Sản xuất cacao tại São Tomé và Príncipe

Cacao là loại nông sản hàng hóa chính của quốc đảo châu Phi São Tomé và Príncipe, chiếm 54% trong tổng hàng hóa xuất khẩu của nước này năm 2021. Cây Cacao (Theobroma cacao) đã được du nhập tới quần đảo vào năm 1819, khi nó vẫn còn là một thuộc địa của Bồ Đào Nha, những cây cacao đầu tiên được trồng và nuôi dưỡng hoàn chỉnh trên đảo Príncipe vào năm 1824. Khí hậu xích đạo của São Tomé và Príncipe cung cấp một môi trường lý tưởng cho sự sinh trưởng của cacao.

Trong suốt lịch sử, sản lượng cacao được sản xuất, đi kèm với đó là sự ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nền kinh tế São Tomé, luôn xoay quanh nhu cầu tiêu thụ quốc tế với sô-cô-la. Nhu cầu tiêu thụ Sô-cô-la của châu Âu ra tăng trong thế kỉ 19, khi đó cuộc cách mạng công nghiệp đã chuyển hóa Sô-cô-la từ dạng chủ yếu là thức uống đắt đỏ có vị đắng thành một loại mứt kẹo bình dân. Vào cùng thời điểm đó, việc Brasil dành độc lập khỏi Bồ Đào Nha, một thuộc địa lớn cung cấp chủ lực các mặt hàng nông nghiệp xuất khẩu bao gồm cacao, đã thúc đẩy đế quốc này dịch chuyển việc sản xuất cacao của mình tới São Tomé và Príncipe. Từ năm 1905 đến 1911, São Tomé và Príncipe đã sản xuất và xuất khẩu sản lượng cacao nhiều hơn bất cứ đâu trên thế giới, khiến nó được biết đến hơn với biệt danh "hòn đảo Sô-cô-la". Tuy nhiên, việc tình trạng lao động tồi tàn trên hòn đảo được phanh phui bởi giới báo chí Anh Quốc đã dẫn đến nhiều cuộc tẩy chay với các sản phẩm cacao từ São Tomé bởi nhiều nhà sản xuất sô-cô-la từ châu Âu, điển hình là từ hãng bánh kẹo Cadbury. Vấn đề sâu bệnh và nỗ lực của chính phủ nước này nhằm đa dạng hóa nền kinh tế đã khiến sản lượng cacao giảm sâu hơn trong suốt thế kỉ 20.

Nhiều sáng kiến đã được cam kết thực hiện trong thế kỉ 21 nhằm khôi phục sản lượng cacao tại São Tomé và Príncipe. Những nhà sản xuất cacao tại São Tomé đã hứa hẹn thay đổi những tập trung của họ vào việc cải thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm của họ. Các sản phẩm cacao được sản xuất theo hướng hữu cơ hoặc được phân phối theo các quá trình thương mại công bằng đã trở nên ngày một phổ biến hơn tại nước này.

Lịch sử

Sự du nhập và nở rộ 

Cây cacao đã được du nhập tới São Tomé and Príncipe bởi các quan chức thuộc địa người Bồ Đào Nha trong nỗ lực tìm kiếm một loại nông sản hàng hóa sinh lợi cao cho thuộc địa của họ. Những khu rừng trên hòn đảo đã bị chặt phá trước đó vào những năm đầu thế kỉ 16 cho việc canh tác mía đường, cùng với đó, qua việc sử dụng lao động từ nô lệ, thuộc địa này đã trở thành nơi sản xuất đường lớn nhất thế giới vào giai đoạn này. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ thuộc địa Brasil đã làm giảm lợi nhuận, và cho đến cuối thế kỉ mục đích sử dụng chính của thuộc địa đã trở thành điểm trung chuyển tạm thời của những nô lệ châu Phi trước khi được mang đưa đến châu Mĩ. Với hi vọng sinh được thêm nhiều lợi nhuận từ thuộc địa, các quan chức điều hành nó đã du nhập vào quần đảo cây cà phê vào năm 1780 và cây cacao vào năm 1819. Những hạt giống của cây cacao đã được đem tới São Tomé và Príncipe từ Brasil, đánh dấu sự có mặt của loại cây trồng này tại lục địa châu Phi. Cây cacao đầu tiên được trồng và nuôi dưỡng hoàn chỉnh trên đảo Príncipe vào năm 1824.

Cocao đã được chứng minh là một loại cây trồng có khả năng sinh lời, khi nhu cầu toàn cầu dành cho nó tăng đều trong suốt thế kỉ. Cuộc cách mạng công nghiệp ở châu Âu diễn ra, vào giai đoạn cuối thế kỉ 19, đã biến sô-cô-la từ một loại thức uống đắt đỏ có vị đắng thành một loại mứt kẹo với giá cả bình dân. Tuy vậy, vào cùng thời điểm đó, Bồ Đào Nha đang mất dần quyền kiểm soát của mình với thuộc địa Brasil, giữa một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và làn sóng thúc đẩy việc bãi bỏ chế độ nô lệ.Bồ Đào Nha do đó đã dị chuyển tham vọng với cây cacao đến những thuộc địa của họ ở Tây Phi, gồm có São Tomé và Príncipe.

Cho đến năm 1905, São Tomé và Príncipe đã trở thành nơi sản xuất và xuất khẩu cacao hàng đầu thế giới, và thuộc địa này đã được biết đến nhiều hơn với cái tên "đảo sô-cô-la". Ba nhà sản xuất sô-cô-la lớn nhất của Vương quốc Anh vào thời điểm đó – J. S. Fry & Sons, Rowntree's, và Cadbury Brothers đều nhập cacao cho việc sản xuất các sản phẩm của họ chủ yếu từ São Tomé và Príncipe. Sản lượng cacao của São Tomé và Príncipe đã bị vượt mặt bởi thuộc địa Bờ Biển Vàng (nơi ngày nay là Ghana) vào năm 1911.

Thương mại trong thời thuộc địa 
Bồ Đào Nha đã bắt đầu áp thuế nhập khẩu lên cacao xuất khẩu từ São Tomé và Príncipe vào cuối thế kỉ 19. Chính Phủ Bồ Đào Nha đã làm vậy để nhằm mục đích khắc phục tình trạng tài chính yếu kém của họ, bao gồm cả sự thâm hụt tài khóa từ các thuộc địa khác, qua nguồn thu kiếm được từ tầng lớp ưu tú giàu có tại São Tomé và Príncipe. Năm 1882, Bồ Đào Nha đã ban hành một khoản thuế xuất khẩu mới, họ đã áp thuế 14 reis với mỗi kilogram cacao São Tomé. Thuế xuất khẩu đã được giảm còn 12 reis mỗi kilogram vào năm 1892 tại đảo São Tomé, tương ứng với 8.5 phần trăm thuế theo giá trị, trong khi đó đảo Príncipe đã được miễn thuế xuất khẩu trong một thập kỉ. Trong giai đoạn này, cacao từ São Tomé và Príncipe phải được vận chuyển bởi một tàu thủy Bồ Đào Nha đến một cảng Bồ Đào Nha, đặc biệt là thủ đô Lisboa, nơi phần lớn số cacao sẽ được tái xuất khẩu với một khoản thuế bổ sung.

Nông dân trồng Cacao trên đảo São Tomé đã phàn nàn khi thuế nhập khẩu tăng lên 18 reis mỗi kilogram vào năm 1894, một hành động được thực hiện bởi chính phủ Bồ Đào Nha nhằm bù vào cho một khoản thuế đất nông thôn mà hiếm khi được thu. Họ đã tranh cãi rằng 14 kilômet đường sắt, một con đường đơn ngắn, và một cầu cảng sắt đơn giản họ nhân lại từ chính phủ là một khoản bồi thường không thỏa đáng. Chính phủ Bồ Đào Nha đã lên kế hoạch để hạ thuế nhập khẩu còn 13 reis mỗi kilogram vào năm 1912, nhưng để bù lại cho sự giảm thuế nhập khẩu đó, một khoản thuế đất mới và một khoản thuế tái xuất khẩu 30 reis mỗi kilogram cacao được ban hành tại Lisboa. Người dân Lisboa đã phản đối yêu cầu này, họ đã giận dữ vì tin rằng nó sẽ khiến họ phải chịu một trong những gánh nặng thuế lớn nhất thế giới.

