Cảnh sát Đặc biệt Việt Nam Cộng hòa

Cảnh sát Đặc biệt (viết tắt CSĐB), còn gọi là Ngành Đặc biệt, là đơn vị hoạt động độc lập trực thuộc Cảnh sát Quốc gia (viết tắt CSQG) tồn tại từ năm 1962 đến năm 1975. CSĐB đóng vai trò như một cơ quan tình báo có nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia bằng cách thu thập thông tin tình báo về các mối đe dọa trong và ngoài nước đối với Việt Nam Cộng hòa, đồng thời ngăn chặn các hành vi phá hoại và xâm nhập của tình báo cộng sản.

Lịch sử
CSĐB bắt nguồn từ phòng ban an ninh thuộc Sở Mật thám Đông Dương, được chính quyền Liên hiệp Pháp thành lập trong thời kỳ Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất (1946–1954). Từ thời Đệ Nhất Cộng hòa đến Đệ Nhị Cộng hòa, Ngành Ðặc biệt là hậu thân của ngành Công an trước kia, một ngành được chú trọng đặc biệt do nhu cầu công tác, được cải tổ toàn diện kể từ năm 1971, sau khi Lực lượng CSQG được tổ chức lại, do sắc lệnh số 17A/TT/SL, ngày 1 tháng 3 năm 1971 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa, thành lập Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia trực thuộc Phủ Thủ tướng, thay cho Tổng nha CSQG trước kia trực thuộc Bộ Nội vụ. CSĐB bị giải thể khi Sài Gòn thất thủ vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Cơ cấu tổ chức
Ngành Ðặc biệt nằm dưới sự điều hành của Phụ tá Tư lệnh CSQG, Trưởng Khối Ðặc biệt. Trưởng Khối Ðặc biệt là vị chỉ huy cao nhất của Ngành Ðặc biệt, được bổ nhiệm bằng nghị định của Tổng thống và được xếp ngang hàng với chức vụ Tổng Giám đốc. Nhất là trong lực lượng CSQG, có 3 chức vụ được bổ nhiệm bằng nghị định của Tổng thống, đó là: Tư lệnh Phó, Trưởng Khối Ðặc biệt và Chỉ huy trưởng CSQG Thủ đô. Còn Tư lệnh CSQG được bổ nhiệm bằng sắc lệnh của Tổng thống. Trưởng Khối Ðặc biệt được phụ tá bởi Phó trưởng Khối.

Khối Đặc biệt
Tại Khối Ðặc Biệt, có nhiều Nha (E), do các Giám đốc Nha điều hành. Các Nha có cơ cấu thống thuộc, được tổ chức từ trung ương xuống địa phương, gồm:
Nha Tình báo (E.1): Thu thập báo cáo từ các nơi, các địa phương, vào mỗi buổi sáng hàng ngày, để nhật tu, đánh giá tình hình hoạt động của bạn và địch trong 24 giờ qua, hoặc những tin tức của các đảng phái, các tổ chức sinh viên học sinh, các tôn giáo có những hoạt động bất lợi cho an ninh và chính trị để trình cấp trên (Thủ tướng hoặc Tổng thống) có biện pháp thích nghi,
Nha Phản Tình báo (E.2): Cầm nắm tinh tức về tổ chcứ, hoạt động của các tôn giáo, đảng phái, nghiệp đoàn, thanh niên sinh viên và các tổ chức chính trị, đặc biệt là những tổ chức thân cộng sản để có kế hoạch đối phó kịp thời những hoạt động gây rối, chống chính quyền làm nhiễu loạn tình hình an ninh, chính trị của đất nước.
Nha Ðiều hành Công tác (E.3): Theo dõi tất cả mọi diễn tiến công tác của các mật báo viên, tình báo viên diện địa cũng như xâm nhập trên toàn quốc... để đánh giá theo từng chu kỳ, hầu tránh những sự trùng lặp, những hoạt động nhị trùng hoặc bị lợi dụng mà cung cấp tin tức quốc gia cho cộng sản v.v... Phục vụ tại Nha này phần đông là sĩ quan và phải qua một hoặc nhiều khóa tu nghiệp chuyên môn.
Nha Công tác Trung ương (E.4)
Nha Yểm trợ (E.5): Quản trị nhân viên, bổ nhiệm, thăng thưởng, kỷ luật. Cung cấp các nhu cầu tiếp liệu cho toàn Ngành Đặc biệt. 
Tại Khối Ðặc biệt còn có các Nha, Phòng trực thuộc. Các Nha, Phòng này không có cơ cấu trực thuộc tại các địa phương, được điều hành bởi các Giám đốc và các Trưởng phòng, dưới sự chỉ huy trực tiếp của vị Trưởng Khối Ðặc biệt, gồm:
Trung Tâm Thẩm vấn Trung ương (D.6)
Trường Tình báo Trung ương (D.5)
Thám sát Ðặc biệt (D.7)
Thanh tra Khối Ðặc biệt (D.3)
Văn phòng Khối Ðặc biệt (D.1)
Phòng An ninh (G. An ninh)
Các Nha (E, D) thuộc Khối Ðặc biệt được tổ chức thành nhiều Sở (F), Phòng (G), Ban (H) và có nhiệm vụ chuyên môn khác nhau. Trưởng cơ quan Nha (E, D) được xếp ngang hàng với chức vụ Giám đốc Nha có nhiều sở. Trưởng cơ quan các Sở (F) được xếp ngang hàng với chức vụ Chánh sở có nhiều Phòng. Trưởng cơ quan các Phòng (G) được xếp ngang hàng với chức vụ Chủ sự. Trưởng các Ban (H) được xếp ngang hàng với chức vụ Trưởng ban

Ngành Đặc biệt cấp Khu và Đô thành
Ngành Ðặc biệt cấp Khu và Bộ Chỉ huy Thủ đô được gọi là E. Ðặc biệt Khu hoặc E Ðặc biệt Ðô thành, do một Phụ tá Đặc biệt Khu/Thủ đô điều khiển. Phụ tá Đặc biệt Khu/Thủ đô là một Trưởng E được xếp ngang hàng với chức vụ Giám đốc Nha có nhiều Sở và được bổ nhiệm bởi Trưởng Khối Đặc biệt. Sĩ quan Phụ tá Trưởng E cũng là một sĩ quan cấp tá. Sĩ quan Phụ tá được xếp ngang hàng với Phó Giám đốc. Tuy vậy có sự khác biệt giữa E. Ðặc biệt Khu và Thủ đô. Tại các BCH Khu, Trung tâm Thẩm vấn chỉ là cấp Phòng (G. Thẩm vấn), nằm trong F. Công tác, còn tại BCH Thủ đô, có F. Thẩm vấn riêng, ngang hàng cấp Sở, như các Sở (F.) khác.
E Ðặc biệt BCH Thủ đô gồm có 5 Sở (F):
Sở Nghiên cứu và Kế hoạch (F1)
Sở Phản Tình báo (F2)
Sở Công tác (F3)
Sở Yểm trợ và Tiếp liệu (F4)
Trung tâm Thẩm vấn (F5)
E. Đặc biệt BCH Khu có các sở và phòng trực thuộc:
Sở Nghiên cứu (F. Nghiên cứu): Theo dõi và báo cáo kịp thời mỗi ngày các hoạt động của cộng sản, các tổ chức thân cộng sản, các đơn vị bạn trong lãnh thổ trách nhiệm và đúc kết báo cáo hàng tuần, hàng tháng đệ trình Khối Đặc biệt và gửi Phòng 2 Bộ Tư lệnh Quân đoàn trực thuộc. Phổ biến các tin tức tình báo, phối kiểm và đánh giá tin tức.
Sở Công tác (F. Công tác): Tổ chức xâm nhập các mục tiêu của cộng sản và các tổ chức thân cộng sản để thu thập các tin tức tình báo, phát hiện hạ tầng cơ sở cộng sản cũng như các phần tử thân cộng. 
Sở Yểm trợ (F. Yểm trợ): Quản trị nhân viên và tiếp liệu cho E ĐB Khu và các f.ĐB tỉnh trực thuộc.
Sở Huấn luyện (F. Huấn luyện): Tổ chức các lớp huấn luyện căn bản cho nhân viên CSĐB thuộc lãnh thổ trách nhiệm. 
Phòng Văn thư (G. Văn thư): Tiếp nhận công văn và trình Phụ tá Đặc biệt Khu phê duyệt và chuyển gửi công văn đến các cơ quan liên hệ sau khi đã được Phụ tá Đặc biệt Khu duyệt ký. 
Các Sở thuộc E. Ðặc Biệt có nhiều phòng và ban. Mỗi phòng và ban được phân định nhiệm vụ phụ trách khác nhau và có cơ cấu thuộc hệ tại các tỉnh, quận. Riêng Phòng Văn thư (G. Văn thư) là bộ phận biệt lập, nhận chỉ thị trực tiếp từ Trưởng E. Ðặc biệt. Trưởng E. Ðặc biệt có Sĩ quan Phụ tá giúp việc.

