Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Beatriz của Navarra

Beatriz của Navarra (; 1242? – 1295), còn gọi là Béatrice xứ Champagne (), là Công tước phu nhân xứ Bourgogne sau khi kết hôn với Hugues IV xứ Bourgogne. Bà là con gái của vua Thibaut I của Navarra và người vợ thứ ba Marguarite xứ Bourbon. Anh chị em của bà bao gồm Thibaut II của Navarra và Henri I của Navarra.

Cuộc sống 
Beatrice đã kết hôn với Hugues IV xứ Bourgogne. Cuộc hôn nhân mang lại cho Beatrice danh hiệu Công tước phu nhân xứ Bourgogne.

Con trai của Beatrice là Hugues không kế bị cha vì Hugues IV có một người con trai khác, Robert từ cuộc hôn nhân trước với Yolande xứ Dreux. Hugues IV qua đời năm 1271 và được kế vị bởi Robert. Sau khi chồng qua đời, Beatrice lui tới lâu đài de l'Isle-sur-Serein sống ẩn. Bà đã cãi nhau với con trai riêng Robert, và yêu cầu sự bảo vệ từ Philippe II của Pháp. Bà cũng từ bỏ mọi tuyên bố về quyền kế vị của anh trai mình vào năm 1273.

Hậu duệ 
Hugues IV và Beatrice có 5 hậu duệ:

 Hugues (qua đời 1288), Tử tước xứ Avallon, married Margaret xứ Salins
 Beatrice, Nữ chúa Grignon, kết hôn với Hugh XIII xứ Lusignan
 Isabelle, Vương hậu Đức.
 Margaret, Nữ tu xứ Vitteaux (qua đời trước 1300), kết hôn với John I xứ Chalon-Arlay
 Joan, sơ tại nhà thờ.

Chú thích

Tham khảo

Vương nữ Navarra
Vương nữ
Nhà Blois-Champagne
Công tước phu nhân xứ Bourgogne
Vương tộc Blois
The Phantom of the Open

The Phantom of the Open là bộ phim tiểu sử hài hước chính kịch của Anh Quốc ra mắt năm 2021 và được đạo diễn bởi Craig Roberts. Kịch bản phim được viết bởi Simon Farnaby cũng đồng thời là tác giả của bộ tiểu thuyết The Phantom of the Open: Maurice Flitcroft, The World's Worst Golfer cùng với Scott Murray và đây cũng chính là nguyên tác được dựa trên của phim. Phim có sự tham gia của dàn diễn viên nổi tiếng bao gồm Mark Rylance, Sally Hawkins, Rhys Ifans, Jake Davies, Christian Lees, Jonah Lees, Mark Lewis Jones và Johann Myers.

Nội dung

Diễn viên 

 Mark Rylance thủ vai Maurice Flitcroft
 Sally Hawkins thủ vai Jean Flitcroft
 Rhys Ifans thủ vai Lambert
 Jake Davies thủ vai Mike Flitcroft
 Christian Lees thủ vai Gene Flitcroft
 Jonah Lees thủ vai James Flitcroft
 Ash Tandon thủ vai Lloyd Donovan
 Afsaneh Dehrouyeh thủ vai Josie
 Mark Lewis Jones
 Johann Myers
 Barry Aird
 Alfredo Tavares thủ vai Nhân viên cảnh sát
 Genevieve Florence thủ vai Cô gái xinh đẹp
 John McGrellis thủ vai Người đàn ông say xỉn
 Pierre Bergman thủ vai Người bảo trì sân vận động
 Olivia Brady thủ vai Thư ký của Mike
 Claire Ashton thủ vai Đầu bếp người Mỹ
 Amy Alexander

Sản xuất 
Vào tháng 5, 2020, phim được thông báo sẽ do Craig Roberts cầm trịch vị trí đạo diễn phim và vai trò biên kịch sẽ do Simon Farnaby đảm nhiệm vì kịch bản sẽ được dựa trên quyển sách tiểu sử của anh ấy - The Phantom of the Open: Maurice Flitcroft, The World's Worst Golfer. Vào tháng 6 cùng năm, Mark Rylance xác nhận tham gia vai chính của phim. Tháng 10, 2020, Sally Hawkins, Rhys Ifans, Jake Davies, Christian Lees, Jonah Lees, Mark Lewis Jones và Johann Myers cũng đồng loạt được xác nhận sẽ tham gia phim và Entertainment One sẽ là nhà phân phối chính thức của phim tại Anh Quốc.

Quá trình quay phim chính của phim được bắt đầu vào tháng 10 năm 2020.

Phát thành 
Vào tháng 7 năm 2021, Sony Pictures Classics được xác nhận đã mua bản quyền để phân phối phim tại Bắc Mỹ, Thái Lan, Pháp và Trung Quốc.

The Phantom of the Open cũng sẽ buổi ra mắt toàn cầu tại Liên hoan phim Luân Đôn BFI lần thứ 65 vào tháng 10 năm 2021.''''''

Chú thích

Liên kết ngoài 

 

Phim Anh
Phim năm 2021
Phim hài hước
Phim tiểu sử
Phim tiểu sử của Anh
Phim chính kịch Anh
Phim tiếng Anh thập niên 2020
Phim hài-chính kịch Vương quốc Liên hiệp Anh
Phim của Entertainment One
Phim của Sony Pictures Classics
Thế kỷ 19 kéo dài

Thế kỷ 19 kéo dài là một thuật ngữ được đặt ra cho khoảng thời gian 125 năm bao gồm các năm từ 1789 đến 1914 bởi nhà phê bình và tác giả văn học Nga Ilya Ehrenburg và nhà sử học và tác giả Marxist người Anh Eric Hobsbawm. Thuật ngữ này đề cập đến khái niệm rằng khoảng thời gian từ năm 1789 đến năm 1914 phản ánh sự phát triển của các ý tưởng vốn là đặc trưng cho sự hiểu biết về thế kỷ 19 ở châu Âu.

