Ndoto au nini?

NDOTO AU NINI?

Siku hiyo naikumbuka tu kama ilikuwa jana. Nilikuwa nimechoka hoi bin
tik. Simemi kama punda aliyebebeshwa tani kumi za mahindi. Hali ya anga
ilikuwa shwari. Kulikuwa na dalili ya manyunyu ambayo yangetokea mwendo
wa saa mbili kasorobo. Jua lilikuwa limeanza kufifia kwa miale yake. Kwa
umbali watoto walionekana wakipeleka ng'ombe wao zizini. Hii ni baada ya
masaa saba wakiwa malishoni. Ng'ombe hao walikuwa wameshiba ndi.
Wangekuwa na uwezo wa kuongea wangewambia watoto hao asante. Kuku nao
pia hawakuachwa nyuma. Walitembea mwendo wa asteaste kuelekea kizimbani.
Walikuwa wametosheka kudona baada ya kutembea nje saa kumi na mbili. Kwa
kweli ilikuwa siku ya aina yake.

Niliwasaidia binamu zangu kufunga ng'ombe zizini. Binamu wangu
walifurahia ghaya ya furaha. Hii ilitokana na kasumba yangu kila nikija
nyumbani nawapa simu wao kutumia. Nilikuwa nimeweka kwa umeme simu yangu
kwani pia mimi nilielewa fika kwamba watoto wanahitaji kufurahia.
Sikutaka kubahatisha. Niliwafunga ng'ombe zizini na kisha nikaelekea
alipoketi babu. Babu alikuwa akila ugali wake wa wimbi. Alikula ugali
huo kwa mboga ya majani. Mimi sikushughulika kujua ni mboga gani. Sisi
tulingojea nyanya kupika ugali wetu wa mahindi. Babu alikuwa na ugonjwa
sukari. Hii ndio maana alikula ugali wa wimbi. Binamu wangu wote
walikuja kunizingira. Walijua kwamba watasubalia kwenye simu yangu
wakingojea chakula. Nilimpa binamu mmoja aliyekuwa mkubwa wao.
Walichukua simu na kujiseti kwenye kona moja. Walianza kutazama rununu.
Kuna mahali walicheka na kukumbatiana. Haswa pale walipoona vibonzo au
mtu kuanguka.

Pembezoni kidogo mimi na binamu wangu wa aliyekuwa kidato cha tatu
tulianza kumsaili babu maswali. Si sote tunajua kuishi kwingi ndiko
kuona mengi. Babu alianza kutupa ushauri. Alijua fika kuwa nilikuwa
chuoni. Swali lake la kwanza kabla ya sisi kumvamia na maswali
aliniuliza. "Mjukuu wangu, huko shule vipi hali ya masomo? Na je umepata
mchumba? Ukumbuke kuwa huu ni mwaka wako wa mwisho kule". Baba alimaliza
maswali yake. Mara moja mawazo yalinizunguka kwa akili kama tiara.
Nikajiuliza sijui nimjibu ndio au la? Lakini mara moja nikamjibu. "Babu,
ninaye lakini sina mipango ya kuoa hivi karibu. Babu ni lazima ukimaliza
shule uje na mchumba wako?"

