Thích Thông Lạc

Thích Thông Lạc (1928–2013) là một tu sĩ Phật giáo Việt Nam, trụ trì Tu viện Chơn Như tại thị trấn Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh, gắn với pháp môn tu tập được cộng đồng đệ tử gọi là Phật giáo Nguyên thủy Chơn Như. Ông được biết đến với hệ thống sách và bài giảng nhấn mạnh nền “đạo đức nhân bản–nhân quả, sống không làm khổ mình, không làm khổ người, không làm khổ chúng sinh” cùng lộ trình tu tập Giới–Định–Tuệ và những yếu tố này là đặc trưng của pháp môn Nguyên thủy Chơn Như. Tuyển tập nghiên cứu Trưởng lão Thích Thông Lạc: Cuộc đời và đạo nghiệp (1928–2013) do Nhà xuất bản Tôn Giáo ấn hành được giới thiệu là công trình chuyên khảo đầu tiên về nhân vật này; trong tuyển tập, nhiều tác giả mô tả ông như một “nhân cách tôn giáo đặc biệt” và một “hiện tượng tri thức Phật giáo Việt Nam hiện đại”.

Tiểu sử 
Thích Thông Lạc (thế danh Lê Ngọc An) sinh năm 1928 tại thôn Vườn Trầu, xã Tân Thới, quận Hóc Môn, tỉnh Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh) và viên tịch năm 2013, hưởng thọ 85 tuổi. Ông được cho là có nhân duyên với đạo Phật từ rất sớm, xuất gia khoảng tám tuổi và dành phần lớn cuộc đời cho việc tu học và giáo hóa.

Ông được mô tả là một trong những tăng sĩ có nền tảng trí thức, từng theo học Đại học Văn khoa Sài Gòn và Viện Đại học Vạn Hạnh trước khi chuyên tâm tu hành. Trong nhiều năm, ông chuyên tu và nghiên cứu hệ kinh Nikāya cùng các bản dịch Việt ngữ do Thích Minh Châu thực hiện, từ đó chuyển trọng tâm từ những cách thực hành thiền mang màu sắc Thiền tông sang lộ trình Giới–Định–Tuệ dựa trên kinh tạng Nikāya.

Giai đoạn về sau, hoạt động hoằng pháp của ông gắn chủ yếu với Tu viện Chơn Như tại chùa Am (Trảng Bàng, Tây Ninh), một địa điểm được xem là trung tâm của phong trào tu học Nguyên thủy Chơn Như. Tại đây, ông tổ chức các khóa tu cho cả người xuất gia lẫn cư sĩ, nhấn mạnh đời sống thiểu dục tri túc, ăn ngày một bữa, giữ giới nghiêm ngặt và thực hành thiền định theo lộ trình Giới–Định–Tuệ. Ông không giữ chức vụ trong hệ thống tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, nhưng quá trình hướng dẫn tu học tại Tu viện Chơn Như đã thu hút một cộng đồng đệ tử và Phật tử tại gia khá đông, trong đó có nhiều người trẻ và thuộc giới trí thức ở các đô thị lớn.

Tư tưởng và pháp môn 
Các tham luận trong tuyển tập Trưởng lão Thích Thông Lạc: Cuộc đời và đạo nghiệp (1928–2013) xác định trục chính trong tư tưởng của ông là hệ thống “đạo đức nhân bản–nhân quả” gắn liền với con đường Giới–Định–Tuệ, được trình bày như một lộ trình cụ thể từ rèn luyện đạo đức đến tu tập thiền định và phát triển trí tuệ. Bài “Nguyện tu tập thực hành năm giới theo Phật giáo Nguyên thủy Chơn Như” mô tả pháp môn này như một mô hình tu tập cho cư sĩ với trọng tâm là giữ Ngũ giới gắn với năm “giới đức” (hiếu sinh, ly tham, chung thủy, thành thật, minh mẫn), thực hành mười điều lành và ba hạnh “nhẫn nhục, tùy thuận, bằng lòng”, đồng thời rèn luyện đời sống giản dị, ăn ngày một bữa và sống độc cư tùy khả năng. Tác giả bài viết trên Tạp chí Nghiên cứu Phật học cho rằng phương châm trung tâm của dòng tu này là nền “đạo đức nhân bản–nhân quả, sống không làm khổ mình, không làm khổ người, không làm khổ chúng sinh”, được trình bày xuyên suốt trong các sách đạo đức của Thích Thông Lạc và được sử dụng như tiêu chuẩn đánh giá hành vi hơn là những nghi lễ thuần túy tôn giáo.

Trong loạt bài và sách mang nhan đề Pháp tu của Phật làm chủ sinh, già, bệnh, chết, Thích Thông Lạc trình bày lộ trình tu tập gồm Tứ chánh cần, Tứ niệm xứ và bảy giác chi như các bước liên tục nhằm làm chủ bốn nỗi khổ sinh, già, bệnh, chết, đồng thời phê phán những pháp môn mà ông cho là chỉ “ức chế tâm” chứ không chuyển hóa tham, sân, si. Bài Trưởng lão giảng về Tứ niệm xứ đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Phật học xem Tứ niệm xứ là “pháp môn nhiếp tâm bất động cuối cùng” của Phật giáo và nhấn mạnh yêu cầu phải tu thuần thục Tứ chánh cần trước khi hành pháp này.

Trong các bài viết giới thiệu về tuyển tập Cuộc đời và đạo nghiệp, một số học giả như Hoàng Thị Thơ, Nguyễn Xuân Hà, Trần Diên Linh phân tích rằng Thích Thông Lạc chủ trương “trở về nguồn” qua việc đọc trực tiếp kinh Nikāya, đồng thời phê phán xu hướng phát triển giáo lý mang tính siêu hình hay thần bí trong một số truyền thống Phật giáo Đại thừa tại Việt Nam. Các bài viết này ghi nhận rằng sách Linh hồn không có của ông tập trung bác bỏ quan niệm linh hồn bất tử, nhấn mạnh cách giải thích các hiện tượng tâm lý và tái sinh trong khuôn khổ nghiệp và tiến trình thân–tâm duyên sinh, qua đó góp phần làm nổi bật một khuynh hướng giải thiêng trong cách diễn giải Phật học đương đại.

Quan điểm phê phán một số nghi thức cúng bái truyền thống của Thích Thông Lạc là chủ đề gây tranh luận trong nội bộ Phật giáo Việt Nam. Bài “Cúng trai Tăng là đúng pháp hay phi pháp?” trên Giác Ngộ Online dẫn lại nhận định của ông trong bộ sách Đường về xứ Phật (tập VII, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2011) rằng nhiều hình thức cúng dường trai Tăng gắn với cầu siêu, cầu tài lộc hoặc dùng tiền mặt “không đúng lời Phật dạy”; nhóm biên tập của báo trong bài viết này xem đây là ý kiến cá nhân và trình bày lập trường bảo vệ cách hiểu truyền thống của Giáo hội Phật giáo Việt Nam về nghi thức trai Tăng như phương tiện tạo phước và hộ trì Tăng đoàn.

Tác phẩm 
Trước tác của Thích Thông Lạc gồm nhiều bộ sách về đạo đức và pháp môn tu tập do Nhà xuất bản Tôn Giáo và một số nhà xuất bản địa phương ấn hành, trong đó có bộ nhiều tập Đường về xứ Phật, chuyên khảo Linh hồn không có cùng các sách đạo đức làm người như Sống mười điều lành, Lòng yêu thương và giáo trình dành cho tu sinh tại Tu viện Chơn Như. Bài “Pháp tu của Phật làm chủ sinh, già, bệnh, chết” trên Tạp chí Nghiên cứu Phật học liệt kê thêm một số nhan đề do Tu viện Chơn Như biên soạn như Pháp tu của Phật (từ Tứ chánh cần đến Tứ niệm xứ), Thời khóa tu tập trong thời đức Phật, Tứ vô lượng tâm, Tứ bất hoại tịnh, coi đây là hệ thống văn bản diễn giải lại kinh tạng Nikāya và A-hàm theo cách đọc của Thích Thông Lạc. Một số bài viết tổng quan xem bộ Đường về xứ Phật và các sách đạo đức là những văn bản trung tâm để hiểu pháp môn Nguyên thủy Chơn Như, vì kết hợp việc trích dẫn kinh Nikāya với các ví dụ đời sống nhằm giải thích con đường Giới–Định–Tuệ cho người Việt đương đại.