Khái niệm 
Khái niệm này là sự phỏng theo khái niệm của Fernand Braudel vào năm 1949 về le long seième siècle ("thế kỷ 16 kéo dài" 1450–1640) và "một phạm trù lịch sử văn học được công nhận", mặc dù một thời kỳ thường được định nghĩa rộng rãi và đa dạng bởi các học giả khác nhau. Nhiều tác giả, trước và sau khi xuất bản năm 1995 của Hobsbawm, đã áp dụng các hình thức mô tả hoặc tiêu đề sách tương tự để chỉ ra một khung thời gian chọn lọc cho các tác phẩm của họ, chẳng hạn như: S. Kettering, "French Society: 1589–1715 - thế kỷ XVII dài", E. Anthony Wrigley, "Dân số Anh trong thế kỷ mười tám 'dài', 1680–1840", hoặc D. Blackbourn, "Thế kỷ mười chín dài: Lịch sử nước Đức, 1780–1918". Tuy nhiên, thuật ngữ này đã được sử dụng để hỗ trợ các ấn phẩm lịch sử nhằm "kết nối với nhiều đối tượng hơn" và thường xuyên được trích dẫn trong các nghiên cứu và thảo luận về các lĩnh vực học thuật, chẳng hạn như lịch sử, ngôn ngữ học và nghệ thuật.

Tổng quan 
Hobsbawm đưa ra phân tích của mình trong The Age of Revolution: Europe 1789–1848 (1962), The Age of Capital: 1848–1875 (1975) và The Age of Empire: 1875–1914 (1987). Hobsbawm bắt đầu thế kỷ 19 kéo dài của mình với cuộc Cách mạng Pháp, cuộc cách mạng tìm cách thiết lập quyền công dân toàn dân và bình đẳng ở Pháp, và kết thúc nó với sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ nhất, kết luận rằng vào năm 1918, cán cân quyền lực lâu dài của châu Âu vào thế kỷ 19 thích hợp (1801–1900) đã bị loại bỏ.

Trong phần tiếp theo của bộ ba nói trên, The Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991 (1994), Hobsbawm kể chi tiết về thế kỷ 20 ngắn (một khái niệm được đề xuất bởi Iván T. Berend) bắt đầu từ Thế chiến I và kết thúc với sự sụp đổ của Liên Xô.

Một phiên bản khái quát hơn của thế kỷ 19 dài, kéo dài từ 1750 đến 1914, thường được Peter N. Stearns sử dụng trong bối cảnh của trường lịch sử thế giới.

Tham khảo 

Thế kỷ 19
Thời đại lịch sử
Biên soạn lịch sử
Năm 1789
Thập niên 1790
Thập niên 1900
Thập niên 1910
Vòng loại và vòng play-off AFC Champions League 2022

Vòng loại và vòng play-off của AFC Champions League 2022 diễn ra từ ngày 8 đến ngày 15 tháng 3 năm 2022. Tổng cống 16 câu lạc bộ tham gia để tìm ra những suất còn lại của vòng bảng AFC Champions League 2022.

Các đội tham dự
Vòng play-off sơ loại AFC Champions League 2022 gồm 14 đội, chia thành hai khu vực (Phía Tây và Phía Đông), bao gồm hai vòng:
2 đội tham dự vòng sơ loại.
12 đội tham dự vòng play-off.

Thể thức
Trong các trận play-off vòng loại, mỗi cặp đấu sẽ diễn ra một trận duy nhất. Hiệp phụ và loạt luân lưu sẽ được sử dụng để quyết định đội thắng nếu cần. Thứ tự các trận play-off vòng loại cho mỗi khu vực được xác định dựa trên xếp hạng hiệp hội của mỗi đội và hạt giống của các đội trong các hiệp hội tương ứng, với đội từ hiệp hội có thứ hạng cao hơn sẽ tổ chức trận đấu. Các đội từ cùng một hiệp hội không thể được xếp vào cùng một trận đấu. Bảy đội chiến thắng của vòng play-off (ba đội từ khu vực phía Tây và bốn đội từ khu vực phía Đông) sẽ tiến tới vòng bảng để tham gia cùng 33 suất tham dự trực tiếp.

Lịch thi đấu

Sơ đồ

Play-off Tây Á 1
 Al-Taawoun vào Bảng D.

Play-off Tây Á 2
 Nasaf Qarshi vào Bảng E.

Play-off Tây Á 3
 Sharjah vào Bảng A.

Play-off Đông Á 1 Sydney FC vào Bảng H.

Play-off Đông Á 2 Vissel Kobe sẽ vào Bảng J.

Play-off Đông Á 3
 Ulsan Hyundai vào Bảng J.

Play-off Đông Á 4 Daegu FC''' vào Bảng G.

Vòng sơ loại

Các trận

|+Phía Đông

|}

Phía Đông

Vòng play-off

Các trận

|+Phía Tây

|}

|+Phía Đông

|}

Phía Tây

Phía Đông

Chú thích
Pierre-Rose-Ursule Dumoulin-Borie Cao

Pierre-Rose-Ursule Dumoulin-Borie (1808–1838) tên Việt Nam là Cao, là một Giám mục thuộc Hội Thừa sai Paris, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh ngày 20 tháng 2 năm 1808 tại Beynat, Tulle, Pháp. Tên thường gọi là Dumoulin do bạn bè đặt (tiếng Pháp Dumoulin là máy xay lúa). Cha ông là Guillaume Borie mất sớm. Mẹ ông là Rose Labrunie không muốn xa rời con nhưng sau cũng đồng ý cho ông tu học. Sau khi thụ phong phó tế, ông âm thầm thu xếp hành trang, để lại bức thư từ giã gia đình và bắt đầu sứ vụ rao giảng Tin Mừng.

Năm 1830, ông được thụ phong linh mục và trải qua hành trình 7 tháng đến vùng đất Nghệ An, khi đó thuộc Địa phận Tây Đàng Ngoài. Ông lấy tên Việt là Cao nên thường được gọi Borie Cao. Ông hoạt động chủ yếu trong vùng Bố Chính với ước khoảng 20.000 giáo dân. Linh mục Masson kể: “Dù không hợp với đồ ăn Việt Nam, cha Borie Cao vẫn ăn cách ngon lành làm như đã sinh ra ở Việt Nam vậy. Cha lại rất bình dị hoà đồng với mọi người, đôi khi còn biết nói đùa với họ nữa”.

Năm 1833, vua Minh Mạng ra lệnh cấm đạo, ông đã phải nhiều lần lẩn tránh. Ngày 24 tháng 3, ông kể trong thư là "Tôi đã phải đổi chỗ ở đến 17 lần". Do bị đánh đòn đau đớn nên một chủng sinh tên Khang đã khai ra chỗ ông ẩn náu. Ông bị bắt tại xóm Trà, thuộc họ đạo Mỹ Hảo vào năm 1834.

