Nhiếp ảnh chân dung

Nhiếp ảnh chân dung (Portrait photography) là một thể loại nhiếp ảnh tập trung vào việc chụp lại hình ảnh chân dung của một người hoặc một nhóm người, nhằm mục đích nắm bắt thần thái biểu cảm khuôn mặt và thần thái là yếu tố chủ đạo. Mục đích của nhiếp ảnh chân dung không chỉ là ghi lại một cách chính xác ngoại hình, mà còn là để nắm bắt và lột tả được tính cách, tâm trạng và bản chất của đối tượng chụp ảnh. Khác với các thể loại ảnh khác, nhiếp ảnh chân dung đặt con người làm trung tâm của sự chú ý bằng cách sử dụng ánh sáng chụp ảnh hiệu quả, phông nền chụp ảnh và tư thế chụp ảnh. Một bức ảnh chân dung có thể mang tính nghệ thuật hoặc mang tính lâm sàng. Thông thường, ảnh chân dung được đặt chụp cho những dịp đặc biệt, chẳng hạn như đám cưới, sự kiện học thuật hoặc nhằm mục đích thương mại. Một bức ảnh chân dung chi tiết có thể phục vụ nhiều mục đích, từ việc sử dụng trên trang web cá nhân đến trưng bày tại tiền sảnh của một doanh nghiệp. Nhiếp ảnh chân dung thành nhiều loại khác nhau như chân dung truyền thống, chân dung đời thường (Environmental), chân dung nghiêm chỉnh (Candid) và chân dung tự họa. Để đạt được hiệu quả biểu đạt cao nhất, các nhiếp ảnh gia sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để kiểm soát ánh sáng, lựa chọn hậu cảnh, và hướng dẫn đối tượng tạo dáng. Yếu tố ánh sáng được xem là công cụ quan trọng bậc nhất, có thể tạo ra sự mềm mại, kịch tính, hay làm nổi bật các đường nét trên khuôn mặt để thể hiện cảm xúc, đây là yếu tố quan trọng nhất để tạo nên một bức ảnh chân dung đẹp, có hồn và mang tính nghệ thuật, thẩm mỹ. Bối cảnh và trang phục, phụ kiện thời trang cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thêm thông tin về câu chuyện hoặc địa vị xã hội của người được chụp. Một bức ảnh chân dung thành công là một tác phẩm nghệ thuật có khả năng khơi gợi sự đồng cảm và kết nối giữa người xem và đối tượng trong ảnh.

Lịch sử

Khi nhiếp ảnh ra đời vào năm 1839 với kỹ thuật Daguerreotype là quy trình nhiếp ảnh thương mại tạo ra một hình ảnh dương bản trực tiếp, độc nhất và có độ chi tiết rất cao trên một tấm đồng mạ bạc được đánh bóng tới mức láng như gương, chụp ảnh chân dung là một thử thách thực sự về sự chịu đựng dẻo dai. Quá trình phơi sáng kéo dài từ vài phút đến hơn 15 phút, đòi hỏi người mẫu phải ngồi bất động hoàn toàn cho đến khi xong. Các phòng chụp thường phải dùng đến kẹp đầu và các thiết bị cố định khác để giữ cho người mẫu không di chuyển, động đậy. Điều này giải thích tại sao các bức chân dung thời kỳ này thường có biểu cảm rất nghiêm túc, đơn giản là rất khó để giữ một nụ cười trong suốt thời gian dài như vậy. Các bức ảnh chân dung được chụp của Thánh nữ Bernadette Lộ Đức (Bernadette Soubirous) được thực hiện bằng quy trình vất vả này, mặc dù sức khỏe của bà yếu ớt khi bà phải ngồi tựa lưng bất động vào giá đỡ sau gáy (head brace/headrest).