Ngành Đặc biệt cấp Tỉnh và Thị xã
Ngành Ðặc biệt cấp Tỉnh, Thị xã biệt lập và Quận Ðô thành được gọi là F. Ðặc biệt Tỉnh, F.Ðặc biệt Thị Xã và F. Ðặc biệt Quận. Ðứng đầu ngành Ðặc biệt các cấp trên đây là Trưởng F. Ðặc biệt hay là Phụ Tá Ðặc biệt . Trưởng F. Ðặc biệt được xếp ngang hàng với chức vụ Chánh sở có nhiều phòng.
Dưới Trưởng F. có Sĩ quan Phụ tá và các Trưởng G (Phòng) điều khiển các phòng chuyên môn:
Phòng Nghiên cứu (G.T1).
Phòng Công tác (G.T2).
Phòng Yểm trợ (G.T3).
Phòng Thẩm vấn (G.T4).
F. Ðặc biệt còn có Ban Văn thư (H. Văn thư) biệt lập. Cấp số nhân viên ngành Ðặc biệt Tỉnh, quận Ðô thành, Thị xã được phân chia thành nhiều loại khác nhau, tùy theo diện tích, dân số, vị trí chiến lược... Những F.Ðặc biệt Tỉnh loại A như Gia Ðịnh, Quảng Ngãi, Bình Ðịnh, Tây Ninh v.v... cấp số trên 600 nhân viên.

Nhiệm vụ của các Phòng (G) thuộc F.ĐB Tỉnh, Thị xã, BCH/CSQG Quận Thủ đô:
Phòng Nghiên cứu (G.T1) gồm 4 Ban (H):
Ban Thường vụ: Thống kê, đúc kết, theo dõi mọi hoạt động địch trên toàn lãnh thổ Tỉnh. Thiết lập các báo cáo về hoạt động địch hàng tuần và mỗi cuối tháng để trình về Khối Đặc biệt và E. ĐB Khu. 
Ban Phản Tình báo: Điều chuẩn an ninh tất cả nhân viên CSQG thuộc Tỉnh cũng như những vấn đề an ninh khác. 
Ban Nghiên cứu Cộng sản: Thành lập, nhật tu trận liệt địch, theo dõi mọi hoạt động địch trên toàn lãnh thổ Tỉnh. Khai thác tài liệu tịch thu được của địch. Phối kiểm, đánh giá, đcú kết tin tức nhận được từ cơ quan bạn. 
Ban Nghiên cứu Nội chính: Theo dõi mọi hoạt động của các Hiệp hội, Nghiệp đoàn, Tôn giáo, Đảng phái, các tổ chức đối lập với chính quyền cũng như các hoạt động của các vị dân cử trong guồng máy của chính phủ Việt Nam Cộng hòa tại lãnh thổ trách nhiệm. 
Phòng Công tác (G.T2) gồm 4 Ban (H):
Ban Công tác Đặc biệt: Chấm định, điều tra, chọn lựa mục tiêu xâm nhập vào các tổ chức cộng sản và thân cộng. Xây dựng và phát triển mạng lưới mật báo viên diện địa, tình báo nhân dân...
Ban Điều hợp: Kết hợp với Ban Công tác Đặc biệt lo thủ tục giấy tờ, hồ sơ các mật báo viên, các đầu mối xâm nhập. Theo dõi, đánh giá khả năng hoạt động của các thành phần này. 
Ban Kỹ thuật: Đặc trách các phương tiện kỹ thuật sử dụng trong các phương tiện kỹ thuật sử dụng trong các công tác tình báo và cắt cử nhân viên làm việc tại bưu điện địa phương để kiểm soát các loại thư tín đặc biệt. 
Ban Đặc nhiệm: Theo dõi và báo cáo tình hình an ninh, nắm vững các hoạt động của những phần tử thân cộng, những người lạ mặt lui tới trong khu vực. Truy bắt hạ tầng cơ sở cộng sản trong lãnh thổ trách nhiệm và khai thác sơ khởi trước khi xin lệnh tạm giam.
Phòng Yểm trợ (G.T3) gồm 3 Ban (H):
Ban Nhân huấn: Quản trị hồ sơ nhân viên đặc biệt Tỉnh và các Quận trực thuộc. Theo dõi tình trạng nhân số và lo vấn đề thuyê nchuyển, khen thưởng, kỷ luật nhân viên.
Ban Tiếp liệu: Quản lý và phân phối tiếp liệu
Ban Truyền tin Mật mã: Mã dịch các công điện được gửi đến từ K.ĐB và E.ĐB Khu có Mật và Tối mật. Chuyển các công điện từ F.ĐB đến E.ĐB Khu và Khối ĐB bằng đặc lệnh truyền tin qua hệ thống SA.100.
Phòng Thẩm vấn (G.T4) gồm 4 Ban (H):
Ban Nghiên cứu: Trình xin biện lý sở tại cho lệnh giam giữ can phạm trong thời gian luật định để tiến hành cuộc điều tra. Nghiên cứu hồ sơ can phạm và chuyển cho phần vụ liên hệ để khai thác tin tức hoặc lập hồ sơ truy tố. 
Ban Khai thác: Thẩm vấn các can phạm có chức vụ để thu thập các tin tức tình báo.
Ban Truy tố: Thẩm vấn can phạm, lập biên bản và cung từ để đệ trình Ủy ban an ninh xét xử tội trạng hoặc trả tự do.
Ban An ninh: Áp giải can phạm trong các cuộc thẩm vấn. Canh gác bảo vệ cơ sở Trung tâm Thẩm vấn.

