Udanganyifu katika mchezo wa soka Kenya ulianza 1969

Udanganyifu katika mchezo wa soka Kenya ulianza 1969 
 Bila shaka hizi ni habari zilizoshtua wapenzi wengi hasa kizazi cha wanandinga wa siku hizi kuhusu hukumu kali ya Shirikisho la Soka la Kimataifa (Fifa) kwa wachezaji watatu wa Kenya waliovuruga soka letu na kufanya mashirika mawili ya kimataifa Caf na Fifa kulitupia jicho pevu suala la rushwa mpirani.
Wengi hawakutarajia Moses Chikati, Festo Omukoto wote wa klabu ya Kakamega Homeboyz na Festus Olaring wa Nzoia Sugar wanaoenziwa jimbo la Magharibi kwamba wangehusishwa na vitendo vya aibu vya kuuza vipawa vyao hivyo kuvuruga talanta yao katika kabumbu. 
Vitendo hivi vinavyoendeshwa na matapeli kulaghai wanasoka kujitajirisha haraka, vimeenea mno bara Asia na Amerika Kusini ambako magenge maaarufu yanayoendesha shughuli hizi za (kamari) betting ambayo imekita mizizi yake katika soka letu. 
Suala la wachezaji fulani kuu za mechi sio geni. Uchambuzi katika makavazi ya soka yaonyesha kwamba mara ya kwanza kwa maafisa wa soka nchini kupigwa marufuku na Shirikisho la soka la Kimataifa Duniani (Fifa) kwa kufanya udanganyifu wa kupokea marupurupu bandia mwaka 1969. 
Kumbukumbu hiyo inaelezea jinsi wamuzi (marefa) wawili wa daraja la kimataifa (Fifa) wakati huo Joseph Awanda na Williams Ngaah (wote marehemu) walipigwa marufuku maisha kuchezesha mechi zote asilani. 
Kwenye taarifa ya Fifa iliyotumiwa Football Association of Kenya yaani F.A (siku hizi FKF) ilielezea kwamba kitendo walichokifanya wawili hao kililetea Fifa na Kenya fedheha adhabu yake ni kutengwa mbali katika usimamizi wa soka. Hata hivyo haikutajwa jumla ya pesa za udanganyifu walizopokea waungwana hao. 
Miezi michache tu, baada ya Fifa kutoa hukumu kali kwa Awanda na Ngaah. F. A ya Kenya yaani FKF lilikwenda uchaguzini na kupata uongozi mpya wa rais Martin Shikuku. 
Rais mpya wa F.A of Kenya, Shikuku hakusita kufutilia mbali hiyo hukumu alisema adhabu ya kuzima Wakenya hao kushiriki soka maisha ilikuwa kali mno tena haikustahili. 
Uamuzi Shikuku ulikuwa afueni kwa Ngaah ambaye kitambo kidogo alifanya marejeo makubwa katika katika soka alipojitosa uwanjani kuwania kiti cha rais Chama cha Marefa Kenya (KRA). Soka ilikuwa katika damu yake kwani alikitwaa kiti hicho kwa wingi wa kura zilizopigwa kutoka kwa marefa wanachama. 
Awanda alirejelea kupuliza filimbi mechi za ligi kama zamani. Fifa kwa upande wake haikuwa jingine la bali kuwaachia tu wafanye mambo yao katika soka la nyumbani na jimboni. 
Baada ya miaka kadha kupita soka la Kenya lilikuja kupatikana kwa madai ya kashfa ya rushwa 1986 wakati klabu ya AFC Leopards Ingwe ikishiriki mechi ya klabu Bingwa Afrika dhidi ya mabingwa wa zamani Al Ahly Club kutoka Misri. 
Mambo yalikuwa hivi. "Ingwe" ilicheza pambano la mkondo wa kwanza kule Cairo, Misri chini ya kocha Mwingereza Graham Williams na kucha bangwa magoli 6-0. 
Matokeo hayo yalishangaza mashabiki wa soka nchini hasa wapenzi wa Leopards akiwemo mwenyekiti Alfred Sambu ambaye hakusita kumtimua kocha Graham. Ni bora tukumbushane kidogo kwamba Graham aliwahi kuvuma akichezea klabu maarufu ya West Bromwitch Albion katika ligi ya Uingereza miaka hiyo ya sitini. 
Katika chini ya wiki mbili tu kabla ya mechi ya marudiano, mwenyekiti Sambu alimteua fowadi stadi wa Harambee Stars vilevile mchezaji wa kitaifa wa raga, Joe JJ Masiga kuandaa timu kwa mechi ya return leg kule Kakamega Bukhungu Stadium. 
Kibarua kilikuwa kigumu kwa "Ingwe iliyohitajika kupata ushindi wa mabao 7-0 ili kusonga mbele. Masiga akisaidiana na mwenzake Wilberforce Maradona "Mulamba alijitahidi kuongoza Leopards kuibuka na ushindi mwembwamba wa mabao 2-1 lakini hiyo haikutosha kuisukuma katika raundi ya pili. 
Wamisri walifuzu kwa jumla ya mabao 7-1. Matokeo ya 2-1 yalifariji mashabiki lakini hawajua kwamba mwa Bukhungu Stadium juhudi zingine zilikuwa zafanywa na klabu kutafuta jinsi Leopards ingefuzu kwa vyovyote vile. 
Ripoti Caf zilidai kwamba kinara wa Sambu alijaribu kuwatumia wamuzi wawili wa Kenya daraja la kimataifa (Fifa) Peter Wanyama, Yusuf Omar kumshawishi refa na wasaidizi wake kutoka Zimbambwe asaidie Leopard ipate ushindi wa mabao mengi ambayo yangeiwezesha kusonga mbele. 
Mpango huo ulikuja kugonga mwamba mwamuzi (refa) mzungu wa Zimbabwe aliamua kulinda hadhi yake na kudinda kupokea dola alizopelekewa katika chumba chake hotelini.