Tác nhân nước ngoài

Tác nhân nước ngoài hay Đặc viên nước ngoài (Foreign agent) là bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào tích cực thực hiện lợi ích của một chủ thể nước ngoài trong khi đang ở một quốc gia sở tại khác, thường nằm ngoài phạm vi của quyền miễn trừ ngoại giao vốn được dành cho những người làm việc trong tư cách chính thức của họ cho một phái đoàn ngoại giao. Đặc viên nước ngoài có thể là công dân của quốc gia sở tại. Đó là bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào hoạt động theo sự chỉ đạo hoặc vì lợi ích của một "chủ thể nước ngoài" (thường là một chính phủ hoặc đảng phái chính trị). Trong tiếng Anh đương đại, thuật ngữ này thường mang hàm ý phỉ báng, được củng cố bởi việc sử dụng nó trong luật pháp Hoa Kỳ nhằm hạn chế ảnh hưởng của nước ngoài. Một điệp viên nước ngoài bí mật, còn được gọi là điệp viên bí mật của chính phủ nước ngoài, ở một số quốc gia có thể được coi là đang tham gia vào hoạt động gián điệp. Một số quốc gia có các thủ tục chính thức để hợp pháp hóa hoạt động của các đặc vụ nước ngoài hoạt động công khai. Luật pháp về các đặc vụ nước ngoài rất khác nhau giữa các quốc gia, và việc thực thi có chọn lọc có thể được áp dụng trong phạm vi quốc gia, dựa trên nhận thức về lợi ích quốc gia. Cụm từ "đặc vụ nước ngoài" (tiếng Nga: иностранный агент) trong tiếng Nga có mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động gián điệp thời Chiến tranh Lạnh. "Đặc vụ" (spy/secret agent/mật vụ) ám chỉ các điệp viên, gián điệp, đặc tình vốn là những người hoạt động bí mật cho cơ quan tình báo của một quốc gia.

Trên thế giới
Tại Hoa Kỳ, Đạo luật Đăng ký Đại lý Nước ngoài (FARA) năm 1938 đã đưa ra định nghĩa chi tiết và toàn diện về "đại lý nước ngoài". Luật cũng bao gồm một số ngoại lệ đối với những hoạt động sẽ dẫn đến việc phân loại là tác nhân nước ngoài. Luật này đôi khi được cho là được sử dụng để nhắm vào các quốc gia không được chính quyền Mỹ ủng hộ. FARA được ban hành vào năm 1938 với mục tiêu chính là để chống lại hoạt động tuyên truyền của Đức Quốc xã tại Mỹ trước Thế chiến thứ hai. Mục đích của nó là làm minh bạch hóa các nỗ lực của các chính phủ nước ngoài nhằm gây ảnh hưởng đến chính sách và dư luận Mỹ. Đạo luật này chủ yếu nhắm vào các nhà vận động hành lang (lobbyist), các công ty quan hệ công chúng (PR), và các nhà tư vấn làm việc trực tiếp theo sự chỉ đạo hoặc vì lợi ích của một "chủ thể nước ngoài" (foreign principal), chủ yếu là các chính phủ hoặc đảng phái chính trị nước ngoài. FARA của Mỹ điều chỉnh hoạt động của các chính phủ nước ngoài đang cố gắng gây ảnh hưởng lên chính trường Mỹ để bảo vệ lợi ích của Mỹ.