Sự ra đời của kỹ thuật collodion tấm ướt (wet-plate collodion) đã làm giảm đáng kể thời gian phơi sáng xuống chỉ còn vài giây. Từ đây ra đời danh thiếp "cartes de visite" (cạc-vi-sít) những tấm ảnh chân dung nhỏ bằng kích thước danh thiếp mà người ta hay tặng cho nhau. Sau này, George Eastman và công ty Kodak của ông đã thay đổi cuộc chơi những tấm ảnh chụp với việc phát minh ra phim cuộn và chiếc máy ảnh Kodak Brownie vào năm 1900. Khái niệm "ảnh chụp nhanh" (Snapshot) ra đời sau này cũng tạo ra một phong cách chân dung tự nhiên và gần gũi hơn. Sự ra đời của máy ảnh kỹ thuật số, và sau đó là điện thoại thông minh, đã tạo ra một cuộc cách mạng trong việc chụp ảnh chân dung. Ngày nay, chụp ảnh chân dung đã trở thành một phần của giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày. Thuật ngữ "selfie" (ảnh tự chụp) đã trở nên phổ biến toàn cầu và các nền tảng mạng xã hội như Instagram và Facebook, chân dung để lưu giữ kỷ niệm mà còn lđể thể hiện bản thân, xây dựng hình ảnh cá nhân và kết nối với mọi người trên toàn cầu.

Châu Âu

Ở châu Âu, chi phí tương đối thấp của Daguerreotype vào giữa thế kỷ XIX và thời gian ngồi chờ chụp của chủ thể được rút ngắn, mặc dù vẫn dài hơn nhiều so với hiện nay, đã dẫn đến sự gia tăng chung về mức độ phổ biến của nhiếp ảnh chân dung so với chân dung được vẽ họa. Phong cách của những tác phẩm đầu tiên này phản ánh những thách thức kỹ thuật liên quan đến thời gian phơi sáng lâu và tính thẩm mỹ hội họa của thời đại đó. Ban đầu việc chụp ảnh người mẹ thấp thoáng, trong đó các bức ảnh chân dung có hình ảnh người mẹ của những đứa trẻ ẩn trong khung hình để trấn an và giữ chúng ngồi yên, xuất phát từ khó khăn này. Chủ thể thường được ngồi trên nền đơn giản, được chiếu sáng bằng ánh sáng dịu nhẹ từ cửa sổ ở phía trên và bất cứ thứ gì có thể phản chiếu qua tấm gương. Vào thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, ảnh chụp thường không mô tả hình ảnh người đang mỉm cười theo đúng các quy ước văn hóa thời Victoria và Edward nhưng ngược lại, bức ảnh "Xực phàn, Trung Quốc" lại khắc họa hình ảnh một người đàn ông người Trung Quốc đang mỉm cười.

Bắc Mỹ

Ở Bắc Mỹ thì ảnh chân dung học sinh cuối cấp là ảnh chân dung trang trọng được chụp trong suốt năm cuối cấp của học sinh trung học. Ảnh chân dung học sinh cuối cấp thường được đưa vào thông báo tốt nghiệp, dưới dạng bài đăng "Chủ nhật cuối cấp" trên mạng xã hội hoặc được in ra để tặng bạn bè và gia đình. Chúng cũng được sử dụng trong kỷ yếu và thường được in lớn hơn so với ảnh của học sinh lớp dưới, và thường được in màu, mặc dù phần còn lại của kỷ yếu chủ yếu được in đen trắng. Ở một số ngôi trường, các yêu cầu rất nghiêm ngặt về việc lựa chọn nhiếp ảnh gia hoặc phong cách chụp ảnh chân dung, chỉ chấp nhận ảnh chân dung theo phong cách truyền thống. Nhiều trường chọn thuê một nhiếp ảnh gia để chụp ảnh kỷ yếu, trong khi các trường khác lại cho phép nhiều nhiếp ảnh gia khác nhau gửi ảnh chân dung kỷ yếu. Ảnh chân dung học sinh cuối cấp đã trở thành một nghi thức văn hóa ở Hoa Kỳ, đại diện cho một thành tựu quan trọng trong cuộc đời của một người trẻ tuổi và là một lời nhắc nhở hữu hình về những năm tháng trung học của họ trong nhiều năm tới. 