Ngành Đặc biệt cấp Quận
Ngành Ðặc biệt cấp Quận thuộc các Tỉnh được gọi là G. Ðặc biệt Quận, được điều hành bởi Trưởng G. Ðặc biệt Quận hay Phụ tá Ðặc biệt Quận. Trưởng G. Ðặc biệt Quận được xếp ngang hàng với Chủ sự Phòng và có Sĩ quan Phụ tá Ðặc biệt Quận giúp việc.
Ngành Ðặc biệt Quận có các Ban và Tiểu ban trực thuộc:
Ban Nghiên cứu (H. Nghiên cứu).
Ban Công tác (H. Công tác)
Ban Khai Thác (H. Khai thác)
Tiểu ban Văn thư và Yểm trợ (I. Văn thư & Yểm trợ).
Nhân số ngành Ðặc biệt cấp Quận được tổ chức tùy theo cấp loại, ấn định bởi Trung ương, dựa trên một số tiêu chuẩn và điều kiện như ngành Ðặc biệt cấp Tỉnh.

Quyền hạn và nhiệm vụ
Ngành Ðặc biệt có cơ cấu tổ chức chặt chẽ từ thượng tầng trung ương xuống hạ tầng cơ sở địa phương. Vì nhiệm vụ được giao phó có tính cách chuyên môn, đa diện và đòi hỏi tính đa năng, do đó Ngành Ðặc biệt đã được nghiên cứu và phân chia ra nhiều bộ phận chuyên môn, hơn những lần tổ chức trước đây. Tuy khác nhau về phần vụ đảm trách, nhưng các cấp Ngành Ðặc biệt đều có cùng chung nỗ lực hoạt động, để ngày càng nâng cao hiệu quả của công tác tình báo và phản tình báo.

Ngành Ðặc biệt được nới rộng quyền hạn nhằm hữu hiệu hóa và thích ứng với các nhiệm vụ chuyên môn, như: Chức vụ chỉ huy ngành Ðặc biệt ở mỗi cấp và một số chức vụ liên quan đến việc khám xét, bắt giữ, điều tra các thành phần tình nghi hoặc các can phạm, là chức vụ hữu thệ, là sĩ quan Tư pháp Cảnh lại, phụ tá Biện lý của tòa án quản hạt, mà trước đây chỉ có trưởng phòng cấp tỉnh trở lên mà thôi. Các cấp chỉ huy ngành Ðặc biệt, ngoài việc báo cáo theo hệ thống hàng dọc những tin tức chuyên môn ghi nhận được, còn các sự kiện liên quan đến hoạt động của cộng sản, các đảng phái, các tổ chức chính trị thân cộng, có tính cách chiến thuật, còn được quyền báo cáo hoặc trực tiếp nhận chỉ thị từ các giới chức chỉ huy hành chánh ở cấp thuộc hệ, để có những biện pháp đối phó thích nghi, cho nhu cầu an ninh tại các địa phương.