Tại Gruzia, Quốc hội Gruzia thông qua dự luật “đặc vụ nước ngoài” sau khi đã thông qua lần đọc thứ ba về dự luật. Sau cuộc tranh luận, 84 trong số 116 nhà lập pháp tham dự phiên họp đã bỏ phiếu ủng hộ dự luật và 30 người bỏ phiếu phản đối. Một đám đông người biểu tình đã tập trung vào sáng 14 tháng 5 năm 2024 trước Quốc hội, giữa sự hiện diện dày đặc của cảnh sát chống bạo động, để phản đối dự luật một lần nữa, khi các nhà lập pháp đang thảo luận về văn kiện này trước cuộc bỏ phiếu. Trước đó, hàng nghìn người Gruzia đã tuần hành ở thủ đô Tbilisi và nhiều người ở lại trước nhà quốc hội. Những người biểu tình cho rằng, dự luật nếu được thông qua sẽ gắn kết quốc gia Nam Caucasus này chặt chẽ hơn với Nga và kéo đất nước họ ra khỏi Liên minh châu Âu (EU). Dự luật “đặc vụ nước ngoài” yêu cầu các cá nhân và tổ chức, trong đó có các hãng truyền thông, nhận trên 20% tài trợ nước ngoài phải đăng ký là "bên chịu ảnh hưởng từ nước ngoài". Người ủng hộ nói dự luật làm tăng tính minh bạch của truyền thông, và Đảng cầm quyền Giấc mơ Gruzia cho rằng, dự luật là cần thiết để ngăn chặn ảnh hưởng có hại của nước ngoài đối với nền chính trị của đất nước và để ngăn chặn các tác nhân nước ngoài không xác định cố gắng gây bất ổn cho Gruzia. Trong khi những người chỉ trích so sánh nó với một đạo luật tương tự của Nga và cho rằng dự luật là mối đe dọa đối với các quyền tự do dân chủ và nguyện vọng gia nhập EU của Gruzia. Các cuộc biểu tình rầm rộ chống lại dự thảo này đã lan rộng khắp Gruzia.

Ở Nga, theo Luật về tác nhân nước ngoài hay Luật về đặc viên nước ngoài được ban hành năm 2012, các tổ chức phi chính phủ (NGO), các cơ quan truyền thông và cá nhân phải tự coi mình là "đại diện nước ngoài" (người đại lý) trong mọi hoạt động truyền thông đối ngoại nếu họ tham gia vào "hoạt động chính trị", một thuật ngữ được hiểu rộng rãi, và nhận bất kỳ nguồn tài trợ nào từ nước ngoài. Cụ thể, luật này yêu cầu bất kỳ ai nhận được "sự hỗ trợ" hoặc "ảnh hưởng" từ bên ngoài nước Nga phải đăng ký và khai báo mình là "đại diện nước ngoài". Theo chính phủ Nga, luật này nhằm tăng cường tính minh bạch và chống lại sự can thiệp của nước ngoài vào công việc nội bộ của Nga. Cụm từ "Tác nhân" hoặc "Đặc viên" (Agent) hay đại lý, đại diện thì trong bối cảnh luật này là một cá nhân hoặc tổ chức hành động vì lợi ích hoặc chịu sự ảnh hưởng từ một bên nước ngoài, không nhất thiết mang hàm ý gián điệp. Ban đầu luật chỉ nhắm vào các tổ chức phi chính phủ (NGO), nhưng sau đó đã mở rộng ra các hãng tin, nhà báo, nhà hoạt động và cả những người dùng mạng xã hội. Những cá nhân, tổ chức bị dán nhãn "tác nhân nước ngoài" phải công khai ghi dòng chữ này trên tất cả các ấn phẩm của mình (bài báo, bài đăng mạng xã hội). Trong bối cảnh chính trị Nga, thuật ngữ "tác nhân nước ngoài" mang hàm ý rất tiêu cực từ thời Liên Xô, gần như đánh đồng với ""kẻ phản bội"", "gián điệp" hay "nội gián". Đạo luật này bị các tổ chức nhân quyền và nhiều quốc gia phương Tây chỉ trích gay gắt và cho rằng đây là một công cụ pháp lý được sử dụng để đàn áp phe đối lập, bất đồng chính kiến, bóp nghẹt tự do và xã hội dân sự và bịt miệng giới truyền thông độc lập.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng thống Nga ký ban hành luật về “các tác nhân nước ngoài” - Báo Thanh Hóa Online
 Tổng thống Nga ký ban hành luật về "các tác nhân nước ngoài" - Truyền hình phát thanh Thanh Hóa
 Tổng thống Nga ký ban hành luật về 'các tác nhân nước ngoài'
Quan hệ quốc tế
Can thiệp nước ngoài
Tình báo