Yevdokiya Davydovna Bershanskaya

Yevdokiya Davydovna Bershanskaya ('; 6 tháng 2 năm 1913 – 16 tháng 9 năm 1982) (nhũ danh: Karabut, sau khi kết hôn với người chồng đầu tiên: Bershanskaya, với người chồng thứ hai: Bocharova) là một phi công và sĩ quan không quân Liên Xô trong Chiến tranh Xô – Đức. Bershanskaya là trung đoàn trưởng của Trung đoàn Không quân ném bom đêm hạng nhẹ số 588, tiền thân của Trung đoàn Không quân Cận vệ ném bom đêm số 46. Bà nhập ngũ năm 1941, bắt đầu tham chiến với hàm thượng úy vào năm 1942 và giải ngũ với hàm trung tá vào năm 1946.

Ye. D. Bershanskaya sau này được nhắc đến là một trong số 12 chỉ huy trung đoàn ưu tú của Không quân Liên Xô giai đoạn 1941–1945. Bà là người phụ nữ duy nhất được phong tặng hai huân chương quân sự cho thành tích xuất sắc trong công tác chỉ huy – Huân chương Alexander Nevsky và Huân chương Suvorov hạng III. Đồng thời, bà là người phụ nữ duy nhất nhận được Huân chương Suvorov. Dưới sự lãnh đạo của Bershanskaya, trung đoàn – nổi tiếng với biệt danh "Phù thủy đêm" – đã nhận được danh hiệu Cận vệ sau gần tám tháng tham chiến (241 ngày tính từ ngày tham chiến) và trở thành một trong những trung đoàn ném bom đêm Po-2 có thành tích tốt nhất trong quân đội Liên Xô. Trung đoàn đã tham gia giải phóng Bắc Kavkaz, Kuban, bán đảo Taman, vùng Rostov, Krym, Belarus, Ba Lan, tham gia vào các trận đánh gần Berlin. 23 thành viên của trung đoàn đã nhận được danh hiệu Anh hùng Liên Xô, hai người nhận danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga và một người nhận danh hiệu Anh hùng Kazakhstan.

 Tiểu sử 

 Thời niên thiếu và sự nghiệp tiền chiến 
Ngày 6 tháng 2 năm 1913, Yevdokiya Davydovna Karabut sinh ra tại làng Dobrovolnoye, huyện Ipatovsky, vùng Stavropol. Trong đề cử giải thưởng của bà, mục dân tộc đề Nga. Cha mẹ bà qua đời trong nội chiến Nga. Sau đó, bà và anh trai được người cậu nhận nuôi một thời gian, rồi gửi đến trại trẻ mồ côi. Đến năm 1924 thì đón về. Tháng 10 năm 1924, gia đình Sereda chuyển đến làng Blagodarnoye (nay là thành phố Blagodarny). Tại đây, Yevdokiya đã hoàn thành bảy năm học tại trường trung học (nay là Trường Trung học số 1 của Blagodarny). Sau khi tốt nghiệp, ủy ban Komsomol quận đã cử bà đi học tại Trường Cao đẳng Sư phạm Stavropol. Tuy nhiên, bà không đam mê dạy học và quyết tâm theo đuổi ước mơ tung cánh trên bầu trời.

Câu chuyện đam mê bay được khơi dậy ở Bershanskaya là câu chuyện điển hình của nhiều người trẻ Liên Xô đương thời. Các phiên bản được kể lại có một số sự khác biệt, nhưng sự kiện chính đều là bà nhìn thấy máy bay trên trời, khi nó hạ cánh, và từ đó muốn được bay. Tiểu sử về bà viết: "Năm 1928, tại Đại hội lần thứ mười của Komsomol, lời kêu gọi vang lên khắp cả nước: "Các đoàn viên Komsomol – lên máy bay!"", tuy nhiên Đại hội lần thứ mười diễn ra vào năm 1936 và khẩu hiệu được đề cập bắt nguồn từ Đại hội lần thứ chín diễn ra vào năm 1931. Thực tế, vào năm 1928, Bershanskaya năm 15 tuổi gia nhập Đoàn Thanh niên Cộng sản Lenin. Một năm sau, được khích lệ bởi bài diễn văn nổi tiếng của Stalin – "Năm của bước ngoặt vĩ đại" ('), bà đã dẫn đầu một đội Thiếu niên Tiền phong đi trưng thu ngũ cốc từ các kulak dưới sự hỗ trợ của lực lượng vũ trang. Vào thời điểm này, bà "bắt đầu say mê hơn hết thảy với các vấn đề quân sự" và "mơ ước" được vào trường quân sự nhưng bất thành.

Năm 1931, Bershanskaya và anh trai Pavel được gửi đến trường bay ở Volsk nhưng từ tháng 11, trường chỉ đào tạo ngành cơ khí. Vì vậy, bà nộp hồ sơ vào Trường Phi công quân sự Stalingrad (') và phải chờ bốn tháng cho đến ngày nhập học. Trong khoảng thời gian đó, bà được ủy ban Komsomol khu vực thông báo về trường bay đang mở ở Bataysk và chuyển hồ sơ về trường bay này. Ngày 6 tháng 10, bà trở thành học viên của Trường Phi công Bataysk của Hạm đội Hàng không Dân dụng. Tháng 11 năm 1932, Bershanskaya hoàn thành xuất sắc khóa đào tạo và nhận bằng phi công hàng không dân dụng. Từ năm 1932 đến năm 1938, bà là huấn luyện viên bay của trường. Từ ngày 14 đến ngày 17 tháng 11 năm 1935, tại Điện Kremlin diễn ra Hội nghị toàn Liên bang của các Stakhanovites lần thứ nhất ('), trường đã cử bà tham gia. Tháng 11 năm 1937, vì sự xuất sắc trong công tác đào tạo phi công và không để xảy ra sự cố, tai nạn, Bershanskaya được trao tặng Huân chương Huy hiệu Vinh dự tại Điện Kremlin bởi Mikhail Ivanovich Kalinin. Tháng 11 năm 1938, khi "Phi đội hàng không nữ số 5" được thành lập bởi Tổng cục Không quân tại trường Phi công Bataysk, bà được bổ nhiệm làm chỉ huy phi đội này. Tuy nhiên, phi đội này bị giải thể không lâu sau đó. Tháng 10 năm 1939, trường được chuyển giao cho không quân, theo đó, bà cũng chuyển công tác.

Tháng 9 năm 1939, Bershanskaya được bổ nhiệm làm chỉ huy một đội bay của Đội hàng không đặc dụng số 218 thuộc Cục Hàng không Dân dụng Azov-Biển Đen với căn cứ đặt tại sân bay Pashkovsky-Krasnodar. Dưới quyền bà có 35 máy bay, khoảng 60 phi công và chừng ấy kỹ thuật viên. Cùng tháng, bà trở thành đảng viên Đảng Cộng sản toàn Liên bang. Sau đó, bà được bầu làm đại biểu Hội đồng thành phố Krasnodar và thành viên Đoàn chủ tịch Hội đồng stanitsa Pashkovsky.

Trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại 
Khi chiến tranh Xô-Đức nổ ra, Bershanskaya đã tình nguyện nộp đơn xin nhập ngũ. Giống như nhiều nữ phi công khác, đơn của bà bị từ chối vì vào những tháng đầu chiến tranh, Hồng quân không nhận phi công nữ (bác sĩ, y tá, liên lạc viên được tuyển). Cho đến khi được gọi, bà cùng đội bay làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa đến khu vực tiền tuyến.

Ngày 7 tháng 10 năm 1941, Bershanskaya được triệu tập đến Cục Hàng không Dân dụng Azov-Biển Đen, nơi bà nhận được mệnh lệnh phải đến Moskva để gia nhập đơn vị mới đang được thành lập dưới sự chỉ huy của Marina M. Raskova. Bà và Raskova đã quen biết từ trước nên bà là một trong những người phụ nữ đầu tiên nhận được lời mời gia nhập. Ngày 8 tháng 10 năm 1941, Stalin đã ký quyết định số 0099 của Dân Ủy Quốc phòng: Lệnh thành lập các trung đoàn không quân nữ của Không quân Hồng quân. Bershanskaya đến Trường Phi công Quân sự Engels – nơi huấn luyện của ba trung đoàn. Ban đầu, Yevdokiya Davydovna được Raskova chỉ định làm hoa tiêu của trung đoàn tiêm kích. Sau đó, xem xét việc bà đã có kinh nghiệm tổ chức và lãnh đạo, Raskova cùng với các sĩ quan của Đoàn Hàng không 122 quyết định bà sẽ là trung đoàn trưởng của trung đoàn ném bom đêm. Ban đầu, bà phản đối quyết định này vì bà muốn lái tiêm kích (trung đoàn ném bom đêm được biên chế máy bay U-2) nhưng cuối cùng đã miễn cưỡng nhận vị trí.

Ngày 8 tháng 2 năm 1942, Bershanskaya chính thức được bổ nhiệm làm trung đoàn trưởng Trung đoàn Không quân ném bom đêm số 588. Là một huấn luyện viên bay giàu kinh nghiệm, đã có kỹ năng bay chỉ dựa vào thiết bị và bay đêm, Bershanskaya tham gia tích cực vào công tác đào tạo các phi công của trung đoàn. Bà và Raskova còn phụ trách lựa chọn phi công, hoa tiêu cho trung đoàn. Đối với việc phân bổ các phi hành đoàn, Yevdokiya Davydovna nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phi công và hoa tiêu có tính khí hợp nhau nên, cùng với Tham mưu trưởng Irina V. Rakobolskaya, đã suy nghĩ kỹ càng cho vấn đề này. Hầu hết các trường hợp, họ lựa chọn chuẩn. Ngày 14 tháng 3 được dự kiến là ngày trung đoàn ra mặt trận. Do điều kiện thời chiến, thời gian huấn luyện được rút ngắn lại còn bốn tháng thay vì ba năm như thời bình. Hậu quả, vào đêm ngày 9, rạng sáng ngày 10 tháng 3, ba phi hành đoàn gặp tai nạn do bão tuyết và bốn người (hai phi hành đoàn) thiệt mạng. Vì vụ việc này, thời điểm trung đoàn ra trận được lùi lại hai tháng để huấn luyện bổ sung. Ngày 23 tháng 5, trung đoàn bắt đầu di chuyển ra mặt trận, dẫn đầu bởi Bershanskaya và Raskova.

Tại Phương diện quân Nam, ngày 27 tháng 5, trung đoàn gia nhập Tập đoàn Không quân số 4, được chỉ huy bởi Thiếu tướng Konstantin Andreyevich Vershinin, lúc này Bershanskaya mang hàm thượng úy. Trung đoàn được phân bổ về Sư đoàn Không quân ném bom số 218 được chỉ huy bởi Đại tá Dimitry Dimitrievich Popov. Trung đoàn nhận nhiệm vụ đầu tiên – ném bom vào quân địch trong khu vực Snezhnoye (Snizhne) và Nikiforovka. Bershanskaya quyết định chỉ phi hành đoàn của bà và các chỉ huy phi đội sẽ thực hiện nhiệm vụ này. Đêm ngày 8 tháng 6, tại làng Trud Gornyaka, phi hành đoàn của Bershanskaya cùng phi hành đoàn của Amosova đã hoàn thành nhiệm vụ, tuy nhiên phi hành đoàn của chỉ huy phi đội hai Olkhovskaya đã hy sinh.

