Hotuba kuhusu ugonjwa sugu wa ukimwi iliyotolewa na mkuu wa wizara ya afya wilayani kwa wanafunzi wa chuo kikuu cha Nairobi

Hotuba Kuhusu Ugonjwa Sugu wa Ukimwi iliyotolewa na Mkuu wa Wizara Ya
Afya Wilayani. Kwa wanafunzi wa Chuo Kikuu Cha Nairobi-

"Chansela, naibu chansela, na naibu chansela mwandamizi , na kwa
kuzingingatia itifaki zote hamjambo? Natumai nyote mpoa salama na mpo
tayari kusikiliza Yale nitakayoyazungumza Leo. Binafsi nipo salama na
nazidi kumushukuru mola kwa vyote. Kabla nianze kuwasiliana nanyi
niruhusu niweze kujitambuliaha kirasmi kwa yeyote asiyenijua. Jina langu
ni Daktari Molly Mumo Afisa mkuu katika Wizara ya Afya katika Wilaya
hii. Shukrani Sana kwa kutenga muda wenu ili kuja kuniskiza. Naamini
baada ya gumzo hili mtakuwa nmepata maarifa ya kuwasaidia katika
shughuli na maisha yenu ya kila siku. Ningependa muwe na kalamu ili
endapo nitazungumza baadhi ya mambo basi kuna Yale ningependa muandike
chini ili angalau mtayasoma au kuwapa wenzenu kupitia baadae.

Kabla nianze niruhusu nianze kwa kumushukuru mola na kumuomba atuongoze
katika maongezi haya yetu. Kwanza niwatambulishe kwa kuwaambua kuwa
ukimwi sio jina geni kwetu sisi. Naamini kila mmoja amewahi kulisikia
neno hili au hata kukisoma. Ukimwi ni ule ule ambao tumekuwa tukiusoma
ila tunapokuwa tukiiusoma kwa shule ya msingi na ya upili hatukuusoma
kwa undani zaidi na ndio maana basi nipo hapa Leo. Maana halisi ya neno
ukimwi ni Ukosefu wa Kinga Mwilini. Jina ukimwi ni akronimu ya sentensi
Ukosefu wa Kinga Mwilini na bsi hiyo ndiyo maana halisi ya Ukimwi. Mwili
unapokosa Kinga basi tunasema mtu huyu au huyo anaugua ugonjwa wa
Ukimwi. Mtu anapokuwa mgonjwa ukimwi basi huwa Kinga ya mwili wake haipo
kwa kuwa inakuwa imeuliwa na virusi hivi. Ugonjwa huu ulichipuka zamani
sana mnamo mwaka elfu moja mia Kenda themanini na tano huko. Sehemu ya
kwanza kurekodi huu ugonjwa ilikuwa ni kule marekani. Tetesi zinasema
kuwa ugonjwa huu uliletwa kutokana na watu kushiriki ngono na tumbili
kule marekani na ndicho chanzo chake. Ugonjwa huu basi ulienea hadi
ukafika Afrika mwaka huo elfu moja mia Kenda themanini na tano. Watu
waliougua wa kwanza ugonjwa huu wengi waliona ni uchawi na basic kifo
chake kilikuwa kikali mno. Watu walikonda hospitali na mwishowe wakafa.
Bado hapakuwepo na vidonge vya kuounguza makali na basi watu wengi
waliaga wakati huo kutokana na ugonjwa huu. Kumbuka wakati huo bado watu
walikuwa hawafahamu chanzo chake na namna ugonjwa huu ulikuwa unaenea na
basic ilikuwa ni vigumu kuounguza maambukizi yake. Walioaga enzi hizi
walikuwa ni watu waliokuwa mara nyingi wanaishi mtaani hapa Nairobi.
Mwanzo mwanzo tuliddhani virusi hivi hatari huweza kuambukizwa hata kwa
hewa na basic mtu aliyeaga kutokana na ugonjwa huu alibebwa na kuwekwa
kw akaratasi na kufungwa ili asije akaambukizana virusi hivi. Virusi
hivi viliketa joto na uwoga kama vile ugonjwa wa Corona sasa hivi. Kila
mtu alikuwa akizungumzia ugonjwa huu hatari, vyombo vya Dola pia
vilikuwa vikifanya mazungumzo kila uchao kuhusu ugonjwa huu na madhara
yake. Madaktari katika vitengo mbalimbali walichobaki walifanya ni
kutafuta tiba ya ugonjwa huu hatari. Wanafunzi kwenye vyuo vikuu
waliokuwa wakisomwa udaktari basi walikuwa katika harakati ya kutafuti
ugonjwa huu ili waujue na waelewe chanzo chake na namna ya kujikinga.