Chụp ảnh chân dung học sinh cuối cấp trang trọng đã có từ ít nhất những năm 1880 ở Mỹ. Một số buổi chụp ảnh chân dung học sinh cuối cấp truyền thống bao gồm mũ và áo choàng và các thay đổi khác về trang phục, đồng phục, phong cách và tư thế chụp ảnh. Ở một số trường học, dịch vụ studio chụp ảnh chân dung được Ban giám hiệu mời đến trường để đảm bảo tất cả ảnh chân dung học sinh cuối cấp (cho bộ sưu tập ảnh làm kỷ yếu) đều có tư thế và phong cách tương tự nhau, và để những học sinh không đủ khả năng mua ảnh chân dung hoặc quyết định không mua ảnh chân dung sẽ xuất hiện trong kỷ yếu giống như những học sinh khác. Một số trường khác cho phép học sinh tự chọn studio và tự nộp ảnh chân dung, tương tự thời bấy giờ thì chân dung người cao tuổi hiện đại có thể bao gồm hầu như bất kỳ tư thế hoặc lựa chọn trang phục nào trong giới hạn sở thích ưng ý. Nhiều em học sinh thường chụp cùng thú cưng, các vận động viên học sinh tạo dáng trong áo khoác Letterman hoặc đồng phục thi đấu, và nhiều người chọn nhiếp ảnh thời trang. Ảnh chụp ngoài trời thường được ưa chuộng tại những địa điểm đẹp hoặc quan trọng đối với học sinh cuối cấp. Ảnh in thử thường có sẵn để xem trực tuyến vào ngày hôm sau, chất lượng thấp hơn, chưa qua chỉnh sửa và thường có hình mờ của studio.

Ánh sáng
Những tiến bộ trong công nghệ nhiếp ảnh kể từ khi có kỹ thuật chụp Daguerreotype đã tạo ra nhiều kỹ thuật tiên tiến hơn, cho phép các nhiếp ảnh gia chụp ảnh với thời gian phơi sáng ngắn hơn và làm việc bên ngoài môi trường studio (xưởng ảnh).

Ba điểm chiếu

Ánh sáng ba điểm là một trong những thiết lập ánh sáng phổ biến nhất khi chụp ảnh chân dung. Trong kỹ thuật chiếu sáng ba điểm (three-point lighting) kinh điển, ánh sáng chính là nền tảng. Sau khi đã thiết lập xong ánh sáng chính, các nguồn sáng khác như ánh sáng phụ (fill light) sẽ dùng để làm mượt chi tiết bóng đổ do ánh sáng chính tạo ra, và ánh sáng viền (rim light/backlight) dùng để tách chủ thể khỏi hậu cảnh sẽ được điều chỉnh về cường độ và vị trí dựa trên nó. Thông thường, ánh sáng nhân tạo được sử dụng trong studio, nhưng các nhiếp ảnh gia có thể sử dụng kết hợp với ánh sáng môi trường tự nhiên tại hiện trường. Thiết lập này sử dụng ba nguồn sáng gồm ánh sáng chính, ánh sáng phụ và ánh sáng nền, để làm nổi bật hoàn toàn các chi tiết và tính ba chiều của các đường nét trên khuôn mặt chủ thể.

Ánh sáng chính
Ánh sáng chính (Key light) là nguồn sáng chủ đạo, có cường độ mạnh nhất và quan trọng nhất trong một thiết lập ánh sáng khi chụp ảnh hoặc quay phim. Khi ánh sáng nền chiếu trực tiếp vào chủ thể từ phía sau, nó còn được gọi là ánh sáng mái tóc, có thể sử dụng thêm một nguồn sáng thứ tư để chiếu sáng hậu cảnh nếu cần. Mục đích của ánh sáng chính không chỉ đơn thuần là chiếu sáng đối tượng, mà là để định hình và tạo khối. Nó tạo ra vùng sáng nổi bật (Highlight) và bóng đổ (Shadow) rõ rệt nhất trên chủ thể, qua đó quyết định hình dạng, chiều sâu và kết cấu của đối tượng trong ảnh. Vị trí đặt nguồn sáng chính so với chủ thể sẽ quyết định kiểu chiếu sáng (Lighting pattern) của bức ảnh, ví dụ như ánh sáng Rembrandt, ánh sáng vòng (loop), hay ánh sáng bướm (Butterfly).

