Chiến dịch giải cứu phi hành đoàn F-15E của Hoa Kỳ tại Iran năm 2026

Chiến dịch giải cứu phi hành đoàn F-15E của Hoa Kỳ tại Iran năm 2026 là một chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn chiến đấu (CSAR) do Quân đội Hoa Kỳ thực hiện vào đầu tháng 4 năm 2026. Mục tiêu của chiến dịch là giải cứu hai thành viên phi hành đoàn trên chiếc F-15E Strike Eagle thuộc Phi đoàn Tiêm kích 494 bị lực lượng Iran bắn hạ vào ngày 3 tháng 4 năm 2026 trong cuộc Chiến tranh Iran.

Viên phi công được cứu thoát chỉ 7 giờ sau khi máy bay rơi. Chiến dịch có quy mô lớn với sự tham gia của hàng trăm binh sĩ và hàng chục máy bay. Trong khi đó, sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí (WSO) đã lẩn trốn vào Dãy núi Zagros, dẫn đến một cuộc chạy đua tìm kiếm gắt gao giữa Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng đặc nhiệm Hoa Kỳ và các bộ lạc du mục địa phương. Cuối cùng, viên sĩ quan WSO đã được giải cứu thành công dưới sự bảo vệ của đội hình bao gồm 155 máy bay.  Nhiệm vụ này được mô tả là "một trong những chiến dịch thách thức và phức tạp nhất trong lịch sử các lực lượng đặc nhiệm Hoa Kỳ".

Trong chiến dịch giải cứu, phía Iran tuyên bố đã bắn hạ nhiều máy bay của Hoa Kỳ. Về phía mình, Hoa Kỳ xác nhận một chiếc cường kích A-10 Thunderbolt II đã bị bắn rơi, đồng thời họ cũng chủ động tiêu hủy hai máy bay vận tải Lockheed MC-130 và bốn trực thăng để tránh bị đối phương thu giữ. Sau đó, Iran cáo buộc rằng "chiến dịch này thực chất có thể là một kế hoạch nghi binh nhằm đánh cắp uranium đã được làm giàu" từ chương trình hạt nhân của nước này. Phía Iran so sánh vụ việc với Chiến dịch Eagle Claw – chiến dịch quân sự trên bộ cuối cùng mà Mỹ từng công khai thực hiện tại Iran, vốn đã diễn ra vào năm 1980.

Bối cảnh 
Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Hoa Kỳ và Israel đã tiến hành hàng loạt cuộc tập kích bất ngờ vào nhiều mục tiêu trên khắp lãnh thổ Iran, chính thức khơi mào cuộc Chiến tranh Iran 2026. Đến ngày 24 tháng 3, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từng khẳng định rằng Iran "không thể làm gì được" trước các hoạt động của máy bay Mỹ trong không phận nước này.

Tuy nhiên, vào ngày 3 tháng 4, một chiếc F-15E Strike Eagle của Mỹ (số hiệu liên lạc Dude 44) đã bị Iran bắn hạ bằng tên lửa phòng không vác vai. BBC đánh giá sự kiện này là một "đòn giáng mạnh" vào chính quyền Trump. Sau khi máy bay bị bắn trúng, hai thành viên phi hành đoàn đã kịp nhảy dù thoát hiểm và rơi xuống lãnh thổ Iran.

Chiến dịch giải cứu 
Một chiếc F-15E Strike Eagle có phi hành đoàn gồm một phi công và một sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí (WSO). Quân đội Hoa Kỳ đã ngay lập tức triển khai một chiến dịch giải cứu để đưa hai thành viên phi hành đoàn ra khỏi lãnh thổ Iran bằng các lực lượng đặc nhiệm và lực lượng yểm trợ hàng không. Viên phi công đã được các lực lượng Hoa Kỳ giải cứu thành công vài giờ sau vụ rơi máy bay, nhưng vị sĩ quan WSO mang quân hàm đại tá vẫn mất tích.

