Lê Hiến Giản

Lê Hiến Giản (1341-1399), tên thật Lê Hiến Phủ là một viên quan dưới triều Trần của Việt Nam. Ông từng giữ một số chức vụ như Thị lang, Trung đại phu, Đại học sĩ, Tri thẩm hình viện.

Tiểu sử 
Lê Hiến Phủ sinh ngày 10 tháng 2 năm 1341 ở trang Thượng Lao, huyện Tây Chân, phủ Thiên Trường nay thuộc xã Nam Ninh, tỉnh Ninh Bình. Có tài liệu cho rằng nguyên quán của ông là ở Đông Triều hoặc Khoái Châu.

Thân phụ của Lê Hiến Giản là Tô Hiến Chương (sau đổi tên thành Tô Lê Hiến Thái) từng làm quan tại vùng Gia Viễn, thân mẫu là Lê Thị Nga.

Vợ chồng Tô Hiến Chương và Lê Thị Nga hiếm muộn, họ đến cầu tự tại động Hương Tích sau đó sinh được hai trai sinh đôi cùng đặt tên là Đại Đồng (Lê Hiến Phủ) và Tiểu Đồng (Lê Hiến Tứ). Từ nhỏ hai em Lê Hiến Phủ đã được theo họ mẹ và khi lên 5-6 tuổi mới có tên chính thức, là chắt (tằng tôn) của Thái phó Tô Hiến Thành.

Năm 1374, tham gia thi khoa Giáp Dần niên hiệu Long Khánh 2 đời Trần Duệ Tông, vì phạm huý vua Trần Nghệ Tông nên đổi tên thành Lê Hiến Giản. Ông đỗ Bảng nhãn, làm quan đến chức Thị lang. Sau này tham gia mưu sát Hồ Quý Ly nhưng không thành và bị sử tử.

Sự nghiệp 
Lê Hiến Phủ và em trai Lê Hiến Tứ được theo học Đào Toàn Bân. Khoa thi năm Long Khánh 2 (1374), con của cụ Bân là Đào Sư Tích đỗ Trạng nguyên, Lê Hiến Giản đỗ Bảng nhãn, còn Lê Hiến Tứ đỗ Đệ tam giáp Tiến sĩ. Lê Hiến Giản được phái làm Trấn thủ phủ Thiên Trường, ông có công mở đất vùng Giao Thủy, các vùng xung quanh huyện Xuân Trường và tạo nên sông Nam Đinh (sông Đào), sau này ông làm đến chức Ngự sử Trung Đại phu. Khi làm Ngự sử Trung Đại phu, Lê Hiến Phủ đã tâu vua cho giết Hồ Quý Ly nhưng không thành, ông được nhà vua thăng chức làm Gián đại phu.

Năm Kỷ Mão (1399), Lê Hiến Phủ và Lê Hiến Tứ là hai trong số 370 người tham gia âm mưu ám sát Hồ Quý Ly do Trần Khát Chân đứng đầu, kế hoạch thất bại khiến tất cả đề bị xử tử. Theo dã sử, ngày thi hành án là ngày 12 tháng 12 năm 1399.

Thi hài Lê Hiến Phủ được đưa về chôn cất tại trang Thượng Lao bên con ngòi do ông cho đào lúc sinh thời. Lăng Tô Lê Hiến Giản được xây dựng từ đời vua Thành Thái năm thứ nhất (1889).

Ghi nhận 
Giản Định đế truy phong hai ông Tô Lê Hiến Giản và Tô Lê Hiến Tứ là: “Nhất tự tịnh kiện vương”.

Tương truyền, năm Bính Ngọ (1426) vua Lê Lợi, khi tiến quân qua vùng Thượng Lao, được hai ông báo mộng. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi vua đã ban sắc phong cho hai ông là: “Thượng đẳng phúc thần” và thờ làm Thành hoàng.

Khi Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê, thái tử Lê Ninh từng đóng quân trước đền thờ Lê Hiến Giản và được báo mộng trợ giúp. Lê Ninh lên lên ngôi là Lê Trang Tông đã gia phong cho Lê Hiến Giản bốn chữ “Quan phục linh ứng”.

Tên Lê Hiến Phủ được đặt cho một con đường ở Thành phố Hải Dương.

Tên Lê Hiến Giản được đặt cho một khu phố ở Thành phố Nam Đinh.

Đền Thượng Lao nơi thờ Lê Hiến Giản hiện là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.

Tham khảo

Tài liệu 

 Những điều chưa biết về hai Đại khoa họ Tô: Bảng nhãn Tô Lê Hiến Giản và Tiến sỹ Tô Lê Hiến Tứ (Tô Duy Phương - Họ Tô Việt Nam)
 Những người con họ Lê đỗ đại khoa (tiến sĩ) trong lịch sử nhà nước phong kiến Việt Nam (1075 - 1919) (Lê Thị Thanh Hoà - Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2024)
 Những bảng nhãn trong lịch sử Việt Nam (Lê Thái Dũng - Nhà Xuất Bản Hồng Đức)

Người họ Tô tại Việt Nam
Người Nam Định
Đại học sĩ triều Trần