Trong chốn lao tù, ông vẫn kiên trì giữ vững đức tin Kitô giáo, là chỗ dựa tinh thần cho các linh mục người bản xứ như các linh mục Điểm, Khoa. Khi bị dụ dỗ đạp lên Thánh giá sẽ được xóa án, ông đáp: "Không thể được, một trăm lần không. Phần riêng tôi, quan trên muốn làm gì thì làm, nhưng xin cho một mình tôi chịu là đủ rồi". Quân lính dùng nhiều cực hình hành hạ nhưng ông vẫn âm thầm cầu nguyện.

Ngày 31 tháng 7 năm 1838, ông được bổ nhiệm làm Giám mục Địa phận Tây Đàng Ngoài khi mới 30 tuổi nhưng do đang ở tù nên chưa được tấn phong.

Ngày 18 tháng 11 năm 1838, Minh Mạng phê án trảm quyết. Ngày 24 tháng 11 năm 1838, ông bị xử trảm tại pháp trường Đồng Hới. Năm 1842, xác ông được cải táng và đưa về tôn kính tại Nhà nguyện của Hội Thừa sai Paris.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Thác Luồng

Thác Luồng là thác trên suối Nậm Luồng ở vùng đất bản Bo xã Khuôn Lùng tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.

Thác Luồng đặt tên theo suối Nậm Luồng. Thác Luồng ở độ cao gần 1.000 m so với mực nước biển, trải ra 11 tầng thác lớn nhỏ với chiều dài tổng cộng gần 1 km, rộng cỡ 10 m - 20 m, chảy uốn lượn trong rừng già. Thác được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích quốc gia tại Quyết định 1978/QÐ-BVHTTDL ngày 29/06/2021.

Vị trí 
Thác Luồng ở trên suối Nậm Luồng, dòng suối bắt nguồn từ núi Pù Luồng cao trên 1600 m. Nậm Luồng chảy về hướng đông nam, và là một trong các dòng nguồn chính của sông Con.

Để tiếp cận thác, theo Quốc lộ 279 đến xã Quang Bình. Tới ngã ba Yên Hạ  rẽ sang Đường tỉnh 178 đi hướng bắc cỡ hơn 20 km, đến trung tâm hành chính xã Nà Chì cũ .

Từ đây chuyển sang đường liên xã miền núi đi hường tây bắc 8 km là đến thác.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Địa lý Tuyên Quang
Navrongo

Navrongo là một thị trấn thuộc vùng Thượng Đông, Ghana, nằm gần biên giới với Burkina Faso. Theo thống kê năm 2012, dân số thị trấn là 27.306 người.

Khí hậu

Kinh tế 
Navrongo có một khu chợ lớn. Người dân thị trấn chủ yếu chăn nuôi gia súc, đồng thời trồng kê, lạc và ngô.

Giao thông 
Navrongo nằm trên tuyến quốc lộ số 10, nối liền với thủ phủ vùng Thượng Đông là Bolgatanga. Thị trấn cũng có một sân bay.

Xem thêm 

 Sân bay Navrongo
 Telania
 Đập Tono

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 

Khu dân cư ở vùng Thượng Đông
Khu dân cư thành lập năm 1740
Hang Đá Đen

Hang Đá Đen là hang ở vùng đất thôn Thống Nhất 2 xã Yên Phú tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.

Hang Đá Đen thuộc dạng karst trong núi đá vôi tên gọi núi Đá Đen, cao 302 m. Cửa hang có diện tích khoảng hơn 20 m², trần hang thấp. Hang là nơi người tiền sử từng cư trú, và được các nhà khảo cổ trong nước và quốc tế khảo sát. Hang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích khảo cổ năm 2018.

Vị trí 
Hang Đá Đen ở cách xã Hàm Yên cỡ 15 km hướng bắc theo Quốc lộ 2. Sau đó từ quốc lộ đi về phía đông khoảng 300 m là tới. Cửa hang nằm đối diện với Động Tiên và cách nhau cỡ hơn 250 m.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Địa điểm khảo cổ
Khảo cổ Việt Nam
Địa lý Tuyên Quang
Hang động Việt Nam
Sixth Sense (chương trình truyền hình)

Sixth Sense () là chương trình truyền hình Hàn Quốc được phát sóng trên tvN, từ ngày 3 tháng 9 đến ngày 29 tháng 10 năm 2020, thứ Năm hàng tuần lúc 20:40 (KST), và từ ngày 25 tháng 6 đến ngày 24 tháng 9 năm 2021, vào thứ Sáu hàng tuần với cùng khung giờ cho mùa hai.

Vào ngày 27 tháng 12 năm 2021, đã có thông báo rằng mùa ba sẽ bắt đầu quay vào tháng 2 năm 2022 với kế hoạch phát sóng vào nửa đầu năm 2022.

Tổng quan 
Trong mỗi tập, các thành viên cùng với một khách mời (được gọi là Sixth Man) sẽ đến thăm ba địa điểm (hoặc con người) khác nhau chẳng hạn như những nhà hàng đang hot gần đây, những địa điểm là trung tâm của xu hướng hoặc những người đang thu hút sự chú ý của giới trẻ. Một trong ba địa điểm (hoặc con người) hoàn toàn được chế tạo từ đầu bởi đội ngũ sản xuất, và các thành viên và Sixth Man phải tìm ra cái nào là hoàn toàn bịa đặt, bằng cách sử dụng "giác quan thứ sáu" của họ để phân tích mọi chi tiết của cả ba.

Những người bỏ phiếu chọn đúng sẽ chia 6 quả hồng vàng cho nhau để làm giải thưởng và những người còn lại không bỏ phiếu chọn đúng sẽ chọn một người trong số họ để chịu hình phạt, đó là xuất hiện ở phần mở đầu tập tiếp theo mà không có lông mày (nếu Sixth Man được chọn, họ sẽ đăng ảnh không có lông mày của mình trên mạng xã hội). Nếu chỉ một người đoán đúng thì sẽ không có quả hồng vàng nào.

Đối với mùa 2, một số thay đổi đã được thực hiện:

 Người bỏ phiếu chọn đúng mỗi người sẽ nhận được 1 quả hồng vàng.
 (Những) thành viên giành được chiến thắng nhiều tập nhất sẽ nhận được giải thưởng lớn vào cuối mùa.
 Sẽ không có hình phạt nào được đưa ra.

