Văn Tạo

Văn Tạo (tên thật là Nguyễn Xuân Đào; 1926 - 2017) là nhà sử học Việt Nam, được tặng: Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học tự nhiên) vào năm 2005 (đồng tác giả); Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học xã hội) năm 2000; Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học xã hội) năm 2012 (đồng chủ biên). Ông là Giáo sư ngành Sử học, từng là Viện trưởng Viện Sử học Việt Nam giai đoạn 1980-1989.

Tiểu sử 
Văn Tạo sinh ngày 29 tháng 4 năm 1926, tại La Tỉnh, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.

Năm 1947, ông tham gia phong trào Việt Minh. Đúng ngày 1-1-1947, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, làm cán bộ tuyên huấn huyện Tứ Kỳ. Năm 1951, ông lên Việt Bắc tham gia công tác Đoàn Thanh niên Cứu quốc, rồi chuyển sang công tác tại Ban Nghiên cứu lịch sử, địa lý trực thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương. Từ đấy Văn Tạo gắn bó với lịch sử Việt Nam. Ông công tác ở Viện Sử học từ năm 1960 đến khi nghỉ hưu vào năm 1999. Ông là Viện trưởng Viện Sử học Việt Nam giai đoạn 1980-1989. Ông được phong học hàm Giáo sư vào năm 1984.

Ông từ trần vào ngày 10 tháng 4 năm 2017 tại Hà Nội.

Sự nghiệp 
Văn Tạo là một chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực lịch sử cận hiện đại Việt Nam. Ông có 14 công trình sách viết riêng, 92 công trình sách viết chung, công bố 179 bài báo khoa học trên các tạp chí khoa học chuyên ngành. Ngoài ra, ông còn có những đóng góp quan trọng trong công tác quản lí và đào tạo; ông đã đào tạo, hướng dẫn, phản biện gần 80 luận án tiến sĩ...

Trong giới sử học Việt Nam, Văn Tạo được mệnh danh là “người đi giải oan cho các nhân vật trong lịch sử”. Có những vấn đề lịch sử nhạy cảm, nhiều người né tránh, nhưng ông lại thẳng thắn trình bày quan điểm, chính kiến của mình. Từ năm 1996, ông đưa ra luận thuyết “Công minh lịch sử và Công bằng xã hội”. Trên quan điểm này, ông đã góp phần nhìn nhận lại một số vấn đề lịch sử như nhận thức lại về họ Khúc, về nhà Mạc và nhà Trịnh, hay nhận thức lại về các nhân vật như Thái hậu Dương Vân Nga, Trần Thủ Độ, Hồ Quý Ly, Phan Thanh Giản, Phạm Quỳnh..., nhận thức lại về một số sự kiện lịch sử như nạn đói năm 1945, quan hệ giữa hai nhân vật Phạm Bình Trọng và Nguyễn Hữu Cầu ở Hải Dương, phong trào Tự lực Văn đoàn... Những nghiên cứu của ông đã góp phần đưa ra những nhận thức mới trong nghiên cứu lịch sử.

Văn Tạo đã được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng nhất (năm 1984), Huân chương Lao động hạng nhất (năm 1997).

Năm 2000, ông đã nhận được Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học xã hội) với Cụm công trình về Kế thừa di sản lịch sử, phát huy Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam: 1) Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam; 2) Chúng ta kế thừa di sản nào?

Năm 2005, ông là đồng tác giả được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học tự nhiên) với công trình ATLAS Quốc gia Việt Nam. Cục đo đạc bản đồ Nhà nước xuất bản năm 1996.

Năm 2012, ông cùng Furuta Motoo (đồng chủ biên) và các cộng sự đã nhận được Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học xã hội) với công trình: Nạn đói năm 1945 ở Việt Nam - Những chứng tích lịch sử. Hiện nay, công trình này đã được dịch nguyên bản sang tiếng Nhật và tiếng Anh.

Công trình chính 

ATLAS Quốc gia Việt Nam. Cục đo đạc bản đồ Nhà nước xuất bản năm 1996 (công trình tập thể, đồng tác giả)
Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam
Chúng ta kế thừa di sản nào?
Nạn đói năm 1945 ở Việt Nam - Những chứng tích lịch sử (đồng chủ biên)

Vinh danh 

 Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học tự nhiên) năm 2005.
 Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học xã hội) năm 2000.
 Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học xã hội) năm 2012 (đồng chủ biên).

Khen thưởng 
 Huân chương Kháng chiến hạng nhất (1984)
 Huân chương Lao động hạng nhất (1997)

Tham khảo

Xem thêm
 Giải thưởng Hồ Chí Minh
 Giải thưởng Nhà nước

Sinh năm 1926
Mất năm 2017
Giáo sư Việt Nam
Người nhận Giải thưởng Nhà nước (Việt Nam)
Nhà sử học Việt Nam
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh