Hoài Nhơn (thị xã)

Hoài Nhơn trước đây là một thị xã ven biển thuộc tỉnh Bình Định cũ, Việt Nam.

Địa lý
Thị xã Hoài Nhơn nằm ở phía bắc tỉnh Bình Định, cách trung tâm thành phố Quy Nhơn 85 km về phía bắc, có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi
Phía nam giáp huyện Phù Mỹ
Phía tây giáp các xã thuộc huyện Hoài Ân và An Lão
Phía đông giáp Biển Đông.

Thị xã Hoài Nhơn có diện tích 420,87 km², dân số năm 2024 là 259.287 người, mật độ dân số đạt 616 người/km². 
Đây là nơi mà sông Lại Giang đổ ra Biển Đông.

Hành chính
Thị xã Hoài Nhơn có 17 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 11 phường: Bồng Sơn, Hoài Đức, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Thanh Tây, Hoài Xuân, Tam Quan, Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam và 6 xã: Hoài Châu, Hoài Châu Bắc, Hoài Hải, Hoài Mỹ, Hoài Phú, Hoài Sơn.

Lịch sử
Sau năm 1975, huyện Hoài Nhơn thuộc tỉnh Nghĩa Bình, bao gồm 12 xã: Bồng Sơn, Hoài Châu, Hoài Đức, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Mỹ, Hoài Sơn, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Xuân, Tam Quan Bắc và Tam Quan Nam.

Ngày 19 tháng 2 năm 1986, chia xã Bồng Sơn thành thị trấn Bồng Sơn và xã Hoài Tiến.

Ngày 7 tháng 11 năm 1986, chia xã Hoài Thanh thành 2 xã: Hoài Thanh và Hoài Thắng; chia xã Tam Quan Bắc thành 2 xã: Tam Quan Bắc và Tam Quan; chia xã Hoài Hảo thành 2 xã: Hoài Hảo và Hoài Phú; chia xã Hoài Châu thành 2 xã: Hoài Châu và Hoài Thuận. Năm 1989, huyện Hoài Nhơn thuộc tỉnh Bình Định vừa được tái lập.

Ngày 3 tháng 6 năm 1993, xã Hoài Thắng đổi tên là xã Hoài Thanh Tây; xã Hoài Thuận đổi tên là xã Hoài Châu Bắc; xã Hoài Tiến đổi tên thành xã Bồng Sơn Tây.

Ngày 11 tháng 7 năm 1994, thành lập xã Hoài Hải trên cơ sở ấp Kim Giao của xã Hoài Hương và ấp Diêu Quang của xã Hoài Mỹ; sáp nhập xã Bồng Sơn Tây vào thị trấn Bồng Sơn.

Ngày 26 tháng 12 năm 1997, chuyển xã Tam Quan thành thị trấn Tam Quan.

Ngày 30 tháng 12 năm 2010, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1174/QĐ-BXD công nhận thị trấn Bồng Sơn mở rộng là đô thị loại IV.

Ngày 25 tháng 10 năm 2019, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 879/QĐ-BXD công nhận huyện Hoài Nhơn là đô thị loại IV.

Ngày 22 tháng 4 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 932/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thị xã Hoài Nhơn và các phường thuộc thị xã Hoài Nhơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 năm 2020). Theo đó:
Thành lập thị xã Hoài Nhơn trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của huyện Hoài Nhơn.
Thành lập 11 phường: Bồng Sơn, Hoài Đức, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Thanh Tây, Hoài Xuân, Tam Quan, Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam trên cơ sở toàn bộ diện tích dân số của 11 xã, thị trấn có tên tương ứng.

Ngày 25/4/2024, xã Hoài Hải và phường Hoài Hương đã hoàn thành việc tổ chức lấy ý kiến của cử tri đối với Đề án sáp nhập xã Hoài Hải vào phường Hoài Hương. Theo đó, có 19.733 cử tri đã đồng ý sáp nhập Hoài Hải vào phường Hoài Hương, đạt tỷ lệ 98,78% và có 219 cử tri không đồng ý, chiếm tỷ lệ 1,10%

Ngày 28 tháng 4 năm 2025, Hội đồng Nhân dân tỉnh Bình Định thông qua Nghị quyết về chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai (mới), trong đó sáp nhập các phường thuộc thị xã Hoài Nhơn cụ thể như sau:

 Nhập toàn bộ 10,39 km2 diện tích tự nhiên, dân số 23.546 người của phường Bồng Sơn và toàn bộ 63,72 km2 diện tích tự nhiên, dân số 17.889 người của phường Hoài Đức, để thành lập phường Bồng Sơn.
 Nhập toàn bộ 27,59 km2 diện tích tự nhiên, dân số 21.759 người của phường Hoài Tân và toàn bộ 10,08 km2 diện tích tự nhiên, dân số 10.948 người của phường Hoài Xuân, để thành lập phường Hoài Nhơn Nam.
 Nhập toàn bộ 10,74 km2 diện tích tự nhiên, dân số 20.410 người của phường Hoài Hương và toàn bộ 4,7 km2 diện tích tự nhiên, dân số 8.307 người của xã Hoài Hải và toàn bộ 48,92 km2 diện tích tự nhiên, dân số 15.917 người của xã Hoài Mỹ, để thành lập phường Hoài Nhơn Đông.
 Nhập toàn bộ 14,54 km2 diện tích tự nhiên, dân số 13.208 người của phường Hoài Thanh Tây và toàn bộ 16,56 km2 diện tích tự nhiên, dân số 14.924 người của phường Hoài Thanh và toàn bộ 9,22 km2 diện tích tự nhiên, dân số 15.035 người của phường Tam Quan Nam, để thành lập phường Hoài Nhơn.
 Nhập toàn bộ 37,64 km2 diện tích tự nhiên, dân số 15.159 người của phường Hoài Hảo và toàn bộ 40,51 km2 diện tích tự nhiên, dân số 10.413 người của xã Hoài Phú, để thành lập phường Hoài Nhơn Tây.
 Nhập toàn bộ 7,22 km2 diện tích tự nhiên, dân số 14.097 người của phường Tam Quan và toàn bộ 22,6 km2 diện tích tự nhiên, dân số 10.761 người của xã Hoài Châu, để thành lập phường Tam Quan.
 Nhập toàn bộ 7,59 km2 diện tích tự nhiên, dân số 21.741 người của phường Tam Quan Bắc và toàn bộ 59,37 km2 diện tích tự nhiên, dân số 11.733 người của xã Hoài Sơn và toàn bộ 22,49 km2 diện tích tự nhiên, dân số 11.107 người của xã Hoài Châu Bắc, để thành lập phường Hoài Nhơn Bắc.

Sau khi sáp nhập, thị xã Hoài Nhơn có 7 phường: Bồng Sơn, phường Tam Quan, phường Hoài Nhơn, phường Hoài Nhơn Bắc, phường Hoài Nhơn Nam, phường Hoài Nhơn Đông và phường Hoài Nhơn Tây.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế
Hoài Nhơn có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu trồng lúa và hoa màu, gần đây Hoài Nhơn phát triển thêm ngành nghề truyền thống như dệt thảm dừa, dệt chiếu và các sản phẩm thủ công từ dừa rất được du khách yêu thích. Bên cạnh đó chủ trương mở rộng cảng cá Tam Quan đã đem lại nguồn lợi đáng kể về thủy sản cho thị xã, số lượng tàu thuyền đánh bắt xa bờ của Hoài Nhơn lớn nhất tỉnh. Về lâm nghiệp, thị xã Hoài Nhơn được dự án Việt Đức đầu tư (dự án viện trợ không hoàn lại của chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức - KfW6) trên lĩnh vực trồng rừng và khoanh nuôi tái sinh rừng tự nhiên đem lại công ăn việc làm cho các hộ nông dân.

Giáo dục
Thị xã Hoài Nhơn có 7 trường PTTH:
Trường PTTH Tăng Bạt Hổ, trường phổ thông trung học chuyên Chu Văn An (tỉnh Gia Lai) và trường PTTH Phan Bội Châu ở phường Bồng Sơn.
Trường PTTH Nguyễn Trân và trường PTTH Tam Quan ở phường Tam Quan.
Trường PTTH Lý Tự Trọng ở phường Hoài Nhơn Bắc.
Trường PTTH Nguyễn Du ở phường Hoài Nhơn Đông.

Ngoài ra còn có các trường dạy nghề ở phường Hoài Nhơn Bắc và phường Hoài Nhơn Nam.

Thị xã còn có trường Cao đẳng Gia Lai cơ sở Hoài Nhơn (do trường trung cấp kỹ thuật - công nghệ Hoài Nhơn nhập vào trường cao đẳng Gia Lai từ năm 2019).

Giao thông 

Thị xã có đường Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc Nam chạy qua, có ga Bồng Sơn và ga Tam Quan trên tuyến.

Một số tuyến đường khác trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn:
Tỉnh lộ 629 từ vòng xuyến phía Đông (Đ. Võ Nguyên Giáp - Trường Sa - Trường Chinh) đến các xã An Lão và Ba Tơ - P. Đăk Cấm - P. Đăk Bla (Quảng Ngãi).
Tỉnh lộ 630 từ cầu Dợi (đường Nguyễn Văn Linh - Điện Biên Phủ) đến Trại giam Kim Sơn (xã Kim Sơn - tỉnh Gia Lai)
Tỉnh lộ 639 chạy ven biển Quy Nhơn - Hoài Nhơn (đường Võ Nguyên Giáp - Nguyễn Chí Thanh).
Tỉnh lộ 638 đường phía tây tỉnh (đường Hùng Vương) Chương Hòa - An Nhơn (ĐT639B cũ).

Có 2 tuyến xe buýt:
T12 Quy Nhơn - Tx. Hoài Nhơn (P. Tam Quan).
T13 Tx. Hoài Nhơn (P. Bồng Sơn) - An Lão.
Ga Bồng Sơn là ga trung chuyển khách các đoàn tàu thống nhất.

Du lịch

Đặc sản 
Một số đặc sản của thị xã Hoài Nhơn gồm có: bánh tráng nước dừa, bánh tráng củ lang (Tam Quan), nem - chả - bánh xèo Bồng Sơn, hải sản tươi và khô ở phường Hoài Nhơn Đông, mè xửng Tam Quan, bánh đúc Phường Hoài Nhơn Đông và Phường Hoài Nhơn, bánh dây Bồng Sơn và Tam Quan.

Di tích - Danh thắng

I. Các di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, cấp tỉnh 

 Cụm di tích danh nhân Đào Duy Từ (Đền thờ Đào Duy Từ ở khu phố Cự Tài 1, phường Hoài Nhơn Tây; lăng Đào Duy Từ ở khu phố Phụng Du, phường Hoài Nhơn Tây và Từ đường Đào Duy Từ ở khu phố Ngọc Sơn Bắc, phường Hoài Nhơn)

Di tích Cuộc biểu tình năm 1931 Cây số 7 Tài Lương (phường Hoài Nhơn)
Di tích Đồi Mười (phường Hoài Nhơn Bắc)
Di tích vụ thảm sát Ngã Ba Đình (Phường Hoài Nhơn Bắc)
Nhà lưu niệm Chi bộ Cửu Lợi (phường Hoài Nhơn)
Di tích động Cườm văn hóa Sa Huỳnh (phường Hoài Nhơn)
Di tích Cấm An Sơn (phường Tam Quan)
Di tích chiến thắng Chợ Cát (KP. Tấn Thạnh 1, P. Hoài Nhơn Tây)
Di tích Bãi biển Lộ Diêu - nơi cập bến tàu không số chi viện vũ khí cho khu V (P. Hoài Nhơn Đông)
Di tích chiến thắng Trụ sở ngụy quyền (phường Hoài Nhơn Nam)
Di tích chiến thắng căn cứ Đệ Đức (phường Hoài Nhơn Nam)
Di tích vụ thảm sát tại nhà thờ Thác Đá Hạ (KP. Định Bình - phường Bồng Sơn)
Chùa Thắng Quang: Tọa lạc trên một ngọn đồi ở lưng chừng núi Cây Xay, xưa là ấp Hy Tường, xã Bồ Đề, huyện Bồng Sơn, phủ Quy Nhơn nay là khu phố Hy Tường, phường Hoài Nhơn Bắc, Gia Lai. Theo tài liệu "Những ngôi chùa nổi tiếng ở thị xã Hoài Nhơn" của nhà nghiên cứu Lộc Xuyên Đặng Quý Địch, thì tiền thân của chùa là một thảo am được "triệu kiến" vào năm Nhâm Thân (1692) nhưng mãi đến năm Đinh Dậu (1717), dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Chu, thì ngài Minh Giác Kỳ Phương, đời Pháp thứ 34 Lâm tế chánh tông, mới khai sơn là Thắng Quang Tự.
Mũi Gành (phường Hoài Nhơn Đông)
Di tích Trạm Bác Ái 2 (phường Hoài Nhơn Tây)
Nơi tưởng niệm liệt sĩ Thanh niên xung phong tỉnh Gia Lai (P. Hoài Nhơn Tây)
Di tích lịch sử Dốc Cát (KP. Phụng Du 2, P. Hoài Nhơn Tây)
Di tích Đồi Thường (P. Hoài Nhơn Đông)
Chứng tích Trận ném bom Chợ Đề (KP. Tài Lương 3, phường Hoài Nhơn)

II. Các di tích lịch sử – văn hóa đang đề nghị xếp hạng 

 Khu tưởng niệm Cống quận công Trần Đức Hòa (phường Hoài Nhơn Bắc)
 Giếng Truông (thuộc phường Tam Quan và phường Hoài Nhơn Bắc)

III. Danh thắng 
 La Vuông (phường Hoài Nhơn Bắc)
Mũi Gành - Phường Hoài Nhơn Đông cũng là điểm đến của các du khách trong và ngoài tỉnh Gia Lai ở các ngày hội lớn trong năm.

Chú thích

https://snv.gialai.gov.vn/vi/news/xay-dung-chinh-quyen-cong-tac-thanh-nien/hoai-nhon-98-78-cu-tri-dong-y-sap-nhap-xa-hoai-hai-vao-phuong-hoai-huong-1062.html

Xem thêm

Thị xã ven biển Việt Nam
Đô thị Việt Nam loại IV
Thị xã cũ Việt Nam
Huyện Gia Lai