Sababu mbalimbali za wanafunzi katika shule za upili kupuuza masomo ya kiufundi 

MJADALA KUHUSU NAMNA MBALIMBALI ZA KUPUNGUZA AJALI BARABARANI NCHINI KENYA 
Ajali za barabarani nchini Kenya zimekuwa donda ndugu kwa jamii nzima. Ajali zimeleta mtafaruku kwa wakenya wote wenye mamlaka, mburumatari, washikadau katika wizara ya udukuzi na miundomsingi kwa vile penye nia pana njia ajali zinaweza kupunguzwa kwa kuwachukua mikakati ifuatayo.
Awali, ni muhimu serikali ihakikishe kuwa kila dereva au mwendesha pikipiki amehitimu katika chuo cha uendeshaji. Madereva hukosa elimu na ujuzi wa uendeshaji. Madereva wengi wanaopeleka magari wamejifundisha kupitia marafiki mitaani na hata mitandaoni. Wengi wao hufanya mazoezi wenyewe bila ya ujuzi kutoka kwa weledi wa kuendesha magari na baada ya siku mbili tatu, washajimwa ya barabarani na kujitosa katika biashara ya kubeba abiria. Bila shaka madereva wasio na vibali ndio wenye kusababisha ajali. Lau serikali ingepunguza karo za shule za mafunzo ya udereva, ajali zingepungua.
Pili, ajali nyingi hutokana na utovu wa nidhamu wa madereva. Hili husababisha madereva kutotii sheria za barabarani. Mara nyingi utawaona madereva wa matatu kupuuza sheria ya kubeba abiria hasa katika kipindi hiki cha korona kwa sasa. Matatu zinapaswa kubeba abiria saba kulingana na maagizo ya wizara ya afya ili kukabili kuenea kwa uviko 19 lakini madereva wetu wamejifanya hamnazo kucheza ngoma wazitakazo na mara nyingi, kuzidisha idadi 
ya abiria kwa matatu ni kisa kinachofuma mfupa na kusababisha ajali barabarani. Tunaweza kuzuia hali hili kwa kuweka sheria kali katika barabara itakayo watahadharisha wenye kuendesha barabara na faini ya kiwango cha juu itakayotozwa kwa kila mwenye kukiuka sheria. 
Jambo la tatu ni ulevi na utumizi wa mihadarati. Ajali nyingi nchini Kenya zinatokana na utumizi wa pombe. Madereva wengi hutumia pombe na mihadarati hasa mogokaa na miraa kwa kisingizio cha kuweza kuendesha kwa masaa marefu. Wanywaji pombe wanadai kuwa huwasaidia kutosikia uchovu na hata kupata starehe wakati wa kuendesha. Kulingana na takwimu, watu elfu tano toka mwaka elfu ishirini mbili na ishirini wameipa dunia kisogo kutokana na madereva walevi. Tatizo hili linaweza kutatuliwa kwa kuweka vituo vya kukaguliwa kila baada ya kilomita kadhaa, hasa usiku walevi hupata shida kuamua hasa wanapopata tukio linalotaka uamuzi wa ghafla, kwa mfano, mnyama kupita mbele ya gari. 
Jambo la nne, ni kuwa barabara zimekosa ukarabati na kuwa katika hali isiyoridhisha. Barabara hazisemeki hasa za mchanga wakati wa mvua. Mvua kubwa inaponyesha samaki wote hutokewa baharini na kujazana kama siafu katika vidimbwi vya barabarani na kusababisha msongamano wa magari. Mashimo hayo husababisha msongamano kwa sababu inawabidi madereva kuendesha magari polepole zaidi. Serikali ishirikiane mithili ya kinu na mchi na wizara ya uchukuzi ya miundomsingi iweze kuzikarabati na kuzirekebisha barabara ziwe za kudumu muda mrefu. Aidha zingine zitiwe lami na zipanuliwe ziwe kubwa na pana kupunguza msongamano Jambo la tano, ni hali ya anga. Wakati wa baridi kali au hata mvua kali hali ya anga huwa hairidhishi na kusababisha ukungu katika sehemu za milimani, nyanda za juu, ambao 
ukungu huo huwafanya madereva kutoona vizuri na kuwafanya kusababisha ajali. Jambo hili 
linaweza kurekebishwa kuweka mataa makubwa barabarani na kando mwa barabara.
