Hoa Kỳ trong cuộc chiến Nga - Ukraina

Hoa Kỳ trong cuộc chiến Nga - Ukraina (United States and the Russian invasion of Ukraine) đóng vai trò quyết định và chi phối chủ chốt với vị thế là nhà cung cấp viện trợ quân sự, tài chính và ngoại giao lớn nhất cho Ukraina, đồng thời là cường quốc dẫn dắt liên minh quốc tế toàn cầu chống lại Nga. Sau khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, chính quyền Biden đã lên án Nga và kích hoạt chuỗi cung cấp viện trợ quân sự, tài chính, viện trợ nhân đạo cho Ukraina, đồng thời áp đặt lệnh trừng phạt quốc tế đối với Nga và Belarus cùng với việc kích hoạt cuộc chiến tổng lực trên các mặt trận của phương Tây nhắm vào Nga. Hoa Kỳ là quốc gia đi đầu trong việc hỗ trợ Ukraina thông qua các gói viện trợ quân sự và tài chính khổng lồ mà Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua, vai trò và sự tham dự của Hoa Kỳ đã định hình cục diện xung đột, giúp Ukraina tồn tại và kháng cự hiệu quả nhằm làm suy yếu và kiệt quệ Nga, các mục tiêu chiến lược của Mỹ, bao gồm việc giúp bảo vệ Ukraina, làm suy yếu Nga và củng cố khối Liên minh NATO đặt dưới sự lãnh đạo của Mỹ.

Tuy nhiên, có một sự thay đổi ngắn trong chính sách của chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai kể từ năm 2025 khi đã có những đề nghị giải pháp thỏa thuận hòa bình và ngày càng tìm cách lãng tránh xa rời việc hỗ trợ tài chính cho lực lượng kháng cự của Ukraina (xem sự viện trợ phải là những giao dịch, cho vay thế chấp), dần chuyển nghĩa vụ tài trợ cuộc chiến sang các đồng minh NATO gánh vác. Mỹ có động thái từ chối gọi Nga là "kẻ xâm lược" trong dự thảo tuyên bố của G7 và lần đầu tiên không là đồng tác giả nghị quyết chống Nga tại Liên Hợp quốc, việc theo đuổi cách diễn đạt nhẹ nhàng hơn đánh dấu sự thay đổi rõ hơn trong lập trường của Mỹ đối với Nga dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tammy Bruce cho biết Mỹ đang thay đổi "phong cách và phương pháp tiếp cận" vấn đề đàm phán chấm dứt xung đột giữa Nga và Ukraina, Washington sẽ "không trở thành người hòa giải". Tuy vậy, sau một thời gian vờ vịt úp mở về hòa đàm chấm dứt "cuộc chiến vô nghĩa" và gây "thiệt hại hàng ngàn sinh mạng mỗi ngày" ở Ukraina, cuộc chiến mà ông đổ lỗi cho chính quyền tiền nhiệm đã gây ra và kéo dài, Donald Trump đã thay đổi quan điểm về xung đột Nga-Ukraina khi tuyên bố Kiev có thể giành lại toàn bộ lãnh thổ và rằng Kiev nên hành động ngay khi Moscow đối mặt những vấn đề kinh tế lớn, đồng thời, ông gọi Nga là “con hổ giấy” không thể đánh bại Ukraina.

Viện trợ
Trong suốt cuộc chiến đang diễn ra, Hoa Kỳ đã cung cấp khoảng một nửa tổng số viện trợ quân sự cho Ukraina. Theo Viện Kiel, từ tháng 1 năm 2022 đến tháng 12 năm 2024, Hoa Kỳ đã chi 119,7 tỷ đô la cho các hoạt động liên quan đến cuộc chiến này và các hoạt động khác bao gồm hỗ trợ tăng cường sự hiện diện của Hoa Kỳ và Châu Âu, người tị nạn Ukraina tại Hoa Kỳ và tình trạng mất an ninh lương thực toàn cầu. Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, tính đến cuối tháng 9 năm 2024, Hoa Kỳ đã phân bổ 175 tỷ đô la Mỹ liên quan đến cuộc chiến, trong đó 106 tỷ đô la Mỹ được dùng để viện trợ trực tiếp cho Ukraina, trong khi 69 tỷ đô la vẫn nằm trong nền kinh tế Hoa Kỳ để hỗ trợ các ngành công nghiệp của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ cung cấp viện trợ quân sự và tài chính cho Ukraina theo nhiều phương cách. Phần lớn viện trợ quân sự là vũ khí và trang thiết bị cũ của Mỹ từ kho dự trữ chiến tranh, sử dụng Quyền của Tổng thống (PDA) cho phép tổng thống ra lệnh gửi các lô vũ khí này. Sau đó, các nhà thầu quân sự Mỹ sẽ được tái cấp vốn để sản xuất vũ khí nhằm bổ sung kho dự trữ. Sáng kiến Hỗ trợ An ninh Ukraina (USAI) tài trợ cho Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ để giúp đào tạo và cố vấn quân sự tác chiến cho quân đội Ukraina, cũng như mua sắm vũ khí và thiết bị. 