Ánh sáng phụ

Ánh sáng phụ (Fill light) còn được gọi là ánh sáng chính phụ, thường được đặt đối diện với ánh sáng chính. Ví dụ nếu ánh sáng chính được đặt lệch 30 độ về phía trái máy ảnh, thì ánh sáng phụ sẽ được đặt lệch 30 độ về phía phải máy ảnh. Ánh sáng phụ là nguồn sáng thứ cấp trong nhiếp ảnh, được sử dụng để làm sáng các vùng bóng tối (vùng khuất) do ánh sáng chính (key light) tạo ra. Mục đích chính của nó không phải là để loại bỏ hoàn toàn bóng tối, mà là để giảm độ tương phản giữa vùng sáng và vùng tối, giúp cho bức ảnh chân dung trông mềm mại và cân bằng hơn. Mục đích của ánh sáng phụ là để khắc phục hiện tượng bóng đổ mạnh do ánh sáng chính tạo ra. Cường độ của ánh sáng phụ có thể bằng với ánh sáng chính để loại bỏ hoàn toàn bóng đổ, hoặc yếu hơn để giảm bớt bóng đổ. Đôi khi, mục đích của ánh sáng phụ có thể được thực hiện bằng một phản xạ thay vì một nguồn sáng thực sự. Ánh sáng phụ luôn yếu hơn ánh sáng chính. Ánh sáng phụ có thể đến từ một chiếc đèn thứ hai (được chỉnh ở công suất thấp hơn) hoặc đơn giản là một tấm phản quang (Reflector) được sử dụng để hứng ánh sáng từ đèn chính và chiếu ngược lại vào vùng tối của chủ thể.

Ánh sáng nền

Ánh sáng nền, còn được gọi là ánh sáng mái tóc, giúp tách biệt chủ thể khỏi hậu cảnh và làm nổi bật mái tóc. Trong một số trường hợp, nhiếp ảnh gia có thể sử dụng ánh sáng mái tóc để tạo hiệu ứng lóa ống kính hoặc các hiệu ứng nghệ thuật khác. Ánh sáng nền, thường được biết đến với thuật ngữ chính xác hơn là Ánh sáng viền (Rim light) hoặc Ánh sáng ngược/đèn tóc (Backlight/Hair light) là nguồn sáng được đặt ở phía sau chủ thể và chiếu về phía lưng, vai hoặc tóc của họ. Chức năng quan trọng nhất của ánh sáng viền là để tách biệt chủ thể khỏi hậu cảnh. Bằng cách tạo ra một đường viền sáng mỏng dọc theo rìa của chủ thể (đặc biệt là tóc và vai), nó giúp chủ thể không bị hòa lẫn vào một phông nền tối. Điều này tạo ra cảm giác về chiều sâu và giúp bức ảnh có không gian ba chiều rõ rệt hơn. Hiệu ứng này thường được mô tả như một vầng hào quang (halo effect) tinh tế.

Hiệu ứng
Tỷ lệ giữa hai nguồn sáng giữa ánh sáng chính và ánh sáng phụ (Lighting ratio/Tỷ lệ chiếu sáng) sẽ quyết định tâm trạng của bức ảnh. Tỷ lệ chênh lệch càng lớn thì ảnh càng kịch tính và tương phản cao (Low-key). Tỷ lệ càng gần nhau thì ảnh càng mềm mại, phẳng và sáng sủa (High-key). Kỹ thuật High-key Lighting là một kỹ thuật được sử dụng để tạo ra hình ảnh gần như không có bóng đổ và có hậu cảnh sáng hơn chủ thể. Chiếu sáng high-key thường bao gồm việc sử dụng cả ba đèn (hoặc nhiều hơn) trong thiết lập chiếu sáng ba điểm. Ánh sáng tương phản Low-key là một kỹ thuật được sử dụng để tạo ra hình ảnh chỉ chiếu sáng một phần chủ thể, có bóng tối và hậu cảnh tối hơn chủ thể. Ánh sáng tương phản Low-key thường chỉ sử dụng một đèn trong hệ thống chiếu sáng ba điểm (mặc dù đôi khi là hai).

Ánh sáng bướm

Ánh sáng bướm là một kỹ thuật chiếu sáng kinh điển trong chụp ảnh chân dung, được nhận biết bởi một bóng đổ nhỏ, đối xứng, có hình dạng giống con bướm ngay dưới mũi của chủ thể. Ánh sáng bươm bướm đã được sử dụng để làm nổi bật các đường nét của Marlene Dietrich trong cảnh quay mang tính biểu tượng. Ánh sáng bướm chỉ sử dụng hai đèn. Đèn chính được đặt ngay phía trước chủ thể, phía trên máy quay (hoặc hơi lệch sang một bên), và cao hơn một chút so với đèn chính trong thiết lập ánh sáng ba điểm. Đèn thứ hai (thường là đèn phản quang hơn là đèn thật) được đặt làm đèn phụ ngay bên dưới máy quay (hoặc hơi lệch sang phía đối diện). Ánh sáng này có thể được nhận biết bằng ánh sáng mạnh chiếu lên trán, sống mũi, gò má trên, và bóng đổ rõ rệt bên dưới mũi, thường trông giống như một con bướm, và do đó, nó được đặt tên cho kỹ thuật chiếu sáng này. Đây là một trong những kiểu chiếu sáng favorecido trong nhiếp ảnh glamour và thời trang vì nó tạo ra một vẻ ngoài rất ấn tượng và tôn vinh các đường nét trên khuôn mặt. Ánh sáng bướm là một kỹ thuật ưa thích của họa sĩ chân dung nổi tiếng Điện ảnh Hoa Kỳ (Hollywood) George Hurrell, đó là lý do tại sao phong cách chiếu sáng này thường được gọi là Ánh sáng Paramount.

Đèn chụp

Hầu hết các loại đèn được sử dụng trong nhiếp ảnh hiện đại đều là đèn flash (đèn chớp lóe). Ánh sáng chụp chân dung thường được khuếch tán bằng cách phản xạ từ bên trong ô, hoặc sử dụng hộp mềm (Softbox). Hộp mềm là một hộp vải, bao bọc đầu đèn flash, một mặt được làm bằng vải mờ. Điều này mang lại ánh sáng dịu hơn cho ảnh chân dung và thường được coi là hấp dẫn hơn so với ánh sáng gắt thường thấy từ đèn flash mở. Đèn tóc và đèn nền thường không được khuếch tán. Điều quan trọng hơn là kiểm soát ánh sáng tràn sang các khu vực khác của chủ thể. Đèn flash Snoot, đèn flash Barn Door và đèn flash Flag hoặc Gobo giúp tập trung ánh sáng chính xác vào nơi nhiếp ảnh gia mong muốn.

Đèn nền

Đèn nền đôi khi được sử dụng với các tấm gel màu đặt phía trước đèn để tạo ra nền màu. Các thiết bị, công cụ hoặc phụ kiện được sử dụng trong nhiếp ảnh, quay video và điện ảnh để định hình, kiểm soát, thay đổi, định hướng, chặn, làm tối hoặc ảnh hưởng đến ánh sáng phát ra từ nguồn sáng, có thể là ánh sáng ban ngày (ánh sáng tự nhiên) hoặc ánh sáng nhân tạo, khi đó dụng cụ xử lý ánh sáng được gọi là Bộ điều chỉnh ánh sáng. Bằng cách thay đổi chất lượng, hướng, cường độ (tăng sáng hoặc giảm sáng), màu sắc và, hoặc các thuộc tính và đặc điểm khác của ánh sáng, bộ điều chỉnh ánh sáng cho phép nhiếp ảnh gia đạt được các hiệu ứng hoặc tâm trạng cụ thể trong hình ảnh của họ, cũng như chụp ở các địa điểm và thời gian không thể thực hiện được nếu không có khả năng điều chỉnh ánh sáng.

Bộ chỉnh sáng
Bộ điều chỉnh ánh sáng có nhiều loại và loại khác nhau, mỗi loại có các đặc điểm và ứng dụng riêng. Chúng có thể đứng tự do, đặt trên chân đế (Cstand), cầm tay, treo, lắp trên ống kính máy ảnh. Bộ điều chỉnh có thể thu gọn và di động và/hoặc cứng và cố định. Trong lịch sử, người ta đã sử dụng cửa sổ làm nguồn sáng cho ảnh chân dung trong nhiều thập kỷ trước khi nguồn sáng nhân tạo được phát hiện. Theo Arthur Hammond thì các nhiếp ảnh gia nghiệp dư và chuyên nghiệp chỉ cần hai thứ để chiếu sáng ảnh chân dung gồm cửa sổ và tấm phản quang. Mặc dù ánh sáng cửa sổ hạn chế các lựa chọn trong nhiếp ảnh chân dung so với ánh sáng nhân tạo, nhưng nó vẫn mang lại không gian rộng rãi cho các nhiếp ảnh gia nghiệp dư thử nghiệm. Một tấm phản quang màu trắng được đặt để phản chiếu ánh sáng vào phần tối hơn trên khuôn mặt của chủ thể sẽ cân bằng độ tương phản. Tốc độ màn trập có thể chậm hơn bình thường, đòi hỏi phải sử dụng chân máy, nhưng ánh sáng sẽ rất dịu nhẹ và đa dạng. 

Thời điểm tốt nhất để chụp chân dung ánh sáng cửa sổ được coi là vào sáng sớm (giờ vàng) và chiều muộn (Giờ xanh), khi ánh sáng chiếu vào cửa sổ mạnh hơn. Rèm cửa, tấm phản quang và tấm chắn giảm cường độ sáng được sử dụng để tạo ra ánh sáng dịu nhẹ, trong khi gương và kính có thể được sử dụng để tạo ánh sáng mạnh và chói chang. Vào những thời điểm khác, kính màu, bộ lọc và vật thể phản chiếu có thể được sử dụng để tạo hiệu ứng màu sắc mong muốn cho bức chân dung. Sự kết hợp giữa bóng tối và ánh sáng dịu nhẹ mang lại cho chân dung ánh sáng cửa sổ một hiệu ứng riêng biệt, khác với chân dung được chụp bằng đèn nhân tạo. Khi sử dụng ánh sáng cửa sổ, máy ảnh có thể được định vị để tạo ra hiệu ứng mong muốn. Ví dụ như khi đặt máy ảnh phía sau chủ thể có thể tạo ra bóng của chủ thể, trong khi đặt máy ảnh gần chủ thể sẽ tạo ra sự kết hợp giữa bóng tối và ánh sáng dịu nhẹ, và hướng mặt về phía chủ thể từ cùng một nguồn sáng sẽ tạo ra hiệu ứng ánh sáng mạnh với ít bóng tối nhất. Chân dung môi trường thường được chụp trong điều kiện hiện có, không có thiết bị chiếu sáng bổ sung, nhưng có thể sử dụng các thiết bị điều chỉnh ánh sáng như gobo và đèn phản quang để chặn ánh sáng trên cao hoặc cung cấp ánh sáng tăng cường.

Kỹ thuật chụp

Có rất nhiều kỹ thuật chụp ảnh chân dung khác nhau. Thông thường, người ta mong muốn chụp được đôi mắt và khuôn mặt của chủ thể một cách sắc nét, đồng thời cho phép các yếu tố ít quan trọng hơn được thể hiện một cách mờ nhạt hoặc nhòe đi. Đôi khi, chân dung các đặc điểm riêng lẻ có thể là trọng tâm của bố cục, chẳng hạn như bàn tay, đôi mắt hoặc một phần thân của chủ thể. Ảnh chụp khuôn mặt đã trở thành một phong cách phổ biến trong nhiếp ảnh chân dung, đặc biệt là trong ngành giải trí, nơi chúng thường được sử dụng để làm nổi bật các đặc điểm và biểu cảm trên khuôn mặt của chủ thể. Về cơ bản, có bốn phương pháp có thể được áp dụng trong nhiếp ảnh chân dung gồm phương pháp kiến tạo, phương pháp môi trường, phương pháp tự nhiên và phương pháp sáng tạo. Mỗi phương pháp đã được sử dụng theo thời gian vì những lý do khác nhau, có thể là kỹ thuật, nghệ thuật hoặc văn hóa. 

Phương pháp kiến tạo là khi nhiếp ảnh gia xây dựng một ý tưởng xung quanh chủ thể. Đây là phương pháp được sử dụng trong hầu hết các nhiếp ảnh studio và nhiếp ảnh xã hội. Nó cũng được sử dụng rộng rãi trong quảng cáo và tiếp thị khi cần truyền tải một ý tưởng. Phương pháp môi trường khắc họa chủ thể trong môi trường của họ. Họ thường được thể hiện đang làm điều gì đó liên quan trực tiếp đến chủ thể. Phương pháp tự nhiên là khi mọi người được chụp ảnh mà không hề hay biết họ đang làm công việc thường ngày của mình. Mặc dù phương pháp này của các tay săn ảnh đã bị chỉ trích, nhưng nhiếp ảnh tự nhiên ít xâm phạm và khai thác hơn đã mang đến cho thế giới những hình ảnh quan trọng về con người trong nhiều tình huống và địa điểm khác nhau trong thế kỷ qua. Những bức ảnh về người Paris của Doisneau và Cartier-Bresson đã minh chứng cho phương pháp này. Cũng như nhiếp ảnh môi trường, nhiếp ảnh tự nhiên đóng vai trò quan trọng như một nguồn thông tin lịch sử về con người. Cách tiếp cận sáng tạo là sử dụng thao tác chỉnh sửa hình ảnh để thay đổi kết quả cuối cùng.