Ban đầu, các phi công từ các trung đoàn nam gọi trung đoàn của bà là "Trung đoàn Dunkin", được cho là vì thành phần toàn nữ, tên của trung đoàn trưởng và việc có 26 người tên Yevdokiya trong trung đoàn. Ngày 8 tháng 2 năm 1943, theo Quyết định số 64 của Dân ủy Quốc phòng Liên Xô, trung đoàn được tặng danh hiệu Cận vệ vì lòng dũng cảm và anh hùng của các thành viên Trung đoàn thể hiện trong các trận chiến với quân xâm lược Đức Quốc xã, chuyển qua phiên hiệu mới là Trung đoàn Không quân Cận vệ ném bom đêm số 46 ('). Ngày 10 tháng 6, tại làng Ivanoskaya, lá cờ Cận vệ được trao cho trung đoàn, sau đó Bershanskaya đã đọc "lời tuyên thệ của cận vệ". Ngày 9 tháng 10, theo Quyết định số 31 của Bộ Tổng tư lệnh tối cao, trung đoàn được tặng danh hiệu "Taman" vì thành tích nổi bật trong Chiến dịch giải phóng Taman.

Từ tháng 11 năm 1943 đến tháng 5 năm 1944, trung đoàn thực hiện nhiệm vụ yểm trợ trên không cho bộ binh trong Chiến dịch Kerch-Eltigen, Chiến dịch Krym và giải phóng thành phố Sevastopol. Trung đoàn được trao tặng Huân chương Cờ đỏ. Ngày 26 tháng 4, chỉ huy Sư đoàn Không quân ném bom số 132 đề cử Bershanskaya cho Huân chương Cờ đỏ thứ hai, ba ngày sau, Trung tướng Vershinin kết luận bà xứng đáng với Huân chương Alexander Nevsky.Ngày 15 tháng 5 năm 1944, trung đoàn bắt đầu di chuyển sang Belarus và trở thành một phần của Phương diện quân Belorussia 2. Tại đây, các phi công của trung đoàn lãnh đạo bởi Thiếu tá Bershanskaya đã hoạt động thành công. Khi chỉ huy Sư đoàn Không quân ném bom đêm số 325 đề cử bà cho Huân chương Lenin lần thứ nhất, Tư lệnh Tập đoàn Không quân số 4 Vershinin kết luận bà xứng đáng với Huân chương Suvorov hạng III. Trung đoàn cũng được trao huân chương này.

Tháng 8 năm 1944, Thiếu tá Bershanskaya được cử đến Moskva để tham dự Hội nghị chống phát xít lần thứ tư của phụ nữ Liên Xô.

Ngày 4 tháng 5 năm 1945, trung đoàn thực hiện nhiệm vụ cuối cùng. Ngày 9 tháng 5, Đức Quốc xã đầu hàng, chiến tranh kết thúc. Ngày 11 tháng 5, chỉ huy Sư đoàn Không quân ném bom đêm số 325 đề cử bà cho Huân chương Lenin lần thứ hai, Vershinin kết luận bà xứng đáng với Huân chương Cờ đỏ. Vì vậy, theo lệnh số 077/n của Phương diện quân Belorussia 2, bà được trao huân chương này lần thứ hai.

Do máy bay Po-2 không được trang bị thiết bị liên lạc vô tuyến, Bershanskaya không thể chỉ huy nếu bà bay trong một nhiệm vụ chiến đấu và bà bị sư đoàn trưởng cấm bay. Vì vậy, bà chỉ bay trong những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn và khi có sự cho phép của sư đoàn trưởng. Đến khi chiến tranh kết thúc, Bershanskaya thực hiện 28 phi vụ chiến đấu (theo Rakobolskaya – 35 phi vụ tất cả).

 Cuộc sống và hoạt động hậu chiến 

Tại thành phố Świdnica, trong khoảng 2-3 tháng, các quân nhân của trung đoàn dần dần được giải ngũ. Do đơn vị Cận vệ chỉ có thể được giải thể bởi lệnh của tổng tư lệnh, Bershanskaya, Rakobolskaya, Phó chỉ huy trung đoàn phụ trách chính trị Rachkevich và 10 người khác vẫn tại ngũ. Ngày 15 tháng 10 năm 1945, theo chỉ thị ORG/10-14080, trung đoàn chính thức giải thể. Tháng 5 năm 1946, Trung tá Cận vệ Yevdokiya Davydovna giải ngũ. Bà cùng gia đình định cư ở Moskva.