Chương trình Tài trợ quân sự nước ngoài (FMF) của Bộ Ngoại giao giúp các đồng minh như Ukraina mua vũ khí và thiết bị từ các nhà sản xuất Mỹ. Cuối cùng, Hoa Kỳ cũng đã gửi một số viện trợ tài chính trực tiếp cho chính phủ Ukraina thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID).  Washington cũng đã triển khai hàng chục cố vấn quân sự tới Ukraina, một số người thậm chí được phép hoạt động gần tiền tuyến. Tuy nhiên, chiến lược này của Hoa Kỳ cũng đi kèm với một lằn ranh đỏ là tránh đối đầu quân sự trực tiếp giữa NATO và Nga để ngăn chặn nguy cơ leo thang thành chiến tranh hạt nhân. Chính quyền Biden cũng áp đặt các hạn chế về cung cấp và sử dụng một số vũ khí Mỹ. Trong hơn hai năm, chính quyền này đã cấm Ukraina bắn vào lãnh thổ Nga bằng vũ khí Mỹ, chẳng hạn như Hệ thống Tên lửa Chiến thuật Lục quân (ATACMS) để tấn công vào các mục tiêu quân sự sâu bên trong lãnh thổ Nga. Bắt đầu từ tháng 6 năm 2024, động thái cho phép Ukraina tấn công vào bên trong nước Nga bằng vũ khí do Hoa Kỳ cung cấp, nhưng chỉ gần biên giới để tự vệ. Tờ The New York Times có bài viết có nội dung rằng chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden can dự sâu hơn nhiều vào việc hỗ trợ Ukraina đối phó với Nga so với những gì từng được công bố, tình báo của Washington đóng vai trò không thể thiếu trong các chiến dịch quân sự của Kiev.

Đây là sự hợp tác “phi thường” giữa Mỹ và Ukraina trên các lĩnh vực tình báo, chiến lược, lập kế hoạch và công nghệ vốn yếu tố được xem là “vũ khí bí mật” giúp Kiev trong chiến sự Nga-Ukraina. Trong khi vừa viện trợ quân sự hàng chục tỉ USD cho Kiev trong chiến sự Nga-Ukraine, Lầu Năm Góc cũng cung cấp thông tin tình báo then chốt, giúp Ukraine tấn công các trung tâm chỉ huy, điều hành của Nga cùng những mục tiêu giá trị cao từ giữa năm 2022, chính Mỹ đã cung cấp dữ liệu mục tiêu, tọa độ để Ukraina thực hiện các cuộc tấn công tầm xa hạn chế vào lãnh thổ Nga. Căn cứ quân sự Mỹ tại Wiesbaden (Đức) là nơi các sĩ quan Mỹ và Ukraina phối hợp hàng ngày để xác định mục tiêu tấn công trong chiến sự ác liệt. Những mục tiêu này được gọi là “điểm quan tâm” nhằm giảm bớt sự nhạy cảm. Ngoài việc hoạch định các chiến dịch phản công lớn (như đợt Ukraina phản công 2023), lực lượng hai nước còn thực hiện các cuộc tấn công tầm xa chính xác cao, sử dụng vũ khí phương Tây nhằm vào bán đảo Crimea và các vị trí trong lãnh thổ Nga, trong đó việc Ukraina thực hiện thành công các đòn đánh vào các vị trí của Nga như vụ nổ Cầu Krym 2022, vụ nổ Cầu Krym 2023, vụ tấn công Điện Kremlin bằng drone và chiến dịch Mạng nhện cho thấy sự hiệu quả trong việc phối hợp tác chiến đặc cũng như đã chứng tỏ sự ưu thế của công nghệ vệ tinh quân sự tối tân Starlink và Máy bay trinh sát do thám RQ-4B Global Hawk hiện đại.

Sự cố

Vào ngày 3 tháng 3 năm 2025, sau những bất đồng trong cuộc họp Trump-Zelenskyy tại Nhà Trắng năm 2025, Chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai đã tạm dừng mọi viện trợ quân sự cho Ukraina. Sau cuộc tranh luận gay gắt giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Volodymyr Zelensky tại Nhà Trắng, Washington đã phát tín hiệu cảnh báo rõ ràng đối với Tổng thống Ukraina về sự kiên nhẫn và vai trò của Mỹ trong giải quyết xung đột Nga–Ukraina. Washington tạm ngừng viện trợ quân sự cho Ukraina cho đến khi Tổng thống Donald Trump nhận thấy giới lãnh đạo Ukraina thể hiện thiện chí trong việc tìm kiếm giải pháp hòa bình. Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích lãnh đạo Ukraina khi cho rằng họ không muốn đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga, nhấn mạnh rằng Tổng thống Volodymyr Zelensky đã đưa ra nhận định không chính xác về tình hình chiến sự khi tuyên bố cuộc xung đột với Nga "còn rất, rất xa" ngày kết thúc. Tổng thống Trump khẳng định mong muốn nhanh chóng chấm dứt xung đột, đồng thời nhấn mạnh rằng nếu ai đó không muốn đạt được thỏa thuận hòa bình, họ sẽ không còn được lắng nghe nữa.

Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Mike Waltz cảnh báo Tổng thống Ukraina không nên thử thách giới hạn kiên nhẫn của Mỹ, đây là thời điểm thích hợp để Ukraina chuyển sang đàm phán thay vì kéo dài cuộc xung đột với Nga. Ông Trump đã chọn Trung tướng đã nghỉ hưu Keith Kellogg làm đặc phái viên về vấn đề Ukraina và Nga. Quan điểm của ông Kellogg về cuộc xung đột phức tạp hơn so với Tổng thống Joe Biden, người ủng hộ việc trang bị vũ khí cho Ukraina và để Kiev quyết định thời điểm đàm phán. Ông Kellogg cho rằng Mỹ nên ngừng viện trợ cho Ukraina nếu Kiev từ chối đàm phán với Điện Kremlin nhưng ngược lại, nên tăng viện trợ cho Ukraina lên nếu Nga là bên rút lui khỏi thỏa thuận hòa bình. Áp lực từ Mỹ sẽ buộc hai bên đi đến lựa chọn duy nhất mà Nhà Trắng mong muốn là cùng ngồi vào bàn đàm phán. Ông Keith Kellogg cho biết trong một cuộc phỏng vấn rằng Washington nên đưa ra “cảnh báo mạnh mẽ hơn” về việc sẽ tiếp tục “rót viện trợ” cho Ukraina trong trường hợp Nga không chấp nhận đề xuất của Mỹ.

Truyền thông còn đưa tin ông Kellogg và một cố vấn hàng đầu của Tổng thống Trump là cựu Chánh văn phòng Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ Frederick Fleitz, đã đưa ra kế hoạch ngừng viện trợ quân sự cho Ukraina trừ khi Kiev đồng ý đàm phán với Nga. Hai người này cũng được cho là đã đề xuất đóng băng tiền tuyến ở vị trí hiện tại và loại bỏ mục tiêu Ukraina gia nhập NATO khỏi các thỏa thuận hòa bình. Tổng thống Volodymyr Zelensky lo ngại rằng Ukraina sẽ “có rất ít cơ hội sống sót nếu không có sự hỗ trợ của Mỹ”. Ukraina cần một dòng chảy ổn định của vũ khí, đạn dược và nhu yếu phẩm để tiếp tục kháng cự. Trong kịch bản tồi tệ nhất, một khi Mỹ cắt hoàn toàn viện trợ quân sự thì những gì Ukraina nhận được từ châu Âu, các nguồn khác trên thế giới và ngành công nghiệp quốc phòng trong nước sẽ giúp duy trì lực lượng trên chiến trường, nhưng sức mạnh quân sự sẽ dần suy giảm và Nga sẽ thừa cơ chiếm thêm nhiều lãnh thổ hơn cho đến khi phòng tuyến của Ukraina có thể sụp đổ dẫn đến việc buộc phải chấp nhận một nền hòa bình bất lợi, thậm chí là nghiệt ngã. Tuy nhiên, vào ngày 11 tháng 3 năm 2025, viện trợ quân sự của Hoa Kỳ cho Ukraina đã được nối lại sau khi Ukraina chấp nhận đồng ý các yêu cầu của Hoa Kỳ về kịch bản ngừng bắn và hòa đàm. Và sau cuộc họp đa phương tại Nhà Trắng về Ukraina tháng 8 năm 2025, Hoa Kỳ tiếp tục nối lại viện trợ quân sự với quy mô đáng kể dành cho Ukraina. Đến cuối tháng 9 năm 2025, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết ông Trump “gần đây đã vô cùng bực mình với ông Putin và nước Nga”. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết chính quyền Mỹ đã tham gia vào các cuộc đàm phán vô cùng thiện chí với cả người Nga và người Ukraina trong nhiều tháng, nhưng nhấn mạnh việc ông Trump đã hết kiên nhẫn đối với Moscow.

Hình ảnh

Xem thêm
 Chuyến thăm Ukraina của Joe Biden 2023
 Cuộc gặp Trump–Zelenskyy tại Phòng Bầu dục năm 2025
 Cuộc họp đa phương tại Nhà Trắng về Ukraina tháng 8 năm 2025
 Hội nghị thượng đỉnh Nga – Mỹ năm 2025
 Bài phát biểu của JD Vance tại Hội nghị An ninh Munich năm 2025

Chú thích

Hoa Kỳ
Can dự nước ngoài vào cuộc xâm lược Ukraina 2022
Ngoại giao trong cuộc xâm lược Ukraina 2022
Nhiệm kỳ tổng thống lần thứ hai của Donald Trump