Tuyển mộ và huấn luyện
Nhân viên Ngành Ðặc biệt là những người đã được điều chuẩn an ninh và được tuyển chọn qua các kỳ thi trắc nghiệm về khả năng tình báo. Sau khi được tuyển chọn, tất cả phải trải qua các khóa huấn luyện chuyên môn được tổ chức ở cấp Khu hoặc Trung ương, tùy theo nhu cầu của phần vụ mà họ đảm trách hoặc cho nhiệm vụ tương lai mà họ sẽ thực hiện. Những khóa huấn luyện được tổ chức cho cán bộ và nhân viên Ngành Ðặc biệt gồm các khóa: Tình báo và Phản Tình báo Cao cấp, Trường phòng Đặc biệt, Lãnh đạo Chỉ huy, Cán bộ Điều khiển, Phản Tình báo và Tình báo Sơ cấp, Theo dõi, Thiên Nga... Ngoài ra, Ngành Ðặc biệt còn gửi một số cán bộ và nhân viên tham dự các khóa tình báo được tổ chức tại Mã Lai, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

Hoạt động chuyên môn
Để tránh sự theo dõi, phát hiện của đối phương, nhân viên thi hành nghiệp vụ tình báo và phản tình báo phải ngụy trang khéo léo và luôn luôn phải đề cao cảnh giác. Có một vài địa phương, khi tổ chức được hoàn chỉnh hơn, những nhân viên Ngành Ðặc biệt không nhất thiết phải vào Cơ quan hay Bộ Chỉ huy CSQG, mà các cán bộ của đơn vị đến giao công tác trực tiếp tại các nhà an toàn, hay gián tiếp qua các máy truyền tin đặc biệt, do các cố vấn Mỹ trang bị cho. Cán bộ và nhân viên Ngành Ðặc biệt đã phải lặn lội tận các xã thôn, trong từng khu vực hẻo lánh, có khi phải đi sâu vào vùng địch để tiếp xúc với các cơ sở hầu thu nhận tin tức, điều tra các thành phần tình nghi hoặc truy bắt các cán bộ cộng sản được phát hiện. Dó đó, trong khi thi hành nghiệp vụ, nhân viên CSĐB đã phải đương đầu với biết bao khó khăn và nguy hiểm. Nhiều cán bộ, nhân viên Ngành Ðặc biệt đã âm thầm ra đi hay bị thương tật trong quá trình công tác.

Công tác bảo mật
Ngành Ðặc biệt ở mỗi cấp khi hoạt động tình báo, được quyền sử dụng ám danh, ám số đã được qui định. Mỗi ám danh, ám số tượng trưng cho từng phần vụ chuyên môn và thứ cấp của ngành, đều được phân định từ cấp trung ương xuống cấp địa phương, nhằm mục đích bảo mật các công tác tình báo được tổ chức. Các ám danh sau đây đã được sử dụng trong hệ thống tổ chức ngành Ðặc biệt:
A: Tổng thống.
B: Thủ tướng Chính phủ.
C: Tư lệnh CSQG.
D: Phụ tá Tư lệnh CSQG, Trưởng Khối Ðặc biệt. 
E: Phụ tá Ðặc biệt cấp Khu, Bộ Chỉ huy Thủ đô và Trưởng E. các Nha thuộc Khối Ðặc biệt. 
F: Phụ tá Ðặc biệt cấp Tỉnh, Thị xã, các Quận Ðô thành.
Trưởng F. các sở thuộc các E. tại Khối Ðặc biệt.
Trưởng F các sở thuộc E. Ðặc biệt các BCH/CSQG Khu và BCH/CSQG Ðô thành.
G: Phụ tá Ðặc biệt cấp Quận, trưởng G. các phòng thuộc các E. Khối Ðặc biệt , các E. Ðặc biệt cấp Khu, Ðô thành và các F. Ðặc biệt cấp Tỉnh.
H+I: Trưởng ban và trưởng tiểu ban các bộ phận thuộc hệ ngành Ðặc biệt ở mỗi cấp.

Xem thêm
Biệt đội Thiên Nga
Biệt đội Thám sát Ðặc biệt

Tham khảo
 
 
 Sir Robert Thompson et al., Report on the Republic of Vietnam National Police, 1971. [available online at here]
 Valéry Tarrius, La Police de Campagne du Sud-Vietnam 1967–1975, in Armes Militaria Magazine No. 236, March 2005, Histoire & Collections, Paris, pp. 37–43.

Liên kết ngoài
The "White Mice" of Vietnam 
Police Nationale Sud Vietnam
South Vietnam Police insignia
RVN National Police at globalsecurity.org
South Vietnam Police camouflage patterns

Việt Nam Cộng hòa
Tình báo Việt Nam Cộng hòa
Khởi đầu năm 1962 ở Việt Nam
Chấm dứt năm 1975 ở Việt Nam
Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa