Tiểu triều đình hoàng thất nhà Thanh sau khi thoái vị

Tiểu triều đình hoàng thất nhà Thanh sau khi thoái vị () gọi tắt là Tiểu triều đình nhà Thanh sau khi thoái vị () là chỉ tàn dư triều đình thu nhỏ vẫn được duy trì trong thời kỳ Chính phủ Bắc Dương của Trung Hoa Dân Quốc, sau khi Phổ Nghi, vị Hoàng đế cuối cùng của triều đại nhà Thanh, thoái vị vào ngày 12 tháng 2 năm 1912 (tức ngày 25 tháng 12 năm Tuyên Thống thứ 3).

Lịch sử

Khởi đầu
Ngày 12 tháng 2 năm 1912 (tức ngày 25 tháng Chạp năm Tuyên Thống thứ 3), Thái hậu Long Dụ đã chấp nhận Điều kiện ưu đãi dành cho Hoàng đế Đại Thanh sau khi thoái vị (gọi tắt là Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh), ban bố Chiếu thư thoái vị, tuyên cáo sự chấm dứt chính thức của Đế quốc Đại Thanh. Trong Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh có quy định các điều khoản như: "Sau khi Hoàng đế nhà Thanh thoái vị, tôn hiệu không thay đổi, Chính phủ Dân Quốc sẽ đối đãi với ngài bằng 'nghi thức dành cho quân chủ nước ngoài'; Chính phủ Dân Quốc sẽ chi trả 4 triệu lạng bạc mỗi năm cho Hoàng đế nhà Thanh; sau khi thoái vị, Hoàng đế nhà Thanh tạm thời cư trú trong cung cấm, các thị vệ vẫn được giữ lại như cũ; tước vị của các Vương công vẫn giữ nguyên". Chính vì vậy, dựa trên một số điều khoản của Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh, cộng thêm việc Viên Thế Khải cảm kích ân đức của chủ cũ mà tích cực giúp đỡ, đã khiến Tiểu triều đình hoàng thất nhà Thanh thoái vị có thể tiếp tục duy trì cuộc sống như trước đây.

Hoạt động
Mặc dù chế độ đế quốc đã bị bãi bỏ sau khi Phổ Nghi thoái vị, nhưng Hoàng đế Phổ Nghi cùng các thành viên hoàng thất và các đại thần cũ vẫn tiếp tục cư trú trong Hoàng cung. Bên trong Tử Cấm Thành, Phổ Nghi vẫn ban bố "Thượng dụ", vẫn dùng niên hiệu Tuyên Thống để ghi năm, và những cựu thần vẫn thực hiện đại lễ quỳ lạy. Cung đình vẫn còn giữ lại các cơ quan như Nội vụ phủ, Tông Nhân phủ và Thận hình ty. Cố thần được truy tặng thụy hiệu, trang phục không thay đổi, và những người vi phạm vương pháp vẫn do Thận hình ty xử lý. Trên danh nghĩa, Đại Thanh vẫn nắm giữ chủ quyền của Tử Cấm Thành, khiến nơi đây trở thành "quốc gia trong lòng quốc gia" bấy giờ ở Bắc Kinh. Sau khi Thái hậu Long Dụ qua đời vào ngày 22 tháng 2 năm 1913 (tức ngày 17 tháng Giêng năm Tuyên Thống thứ 5), trong cung ngoài Hoàng đế Phổ Nghi còn có bốn vị Thái phi. Viên Thế Khải đã chỉ định Đoan Khang Thái phi chủ trì công việc trong cung.

Ngày 1 tháng 7 năm 1917 (tức ngày 13 tháng 5 năm Tuyên Thống thứ 9), Trương Huân, người đến để điều đình mâu thuẫn vụ tranh chấp giữa Lê Nguyên Hồng và Đoàn Kỳ Thụy, đã dẫn quân bím tóc phò tá Phổ Nghi phục vị. Tuy nhiên, chỉ mười hai ngày sau, cuộc phục vị này bị Đoàn Khải Thụy đánh bại và dẹp yên. Phổ Nghi lại thoái vị lần nữa nhưng vẫn tiếp tục cư trú tại Tử Cấm Thành. Từ ngày 29 tháng 11 đến ngày 3 tháng 12 năm 1922, theo nghi thức Đại hôn của Hoàng đế nhà Thanh, Phổ Nghi đã cưới Uyển Dung làm Hoàng hậu và nạp Văn Tú làm Phi tần. Ngày 3 tháng 3 năm 1924, Phổ Nghi ra lệnh bổ nhiệm Trịnh Hiếu Tư làm Đại thần Tổng quản Nội vụ phủ, phụ trách ấn tín, ban thưởng phẩm phục nhất phẩm, và lệnh cho ông toàn quyền chấn chỉnh Nội vụ phủ. Tiếp đó, vào ngày 5 tháng 3, ông lại bổ nhiệm Kim Lương làm Đại thần Nội vụ phủ, hỗ trợ Trịnh Hiếu Tư chỉnh đốn Nội vụ phủ.

