Licha ya kusomea ualimu, kilimo cha viazi vitamu ndicho humpa riziki

Licha ya kusomea ualimu, kilimo cha viazi vitamu ndicho humpa riziki 
KWA kawaida, wakazi wa Magharibi ya nchi; Kisumu na Kisii hupenda kilimo cha viazi vitamu japo kwa manufaa yao ya nyumbani.
Lakini kwake Rose Agatha, mkaazi wa kijiji cha Musacho, Mugirango Kusini, kwenye barabara kuu ya Kisumu-Kisii, kilimo cha viazi vitamu ndicho humpa riziki yake ya kila siku.
Akili Mali ilikutana naye katika shamba lake la ekari tatu ambapo amekuwa akipanda viazi vitamu kwa muda wa miaka 12.
Nilisomea kozi ya ualimu na nikawa na matumaini makubwa kwamba baada ya kuhitimu, ningeajiriwa katika shule moja ya serikali. Hilo halikutimia na nilizidi kupata changamoto haswa kwa kukosa fedha za kujifaa maishani, akasema Bi Agatha.
Nilikaa na mama muda mrefu na nikawa najifunza jinsi alivyopenda  kupanda viazi vitamu ili tuapate chakula cha kutosha nyumbani. Alikuwa na bidii sana japo alipanda sehemu ndogo tu. Nilipokosa hela za kujikimu kimaisha, nilitamani niwe nikivuna na kuuza sokoni, akasema.
Mnamo 2008, Bi Agatha alisema alichoshwa na hali ya kuhangaika na akaamua kujaribu kilimo hicho.
Licha ya kukosa raslimali, alitia bidii ili kutimiza ndoto yake.
Kwa mara ya kwanza, alitayarisha shamba nusu ekari alilopewa na mamaye na baada ya kutumia Sh3,000 kununua mbegu na kupanda viazi hivyo, alipata faida ya Sh11,000.
Faida hiyo ilinipa nguvu na bidii ya kujaribu mara nyingine na wakati  wa awamu ya pili, mambo yaliendelea kuwa mazuri, akasema.
Viazi vitamu huchukua takribani miezi sita shambani kabla ya kuwa tayari. Bi Agatha alisema hupanda viazi hivyo mara mbili kwa kila mwaka na kupata zaidi ya Sh400,000 kwa awamu moja , wakati wa mvua ya kawaida.
Kunazo aina tofauti za viazi vitamu. Kunazo zile ambazo ndani yake huwa na rangi ya mayai, nyingine huwa na rangi nyeupe na aina ya mwisho huwa na mchanganyiko wa rangi ya zambarau na nyeupe, akasema.
Shambani mwake, Bi Agatha hupanda aina zote tatu za viazi vitamu ili kupanua soko la bidhaa hiyo.
Huuza viazi vyake kwa wafanyibiashara katika soko la Kisii mjini, Kisumu na Kakamega. Anasema ameweza kuhifadhi wateja wake kwa sababu ya kuwapa viazi vizuri na vya aina mbalimbali.
Gunia moja la viazi vitamu la kilo 50 yeye huuza kwa Sh2,500 na wakati wa kiangazi  bei hubadilika na kuwa kati ya Sh3,000 na Sh4,000.
Kila anapovuna, Bi Agatha huchanganya  mchanga na mbolea ya  kienyeji iliyotengenezwa kwa samadi, uchafu mwingine wa mifugo na matawi ya miti yaliyokuwa na kuoza.
Changamoto anazopitia Bi Agatha ni kama vile mkurupuko wa magonjwa ya mchanga , bei mbovu na mabadiliko ya hali ya hewa ambayo huathiri mazao.
Wakati wa kubadilisha mbegu, huwa kuna changamoto kubwa kwa sababu  mchanga huchukua muda mrefu kukubali aina tofauti ya mbegu, akasema.
Changamoto nyingine ni barabara mbovu. Wakati wa mvua humsababishia hasara kubwa.
Kulingana naye, kilimo cha viazi vitamu kimemfaa siku nyingi na kumwezesha kujenga nyumba, kusomesha wanawe wawili na pia kumsaidia  kuwekeza katika kufuga ngombe wa maziwa.