Vitabu vilichapishwa kuelezea kuhusu ugonjwa huu kwa kuwa kila uchao
vifo viliripotiwa kutokana na virusi hivi hatari. Wanadini nao walisema
ulikuwa ni mwisho ulikuwa umefika kama ilivyosemwa katika bibilia kuwa
siku za mwisho magonjwa yasiyokuwa na tiba basi yatakuja na yatawauwa
watu kwa wingi. Kila mtu alikuwa na la kusema kuhusu ugonjwa huu wakati
huo. Pia hakuna aliyejua lipi ni la kweli na lipi ni la uongo kati ya
yaliyosemwa.

Baada ya takribani muda basi serikali ya Amerika iligundua jina halisi
ya ugonjwa huu na kilichokuwa kinausababisha na pia njia ya kuambukizana
kwa ugonjwa huu na pia njia ya kutukinga usije ukaambukizana kwa haraka.
Habari hizi zilichalishwa kwa mitandao yote na hata zikawafikia
waafrika. Hapa ndipo ugonjwa huu ilijulikana ila kwa njia ya kiingereza
yaani AIDS Acquired Immune deficiency Syndrome. Njia zilizosemwa za
kuambukiza ugonjwa huu ni kama vile. Kutumia sindano moja na mtu ambaye
ni muathiriwa, kutoka kwa mama mpaka kwa mtoto wakati wa kujifungua,
kutokana na damu mtu anayowekewa hospitalini ambayo haijalengwa vyema
ili kuhakikisha hakuna virusi hivyo, kupitia kwa ngono na mtu ambaye ni
muathiriwa wa ugonjwa huu, kupiatia kwa kubusiana na mtu ambaye ni
muathiriwa wa virusi hivi njia hizo nitazieleza kwa mapana baadae. Vile
vile ugonjwa ahuu ilijulikana kuwa waweza kuzuiliwa kupitia kwa njia
zifuatazo,kuacha kutumia sindano na vitu vya kudunga na watu ila viwe ni
binafsi, kuacha kubusiana na watu usiojua hali zao za kiafya na pia
kuach akushiriki ngono na watu usiowajua kiafya la si hivyo basi utumie
mlira wa kondomu. Watu walitia maanani ila bado watu hawakuelewa mambo
hya na hata baadhi yetu Leo hii huenda hawaelewi vitu hivi ingawa
tunavosema tu. Basi ugonjwa huu ukiendelea kuenea na basi ikawa ni
jukumu la serikali kutambua chanzo Cha haya yote kusemwa bado watu
walikuwa wakiambukizana kwa kiwango Cha juu sana. Kila mtu alikuwa
naaogopa ugonjwa ahuu ni wachache sana walioelewa Sheria zilizokuwa
zinaongozwa kuthibiti ugonjwa huu na basic wengine Waka wa hawaelewi
lolote na ndio maana abado ulienea. Watu kama mababu zetu iliwawia
vigumu kuelewa Sheria hizi zilizotawala maambukizi na namna za kuchunga
kusiwe na maambukizi ya ugonjwa huu. Serikaliniliamua kunda tume
mbalimbali ambazo waliwafunza watu kuhusu ugonjwa huu na kisha
wakawatumakwa watu ili wawaeleze kinaga ubaga kuhusu ugonjwa huu. Jambo
hili lilipunguza maambukizi ya ugonjwa huu. Ingawa njia hii ilifanya
kazi Leo hii vijana wetu wanapata ugonjwa huu kwa hali ya juu sana. Sio
kwa sababu ya ukosefu wa ujuzi kuhusu ugonjwa huu Bali kutokana na
ukosefu wa uelewa wa ugonjwa huu kwa undani na basic Leo nipo hapa
kuwaelza kinaga ubaga kuhusu ugonjwa huu kwa undani zaidi. Nitataka
baada ya hapa muwe ndio walimu kwa wenzenu kuhusu ugonjwa huu na
muwahimize wazidi kutukinga na kukinga maambukizi yake. Kwanza nitaanza
na kuwafafanulia kwa undani namna ugonjwa huu unavyoenea kwa kuongea
kuhusu njia za maambukizi ya ugonjwa huu.