Chấm dứt
Ngày 23 tháng 10 năm 1924, Phùng Ngọc Tường phát động Chính biến Giáp Tý, bắt giam Tổng thống do mua chuộc phiếu bầu là Tào Côn, thành lập Nội các Nhiếp chính và cử Hoàng Phu tạm thời nắm giữ chức vụ Tổng thống. Ngày 3 tháng 11, Quân đội Quốc dân đã tước vũ khí và tập trung lực lượng vệ binh cũ tại Cảnh Sơn (thuộc Tử Cấm Thành) về Bắc Uyển chờ đợi biên chế lại, gây ra sự hoảng loạn tột độ trong nội bộ triều đình nhà Thanh. Triều đình nhà Thanh bèn ngấm ngầm liên lạc với bên ngoài để tìm kiếm đối sách. Một số ít phần tử bảo hoàng thấy tình hình Bắc Kinh hỗn loạn cũng nhân cơ hội này hoạt động. Trong một thời gian, những tin đồn về việc Phổ Nghi phục vị nổi lên khắp nơi.

Sau khi Tổng tư lệnh Cảnh vệ Thủ đô là Lộc Chung Lân nắm được những tin tức này, ông liền báo cáo ngay cho Phùng Ngọc Tường và Hoàng Phu, lúc này đang giữ chức quyền Tổng lý Quốc vụ của Nội các Nhiếp chính, đồng thời chỉ rõ: Việc trục xuất Phổ Nghi cần phải tiến hành nhanh chóng, nếu trì hoãn e rằng sẽ xảy ra biến cố. Ngay lập tức, Hoàng Phu đã triệu tập cuộc họp nội các khẩn cấp ngay trong đêm, tiến hành sửa đổi và thông qua Điều kiện ưu đãi sau khi Hoàng đế Đại Thanh thoái vị, do Chính phủ Lâm thời Nam Kinh và Viên Thế Khải cùng soạn thảo và công bố khi Hoàng đế nhà Thanh tuyên bố thoái vị vào ngày 12 tháng 2 năm 1912. Đồng thời, họ cũng thành lập Ủy ban hậu sự hoàng thất nhà Thanh để giải quyết các vấn đề liên quan sau khi Phổ Nghi rời khỏi cung.

Sáng ngày 5 tháng 11, Phùng Ngọc Tường cử Quân đội Quốc dân bao vây Tử Cấm Thành, muốn trục xuất Phổ Nghi cùng với triều đình nhỏ, các cận thần, thái giám và cung nữ ra khỏi cung. Lộc Chung Lân, Tổng tư lệnh Cảnh vệ Thủ đô, người thi hành nhiệm vụ này, đã tuyên bố năm điều khoản của Sửa đổi Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh do Nội các Nhiếp chính thông qua với triều đình nhà Thanh, và yêu cầu Phổ Nghi phải ban bố ngay lập tức trước bàn dân thiên hạ. Đối mặt với áp lực quân sự, Phổ Nghi buộc phải triệu tập cuộc ngự tiền hội nghị cuối cùng, giao nộp ấn tín của Hoàng đế, thu xếp đồ đạc cá nhân, và giải tán các thái giám cùng cung nữ. Chiều cùng ngày, ông bị giám sát rời khỏi Tử Cấm Thành, chuyển đến cư trú tại Phủ Thuần Thân vương gần Cầu Cam Thủy, bờ bắc Hậu Hải thuộc Thập Sát Hải. Tiểu triều đình của hoàng thất nhà Thanh thoái vị kể từ đó chính thức cáo chung, và triều đại nhà Thanh cũng thực sự bị chấm dứt "hoàn toàn". 

Ngoài hai người vợ là Uyển Dung và Văn Tú cùng Phổ Nghi rời cung, trong số bốn vị Thái phi, hai vị còn sống là Kính Ý Hoàng Quý Thái phi và Vinh Huệ Hoàng Quý Thái phi cũng chuyển ra ngoài sau đó. Hai bức thư pháp nổi tiếng trong Tam Hy là Bá Viễn Thiếp và Trung Thu Thiếp cũng nhờ đó mà được Kính Ý Hoàng quý phi lén mang ra khỏi Tử Cấm Thành. Ngày 6 tháng 11 năm 1924 (Dân Quốc thứ 13), đại diện chính phủ Lý Dục Doanh, Tổng tư lệnh Cảnh vệ Kinh sư Lộc Chung Lân và Tổng giám đốc Cảnh sát Trương Bích tiếp quản Tử Cấm Thành và niêm phong di vật văn hóa. Năm sau, nhân ngày Quốc khánh (10 tháng 10 năm 1925), Bảo tàng Cố Cung Bắc Kinh chính thức được thành lập và khai trương.

Tham khảo

Phổ Nghi
Cố Cung Bắc Kinh
Chính phủ nhà Thanh
Hoàng thất nhà Thanh
Cựu chính phủ lưu vong
Chính quyền lịch sử Bắc Kinh
Chính quyền thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc
Quốc gia tàn tồn trong lịch sử Trung Quốc
Quốc gia và vùng lãnh thổ giải thể năm 1924
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1912