoro nyiso Wuode weche motimo

Rum 5:8 Nyasaye nyiso herane 2Ko 6:4 e yore duto, wanyiso ratiro
NYISRUOK,
1Ko 2:1 weche nyisruok 1Jo 2:16 nyisruok gik ngima
NYITHI KIYE,
Jak 1:27 warit nyithi kiye kod NYITHINDO, Mat 11:16 Gichal
nyithindo e chirni
Mat 18:3 ka ok ubedo kaka nyithindo

Mat 19:14 Wereuru gi nyithindo, kik ugeng’gi

Luk 10:21 iseumo ne jorieko, iseelo ne nyithindo
Rum 8:14 ji ma roho tayo gin nyithinde

Rum 8:21 thuolo mar bedo nyithind Nyasaye
 
734


1Ko 7:14 nyithindu dobedo ma ok ler, to koro

1Ko 14:20 beduru nyithindo kuom wach richo

2Ko 12:14 nyithindo ok ken ne jonyuolgi

Ef 6:1 nyithindo, winjuru jonyuolu 1Jo 3:2 sani koro wan nyithind Nyasaye
NYONO,
Hib 10:29 nyono Wuod Nyasaye NYOTH, Luk 22:48 indhogo Wuod
dhano gi nyoth?
NYUASO,

1Pe 1:14 kik nyuasu gi gombo NYUOL, 1Pe 1:3 nyuol manyien

O

OBADHO, Luk 21:34, 35 chieng’no chopnu kobadho
OBOKE,

Mat 24:32 Mapiyo kosegolo oboke
ODIECHIENG’,
1Th 5:2 odiechieng Jehova
OD TUECH,
Tic 5:18 giketogi od tuech OFUNGU, Mat 16:19 Abiro miyi
ofungu Pinyruodh
Luk 11:52 umayo ji ofungu mar ng’eyo

Fwe 1:18 an gi ofungu tho kod Liel OGANDA, Mat 21:43 oganda ma
nyago olemo
Mat 24:7 oganda noked gi oganda Tic 17:5 oganda ma achach

1Pe 2:9 Un oganda moyier, maler Fwe 7:9 oganda mang’ongo
OGANDA LWENY,
Fwe 19:14 oganda lweny polo OGENDNI, Mat 25:32 Ibiro chok
ogendni nyime
Luk 21:24 kinde ma noket ne ogendni orum

Tic 17:26 noloso ogendni kuom ng’ato achiel

OGUDU, Ef 6:17 rwakuru ogudu mar warruok
 
735

OHALA,
Mat 22:5 ok odewo, odhi e ohande Jak 4:13 wabiro loko mi wayud ohala
OKEPNI,
Mat 14:20 ng’injo nopong’o okepni 12
OKO,
1Ko 5:13 ong’ado bura ne jo oko? Kol 4:5 rieko e kind joma ni oko
OKOMBE, Mat 20:22 Be unyalo madho okombe

Luk 22:20 Okombeni ochung’ ne singruok
Luk 22:42 kidwaro to gol okombeni oa kuoma

1Ko 11:25 Notimo kamano bende gi okombe
OKUDH,
2Ti 3:16 Ndiko okudh gi much
OKUMBA,
Ef 6:16 ting’uru okumba yie
OL, 2Ko 4:1 osemiwa tijni, ok waol
2Ko 4:16 Kuom mano, ok waol Gal 6:9 wabiro keyo ka ok waol Gal 6:9 kik waol gi timo gik mabeyo Hib 12:3 kik uol mi chunyu a
OLEMO,
Mat 7:20 unung’egi kuom olembgi Mat 21:43 nomiye oganda ma nyago olemo

Luk 8:15 ginyago olemo kuom nano Joh 15:2 olwero mondo ginyag olemo

Joh 15:8 yudo duong’ kunyago olemo mang’eny
OLO PI,
1Ko 3:6 napidho, Apolo oolo pi OMBULU, Luk 23:51 ok nogoyo
ombulu koriwo
ONDAMO, 1Pe 2:21 luwo ondamone machiegni
ONDIEGI, Mat 7:15 lep rombe to gin ondiegi

Luk 10:3 Aorou ka rombe e kind ondiegi
Tic 20:29 ondiegi mager biro donjo
 
OHALA–OTANDA


ONG’UENG’O,
Jak 4:14 un ong’ueng’o ma betie ORO, Mat 24:32 ung’eyo ni kinde oro
chiegni
OSARA, Rum 6:23 Nimar misach richo en tho

OSIEP, Luk 16:9 osiep gi mwandu ma ok kare
Joh 15:13 chiwo ngimane nikech osiepene

Joh 15:14 Un osiepena kutimo gima achikou

Jak 2:23 Ibrahim, oluonge ni osiep Jehova

Jak 4:4 osiep piny kelo sigu gi Nyasaye
OSIEPE,
1Ko 15:33 osiepe maricho ketho
OSIMBO,

Mat 27:29 giloso osimbo mar kuthe 1Ko 9:25 giyud osimbo ma nyalo kethore
OSURU,
Mat 17:25 Ruodhi solo osuru kuom?

Luk 20:22 chulo osuru ne Kaisar owinjore?
Luk 23:2 okwero kik chul osuru ne Kaisar

Rum 13:6 Mano e momiyo uchulo osuru

Rum 13:7 ma dwaro osuru, umiye osuru

OT, Luk 2:49 abed e od Wuora Luk 13:4 ji 18 ma ot ma rabora onego
Joh 2:16 timo od Wuora od ohala! Joh 14:2 od Wuora nitie kuonde mang’eny
Tic 5:42 ot ka ot, ne gidhi nyime puonjo

Tic 20:20 puonjou e lela kendo ot ka ot

2Ko 5:1 yudo ot manie polo ma siko Hib 3:4 ot ka ot nigi ng’a mogere

OTANDA, Hib 13:4 otanda kend kik dwany
 
OTIENO–PAW TUKE

OTIENO,
Rum 13:12 Otieno oseniang’; piny ru
OWADWA,
1Ko 5:11 owadwa to en jaterruok
OWETE,
Mat 13:55 owetene, Jakobo, Josef Mat 23:8 to uduto un owete
Mat 25:40 ma ne utimo ne owetenagi, nutimona

Rum 12:10 hera manie kind owete 1Pe 5:9 riwruok mar owete e piny ngima
OWINJORE,
1Ko 7:3 omi chiege gima owinjore
OYIENA,
1Ko 6:12 Oyiena duto, to duto ok kony
OYUMA,
Luk 24:11 onenorenegi ka oyuma Gal 6:7 Nyasaye ok timgo oyuma
OYUNDI,

Mat 10:29 oyundi ariyo ing’iewo gi

P
PACHE,
Fwe 17:17 ei chunygi gitim pache PAK,

Rum 16:18 giywayo ji gi weche mag pak
Juda 16 dhogi opong’ gi pakruok
PAKRUOK,
1Ko 1:31 opakre kuom Jehova
PANDO,
Luk 8:17 mopand ma ok bi fweny
PARADISO,
Luk 23:43 inibed koda e Paradiso 2Ko 12:4 ma noter e paradiso
PARO,

Mat 22:37 iher Jehova gi pachi duto Mat 24:44 e sa ma ok upar ni e en Luk 12:20 ma pache ok ni kare Luk 15:17 Ka pache noduogo, nowacho

Rum 7:25 gi pacha, an misumba chik

Rum 8:6 keto paro kuom ringruok kelo tho
 
736


Rum 12:3 kik ng’ato opar ni olong’o moloyo

1Ko 2:16 Pach Kristo to wan-go 1Ko 7:32 Dichwo mak okendo paro mag Ruoth
1Ko 14:20 ubed joma dongo
	pachu

2Ko 10:5 waketo paro duto luwo Kristo

Ef 4:23 udok manyien e paro ma chikou

Fil 2:5 paro ma ne ni kuom Kristo Fil 3:19 giketo pachgi kuom gik piny
Kol 3:2 keturu pachu kuom gik man malo
Hib 10:32 upar ndalo machon 2Pe 1:12 adwaro ni aparnu wechego
PARO ACHIEL,
Tic 15:25 wachopo e paro achiel
PARRUOK,
Mat 6:34 kik uparru kuom kiny Mat 10:19 kik uparru kaka ubiro wuoyo
Mar 4:19 parruok mag ndaloni, gi wuond mar
Luk 8:14 parruok, gi mwandu, kod mor galogi

Luk 12:25 kuom parruok nyalo medo ngimane?

Luk 21:34 chuny pong’ kod parruok mag ngima

1Ko 7:32 daher kik ubed gi parruok
2Ko 11:28 parruok ma an-go ne kanyakla duto

Fil 2:26 [Epafrodito] nigi parruok mang’eny

Fil 4:6 Kik ubed gi parruok e wi gimoro
PASAKA,
1Ko 5:7 nyarombo Pasaka osechiw PAULO. Ne bende SAULO,
1Ko 1:12 An mar Paulo
PAW TUKE,
1Ko 4:9 ing’iyowa e paw tuke
 
737

PESA,
1Ti 6:10 hero pesa, chakruok mar Hib 13:5 ngimau kik obed mar hero pesa
PETRO,
Mat 14:29 Petro nowuotho e wi pi Luk 22:54 Petro ne luwogi mabor matin
Joh 18:10 Petro ne nigi ligangla, nochadhogo

Tic 12:5 Petro nosiko e jela, to kanyakla

PI, Joh 4:10 dikoro osemiyi pi ngima Fwe 7:17 tayogi e sokni pi ngima
PIDHO,
Joh 21:17 nowachone: Pidh rombena

1Ko 3:6 napidho, Apolo noolo pi, Nyasaye
PIEM,
Gal 5:26 kik wajiw piem e kind ji PIGE,

Fwe 17:1 ndhaga mobet e wi pige
PILATO,
Joh 19:6 Pilato: ok ayudo ketho
PILNI YATH,
Mat 7:3 pilni yath e wang’
PIMRUOK,
Gal 6:4 ok kopimore gi machielo
PINJERUODHI,
Mat 4:8 nonyise pinjeruodhi PINY,
Mat 5:5 mamuol piny nobed Luk 9:25 nwang’o piny, ngimane olalne
Joh 15:19 ok un mag piny, piny osin kodu

Joh 17:16 Ok gin mag piny 1Jo 2:15 Kik uher piny kata 1Jo 2:17 piny kadho, to ng’at ma timo
PINYRUOTH,

Mat 6:10 Pinyruodhi obi Mat 6:33 dwar mokwongo Pinyruoth
Mat 21:43 Pinyruodh imiyo oganda moro
 
PESA–POK


Mat 24:14 wach Pinyruoth ibiro yal Mat 25:34 Biuru, yuduru pok Pinyruoth
Luk 12:32 oseyie miyou Pinyruoth Luk 22:29 atimo kodu singruok ne pinyruoth
Joh 18:36 Pinyruodha ok mar pinyni

Tic 1:6 be e kinde ma iduokoe pinyruoth?
1Ko 15:24 duoko Pinyruoth ne Nyasache

Gal 5:21 timo gigo, ok yud Pinyruodh
Kol 1:13 orwakowa ei pinyruodh Wuode

Fwe 1:6 wabedo pinyruoth kendo jodolo
Fwe 11:15 Pinyruodh piny osebedo mar
PI WANG’,
Tic 20:19 tiyo ne Ruoth gi pi wang’
Tic 20:31 siemou ka pi wang’a chuer Hib 5:7 Kristo nosayo ka
pi wang’e chuer
Fwe 21:4 yweyo pi wang’ duto
	wengegi POGO,

Mat 25:32 obiro pogo ji koketogi Rum 8:39 pogowa gi hera Nyasaye Fil 1:23 Gik moko ariyogi poga diere Hib 5:14 gipog gik ma kare gi ma ok kare

POGO DAK,
1Ko 7:10 dhako kik pog dak 1Ko 7:15 ka jal ma ok oyie oyiero pogo dak
POGRUOK,
Mat 10:35 nabiro kelo pogruok Rum 16:17 utang’ gi joma kelo pogruok
1Ko 1:10 kik ubed gi pogruok e kindu

POK, Mat 5:5 joma muol piny nobed pokgi
Mat 25:34 yuduru pok moseiknu Rum 8:17 wanayud pok mosingo
 
POLO–RANYISI MABER

Gal 3:29 koth Ibrahim yudo pok mosing

Ef 1:18 gueth kaka pok ne joma ler Kol 3:24 kuom Jehova ubiro yudo pok
1Pe 1:4 pok ma ok tow, ma onge chilo
POLO,
Joh 3:13 onge ng’a moseidho
	polo

2Ko 12:2 ne oter nyaka e polo mar adek

2Pe 3:13 nitie polo manyien gi piny manyien
PONG’,
Luk 21:34 chunyu kik pong’
PRISILA,

Tic 18:26 Prisila gi Akwila nokawe
PUODHO,
Mat 13:38 puodho en piny
1Ko 3:9 Un to un puoth Nyasaye ma opidho
PUONJO,
Mat 7:28 nowuoro yo ma nopuonjogo

Mat 7:29 nopuonjogi ka ng’at ma nigi teko
Mat 15:9 gipuonjo chike dhano ka mag Nyasaye

Mat 28:20 kupuonjogi rito weche duto

Joh 7:16 Weche mapuonjo ok gin maga, to

Rum 2:21 in mipuonjo ng’ato, be ipuonjori?
Rum 15:4 ondikgi gipuonjwa 1Ti 2:12 Ok ayie ne dhako opuonj
PUONJORE,

Joh 7:15 pok opuonjore e skunde?
PUONJRUOK,
Fil 4:9 Weche ma nupuonjoru Fil 4:12 asepuonjora yieng’ 2Ti 3:7 gipuonjore to ok gibed gi ng’eyo
PUOTHE,

Joh 4:35 neuru puothe kaka gichiek
 
738


PUOTH MZABIBU,
Mat 20:1 e puoth mzabibu
Mat 21:28 Nyathi, dhi iti e puoth mzabibu

Luk 20:9 nopidho puoth mzabibu, odhi wuoth
PWOCH,
1Ko 11:2 apwoyou nikech umakoru
PWODHO,
Rum 3:25 misango pwodho richo
PWODHRUOK,
2Ko 7:1 wapwodhre kuom gik Hib 12:14 Dwaruru pwodhruok

R
RACH,
Rum 7:19 gima rach e ma atimo Tit 2:8 gionge gima rach ma ginyalo wacho
RACHAR,
Fwe 7:14 kandho, gimiyo gin rochere
RADIN,