"Swali mzuri mjukuu wangu. Nilidhani wewe ni baadhi ya wale wanafunzi
ambao wanadhania kwamba wamalizapo shule wamefika umri wa kuoa." Baba
alianza kunipa wosia. "Kitambo maisha yalikuwa mazuri sana. Uchumi
ulikuwa nafuu sana. Siku hizi uchumi ni mbaya mno. Mimi siwezi hata
kuweza kununua bidhaa zote za nyumba. Hii inatokana na bei ghali ya
bidhaa. Kitambo tulinunua maziwa ndururu. Siku hizi maziwa tunauziwa
shilingi hamsini. Mkate kitambo uliuzwa shilingi tano. Siku hizi ni
shilingi hamsini na tano." Niliweza kumwuliza babu. Babu mbona basi
bidhaa hizi zimepanda? Kuna tofauti ya kitambo na leo kweli? Kisha babu
akaendelea. "Kuna tofauti kubwa sana. Viongozi tuliokuwa nao kitambo
walikuwa watu wenye utu. Waliweza kufikiria wananchi. Lakini viongozi
mnaochagua sasa wanafikiria wao tu pekee. Viongozi hawa wameweka bidhaa
za vitu mbali mbali bei ghali. Hii ni kuhakikisha kwamba ni wachache tu
wanaoweza kununua vitu hizo. Isitoshe wanaweka bidhaa juu ili wao
wenyewe wapate kufaidika. Hii ndio nchi mnayoishi." Babu alisema. Na
babu.... Kabla sijamaliza kunena, nyanya alifika na chakula. Chakula
kilichokuwa nukia kama mawaridi. Wote tulijikusanya kwenye meza na
tukaanza kula. Nyanya alikuwa ameandaa ugali kwa uyoga. Nikaanza kumbuka
jinsi tukiwa watoto tulivyokuwa tukifanya. Tulipenda kuamka asubuhi
kwenda kutafuta uyoga. Tulirauka na kuingia miwani si kwa mahindi yote
sababu ni kutafuta uyoga. Tulipopata kifurushi cha uyoga tulikuwa
tunaimba wimbo. Wimbo huwa tuliuimba kwa lugha ya mama. Nikakumbuka
tumalizapo kutafuta uyoga, tunarejea nyumbani na kuenda shule. Kwa kweli
tulipenda kufanyia michezo kwa pamoja. Sijui kama watoto wa siku hizi
wao hupenda kufanyia michezo yao pamoja. Tulikuwa tunapenda kuvua
pamoja. Tulienda kuogelea pamoja mitoni. Nakumbuka siku moja tukiwa
kwenye mto tuliona kitu nyeusi mahali. Tulikuwa na mvulana mmoja
aliyeitwa Karambwea. Alisema kwamba nimeona gurudumu la baiskeli. Kwa
kuwa sisi tulipenda kuchezea pamaoja tulisema hebu tukaendee gurudumu
hilo. Lo! Tulipofika tulipata ni nyoka. Alikuwa joka mkubwa sana. Punde
si punde alitukimbiza kweli kweli ndani ya maji. Sisi haoooo. Tulienda
mbio kana kwamba tulikuwa tunafukuzwa na shetani. Tulitoka mbio na
tukasahau hata mavazi yetu. Kuanzia hiyo siku hatukuwahi kuenda
kuogelea.

Basi tulikula tukamaliza. Tulifumukana zote kwa pamoja na kuelekea
kulala. Nilikuwa nikifikiria jinsi maisha yangekuwa nimalizapo chuo
kikuu. Nikakumbuka hali tulisokuwa tukipitia chuo kikuu. Kunywa chai ya
mkandaa na mandazi mbili. Siku zingine kutokuwa na chakula cha mchana.
Kula sukuma mara kwa mara. Kwa kweli chuo kikuu huwa na changamoto
mingi. Nilipokuwa nikifikiria nilianza kifikiria jinsi ya mtaala mpya wa
masomo utakuwa. Hapo nilikuwa kwenye gari tukielekea sokoni. Nilikuwa na
nyanya yangu. Nyanya alikaa mkabala na mimi. Gumzo lilikuwa likiendelea
na watu kujisaili maswala haya ya mtaala mpya wa elimu. Kuna wale ambao
walisema mtaala huo haufai kuna wengine walisema mtaala huo ni bora.
Mimi sikutaka kutoa maoni yangu. Baba mmoja alisema kwamba mimi sioni
kaa mtaala huu una makosa. Alionekana kama alikuwa na kisomo.
Aliendelea. Mfumo uliopita wa nane nne nne pia wakati ulipokuwa
ukiidhishwa watu walikataa. Ni sawa tu na huu watu wanakataa. Najua watu
wanakataa mfumo huu kwasababu hawajajua huu mfumo una mambo yepi. Hii
inatokana na serikali kutowapa watu elimu ya kutosha kuhusu mtaala huu.
Serikali ingechukua fursa ili kuelimisha watu. Hii ni kupitia kufanya
matangazo radioni, kwenye runinga na hata magazetini. Pia serikali
ingeenda chini sana na kuandaa baraza za chifu na kuelimisha wazazi. Kwa
kuwa serikali haikufanya hivyo ndio maana mnaona mtaala huu haufai.

