Diên Hà

Diên Hà là một xã thuộc tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Diên Hà nằm ở phía đông của tỉnh Hưng Yên, có vị trí địa lý:
Phía tây giáp xã Tiên La.
Phía nam giáp xã Hưng Hà và xã Thần Khê.
Phía đông giáp xã Nguyễn Du và xã Ngọc Lâm.
Phía bắc giáp xã Tống Trân.

Lịch sử 
Địa bàn xã Diên Hà trước đây thuộc huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình cũ.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1666/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Hưng Yên năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Quang Trung, Văn Cẩm và Duyên Hải (huyện Hưng Hà) thành xã mới có tên gọi là xã Diên Hà.

Di tích - Danh thắng
Đình Bùi, xã Duyên Hải, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình là một công trình kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn còn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Căn cứ vào dòng chữ Hán được ghi trên thượng lương, ngôi đình được trùng tu vào thời Nguyễn, năm Thành Thái thứ 16 (1904). Đến năm 2013, đình Bùi được tu bổ những hạng mục xuống cấp và có diện mạo Căn cứ vào thần tích và các sắc phong còn lưu tại di tích, Đình Bùi thờ 02 vị Thành hoàng làng Hoàng Công Đại vương và Lôi Công Đại vương đã cùng Tản Viên Sơn Thánh đánh giặc Thục vào thời vua Hùng Vương thứ 18.

Đình Bùi có diện tích là 800m2, kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm có các công trình sau: cổng đình, sân đình, hồ nước, Tiền tế, Ống muống, Hậu cung.

Tiền Tế: 5 gian, gian giữa rộng 3,7m; 2 gian bên mỗi gian rộng 3,4m; 2 gian trái rộng 3,3m, hai rĩ phía hồi 1,1m. Tổng diện tích tòa Tiền tế mặt bằng hình chữ nhật là: 117m2 (dài 15,6m; rộng 7,5m; cao 5,5m). Kiến trúc 04 hàng cột nên không có cột hiên. Các cột quân ở đây được lắp bạo ngưỡng và cánh cửa ở phía trước, các phía còn laị xây tường bao tạo nên một không gian khép kín cho di tích. Cũng từ các cột quân nhô ra những bẩy đỡ mái hiên mà đuôi bẩy được gìm ở phía dưới xà. Bộ khung gỗ tòa Tiền tế gồm 6 bộ vì, 4 bộ vì chính và 2 bộ vì trái; 4 bộ vì chính mỗi vì 4 hàng chân cột gồm 2 cột cái và 2 cột quân, 2 bộ vì trái gồm 4 cột quân. Các cột đều tạo dáng kiểu búp đòng thon về hai đầu. Các cột cái có kích thước cao 4,3m; chu vi 1,33m; đường kính 0,42m; các cột quân có kích thước cao 3,3m; chu vi 1,02m; đường kính 0,32m. Toàn bộ hệ thống các chân cột được kê trên chân tảng đá xanh có chạm khắc hoa văn hình cánh sen. Tòa Tiền tế của đình có nhiều mảng chạm khắc trên các cấu kiện kiến trúc như đầu bẩy, đầu dư và các thanh rường tiêu biểu cho nghệ thuật thời Nguyễn.

Ống muống: 2 gian, gian thứ nhất dài 3,5m; gian thứ hai dài 2,9m; Tổng diện tích tòa Ống muống mặt bằng hình chữ nhật: 48m2 (dài 6,4m; rộng 7,5m; cao 4,7m). Ống muống được nối từ Tiền tế xuống và ngăn cách bởi bộ cửa võng lớn mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn (chính giữa chạm mặt hổ phù, xung quanh chạm rồng chầu, phượng mớm, rùa đội đài sen, long mã hà đồ). Tòa Ống muống được trang trí đại tự, câu đối và đặt ban thờ công đồng. Trên ban thờ có bộ ngũ sự đồng, 01 giá kiếm thời Nguyễn, 02 lọ lộc bình, ống hương, chân đèn, bát hương.