Mar 7:37 joma itgi odino winjo RAGENG’,

2Ko 3:15 nitie rageng’ e chunygi Ef 6:14 tim makare, rageng’ akor
RANGACH,

Mat 7:13 Donjuru e rangach madiny
RANGO,
Kol 3:22 ok mana ka girangou
RANYISI,
Mat 24:3 ranyisi mane ma biro nyiso Mat 24:30 Eka ranyisi Wuod dhano nonenre

Luk 21:25 ranyisi nonenre e wang’-chieng’
Joh 13:15 aketonu ranyisi
1Ko 10:6 gigo nobedonwa ranyisi 2Th 2:9 ranyisi mag miriambo, gik miwuoro
1Ti 4:12 ket ranyisi maber ne
Jak 5:10 neuru jonabi kaka ranyisi 1Pe 5:3 joma keto ranyisi ne kueth
RANYISI MABER,
2Ko 4:2 waketo ranyisi maber 1Pe 2:21 Kristo noweyonu ranyisi maber
 
739

RAPAR,
Luk 22:19 utim ma uparago
RAPIM,
Luk 6:38 rapim ma upimogo
RATIRO,
1Ko 9:18 kik ati marach gi ratirona Hib 13:18 bedo joratiro e gik moko duto
RAWAR,

Mat 20:28 ochiw ngimane rawar Rum 8:23 rawar gonyowa a e ringrewa
RECH,
Joh 21:11 gogo mopong’ gi rech 153 REM,

Rum 8:22 chuech nigi rem nyaka sani
REMO,
Mat 9:20 dhako, rembe nochuer higni 12

Mat 26:28 mani ochung’ ne remba mar singruok

Mat 27:25 Rembe obed e wiwa gi nyithindwa
Tic 15:29 uweru gi remo
Tic 20:26 aler kuom remb ji duto
Tic 20:28 nong’iewo gi remb
Wuode owuon
Ef 1:7 kuom remb jalo, rawar nogonyowa

1Pe 1:19 ne en kuom remo ma nengone tek
1Jo 1:7 remb Yesu pwodhowa a e richo

Fwe 18:24 kuome ne oyudie remb joma ler
RENDRUOK,
Juda 4 girendorego mondo gitim RESO,

Mat 16:25 ng’at ma dwaro reso ngimane

Mat 24:22 ka ndalo ok ong’ad, onge ma dores
Luk 19:10 Wuod dhano nobiro reso

1Ti 4:16 iniresri kod joma winjo 2Pe 2:9 Jehova ong’eyo reso ji
 
RAPAR–RIEKO


RESRUOK,
Luk 21:28 resruoku okayo
RIAMBO,
Kol 3:9 Kik ng’ato riamb ne wadgi Tit 1:2 Nyasaye ma ok riamb osingo
RICHO,
Mat 18:15 ka owadu otimo richo Mar 3:29 chayo roho, richo mochwere
Joh 1:29 Nyarombo ma golo richo piny

Tic 3:19 ua e richo, richou oruch Rum 3:23 ji duto osetimo richo, girem
Rum 3:25 weyo richo ma ndalo machon

Rum 5:12 richo nodonjo e piny, ng’ato achiel

Rum 6:14 richo ok onego obed ruoth e wiu
Rum 6:23 misach richo en tho Rum 12:17 Kik uchul richo kar richo 1Ti 5:24 Richo jomoko fwenyore bang’e

Jak 4:17 ong’eyo gima kare to ok otim en richo
Jak 5:15 kapo ni osetimo richo ibiro wene

1Jo 1:7 remb Yesu pwodhowa a e richo

1Jo 2:1 ka ng’ato otimo richo, wan gi

1Jo 5:17 Timbe duto ma ok kare gin richo
RIEKNI DHANO,
Tic 17:18 puonjo riekni dhano
RIEKNI PINY,
Kol 2:8 e tuech riekni piny
RIEKO,
Mat 11:19 rieko nyisore e gik motimo

Mat 24:15 jasomo mondo oti gi rieko

Luk 16:8 jaritno notiyo gi rieko Luk 21:15 rieko ma ja akwede ok nyal tamore
 
RIEYO–ROHO MALER

Rum 11:33 gueth Nyasaye gi riekone tut

1Ko 2:5 yieuru, ok e rieko dhano 1Ko 2:6 ok rieko jotelo mag ndaloni 1Ko 3:19 rieko pinyni en fuwo
Kol 2:3 opand kuome mwandu mag rieko

Jak 1:5 ka nitie ng’at mochando rieko

Jak 3:17 rieko moa malo ohero kuwe
RIEYO,
2Ko 13:11 bedo moil, ka uyie orieu Gal 6:1 rieyo gi chuny mamuol Ef 4:12 mondo girie joma ler Fwe 3:19 joma ahero arieyogi
RINGO,

1Ko 6:18 Ringuru ua e terruok 1Ko 9:24 Ring iyud michno Gal 5:7 Ne uringo maber.

En ng’a mogeng’ou RINGRUOK,

Mat 10:28 kik uluor joneg ringruok
Mat 26:26 Kawuru ucham.
Ma ochung’ ne ringra
Rum 8:5 joma ringruok chiko Rum 12:1 uchiw ringreu kaka misango
1Ko 2:14 dhand ringruok ok rwak 1Ko 3:3 paro mag ringruok pod chikou
1Ko 7:4 onge teko kuom ringre, to chiege

1Ko 12:18 Nyasaye noketo fuonni mag ringruok
1Ko 15:44 Ichuoye mar ringruok, ichiere mar polo

1Ko 15:50 ringruok gi remo ok nyal yudo pok

Gal 5:19 timbe mag ringruok nenore ratiro

Fil 3:21 loko ringrewa ma nyap obed
Kol 2:18 oparo e yor ringruok RITO,

Mat 28:20 kupuonjogi rito duto Joh 14:15 Kuhera ubiro rito chikena
 
740


Joh 17:12 ne ajaritogi nikech nyingi Rum 8:25 warite gi siso kendo gi sinani
RITRUOK,

1Ko 7:5 nikech uonge ritruok Gal 5:22, 23 olembe mag roho, ritruok
2Ti 2:24 nyiso ritruok sama okethne
RIWO,
Mat 19:6 gima Nyasaye oseriwo
RIWORE,

Rum 8:28 omiyo tijene duto riwore 2Th 3:14 uwe riworu kode
RIWRUOK,
1Ko 5:9 uwe riworu gi joterruok 1Pe 2:17 beduru gi hera ne riwruok duto
RIYO,

Joh 7:37 Ka ng’ato nigi riyo obi ira ROGO,
Mat 21:13 uloke rogo mar jomecho ROHO,

Mat 3:16 roho ka biro e kit akuru Mat 12:31 yanyo roho Nyasaye, ok bi wene
Joh 4:24 Nyasaye en Roho, lame kuom roho

Joh 16:13 roho mar adiera biro tayou

Rum 8:16 Rohono riwore kod chunywa
Rum 8:26 roho sayonwa kochur 1Ko 2:15 dhano ma roho tayo nono duto
2Ko 3:17 Jehova en Roho

Gal 5:16 wuotho ka roho chikou Gal 5:22 olembe ma roho nyago gin
Gal 6:8 ma chuoyo kichike gi roho
ROHO MALER,
Luk 1:35 Roho maler nobi
Luk 3:22 roho maler e kit akuru Luk 11:13 Wuonu chiwo roho maler ne joma
Joh 14:26 roho maler biro puonjou, paronu
 
741

Tic 1:8 unuyud teko ka roho maler obiro

Tic 2:4 roho maler nopong’ogi giduto

Tic 5:32 roho maler, ne joma winjo Nyasaye

Ef 4:30 kik ubed kumiyo roho maler lit
ROMBE,
Mat 25:33 noket rombe korachwich Joh 10:16 rombe mamoko

Joh 21:16 Kwa rombena matindo ROMO,
2Ko 3:5 Nyasaye miyo waromo
Fil 4:11 asepuonjora bedo moromo 1Ti 6:8 chiemo kod lewni, mago oromwa
1Pe 4:3 ndalo mosekadho ne oromou
ROMRE,
Fil 2:6 ne ok oparo ni oromre gi Nyasaye
ROMRUOK,
2Ko 8:14 eka romruok obedie RONG’ONDE,
Mat 15:31 rong’onde chango
RUCHO,
Tic 3:19 eka richou oruch
RUEDHI,
1Ko 9:9 Nyasaye dewo mana ruedhi?
RUMO,
2Ko 4:16 dhano ma oko dhi ka rumo
RUODHI,
Mat 6:24 misumba ruodhi ariyo Luk 21:12 Noteru e nyim ruodhi kod joloch

Tic 4:26 Ruodhi mag piny noikore 1Ko 8:5 nitie ruodhi mang’eny Fwe 5:10 giniloch kaka ruodhi e wi piny
Fwe 18:3 ruodhi oseterore kode
RUOTH,
Mat 7:22 Ruoth, donge ne wakoro Mat 9:38 kwauru Ruodh keyo oor jotich
 
ROMBE–SAMUOYO


Mat 21:5 Ruodhi biro iri, koidho punda

Mat 22:44 Jehova nowacho ne Ruodha

Mat 27:29 Misawa, Ruodh Jo-Yahudi!

Joh 19:15 Waonge ruoth mak mana Kaisar

Tic 4:24 Ruoth Mamalo nochueyo Rum 6:14 richo kik bed ruoth e wiu

Rum 14:4 Nyasaye ma en ruodhe 1Ko 7:39 okende, mana kuom Ruoth

1Ko 15:25 nyaka oloch ka en ruoth nyaka
Kol 4:1 un bende un gi Ruodhu
	polo
RWAKO,
Rum 12:13 tim mar rwako welo Rum 14:1 Rwakuru ng’at ma yomyom

Rum 15:7 rwakuru joweteu, kaka Kristo
Tit 1:7, 8 jarit mohero rwako ji Hib 13:2 Wiu kik wil gi rwako welo 1Pe 4:9 rwako joweteu, ok ung’ur 3Jo 8 onego warwak jogo

S
SA,
Mat 24:36 chieng’no kod sano Joh 7:8 sana pok ochopo
SABATO,
Mat 12:8 Wuod dhano e Ruodh Sabato

Mar 2:27 Ne oket Sabato nikech dhano

Luk 14:5 ok obi ywayo ruadhe chieng’ Sabato?

Kol 2:16 kik ng’adnu bura kuom rito Sabato
Hib 4:9 yueyo mar sabato
SAMARIA,
Joh 4:7 Nya-Samaria nobiro
SAMUOYO,

Rum 12:11 jokinda, ok josamuoyo
 
SAND–SIN

SAND,
Mat 5:10 Joma mor gin mosesand Mat 13:21 ka sand osewuok, ochwanyore
Mar 4:17 mapiyo ka sand owuok, gichwanyre

Mar 10:30 nyithindo, puothe, sand Joh 15:20 gisesanda, un bende ginisandu
Tic 14:22 wakal e sand eka wadonj e Pinyruoth

Rum 12:14 guedhuru joma sandou 2Ko 4:9 isandowa, to ok jwang’wa Hib 2:10 Jatelo osand eka obed malong’o

1Pe 5:9 ung’eyo ni sand kaka mago
SANDO,
Tic 22:4 Ne asando jo Yorni

1Ko 4:12 sama isandowa, wanano
SANDORE,
Fil 1:29 mondo usandru ne en
1Pe 3:14 ka isandou ni tim makare, umor
SANDUK,
Luk 2:7 sandug dhok
SANHEDRIN,
Tic 5:41 ne giwuok e Sanhedrin SARA,

1Pe 3:6 Sara ne winjo Ibrahim SATAN,

Mat 4:10 Dhi kucha Satan! ondik Mat 16:23 ne Petro: Dhi chien Satan Mar 4:15 Satan biro to golo wach mochuo

Rum 16:20 Nyasaye biro ng’inyo Satan e bwo

1Ko 5:5 uchiw ng’atno e lwet Satan 2Ko 2:11 Satan kik wuondwa

2Ko 11:14 Satan loko kite ka malaika mar ler

2Th 2:9 jaketh-chik nikech tij Satan Fwe 12:9 thuol, Jachien kendo Satan
Fwe 20:2 Satan, otueye higni 1,000
SAULO,
Tic 7:58 e tiend rawera Saulo
 
742


Tic 8:3 Saulo nochako sando kanyakla

Tic 9:1 Saulo pod ne opong’ gi mirima

Tic 9:4 Saulo, Saulo, isanda nang’o?
SAYO,
Rum 8:34 Kristo Yesu sayonwa Rum 12:1 asayou kuom ng’wono 2Ko 5:20 wasayo: Losuru winjruok gi Nyasaye
File 9 asayo kuom hera

Hib 5:7 Kristo nosayo kendo kwayo
SAYUN,
Fwe 14:1 Nyarombo e Sayun, ji 144,000
SIBUOR,
1Pe 5:8 Jachien, sibuor ma ruto Fwe 5:5 Sibuor moa e dhood Juda
SIEM,
1Ko 10:11 nondikgi wayudgo siem
SIEMO,
Tic 4:17 wasiemgi kendo wakwergi 1Pe 2:23 isande, ok nosiemo wang’gi
SIGU,
1Jo 3:15 timo sigu gi owadgi SIKO,

1Jo 2:17 timo dwach Nyasaye siko SILILI,

Mat 25:1 Pinyruoth chal nyiri ma silili
SIMON,
Tic 8:18 Simon nodwaro miyogi pesa
SIN,
Mat 24:9 ogendni sin kodu nikech nyinga

Luk 6:27 utim maber ne joma sin kodu

Joh 7:7 piny osin koda, nimar achiwo neno
Joh 15:25 Ne gisin koda ma onge gimomiyo

Rum 12:9 sin gi gik maricho; makri gi mabeyo
 
743

SINANI,
Rum 5:3 masira nyago sinani
Jak 1:4 weuru sinani ochop tichne SINGO, 2Ko 1:20 singo Nyasaye gin
ee kuome
Hib 10:23 jal momiyowa singono igeno
SINGRUOK,
Luk 22:20 singruok manyien Luk 22:29 atimo kodu singruok, kaka Wuora

SIRNI, Gal 2:9 ma ne gin kaka sirni SIRO, Tic 17:3 osiro puonjgo gi ndiko
Fil 1:7 atiyo gi chik sirkal e siro 1Ti 3:15 siro kod mise mar adiera
SISO, Rum 1:15 siso mar landonu wach maber
SKUNDE,
Joh 7:15 pok opuonjore e skunde?
SODOM,
2Pe 2:6 ketho Sodom, keto ranyisi Juda 7 Sodom gi Gomora, bedonwa ranyis
SOLOMON,
Mat 6:29 Solomon ok norwakore SOMO,

Tic 4:13 Johana, ji ajia ma ok osomo

Tic 8:30 iwinjo tiend weche misomogo?

SUDO, Jak 4:8 Suduru ir Nyasaye SULWE,

Mat 24:29 bang’ masira sulwe nolwar
Fwe 2:1 momako sulwe abiriyo
	lwete
SUNGA,
2Th 1:4 wan gi sunga kuomu

T
TALANTA,
Mat 25:15 talanta abich, machielo TAMRUOK, Mat 13:15 jogi
osetamore wach
TANG’,
Mat 10:16 bed motang’ ka thuonde Ef 5:15 beduru motang’ kik uwuoth 2Th 3:14 tang’uru ahinya gi ng’atno
 
SINANI–TEM


TAON, Luk 4:43 aland wach e taonde moko
TARA,

Fwe 5:11 kwan-gi ne en tara gi tara
TATARO,
2Pe 2:4 nowito malaike e Tataro TAYA,

Mat 6:22 Taya mar del en wang’ TAYO,

Rum 12:8 ng’ama tayo, otime gi kinda

1Th 5:12 uchiw luor ne joma tayou Hib 13:7, 17 joma tayou
TEGO,
Luk 22:32 kiseduogo iteg oweteni Tic 14:22 gitego jopuonjre gisik e yie
Fil 2:13 Nyasaye tegou komiyou gombo
TEK,
1Pe 4:18 reso ng’at makare tek 1Jo 5:3 chikene ok tek luwo
TEKO,
Mat 28:18 Osemiya teko duto Mar 5:30 Yesu nofwenyo ni teko oa kuome
Mar 12:30 iher Jehova gi tekoni duto

Luk 4:6 Abiro miyi teko mar loch Tic 1:8 unuyud teko ka roho maler Rum 13:1 obolre ne teko mar loch Rum 13:1 joma nigi teko mar loch 2Ko 4:7 teko mokalo mapile obed mar Nyasaye

2Ko 12:9 tekona nyisore e nyawo 2Ko 12:10 sama anyap, abedo gi teko
Tit 3:1 bolore ne joma nigi teko Fwe 3:8 ang’eyo ni in gi teko matin
TEM,
Mat 6:13 kik iterwa e tem

Mat 26:41 lemuru mondo kik udonj
	tem
Luk 8:13 to e ndalo tem, gilwar 1Ko 10:9 kik waket Jehova e tem 1Ko 10:13 Onge tem mosebironu mak mana
 
TEMBE–THURWA

Jak 1:3 yieu ma koro osetem
Jak 1:12 Ng’at mamor en manano
	tem
TEMBE,
Jak 1:2 mor lilo, uromo gi tembe TEMO,

Tic 5:9 utem roho mar Jehova? 1Ti 3:10 okwong otemgi mondi 1Jo 4:1 temuru weche moa kuom much

TERO MOS,
Jak 1:19 tero mos kuom wuoyo 1Pe 3:4 chuny ma terore mos
TERRUOK,
Mat 15:19 chuny terruok wuokie Tic 15:20 giwere gi terruok, remo 1Ko 5:9 uwe riworu gi joterruok 1Ko 6:9 Joterruok, ok noyud Pinyruodh

1Ko 6:18 Ringuru terruok
1Ko 10:8 kik wabed gi tim terruok Gal 5:19 terruok, tim ma ok ler Ef 5:3 Terruok kik hulie e kindu 1Th 4:3 dwach Nyasaye, uweru gi terruok

TEYNI,
Mat 25:1 nyiri apar nokawo teynigi
THALO,
Joh 19:3 ne gisiko ka githalo wang’e

THIEWO, 1Ko 7:36 osekalo higni ma githiewoe
THO,
Luk 15:24 wuoda nosetho to koro Luk 20:38 Nyasach, ok joma otho, to ji mangima
Joh 8:51 ng’ato ma mako wachna, ok bi tho

Joh 11:25 kata ka otho, obiro bet mangima
Joh 11:26 ma nyiso yie kuoma ok bi tho

Rum 5:12 tho nolandore kuom ji duto

Rum 6:23 misach richo en tho Rum 14:8 ka watho, wan mag Jehova
 
744


1Ko 15:26 jasigu mogik, tho ibiro tiek

1Ko 15:53 ma tho orwak ma ok tho 2Ko 5:15 mangima ne dwach jal ma ne othonegi
Ef 2:1 ungima, kata ne usetho e richou
Ef 4:19 Pachgi osetho
1Th 4:13 ubed kukia wach joma nindo e tho

1Th 4:16 joma otho e Kristo nochier mokwongo

Hib 2:9 mondo Yesu obil tho ne ji duto

Hib 2:15 osebedo e tuech nikech luoro tho
Fwe 2:11 tho mar ariyo ok Fwe 14:13 Joma mor gin joma tho e Ruoth

Fwe 20:6 tho mar ariyo onge gi teko
Fwe 20:14 tiende en tho mar ariyo Fwe 21:4 tho ok nobedie
THOWI,
Mat 13:33 Pinyruodh polo chal thowi

1Ko 5:6 thowi manok yienyo mogo THUNG’O,

Mar 4:19 thung’o wachno, ok nyag THUOL,

Joh 3:14 Musa nong’awo thuol Fwe 12:9 ne owit thuol machonno
THUOLO,
Joh 8:32 adiera noketu thuolo Rum 8:21 thuolo maduong’, nyithind Nyasaye
2Ko 3:17 kama roho Jehova nitie, ji bedo thuolo

Gal 6:10 wan gi thuolo, watim mabeyo
Fil 1:29 thuolo makende e lo Kristo

1Pe 2:16 ka utiyo gi thuolono ok kaka rageng’
2Pe 2:19 Gisingonegi thuolo
THURWA,
Fil 3:20 wan thurwa en polo
 
745

THWON-GWENO,
Mat 26:34 thwon-gweno okok TIANG’,

1Ko 3:12 ka ng’ato gedo e wi tiang’ TICH,
Tic 20:24 atiek ng’weya kod tich
Rum 11:13 amiyo tija duong’
Rum 12:4 fuonni mang’eny,
ok ti tich achiel
2Ko 4:1 osemiwa tijni kuom kech 2Ko 6:3 kik yudie ketho moro
	tijwa
Ef 4:16 Ka fuoni ka fuoni tiyo kare 1Ti 1:12 migeno kuom miya migawo e tij
2Ti 4:5 tim tich mosemiyi mitieke 1Pe 1:13 ikuru pachu maber ne tich
TIEGRUOK,
1Pe 5:10 omiyo tiegruoku orom
TIEKO,

Tic 20:24 atiek ng’weya kod tich 2Ti 4:7 asetieko ng’weya
TIELO,
Joh 13:5 lwoko tiende jopuonjrene Rum 16:20 ng’inyo Satan e tiendeu
TIENG’,
Mat 24:34 tieng’ni ok bi kalo TIJE,

Joh 14:12 timo tije madongo moloyo
TIJ NYASAYE,
Rum 12:1 tij Nyasaye gi parou TIM,

Mat 15:3 nikech timbeu kod chikeu Mar 7:13 nikech timbeu kod chikeu Rum 1:24 noweyogi ne timbe ma ok ler
1Ko 6:7 uwe otimnu marach

Gal 1:14 kinda e luwo tim kwerewa Kol 3:5 terruok, gi tim ma ok ler 2Pe 3:13 tim makare nobedie
TIMBE,
Hib 9:14 pwodho a e timbe tho 1Pe 2:12 Sikuru gi timbe mabeyo e ogendni
1Pe 3:1 oywagi gi timbegi ka ok oyalnegi wach
 
THWON-GWENO–TIYO


1Pe 3:16 oyud wich-kuot nikech timbeu mabeyo
TIMBE-JUOK,
Tic 19:19 ne timo timbe-juok

Gal 5:20 sanamu, timbe-juok, sigu, TIMO,

Rum 7:15 gik ma daher, ok atim, to 1Ko 9:22 Asetimora gimoro amora ma dwarore
Ef 5:1 beduru kutimo kaka Nyasaye Jak 1:22 beduru joma timo kaka wach
1Jo 3:6 e winjruok kode ok tim richo TIMOTHEO,

Tic 16:1 ma nyinge Timotheo 1Ko 4:17 aoro Timotheo iru, nyathina ma ahero
1Ti 1:2 Timotheo, nyathina gadier kuom yie
TIN,
Mar 10:20 mago duto aserito a e tinna

Luk 16:10 migeno kuom gima tinie, igeno
1Ti 4:12 kik ng’ato ochayi nikech itin
TING’,
Luk 11:46 uketo ne ji ting’ matek Tic 15:28 wamednu ting’ mapek 2Ko 1:8 bwo ting’ mohingo tekrewa Gal 6:2 ting’o ting’ mag joweteu Gal 6:5 ng’ato noting’ ting’ne 1Th 2:6 wanyalo bedonu ting’ mapek

Hib 12:1 wawituru oko ting’ duto Fwe 2:24 Ok aketnu ting’ moro amora
TING’O,

Rum 15:1 motegno oting’ nyawo TIPO,
Kol 2:17 gin tipo mar gik ma biro Jak 1:17 ok lokre, ok sud ka tipo
TIYO,
Mat 20:28 Wuod dhano nobiro oti ne ji

Luk 16:8 tiyo e yo mariek moloyo Joh 5:17 Wuora tiyo nyaka sani
 
TIYO MATEK–WACH MABER

Joh 6:27 Tiuru, ok ne chiemo ma tow
1Ko 7:31 joma tiyo gi piny

1Ko 9:18 kik ati marach gi ratirona 2Ko 7:2 pok watiyo marach gi ng’ato
2Ko 12:15 chiwora kendo tiyo nyaka arum
Gal 5:13 kuom hera, tiuru ne joweteu

Ef 4:16 tiyoe kuom fuoni ka fuoni Ef 4:28 kik okwel; to oti matek 1Th 2:9 Ne watiyo odiechieng’ gi otieno

2Th 3:10 ok dwar tiyo, ok onego ochiem
1Pe 4:10 mich, oti kode e konyo jowetene
TIYO MATEK,

Hib 6:11 ng’ato ka ng’ato oti matek TONG’,
1Th 4:6 Kik ng’ato kal tong’ TOW,
1Ko 15:42 ichiere del ma ok tow
TUECH,

2Ko 10:5 waketo paro duto e tuech
TUEYO,
Mat 16:19 gima itueyo osetue e polo

1Ko 7:35 ok ni mondo atueu, to Ef 4:3 kuwe ma tueyowa kanyachiel
Kol 3:14 hera, e gima tueyo ji duto 1Pe 2:15 tueyo dho joma wacho ma ok
TUEYO CHIEMO,

Luk 18:12 atueyo chiemo e juma TUO,
Jak 5:14 Be nitie ng’ato ma tuo
	kindu?
TUOCHE,
Luk 21:11 bende tuoche ma landore
TUONO,
1Ko 7:5 Kik utuonru TUR,
Fil 4:5 bedou joma tur ong’ere
 
746


TUT,
Rum 11:33 gueth gi rieko Nyasaye tut

Ef 3:18 ng’eyo e yo malong’o tut TWAK,
Tic 17:2 twak kuom weche Ndiko
TWEGE,
Tic 15:32 nojiwo owete gi twege

U
UMO,
1Ko 11:6 ka dhako ok um wiye UTE,
Tic 7:48 Mamalo ok dag e ute
UTE BURA,
Mar 13:9 noteru e ute bura

W

WACH, Luk 8:12 Jachien golo wach e chunygi

Joh 1:1 Kar chakruok Wach ne nitie Joh 17:17 wachni en adiera

Tic 18:5 Paulo nodich ahinya gi yalo wach
Rum 16:25 alando wach maler moum

Ef 3:4 ng’eyona wach maler moum Fil 2:16 kumako motegno wach ngima

Kol 3:13 ka ng’ato nigi wach gi wadgi
2Ti 2:15 kitiyo gi wach adiera e yo makare

2Pe 1:19 wach mokor osebedonwa madier

2Pe 1:20 wach mokor ma dhano 2Pe 1:21 wach mokor ok nikech dhano

WACH MABER, Mat 24:14 wach maber ibiro yal
Luk 4:43 aland wach maber, momiyo noora

Rum 1:16 wiya ok kuod gi wach maber

1Ko 9:16 litna ka ok ayalo wach maberno!