Kushiriki ngono na muathiriwa wa ugonjwa wa Ukimwi. Hii ndio njia kuu
kupitia kwayo ugonjwa huu unaenea zaidi. Takwimu zinaonyesha kuwa
ugonjwa huu hatari huenea kupitia kwa njia hii ikilinganishwa na njia
zingine. Isitoshe utafiti unaonyesha kuwa ugonjwa huu unaenea zaidi kwa
vijana wa umri wenu na basic kwa kuwa nyinyi ndio mnapenda mchezo huu wa
ngono inaonyesha kuwa mpo katika kilele Cha hatari kubwa. Sehemu zetu
nyeti zimetengenezwa na ngozi laini na nyepesi na ma ayo Ina shimo
mablimbali ambapo ndipo inatumia kubadilisha hewa au kwa njia Rahisi
kupumua. Kwenye mashimo haya pia ndipo kunakuwa na unyevunyevu fulani
unaofanya tusije tukawa wakavu au hata kuwa na vidonda kutokana na ukavu
huo. Basi punde tu tunaposhiriki ngono basi unyevunyevu huu
huchanganyokana na endapo mmoja wetu ana virusi hivi yeye basi humpa
yule mwingine kutokana na unyevunyevu wa ngono. Hii ndio sababu
unayopelekea sisi kuelezwa kuwa tunafaa kutumia mioira ya kondomu katika
ushiriki wetu wa ngono. Tusije tukawa madaktari wa macho wa kupima watu
na macho na basic tukajiamulia ikiwa ni wagonjwa au la . Ikiwa lazima
tushuriki katika ngono bila mpira wa kondomu basi tuandamane sisi wawili
na tuweze kupimwa na tujue hali zetu. Ikiwa basi hatupo tayari kufanyiwa
vipimo basi tutumje mioira hii. Mipira hii huwa haiuzwi hasa ile ya
kampuni ya "Sure" na kwa mara nyingi hupatikana kila mahali na hata kwa
vyoo vyetu. Kumbuka kuwa matumizi mabaya ya mipira hii pia yanaweza
yakakosa kuzuia mambukizi ya ugonjwa huu sugu. Kwa Mfano lazima mtu awe
na ujuzi namna ya kuvaa kondomu na namna ya kuitoa ili kuzuia
maambukizai. Moira wa kondomu huzuia mimba na vilevile ugonjwa huu
hatari. Vile vile tunaposhiri ngono ni lazima tuhakikishe mpira wetu
haupasuki. Endapo mpiea wetu utapasuka katikati ya mchezo, tunashauriwa
tuubadilishe na baada ya kitendo tuandamane tuelekee hopsitalini ili
tuweze kuelekezwa. Hospitalini mtu hupewa vidonge vya kumsaidia maenezi
ya virusi na pia kuepukana na mimba. Ikiwa umenajisiwa ni vyema mtu
useme ili uweze kutibiwa haraka iwezekanavyo chini ya masaa sabini na
mbili na basic mnahimizwa mwache kuficha kesi za ubakaji ila mjitokeze
na muweze kusaidika. Kuna uvumi unaendelea kati yenu kuwa endapo mtu
atameza dawa za kuzuia uja uzito basi hawezi akaambukizwa na virusi
hivi. Niruhusu niwaekeze kwa undani kuwa dawa zile huzuia tu mimba Bali
hazizuii ugonjwa hii wa Ukimwi au hata magonjwa ya zinaa. Basi tuweni
makini tusije tukajipata kwenye mtego tusiouweza kujitegua kutoka kwayo.
Kumbuka virusi vipo na watu kuwa waaminifu na pia tumia mipira ya
kondomu.

Matumizi ya dawa za kulevya pia hueneza virusi hatari vya ugonjwa wa
ukimwi. Tunapotumia dawa za kulevya ni Rahisi sana kuambukizwa virusi
hivi. Endapo wewe ni mlevi basi ounguza ulevi wako. Watu walio katika
hali hatari ya kupata ugonjwa huu ni walevi kwa kuwa yeye hajui
alipoulata ugonjwa huu na pia hajui aliyemla ni na I. Yeye huja
kushtukia tu akiugua na basic mwishowe anaambuwa yeye ni mgonjwa. Watu
kama Hawa kwa mara nyingi hukataa kukubali masharti kwa madai kuwa wao
bado hawana na hawajawahi kushiriki ngono wala busy na basic wanaoataje
ugonjwa huo. Ila wanasahau kuwa kuna siku walikuwa wamelewa na basic
wakawa hawajielewi tena na mara nyingi hapa ndipo hiwa wametoa virusi
hivi. Sikatai wtu kunywa pombe . Pombe ni njia moja ya kujiburudisha kwa
kuwa inarudiaha hali halisi ya mtu na akili zake ika ni vyema kunywa
pombe huku u atumia akili kwa njia faafu zaidi. Wengi wetu hutumia
madawa z kulevya ambazo ni za kujifungua kwenye mishipa. Tunapojidunga
dawa hizi kwa mara nyingi huwa tunatumia sindano moja kudungana sisi
wote jambo linalopelekea uambukizahi wa virusi hivi hatari.