Xu hướng hội nhập theo chiều dọc đã trở nên nổi bật trong ngành công nghiệp cacao của São Tomé vào những năm 1900. Những chủ đất lớn duy trì quyền sở hữu của họ với cacao cho đến khi chúng, thường là với sự trợ giúp của một thương nhân trung gian, được bán ở Phương Tây. Một vài đồn điền lớn xuất khẩu đa số cacao của São Tomé và Príncipe, nhưng các thương nhân Bồ Đào Nha cũng mua cacao từ các chủ nhỏ. Những "thương nhân trung gian bản địa" chỉ mua cacao từ những chủ sỡ hữu người châu Phi, và họ thì thường bị cáo buộc mua cacao đánh cắp được từ các đồn điền.

Chủ sở hữu của những đồn điền cacao trên đảo São Tomé, những người thường trú ở Lisboa, đã thực hiện nỗ lực đầu tiên nhằm thao túng giá cacao toàn cầu vào năm 1898. Họ định thực hiện nỗ lực này bằng cách đầu cơ nguồn cung cacao, nhưng rồi kế hoạch của họ đã không thể được thực hiện khi nông sản của họ đã bị hỏng trong các nhà kho tại Lisboa. Một nỗ lực khác vào năm 1901, giữa một đợt giảm giá cacao, đã được thực hiện thành công, thúc đẩy  các chủ đồn điền trên đảo São Tomé thực hiện một kế hoạch lớn hơn vào năm 1906. Những người chủ đã được nhận đến 600,000 bảng Anh từ các ngân hàng Bồ Đào Nha để tích trữ 50,000 bao tải cacao ở Lisboa, nhằm mục đích cuối cùng là để duy trì một mức giá sàn một Mác Đức mỗi kilogram cacao. Sự thành công ban đầu của kế hoạch đã thúc đẩy những người chủ này đầu tư nhiều hơn, nhưng rồi sự cạnh tranh đến từ cacao của Brasil, Ecuador, và các nhà xuất khẩu cacao nước ngoài khác đã gây thiệt hại nghiêm trọng đến các cartel cacao trên đảo São Tomé vào năm 1908.

Điều kiện lao động thời kì thuộc địa 
Lao động nô lệ và lao động có khế ước đã được sử dụng để sản xuất cacao trong giai đoạn ngành công nghiệp này phát triển và phồn thịnh tại São Tomé và Príncipe. Cùng với cây cacao, các quan chức thuộc địa Bồ Đào Nha đã mang đến từ Brazil tới tây Phi những lao động nô lệ dễ bóc lột để sử dụng trong các đồn điền cacao. Bồ Đào Nha cuối cùng cũng đã bãi bỏ chế độ nô lệ tại các thuộc địa của họ vào năm 1869, khi Vương quốc Anh và Hoa Kỳ kí một hiệp ước để cùng nhau loại bỏ các kênh buôn bán nô lệ. Tuy nhiên, những người châu Âu và đa phần Forros (những nô lê được giải phóng và con cháu của họ) đã từ chối làm việc trên các đồn điền thâm dụng lao động, điều đó đã thúc đẩy Bồ Đào Nha để mắt tới vùng lục địa Tây Phi trong việc tìm nguồn lao động thay thế. Giữa nhưng năm 1888 và 1908, theo như được ước tính đã có hơn 67,000 người châu Phi đã được thuê để làm việc trên các đồn điền cacao ở São Tomé và Príncipe; nhiều nguồn đương đại đã ghi nhận một vài trường hợp tuyển dụng lao động cưỡng bức. Gần như tất cả số người lao động chỉ đến từ 3 thuộc địa khác của Bồ Đào Nha ở châu PhiAngola, Mozambique, và Cape Verde. Những người lao động được biết đến như các , những lao động theo hợp đồng mà được trả lương thấp và sở hữu ít quyền lợi.