1Ko 9:23 atimo duto nikech wach maber
 
747

WACH NYASAYE,
Mar 7:13 timo wach Nyasaye 1Th 2:13 kaka en, wach Nyasaye Hib 4:12 wach Nyasaye ngima, en gi teko
WADU,

Luk 10:27 her wadu kaka iherori Luk 10:36 ng’ano ma notimore wadgi?
WANG’, Mat 5:38 Wang’ kar wang’ Mat 6:22 wang’i kochomo kamoro, dendi duto ler
1Ko 2:9 Wang’ pok oneno, it pok owinjo

1Ko 7:33 onyalo bedo malong’o e wang’ chiege
1Ko 12:21 Wang’ ok wach ne lwedo, aonge gi

1Ko 15:52 mapiyo ka diemo wang’ WANG’-CHIENG’,

Mat 24:29 nolok wang’-chieng’ Tic 2:20 Wang’-chieng’ ibiro lok mudho
WANG’-TEKO,
Gal 5:19 tim wang’-teko

2Pe 2:7 Lut nochandore nikech tim wang’-teko
WARRUOK,
Tic 4:12 onge warruok kuom Rum 13:11 warruokwa okayo machiegni
Fil 2:12 tiyo matek ne warruoku gi kirni

Fwe 7:10 Warruokwa a kuom Nyasachwa
WASUMBNI,
Luk 17:10 wasumbni ma kayiem Luk 17:10 wasumbni ma kayiem 1Ko 7:23 bedo wasumb dhano
WECHE,
Mat 23:23 jwang’o weche madongo 2Ko 6:8 weche maricho gi mabeyo

WECHEU, 1Th 4:11 pachu kuom wecheu uwegi

WEDE, Tic 10:24 Kornelio nochoko wedene
WENDE, Kol 3:16 wende lemo
 
WACH NYASAYE–WINJO


WER,
Mat 26:30 bang’ wende pak
Tic 16:25 Paulo gi Sila pako
Nyasaye gi wer
Ef 5:19 kuwer ne Jehova gi thum WEYO,

Mat 6:14 kuweyo kethogi, Wuonu Mat 18:21 richo nyadidi to aweyone?
Mat 19:29 moseweyo utene, puothe

Mat 26:28 remba, chuer owe richogi
Luk 14:33 ok owere gi gik ma en-go Tic 5:42 puonjo ma ok giwe

Fil 2:7 noweyo duto ma en-go Kol 3:13 kaka Jehova weyonu richou
WICH,

1Ko 11:3 wi dhako en dichwo Ef 5:23 Kristo en wi kanyakla Ef 5:23 dichwo en wi chiege
WICH-KUOT,
Mar 8:38 neno wich-kuot

Rum 1:16 wiya ok kuod gi wach maber

Rum 5:5 geno ok kel wich-kuot 1Ko 4:14 ok ni akuod wiu, to apuonju
Ef 5:4 tim wich-kuot, mbaka mofuwo

2Ti 1:8 kik ibed gi wich-kuot kuom neno

2Ti 2:15 jatich ma onge gima kuodo wiye
Hib 11:16 Nyasaye ok bed gi wich-kuot kodgi,

1Pe 4:16 kisando Jakristo, kik obed gi wich-kuot
WICH-TEKO,
2Pe 2:10 joma wigi tek
WICH WIL,

Fil 3:13 wiya wil gi man chien Hib 6:10 ok kare ma wiye diwil
WINJO,
Mat 17:5 Wuoda mahero. Winjeuru Luk 10:16 Ng’ato ma winjou owinja
 
WINJORE–YADH-SAND

Joh 3:36 ok winj Wuowi, ok none Tic 4:19 wawinju kar Nyasaye Tic 5:29 wawinj Nyasaye kar dhano

Rum 10:14 ere kaka gibiro winjo ka pok
Rum 16:26 giyie kuome kendo giwinje

Ef 6:5 wasumbni winjuru ruodhiu Hib 5:11 nikech winjou nok

Jak 1:19 winjo piyo, terore mos wuoyo
WINJORE,
Mat 10:11 ng’at mowinjore
Mat 10:37 ohero moloya, ok owinjore

Luk 15:19 Ok awinjora oluonga ni wuodi
Tic 9:22 nolero e yo ma winjore, ni Kristo

Tic 13:46 useng’ado ni ok uwinjoru gi ngima

1Ko 11:27 madho okombe ma ok owinjore
2Th 1:5 ikwanou ni uwinjoru gi Pinyruoth

Hib 11:38 piny ne ok owinjore kodgi

Fwe 4:11 In Jehova, iwinjori nikech WINJRUOK,
Rum 5:10 winjruok gi Nyasaye 1Ko 1:10 ka un gi winjruok achiel 1Ko 7:5 Kik utuonru, mak mana ka uwinjoru

1Ko 7:5 Kik utuonru, mana ka uwinjoru
Fil 2:2 bedo e winjruok chuth WINY,

Mat 6:26 Nonuru winy e polo WUOD DHANO,

Mat 10:23 ka Wuod dhano ochopo Luk 21:27 ginine Wuod dhano ka biro, bor polo
WUOND,
Gal 6:7 Kik wuondu: Nyasaye
Ef 4:25 usegolo wuond, wachuru adiera
 
748


WUONDRUOK,
Rum 1:20 ok giwuondre ni gikia Rum 12:9 Herau obed ma onge wuondruok

Gal 2:4 owete ma wuondore nosieko ling’ling’
WUORO,
Mat 6:9 Wuonwa manie polo Mat 23:9 kik uluong ng’ato e piny ni wuonu

Luk 2:49 nyaka abed e od Wuora Luk 15:20 wuon-gi noringo mokwake

Joh 5:20 Wuoro nyiso Wuode weche ma owuon

Joh 10:30 An kod Wuora wan achiel

Joh 14:6 Onge ma biro ir Wuora mak mana

Joh 14:9 mosenena, oseneno Wuora

Joh 14:28 Wuora duong’ moloya Joh 14:28 ubed mamor ni adhi ir Wuora

1Pe 4:4 Giwuoro gimomiyo ok WUOTHO,

Joh 6:19 Yesu ka wuotho e nam Fil 1:27 wuothuru mowinjore 1Th 5:14 wuotho e yo ma ok owinjore

2Th 3:6 owadwa ma wuotho ma ok owinjore
WUOWI,

Mat 3:17 Ma en Wuoda mahero Luk 15:13 wuowi matinno noketho mwandu

Y

YADH MZABIBU,
Joh 15:1 An yadh mzabibu
YADH NG’OWO,
Mat 21:19 yadh ng’owo noner Mar 13:28 puonjreuru ranyisi yadh ng’owo
YADH-SAND,
Mat 10:38 ok ting’ yadh-sand Luk 9:23 oting’ yadh-sandne pile
 
749

YADH WANG’,
Fwe 3:18 yadh wang’ iwir inen YAKO,

Hib 10:34 uyie mondo oyak giu YALO,

Mat 9:35 Yesu yalo wach maber Mat 24:14 wach Pinyruoth ibiro yal Luk 8:1 nowuotho koyalo, kolando Rum 10:14 winjo ka pok oyalnegi? 2Ti 4:2 Yal wach; time mapiyo
YAMO,
Mat 7:25 yamo nogoyo odno
1Ko 9:26 ok en ni mondo ago yamo 1Ko 14:9 uwuoyo gi yamo

Ef 4:14 yamo tagowa kuom puonj Fwe 7:1 gimako matek yembe ang’wen
YANGO,
Tic 17:31 oseyango chieng’ mobiro Fil 1:10 mondo uyang gadier
YATH,
Mar 15:25 ne gigure e yath Luk 23:21 Gure e yath!
Gal 3:13 Ng’ato mong’aw e yath okuong’

Fwe 2:7 chamo olemb yadh ngima YESU,
Mat 1:21 inichake ni Yesu YIE,

Luk 3:22 Wuoda mahero; aseyie kodi

Luk 17:6 Ka da un gi yie ma rom gi koth karadali

Luk 18:8 Wuod dhano ochopo, obiro yudo yie?

Joh 3:16 ng’ato ma nyiso yie kuome

Joh 20:29 Joma mor gin ma yie, ka pok gineno

Rum 1:17 makare nobed mangima kuom yie

Rum 4:20 yie ma ne en-go nomiyo otegno

1Ko 7:12 chiege ma ok ni e yie 2Ko 4:13 wanyiso yie, omiyo wawuoyo
 
YADH WANG’–YOMYOM


2Ko 5:7 wawuotho kuom yie, to ok kuom neno

Gal 6:10 ne joma wan-go e yie Ef 4:5 Ruoth achiel, yie achiel, batiso achiel

2Th 2:12 ne ok giyie kuom adiera 2Th 3:2 ok ji duto ma nigi yie 2Ti 1:5 yieni ma onge wuondruok ma

2Ti 3:14 ne okonyi yie kuomgi chuth

Hib 11:1 Yie en bedo gadier kuom gik migeno

Hib 11:6 onge gi yie, ok onyal moro Nyasaye

Jak 2:26 yie ma onge gi tim otho 1Pe 1:7 yieu mosekalo e tem
YIEN,
Fwe 22:14 dhi e yiend ngima
YIENGNI,
Luk 21:11 Yiengni piny nobedie
YIENGO,
1Th 3:3 kik ng’ato oyiengni
YIERO,
Rum 9:11 nodhi yiero jal ma Rum 14:1 gima owuon onego otimie yiero
YIE WICH,

Mat 10:30 yie wiu osekwan Luk 21:18 onge kata yie wiu ma biro lal

1Ko 11:14 dichwo, yie wich maboyo, wich-kuot
YO,
Joh 14:6 An e yo, adiera, ngima Tic 1:11 duogo e yo ma chal gi muneno

Tic 9:2 ng’ato ang’ata ma en ja Yorno

1Ko 10:13 obiro losonu yo mar wuok

Gal 6:1 ng’ato chomo yo ma ok kare
YOMYOM,
Rum 14:1 Rwak ng’ama yomyom 1Th 5:14 teguru joma yomyom
 
YORE–77

YORE,
1Ko 4:17 Obiro paronu yorena
YUDIA,
Fil 4:2 Asayo Yudia, bende Sintike
YUEYO,
Mat 11:28 Biuru ira, anamiu yueyo 2Th 1:7 ibiro miu yueyo
YUEYO MOS,
Luk 12:19 yue mos, chiem YUGI,

Fil 3:8 akwanogi kaka yugi lilo YUKO,
Ef 4:14 ok wabed kiyukowa YWAGO ANG’E,
Rum 9:33 ok obi ywago ang’e YWAK,
Mat 26:75 nowuok oko moywak malit

Luk 6:21 Joma mor gin ma ywak sani
Rum 12:15 ywaguru gi joma ywak Juda 16 jong’ur, joma ywagore
YWAYO,
Joh 6:44 mana ka Wuora oywaye

Z
ZAKARIA 1.,

Luk 11:51 remb Zakaria ma noneg ZAKARIA 3.,
Luk 1:5 jadolo ma nyinge Zakaria
ZAKAYO,

Luk 19:2 Zakayo jatend josol osuru
ZEITUNI,
Rum 11:17 zeituni mar bungu ZEU,
Tic 14:12 luongo Barnaba Zeu to Paulo
 
750


0-9

1,000, Fwe 20:2 otue Satan kuom higni 1,000
Fwe 20:4 locho gi Kristo, higni 1,000
100, Mat 13:8 nyago olemo nyadi 100
Mat 18:12 rombe 100, achiel orwenyo
Mar 10:30 yudo nyadi 100 ndalogi 12, Mar 3:14 ji 12 ma nomiyo nying
ni joote
144,000, Fwe 7:4 ji 144,000 ma ne oketnegi alama
Fwe 14:3 ji 144,000 mong’iew koa e piny
24, Fwe 4:4 kombe loch 24, jodongo 24
4,000, Mar 8:20 makate abiriyo ne chwo 4,000
5,000, Mat 14:21 chwo ma dirom
5,000 nochiemo
500, 1Ko 15:6 nofwenyore ne owete mokalo 500
666, Fwe 13:18 nambaneno en 666
70, Luk 10:1 Ruoth noyiero ji 70 mi
noorogi
77, Mat 18:22 ok nyadibiriyo, to nyadi 77
 
Glosari mar Weche Muma
 

A

Abiso. Wachni en a bys·sos e dho Grik, to tiende en bur ma "tutne onge giko" kata "ma-tut mokadho ma onge tong’." Itiyo kode e Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien) kiwuoyo kuom kamoro kata chal moro mar tuech. Bende, inyalo ti kode kiwuoyo kuom liel.—Luk 8:31; Rum 10:7; Fwe 20:3.

Achiel kuom apar. Mani ne en chiwo kata chudo, to ahinya wuon ne weche motudore gi lamo. (Mal 3:10; Fwe 26:12; Mat 23:23) E bwo Chik Musa, achiel kuom apar mar cham kod jamni ne ichiwo ne Jo-Lawi higa ka higa mondo gi-konyrego. Jo-Lawi ne chiwo achiel kuom apar kuom chiwo ma ne omigi ne tij dolo mar jood Harun mondo gikonyre-go. Ne nitie bende chiwo ma-moko mag achiel kuom apar. Jokristo ok ni e bwo chik mar chiwo achiel kuom apar.

Agoch Solomon. E ndalo Yesu, hekalu ne nigi kuonde miwuo-thoe ma ne yudore yo podho chieng’ mar laru ma oko ke-ndo ne gin gi tado. Thoth ji ne neno ni ne gin kuonde ma ne odong’ mag hekalu ma So-lomon nogero chon. Yesu no-wuotho kanyo e "ndalo koyo," kendo kanyo e ma Jokristo
 

mokwongo ne romoe mondo gilam Nyasaye.—Joh 10:22, 23; Tic 5:12.

Alabasta. Nying chupni mati-ndo mag ting’o modhi ma nigi suya mamit. Ne iloso chupni-go gi kidi moro ma ne yu-dore machiegni gi kama iluo-ngo ni Alabastron e piny Mis-ri. Kinde mang’eny chupnigo ne bedo gi ng’ut mapwot ma ne inyalo din mondo ogeng’ suya mamitno kik wuog oko. Ne ochopo kama kidino bende koro ne iluongo ni alabasta. —Mar 14:3.

Alfa gi Omega. Nyinge mag nyukta mokwongo kod mogik e nyukta mag dho Grik. Oti gi nyingego nyadidek e bug Fweny kiwuoyo kuom Nya-saye. Kuonde adekgo, tiend wechego chalre gi wach ma wacho ni "chakruok kendo giko."—Fwe 1:8; 21:6; 22:13.

Amin. En ni "obed kamano," kata "ma onge kiawa." Wachni en man e dho Hibrania, to tiende sie en "bedo ja adier kata ng’at migeno." Ng’ato ne wacho "amin" konyisogo ni oyie gi kuong’ruok moro, kata lamo moro, kata wach moro. E bug Fweny, itiyo kode kaka nying ma bende iluongogo Yesu.—Rap 27:26; 1We 16:36; Rum 1:25; Fwe 3:14.
 

751
 
AREOPAGO–CHIEMO MODHIAMBO MAR RUODHWA
752
 
Areopago. En got moro ma yu-dore Athene, yo nyandwat mar Akropolis. Bende, ne en nying ma ne itiyogo kiwuoyo kuom bura (kot) ma ne romo kanyo. Jolup Stoiko gi jolup Epikuro notero Paulo Areopago mondo oler yie mare.—Tic 17:19.

Ataro mar mach. En wach mi-tiyogo e yor ranyisi kiwuoyo kuom kamoro ma "liel gi mach kod salfa," ma bende iluo-ngo ni "tho mar ariyo." Jori-cho motamore loko chunygi, Jachien, kata mana tho kod Liel (tiende ni, Hades) iwito e majno. Kiwacho ni chuech ma onge gi del mar ringruok, gi tho, kod Hades ibiro wang’ ka-nyo, to koni gin gik ma ok nyal mako mach, nyiso ni atarono en mana ranyisi mar kethruok ma nyaka chieng’, to ok en kar sand ma nyaka chieng’.—Fwe 19:20; 20:14, 15; 21:8.