Theo BBC, đội ngũ an ninh quốc gia của Trump đã dành phần lớn thời gian trong ngày tại Cánh Tây để báo cáo cho Tổng thống về nhiệm vụ. Trước công chúng, ông Trump đã hạ thấp mức độ nghiêm trọng của sự cố, nhưng trong nội bộ, vụ việc được coi là "một mối lo ngại nghiêm trọng", bởi nếu quân nhân này bị bắt giữ, đó sẽ là một "sự bẽ mặt về chính trị" đối với chính phủ Hoa Kỳ.

Lực lượng Iran và Hoa Kỳ đã bước vào một cuộc chạy đua để tìm kiếm thành viên phi hành đoàn còn lại. Các thiết bị bay không người lái giám sát của Hoa Kỳ đã không tìm thấy vị quân nhân này, khiến tình trạng của anh bị liệt vào danh sách "không xác định". Vị quân nhân đã leo qua một sườn núi cao khoảng 2.100 m trên Dãy núi Zagros, ẩn nấp trong kẽ đá và hạn chế sử dụng tín hiệu đèn báo nguy cấp để tránh bị phía Iran bắt được sóng.
Trong quá trình theo dấu quân nhân này, Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) đã triển khai một chiến dịch tung tin giả tại Iran với tuyên bố rằng viên sĩ quan đã được cứu thoát. CIA đã chia sẻ tọa độ tín hiệu cứu nạn với Lầu Năm Góc. Tín hiệu này sau đó phải được xác minh kỹ lưỡng để đảm bảo đây không phải là một cái bẫy của phía Iran. Vị sĩ quan này đã gửi một thông điệp radio ngắn với nội dung "Chúa thật nhân từ" (God is good). Theo các báo cáo, CIA sau đó đã sử dụng một công nghệ đặc biệt để xác định vị trí chính xác của anh. Cơ quan này cũng áp dụng quy trình được gọi là "cứu hộ hỗ trợ phi truyền thống" bằng cách liên lạc với các thường dân địa phương sẵn sàng hỗ trợ quân đội Hoa Kỳ. Nhiều cuộc không kích đã được thực hiện để ngăn chặn lực lượng Iran tiếp cận khu vực giải cứu. 

Hoa Kỳ đã sử dụng một đường băng nông nghiệp bỏ hoang (kích thước khoảng 60 m x 1.200 m), nằm cách thành phố Shahreza thuộc miền nam Isfahan khoảng  về phía bắc để làm căn cứ tác chiến tiền phương tạm thời. Căn cứ này được vận hành và bảo vệ bởi các đặc nhiệm thuộc lực lượng Delta Force, trong khi phía Iran treo thưởng khoảng  cho bất kỳ thông tin nào dẫn đến việc bắt giữ viên sĩ quan.

Lực lượng Hoa Kỳ, bao gồm các đội chiến thuật đặc biệt của Không quân và các đặc nhiệm hải quân từ DEVGRU (còn được gọi là "Biệt đội SEAL số 6"), đã phải chạy đua thời gian không chỉ với lực lượng IRGC mà còn với cả những bộ lạc du mục Bakhtiari bản địa – những người vốn có truyền thống sử dụng súng săn và rất thông thuộc địa hình dãy núi Zagros. Trong suốt quá trình tác chiến, các máy bay và thiết bị bay không người lái của Mỹ đã thực hiện yểm trợ hỏa lực. Hai chiếc trực thăng của Hoa Kỳ đã bị trúng hỏa lực súng bộ binh từ của các bộ lạc nhưng vẫn có thể duy trì hoạt động. Một số thành viên trong phi hành đoàn trực thăng đã bị thương.

Phía Iran tuyên bố đã làm phá sản chiến dịch giải cứu và bắn hạ nhiều máy bay Mỹ. Ngược lại, Hoa Kỳ thông báo chiến dịch đã thành công tốt đẹp; họ xác nhận hai vận tải cơ tác chiến đặc biệt Lockheed MC-130 bị sa lầy đã được tự hủy tại đường băng dã chiến sau khi các máy bay thay thế đến tiếp ứng, đưa sĩ quan điều khiển vũ khí (WSO) cùng khoảng 100 quân nhân rời khỏi khu vực an toàn. Sau đó, Iran đã điều chỉnh lại tuyên bố ban đầu và chỉ khẳng định đã tiêu diệt một máy bay. Dẫn lời một quan chức quân đội Mỹ, tờ The Daily Telegraph cho biết các máy bay tiếp ứng là ba chiếc De Havilland Canada Dash 8 thuộc Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Không quân Hoa Kỳ, mặc dù tạp chí FlightGlobal nhận định rằng những chiếc Airbus C295W xuất hiện tại khu vực nhiều khả năng mới là phương tiện thực hiện nhiệm vụ; thông tin này cũng được đài CBS xác nhận. Theo hãng tin Reuters, khoảng 100 đặc nhiệm tại căn cứ tiền phương đã rơi vào tình thế không có phương án di tản tức thời trong suốt hai giờ đồng hồ.

Trong khi áp sát vị trí của sĩ quan WSO vào ban ngày, các toán đặc nhiệm Mỹ đã nổ súng ngăn chặn lực lượng Iran tiến vào hiện trường nhưng không để bùng phát một cuộc đọ súng trực diện. Các máy bay cường kích của Hoa Kỳ cũng oanh tạc các đoàn xe Iran đang tiến gần nhằm duy trì vành đai an toàn quanh khu vực giải cứu, đồng thời triển khai áp chế điện tử. Phía Iran tuyên bố đã bắn rơi một thiết bị bay không người lái trên bầu trời Isfahan.

Ngày 5 tháng 4, vị sĩ quan WSO đã được giải cứu thành công trong tình trạng còn sống và chỉ bị thương nhẹ. Phía Hoa Kỳ cùng nhiều nguồn tin xác nhận không có quân nhân Mỹ nào thiệt mạng trong suốt chiến dịch.

Theo các quan chức Israel, tình báo và hỗ trợ chiến thuật của nước này đã đóng vai trò quan trọng trong việc tìm kiếm các thành viên phi hành đoàn mất tích, trong khi Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tấn công các mục tiêu của Iran nhằm phá hoại và cản trở nỗ lực tìm kiếm sĩ quan WSO của phía Tehran.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump sau đó cho biết nhiệm vụ giải cứu có sự tham gia của 155 máy bay Mỹ, bao gồm 4 máy bay ném bom, 64 tiêm kích, 48 máy bay tiếp dầu trên không, 13 máy bay cứu hộ cùng nhiều loại phi cơ khác.

Báo cáo của Iran về chiến dịch 
Vào tối ngày 3 tháng 4, một tài khoản mạng xã hội có liên hệ với IRGC đã công bố hình ảnh một chiếc ghế phóng nằm giữa vùng cảnh quan sa mạc, khẳng định đây là bộ phận từ chiếc F-15E gặp nạn; các hình ảnh về những mảnh vỡ máy bay được đăng tải sau đó cũng xác nhận phi cơ này thuộc Phi đoàn Tiêm kích 494 đồn trú tại căn cứ RAF Lakenheath ở Vương quốc Anh. Một hãng tin của Iran cho biết vào khoảng 2 giờ sáng ngày 5 tháng 4 (giờ địa phương), tiếng động cơ của thiết bị bay không người lái và trực thăng đã vang lên tại nhiều khu vực thuộc tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad, được cho là dấu hiệu của một chiến dịch tìm kiếm từ phía Mỹ; đến khoảng 5 giờ sáng, nhiều tiếng nổ lớn đã được ghi nhận. Quân đội Iran sau đó tuyên bố đã bắn hạ hai chiếc UAV, bao gồm một chiếc MQ-9 Reaper và một chiếc Hermes 900.

Theo phóng viên đài France 24 tại Iran, khoảng một giờ trước khi Tổng thống Trump thông báo giải cứu thành công thành viên phi hành đoàn thứ hai, các bài đăng trên mạng xã hội tại Iran đã ghi nhận nhiều tiếng nổ và hoạt động của máy bay gần thành phố Yasuj lúc 3 giờ sáng ngày 5 tháng 4 – khu vực lân cận hiện trường vụ rơi máy bay F-15.