Jambo lingine, ni barabara kuwa nyembamba na ongezeko la magari barabarani. Kila kunapokucha, watu wanazidi kuwa wengi nchini, idadi ya watu inapozidi idadi ya magari huzidi na kusababisha msongamano wa magari na madereva. Wanapopata mwanya wa kupita kuendesha kwa kasi na kusababisha ajali. Hili husababisha vifo na majeruhi. Kuepuka haya tunaweza, kujenga barabara tofauti kila aina ya magari. Mathalani tunaweza kujenga barabara za baiskeli ziwe maalumu za bodaboda kando na hata maroli, tingatinga na hata kupanuliwa barabara. Kujengwa visimamo ambapo watu wataweza kuabiri magari ya umma.
Isitoshe, mwendokasi wa madereva hasa wa pikipiki imechangia sana katika ajali barabarani. Madereva wa bodaboda kuendesha kwa kutojali. Madereva huona kana kwamba uendeshaji wa magari ni mashindano na hivyo kuendesha kwa kasi mno ya kukata maini na kuonyesha uweledi wao. Utawaona wenye kuendesha pikipiki huachilia mikono hewani. Yote hayo ni kwa kutaka kupata sifa hawajui kuwa tamu ikizidi tamu huwa vitamu tena shida hii inaweza kutatuliwa kwa kuajiri maafisa wa trafiki wawe macho masaa ishirini na nne. 
Halikadhalika, ufisadi wa maafisa wa trafiki umechangia kuwa ongezeko la ajali. Maafisa wengi hupuuza sheria na kuwaruhusu madereva kukiuka sheria kwa madhumuni ya kupewa wanachokiita kitu kidogo yaani mlungwa. 
Maafisa wengi wamenaswa wakipokea hongo kutoka kwa madereva hadharani bila ya kujali wala kubali. Hii inaweza kukomeshwa kwa kuweka kamera za siri kandokando mwa barabara hata vichochoroni ili kuwanasa maafisa wanaopokea hongo badala ya kazi zao zakulinda nchi wala siza kuwaangamiza wananchi. Kwa kweli, askari fisadi waachishwe kazi na warudishe pesa walizoiba kwa kweli mvunja nchi ni mwananchi na mjenga nchi ni mwananchi.
Vilevile ajali husababishwa na abiria wanaposhindwa kufuata sheria ya kufunga mshipi wakati wa kuabiri matatu na hata magari ya wananchi binafsi. Mishipi husaidia pakubwa wakati gari 
linapatikana na tatizo hasa la kugongwa. Lakini wananchi hupuuza sana masharti haya. Sharti kila abiria afunge mshipi wanapo abiri maana mishipi huzuru abiria kupata majeraha na kunusuru abiria. 
Juu ya hayo, mvua kubwa huathiri barabara na kufanya ajali kubwa. Mvua inaponyesha barabara huzibika hivyo kuyafanya madereva kutojua wapi barabara inapokuwa karibu na mto. Hivyo basi madereva huweza kukosea njia na kuingia katika mto au hata kidimbwi cha maji haya kusababisha ajali na majeruhi mengi. Mara nyingi waathiriwa hupotea na kutojulikana walipo. Hili tatizo linaweza kurekebishwa kupitia kujengwa kwa baraza vidaraja na barabara zilizotengezwa kwa ustadi mkubwa.
Kuongezea uchovu wa madereva kuendesha mabasi na magari binafsi hasa wakati wa usiku. 
Madereva wengi hushikwa na uchovu na kusababisha kusinzia. Wanaposinzia kunaasilimia kubwa kuwa ajali hutokea. Hivyo basi ni muhimu kuweka sheria ya kupiga marufuku ya kuendesha magari usiku. 