B

Baal. Nyasach Jo-Kanaan ma ne iparo ni e wuon polo ke-ndo jachiw koth kod teko mar nyuol. "Baal" bende en nying ma ne itiyogo kiwuoyo kuom nyiseche mamoko ma tindo-tindo ma ne onge gi teko kaka mar Baal. Tiend wachno e dho Hibrania en, "Wuon gimoro, kata Ruoth."—1Ru 18:21; Rum 11:4.

Batiso. Tiende en nyumo, kata luto e pi. Yesu nowacho ni nya-
 
ka batis jolupne. Ndiko bende wuoyo kuom batiso mar Joha-na, batiso mitimo kuom roho maler, kod batiso mitimo gi mach, kaachiel gi mamo-ko.—Mat 3:11, 16; 28:19; Joh 3:23; 1Pe 3:21.

Belzebub. Nying mitiyogo ki-wuoyo kuom Satan, jatelo kata jaloch mar jochiende. Nyalo bedo ni en nying ma ne olok mar Baal-zebub, ma en Baal ma Jo-Filisti ne lamo e Ekron.—2Ru 1:3; Mat 12:24.

Bwoch. Tiende sie en ng’at ma dichwo ma oro. Chwo ma kamago kinde mang’eny ne iketo e tije ma ka od ruoth mondo gikony chi ruoth, gi mondene, kod mon mamoko. Wachno bende ne inyalo tigo kiwuoyo kuom dichwo ma ok en bwoch sie, to ne en jal ma tiyo e od ruoth. Wachno itiyo-go e yor ranyisi kiwuoyo kuom ng’at ma ‘bwoch nikech Piny-ruoth,’ ma en ng’at ma nyi-so ritruok mondo ochiw chu-nye duto ne tij Nyasaye.—Mat 19:12; Est 2:15; Tic 8:27.

C

Chiemo Modhiambo mar Ruo-dhwa. Ne en chiemo sie mori-wo makate ma onge thowi kod divai ma ne gin gik mitiyo-go kaka ranyisi mochung’ ne ringruok mar Yesu kod rembe; rapar mar tho Yesu. Nikech ma e nyasi ma Ndiko chiko Jokri-
 
753

sto mondo otim, en gima owi-njore mondo oluonge bende ni "Rapar."—1Ko 11:20, 23-26.
Chieng’ Bura. Mani en odie-chieng’ moseyang, kata kinde ma jomoko kata ogendni mo-seyang, kata dhano duto biro chung’ie e nyim kom-bura mar Nyasaye. Onyalo bedo kinde ma inegoe joma oseng’adnegi bura ni giwinjore gi tho, kata kinde ma jomoko yudoe thuolo mar warruok, mi giyud ngima ma nyaka chieng’. Yesu Kristo kod jootene ne owuoyo kuom "Chieng’ Bura" mar kinde ma biro, ok mana miyaloe joma ngima kende to bende joma ne osetho chon.—Mat 12:36.

Chier. En chung’ malo ka ng’a-to  wuok  e  tho.  A·na sta-sis e dho Grik, tiende sie en "a malo kata chung’ malo." Muma wuoyo kuom chier ochi-ko mopogore opogore ma ne otimore. Mano noriwo nyaka chier ma Jehova Nyasaye no-timo kane ochiero Yesu. Kata obedo ni chier mamoko ne otim kuom lwet Elija, Elisha, Yesu, Petro, kod Paulo, Nya-saye e ma ne omiyogi teko mar chiero jogo. Chier ma biro timore e piny, ma en chier mar "joma kare gi joma ok kare" en gima dwarore ahinya e cho-po dwaro mar Nyasaye. (Tic

24:15) Muma bende wuoyo kuom chier mar joma dhi e
 
CHIENG’ BURA–DEKAPOLI


polo, kiluonge ni chier "mote-lo" kata ni chier "mokwongo." En chier mibiro tim ne owe-te Yesu mowir kuom roho.—Fil

3:11; Fwe 20:5, 6; Joh 5:28, 29; 11:25.
Chiwo mar richo. Mani en mi-sango ma ne ichiwo ok nikech richo mar oyiem, to nikech nyawo mar ringruok morem. Ne ichiwo le mopogore opo-gore, obed maduong’ kaka ruath kata matin kaka akuru, ka luwore gi migawo kata nya-lo mar ng’at ma richone ne idwaro pwodh.—Law 4:27, 29; Hib 10:8.
Chiwo miolo. Mani en chiwo ma ne iolo e kendo mar mi-sango, kendo ne ichiwe kod thoth chiwo mamoko. Paulo notiyo gi wachni e yor ranyisi konyisogo kaka noikore tiyo gi ngimane chuth e lo Jokristo wetene.—Kwa 15:5, 7; Fil 2:17. Chiwo miwang’o. Magi ne gin chiwo ne Nyasaye. Ne gibe-do le ma ne iwang’o e ke-ndo mar misango. Onge lemo moro amora mar le ma jal mochiwe ne dong’go. Le ma ne ichiwo ne gin kaka ruath, yim, nyuok, akuru, kata nyathi akuru.—Wuo 29:18; Law 6:9; Mar 12:33; Hib 10:6.

D

Dekapoli. Magi ne gin mier mag Grik. Ne gibedo mier apar apar (e dho Grik wach
 
DET-BONYO–DRAKMA

mar de ka, tiende en "apar," to po lis, en "dala"). Bende, ne en nying ma ne itiyogo ki-wuoyo kuom alwora ma ne ni yo wuok chieng’ mar Nam Ga-lili kod Aora Jordan. Kanyo bende e ma thoth miergo ne yudoree. Kuondego e ma ng’ato ne nyalo puonjore kit ngima Jo-Grik kod yore mag ohala. Yesu nokadho e alwo-rano, kata kamano onge gima nyiso ni nolimo moro amo-ra kuom mier mag Dekapoli. —Mat 4:25; Mar 5:20.

Det-bonyo. Magi gin dede mo-pogore opogore ma hinyo dar kanyakla ka giwuok kamoro nyaka komachielo ka ging’eny ahinya. Chik Musa ne kwanogi kaka chiemo maler. Det-bonyo mang’eny ma ne chamo gi-moro amora ma giromogo ka gikelo kethruok maduong’, ne ikwano kaka masira.—Wuo 10:14; Mat 3:4.

Dho Aram (Suria). Ma en dhok ma dwa chalre ahinya gi dho Hibrania. Nyuktane chalre gi mag dho Hibrania. Jo -Aram (Suria) e ma ne tiyo kode chon, kae to bang’e ne ochak ti kode e piny mangima e we-che mag ohala kod tudruok e ndalo loje mag Asuria kod Babilon. Bende, mano e dhok ma ne itiyogo e bwo loch mar Jo-Persia. (Ezr 4:7) Nitie kuo-nde moko e bug Ezra, gi Yere-
 
754

mia, kod Daniel, ma ne ondik
	dho Aram (Suria). Nitie we-che moko mag dho Aram ma ne otigo e Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien).—Ezr 4:8–6:18; 7:12-26; Yer 10:11; Dan 2:4b–7:28; Mar 14:36; Tic 9:36.

Dho Grik. Mani e dhok ma joma ne odak e piny Grik ne wacho. Bende, itiyo gi nyi-ngno kiwuoyo kuom jopiny Grik kata joma anyuolagi ne oa kuro. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), wachno bende itiyogo e yo malach ki-wuoyo kuom ji duto ma ok gin Jo-Yahudi, kata kuom joma dho Grik kod kit ngima Jo-Grik ne ochiko timbegi.—Joe 3:6; Joh 12:20.

Dinari. Mani ne en pesa ma mi-ngli molos gi fedha mar Jo-Rumi ma pekne ne chiegni romo gram 4. Pesano ne nigi picha mar Kaisar konchiel. Ne en pesa michulo ng’ato bang’ tiyo odiechieng’ achiel. En e pesa ma mingli mar "osuru" ma Jo-Rumi ne solo kuom Jo-Yahudi.—Mat 22:17; Luk 20:24.

Drakma. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), wachni itiyogo kiwuoyo kuom pesa ma mingli mar Jo-Grik. E ki-ndeno, pek mar pesano ne chiegni romo gram 3 gi nus kama.—Mat 17:24.
 
755

F
Farao. Nying ma ne imiyo ruo-dhi mag Misri. Muma wuoyo kuom Farao abich (Shishak, So, Tirhaka, Neko, kod Hofra), to mamoko ok nyiswa nyi-ngegi, kaka ma ne owuoyo gi Ibrahim, Musa, kod Josef. —Wuo 15:4; Rum 9:17.

G
Gehena. Ma en nying mar dho Grik miluongogo Hoho mar Hinom ma ne yudore e yo po-dho chieng’ mar Jerusalem. (Yer  7:31)  Ne  okor ni  ka-nyo e kama ringre joma otho ne dhi keree. (Yer 7:32; 19:6) Onge gimoro amora ma nyiso ni dhano kata le moro amo-ra ne owit e Gehena mondo owang’gi  ka gingima  kata mondo gisandre. Omiyo ka-nyo ok nyal bedo kama dha-no nyalo neno gi  wengegi, kata kama chunje dhano isa-ndoe nyaka chieng’ e mach. Kar mano, Yesu kod jopuo-njrene ne otiyo gi wach mar Gehena kaka gima ochung’ ne kum  ma  nyaka chieng’ mar "tho mar ariyo," ma en kethruok ma nyaka chieng’. —Fwe 20:14; Mat 5:22; 10:28.

H
Hades. Ma en wach e dho Grik ma e dho Hibrania iluongo ni "Sheol." Iloke ni "Liel" gi nyukta mokwongo maduong’ mondo onyisgo ni ochung’ ne kar joma otho duto.—Ne LIEL.
 
FARAO–HERODE


Hames. Ma en nyasach Jo-Grik, ma wuod Zeu. E dala mar Listra, ji noluongo Pau-lo ni Hames nikech ne gigalo ni otimo migawo mar Hames, kaka jaote mar nyiseche ke-ndo kaka nyasaye ma olony e wuoyo.—Tic 14:12.

Har–Magedon. Wachni e dho Hibrania en Har Meghid-dohn , ma tiende en "Got mar Megido." Wachno itiyogo ki-wuoyo kuom "lweny mar odie-chieng’ maduong’ mar Nya-saye Manyalo Duto," ma "ruodhi mag piny mangima" biro chokore mondo giked e lweny gi Jehova. (Fwe 16: 14, 16; 19:11-21)—Ne MASIRA MADUONG’.

Hekalu. Ot ma ne ni Jerusalem ma Jo-Israel ne tiyogo e lamo Nyasaye. En e ma ne okawo kar tabenakel ma ne idaro ki-nde ka kinde. Solomon e ma nogero hekalu mokwongo ma Jo-Babilon noketho. Zeruba-bel e ma nogero hekalu mar ariyo bang’ ka Jo-Israel ne osea e tuech Babilon. Hekalu-no e ma Herode Maduong’ ne oduogo ogero bang’e. Seche moko iluongo hekalu ei Ndiko ni "ot."—Mat 21:13; Luk 11:51; 1We 29:1; 2We 2:4; Mat 24:1. Herode. Ma ne en nying joot moro ma Jo - Rumi ne keto mondo oloch e wi Jo-Yahu-di.  Mokwongo  kuomgi  ne
 
HIBRANIA–ISRAEL

en Herode Maduong’, ma ne ong’ere kaka jal ma nogero hekalu man Jerusalem ke-ndo. Kendo en e ma nochiko mondo oneg nyithindo kane odwaro nego Yesu. (Mat 2:16; Luk 1:5) Herode Akelao kod Herode Antipa, ma ne gin ya-wuot Herode Maduong’, ne oket mondo obed gi telo e wi alwora moko mag piny-ruodh wuon- gi. (Mat 2:22) Antipa ne en achiel kuom ji ang’wen ma ne nigi telo ke-ndo en e "ruoth" ma ne ni e loch kuom higni adek ma Kri-sto ne otiyogo ne Nyasaye e piny. Weche ma iwuoyoe e bug Tich Joote sula 1 nyaka 12 ne otimore ka pod jalo en ruoth. (Mar 6:14- 17; Luk 3:1, 19, 20; 13:31, 32; 23:6-15; Tic 4:27;

13:1) Bang’ mano, malaika mar Nyasaye nonego Hero-de Agripa Mokwongo ma nya-kwar Herode Maduong’ bang’ locho kuom kinde machuok. (Tic 12:1-6, 18-23) Wuode ma Herode Agripa mar Ariyo no-chako locho, kendo nolocho nyaka e kinde ma Jo-Yahudi ne ong’anjo ne loch Jo-Rumi. —Tic 23:35; 25:13, 22-27; 26: 1, 2, 19-32.

Hibrania.  Ma  en  nying  ma ne okwong luonggo Abram (Ibrahim), mondo opoge gi Jo -Amor ma ne odak machieg-ni kode. Bang’e, ne oti gi
 
756

nyingno kiwuoyo kuom anyuo-la Ibrahim ma ne owuok kuom nyakware ma Jakobo kaachiel gi dhok ma ne giwacho. E nda-lo Yesu, dho Hibrania noriwo weche mag dho Aram (Suria) mang’eny e iye, kendo en e dhok ma Kristo kod jopuonjre-ne ne wacho.—Cha 14:13; Wuo 5:3; Tic 26:14.

Hisobu. Ma en kit yien moro mokagore ma nigi oboke mi-tiyogo e kiro remo kata pi e nyasi mag pwodhruok. E Jo-hana 19:29, nyalo bedo ni hi-sobu ne nigi oboke kata it mi-tueyo e kede moro. Nenore ni ne en gi kede mabor nikech ne oti kode e ting’o sipanj ma ne oselut e divai mawach kitero e dho Yesu.—Hib 9:19.

I

Ikruok. Ma ne en nying ma ne itiyogo kiwuoyo kuom odie-chieng’ ma notelo ne chieng’ Sabato. Odiechiengno e ma Jo -Yahudi ne ikoe gik ma ne dwarore ne Sabato. Odie-chiengno ne rumo bang’ po-dho chieng’ kendo en e odie-chieng’ ma sani waluongo ni Tich Abich, ma Sabato ne cha-koree. Odiechienge Jo-Yahudi ne chakore godhiambo nyaka e odhiambo ma ne luwo.—Mar 15:42; Luk 23:54.