Ống kính

Ống kính (Lens) thường được sử dụng trong chụp ảnh chân dung là ống kính nhanh (tốc độ ống kính), ống kính tiêu cự tele vừa phải, mặc dù có thể sử dụng bất kỳ ống kính nào, tùy thuộc vào ý định nghệ thuật và mức độ chụp được của chủ thể. Chân dung cổ điển tập trung vào riêng phần đầu của đối tượng hoặc phần đầu và vai của họ có thể đẹp hơn khi được chụp với độ nén nhẹ do ống kính tele có tiêu cự từ 1,5 đến 2 lần tiêu cự của ống kính thường mang lại. Đối với ảnh chân dung môi trường, chụp toàn bộ đối tượng trong môi trường xung quanh, ống kính góc rộng sẽ phù hợp hơn.

Tiêu cự thường

Ống kính thông thường dùng để chụp chân dung, trong đó chủ thể được đóng khung để chụp đầu và vai, có tiêu cự từ 75 đến 135 mm đối với máy ảnh định dạng phim 135, tạo ra góc nhìn (theo đường chéo) từ 18 đến 32°. Đây là tiêu cự ống kính chân dung cổ điển, tương ứng với khoảng 1,5 đến 2,5 lần tiêu cự của ống kính thường. Đối với máy ảnh định dạng trung bình và định dạng lớn, cùng một góc nhìn yêu cầu ống kính có tiêu cự từ khoảng 150 đến 400 mm, tùy thuộc vào kích thước khung hình cụ thể. Trường nhìn như vậy tạo ra biến dạng phối cảnh phẳng hơn. Trong phạm vi này, sự khác biệt về biến dạng phối cảnh giữa ống kính 85 mm và 135 mm khá tinh tế. 

Ống kính chân dung chuyên dụng đầu tiên là ống kính Petzval, được phát triển vào năm 1840 do công của Joseph Petzval để dành cho máy ảnh Voigtländer. Ống kính này có trường nhìn 30 độ, tiêu cự 150 mm và khẩu độ nhanh , bao gồm bốn thấu kính chia thành ba nhóm. Những nhiếp ảnh gia đề xuất nên sử dụng tiêu cự "bình thường" để chụp chân dung toàn thân. Tiêu cự này bao gồm ống kính 50 mm (47°) cho định dạng phim 35mm. Các nhóm rộng tới 10 feet (3 mét) có thể được chụp bằng ống kính góc rộng vừa phải, chẳng hạn như ống kính 35 mm (63,5°) cho định dạng phim 35mm. Ngoài các phạm vi được đề xuất này, có thể sử dụng ống kính góc rộng cực đại hơn, hoặc thậm chí là ống kính mắt cá để tạo hiệu ứng nghệ thuật, đặc biệt là để tạo ra hình ảnh độc lạ.

Tiêu cự ngắn
Sử dụng ống kính có tiêu cự ngắn hơn (và góc nhìn lớn hơn tương ứng) đòi hỏi phải chụp ảnh chân dung từ khoảng cách gần hơn (để có kích thước trường ảnh tương đương) và sự biến dạng phối cảnh, kết quả là sẽ tạo ra chiếc mũi tương đối to hơn và đôi tai nhỏ hơn, điều này được coi là không đẹp mắt và trông giống như imp.

Tiêu cự dài
Ngược lại, tiêu cự dài hơn tạo ra hiệu ứng làm phẳng tốt hơn vì chúng được sử dụng từ khoảng cách xa hơn. Tuy nhiên, điều này gây khó khăn cho việc giao tiếp và giảm sự tương tác. Tuy vậy, chúng có thể được sử dụng, đặc biệt là trong nhiếp ảnh thời trang, nhưng tiêu cự dài hơn đòi hỏi phải có loa phóng thanh hoặc bộ đàm để giao tiếp với chủ thể hoặc trợ lý. Mức 200 mm (4x "bình thường") được đề xuất là giới hạn trên để chụp ảnh chân dung thoải mái bằng máy ảnh phim 35 mm, cho góc nhìn 12,5°. Ống kính prime thường được sử dụng, vì ống kính prime nói chung nhẹ hơn, rẻ hơn, nhanh hơn và chất lượng cao hơn.

