KTNShujaaMekatilili 

Mekatilili alipoana Mzungu amekuja na kuanza kuchukuwa ardhi alikasirika na kuchukua kifaranga cha kuku na kuenda pale kwa ule mkutano wa yule mzungu
Mekatillili uzee ulimkuta na mwaka wa 1914 akafariki na kuzikwa eneo la Bungale ulaya kwa jele Wilaya ya magarini
Baada ya kurudi katika eneo lake la uraia miaka mitano baadaye aliendelea kupinga kulazimishwa kwa sera na amri za kikoloni.
Ni densi aliyotumia kuwahimiza wamijikenda kutokubali mambo ya mkoloni
Mekatilili ni shujaa aliyeanzisha vuguvugu la uhuru katika mkoa wa pwani. Injili hii aliieneza kupita densi iliyowaleta watu pamoja haswa katika matanga iitwayo Kifudu
Joseph Mwarandu: Historia ya Mekatilili ni kwamba alizaliwa Kilifi, Ganze... Miaka yake haikuweza kunakuliwa kwa sababu wazazi wake hawakujua kusoma na kuandika lakini tunatarajia kuwa alizaliwa mwaka wa 1840
Vita baina ya mekatilili na muingereza vikaanza pamoja na vijana wa rika hilo walioitwa Nyere. Vurugu liliendelea katika nyanja tofauti kati ya Mgiriama na Muingereza hadi pale Mekatilili alipokamatwa na kupelekwa gerezani Kisii
Joseph Mwarandu: Kulikuwa na mapokezi kuwa kuna watu ambao watakuja wenye nywele kama nyuzi za ukonge, wataabiri angani, majini na mkiwaona mjue kuwa mila zenu zitachukuliwa
Mwaka wa 1913-1914 ndivyo vita vya kwanza vya dunia viliaanza muingereza alikuwa anatafuta vijana barobaro wa Kigiriama ili waingie katika jeshi la wakoloni
Mjini malindi katika bustani ya kumbukumbu ndipo sanamu ya Mekatilili imejengwa kama kumbusho kwa Wamijikenda
Inakadiriwa kwamba shujaa huyu alizaliwa Ganze katika kaunti ya Kilifi na kuishi miaka 95
Mekatilili Wa Menza alivuma enzi za ukoloni kwa kuwaongoza wagiriama katika uasi dhidi ya utawala wa kikoloni
Alifariki mwaka 1914 na kuzikwa Bungale eneo la Magarini kaunti ya Kilifi. alitangamana na baadhi ya wakazi wa jamii ya Mijikenda na kutuandalia makala ya kumbukumbu za
Tazama naye