Israel. Mani en nying ma Nya-saye nomiyo Jakobo. Bang’e ne itiyo kod nyingno kuom
 
757

koth Jakobo duto ka gin kaka oganda. Kinde mang’eny, anyuola ma ne owuok kuom yawuot Jakobo 12 ne iluo-ngoga ni nyithind Israel, od Israel, oganda (chwo) Isra-el, kata Jo-Israel. Israel be-nde en nying ma ne itiyo-go kaka nying dhoudi apar mag pinyruoth ma nyandwat ma ne opogore moweyo piny-ruoth ma milambo. Bang’e ne oti gi nyingno kiwuoyo kuom Jokristo mowir, tiende ni "Is-rael mar Nyasaye."—Gal 6:16; Cha 32:28; 2Sa 7:23; Tic 4:10; Rum 9:6.

J

Jachien. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), mani en nying ma nyiso kido mar Satan kaka "jaketh nying." Ne omi Satan nyingno nikech en e jal ma ketho nying Jeho-va e okang’ maduong’ie mo-loyo, kodonjone e yor miria-mbo, koketho wachne maber, kod nyinge maler.—Mat 4:1; Joh 8:44; Fwe 12:9.

Jadolo. Ng’at ma ne wuoyo gi oganda e lo Nyasaye kopuo-njogi e wi Nyasaye kod chi-kene. Jodolo bende ne wuoyo gi Nyasaye e lo oganda, ka gichiwo misengni kendo sayo ne oganda. Ka Chik Musa pod ne onge, dichwo ma wuon ot e ma ne tiyo kaka jadolo ne joode. E bwo Chik Musa, jood
 
JACHIEN–JADUONG’


Harun ma chwo ma ne wuok e dhood Lawi e ma ne bedo e tij dolo. Chwo mamoko ma Jo-Lawi to ne bedo jokonygi. Kane ochak singruok manyien, Israel ma ok mar ringruok e ma koro nobedo oganda mar jodolo, ka Yesu Kristo e jado-lo maduong’.—Wuo 28:41; Hib 9:24; Fwe 5:10.

Jadolo Maduong’. E bwo Chik Musa, en e ng’at ma ne chung’ e nyim Nyasaye e lo oganda. En bende e ma ne en e wi jodolo mamoko duto. Iluonge bende ni jaduong’-jodolo. En kende e ma ne oyiene donjo

	Kama Ler Moloyo e tabena-kel. Bang’e en e ma ne odo-njo e Kama Ler Moloyo e heka-lu. Ne ojadonjo kanyo mana dichiel kende e higa e Odie-chieng’ mar Umo Richo. "Ja-dolo maduong’ " en nying ma bende itiyogo kuom Yesu Kri-sto.—Law 16:2, 17; 21:10; Mat 26:3; Hib 4:14.
Jaduong’. Wachni itiyogo ki-wuoyo  kuom  joma  hikgi ng’eny, to ahinya wuon Ndi-ko tiyo kode kowuoyo kuom joma omi migepe mag tayo kendo ma nigi ting’ e wi oga-nda. Bende, bug Fweny tiyo gi wachni kowuoyo e wi chuech mag polo. Wach molok ni "ja-duong’ " en pre·sby te·ros e dho Grik. Itiyo kode sama iwuoyo kuom joma nigi ting’
 
JADUONG’-JODOLO–JEHOVA

mag tayo e kanyakla.—Wuo
4:29; Nge 31:23; 1Ti 5:17; Fwe

4:4.

Jaduong’-jodolo. Ma en nying machielo  ma  Ndiko  mag Dho-Hibrania (Muma Machon) tiyogo kowuoyo kuom " ja-dolo maduong’." Nenore ni

	Ndiko mag Dho-Grik (Mu-ma Manyien), itiyo gi nying mar "jodong-jodolo" kiwuoyo kuom chwo ma ne nigi mi-gawo maduong’ e tij dolo. Ne ginyalo bedo jodolo mado-ngo ma ne osegol e tij dolo kod joma ne otelo ne kidienje 24 mag dolo.—2We 26:20; Ezr 7:5; Mat 2:4; Mar 8:31.

Jagach. Ng’at ma duoko winj-ruok mosekethore e kind ji ariyo kata kidienje ariyo. Ei Ndiko, Musa kod Yesu ne gin jogach. Musa ne en ja-gach mar singruok mar Chik, to Yesu nobedo jagach mar singruok manyien.—Gal 3:19; 1Ti 2:5; Hib 12:24.

Jakony-tich. E dho Grik en di-a ko·nos ma koket mayot to tiende en ‘jatich’ kata ‘jako-ny.’ Jakony-tich en ng’at ma tiyo kaka jakony mar bura mar jodongo ei kanyakla. Mo-ndo ng’ato obed jakony-tich, nyaka ochop weche ma Muma chiko eka owinjre timo miga-wono.—1Ti 3:8-10, 12.

Jandiko. Ng’at ma tije ne en ndiko weche mag Ndiko mag
 
758

Dho-Hibrania (Muma Machon) kogologi kama ne osendikgie motelo. E ndalo ma Yesu nobi-ro e piny, nying mar "jandiko" ne itiyogo kiwuoyo kuom ki-dieny moro mar joma ne nigi lony e weche mag Chik. Ne gi-kwedo Yesu.—Ezr 7:6; Mar 12: 38, 39; 14:1.

Jarit. Dichwo ma ting’ne ma-duong’ en rito kendo bedo jakwath mar kanyakla. Wach molok ni jarit en e·pi sko-pos e dho Grik. Tiend wach-no sie en miyo gimoro arita maber. Koti gi nying mar "ja-rit" kata "jaduong’" ei kanya-kla mar Jokristo, giduto ginyi-so migawo achiel. Nying mar "jaduong’ " nyiso ni ng’at mo-ket e migawono nigi kido ma nyiso ni otegno e yie, to nying mar "jarit" jiwo tije motudo-re gi migawo moketeeno.—Tic 20:28; 1Ti 3:2-7; 1Pe 5:2.

Jatelo Maduong’. Wachni itiyo-go kiwuoyo kuom migawo ma Yesu Kristo nigo mar gonyo oganda dhano ma winjo Nya-saye mondo gia e gik ma-lit ma richo kelo kendo otergi e ngima mochwere.—Tic 3:15; 5:31; Hib 2:10; 12:2.

Jehova. Nying mogol e Tetra-grammaton, tiende ni nyuk-ta ang’wen mag nying Nya-saye owuon e dho Hibrania. Nyingno yudore kuonde mo-kalo 7,000 e Muma ngima.
 
759

Kwanno oriwo nyadi 237 e loko mar Ndiko mag Dho Grik (Muma Manyien).

Jo-Farisai. Mani ne en kidieny ma ne nigi huma e din mar Jo-Yahudi e kinde ma Yesu ne nie piny. Ne ok gin anyuo-la mar jodolo. Kata kamano, ne gimakore gi Chik Musa ahi-nya kod weche ma tindotindo mag Chik. Bende, ne gimiyo chike kod timbe moa kuom kwere duong’. (Mat 23:23) Ne gikwedo timbe kod chi-ke mag Jo-Grik. To nikech ne gin jopuonj mag Chik kod ti-mbe mag oganda, ne gin gi teko e wi oganda. (Mat 23: 2-6) Moko kuomgi bende ne gin jokanyo mag buch Sanhe-drin. Kinde mang’eny, ne gi-kwedo Yesu e wach rito Sa-bato, chike gi timbe oganda, kod riwruok gi joricho gi jo-sol osuru. Moko nobedo Jokri-sto kaka Saulo ma ne a Tar-so.—Mat 9:11; 12:14; Mar 7:5; Luk 6:2; Tic 26:5.

Jok. Yath ma ne iketo e gok ng’ato kae to ilieroe osike koni gi koni, kata yath ma iketo e ng’ut le ariyo kaka jamni sama giywayo gari kata kwer. Nikech kinde mang’eny wa-sumbni ne tiyo gi jok e ting’o osike mapek, ihinyo ti gi wach mar jok e yor ranyisi kinyiso-go kaka ng’ato bedo misumba ng’at machielo, gi sand kod
 
JO-FARISAI–JO-SADUKAI


chandruok. Golo kata turo jok en wach ma nyiso gonyo ng’ato kata gimoro oa tuech, sand, kod chandruok.—Law 26:13; Mat 11:29, 30.

Jokerubi. Magi gin malaike manie rang’iny ma malo ma nigi migepe makende. Gipo-gore gi joserafi.—Cha 3:24; Wuo 25:20; Isa 37:16; Hib 9:5. Jolup Epikuro. Magi ne gin joma ne luwo puonj Ja-Grik miluongo ni Epikuro ma ne puonjo riekni mag dha-no (341- 270 Ka Kristo Podi). Puonjgi ne jiwo ni gima duong’ ahinya e ngima ng’a-to en manyo mana gima more owuon.—Tic 17:18.

Jolup Stoiko. Ne gin jolup skund Jo-Grik ma ne puonjo riekni mag dhano. Ne gipuo-njo ni mor en dak e ngima ma ngato tiyoe gi pache kendo ka luwore gi kaka ngima obet. Ka luwore kodgi, ng’at mariek ga-dier ne en ng’at ma ok winj lit kata mor.—Tic 17:18.

Joote. Tiende sie en "joma oor," kendo itiyo kode kiwuoyo kuom Yesu kod jomoko ma ne oor mondo oti ne jomamoko. Kinde mang’eny, itiyo kode ki-wuoyo kuom jopuonjre 12 ma Yesu owuon ne oyiero moketo mondo giti e loye.—Mar 3:14; Tic 14:14.

Jo-Sadukai. Mani ne en ki-dieny ma ne nigi huma e din
 
JO-SAMARIA–KANYAKLA

mar Jo-Yahudi ma ne oting’o jomwandu gi jodolo kendo ne gin gi teko ahinya kuom gik ma ne itimo ei hekalu. Ne gi-kwedo chike kod timbe mag Jo-Farisai kaachiel gi puonj mamoko mag Jo-Farisai. Ne ok giyie kuom chier, kata ni malaike nitiere. Ne gikwedo Yesu.—Mat 16:1; Tic 23:8 Jo-Samaria. Chon nyingno ne itiyogo kiwuoyo kuom Jo-Israel mag pinyruoth ma nyandwat ma ne nigi dhoudi apar. Kata kamano, bang’ kane Jo -Asu-ria oseloyo Samaria e higa 740 Ka Kristo Podi, nochopo kama koro nyingno ne itiyo-go bende kuom welo ma Jo-Asuria nokelo e pinyno. E nda-lo Yesu, kane oti gi nyi-ngno, ng’ato ok ne nyal paro ni iwuoyo kuom oganda moro, kata kidieny mar jo sia-sa. Kinde mang’eny, nyingno ne itiyogo kiwuoyo kuom joma ne wuok e kidieny moro mar din ma ne yudore e alwora ma-chon mar Shekem kod Sama-ria. Joma ne ni e kidieny mar dinno ne luwo puonj moko ma ne opogore ahinya gi mag jo-din mar Jo-Yahudi.—Joh 8:48.

K

Kaisar. Nying joot moro mar Jo - Rumi  ma bang’e nobe-do nying mitiyogo kuom jo-loch mag Rumi. Muma wuoyo kuom Kaisar Agusto, Tibe-
 
760

rio, kod Klaudio. To kata obe-do ni Nero ok ohul nyinge ei Muma, en bende ne iluo-nge ni Kaisar. "Kaisar" be-nde itiyogo e Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien) kiwuoyo kuom loje man e wi oganda, kata loch mar piny moro. —Mar 12:17; Tic 25:12.

Kama Ler Moloyo. En e kama ne opog ma iye mogik ei ta-benakel, to bang’e ei hekalu, kama ne iketoe sandug sing-ruok. Bende, ne iluonge ni Kama Ler mar Kuonde Maler. Jadolo maduong’ kende e ma ne oyiene donjo e iye. Musa bende ne oyiene donjo kanyo to ok ne en jadolo maduong’. Jadolo maduong’ ne donjo kuro mana e Odiechieng Pwo-dho ji ma ne itimo higa ka higa.—Wuo 26:33; Law 16:2, 17; 1Ru 6:16; Hib 9:3.

Kanyakla. Oganda mar ji mo-chokore kanyachiel ni-kech wach moro kata tich moro. E Ndiko mag Dho-Hi-brania (Muma Machon), kinde mang’eny itiyo kode kiwuoyo kuom oganda mar Israel. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), itiyo kode kiwuoyo kuom kanyakla mopogore opogore mag Jokristo, to ahi-nya wuon itiyo kode kiwuoyo kuom kanyakla mangima mar Jokristo.—1Ru 8:22; Tic 9:31; Rum 16:5.
 
761

Kidi mar pong’. Ne en kidi mo-lworore ma ne iketo e wi kidi ma chal kode kendo ne itiyo kode e rego cham. Ne nitie gima ne iketo e kindgi mondo okony kidi ma malo lworore. E ndalo ma ne indiko Muma, mon e ma ne hinyo tiyo gi pong’ ma ne iregogo gi lwe-do ma ne yudore e mier ma-ng’eny. Nikech joot ne nyaka ti gi pong’ eka giyud chiemb odiechieng’, Chik Musa ne kwero ni ng’ato kik pe pong’ nyawadgi, kata nyapong’ mi-regogo mondo obedne kaka gima osingne. Ne nitie ponge madongo ma ne iloso kamano ma le e ma ne ywayo ka ru-ndo.—Rap 24:6; Mar 9:42.

Kidi moriwo kor ot. Mani ne en kidi ma ne bedo mise mar kor ot. Kane igero udi ma-dongo kod ohinga mag mier, ne iyiero kidi motegno mo-loyo mondo obed mise. Wach-no bende itiyogo e yor ranyisi kiwuoyo kuom chakruok mar chueyo piny, kendo iluongo Yesu ni "mise mar kidi moriwo kor ot" mar kanyakla mar Jo-kristo, miporo gi od Nyasaye. —Efe 2:20.

Kom-Bura. Kinde mang’eny, ne en kama oting’ore malo ma-tin oko e laru. Kanyo e kama jotelo ne chung’ie mondo gi-wuo gi oganda kendo mondo giland buche ma giseng’ado.
 
KIDI MAR PONG’–LIEL


Wacho ni "kom-bura mar Nya-saye" kod "kom-bura mar Kri-sto" gin mana weche ma nyi-so chenro ma Jehova oketo mar ng’ado ne oganda dhano bura.—Rum 14:10; 2Ko 5:10; Joh 19:13.

Kristo. E dho Grik en Khri·stos . En nying momi Yesu. E dho Hibrania nyingno en "Mesia" kata "Ng’at Mowir."—Mat 1:16; Joh 1:41.

Kuong’ruok. Weche mitiyogo e nyiso ni gimoro en adier, kata singruok ma ng’ato timo ko-nyisogo ni oyie gi gimoro, kata ok obi timo gimoro. Ki-nde mang’eny, en singruok ma ng’ato timo ne ng’at ma nigi duong’ moloye, to ahinya wuon ne Nyasaye. Jehova ne ojiwo singruok ma ne osetimo gi Ibrahim e yor kuong’ruok. —Cha 14:22; Hib 6:16, 17.

L

Laru. Ne en kama ne ochiel kolworo tabenakel, bang’e ne en alwora mar hekalu kama ochiel gi ohinga. Kendo mar misango ne yudore e laru mar tabenakel, kae to bang’e ne oyudore e laru ma iye mar hekalu. Muma bende wuoyo kuom laru mag udi moko kod ute mag ruodhi.—Wuo 8:13; 27:9; 1Ru 7:12; Mat 26:3; Mar 15:16; Fwe 11:2.

Liel. Kondike gi nyukta mati-ndo to ochung’ ne liel ma
 
LODI MAR YIEN–MALAIKE

iyikoe ng’ato achiel, to sama ondike ka nyukta mokwongo duong’, ochung’ ne kar joma otho duto. E dho Hibrania iluonge ni "Sheol," to e dho Grik en "Hades." Muma wuoyo kuom Liel e yor ranyisi kaka kamoro kata chal moro ma joma ni e iye kanyo ok ong’eyo gimoro amora, kendo onge gi-moro amora ma gitimo.—Cha 47:30; Ekl 9:10; Mat 27:61; Tic 2:31.

Lodi mar yien. Ne en gima ne itiyogo e tueyo ng’ato mondo okume. Moko ne gin mana mag tueyo tielo kende. Lodi mamoko ne itueyogo ng’a-to ka miyo dende duto bet modolore marach, ma nyalo bedo ni ne tueyo tielo, lwe-do, kod ng’ut kanyachiel.—Jer 20:2; Tic 16:24.

Loko chuny. Muma tiyo gi wa-chni konyiso ng’at moloko pa-che kendo oywago ang’e koa e chunye nikech kit ngimane machon, kata timbene mari-cho, kata gima nonego otim to ok otimo. Ng’at moloko chunye gadier nyago kido ma nyiso ni oloko kit ngimane. —Mat 3:8; Tic 3:19; 2Pe 3:9.

M

Makedonia. Alwora moro man nyandwat mar Grik ma ne obe-do gi huma ahinya e nda-lo ma Aleksanda Maduong’ ne nie loch. Ne en alwora ma ne
 
762

ok obedo e bwo loch joma-moko nyaka e kinde ma Jo-Rumi ne oloye. Makedonia ne en gweng’ mar Rumi e ndalo ma jaote Paulo ne odhi e wuo-dhe mar Ulaya. Paulo ne olimo Makedonia didek.—Tic 16:9.

Malaika Maduong’. Tiende en "malaika motelo ne malai-ke mamoko." Wacho ni malai-ka "motelo" kata "maduong’ " nyiso ni nitiere malaika achiel kende maduong’ ne jowetene. Nyinge en Mikael.—Dan 12:1; Juda 9; Fwe 12:7.

Malaike. Wachni e dho Hibra-nia en mal·akh   to e dho Grik en ag ge·los. Tiend we-che ariyogo sie en "jaote," to itiyo gi "malaika" sama iwuoyo kuom jaote ma en achiel kuom chuech mag polo. (Cha  16:7;  32:3; Jak 2:25; Fwe 22:8) Malaike gin chuech mag polo ma nigi teko ahi-nya. Nyasaye ne ochueyogi chon ka pok nochueyo dha-no. Ei Muma, iluongogi be-nde ni ‘gana apar mag joma ler,’ kendo ni "yawuot Nya-saye," kendo ni ‘sulwe mag okinyi.’ (Rap 33:2; Ayu  1:6; 38:7; Juda 14) Ne ok ochuegi gi nyalo mar nyuolo joma chal kodgi. Moro ka moro kuomgi ni mana kaka ne ochueye a chakruok. Kwan- gi ng’eny mo-kalo milion mia achiel. (Dan 7:10) Muma nyiso ni moro
 
763

ka moro kuomgi nigi nyinge gi kite owuon. Kendo ginyi-so bolruok nimar ok gidwar ni ji olamgi, kendo thothgi nota-more kata mana hulo ne ji nyi-ngegi. (Cha 32:29; Luk 1:26; Fwe 22:8, 9) Opoggi e rang’i-ny mopogore opogore kendo gin gi migepe mopogore opo-gore kaka: tiyo e nyim kom-loch mar Jehova, kowo ote mage, konyo jotij Jehova ma-nie piny, chopo kum mag Nya-saye, kod riwo lwedo tij yalo wach maber. (2Ru 19:35; Za 34:7; Luk 1:30, 31; Fwe 5:11; 14:6) E ndalo ma biro, gibi-ro riwo Yesu lwedo e kedo gi ogendni e lweny mar Har–Ma-gedon.—Fwe 19:14, 15.

Manemane. En kit gam moro ma nigi tik mang’we ng’ar. Ne igole kuom kit yien mag ku-the mopogore opogore kata yien mamoko ma tindotindo. Manemane ne en achiel kuom gik ma ne ilosogo mo ma-ler mar wir. Ne ikire e lewni kata otendni mondo gibed gi suya mamit. Bende, ne ime-de e modhi mag rwayo del gi mag wiro del. Manemane be-nde ne itiyogo e iko ringruok ne yik.—Wuo 30:23; Nge 7:17; Mar 15:23; Joh 19:39.

Manna. Mani e chiemo ma Jo-Israel ne chamo e diere ma ne giwuotho e thim kuom hig-ni 40. Jehova e ma ne omiyo-
 
MANEMANE–MESIA


gi chiemono. Chiemono ne jayudore e lowo e yor hono e tho okinyi kokinyi mak mana
	chieng’ Sabato. Ka Jo-Is-rael ne ohango nene, ne gi-penjo ni, "Ma to ang’o?" kata ni, "man hu" e dho Hibrania. (Wuo 16:13-15, 35) Yesu be-nde ne ogo ngero e wi manna. —Joh 6:49, 50.
Masira maduong’. E dho Grik, wach motigo ni "masira" nyi-so lit kata chandruok ma ng’a-to bedogo nikech okalo e chal matek. Yesu nowuoyo kuom "masira maduong’ " ma pok notimore ma ne dhi biro e Je-rusalem. To ahinya wuon ne owuoyo e wi masira ma ne dhi biro kuom oganda dhano duto motudore gi ‘birone kod duong’,’ e kinde ma biro. (Mat 24:21, 29-31) Paulo nonyiso ni masirano en okang’ makare ma Nyasaye biro chulogo kuor ne "joma ok ong’eyo Nyasaye kod joma ok luw wach maber" e wi Yesu Kristo. Bug Fweny sula 19 nyiso ni Yesu ote-lo e nyim oganda lweny mar polo ka gikedo gi ‘ondiek gi ruodhi mag piny, kod ogendni mag lweny maggi.’ (2Th 1: 6-8; Fwe 19:11-21) Bug fweny nyiso ni "oganda mang’ongo" biro tony e masirano. (Fwe 7: 9, 14)—Ne HAR–MAGEDON.

Mesia. E dho Hibrania, tiende en "ng’at mowir" kata "ng’at
 
MINA–PARADISO

mool mo kuome." Wach ma chalo kode e dho Grik en "Kri-sto."—Dan 9:25; Joh 1:41.
Mina. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), mina achiel ne romre gi drakma 100. Pek-ne ne romo gram 340.—Luk 19:13.

Misango. Chiwo ma ng’ato golo ne Nyasaye ka ogoyo-go erokamano, kata ka oti-mo richo, kata mondo oduok winjruok maber e kinde gi Nyasaye. Kochakore gi Abel, dhano ne chiwo misengni mo-pogore opogore moriwo le, nyaka koro singruok mar Chik Musa nonyiso ayanga ni mi-sango en gima ne dwarore. Bang’ ka Yesu nosechiwo ngi-mane ma onge richo kaka mi-sango, misengni mag le koro ne ok dwarre. Kata kamano, Jokristo pod dhi nyime chiwo misengni ne Nyasaye e yor ra-nyisi.—Cha 4:4; Hib 13:15, 16; 1Jo 4:10.

Molok. Nyasach Jo-Amon; nya-lo bedo ni en e ma bende ne iluonge ni Malkam, Milkom, kata Molek.—Tic 7:43.
N
Ng’at Marach. Mani en nying miluongogo Satan Jachien ma en ng’at ma kwedo Nyasaye kod chikene makare. —Mat 6:13; 1Jo 5:19.

Nitie; intie; entie. Kuonde moko ei Ndiko mag Dho-Grik
 
764

(Muma Manyien), wechego itiyogo ka iwuoyo kuom kinde ma Yesu Kristo ni e kom - loch chakre ndalo ma ne idhi kete obed Ruoth ma Mesia nya-ka kinde mag giko mar nda-lo. Kinde ma iwacho ni Kristo nitie ok en mana biro kae to owuok mapiyo. Kar mano, ki-ndeno okwako ndalo ma nitie gik ma nyiso sie ni en kinde-no.—Mat 24:3.

Nyangu. Golo pien mar duong’ dichwo. Ne en chik kuom Ibra-him kod kothe, to ok en chik momako Jokristo. Itiyo kode bende kaka ngero kata ranyisi e yore mopogore opogore ei Ndiko.—Cha 17:10; 1Ko 7:19; Fil 3:3.

Ombulu. Ne gin bepe moko ma tindotindo kata kite ma ne itiyogo e ng’ado wach. Ne itueyogi e nanga kata ketogi ei gimoro kae to iyiekogi. Bao kata kidi ma ne okwongo lwar oko, kata ma ne okwong kaw e ma ne iyiero. Kinde mang’eny, ne ilamo mondi ka pok otim mano.—Mat 27:35; Tic 1:26.

P

Paradiso. Puodho majaber ahi-nya. Puodho mokwongo ma kamano ne en Eden ma Jeho-va noloso ne dhano ariyo mo-kwongo. Sama Yesu ne wuoyo gi achiel kuom joketho ma ne ogur bute, ne owuoyo e yo ma nyiso ni piny ibiro lok mi
 
765

bed paradiso. E 2 Jo-Korintho 12:4, itiyo gi nying mar para-diso e yor ranyisi. To e Fweny 2:7, iwuoyo kuome kaka pa-radiso manie polo.—Wer 4:13; Luk 23:43.

Pasaka. Pasaka ne en sawo ma ne itimo e odiechieng’ mar 14, e dwe mar Abib (ma bang’e ne iluongo ni Nisan). Sawono iparogo resruok mar Jo-Isra-el kane giwuok Misri. E sawo-no ne iyang’o nyarombo (kata diel) kae to ibule kata itho-le kendo ne ichame gi alot makech kod makate ma onge thowi.—Wuo 12:27; Joh 6:4; 1Ko 5:7.

Pasia. Nanga maber ma ne otwang’ie pichni mag jokeru-bi. Nangano ne pogo Kama Ler gi Kama Ler Moloyo e ta-benakel kendo bang’e e heka-lu.—Wuo 26:31; 2We 3:14; Mat 27:51; Hib 9:3.

Pentekost. Ne en sawo mar ariyo   kuom   sawo   adek madongo ma ne dwarore ni chwo  duto  ma  Jo-Yahudi odhi otim Jerusalem. Tiend Pentekost en "(Odiechieng’) mar 50." En nying mitiyogo

	Ndiko mag Dho-Grik mag Jokristo (Muma Manyien). E Ndiko mag Dho-Hibrania (Muma Machon) iluonge ni Sawo mar Keyo kata Sawo mar Jumbe. Ne itime e odie-chieng’ mar 50. Ne ing’eyo
 
PASAKA–RIWI


odiechiengno kochak kweno e tarik 16 e dwe mar Nisan. —Wuo 23:16; 34:22; Tic 2:1.

R

Rawar. Nengo michulo mondo owargo gimoro oa e tuech, kata kum, kata chandruok, kata richo, kata e bwo ting’ moro. Ne ok ochuno ni ra-warno obed pesa kinde duto. (Isa 43:3) Rawar ne dwarore e weche mopogore opogore. Kuom ranyisi, yawuowi ma-kayo duto gi le ma chwo duto ne gin mag Jehova. Omiyo, mondo ogonygi kik ti kodgi e tij Jehova, ne nyaka chul rawar kata nengo mar wa-rogi. (Kwa 3:45, 46;  18:15,

	Kane nitie ruath ma ok orit maber mi ruadhno one-go ng’ato, wuon-go ne nya-ka chul rawar mondo ogo-nye kuom kum mar tho ma ne yudo wuon ruadhno. (Wuo 21:29, 30) Kata kamano, ng’at moneko goyiem ne ok oyiene chulo rawar. (Kwa 35:31) Ma-duong’ moloyo, Muma wuoyo kuom rawar ma Kristo nochu-lo kane otho tho mar misango mondo ogony dhano ma winjo Nyasaye oa e richo kod tho. —Za 49:7, 8; Mat 20:28; Efe 1:7.

Riwi. Ma en luth moro mabor ma nigi chuma moro ma bith ka wiye ma jopith ne tiyogo e chiko jamni. Riwi ipimo gi
 
ROHO–SAMARIA

weche mag ng’at mariek ma jiwo jal ma winje mondo oluw puonj moting’o rieko mimiye. Wach motigo ni ‘gweyo ri-wi’ nyiso tim mar ruath ma ok dwar luwo kaka ichike ka ogweyo riwi, kendo mano ne miyo ruadhno hinyore owuon. —Tic 26:14; Bur 3:31.

Roho. E dho Hibrania en ru ach to e dho Grik en pneu ma. Thothne sama oloke ni "roho" to tiende ng’eny, kendo gi-duto gichung’ ne gimoro ma wang’ dhano ok nyal neno ma nyiso teko. E dho Hibrania kod dho Grik, wechego itiyo-go kiwuoyo kuom ( 1) yamo,

	much ngima ma chuech mag piny nigo, (3) teko ma dhiro chuny ng’ato ka miyo owacho kata otimo gik moko e yo moro, (4) wach mokudh ma tekone wuok kama wang’ dha-no ok nyal neno, (5) chuech mag polo, kod (6) teko mar Nyasaye, tiende ni roho maler. —Wuo 35:21; Za 104:29; Mat 12:43; Luk 11:13.

S

Sabato. Sabato en wach mo-gol e dho Hibrania to tiende en "weyo" kata "yueyo." En odiechieng’ mar abiriyo mar juma ka luwore gi kalenda mar Jo-Yahudi. Ne ochako-re  Tich  Abich  bang’  po-dho chieng’, to norumo Nge-so bang’ podho chieng’. Odie-
 
766

chienge mamoko mag sawo e kor e higa, kaachiel gi higa mar abiriyo kod mar piero abich, bende ne iluongo ni sa-bato. Onge tich moro amo-ra ma ne onego otim chieng’ Sabato mak mana tije miti-mo e hekalu. E higni mag Sa-bato, ne ok onego opur lope kendo Jo-Hibrania ne ok chun jowetegi gi chulo gope. E Chik Musa, weche ma ne onego oluw motudore gi Sabato ne ok gin ting’ mapek. To mos-mos jotend din nomedo chi-kegi giwegi kendo mano no-miyo rito Sabato nobedo ma-tek ne ji e ndalo Yesu.—Wuo 20: 8; Law 25:4; Luk 13:14-16; Kol 2:16.

Samaria. Ma ne en dala ma-duong’  mar  pinyruoth  ma nyandwat ma ne nigi dhou-di apar mag Israel kuom higni 200 kama. Bende, ne en nying mitiyogo e luongo alworano duto. Dalano ne oger e wi got ma nyinge Samaria. E ndalo Yesu, Samaria ne en nying mi-luongogo alwora moro ma ne nie bwo loch Rumi. Dalano ne yudore e kind Galili gi Judea. Galili ne ni yo nyandwat, to Judea ne ni yo milambo. Ki-nde mang’eny, Yesu ne ok yal e alworano, kata kamano ne ojakalo e iye kendo wuoyo gi joma ne odak kuno. Petro no-tiyo gi ofungu mar ariyo mar
 
767	SANDUG SINGRUOK–SAYUN; GOT SAYUN
 

Pinyruoth, ma en ofungu mar ranyisi kane Jo-Samaria oyu-do roho maler.—1Ru 16:24; Joh 4:7; Tic 8:14.

Sandug singruok. Ma en sa-nduk ma ne iloso gi yadh ku-dho ma chalo gi kuth ogongo kendo ne imwone gi dhahabu, to ne ikete e Kama Ler Moloyo e tabenakel, kendo bang’e ne ikete e Kama Ler Moloyo e he-kalu ma Solomon nogero. Ne en gi raum mar dhahabu lilo moting’o jokerubi ariyo mo-manyore koni gi koni. Ahinya wuon, ne ojating’o kite ariyo ma ne ondikie Chike Apar mag Musa.—Rap 31:26; 1Ru 6:19; Hib 9:4.

Sanhedrin. Mani ne en bura maduong’ mar Jo-Yahudi ma ne yudore Jerusalem. E nda-lo Yesu, burano ne bedo gi ji 71. Jogo ne oriwo jado-lo maduong’ kod jomamoko ma ne osegabedo e migawo mar jadolo maduong’, gi jood jodolo madongo, gi jodongo, gi jodong dhoudi gi anyuo-la, kod jondiko.—Mar 15:1; Tic 5:34; 23:1, 6.

Satan. Mani en nying ma tie-nde en "Ja akwede" e dho Hi-brania. E dhok machon, itiyo kode kiwuoyo kuom Sa-tan Jachien, ma en Jasigu maduong’ mar Nyasaye.—Ayu 1:6; Mat 4:10; Fwe 12:9.
 

Sawo mar Makate Maonge Thowi. Ma ne en sawo mo-kwongo kuom sawo adek ma-dongo ma Jo -Israel ne timo higa ka higa. Ne ochakore e dwe mar Nisan tarik 15 ma en odiechieng’ ma ne luwo chieng’ Pasaka, kendo ne iti-me kuom ndalo abiriyo. Ma-kate ma onge thowi kende e ma ne ichamo kiparogo ndalo ma ne Jo-Israel owuok Misri. —Wuo 23:15; Mar 14:1.

Sawo mar Walo Hekalu. Ma en sawo ma ne itimo higa ka higa mar pwodho hekalu bang’ ka ruoth moro miluo-ngo ni Antiochus Epiphanes ne osetime obedo ma ok ler. Sawono ne chakore e dwe mar Chislev tarik 25 kendo ne iti-me kuom ndalo aboro.—Joh 10:22.

Sayun; Got Sayun. Mani ne en nying mar dala miluongo ni Jebus ma ne en dala mochiel motegno mar Jo-Jebus. Ne oyudore e got ma yo milambo koa Jerusalem. Kane Daudi osekedo mokawe, nogero ode mar ruoth e dalano, bang’e ji ne ochako luonge ni "dala Daudi." (2Sa 5:7, 9) Sayun no-bedo got maler, ahinya wuon ne Jehova kane Daudi odaro sandug singruok motero ka-nyo. Bang’e, nyingno koro ne itiyogo kiwuoyo kuom alwora mar hekalu e Got Moria, to e
 
SUNAGOGI–WACH MALER MOUM

kinde mamoko ne itiyo kode kiwuoyo kuom dala mar Je-rusalem mangima. Kinde ma-ng’eny Ndiko mag Dho- Grik (Muma Manyien) tiyo gi nyi-ngno e yor ranyisi.—Za 2:6; 1Pe 2:6; Fwe 14:1.

Sunagogi. Tiend wachni en "choko kanyachiel kata chok-ruok," to e Ndiko mang’eny itiyo kode kiwuoyo kuom ot kata kamoro ma Jo-Yahudi ne romoe mondo gisom Ndiko, giyud puonj, giyal, kendo mo-ndo gilem. E ndalo Yesu, mier matindo mag Israel ne nigi su-nagogi achiel, to mier mado-ngo ne bedo gi mokalo achiel. —Luk 4:16; Tic 13:14, 15.

T

Talanta. En pes Jo- Hibrania ma  nengone  kod  pekne ne duong’ moloyo. Pekne ne romo kilo 34 kama. Talanta mar Jo-Grik to ne tin kendo pekne ne romo kilo 20 gi nus kama.—1We 22:14; Mat 18:24. Tataro. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), Tataro en tuech ma chalo jela ma ne owitie malaike ma ne ong’a-njo e ndalo Noa. E 2 Petro 2:4, wach motigo ni ‘wito e Tataro’ (tar·ta·ro o) ok nyis ni "malai-ke ma notimo richo" ne owit e Tataro moro ka luwore gi si-gendni ma joma ok ong’eyo Nyasaye wacho. Giwacho ni en jela moro manie bwo lowo
 
768

kendo kar mudho ma nyise-che matindo betie. Kar mano, wachno nyiso ni Nyasaye ne oketogi e chalno kogologi e polo kendo e migepegi, kae to ne oterogi nyaka e mudho mandiwa mondo kik giyud ler mar Nyasaye kod ng’eyo dwa-rone. Mudhono bende nyiso gima biro yudogi ma Ndiko wacho ni en kethruok ma nya-ka chieng’ kanyachiel gi ja-lochgi, ma en Satan Jachien. Kuom mano, Tataro nyiso chal ma piny mogik ma malaike ma nong’anjogo nitiere. Opo-gore gi "abiso" miwuoyoe e Fweny 20:1-3.

Ubani. Ne ilose kitiyo gi kit yien moro ma ne wang’ mos ka golo suya mamit. Ubani moro makende ma ne itiyogo e tabenakel kod hekalu ne ilo-so kitiyo gi gik moko ang’wen. Ne iwang’e okinyi gotieno e kendo mar ubani ei Kama Ler. To e Odiechieng Pwodho Ji, ne iwang’e e Kama Ler Mo-loyo. Sama ubanino ne wang’, mano ne nyiso ni Nyasaye oyie gi lamo mag jotichne mo-makore kode. Onge chik ma nyiso ni Jo-Kristo bende one-go oti gi ubani.—Wuo 30:34, 35; Law 16:13; Fwe 5:8.

W

Wach maler moum. Mani en wach motudore gi dwach Nya-saye kendo mowuok kuom
 
769

Nyasaye. Kendo ielega mana ne jogo ma Nyasaye oyiero. —Mar 4:11; Kol 1:26.
Wach mokor. Mani en wach mokudh gi much Nyasaye. Onyalo bedo wach ma nyiso dwach Nyasaye kata ma lando dwarono. Wach mokor nya-lo bedo wach ma puonjo ti-mbe mabeyo, ma chiwo chik kata kum, kata wach ma nyi-so gima biro timore bang’e. —Mat 13:14; 2Pe 1:20, 21.

Wiro. Tiende sie e dho Hibra-nia en "wiro gi mo." Mo ne iwiro kuom ng’ato kata kuom gimoro mondo obed kaka ra-nyisi ni owale ne tich make-nde. E Ndiko mag Dho-Grik (Muma Manyien), itiyo gi wachno bende kiwuoyo kuom olo roho maler kuom joma oyier ma nigi geno mar dhi e polo.—Wuo 28:41; 1Sa 16:13; Luk 4:18; Tic 10:38; 2Ko 1:21. Wuod Daudi. En wach ma ki-nde mang’eny itiyogo kuom Yesu, ma jiwo ni Yesu ne dhi bedo Ruoth ka luwore gi sing-ruok ma ne onyis ni ne dhi ti-more kokalo kuom ng’at mo-wuok e anyuola mar Daudi. —Mat 12:23; 21:9.

Wuod dhano. Wachni yudore chiegni nyadi 80 e buge mag Injili. Itiyo kode kiwuoyo kuom Yesu Kristo kendo wachno nyi-so ni ne onyuole e ringruok mobedo dhano. Omiyo, ne
 
WACH MOKOR–YATH


ok en aena chuech mar polo ma ne orwako ringruok mar dhano. Wachno bende nyiso ni Yesu ne dhi chopo wach ma ne okor e Daniel 7:13,

	E Ndiko mag Dho-Hibra-nia (Muma Machon) ne oti gi wachno kiwuoyo kuom Eze-kiel kod Daniel, ka ijiwogo ni ne gin mana dhano adhana ma ne wuoyo e lo Nyasaye. Omiyo, mano ne nyiso pog-ruok maduong’ manie kind dhano kod ng’at ma Wuon oteno.—Eze 3:17; Dan 8:17; Mat 19:28; 20:28.

Y

Yadh-Sand. E dho Grik, en stau·ros to tiende en yath moriere tir kaka ma ne one-gie Yesu. Onge gima nyiso ni tiend wachno e dho Grik en msalaba kaka ma joma ok lam Nyasaye ne tiyogo e lemo kuom higni mang’eny kane Kristo pok obiro e piny. Kolok wach mar dho Grikno ni "yath mar sand," mano e ma di-mbo tiende e wang’e, nikech Yesu bende notiyo gi stau·ros e nyiso sand, chandruok, kod wichkuot ma jolupne ne dhi yudo.—Mat 16:24; Hib 12:2. Ne YATH.

Yath. Mani ne en yath moro moriere tir ma ne itueyoe ng’ato. Ogendni moko ne tiyo kode e nego ji, kata e lie-ro ringre joma osetho mondo
 
YORNO–ZEU

mano obed kaka siem ne jo-mamoko, kata okelnegi wich-kuot. Jo-Asuria ma ne ong’ere kaka jolweny mager, ne ohe-ro ng’awo ringre joma gima-ko e yien moko ma wigi bi-tho bitho. Yien-go ne ichwowo e bund igi ka dhi malo nyaka e korgi. Kata kamano, e chik Jo-Yahudi, joma notimo richo madongo kaka chayo Nyasaye kata lamo sanamu, ne ikwo-ngo inego gi kite kata kitiyo gi yore mamoko, kae to ring-regi ne ing’awo e yien mo-ndo obed siem ne jomamoko. (Rap 21:22, 23; 2Sa 21:6, 9) Seche moko Jo -Rumi ne tueyo atueya ng’ato e yath, kama ne onyalo dong’ie ka ongi-ma kuom ndalo moko ka pok otho nikech rem, riyo, kech, kata liet mar chieng’. Kinde moko, ne gitiyo gi musmal e guro lwedo kod tiend ng’ato e yath, mana kaka ne gitimo ne Yesu.—Luk 24:20; Joh 19: 14-16; 20:25; Tic 2:23, 36—Ne YADH-SAND.

Yorno. Mani en wach motigo e yor ranyisi e Ndiko kinyiso-go timbe kod weche ma Jeho-va oyiego kata ma ok oyiego. Ne iluongo joma nobedo jolup Yesu Kristo ni jo "Yorno," tie-nde ni ne gin joma ne omakore gi kit ngima ma nyiso ni ne gi-keto yie kuom Yesu Kristo ke-ndo luwo ranyisine.—Tic 19:9.
 
770

Yufrati. Ma en nying aora ma-bor moloyo mamoko man yo podho chieng’ mar Asia ke-ndo en aora makende. Be-nde, en achiel kuom aoche ariyo madongo e Mesopota-mia. Ikwongo wuo kuom ao-rano e Chakruok 2:14 kaka achiel kuom aoche ang’wen mag Eden. Kinde mang’eny, iluonge ni "Aora." (Cha 31:21) Ne en e tong’ ma nyandwat mar alwora ma ne omi Jo-Israel.—Cha 15:18; Fwe 9:14; 16:12.

Z

Zaburi. Wende mag pako Nya-saye. Zaburi ne indiko kaka wende kae to jo Nyasaye we-rogi. Ne iwerogi bende kama ji duto ne lamoe Jehova Nya-saye e hekalune man Jeru-salem.—Luk 20:42; Tic 13:33; Jak 5:13.

Zeu. Mani ne en nyasaye ma-duong’ mogik mar Jo- Grik. Kane Barnaba ni Listra, ji ne ogalo ni en Zeu. Gik machon mogorie ndiko ma ne oyud machiegni gi Listra wuoyo e wi "jodolo mag Zeu" kod "Zeu nyasach wang’-chieng’." Meli ma Paulo ne oidho koa e chu-la mar Malta ne nigi kido yo ka wiye mondikie ni "Yawuot Zeu," tiende ni owete ma rude, Castor gi Pollux.—Tic 14:12; 28:11.
 
Mondo iyud weche momedore, inyalo dhi e Websait mar www.jw.org/luo, kata ndiko ne Joneno mag Jehova kitiyo gi achiel kuom adrese mowinjore piny kae.