Thành viên

Tập

Mùa 1 (2020)

 Trong bảng dưới đây,  chỉ tỷ lệ người xem thấp nhất và  chỉ tỷ lệ người xem cao nhất.

Mùa 2 (2021)

 Trong bảng dưới đây,  chỉ tỷ lệ người xem thấp nhất và  chỉ tỷ lệ người xem cao nhất.

Giải thưởng và đề cử

Ghi chú

Tham khảo 

Phim truyền hình Hàn Quốc ra mắt năm 2020
Chương trình truyền hình của TVN (Hàn Quốc)
Chương trình truyền hình tiếng Triều Tiên
Phim truyền hình Hàn Quốc kết thúc năm 2020
Chương trình truyền hình thực tế tại Hàn Quốc
Bảo Hân

Phạm Bảo Hân (sinh ngày 26 tháng 2 năm 2000) là một nữ diễn viên người Việt Nam. Năm 2019, Bảo Hân được nhiều khán giả biết đến qua vai diễn Ánh Dương trong phim Về nhà đi con và giúp cô đoạt giải "Diễn viên triển vọng" tại Lễ trao giải Cánh diều.

Tiểu sử
Bảo Hân sinh vào tháng 2 năm 2000, trong một gia đình tại Hà Nội. Năm 2019, Bảo Hân có một vai diễn đầu tiên - Ánh Dương trong phim Về nhà đi con khi đang là sinh viên năm thứ nhất của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội và đã bắt đầu trở thành diễn viên được khán giả yêu thích.

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Giải thưởng

Tham khảo

Người Hà Nội
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Nữ diễn viên Việt Nam
Phim và người giành giải Cánh diều
Họ Phạm
Người họ Phạm tại Việt Nam
Đa Minh Cẩm

Đa Minh Cẩm (1810-1859) là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1810 tại làng Cẩm Giàng (hay Cẩm Chương), xứ Kẻ Roi (nay là giáo xứ Xuân Hòa, xã Đại Xuân, thị xã Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, Giáo phận Bắc Ninh). Về sau, ông theo gia đình về quê mẹ ở xứ Lai Tê. Sau thời gian ở chủng viện, ông được Giám mục Joseph Sanjurjo cử về giúp xứ Trần Xá. Sau đó, thụ phong linh mục ở làng Cao Xá.

Năm 1848, Tòa thánh chia Địa phận Đông Đàng Ngoài thành Địa phận Đông và Địa phận Trung. Ông phục vụ Địa phận Trung.

Đầu năm 1859, khi đang mục vụ ở giáo họ Hà Lan (Hà Lạng), ông bị tố cáo với quan. Ngày 21 tháng 1 năm 1859, ông bị bắt giải về Hưng Yên. Trước tòa, ông tự nhận là đạo trưởng và chấp nhận mọi hình phạt, roi đòn nhưng không chấp nhận việc chà đạp Thánh giá. Trong tù, ông đã cảm hóa được cai tù và lính gác nên các tín hữu có thể dễ dàng vào thăm. Nhờ đó, ông có thể liên lạc với Giám mục địa phận Trung Valentino Vinh. Quan quân còn tìm cách giúp ông vượt ngục nhưng ông từ chối.

Án lệnh chém đầu được thi hành vào ngày 11 tháng 3 năm 1859 tại pháp trường Ba Tòa, Hưng Yên. Thi hài của ông được an táng tại giáo xứ Lai Tê (nay thuộc Giáo phận Bắc Ninh).

Chú thích

Tham khảo
Jacky Liew

Jacky Liew (tiếng Hán: 廖城兰; bính âm: Liào Chéng Lán, sinh ngày 03/08), tên khác là Liao Sheng Ran (tiếng Hán: 廖圣然; bính âm: Liào Shèng Rán), bút danh Thực Công Tử (tiếng Hán: 食公子; bính âm: Shí Gōng Zǐ), là một tác giả chuyên mục ẩm thực, nhà phê bình ẩm thực, giám khảo cuộc thi nấu ăn quốc tế nổi tiếng ở Malaysia và là người Malaysia đầu tiên được tôn vinh là chuyên gia ẩm thực.

Sự nghiệp truyền thông 
Jacky Liew sinh ra tại Malaysia và là người gốc Quảng Đông Trung Quốc, từng đảm nhiệm nhiều chức vụ như chuyên viên kinh doanh toàn quốc của "Báo Kinh Doanh Nam Dương" (Nanyang Business Daily), giảng viên Học viện Nông nghiệp, cố vấn tập đoàn.

Năm 1996, ông viết bài cho tạp chí ẩm thực du lịch với bút danh "Liao Sheng Ran".

Năm 2000, ông viết bài đánh giá ẩm thực trên tạp chí "Feminine", "Oriental Cuisine".

Năm 2007, ông bổ sung yếu tố chính trị trong chuyên mục ẩm thực và gặp mặt với 119 nhân vật chính trị, đại sứ ngoại giao đến từ Malaysia và nước ngoài.

Từ năm 2013 đến nay, ông bắt đầu học cao học ngành Khoa học Dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin vào định nghĩa lại tiêu chuẩn đánh giá ẩm thực Malaysia.

Tôn kính 
Năm 2008, ông được nhận Huân chương Phục vụ Cộng đồng Xuất sắc (PMC) của quốc vương Malaysia Tuanku Ja'afar. Trong năm đó, ông vinh dự nhận được huy chương "Bậc thầy Ẩm thực Thế giới" của Hiệp hội Nhà phê bình Ẩm thực Thế giới tại Pháp.

Năm 2011, ông nhận giải luận văn xuất sắc trong Hội nghị Chuyên đề quốc tế của Trung Quốc.

Sách 
"Truly Nyonya Malacca" (Tạm dịch: Ẩm Thực Malacca Nyonya Đích Thực) (xuất bản năm 2010, NXB Hải Tân), trong cuốn sách này, lần đầu ông đưa ra khái niệm ẩm thực Malaysia Nam Dương bắt nguồn từ quần đảo Mã Lai, và phân loại ẩm thực Malaysia thành ba giai cấp xã hội và năm nguồn gốc sắc tộc.

Liên kết ngoài

Tham khảo 

Nhân vật còn sống
Người viết tự truyện
Jacinto Castaneda Gia

Jacinto Castaneda (1743-1773), tên Việt Nam là Gia là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1743 tại Javita, Tây Ban Nha. Năm 1789, ông khấn trọn dòng Đa Minh, nhận tên dòng là Jacinto rồi đến Philippin, tu học tại tu viện của dòng ở Manila. Ông được truyền chức linh mục ngày 2 tháng 6 năm 1765 và được sai  đi truyền giáo tại Trung Hoa.

Năm 1766, ông và linh mục Jose Lavilla đến Hán Khẩu. Khi đi xức dầu cho một bệnh nhân, do có người báo, hai ông bị bắt giải về Phúc Kiến, bị giam tại huyện Phú An và bị trục xuất sang Ma Cao.

Từ Ma Cao, ngày 22 tháng 1 năm 1770, ông đến xứ Kẻ Bùi và được gửi học tiếng Việt tại Trung Linh, nhận tên Việt là Gia, rồi được bổ nhiệm làm việc tại hạt Phú Thái.

Ngày 11 tháng 7 năm 1773, khi đi từ Kẻ Non đến Lai Ổn để ban bí tích xức dầu cho một bệnh nhân, ông và thầy giảng Tân lọt vào vòng vây của quan phủ Thần Khê. Khi hai người cùng chạy trốn vào làng Gia Đạo thì bị chủ nhà đi báo quan. Khi quan đòi 3000 tiền chuộc, ông đáp: “Quan muốn tha thì tha chứ tôi không có tiền. Tôi sẵn sàng chịu mọi gian khổ, kể cả cái chết”.

Quan phủ giải ông về Phố Hiến rồi Kẻ Chợ để chúa Trịnh Sâm xét xử. Tại đây, ông tham dự cuộc tranh luận giữa 4 tôn giáo: Khổng giáo, Lão giáo, Phật giáo và Công giáo. Với kinh nghiệm giảng đạo và hiểu biết về tôn giáo tại Trung Hoa, những đối đáp của ông làm chúa khâm phục.

Không được bà mẹ của Chúa Trịnh Sâm đồng tình với quan điểm về cái chết, ông bị xử trảm tại pháp trường Đồng Mơ ngoài thành Thăng Long. Thi hài ông được mai táng tại xứ Trung Linh.

Chú thích

Tham khảo
IPhone 13

iPhone 13 và iPhone 13 Mini là bộ đôi điện thoại thông minh thuộc dòng iPhone được Apple ra mắt vào ngày 14 tháng 9 năm 2021, cùng với bộ đôi iPhone 13 Pro và iPhone 13 Pro Max. Đây là phiên bản kế nhiệm chiếc iPhone 12 với nhiều sự nâng cấp. iPhone 13 được trang bị Apple A15 Bionic tốc độ xử lý nhanh hơn. Giá bán khởi điểm của iPhone 13 Mini và iPhone 13 lần lượt là 699 USD và 799 USD.

Đổi mới

Thiết kế
Cụm camera của iPhone được đặt chéo, thay vì đặt dọc như trên thế hệ trước. Phần khoét màn hình chứa camera trước cũng được thu gọn hơn phiên bản tiền nhiệm.

Dòng sản phẩm

Xem thêm 
 iPhone
 iPhone 12 / 12 Mini
 iPhone 13 Pro / 13 Pro Max
 iOS 15

Tham khảo 

Điện thoại thông minh
IOS
13
Sản phẩm được giới thiệu năm 2021
Điện thoại di động
Viễn thông
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2021
Điện thoại di động có khả năng quay video 4K
Điện thoại di động có nhiều camera phía sau
Nandus

Nandus là danh pháp khoa học của một chi cá nước ngọt trong họ Nandidae, bản địa Nam Á và Đông Nam Á. Được Achille Valenciennes mô tả năm 1831 với loài duy nhất là Nandus marmoratus, dẫn chiếu tới Coius nandus được Francis Buchanan-Hamilton công bố năm 1822, nhưng do tác giả tránh tên lặp thừa (tautonym) nên đã đổi thành N. marmoratus. Tuy nhiên tên lặp thừa là được phép trong động vật học nên N. marmoratus là tên dư thừa không cần thiết và danh pháp chính thức của loài này hiện nay là Nandus nandus.

Các loài 
Hiện tại 7 loài sau đây được công nhận.
 Nandus andrewi Ng & Jaafar, 2008: Đông bắc lưu vực sông Ichamati, phụ lưu cấp 2 của sông Hằng tại Ấn Độ.
 Nandus meni Hossain & Sarker, 2013: Bangladesh (khu vực Đại Noakhali).
 Nandus mercatus Ng, 2008: Sông Musi tại miền nam Sumatra, Indonesia.
 Nandus nandus (Hamilton, 1822) : Sặc vện sông Hằng, phân bố rộng từ Pakistan tới Ấn Độ, Bangladesh, Nepal. Sự hiện diện tại Myanmar là không chắc chắn. Loài điển hình của chi.
 Nandus nebulosus (Gray, 1835): Sặc vện Borneo, phân bố từ tây nam Campuchia, Thái Lan tới Indonesia.
 Nandus oxyrhynchus Ng, Vidthayanon & Ng, 1996: Sặc vện. Trong lưu vực các sông như Chao Phraya, Mê Kông, và Mae Klong, trước năm 1996 được coi là đồng nhất với N. nandus.
 Nandus prolixus Chakrabarty, Oldfield & Ng, 2006: Lưu vực sông Sepilok tại đông bắc Borneo, Malaysia

Loài thứ 8 được công bố tháng 8 năm 2020 nhưng hiện tại vẫn đang chờ xem xét phê duyệt là Nandus banshlaii tìm thấy ở sông Banshlai, Tây Bengal, Ấn Độ.

Tham khảo
 
 

Họ Cá sặc vện
Thế nhiệt động

Một thế nhiệt động là một đại lượng vô hướng được sử dụng để đại diện cho trạng thái nhiệt động lực học của một hệ thống. Khái niệm thế nhiệt động lực học được giới thiệu bởi Pierre Duhem năm 1886. Một thế năng nhiệt động lực chính có một giải thích vật lí là nội năng U. Nó là năng lượng của cấu hình của một hệ thống nhất định của các lực thế (đó là lý do tại sao nó được gọi là "thế") và chỉ có ý nghĩa đối với một tập hợp các tham chiếu (hoặc dữ liệu) được xác định. Biểu thức cho tất cả các thế nhiệt động khác có thể suy ra thông qua biến đổi Legendre từ biểu thức cho U. Dưới đây là 4 thế nhiệt động quan trọng nhất.

Các thế nhiệt động 
Bốn thế nhiệt động chính là:
Với  là nhiệt độ,  là entropy,  là áp suất,  là thể tích.

Biến số độc lập 
Với một hệ nhiệt động đơn giản phuơng trình cơ bản của nhiệt động lực học có dạng:

Phuơng trình trên chứa năm thông số trạng thái độc lập. Nhưng muốn xác định trạng thái của hệ ta chỉ cần hai thông số. Vậy nếu chọn 2 trong số 5 thông số trên làm biến số chính thì phương trình cơ bản chỉ còn 3 thông số chưa biết. Tùy vào cách chọn ta sẽ có 4 thế nhiệt động riêng biệt, khi này 2 biến số được chọn sẽ được gọi là biến số độc lập. Nói cách khác nếu 2 biến số độc lập của một thế nhiệt động được giữ không đổi thì giá trị của thế nhiệt động đó không đổi.

Nội năng 

Chọn các biến số độc lập là  và . Viết lại biểu thức thứ nhất của nguyên lý nhiệt động học đối với quá trình thuận nghịch.

Ta thấy nếu entropy và thể tích của một hệ không đổi thì nội năng của hệ không đổi, vậy nội năng của một hệ là một thế nhiệt động với hai biến số độc lập là  và .

Entanpy 

Phương trình định nghĩa của Entanpy là:

Lấy vi phân hai vế ta có:

Vậy hai biến số độc lập của entanpy là áp suất và entropy
Vinh Sơn Nguyễn Thế Điểm

Vinh Sơn Nguyễn Thế Điểm (1761-1838), là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1761 tại làng An Do Nam, xã Triệu Thượng, huyện Triệu Phong (nay thuộc phường An Đôn, thị xã Quảng Trị), tỉnh Quảng Trị, thuộc Tổng Giáo phận Huế, trong gia đình có ba con. Khi được nhận vào chủng viện, ông học tiếng Latinh và giúp việc cho thừa sai Jacques Longer Gia, học triết học tại Chủng viện Kẻ Vĩnh và thụ phong linh mục thuộc giáo phận Tây Đàng Ngoài.

Trong 30 năm, ông phục vụ tại các họ đạo Cồn Nâm (Cồn Nam (?) Đông Đưng), Lũ Đăng, Đan Sa và nhiều họ nhánh thuộc địa hạt Bố Chính.

Năm 1838, vua Minh Mạng ra sắc chỉ cấm đạo. Quan quân tầm nã vùng Bố Chính truy lùng thừa sai Candalh Kim, bắt được linh mục Vũ Đăng Khoa, trước là phó xứ của linh mục Điểm, cùng với hai thày giảng Đức và Khang tại làng Lệ Sơn.

Ngày 27 tháng 7 năm 1838, khi nghe tin linh mục Khoa bị bắt, ông định đến trú ở làng An Bì nhưng họ từ chối. Khi còn ở ngoài đồng gần làng Đan Sa, tỉnh Quảng Bình thì ông bị bắt. Ngày 31 tháng 7 năm 1838, thừa sai Borie Cao và thầy giảng Nguyễn Khắc Tự cũng bị bắt. Cả ba bị điệu về Đồng Hới.

Tại công đường, vì già yếu, ông đã khai ra vài gia đình đã từng cho ông trú ẩn. Đến sau, ông hối hận và thưa lại với quan: "Vì tôi già cả, bởi nghe quan lớn nạt nộ ngăm đe, tôi khiếp, nên tôi làm cho nhiều tín hữu bị liên can. Nay xin quan thương tình, miễn chấp, mà tha cho họ được về, còn tôi tôi xin nhận tất cả trách nhiệm"..

Có lần quan hỏi ông: "Này đạo trưởng Điểm, Hoàng Thượng đã ra lệnh cấm đạo rất nghiêm khắc. Vậy nếu ông bước qua Thánh Giá thì tôi sẽ cho ông về tự do. Ông già rồi, tôi cũng không muốn hành hạ và giết ông". Ông đáp: "Thưa quan lớn, tôi thà chết một trăm lần, chứ bước qua Thánh Giá thì trăm ngàn lần cũng cương quyết là không"''.

Ông bị siết cổ chết tại pháp trường Đồng Hới (Quảng Bình) ngày 24 tháng 11 năm 1838, được chôn cất tại Đồng Hới, sau cải táng về họ đạo Hướng Phương.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Phật giáo Tân thừa

Phật giáo Tân Thừa hay Navayana (Devanagari: नवयान, IAST: Navayāna) có nghĩa là "phương tiện mới" và đề cập đến sự giải thích lại Phật giáo của Bhimrao R. Ambedkar;  nó còn được gọi là Tân Phật giáo,  và Bhimayāna (theo tên đầu tiên của Ambedkar).  Ambedkar sinh ra trong một gia đình Dalit (không thể chạm tới) trong thời kỳ thuộc địa của Ấn Độ, du học ở nước ngoài, trở thành nhà lãnh đạo Mahar Dalit, và tuyên bố vào năm 1935 ý định chuyển đổi từ Ấn Độ giáo sang Phật giáo. Sau đó, Ambedkar nghiên cứu các văn bản của Phật giáo, tìm thấy một số niềm tin và học thuyết cốt lõi của nó như Tứ diệu đế và "vô ngã" là thiếu sót và bi quan, sau đó giải thích lại những điều này thành cái mà ông gọi là Phật giáo "phương tiện mới", hay Navayana.  Ambedkar tổ chức một cuộc họp báo vào ngày 13 tháng 10 năm 1956, tuyên bố bác bỏ Phật giáo Nguyên thủy và Đại thừa, cũng như Ấn Độ giáo.  Sau đó, ông rời Ấn Độ giáo và nhận nuôi Navayana, khoảng sáu tuần trước khi qua đời.  Các tín đồ của nó coi Phật giáo Navayana không phải là một giáo phái với những tư tưởng hoàn toàn khác biệt, mà là một phong trào mới được thành lập dựa trên các nguyên tắc của Phật giáo.

