Thần Châu 13

Thần Châu 13 () là sứ mệnh không gian có người lái thứ tám của chương trình không gian có người lái Thần Châu Trung Quốc và là sứ mệnh có người lái thứ hai đến trạm vũ trụ Thiên Cung đang trong giai đoạn xây dựng. Được phóng vào ngày 15 tháng 10 năm 2021 (16:23 UTC) từ Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền trên sa mạc Gobi, sứ mệnh đã đưa ba nhà du hành vũ trụ (taikonaut) lên quỹ đạo, bao gồm chỉ huy Địch Chí Cương, nữ phi hành gia Vương Á Bình và phi hành gia lần đầu bay Điệp Quang Phú.

Đây là sứ mệnh có thời gian dài kỷ lục đối với chương trình không gian Trung Quốc vào thời điểm đó, kéo dài 182 ngày, 9 giờ và 32 phút, gần gấp đôi kỷ lục 92 ngày trước đó của Thần Châu 12. Trong thời gian trên quỹ đạo, phi hành đoàn đã thực hiện hai chuyến đi bộ ngoài không gian (EVA), tiến hành hơn 20 thí nghiệm khoa học và tổ chức hai buổi giảng dạy trực tiếp từ không gian cho học sinh trên Trái Đất.

Phi hành đoàn 
Phi hành đoàn của Thần Châu 13 được công bố trong một cuộc họp báo vào ngày 14 tháng 10 năm 2021, chỉ một ngày trước khi phóng. Cả ba thành viên đều là thành viên của Quân đoàn Phi hành gia Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAC).

Bối cảnh sứ mệnh 
Thần Châu 13 là sứ mệnh thứ 21 trong chương trình không gian có người lái của Trung Quốc kể từ khi được phê duyệt và là chuyến bay có người lái thứ hai đến trạm Thiên Cung, sau khi phi hành đoàn Thần Châu 12 hoàn thành sứ mệnh kéo dài ba tháng vào tháng 9 năm 2021. Mục tiêu chính của sứ mệnh là tiếp tục xác minh các công nghệ then chốt cho việc lắp ráp và vận hành trạm vũ trụ, bao gồm khả năng lưu trú dài hạn của con người, hệ thống hỗ trợ sự sống tái tạo và các hoạt động phức tạp ngoài không gian.

Không giống như sứ mệnh trước, Thần Châu 13 là sứ mệnh đầu tiên thực hiện kết nối theo hướng bán kính (radial docking) với cổng đối diện Trái Đất (nadir port) của mô-đun lõi Thiên Hà, một kỹ thuật khó hơn nhiều so với kết nối trước/sau thông thường.

Diễn biến sứ mệnh

Phóng và kết nối 
Tàu vũ trụ Thần Châu 13 được phóng thành công bởi tên lửa đẩy Trường Chinh 2F từ Khu vực phóng 4 của Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền vào lúc 00:23 giờ Bắc Kinh ngày 16 tháng 10 năm 2021 (16:23 UTC ngày 15 tháng 10). Khoảng 582 giây sau khi phóng, tàu vũ trụ đã tách khỏi tên lửa và đi vào quỹ đạo định sẵn.

Chỉ 6,5 giờ sau đó, Thần Châu 13 đã thực hiện thành công quy trình hẹn gặp và kết nối tự động nhanh với cổng kết nối hướng tâm (radial port) của mô-đun lõi Thiên Hà, tạo thành một tổ hợp bay gồm mô-đun lõi và ba tàu vũ trụ (Thần Châu 13, tàu chở hàng Thiên Châu 2 và Thiên Châu 3). Phi hành đoàn chính thức tiến vào mô-đun lõi Thiên Hà vào lúc 9:58 sáng cùng ngày (giờ Bắc Kinh), bắt đầu thời gian lưu trú sáu tháng trên quỹ đạo.

Các chuyến đi bộ ngoài không gian 
Trong sứ mệnh, phi hành đoàn đã hoàn thành hai chuyến đi bộ ngoài không gian (EVA) với tổng thời gian hơn 12 giờ.

 EVA 1 (ngày 7-8 tháng 11 năm 2021): Đây là chuyến đi bộ không gian đầu tiên của sứ mệnh và cũng là lần đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc có sự tham gia của một nữ phi hành gia. Chỉ huy Địch Chí Cương và phi hành gia Vương Á Bình đã ra ngoài mô-đun Thiên Hà trong khoảng 6,5 giờ. Nhiệm vụ chính bao gồm lắp đặt một thiết bị treo cho cánh tay robot và một bộ chuyển đổi kết hợp, đồng thời kiểm tra hiệu suất của bộ đồ phi hành gia thế hệ mới.
 EVA 2 (ngày 26-27 tháng 12 năm 2021): Chuyến đi bộ thứ hai kéo dài khoảng 6 giờ, do Địch Chí Cương và Điệp Quang Phú thực hiện. Họ đã hoàn thành việc triển khai một camera toàn cảnh bên ngoài trạm, lắp đặt các thiết bị bổ sung và thực hành các thao tác di chuyển khẩn cấp trở về khoang khí. Đây là chuyến EVA đầu tiên trong sự nghiệp của Điệp Quang Phú.

