Máy tính công cộng

Máy tính công cộng (Public computer) hay máy tính truy cập công cộng (Public access computer) là bất kỳ máy vi tính nào để sẵn ở khu vực công cộng. Một số nơi có thể có máy tính công cộng là thư viện, trường học hoặc các cơ sở chuyên dụng do chính phủ quản lý và duy trì, đó là hệ thống máy tính được đặt tại các địa điểm chung, công cộng và địa điểm mở, được thiết kế để phục vụ nhu cầu sử dụng của mọi thành viên trong cộng đồng để mọi người có thể sử dụng. Máy tính truy cập công cộng thường được cung cấp các công cụ như hệ thống đặt chỗ máy tính để quản lý quyền truy cập. Trung tâm máy tính truy cập công cộng đầu tiên trên thế giới là Trung tâm Máy tính Marin ở California, do David Fox và Annie Fox đồng sáng lập vào năm 1977.

Đặc điểm
Máy tính công cộng thường được kết nối Internet và được cài đặt các phần mềm cơ bản để phục vụ các mục đích như tìm kiếm thông tin, truy cập thư điện tử (email), làm hồ sơ trực tuyến, hoặc thực hiện các tác vụ văn phòng cơ bản, và thường áp dụng chính sách giới hạn thời gian để đảm bảo nhiều người có cơ hội sử dụng. Máy tính công cộng có các thành phần phần cứng và phần mềm tương tự như máy tính cá nhân, tuy nhiên, vai trò và chức năng của máy tính truy cập công cộng hoàn toàn khác. Máy tính truy cập công cộng được nhiều cá nhân không đáng tin cậy sử dụng trong suốt cả ngày. Máy tính phải được khóa và bảo mật chống lại cả hành vi lạm dụng cố ý và vô ý. Người dùng thường không có quyền cài đặt phần mềm hoặc thay đổi cài đặt. Ngược lại, máy tính cá nhân thường được sử dụng bởi một người dùng có trách nhiệm, người có thể tùy chỉnh hoạt động của máy theo sở thích của mình.

Trường học

Các trung tâm giáo dục hoặc hỗ trợ nghiên cứu và học tập cũng có mạng lưới máy tính công cộng. Chính phủ Hoa Kỳ đã cấp tiền cho nhiều hội đồng nhà trường để mua máy tính phục vụ cho các ứng dụng giáo dục. Các trường có thể có nhiều phòng máy tính, trong đó có các máy tính để học sinh sử dụng. Thông thường, các máy tính này có thể truy cập Internet, nhưng một số trường sẽ thiết lập dịch vụ chặn để hạn chế các trang web mà học sinh có thể truy cập, chỉ bao gồm các tài nguyên giáo dục, chẳng hạn như Google. Ngoài việc kiểm soát nội dung học sinh xem, việc chặn này còn có thể giúp giữ an toàn cho máy tính bằng cách ngăn học sinh tải xuống phần mềm độc hại và các mối đe dọa khác. Máy tính của trường thường được trang bị hệ điều hành bảo mật tiên tiến để ngăn học sinh am hiểu công nghệ gây ra thiệt hại (ví dụ như Windows Registry Editor và Task Manager) bị vô hiệu hóa trên các máy Microsoft Windows. Các trường có dịch vụ công nghệ rất tiên tiến cũng có thể cài đặt BIOS/phần mềm bị khóa hoặc thực hiện các thay đổi ở cấp độ hạt nhân đối với hệ điều hành, ngăn chặn khả năng hoạt động trái phép.