Mtaala wa nane nne nne ni mtaala wa kuangusha jamii. Iweje mtu anatoka
shuleni baada ya miaka kumi na sita na hawezi fanya chochote. Kuna
baadhi ya watu ni werevu kwa vitu vingine. Lakini mtaala huu wa nane nne
nne hautambui hiyo. Mtaala mpya kuna mitihani ambayo huchangia matokeo
yako ya mwisho. Mtaala unaondolewa mtihani ni mmoja. Tuchukulie mfano
wewe ni mtu wa kupita tu mtihani. Lakini siku unaenda kufanya mtihani wa
kitaifa halafu uanguke, wao hawatajua. Mtaala mpya wataangalia jinsi
ulivyokuwa ukifanya kuanzia nyuma. Hawataangalia mtihani waki wa mwisho.
Jambo ambalo linaleta raha kweli kweli.

Hii hali ya kuorodhesha wanafunzi ni hali mbaya sana. Huwa inafanya
wanafunzi wengine kujinyonga. Wengine huvamiwa na msongo wa mawazo.
Mbona? Hii inatokana na wao kuorodheshwa. Wewe unaezaje kutembea ilihali
unajua tu una alama ya E katika mtihani. Kijiji kitakuchukulia aje? Hii
kuorodhesha pia hule madarasa ya watu. Kuna wale waliopita utapata
wanakaa tu wale waliokuwa wamepita. Hao wenye walianguka wanaogopa
kutangamana na wale waliofuzu. Hili kuwa ni tatizo kubwa sana. Mfano
wale waliofanikiwa kuenda vyuo vikuu utapata wana madarasa yao. Wale
hawakufanikiwa vile vile huwa na madarasa yao. Baba huyo alieleza
nikafurahia.

Basi na baba mmoja akaleta mjadala mwingine mimi naona shule za mabweni
ziondolewe kabisa. Kisha watu wakamwuliza mbona? Akaanza kujieleza.
Shule za bweni huwafanya wanafunzi kuwa wazembe mno. Wewe fikiria mtoto
ameenda shule ya msingi ya mabweni. Akaenda shule ya upili ya mabweni.
Je mtoto huyu ataweza hata kupika chakula. Hii ni kwasababu kila kitu
alikuwa akifanyiwa. Sasa labda uende hiyo safari halafu usifuzu. Je
utakuwa na kitu cha kufanya kikupe pesa. Unajua kama umekaa nyumbani
labda unaeza kuwa na maarifa ya kuunda pikipiki. Unaeza hata ezeka
nyumba. Lakini wale ambao wameenda shuleni na mwishowe wasifanikiwe huwa
ni bure sana. Wanabaki kuwa mzigo kwa jamii. Hao ndio mwishowe huwa
wezi. Mbona? Kwasababu walipata maarifa ya kuiba huko shule.

Babu mmoja alimkatiza semi za yule mwingine. Uyasemayo kidogo ni ukweli
na mengine siyo. Chukua mfano una mtoto nyumbani unampa kazi mingi. Je
atapata wapi wakati wa kusomo? Halafu unajua shule ya bweni humweka
vizuri mtoto msichana? Akiwa kule nyumbani atasumbuliwa na wanaume
asisome. Lakini akiwa shuleni hatapata muda huo. Na pia kuna madhara ya
watoto wasichana kutembea kila siku njiani. Hata pia wavulana. Hii
huchangia kushuka kwa alama zao.

Kabla hatujapitishwa tuliomba kushuka. Utingo aliitisha nauli nasi
tukaenda sokoni. Tulishuka na nyanya yangu vizuri. Nyanya alishangaa
sana na maongezi ya watu wale kwenye basi. Alishangaa kuwa kuna mtaala
mpya wa elimu unaokuja. Hakuwa na ufahamu wa hayo yote. Tulipokuwa
tukitembea umati wa watu ulituzingira. Walikuwa wakisena wezi! Wachomwe!
Mwizi wa mtoto. Niligundua kwamba walikuwa wanasema nyanyangu. Kisha
akaanza kujitetea. Huyu ni mjukuu wangu. Mbona mnasema hivo? Mara mtu
akokea huko na kumwagia petroli tayari kumteketeza. Wengine walikuwa
washanza kumpiga. Ghafla mtu akatokea na kiberiti. Alipowasha tu twaa!!
Nami nikapiga nduru. Lo! Kumbe ilikuwa ndoto. Mwili wote ulikuwa umelowa
maji. Kwa kweli ilikuwa ni ndoto ya ajabu.