Thí nghiệm khoa học và lớp học "Thiên Cung" 
Ngoài các hoạt động bảo trì, phi hành đoàn đã dành phần lớn thời gian để thực hiện một loạt các thí nghiệm khoa học trong môi trường vi trọng lực, bao gồm các thí nghiệm về sinh học tế bào, chuyển động của vật thể và sức căng bề mặt của chất lỏng.

Một điểm nhấn đặc biệt của sứ mệnh là việc tổ chức hai buổi giảng dạy trực tiếp mang tên "Lớp học Thiên Cung" (Tiangong Class) từ không gian cho học sinh trên Trái Đất. Buổi học đầu tiên diễn ra vào ngày 9 tháng 12 năm 2021, đánh dấu sự trở lại của các bài giảng không gian sau 8 năm. Buổi học thứ hai diễn ra vào ngày 23 tháng 3 năm 2022. Trong các buổi học này, các phi hành gia đã trực tiếp tương tác và giải đáp câu hỏi của học sinh từ các lớp học trên khắp Trung Quốc, bao gồm cả Hồng Kông và Ma Cao.

Trở về Trái Đất 
Sau 182 ngày trên quỹ đạo, tàu Thần Châu 13 đã tách khỏi mô-đun lõi Thiên Hà vào lúc 16:44 UTC ngày 15 tháng 4 năm 2022. Sứ mệnh này lần đầu tiên áp dụng quy trình "trở về nhanh" (fast return), rút ngắn thời gian từ khi tách khỏi trạm đến khi hạ cánh xuống chỉ còn khoảng 9 giờ, nhanh hơn rất nhiều so với hành trình kéo dài hơn 24 giờ của Thần Châu 12.

Khoang đổ bộ của tàu vũ trụ đã hạ cánh an toàn xuống Bãi đáp Dongfeng ở khu tự trị Nội Mông, miền bắc Trung Quốc vào lúc 09:56 sáng giờ Bắc Kinh ngày 16 tháng 4 năm 2022 (01:56 UTC), đánh dấu sự kết thúc thành công của sứ mệnh.

Tầm quan trọng và kỷ lục 
Sứ mệnh Thần Châu 13 đã thiết lập nhiều cột mốc quan trọng cho chương trình không gian Trung Quốc:

 Thời gian sứ mệnh dài nhất: Với 182 ngày, đây là sứ mệnh không gian có người lái dài nhất của Trung Quốc vào thời điểm đó, vượt qua kỷ lục 92 ngày của Thần Châu 12.
 Kỷ lục cá nhân: Vương Á Bình trở thành nữ phi hành gia Trung Quốc đầu tiên thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian và nắm giữ kỷ lục về tổng thời gian bay trong không gian đối với một phi hành gia Trung Quốc (198 ngày tính cả sứ mệnh Thần Châu 10).
 Công nghệ đột phá: Sứ mệnh đã xác nhận thành công công nghệ kết nối nhanh theo hướng bán kính và công nghệ trở về nhanh, những bước tiến quan trọng trong khả năng vận chuyển phi hành đoàn của Trung Quốc.
 **Hoàn thiện kiểm chứng công nghệ**: Việc hoàn thành sứ mệnh này đã đánh dấu sự kết thúc giai đoạn "xác minh công nghệ then chốt" cho trạm vũ trụ Thiên Cung, mở đường cho giai đoạn lắp ráp và xây dựng chính thức vào năm 2022.

Vinh danh 
Vào ngày 21 tháng 6 năm 2022, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Quốc vụ viện và Quân ủy Trung ương đã trao tặng Huân chương Phục vụ Không gian hạng Nhì cho Thiếu tướng Địch Chí Cương và Đại tá Vương Á Bình, cùng Huân chương Phục vụ Không gian hạng Ba và danh hiệu "Phi hành gia Anh hùng" cho Đại tá Điệp Quang Phú để ghi nhận những đóng góp xuất sắc của họ.

Tham khảo 

Thần Châu
Trung Quốc năm 2021
Chuyến bay vào không gian của con người
Chương trình Thần Châu
Chương trình Thiên Cung