Nikizungumzia dawa za kulevya siwezi kosa kuzungumza ubakaji. Ubakaji au
unajisi ni njia ya kushiriki ngono na watu bila hiari yao. Wavulana
wengi na wasichana wengi huwa wamejikuta katika hali hii ila hawawezi
wakakubsli au wakasema kutokana na kuogopa unyanyapaa katika jamii
wanazoishi. Ni vibaya kumunajisi au kumubaka mtu ila kesi nyingi za
ubakaji hutokea kwa watu ambao ni walevi kwa kuwa wao ndio hawajielewi
na ni haraka sana mtu kunitumia jinsi atakavyo. Hawa ambao hiambukizwa
kwa njia hii huwa hawajui aliyewaambukiza na ni wakiwa wapi wakati huo.
Vile vile Hawa ndio hujipata na mimba ama azo hawajui baba ya mtoto ni
nani kwa kuwa mimba hiyo aliipata akiwa mlevi asiyeweza kujielewa kwa
njia yeyote. Basi ni vyema ikiwa tunatumia dawa za kulevya tutumie kwa
njia faafu zaidi na sio kutumia kiasi kwamba hatujielewi sisi wenyewe.
Kumbuka ulevi hupelekea watu kujiunga na ngono isiyo na maana na kwa
mara nyingi huwa hakuna matumizi ya mipira ya kondomu chanzo Cha
uambukizanaji mkubwa wa ugonjwa huu hatari.

Njia nyingine ya uambukizani wa virusi bmvya ukimwi ni kupitia kwa mama
kwenda kwa nmwanaye wakati wa kujifungua. Mama anapokuwa mjamzito endapo
yeye ana virusi vya ugonjwa huu huwa chini ya matibabu na basic hawezi
akaambukizwa mtoto wake ila tu makosa yafanyikapo siku ya kujifungua.
Hii ndio sababu kubwa ambayo ni kwa ni I mama mja mzito hushauriwa
kuenda kiliniki kila anapokuwa na mimba ili aweze kufanyiwa vipimo
mbalimbali kudadisi hali yake ya afya na pia ile ya mtoto. Endapo mama
ana virusi vya ukimwi basi siku ya kujifungua huwa madaktari
wanahakikisha kuwa mtoto yule hagusi damu ya make kwa kuwa endapo
ataivusa basi atakuwa ameambukizwa virusi vile vya ukimwi. Baada ya
kuzaliwa mtoto yule huwekwa chini ya matibabu maalum kwa siku kadhaa ili
kuitazama afya yake. Mama mtoto hushauriwa asimunyonyeshw mwanaye kwa
zaidi ya miezi sita endapo anataka mwanaye awe huru kutoka kwa virusi
hivi hatari. Endapo mama atazingatia masharti haya basi huwa mtoto yule
anakuwa salama salmini na asiye na virusi vyovyote ilihali mama
akikikuka Sheria zile mtoto ataambikizwa virusi hatari vya ukimwi. Rosa
ni rafiki wangu tangu utotoni . Rosa wazazi wake wakiaga dunia tukiwa
bado wachanga sana inasemekana kuwa wazazi wake walikuwa baadhi ya watu
wa kwanza kuuliwa na ugonjwa huu. Rosa alizakiwa akiwa na ugonjwa huu na
wazazi wake ila yeye akawa anmeza dawa. Rosa alibahatika na akaolewa na
askari mmoja kule mjini. Askari huyu pia hana virusi ila Rosa ana
virusi. Mwaka jana Rosa alijifungua mtoto wa kijie anayeitwa Kimberly.
Kimberly hana virusi vya ukimwi ilihali mama yake ni mwathiriwa. Baba ya
Kimberly ni bwana ya Rosa naye sio mwathiriwa. Nilitamani sana kujua
inakuwaje Hawa wa Aishi pamoja ilihali wao sio waathiriwa wote Rosa tu
ndiye mwathiriwa. Rosa alinieleza kuwa yeye alupogundua kuwa ana virusi
aliamua hatakuwa akivisambaza kama wenzake wanavyofabya na basi baada ya
kijana wa wenyewe kumpenda ilibidi amueleze mpenzi wake kuhusu hali yake
ya kiafya. Mpenziye aliamua waende kwa darktari wakaweze kuangaliwa na
kushauriwa zaidi wawili Hawa waliambiwa kuwaoenziye Rosa angetumia dawa
fulani ili asije akaoata virusi hivyo. Hivi ndivyo wawili Hawa wanaishi
kwa unyengekevu. Bila kuambukizana. Ni vyema wotw thige maisha yao Rosa
na mumewe. Kama njia mojawapo ya kuounguza mamabukizi . Zipo familia
nyingi ulimwenguni zinazoishi kama rafiki yangu hapa. Wote bado
wanaendelea na maisha na basic ikiwa una ugonjwa huu haimanishi kuwa
haiwezi ukaishi ulimwenguni kama binadamu wengine. Tunakashifu
unyanyapaa uliopo miongoni mwetu kuhusu wale wako na huu ugonjwa.