Alaeddin Boroujerdi, cựu Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Iran, cho biết căn cứ tiền phương của Hoa Kỳ được đặt tại một sân bay bỏ hoang gần Mahyar, Isfahan, () cách Shahreza khoảng  về phía bắc và cách Isfahan khoảng  về phía nam. Theo ông, lực lượng Mỹ đã nhận được sự yểm trợ đường không từ các chiến đấu cơ F-15, F-16, F-35 cùng khoảng 20 thiết bị bay không người lái. Ông cũng khẳng định quân đội Mỹ đã phải sơ tán dưới làn hỏa lực tấn công, khiến hai chiếc máy bay C-130 bị vô hiệu hóa. Boroujerdi nhận định rằng quy mô triển khai lực lượng này cho thấy mục tiêu chính của phía Mỹ là truy tìm và vận chuyển urani làm giàu ra khỏi Iran, chứ không đơn thuần là một chiến dịch giải cứu hạn chế.

Phản ứng

Iran 
Các quan chức Iran đã ăn mừng việc bắn hạ chiếc F-15E và sau đó là chiếc A-10 trong chiến dịch giải cứu, coi đây là một thắng lợi lớn. Người phát ngôn của Tổng hành dinh Trung ương Khatam al-Anbiya, Ebrahim Zolfaghari, tuyên bố rằng "cái gọi là chiến dịch giải cứu quân sự của Mỹ — vốn được dàn dựng như một màn kịch nghi binh và đào tẩu tại một sân bay bỏ hoang ở miền nam Isfahan dưới chiêu bài tìm kiếm phi công — đã bị phá sản hoàn toàn." Quân đội Iran cũng so sánh chiến dịch này với Chiến dịch Eagle Claw năm 1980, khi một nỗ lực giải cứu thất bại của Mỹ tại Iran dẫn đến việc nhiều máy bay bị phá hủy.

Vào ngày 6 tháng 4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố: "Tuyệt đối không được phớt lờ khả năng đây là một chiến dịch nghi binh nhằm đánh cắp urani làm giàu", ám chỉ đến chương trình hạt nhân của Iran. Ông lập luận rằng vị trí mà Mỹ tuyên bố tìm thấy phi công tại Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad nằm "rất xa" so với những điểm mà quân đội Mỹ đã cố gắng đổ bộ.

Israel 
Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã ca ngợi nỗ lực giải cứu các thành viên phi hành đoàn của Mỹ và phát biểu rằng: "Chiến dịch giải cứu này đã củng cố một nguyên tắc thiêng liêng: không bao giờ bỏ lại ai phía sau." Ông nhấn mạnh thêm: "Đây là giá trị chung đã được chứng minh nhiều lần trong lịch sử của cả hai quốc gia [...] Với tư cách là một dân tộc từng thực hiện nhiều chiến dịch giải cứu táo bạo, và với tư cách là một người từng bị thương trong một nhiệm vụ như vậy cũng như đã mất đi người anh trai trong cuộc đột kích Entebbe, tôi và người dân Israel hiểu rõ các bạn đã đưa ra một quyết định quả cảm đến nhường nào."

Hoa Kỳ 
Ngay sau khi thành viên thứ hai của phi hành đoàn được giải cứu, tổng thống Trump đã đăng dòng trạng thái "CHÚNG TA ĐÃ CỨU ĐƯỢC ANH ẤY!" (WE GOT HIM!) trên mạng xã hội Truth Social. Sau đó, ông tiếp tục mô tả đây là "chiến dịch táo bạo nhất trong lịch sử Hoa Kỳ". Cả Nhà Trắng và Lầu Năm Góc đều lên tiếng ca ngợi lòng dũng cảm cùng kỹ năng tác chiến bậc thầy của toàn thể quân nhân tham gia chiến dịch.