Ngày 2 tháng 5 và ngày 8 tháng 11 được các thành viên trung đoàn thống nhất là ngày họp mặt thường niên. Địa điểm là quảng trường trước nhà hát Bolshoi tại Moskva. Họ thành lập Hội đồng Trung đoàn. Cho đến khi qua đời, Bershanskaya là chủ tịch hội đồng này. Ngoài ra, bà còn làm cố vấn cho bộ phim "Phù thủy đêm trên bầu trời" phát hành năm 1981. Bộ phim do một cựu chiến binh của trung đoàn – Anh hùng Liên Xô Yevgeniya Andreyevna Zhigulenko, đạo diễn và kể về chính trung đoàn.

Từ năm 1946 đến năm 1950, Yevdokiya Davydovna được bầu làm bí thư chi bộ Đảng của Hội đồng thị trấn Udelnaya, huyện Ramensky, tỉnh Moskva. Cùng thời gian này, bà theo học khoa tối của Đại học Chủ nghĩa Marx–Lenin. Từ năm 1953 đến năm 1965, bà được bầu làm thành viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban quận Timiryazevsky của tổ chức DOSAAF và là ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ Quận. Từ năm 1958 đến năm 1965, bà giữ chức phó chủ tịch Bộ phận hàng không và thành viên Đoàn Chủ tịch Ban Moskva của Ủy ban Cựu chiến binh Liên Xô. Đồng thời, bà là thành viên bộ phận phụ trách thư tín với nước ngoài của Ủy ban Phụ nữ Liên Xô.

Bershanskaya qua đời vì một cơn đau tim vào ngày 16 tháng 9 năm 1982. Sau đó, Irina Rakobolskaya đã tìm đến sự giúp đỡ của Valentina Tereshkova để bà được chôn cất ở nghĩa trang Novodevichy.

 Về cá nhân 
Về con người, Markwick và Cardona nhận định việc cậu và mợ của Bershanskaya là đảng viên và việc ông Serada từng tham gia nội chiến đã xây dựng nên "tinh thần hoạt động chính trị tích cực" và "khuynh hướng theo đuổi sự nghiệp quân sự" của bà. Họ nhận xét bà là một hình mẫu của "chủ nghĩa Stalin đời thường" ('). Ngoài ra, Yevdokiya Davydovna là một người biết rõ nhiều bài hát dân gian. Trước khi màn đêm buông xuống, trung đoàn có thói quen tập hợp tại máy bay và hát. Bà thường hát đầu và giọng hát của bà, theo như miêu tả của phi công Marina P. Chechneva, "nhẹ nhàng, du dương", "cực kỳ phù hợp với giai điệu tự do, trữ tình" của những bài dân ca. Bershanskaya còn được đánh giá là người không ngừng học hỏi và phát triển. Nếu đầu chiến tranh, bà phải đọc y nguyên bài phát biểu tham mưu trưởng Irina V. Rakobolskaya soạn trong tất cả cuộc họp (bà có trình độ học vấn bảy năm trung học trong khi Rakobolskaya là sinh viên năm bốn, có trình độ đại học), đến cuối chiến tranh, bà đã có thể tự soạn được các bài phát biểu. Trong trung đoàn, Bershanskaya đã đơn phương coi Rakobolskaya là người gần gũi nhất với bà và là người tâm phúc của bà. Vì vậy, bà đã nói chuyện với Rakobolskaya về những chuyện cá nhân mà cô ấy thực sự không muốn biết. Bà thậm chí còn chia sẻ những chi tiết thân mật trong cuộc sống của bà với chồng, không để tâm đến việc Rakobolskaya còn là trinh nữ và do đó không hiểu bà đang nói gì.