Ống kính zoom

Ngoài ra, ống kính zoom không cần thiết cho ảnh tạo dáng, và ống kính zoom có thể gây ra hiện tượng méo hình học rất khó chịu (méo hình thùng hoặc méo hình gối). Tuy nhiên, ống kính zoom có thể hữu ích, đặc biệt là trong ảnh tự nhiên, khi việc thay đổi ống kính hoặc tạo khung hình sáng tạo có thể không khả thi. Ống kính zoom tele ngắn thông thường 70–200 mm (dành cho máy ảnh định dạng 35 mm) bao phủ toàn bộ phạm vi tiêu cự được đề xuất cho ảnh chân dung đầu và vai và ống kính zoom rộng đến tele 35–135 mm có thể được sử dụng cho toàn bộ các tình huống chụp chân dung, từ một nhóm nhỏ đến đầu và vai của một đối tượng riêng lẻ. Về tốc độ, ống kính nhanh (khẩu độ rộng) được ưa chuộng hơn vì chúng cho phép độ sâu trường ảnh nông, đảm bảo chủ thể được lấy nét đồng thời làm mờ hậu cảnh; điều này giúp tách biệt chủ thể khỏi hậu cảnh và tập trung sự chú ý vào chủ thể. Điều này đặc biệt hữu ích khi chụp ngoại cảnh, nơi nhiếp ảnh gia có thể không có phông nền (phông bạt) phía sau chủ thể, và hậu cảnh có thể gây mất tập trung. Tuy nhiên, khẩu độ cực rộng ít được sử dụng hơn vì chúng có độ sâu trường ảnh rất nông và do đó khuôn mặt của chủ thể sẽ không được lấy nét hoàn toàn khi tập trung.

Căn chỉnh

Việc dừng ống kính xuống một hoặc hai điểm dừng sẽ giúp đảm bảo độ sâu trường ảnh đủ để toàn bộ khuôn mặt được lấy nét khi điểm lấy nét danh nghĩa được đặt trên cặp mắt của đối tượng. Do đó, các chi tiết của hiệu ứng Bokeh (nhòe mờ, nhạt nhòa) trong các vùng mất nét kết quả cũng cần được xem xét, một số ống kính, đặc biệt là loại "DC" (Kiểm soát mất nét) của Nikon, được thiết kế để cung cấp cho nhiếp ảnh gia khả năng kiểm soát khía cạnh này bằng cách cung cấp một vòng bổ sung chỉ tác động vào hiệu chỉnh quang sai cầu để điều chỉnh chất lượng của các vùng mất nét mà không ảnh hưởng đến điểm lấy nét do đó, đây không phải là thấu kính hội tụ "mềm", ảnh hưởng đến quang sai cầu của tất cả các khu vực. 

Ngược lại, trong ảnh chân dung phong cảnh (chụp ảnh chân dung gắn với phong cảnh), khi chủ thể được thể hiện hòa lẫn môi trường xung quanh thay vì tách biệt khỏi môi trường, thì hiệu ứng làm mờ hậu cảnh ít được mong muốn và có thể không mong muốn, và có thể sử dụng ống kính góc rộng hơn để hiển thị nhiều bối cảnh hơn. Cuối cùng, tiêu điểm mềm do quang sai cầu cố tình không hiệu chỉnh đôi khi lại là hiệu ứng mong muốn, đặc biệt là trong chụp ảnh quyến rũ khi hiệu ứng làm mịn và vẻ ngoài "mờ ảo" có thể làm tôn lên chủ thể. Ống kính Canon EF 135mm 2.8 với Softfocus là một ví dụ về ống kính được thiết kế với mức độ lấy nét mềm có thể kiểm soát được. Ống kính chân dung thường có giá thành tương đối rẻ, vì chúng có thể được chế tạo đơn giản và tiêu cự gần với dải tiêu cự thông thường. Ống kính chân dung rẻ nhất là ống kính thông thường (50 mm), được sử dụng trên cảm biến crop. Ví dụ như hiệu Canon EF 50mm f/1.8 II là ống kính Canon rẻ nhất, nhưng khi sử dụng trên cảm biến crop 1.6x, nó sẽ cho ra tiêu cự tương đương 80 mm, nằm ở dải tiêu cự rộng nhất của ống kính chân dung.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Paul Fuqua and Steven Biver (2010). Faces: Photography and the Art of Portraiture . Burlington, MA: Focal Press. . .
 Réhahn (2019). 100 Iconic Portraits. .
Nhiếp ảnh