Ảnh hưởng và ứng dụng 
Trong hệ thống phân loại của Tạp chí Nghiên cứu Phật học, Tu viện Chơn Như và cộng đồng gắn với Thích Thông Lạc được xếp vào chuyên mục “Nguyên thủy Chơn Như”, như một dòng tu tập riêng bên cạnh các hệ phái Bắc tông, Nam tông, Khất sĩ hay Thiền phái Trúc Lâm. Bài viết “Nguyện tu tập thực hành năm giới theo Phật giáo Nguyên thủy Chơn Như” mô tả các cơ sở thuộc dòng này như nơi tổ chức các khóa Bát quan trai, lớp đạo đức cho cư sĩ và chương trình “một ngày tu học đạo làm người, làm thánh” với mục tiêu sửa đổi hành vi qua việc thực hành năm giới và rèn luyện đạo đức trong bối cảnh đời sống hiện đại. Một số bài tổng kết nhận định ảnh hưởng của ông tập trung chủ yếu ở cộng đồng Phật tử tại gia và một bộ phận trí thức trẻ quan tâm đến lối tu “trải nghiệm trực tiếp”, song vẫn còn hạn chế về mặt quy mô so với các hệ phái Phật giáo truyền thống tại Việt Nam.

Ngoài lĩnh vực tôn giáo, báo Pháp luật Việt Nam ghi nhận trường hợp doanh nhân Vũ Đức Sỹ (Công ty Cổ phần Diligo Holdings) ứng dụng “nền tảng đạo đức nhân bản, nhân quả” học được từ giáo pháp của Thích Thông Lạc vào xây dựng văn hóa doanh nghiệp, coi đó là “kim chỉ nam” cho quản trị nhân sự và phát triển bền vững. Bài phỏng vấn này xem mô hình tu tập của ông như một nguồn cảm hứng cho xu hướng “Phật pháp ứng dụng” trong môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Ghi chú về tên gọi và tôn xưng 
Nhiều tài liệu như đề dẫn tọa đàm khoa học năm 2022 và các bài viết trên Tạp chí Nghiên cứu Phật học dùng dạng tên “Trưởng lão Hòa thượng Thích Thông Lạc” và ghi nhận thế danh “Lê Ngọc An”, nên dạng tên này thường được sử dụng trong các mô tả thư tịch và dữ liệu thư viện. Trong các tài liệu nội bộ và bài viết của đệ tử trên Tạp chí Nghiên cứu Phật học, Thích Thông Lạc đôi khi còn được tôn xưng là “người tu hành đắc thánh quả A-la-hán”, phản ánh niềm tin của cộng đồng Nguyên thủy Chơn Như hơn là kết luận học thuật hay sự công nhận chính thức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Các ấn phẩm học thuật và báo chí nhà nước, như tuyển tập do Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo chủ trì hay bài viết trên báo Giác Ngộ, nhìn chung sử dụng cách gọi “Trưởng lão Hòa thượng Thích Thông Lạc” hoặc đơn giản là “Hòa thượng Thích Thông Lạc”, tránh đưa ra đánh giá giáo lý về mức độ chứng đắc và chủ yếu nhấn mạnh vai trò đạo đức, giáo dục và trước tác của ông.

Tác phẩm 

 Đường về xứ Phật
 Linh hồn không có
 Người Phật tử cần biết
 Tạo duyên giáo hóa chúng sanh
 Những chuyện kỳ lạ xảy ra trên thế giới
 Lịch sử chùa Am
 Đạo đức nhân bản - nhân quả
 Lòng yêu thương
 Đạo đức làm người
 Sống mười điều lành
 Hành thập thiện và Tứ vô lượng tâm
 Đức hiếu sinh
 Đức ly tham
 Đạo đức gia đình
 Phật giáo có đường lối riêng
 Mười hai cửa vào đạo
 Ba mươi bảy phẩm trợ đạo
 Những chặng đường tu học của cư sĩ
 Thọ Tam quy Ngũ giới
 Nghi thức thọ bát quan trai
 Giới đức làm người
 Văn hóa Phật giáo truyền thống
 Muốn chứng đạo phải tu pháp môn nào
 Những lời gốc Phật dạy
 Sống một mình như con tê ngưu
 Thiền căn bản
 Thời khóa tu tập thời Đức Phật
 Pháp môn niệm Phật (Tứ bất hoại tịnh)
 Pháp tu làm chủ sinh già bệnh chết
 Thanh qui tu viện Chơn Như
 Hỏi đáp Oai nghi chánh hạnh
 Những bức tâm thư
 Những lời tâm huyết
 Đạo đức nhân quả

Xem thêm 
 A-la-hán
 Tỳ-kheo
 Phật giáo Nguyên thủy
 Nikāya

Chú thích

Tài liệu tham khảo chọn lọc

Đọc thêm 

 
 
 
 
 

Mất năm 2013
Tu sĩ Phật giáo Việt Nam
Tu sĩ Phật giáo
Tu sĩ Phật giáo theo quốc gia
Phật giáo
Phật giáo Việt Nam
Phật giáo Nguyên thủy