Tham mưu trưởng Rakobolskaya miêu tả về Bershanskaya như sau: "Sự trung thực đặc biệt, yêu cầu nghiêm khắc đối với bản thân và người khác – đó là những phẩm chất của Bershanskaya" và "điềm tĩnh và kiên nhẫn, luôn lắng nghe nỗi buồn của cấp dưới, luôn giúp đỡ họ". Ngoài ra, bà còn cho rằng những sáng kiến của Bershanskaya đã giúp trung đoàn đạt được số lượng phi vụ chiến đấu lớn. Trong bức thư gửi Reina Pennington, hoa tiêu Polina V. Gelman viết rằng: "Chúng tôi dựa vào nhau như thể chúng tôi là một gia đình. Chỉ huy của chúng tôi, Trung tá Yevdokiya Davydovna Bershanskaya, đóng vai trò to lớn trong việc này.", và khẳng định rằng bà đã gặp nhiều chỉ huy trong những năm dài phục vụ trong quân đội nhưng "chưa bao giờ gặp một người tuyệt vời như chỉ huy của chúng tôi." Trong cuộc phỏng vấn với Anne Noggle, thợ vũ khí Olga Yerokhina-Averjanova kể về cách tình bạn được xây dựng trong trung đoàn – xưng hô theo cấp bậc khi đang làm nhiệm vụ và gọi bằng tên khi nghỉ – và nói rằng "điều này là nhờ Bershanskaya, chỉ huy của chúng tôi, bởi vì cô ấy là một người tuyệt diệu." Pennington đánh giá rằng các cựu chiến binh của trung đoàn "dường như nhất trí ngưỡng mộ chỉ huy của họ".

Trong số ba nữ chỉ huy trung đoàn của ba trung đoàn không quân nữ – Kazarinova, Raskova và Bershanskaya, Pennington đánh giá Bershanskaya có phong cách chỉ huy "nữ tính" nhất. Bà cho rằng "phong cách sáng tạo và không truyền thống" của Bershanskaya đã cho phép trung đoàn số 46 trở thành "một trong những trung đoàn ném bom đêm hiệu quả nhất trong Hồng quân". Bà đã thành lập một hệ thống đào tạo nội bộ nhằm huấn luyện thêm phi công và hoa tiêu, cho phép trung đoàn không phải trở về hậu phương để tái tổ chức. Hệ thống bảo dưỡng, tiếp nhiên liệu và lắp bom cho máy bay trung đoàn áp dụng được tham mưu trưởng Rakobolskaya ghi nhận là của Bershanskaya. Hệ thống rút ngắn quãng thời gian giữa hai lần xuất kích xuống năm phút, giúp trung đoàn tăng đáng kể số phi vụ chiến đấu. Thực tế, hệ thống vi phạm quy định quân đội nên trung đoàn giữ im lặng về nó. Pennington đưa ra kết luận rằng Bershanskaya, tuy là người có ít kinh nghiệm và không chính thống nhất, có thể được coi là người xuất sắc nhất; trung đoàn của bà nhận được nhiều vinh dự và sản sinh ra nhiều Anh hùng Liên Xô nhất trong cả ba trung đoàn. Bên cạnh đó, Kozhevnikov đã liệt kê 12 người, trong đó có Bershanskaya, là "chỉ huy trung đoàn không quân xuất sắc" trong cuốn sách ông viết về hoạt động của Không quân Liên Xô trong chiến tranh Xô-Đức.

Gia đình 
Cha: Davyd Filippovich Karabut. Ông là thợ rèn. Ông mắc bệnh lao và qua đời vào tháng 4 năm 1919.

Mẹ: Ulyana Trofimovna. Các nguồn không ghi họ của bà. Sau khi ông Karabut qua đời, bà tái hôn vào năm 1920. Bà qua đời vào mùa xuân năm 1922.

Cậu: Grigory Timofeyevich Sereda; mợ: Yevdokiya Filippovna. Ông Sereda là cựu binh Nội chiến Nga – chính ủy Trung đoàn bộ binh số 286 và đảng viên từ năm 1917. Sau khi bà Ulyana qua đời, ông đã nhận nuôi hai người cháu Yevdokiya và Pavel.

Anh ruột: Pavel. Ông là thợ cơ khí.

Người chồng đầu tiên của Bershanskaya là Pyotr Bershansky. Ông là một phi công. Họ kết hôn vào năm 1936 và có với nhau một người con trai. Không rõ thời điểm ly hôn cụ thể, chỉ biết rằng họ ly hôn trước chiến tranh.

Người chồng thứ hai của bà là Konstantin Dimitrievich Bocharov. Ông là trung đoàn trưởng của trung đoàn ném bom đêm Po-2 số 889, trung đoàn của ông đã tham chiến bên cạnh trung đoàn của Bershanskaya và hai trung đoàn có mối quan hệ tốt. Sau chiến tranh, bà kết hôn với ông ở Moskva và đổi sang họ Bocharova. Đôi khi bà ký tên bằng họ đôi Bocharova-Bershanskaya.

Yevdokiya Davydovna có tất cả ba người con. Trong khi Magid ghi rằng bà có hai người con trước chiến tranh, Bershanskaya nói rằng bà có một người con trai tám tuổi trong bài phát biểu tại hội trường Tchaikovsky. Trong chiến tranh, bà đã để con cho bà của cậu bé chăm sóc ở hậu phương.

Danh hiệu và giải thưởng 

Ngoài ra, Bershanskaya còn được trao tặng các kỷ niệm chương khác.

Vinh danh và tưởng nhớ 

 Ngày 8 tháng 3 năm 1945, báo Pravda số 5 (9828) đăng bài Chỉ huy của chúng tôi ('''') viết bởi Thiếu tá Cận vệ Yevdokiya A. Nikulina và Đại úy Cận vệ Rufina S. Gesheva.
 Ngày 12 tháng 7 năm 1974, Bershanskaya được trao tặng danh hiệu "Công dân danh dự của thành phố Krasnodar".
 Ngày 7 tháng 5 năm 1988, đài tưởng niệm Bershanskaya – tác phẩm của nhà điêu khắc  đã được dựng trên con đường mang tên bà, trước sân bay quốc tế Krasnodar. Trên đó khắc lời nói của bà: "Người chiến thắng là người có thể vượt qua mọi khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu, thể hiện kỹ năng, sự thành thạo, lòng dũng cảm và sự kiên cường."
 Năm 2005, hãng hàng không Kuban Airlines đã đặt tên một chiếc máy bay Yak-42 theo tên của Bershanskaya.
 Ngày 9 tháng 4 năm 2015, Yevdokiya Davydovna được truy tặng danh hiệu "Công dân danh dự của thành phố Blagodarny".
 Ngày 9 tháng 12 năm 2017, một đài tưởng niệm Bershanskaya đã được dựng lên ở thành phố Stavropol gần tòa nhà của trường cao đẳng sư phạm cũ nơi bà theo học.

 Có phố Bershanskaya ở nhiều nơi. Tại vùng Krasnodar: thành phố Krasnodar, thành phố Novorossiysk, huyện Korenovsky, stanitsa Pashkovsky; tại Cộng hòa Tự trị Krym: thành phố Kerch; tại thành phố Sevastopol: khu vực TSC SNT Sapun-Gora; tại Cộng hòa Chechnya: stanitsa Assinovskaya.

Xem thêm 

 Phù thủy đêm
 Marina Mikhailovna Raskova
 Irina Vyacheslavovna Rakobolskaya
 Yevgeniya Andreyevna Zhigulenko

Ghi chú

Tham khảo

Chú thích

Sách, nghiên cứu

Trực tuyến

Liên kết ngoài 

 Mộ phần của Yevdokiya Davydovna Bershanskaya tại nghĩa trang Novodevichy

Phi công Liên Xô
Sĩ quan Liên Xô
Sinh năm 1913
Mất năm 1982
Quân nhân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai
Chôn cất tại nghĩa trang Novodevichy
Nữ quân nhân Không quân
Đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô
Phụ nữ Liên Xô trong Thế chiến thứ hai