Các  làm việc và sinh sống trên các , các đồn điền cỡ lớn có chức năng như các thị trấn công ty (en) hoạt động tự cung, tự cấp. Bên trong các  có các nhà nguyện, bệnh viện, trường học, cửa hàng, và nhà ở cho người lao động. Những tòa nhà này thường được xây xung quanh một plaza sử dụng cho việc chấm công hằng ngày và phơi khô hạt cà phê, cùng với nhiều các hoạt động khác. Vào những năm đầu 1900, các nam  nhận được mức lương hằng tháng quanh mức 2,500 reis (khoảng US$2.50), trong khi các nữ  nhận được chỉ 1,800 reis. Bởi vì mọi cửa hàng trên quần đảo đều được sở hữu bởi các công ty, gần như tất cả sô lương được trả cho các  trở về túi của các chủ đồn điền. Nạn nghiện rượu và các căn bệnh nhiệt đới, đặc biệt là sốt rét, lan rộng một cách chóng mặt tại các . Vào tháng tám năm 1906, Arthur Nightingale, người đang chịu trách nghiệm điều tra điều kiện lao động ở São Tomé và Príncipe thời điểm đó cho Văn phòng đối ngoại Anh Quốc, đã nộp một bản báo cáo cho cấp trên của mình trong đó ông đã kết luận rằng "việc sử dụng nô lệ đã được đổi tên thành việc sử dụng các ". Phía Bồ Đào Nha, bất kể điều đó, đã lập luận rằng không có bằng chứng trực tiếp cho sự tiếp tục tồn tại của chế độ nô lệ trên hòn đảo.

Sự suy giảm trong sản xuất 

Vào những năm 1910, sản lượng cacao ở São Tomé và Príncipe đã bước vào giai đoạn sụt giảm mạnh do sự tẩy chay từ châu Âu, các loại sâu bệnh, và bệnh cây trồng. những nhà báo Anh Quốc như Henry Nevinson, người đã điều tra và phơi bày điều kiện lao động trong các , đã ủng hộ việc Anh tẩy chay các sản phẩm cacao từ São Tomé. Cadbury trước đó đã từ chối yêu cầu tẩy chay nhưng sau cùng vẫn tham gia vào chiến dịch này vào ngày 9 tháng 3 năm 1909, sau gần một nửa thập kỉ phản đối.Chiến dịch tẩy chay của Cadbury đã được hưởng ứng bởi các nhà sản xuất Sô-cô-la Anh Quốc khác, cùng với hãng sản xuất sô-cô-la Đức Stollwerck. Sự phanh phui được biết đến trên toàn cầu về điều kiện lao động trên các  gây cản trở cho các chủ sở hữu của nó thu hút lao động và khách hàng mới. Côn trùng, các bệnh nấm, và virus sưng chồi đã tàn phá những cánh đồng cacao không được chăm sóc cẩn thận vào những năm 1910 và 1920. Một đợt sâu bệnh cánh viền vào năm 1919 đã tàn phá đặc biệt nghiêm trọng mùa màng cacao năm đó, còn chưa kể đến sự tẩy chay từ châu Âu. đến năm 1935, phần lớn các tòa nhà và trang thiết bị trong các  đã bị bỏ hoang hoặc được sử dụng cho các mục đích khác để trồng các cây lương thực nuôi sống dân số quần đảo. Vào đầu những năm 1940, sản lượng cacao của São Tomé và Pricipé đã suy giảm dưới sản lượng của các nước tây Phi khác. Tuy nhiên, São Tomé và Príncipe vẫn tiếp tục sản xuất sản lượng khiêm tốn cacao cho đến khi nó dành độc lập khỏi Bồ Đào Nha vào ngày 12 tháng bảy 1975.

Chính phủ độc lập mới của São Tomé và Príncipe đã hy vọng có thể đa dạng hóa nền kinh tế bằng cách quốc hữu hóa các  và sản xuất tập trung cacao. Tuy nhiên, điều này đã gây ra sự tháo chạy hàng loạt của các quản lý có kinh nghiệm, và được thay vào đó là những nhân viên chính phủ với ít tay nghề hơn. Như một điều tất yếu, trong những năm giữa 1975 và 1987, sản lượng cacao đã giảm từ 10,000 tấn xuống còn 3,900 tấn một năm và nhiều các  đã trở nên hỏng hóc hoặc bị bỏ hoang cùng lúc. Sự thiếu đầu tư vào ngành công nghiệp, đi cùng với các đợt hạn hán, lũ lụt, và thoái hóa đất, đã làm trầm trọng hơn sự suy giảm. Hỗ trợ tài chính từ Ngân hàng thế giới trong những năm 1980 và sự chuyển dịch của quốc gia trở thành một nền kinh tế tự do vào năm 1990 đã thất bại trong việc làm mới ngành công nghiệp cacao của quần đảo. Một đợt sụt giảm của giá cacao vào năm 1998 đã khiến sản lượng giảm còn sâu hơn, và trong giai đoạn chuyển giao đến thế kỉ mới phần lớn các nông dân trồng cacao vẫn duy trì sản xuất, một cách đơn thuần chỉ để duy trì quyền tài sản của họ. Như một hệ quả tất yếu, các lãnh đạo của São Tomé và Príncipe đã tuyên bố sự kết thúc của  "kỉ nguyên cacao".

Những nỗ lực khôi phục 

Các nhà sản xuất cacao của São Tomé trong thế kỉ 21 đã dần dịch chuyển sự tập chung của họ đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm. Một số nông dân trồng cacao đã định hướng quy trình sản xuất của họ tới sản phẩm cacao thân thiện với môi trường, đó là, canh tác cacao không cần sử dụng phân bón hoặc các loại thuốc diệt cỏ. Một số khác thì sản xuất cacao đảm bảo được phân phối qua thương mại công bằng (en) chú ý đến sự bền vững về môi trường, cho các nhà sản xuất sô-cô-la như Cadbury, Divine Chocolate, và François Pralus. Nhu cầu phổ biến trên toàn cầu với các sản phẩm Sô-cô-la hữu cơ cũng đã giải thích cho sự gia tăng trong sự tập trung vào đến chất lượng cảm quan của cacao São Tomé. Vào năm 2021, 30% số lượng cacao từ São Tomé được xếp loại là "cacao thượng hạng" (không chứa chất tạo vị) hoặc "cacao hương vị đặc trưng" (chứa ít chất tạo vị).

Vào năm 2019, công ty du lịch sinh thái và dịch vụ nông lâm HBD Príncipe đã xây dựng một nhà máy sô-cô-la trên địa điểm từng là một Roça ở khu định cư Sundy, nơi từng là  lớn thứ hai trên đảo Príncipe. Nơi sinh sống của người chủ đồn điền trước kia được xây mới thành một khách sạn.

Các vùng trồng chính 
Khí hậu xích đạo của São Tomé và Principé khiến nó trở thành một địa điểm lý tưởng cho sự sinh trưởng của cây cacao. Cây cacao đầu tiên được phát triển toàn diện trên đảo Príncipe vào năm 1824. Là một ngọn núi lửa đã bị xói mòn, đảo Príncipe đặc biệt phù hợp cho cây cacao vì thành phần đất núi lửa của nó. Các đồn điền cacao che phủ một diện tích  của đảo São Tomé, phần lớn diện tích nằm ở miền bắc và trung tâm hòn đảo.

Sản xuất và xuất khẩu 
Cacao là một phần cực kì quan trọng của nền kinh tế São Tomé, chiếm 54% xuất khẩu của nước này năm 2021. Có hai hệ thống sản xuất cacao ở São Tomé và Príncipe: cacao truyền thống, phụ thuộc vào tập giá niêm yết trên sàn chứng khoán New York; và cacao được chứng nhận, loại cacao được sản xuất một cách hữu cơ hoặc thông qua một quá trình thương mại công bằng. Lượng cacao được sản xuất ở nước này đạt mức 3,550 tấn trong năm 2017, chiếm 0.1% tổng nguồn cung toàn cầu năm đó. Nó đã tạo ra một số lượng được ước tính 178 triệu dobras tổng giá trị được thêm vào, xấp xỉ 7.2 triệu euro thời điểm đó.

Nhà sản xuất cacao lớn nhất của quốc gia là CECAB, viết tắt cho , hoặc "Hợp tác xã sản xuất và xuất khẩu cacao". Được thành lập vào năm 2004, nó là một hợp tác xã của liên hiệp các nông hộ bán cacao hữu cơ cho Kaoka, một nhà sản xuất sô-cô-la cao cấp từ Pháp.

Biểu tượng quốc gia 
Tầm quan trọng của cây cacao tới São Tomé và Príncipe được thể hiện trong sự đại diện của nó trong các biểu tượng quốc gia. Theo như World Factbook xuất bản bởi CIA, màu vàng trong quốc kỳ São Tomé và Princípe biểu trưng cho cây cacao. Trong khi đó, quốc huy chứa một tấm khiên (en) biểu trưng cho trái cacao.

Tham khảo

Trích dẫn

Nguồn 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Công nghiệp sô-cô-la