Thư viện

Tại các thư viện công cộng sẽ cung cấp quyền truy cập thông tin cho những người không có máy tính cá nhân. Tại Hoa Kỳ và Canada, hầu hết các thư viện công cộng đều có máy tính cho độc giả sử dụng, mặc dù một số thư viện sẽ giới hạn thời gian sử dụng để đảm bảo những người khác có thể sử dụng và giúp thư viện bớt đông đúc. Người dùng thường được phép in tài liệu họ đã tạo bằng máy tính này, mặc dù đôi khi phải trả một khoản phí nhỏ. Máy tính công cộng thường được cấu hình để ngăn người dùng cài đặt phần mềm, thay đổi cài đặt hệ thống hoặc lưu trữ dữ liệu cá nhân trên máy. Quyền riêng tư là một phần quan trọng của tổ chức thư viện công cộng, vì thư viện trao cho công chúng quyền tự do trí tuệ. Việc sử dụng bất kỳ máy tính hoặc mạng nào cũng có thể tạo ra hồ sơ về hoạt động của người dùng, gây nguy hiểm cho quyền riêng tư của họ. Người dùng có thể bị xâm phạm quyền riêng tư nếu không xóa bộ nhớ đệm, cookie hoặc tài liệu khỏi máy tính công cộng.

Để đảm bảo quyền riêng tư của người dùng trên máy tính, Hiệp hội Thư viện Hoa Kỳ (ALA) đã ban hành các hướng dẫn. Những hướng dẫn này giúp người dùng hiểu rõ cách thức sử dụng máy tính thư viện công cộng đúng cách. Trong quá trình cung cấp dịch vụ cho người dùng thư viện, thủ thư có trách nhiệm đạo đức, được thể hiện trong Bộ Quy tắc Đạo đức của ALA, nhằm bảo vệ quyền riêng tư của người dùng. Thủ thư cũng có trách nhiệm cung cấp cho người dùng hiểu biết về việc sử dụng và truy cập của người dùng cá nhân. Thư viện phải đảm bảo người dùng có các quyền sau khi duyệt trên máy tính công cộng. Theo đó, máy tính sẽ tự động xóa lịch sử người dùng, thư viện nên hiển thị màn hình riêng tư để người dùng không nhìn thấy màn hình của người dùng khác, cập nhật phần mềm để có các biện pháp an toàn hiệu quả, phần mềm khôi phục dữ liệu để xóa các tài liệu mà người dùng có thể đã để lại trên máy tính và chống lại phần mềm độc hại tiềm ẩn, các biện pháp bảo mật và thông báo cho người dùng về bất kỳ hoạt động duyệt web nào có thể bị theo dõi. Người dùng cũng có thể xem Danh sách Kiểm tra Quyền riêng tư của Thư viện dành cho Máy tính và Mạng Truy cập Công cộng để hiểu rõ hơn về những nỗ lực của thư viện khi bảo vệ quyền riêng tư.

Địa điểm khác

Các điểm truy cập công cộng trả phí (quán cà phê Internet/Quán net/quán game) là nơi cung cấp dịch vụ truy cập Internet và giải trí. Tại các sảnh khách sạn, sân bay, phòng chờ cũng bố trí sẵn các máy tính công cộng, cho phép người dùng kiểm tra email hoặc làm thủ tục trực tuyến nhanh chóng. Quầy tương tác hay máy tra cứu thông tin (tại các Ki-ốt) là một loại máy tính công cộng đặc biệt, sử dụng phần mềm và phần cứng được điều chỉnh để chỉ cung cấp dịch vụ tại vị trí đặt ki-ốt, chẵng hạn như có thể thấy ki-ốt bán vé xem phim tại rạp chiếu phim. Các ki-ốt này thường chạy trên trình duyệt an toàn và không có quyền truy cập vào màn hình nền. Nhiều ki-ốt trong số này có thể chạy Linux, tuy nhiên, máy rút tiền tự động (ATM), một ki-ốt được thiết kế để gửi tiền, thường chạy trên Windows XP. Khái niệm máy tính truy cập công cộng bắt đầu trở nên phổ biến ở Việt Nam cùng với sự phát triển của Internet, đặc biệt là thông qua mô hình quán cà phê Internet (quán net) và việc trang bị máy tính cho các thư viện, bưu điện công cộng.

Chú thích

Máy tính