Kumalizia, umri wa madereva unachangia sana katika ajali za barabarani. Madereva wengi huwa wako chini ya umri wa miaka kumi na minane. Vijana wengi wanafanya mazoezi hayo uwanjani na barabarani hivi kusababisha vifo vingi vya shababi wenye nguvu zaidi wa kujenga taifa. Wengi hughushi vyeti ili  kuonekana wamefika miaka kumi na minane. Tatizo hili linaweza kumalizwa kwa kuwasaka na kuwashtaki. Vijana huendesha magari kwa kasi kubwa sana. Zinawezwa kusababishwa kwa kuwaelimisha washikadau, madereva na wananchi kuhusu 
umuhimu wa kufuata masharti kujua jukumu la kila mtu katika kuzuia ajali barabarani, 
unaweza kuweka mabango yenye kuonyesha hamna ya kuvuka barabara. 
Tatizo lingine lenye kufanya ajali ikithiri ni ushirikina. Mara nyingi utaona katika msimu karibu wa krismasi watu wengi hufa kama kuku. Tena ni vizuri watuwahubiriwe wawe wanadini kwa sababu kuna washinkina na wenye kuabudu mashetani kwa kuwatoa wenziwao kafara, kwa nia ya kichawi. Nchi imekosa watu wengi mashuhuri mfano, Kenya waliiba kwa njia ya ajali. 
Nyumba zilizoko karibu na barabara ni muhimu zivunjwe na barabara ziweze kupanuliwa ili kuwezesha magari ya idadi kubwa bila ya kusababisha msongamano wa magari. Itasaidia 
pakubwa katika biashara yenyewe. Mara nyingi utawaona watoto wa nyumba hizi wakicheza barabarani.
Wizara ya uchukuzi na miundomsingi kutumia na kuboresha teknolojia katika usafiri Vifaa vya kiteknolojia vitaweza kuwasaidia katika kuwapata wavunja sheria kwa kutumia kamera za siri na pia vifaa vya kuwachunguza walevi na pia kuweka taa za kuashiria barabarani. Rangi za pundamilia ziweze kupakwa bababarani.
Wanyama pori barabarani waondolewe. Wanyama pori mara nyingi husababisha ajali hasa katika zile njia zilizoko karibu na vituo vya wanyama pori. Hii inaweza kuimarishwa kwa kujenga madaraja ambapo magari yatakuwa yakipaa juu. Hii itasaidia katika kulinda usalama wa binadamu na hata wanyama pori. Pia tunaweza kuweka alama zenye kuonyesha ishara barabarani. 
Wizara ya usafiri ina wajibu wa kutoa zawadi nono kwa madereva wenye kutii sheria kwani siku zote mcheza kwao hutuzwa aidha chanda chema huvikwa pete. Hii itaweza kuwapa motisha madereva kufanya vyema katika kazi zao na bila kuwasahau wavunja sheria kuchukuliwa hatua kubwa na kuadhibiwa kwa kutozwa faini na kufungwa gerezani.
Bila kusahau shule yetu. Vitabu vinapaswa vianzishwe shuleni kuhusu umuhimu wa barabara na somo la jamii iweze kifundisha wanafunzi sheria za barabarani. Baadhi ya sheria hizi ni kuangalia kushoto, kulia, kushoto tena kisha kuvuka barabara. Wakati wa kuvuka barabara ni muhimu kutumia kivuko-milia. Kutozungumza na simu wakati wa kutumia barabara. Hii itawezesha kupata taswira halisi kabla ya kuweza kutumia magari. 
Katika harakati za kukunja jamvi, ningependa kuwatamatisha madereva kuhusu umuhimu wa maisha ya wananchi, kwani asiyekujua hakuthamini. Ajali barabarani zimeleta athari kubwa kwa jamii. Wanawake wamebaki kuwa wajane watoto wamekuwa mayatima. Ajali barabarani umesababisha hasara kwa wafanya biashara, imesababisha ulemavu wa maisha kwa baadhi ya watu. Tuishi kwa kujua kuwa kila uhai wa mtu ni muhimu.