Thương vong và tổn thất

Iran 
Theo các nguồn tin từ phía Iran, đã có ba thành viên thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) thiệt mạng. Quân đội Iran thông báo bốn sĩ quan của lực lượng này, bao gồm cả Chuẩn tướng Masoud Zare, đã tử nạn trong một cuộc không kích của Hoa Kỳ tại Mahyar, Isfahan. Vụ tấn công xảy ra ngay sau khi phía Iran bắn trúng một phi cơ Mỹ bằng tên lửa vác vai trong quá trình ngăn chặn chiến dịch giải cứu. Zare vốn là chỉ huy Học viện Phòng không thuộc Quân đội Iran.

Hoa Kỳ 
Sự việc khởi nguồn từ vụ bắn rơi một chiếc tiêm kích F-15E hai chỗ ngồi của Hoa Kỳ. Cả hai thành viên phi hành đoàn đều bị thương nhưng đã được giải cứu thành công.

Ngoài ra, trong các nỗ lực tìm kiếm và cứu nạn, phía Mỹ còn chịu những tổn thất sau:

 2 chiếc UH-60 Black Hawk bị trúng đạn và hư hại. Một số thành viên phi hành đoàn trên trực thăng (chưa rõ số lượng cụ thể) đã bị thương.
 1 chiếc cường kích A-10 Thunderbolt II bị bắn hạ.
 2 chiếc MC-130J Hercules bị quân đội Mỹ chủ động phá hủy sau khi bị sa lầy nhằm tránh rơi vào tay đối phương.
 4 trực thăng tác chiến đặc biệt MH-6 Little Bird hoặc AH-6 thuộc Trung đoàn Hàng không Chiến dịch Đặc biệt 160 (Không vận) bị tiêu diệt. Một quan chức Hoa Kỳ khẳng định những phi cơ này cũng được tự hủy có chủ đích.

Phía Hoa Kỳ báo cáo không có quân nhân nào tử trận trong suốt chiến dịch.

Trong các thông cáo riêng biệt, quân đội Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng tuyên bố đã bắn hạ một thiết bị bay không người lái (UAV) Hermes 900 của Israel và một chiếc MQ-9 Reaper của Mỹ tại tỉnh Isfahan trong khuôn khổ chiến dịch này.

Phân tích 
Một số nhà phân tích Hoa Kỳ nhận định rằng vụ bắn hạ chiếc F-15E tại Iran, kéo theo việc nhiều phi cơ cứu hộ bị tiêu diệt, đã bộc lộ những hạn chế trong ưu thế trên không của Hoa Kỳ. Cựu Tư lệnh CENTCOM, Kenneth F. McKenzie Jr., thì cho rằng số máy bay bị phá hủy là những tổn thất có thể chấp nhận được để đạt được mục tiêu cuối cùng của chiến dịch.

Một bài viết trên tờ NBC News khi bình luận về việc sử dụng MANPADS (tên lửa vác vai) đã nhận định rằng, bất chấp những nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm vô hiệu hóa năng lực quân sự chính quy của Iran, mối đe dọa từ loại hình chiến tranh bất đối xứng vẫn luôn hiện hữu.

Một chuyên gia phân tích quân sự lập luận rằng chiến dịch giải cứu này đã làm nổi bật chi phí chiến lược và chính trị ngày càng tăng của hoạt động tìm kiếm và cứu nạn trong chiến đấu (CSAR) tại các vùng không phận bị tranh chấp. Chuyên gia này lưu ý rằng việc huy động tới 155 máy bay và chấp nhận tổn thất nhiều khí tài cho thấy công tác giải cứu nhân sự đã chuyển dịch từ một nghĩa vụ chiến thuật thuần túy sang một mệnh lệnh chiến lược, gắn liền trực tiếp với uy tín quốc gia và áp lực chính trị nội bộ.

Tham khảo

Nhiệm kỳ tổng thống lần thứ hai của Donald Trump
Không kích thực hiện bởi Hoa Kỳ
Sự kiện bắn hạ phi thuyền vào thế kỷ thứ 21