Hậu cung: 3 gian, gian giữa dài 3,7m, gian hồi dài 1,9m; Tổng diện tích tòa Hậu cung mặt bằng hình chữ nhật: 25,2 m2 (dài 5,6; rộng 4,5m; cao 4,7m). Tòa Hậu cung là công trình kiến trúc mới được tu bổ tôn tạo. Khung kiến trúc bằng chất liệu bê tông cốt thép sơn giả gỗ, có 02 vì kèo được làm theo kiểu “ván mê” được sơn giả gỗ và đắp vẽ hoa văn đề tài “Lưỡng long chầu nhật” và “sen vịt” phần trang trí đắp vẽ sơn thiếp màu vàng.

Hiện tại, đình còn lưu giữ được 07 đạo sắc phong cho 02 vị phúc Thần.

Thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, đình Bùi là địa điểm của các tổ chức quần chúng yêu nước như Hội tương tế, Hội ái hữu, Nhóm nông dân, Hội đọc sách báo. Đây là những tổ chức nòng cốt cho việc vận động, xây dựng lực lượng chuẩn bị tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, đình Bùi là địa điểm họp bàn bí mật của các đồng chí cán bộ tỉnh, huyện, xây dựng kế hoạch phá tề trừ gian, là địa điểm tập kết đóng quân của các đơn vị bộ đội chủ lực, là trạm đón tiếp, sơ cứu thương bệnh binh và kho chứa thóc phục vụ kháng chiến.

Với giá trị tiêu biểu trên, đình Bùi, xã Duyên Hải, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia theo Quyết định số 3235/QĐ-BVHTTDL ngày 04/11/2020./.

Đình Khả là di tích lịch sử văn hóa quốc gia ở xã Duyên Hải. Nơi đây xưa là căn cứ của hào trưởng Nguyễn Phúc, sau là vị tướng nhà Đinh, ông đã giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn mười hai sứ quân thống nhất sơn hà ở thế kỉ X và dân làng Khả đã có công góp sức người, sức của trong sự nghiệp vĩ đại ấy.

Di tích lịch sử đền Ngũ ở xã Điệp Nông là nơi thờ đức thánh Nguyễn Minh Không.

Đình làng Việt Yên, vườn Mơ và 4 miếu ở 4 góc làng (miếu Cả Đoài, miếu Tư Chính, miếu Tư Nhất và miếu Thượng Đông) là những di tích thờ 4 anh em họ Trịnh gồm: Minh công, Khang công, Nguyên công, Lương công có công giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp loạn 12 sứ quân ở thế kỷ X. 4 góc làng có tên là xứ Cửa Chùa (tây nam làng, nay là miếu Tư Chính), xứ Bến Bến (tây bắc làng nay là miếu Tư Nhất), xứ Cửa Triệu (đông bắc làng nay là miếu Thượng Đông), xứ Kiều Kinh (tức là Cầu Kênh, đông nam làng nay là miếu Cả Đoài).
Vườn Mơ xưa (bao gồm khu vực đình làng và vườn Mơ ngày nay) là đại bản doanh của 4 anh em họ Trịnh, và là nơi yên nghỉ của thân phụ Trịnh Thông và bà vợ kế là Trần Thị Hạnh. Khi còn đang xây dựng lực lượng chống Ngô Xương Xí và sau này theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, 4 anh em họ Trịnh đã xây dựng ở giữa làng, canh vườn Mơ một hội đồng cung. Họ thường xuyên đến đây bàn bạc công việc, chỉ huy 4 đồn phòng thủ ở 4 góc làng.
Miếu Tư Chính thờ Trịnh Minh công, đóng ở xứ Cửa Chùa, được vua Đinh Tiên Hoàng phong làm quản giới nguyên soái tướng quân.
Miếu Thượng Đông thờ Trịnh Lương công đóng ở xứ Cửa Triệu, được vua Đinh Tiên Hoàng phong làm thống suất tướng quân
Miếu Cả Đoài thờ Trịnh Nguyên công đóng ở xứ Kiều Kinh, được vua Đinh Tiên Hoàng phong làm giám sát tướng quân
Miếu Tư Nhất thờ Trịnh Khang công đóng ở xứ Bến Bến, được vua Đinh Tiên Hoàng phong làm thượng dũng sứ
Xã Điệp Nông tổ chức Lễ khánh thành chùa làng Duyên Nông vào ngày 18/12/2022.

Danh nhân
Nơi đây là nơi sinh ra Nhà trí sỹ yêu nước - Danh nhân văn hoá Kỳ Đồng - Nguyễn Văn Cẩm (08/10/1875 - 17/7/1929).

Chú thích