Kumbuka unaweza kuishi na huu ugonjwa ila sijasema basi muende
mukautafute kwa kuwa mnaweza mkaishi nao.

Ugonjwa wa Ukimwi hiambukizwa kutokana na kubusiana na mtu mwenye virusi
hivi vya ukimwi. Watu wanapooendana huwa wanabusiana. Tabia hii haikuwa
Afrika ila tumeisoma kutoka kwa wazungu ambao wanafanya kubusiana kila
mara kwenye filamu zao. Tunachosahau ni kuwa wazungu Hawa wanaobusiana
huwa wanafahamiana na basic wanajua hali za kiafya a za wanayemubusu
jambo ambalo ni kinyume na baadhi yetu. Wengi wetu hubusiana na watu
tusiowajua wanakotoka na wala hali zao za kiafya. Na basi tynaishia
kujipea ugonjwa huh hatari wa Ukimwi. Watu hutembea wangali wagonjwa.
Sikuhizi watu hutumia madawa na ni nadra sana mtu aweze kujua aliye
mgonjwa na asiye mgonjwa kutokana na dawa hizi za kuounguza makali ya
ugonjwa huu. Tunapobusiana na mtu basi huwa tunabadilishana mate.
Kumbuka mate ndio huwa yamebeba virusi hivi vya ugonjwa wa ukimwi. Basi
endapo mmoja wetu ni mgonjwa basi atamuambukiza yule asiye na ugonjwa
huo kupitia kwa Yale mate. Wengi wetu humalizia kuwaambukiza mpaka
watoto wachanga ugonjwa kwa njia hii kwa sababu tunafanya kwa shabaha la
kuonyesha mapenzi ila tunamalizia kuambukiza ugonjwa. Sio lazima busy
liwe la mdomoni Bali linaweza kuwa busu la mkononi au usoni. Kwa hivyo
kuweni makini sana katika hali zote ili tukabe ugonjwa huu hatari. Njia
nyingine ya kuambukiza ugonjwa huu na ambayo imefahamika ila ni nadra
sana ni kupitia kwa damu ambayo mtu huwekwwa hospitalini. Wakati
mwingine makosa hufanyika na basic damu hii ikawa haijaoimwa vizuri.
Damu ambayo haijaoimwa vyema hupelekea kuambukizwa kwa virusi vya ukimwi
kwa yule anayepokea damu ile. Ndio maana ni vyema damu ikakaguliwe vyema
kabla ya kuwekwa kwa chupa ya damu na hii ndio sababu kila uchao mtu
anapopeana damu yeye hupimwa kwanza ndipo akapeana damu yake. Wakati
ajali inapotikea kwa Mfano ajali ya gari, watu wengi hukatwa na basic
hupoteza damu kwa wingi. Sio kupoteza tu Bali pia huwa damu
inachanganyikana baina ya wale majeruhi. Wakati huu wote majeruhi hakuna
anayefahanu ikiwa damu yake imechanganyika a na na I na ikiwa huyo ni
mgonjwa au la. Ndiposa majeruhi wanapofikishwa hospitalini huwa ghafla
wanawekwa chini ya matibabu ya ugonjwa wa ukimwi. Wanapewa tembe hizo za
kuzuia kuambukizwa na virusi hivyo vya ukimwi endapo damu u ammoja
ilichanganyikana na mwingine mwenye virusi hivyo hatari . Vile vile mtu
anaponanisiwa pia na mtu wasiyejua hali yake ya afya basi mtu huyu
huoewa sawa za kuzuia ugonjwa huu usienee kwa upande mwingine wa mwili
ili uweze kuzidi kuzaana zaidi na basic kufanya muathiriwa wa ubakaji
asije akaoata virusi vile. Vile vilel. Hatua hizi zote na z akuzuia
maenezi ya ugonjwa huu hatari. Basi pia sisi tufanye kila bidii kuzuia
maenezi ya ugonjwa huu ili tusije tukawa na idadi kubwa ya watu
wanaougua na kuaga .

Kando na njia za kuambukizwa au kuambukiza ugonjwa wa ukimwi tusonge na
tuweze kuzungumza kuhusu daraja mbalimbali mtu hupitia akiwa na ugonjwa
huu kabla ya kufikia kifo chake. Wacha niwafahamishe kuwa mtu hafi punde
tu anapopata ugonjwa huu Bali kuna Madaraka huwa anapita kwa kiwango Cha
muda fulani mpaka afike daraja la mwisho ndipo Aage dunia. Watu wengi
wanaoaga dunia haraka na ambao hupitia madaraja haya kw awingi mpaka
wakafukia la mwisho na wakafa kwa haraka huwa ni wale ambao hawajaenda
hospitalini au huenda wakawa walienda Ila matibabu waaliyopewa
hawayatilii maanani na basic ugonjwa unawazidi. Madaraja hayo ni kama
yafuatayo: daraja la kwanza huwa mtu hana ishara yoyote ya kuambukizwa
ugonjwa huu. Kwa lugha ya kizungu huitwa ' window stage'. Vile vile
kwenye daraja hili mtu hata akifanyiwa vipimo huwa virusi hivyo
havionekani kabisa. Hapa mtu huwa sawa na maisha yake na hapa ndipo mtu
hueneza ugonjwa huu zaidi. Ndiposa watu huambuiwa kuwa mnapofanyiwa
vipimo mara ya kwanza ni vizuri kurudi kwa vipimo tena baada ya miezi
mitatu. Baada ya miezi tatu huwa mtu ametoka daraja Hilo na akaingia
daraja ambalo anapopimwa anaweza akaoatikana na ugonjwa huo. Daraja Hilo
kwa lugha ya kiingereza hutambulika kama 'incubation stage' daraja hili
huwa virusi vipo ila huwezi jua bila ya kupima.mtu anapopimwa hapa
endapo ana virusi hi I basic huwa vinaonekana ila mtu mwenyewe huwa
ajihusi kuwa mgonjwa. Daraja lingine huwa ni daraja ambalo mtu ana
virusi vya ugonjwa huu, akipimwa virusi hivyo vinaonekana ila basi hana
ishara yeyote ya ugonjwa huu. Kwenye daraja hili ni nadra sana watu
waamini kuwa wako wagonjwa na ndio sababu wengi hukataa kwa kuwa
hawahisi wala hawaoni ishara yeyote ya ugonjwa huu. Daraja hili kwa
kiingereza huitwa ' asymptomatic stage'. Daraja la nne ni daraja ambalo
sasa mtu huanza kuonyesha ishara za ugonjwa huu. Hapa mtu huhisi na pia
mtu mwingine anaweza akafahamu kuwa ni mgonjwa. Ishara hizo ni kama
nywele kutoka punde inapovutwa au kuvhanwa, mtu kukonda, mtu kukosa hamu
ya chakula kabisa na akilazimushwa kula basi huwa anataoika , mtu
kuendesha na kadhalika. Hapa kila ugonjwa humkaba mgonjwa kuwa kuwa
Kinga yake ya mwili tayari ishapungukiwa kiasi kikubwa na haiwezi
ikajipigania. Daraja la mwisho ni la mtu kufa. Hapa huwa mtu ameishiwa
jabisa, amekonda vibaya zaidi. Kwa lugha ya kiingereza huitwa 'Full
blown Aids'. Hapa mtu huwa amebakisha muda mchache au siku chache sana
Aage. Ingawa kuna madaraja haya yote sikuhizi watu hawayaoitii kwa kuwa
wanameza vidonge vya kuounguza makali ya ugonjwa na kuongeza siku za
mgonjwa huku nchini. Mtu ambaye hamezi vidonge ndiye hupitia madaraja
haya yote naye hufa kwa haraka sana.

Wale wote ambao wamepimwa na wakapatwa na ugonjwa huu huendea vidonge
kila vikiidha kwenye hospitali zote za umma na kibinafsi bila malipo
yeyote. Vidonge hivi huwasaidia angalau kuishi kwa muda mrefu na kuishi
wakiwa na afya nzuri ili wakatimize haki zao kama wengine tu. Rafiki
yangu Lucy alipatwa na ugonjwa huu hatari alipokuwa na mimba ya mwanaye
wa kwanza Rona. Lucy hakuwa Rahisi kukubali kuwa ana virusi hivi na
basic mara nyingi akishinda akilia. Niliamua kumutembelea Lucy mimi
mwenyewe ili niweze kuona alivyokuwa anaendelea kule kwake. Lucy alikuwa
amekata tamaa na maisha. Aliponiona hakuwa na la kusema ila kutokwa na
machozi. Aliona mwanaye Rona tayari alikuwa keshakuwa yatima na basic
alikuwa analia machozi ya mwanaye. Nlimuomba Lucy anyamaze kwa muda
mrefu sana. Alipokubali kunyamaza niliamua kumukalisha ili tuweze
kuongea. Lucy alikuwa hajui aliutoa wapi ugonjwa ule Bali aliona alikuwa
amepewa na mumewe. Jambo hili lilimuuma sana. Kwa mara nyingi Lucy
alijua kuwa mumewe alikuwa anatembea nje na basic hakuamini ila sasa
alikuwa hana tena sababu ya kutoamini. Tayari alikuwa amekwishaondoka
kwa mume huyo aliyemleta kifo mpaka kwa nyumba. Nililielezwa kuwa
alikuwa Karibu kumudunga kisu kutokana na hasira bahati ya mwanamume
huyo kuwa na nguvu akaondoka mbio la si hivyo tungekuwa mazishi. Lucy
alikuwa ameanza kuwa mkonde kutokana na mawazo mengi hasa kuhusu mwanaye
mchanga. Kisha alikuwa anaogooa namna watu wangemyina akiwemo mama yake
mzazi. Kwanza mama yake angemwona kisha ajue yeye ni mgonjwa ukimwi basi
angemwita Kifo. Hili lilinisumbua Lucy sana. Kwa kiwango Cha ubinadami
nilimuhurumia Lucy. Basi hivi ndivyo watu wengi wanapoambiwa kuwa Wana
virusi hivi huishia kuwa. Wengine humalizia kuwa wendawazimu wakakimbua
kila mahali wakipiga nduru na kutoa nguo bila kujali. Wapo wanao malizia
kujiuwa mapema kwa kunywa sumu au kwa kutumia kamba. Hawa wote
wanaojitekelezea mabaya haya yote huwa ni kwa sababu wanachelea
unyaynyaoaa kutoka kwetu sisi tunaowazunguka. Wanapowaza namna
tutakavyowachukulia baada ya kugundua kuwa wao ni wagonjwa basi huwa
wanaamua wafe badala ya kuyaskia na maskio yao kwa kuwa yatawauma sana .
Basi wacha tuwe wenye roho nzuri kwao. Kila mara tuwepo kuwapa tumaini
ya kuishi na kuona kesho. Tusikuwe wa kuwavunja moyo kila tunapoongea
Bali tuwe wa kuwajenga na kuwapa tumaini la kuishi. Nikikaa na Kucy kwa
takribani masaa manne.tukiongea baada ya yeyekunyamaza. Nilimweleza
kuhusu watu waliokuwa wagonjwa na bado wakatimiza ndoto zao na wakaishi
zaidi ya wasio wagonjwa. Nikamweleza ni kwa nini alihitaji kumeza
vidonge bila kusita na asiogope watu tena Baki awe tayari kupigana na
unyanyapaa kwa kuwa na nguvu na kamwe asiache ndoto zake . Nilikivaa
kiatu chake na kumufanya awe anafikiria vyema kama mtu asiye mgonjwa.
Nikamweleza mimi bado nilikuwa naona ndoto zake za kukea mwanaye
zikitumia. Lucy alihisi kuwa amepata uponyaji. Niliondoka na baada ya
siku chache Lucy alikuwa amekwisha adilika na akawa anajioenda tena .
Leo hii Lucy ndiye mwenye hizi hoteli zinazotambulika kwa jina la Lucy
Inns. Basi ukiwa mtu utakuwa mgonjwa au wewe ni mgonjwa usije ukafa moyo
. Jiamini kwa kuwa wewe unaweza na usiache vidonge kabisa utakuwa sawa .

Ingawa ugonjwa huu hatari huenea kwa Kasi mno baina yetu ni vyema sisi
kama wasomi tuwe kama kioo kwa jamii. Ni vyema tuwajuze watu namna
ambazo haziwezi kueneza ugonjwa huu wa Ukimwi . Hii ni njia mojawapo ya
kuounguza unyanyapaa baina yetu kule kwenye jamii. Lila ni rafikiye
Muna. Wazazi wake Lila walikuwa wagonjwa wa Ukimwi. Lila alikuwa ndiye
mtoto aliyekuwa kitindamimba wa wazazi wake . Lila alikuwa nao wazazi
wake tangu akiwa mdogo, alipofika darasa la nane wazazi wake wakawa
wanaugua. Kabla ajue ugonjwa uliokuwa unawauma wazazi wake alikuwa
akiwasaidia na maji wakakunywa akawa anawapa vidonge na hata akawa
anakula nao kwa meza. Siku moja nduguze Lila walikuja kuwaona wazazi wao
walivyokuwa wagonjwa. Waliwabeba na kuwapeleka hospitali ili waweze
kuhudumiwa. Wazazi wake Lila walifurahi sana na wakashukuru sana . Baada
ya vipimo ilitambulika kuwa wazazi wa Lila walikuwa wanaugua ugonjwa wa
ukimwi. Nduguze Lila walisihi madaktari wampe pia Lila vidonge kwa kuwa
walikuwa wanaishi chumba kimoja na basic walihisi kuwa hakuna vile
angekosa kuwa naugonjwa huo. Kwa muda mrefu walikataa hata kutumia
vikombe vya wazazi wao vilivyomo kule kwa nyumba kunywa hata maji.
Waliwateulia kikiombe kila mtu chake na sahani yao na kijiko na kisha
wakawa wanatumia hivyo. Nguo zao walikuwa hawashiki kutokana na ule
uwoga Eti watapaya ugonjwa ule hatari. Siku moja Lila aliamua kumueleza
mwalimu wake wa sayansi kilichokuwa kinaendelea nyumbani kwao. Mwalimu
wa sayansi aliandamana na kila jioni hiyo ili aweze kuwaona wazazi wake.
Alishangaa kuona jinsi nduguze walikuwa wanawashughulikia kwa uwoga
mkubwa. Aliamua kuketi nao awashauru Naman ambazo hazisambazi virusi
hivi kutoka kw amtu mmoja hadi mwingine. Njia alizowaapa ni kama: kulala
nao, kuongea nao, kucheza nao, kula nao, kutumia vyombo nao, na hata
kuishi nao . Basi aliwasiji nduguze Lila wawapende wazazi wao kwa kuwa
hawangewaambukiza ugonjwa huo kwa kuwaongelesha au kwa kutumia vyombo
nao Bali tu wawe wanaviosha kabla ya matumizi. Baada ya mafunzo hayo na
mwalimu wa sayansi basi mambo kwao Lila yalibadilika na wakawa
wanawafanyia wazazi wao kila jambo kwa upendo bila ubaguzi. Baada ya
muda wazazi wao waliwwza kutoka kitandani na wakawa na nguvu tena.
Walirejea kwa kazi zao za kila mara na kuanza kuleta mazao tena kwa
familia. Walikuwa wamepata nguvu zilizokuwa hapo awali zimewaishia na
kuwakosa kabisa. Ikawa tena familia yenye furaha kama awali. Ikawa tena
hawaoneka I wagonjwa kamawalivyokuwa hapo awali. Basi ni wifi kwetu sote
kukomesha unyanyapaa kwenye jamii zetu na kuwapa mafunzo wanajamii
kuhusu ugonjwa huu. Endapo watu watapata uelew akuuhudu basi itakuwa
vyema na maambukizi yatakuwa yamepungua na watu ambao watakuwa wanaaga
kutokana na ugonjwa huu idadi itashuka.

Nikimalizia wacha niwajuze kuwa ugonjwa huu ni hatari na haujui kubagua.
Kuweni makini sana. Kizazi hiki ambacho mlicho sasa hivi ni kizazi Cha
kesho umri wenu unarekodi idadi kubwa sana ya maambukizi. Nendaa mukawe
wahubiri kwa wenzenu muwaeleze kuwa ugonjwa huu unaweza kuzuiliwa kwa
njia mbalimbali. Msije mkadhani kuwa kwa kuwa kuna vidonge basi ugonjwa
huu sio hatari. Makali bado yapk na ni vyema kujikinga nao. Komeaha
unyanyapaa katika jamii zetu na wale ambao tyaari Wana ugonjwa huu
wajuze kuhusu vidonge vilivyopo hospitalini ili waweze kupata na
kurefusha maisha yao. Wasihi mama wajawazito wahudhurie kliniki ili hali
zao zijulikane kwa usalama wa mtoto. Kumbuka ingawa kuna kizazi Cha watu
wenye ugonjwa huu tunaweza kuzalisha kizazi kisicho na ugonjwa huu
kupitia kwa kuzaa watoto kwa njia salama hospitalini na kufuata Sheria
za kumuleta mwanao. Huu ni ugonjwa usiobagua Umri, cheo wala jinsia.
Hata wazee kwa vijana huugua, vilema kwa wasio vilema huugua kila uchao.
Unachfaa kufanya ni kujikinga na kufuata kila hatua ili usije ukaulata.
Kumbuka kupimwa mtu halipii kote nchini katika hospitali za umma. Ni
vyema kujua hali yako, nenda ukapimwe bila malipo na ujue hali yako
mwenyewe unawezaukapimwa kila mara na kisha utafunzwa njia mwafaka za
kujilinda kando na tulizose.a hapo awali. Kwa wale wanaofanya kazi ya
'swx workers' tunawajali kama wenzetu na hatutaki muwe nyinyi ndio idadi
kubwa ya wale wenye ugonjwa huu. Wakati mwingine wateja wa wafanyakazi
Hawa hukataa kutumia mpira na hi ndio njia ya wafanyakazi Hawa ya kula
na basic wanamalizia kukubali kwa kuwa lazima wanao wale. Basi tembekea
vituo vya afya kote ili muweze kupewa ushauri kuhusu jinsi ya kujilinda.
Tunawapenda sana nyote na itakuwa furaha yetu na yenu ikiwa mtae deleza
injili hii kuhusu ugonjwa huu na basic tufanye hima tupimwe. Nichukue
fursa hii tena niwashukiru sana kwa nafasi yenu ya ualishi. Mumekuqa
wasikilizaji wema na mpaka wakati mwingine the a kwaheri na Asanteni".