Cường aldosterone

Hội chứng cường aldosterone (tiếng Anh: Hyperaldosteronism) là tình trạng nồng độ hormone aldosterone trong máu tăng cao gây tăng huyết áp và rối loạn điện giải. Hội chứng cường Aldosterone bao gồm cường aldosterone nguyên phát (Primary aldosteronism) hay hội chứng Conn (Conn's syndrome) và cường aldosterone thứ phát (Secondary aldosteronism); trong đó, cường aldosterone được xem là thứ phát khi quá trình tăng tiết aldosterone là phụ thuộc renin (renin-dependent) và phù hợp với tình trạng giảm thể tích tuần hoàn tương đối như tăng huyết áp động mạch thận, sử dụng thuốc lợi tiểu, hội chứng Bartter, v.v. Bài viết này tập trung nhiều vào cường aldosterone nguyên phát.

Đại cương

Sinh lý học 

Aldosterone là một hormone có bản chất steroid thuộc nhóm mineralocorticoid, được sản xuất chủ yếu ở lớp cầu (zona glomerulosa) phân bố ở vùng ngoài cùng của vỏ tuyến thượng thận. Aldosterone được phóng thích vào máu dưới tác động của angiotensin II (thuộc hệ RAAS, chiếm đa số), nồng độ kali huyết tương tăng cao, hormone ACTH và một số tín hiệu khác (hạ natri máu, hoạt hóa giao cảm, v.v.). Aldosterone có tác dụng chính ở là tăng cường tái hấp thu Na+ ở ống lượn xa và ống góp qua tăng số lượng và hoạt tính kênh ENaC, từ đó gây tăng nồng độ natri máu (cũng như gây giảm kali máu) và tăng giữ nước trong máu, dẫn đến tăng thể tích tuần hoàn và tăng huyết áp.

Sinh lý bệnh học 
Hội chứng cường aldosterone xảy ra khi vỏ tuyến thượng thận tăng sản xuất và phóng thích aldosterone vào máu gây triệu chứng tương ứng. Cường aldosterone nguyên phát hay hội chứng Conn xảy ra khi vỏ tuyến thượng thận tăng sản xuất và phóng thích aldosterone mà không cần tín hiệu kích thích (đặc biệt là hệ RAAS), dẫn đến aldosterone tăng cao và sự tăng nồng độ aldosterone sẽ ức chế sản xuất và phóng thích renin qua tín hiệu ức chế ngược (negative feedback). Cường aldosterone thứ phát thì ngược lại, sự tăng tiết aldosterone là do tăng cường tín hiệu kích thích phóng thích aldosterone như tăng nồng độ renin, tăng nồng độ hormone ACTH, cường giao cảm, v.v.

Phân loại và nguyên nhân 
Ngoài phân loại theo vị trí nguyên nhân (nguyên phát và thứ phát) thì cường aldosterone nguyên phát cần phải đánh giá là tăng tiết một bên (unilateral) hay hai bên (bilateral) tuyến thượng thận. Sự phân biệt này định hình hướng điều trị, trong đó cường aldosterone một bên có thể giải quyết triệt để bằng phẫu thuật cắt tuyến thượng thận bên tổn thương trong khi cường toàn bộ thì cần điều trị bằng thuốc trọn đời. 

Cường aldosterone nguyên phát có thể do u tăng sản xuất aldosterone (Aldosteronoma hay Aldosterone-producing adenoma, APA), tăng sản tuyến thượng thận (Adrenal gland hyperplasia), carcinoma vỏ tuyến thượng thận tiết aldosterone (Aldosterone-secreting adrenal cortical carcinoma), u buồng trứng tiết aldosterone (Aldosterone-secreting ovarian tumour), cường aldosterone gia đình (Familial hyperaldosteronism).

Chẩn đoán

Biểu hiện lâm sàng 
Triệu chứng lâm sàng phổ biến nhất là tăng huyết áp có thể kèm theo tình trạng hạ kali máu, dù phần nhiều người bệnh (từ 50% trở lên) tăng huyết áp với nồng độ kali máu bình thường.

Cận lâm sàng 
Cận lâm sàng được phân thành hai nhóm chính bao gồm đánh giá mức độ hoạt động sinh lý của aldosterone (qua định lượng aldosterone huyết tương, đánh giá hoạt độ renin) và định khu tổn thương về mặt giải phẫu (vị trí tổn thương: một bên hay hai bên; hình thái tổn thương: u tăng tiết aldosterone, tăng sản tuyến thượng thận, v.v.).

Chẩn đoán 
Sau đây trình bày về quy trình chẩn đoán cường aldosterone nguyên phát theo hướng dẫn do Hiệp hội Nội tiết (Endocrine Society) ban hành vào tháng bảy năm 2025.

Xem thêm 

 U tủy tuyến thượng thận
 Hội chứng Cushing
 Suy thượng thận

Tham khảo 

Nội tiết