Trong phong trào Phật giáo Dalit của Ấn Độ, Navayana được coi là một nhánh mới của Phật giáo, khác với các nhánh truyền thống được công nhận là Nguyên thủy, Đại thừa và Kim cương thừa  - được coi là nền tảng trong các truyền thống Phật giáo.  Nó giải thích lại một cách triệt để Phật giáo là gì,  sửa lại lời dạy ban đầu của Đức Phật là về đấu tranh giai cấp và bình đẳng xã hội. Ambedkar gọi phiên bản Phật giáo của mình là Navayana hay "Tân Phật giáo".  Cuốn sách của ông, Đức Phật và Giáo pháp của Ngài là cuốn sách thánh của những người theo Navayana. Những người theo Phật giáo Navayana thường được gọi là "Phật tử" (Baud'dha) cũng như Phật tử Ambedkarite, Tân Phật tử, và hiếm khi là Phật tử Navayana. Trong khi thuật ngữ Navayana được sử dụng phổ biến nhất để chỉ phong trào Ambedkar được thành lập ở Ấn Độ, nó cũng (hiếm hơn) được sử dụng theo một nghĩa khác, để chỉ các hình thức Phật giáo được phương Tây hóa.

Tham khảo

Tín đồ Phật giáo Ấn Độ
Afronandus sheljuzhkoi

Afronandus sheljuzhkoi là danh pháp khoa học của một loài cá thuộc họ Cá sặc vện (Nandidae). Tuy nhiên, có tác giả đặt Afronandus trong họ Polycentridae của loạt Ovalentaria.

Loài này nguyên được Herman Meinken mô tả năm 1954 dưới danh pháp Nandopsis sheljuzhkoi cho chi mới Nandopsis (nghĩa là giống như Nandus). Tuy nhiên, tên chi Nandopsis của Meinken năm 1954 là không hợp lệ, do nó đã được Theodore Gill sử dụng từ năm 1862 để chỉ một chi cá trong họ Cichlidae, vì thế năm 1955 Meinken đổi tên chi thành Afronandus và tương ứng cho loài thành Afronandus sheljuzhkoi.

Tên gọi trong tiếng Anh của nó là fourspine leaffish (nghĩa đen là cá lá bốn gai hay cá sặc bốn gai), để nói tới 4 tia gai tại vây hậu môn của loài này.

Từ nguyên
Afronandus là từ ghép từ afro- nghĩa là châu Phi và nandus - tên khoa học của chi điển hình của họ Nandidae, để nói rằng chi này là đại diện tại châu Phi của họ Nandidae.

Tính từ định danh sheljuzhkoi là để vinh danh nhà côn trùng học người Đức gốc Ukraina Leo Sheljuzhko (1890-1969), một trong những người chơi cá cảnh và nhân giống cá cảnh nhiệt đới đầu tiên tại Đế quốc Nga, người đã thu thập mẫu điển hình và gửi cho Meinken năm 1952.

Mẫu định danh
Mẫu định danh chi và loài lưu giữ tại Bảo tàng Anh, London.

Phân bố
Loài này được tìm thấy tại các vùng Banco, Agnéby (nay là các khu Adzopé, Agboville, Akoupé và Yakassé-Attobrou) và La Mé, các lưu vực duyên hải nhỏ ở miền nam Bờ Biển Ngà (Côte d'Ivoire); cũng được ghi nhận tại Boubo (Côte d'Ivoire) và từ tây nam Ghana.

Đặc điểm
Chiều dài tối đa 4,2 cm. Vây lưng: tia gai 15-16; tia mềm: 9-10; Vây hậu môn: tia gai 4; tia mềm: 6-7. Miệng to và có thể thò ra thụt vào; xương tiền hàm vươn dài đến mức của vùng chẩm; xương trước nắp mang có răng cưa; không đường bên; 5 hàng vảy trên má; vây đuôi tròn. Màu sắc có độ thay đổi cao, trong số các yếu tố ảnh hưởng thì nó cũng phụ thuộc vào trạng thái cảm xúc của cá; thông thường, nó có màu nền là nâu sẫm; mống mắt đỏ; các nắp mang với đốm lớn màu đen có ranh giới phía sau là một dải màu đỏ tươi nhưng khi bị căng thẳng, màu sắc nhanh chóng chuyển sang màu cẩm thạch với các sọc ngang màu nâu sẫm và nâu sáng xen kẽ; ở các cá thể non thì hai bên thân có một loạt các sọc chéo sáng màu.

Tham khảo
 
 

S
Động vật được mô tả năm 1954
Cá Bờ Biển Ngà
Cá Ghana
Cá nước ngọt châu Phi
Polycentridae
Gioan Đạt

Gioan Đoàn Viết Đạt (1765-1798), quen gọi là Gioan Đạt là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1765 tại Khê Cầu, xứ Trung Lương (xứ Đồng Chuối), xã Trung Lương, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, thuộc Tổng Giáo phận Hà Nội, mồ côi cha từ bé. Năm 18 tuổi, ông vào ở nhà xứ Đồng Chuối với linh mục Loan. Khoảng tháng 2 năm 1798, ông được thụ phong linh mục, được phân đi giúp xứ Hảo Nho.

Linh mục thừa sai Le Roy Lan - Cha Chính Địa phận Tây Đàng Ngoài - nhận xét: “Linh mục Đạt có đức nghèo khó, vâng lời và chăm xem sách, siêng năng làm việc mục vụ. Dù người năng ốm đau cũng chẳng kêu ca hay chẳng phàn nàn cái gì bao giờ, cho nên Đức cha và các linh mục khác quý mến người lắm. Khi giảng, cha có lòng sốt sắng và làm cho kẻ có tội động lòng muốn ăn năn trở lại”.

Tháng 7 năm 1798, Nhà Tây Sơn ra sắc chỉ cấm đạo nghiêm hơn các lần trước. Các quan sai quân lính đi tầm nã các linh mục, giáo dân và cho phá hết các nhà thờ. Giáo dân Thần Phù (nay là Hảo Nho) đưa ông lên núi ẩn náu.

Một lần ban đêm ông xuống nhà ông trùm làng Mai Lễ để làm lễ mồ (lễ cho người qua đời) thì có mấy lính xông vào nhà. Lúc ấy, ông đang ẩn ở nhà trong, giáo dân giục ông chạy thoát, nhưng ông không chịu. Ông nói: “Cha có lánh được thì cũng hại cho cả làng" nên tự nộp mình.

Lính giải ông cùng với một thầy phó tế Tâm và ba người trong ban mục vụ là trùm Mãi, nhiêu Danh và ông Việt. Có cô Phong ở Dòng Mến Thánh Giá và mấy người khác tìm cách giải thoát, nhưng ông không chịu. Quân lính đánh đập và điệu ông vào Thanh Hóa.

Khi ra công đường, quan giục ông bước qua thập giá nói: “Con chiên bổn đạo mến Cụ lắm, cùng tiếc hết lòng hết sức, có bước qua thập giá thì sẽ cho về với bổn đạo”. Ông đáp: “Nếu tôi có bước qua thập giá thì gớm lắm, bổn đạo không nhận tôi là Cụ, cùng chẳng tiếc nữa”. Thấy ông cứng cỏi, quan lại truyền cầm gông và kéo lôi bước qua ảnh thánh nhưng ông quỳ lạy ảnh thánh, lính không thể kéo đi được. Ông cũng xin quan cư xử nhẹ nhàng với giáo hữu bị giam cầm.

Ngày 28 tháng 10 năm 1798, ông bị thi hành án tại pháp trường Chợ Rạ (Thanh Hóa). Giáo dân đem xác xuống thuyền chở về bến Phúc Nhạc, an táng trong nhà thờ làng ấy. Về sau, bốc về nhà tư để che dấu.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
A Brand New Day (bài hát của BTS và Zara Larsson)

"A Brand New Day" là một bài hát của J-Hope và V từ nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS và nữ ca sĩ người Thụy Điển Zara Larsson, là đĩa đơn thứ hai trong BTS World: Original Soundtrack, được phát hành vào ngày 14 tháng 6 năm 2019. Nó được sản xuất bởi Mura Masa.

Bối cảnh 
"A Brand New Day" đã được mô tả là một "bài hát hip hop điện tử", với phần nhạc cụ có daegeum, một cây sáo trúc Hàn Quốc và nhà sản xuất Mura Masa cung cấp một phần beat đi kèm.

Danh sách bài hát

Bảng xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo 

Đĩa đơn năm 2019
Bài hát năm 2019
Bài hát của BTS
Bài hát do J-Hope sáng tác
All Night (bài hát của BTS và Juice Wrld)

"All Night" là một bài hát của RM và Suga từ nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS và nam rapper người Mỹ Juice Wrld, là đĩa đơn thứ ba trong album nhạc phim BTS World: Original Soundtrack, được phát hành vào ngày 21 tháng 6 năm 2019. và được sản xuất bởi RM.

Bối cảnh 
Bài hát được mô tả là một "bài hát hip hop nhịp độ vừa phải với cảm giác thư giãn của thập niên 90". Nó cũng có các nhịp điệu được sản xuất bởi Powers Pleasant.

Danh sách bài hát

Bảng xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo 

Đĩa đơn năm 2019
Bài hát năm 2019
Bài hát của BTS
Bài hát do RM sáng tác
Bài hát do Suga (rapper) sáng tác
Heartbeat (bài hát của BTS)

"Heartbeat" là một bài hát của nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS, là đĩa đơn thứ tư và bài hát chủ đề trong album nhạc phim BTS World: Original Soundtrack, được phát hành vào ngày 28 tháng 6 năm 2019. Một video âm nhạc đã được phát hành cùng với bài hát.

Bối cảnh 
Bài hát được miêu tả là có "giai điệu pop-rock" kết hợp với "giọng hát dulcet" cũng như lời bài hát về số phận, hay còn được gọi là "bức thư tình" gửi đến người hâm mộ của nhóm. Bài hát đã được tiết lộ trong trò chơi trước khi phát hành nhạc phim, nhưng người chơi trước tiên phải đạt được nhiệm vụ 14 của chương đầu tiên để nghe nó.

Video âm nhạc 
Video âm nhạc được phát hành vào ngày 28 tháng 6, có "hình ảnh giả tưởng-gặp gỡ-thực tế cho thấy tất cả 7 thành viên trên hành trình của riêng họ".

Bảng xếp hạng

Tham khảo 

Đĩa đơn năm 2019
Bài hát năm 2019
Bài hát của BTS
Bài hát do RM sáng tác
Bài hát do J-Hope sáng tác
Bia Lê Lợi

Bia Lê Lợi là Bảo vật quốc gia khắc bài minh văn của vua Lê Lợi, khắc năm 1431 trên vách đá của bờ bắc sông Đà dưới chân dãy núi Pú Huổi Chỏ, xác định chủ quyền nước Việt đối với vùng lãnh thổ Tây Bắc. Bia hiện ở trong vùng đất xã Lê Lợi, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Bia Lê Lợi được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1981. Năm 2012 do nằm trong vùng ngập lòng hồ thủy điện Sơn La, bia Lê Lợi được di dời lên đền thờ vua Lê Lợi cách vị trí cũ 500 mét để lưu giữ. Cuối năm 2016, bia Lê Lợi chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Đầu năm 2017, địa điểm lưu niệm vua Lê Lợi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Địa điểm lưu niệm này trở thành nơi người Việt đến tham quan, tìm hiểu giá trị lịch sử, văn hóa của di tích và công lao giữ nước của các bậc tiền bối.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Di tích tại Lai Châu
Di tích quốc gia Việt Nam
Francisco Gil de Federich Tế

Francisco Gil de Federich (1702-1745), tên Việt Nam là Tế, là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh ngày 14 tháng 12 năm 1702 tại Tortosa, Tây Ban Nha. Tuyên khấn dòng Đa Minh tại tu viện Barcelona và thụ phong linh mục ngày 29 tháng 3 năm 1727. Ông đến Manila, Philippin vào năm 1733, gia nhập Tỉnh dòng Rất Thánh Mân Côi - tỉnh dòng đặc trách truyền giáo các dân tộc Viễn Đông.

Ông được giám tỉnh Diego Saeng chọn làm thư ký tỉnh dòng trong hai năm 1733-1735. Ông đến Đàng Ngoài mùa thu năm 1735, rao giảng ở các xứ đạo Trực Ninh (Nam Định), Vũ Tiên (Thái Bình), Kẻ Mèn Bắc Trạch và Lục Thủy.

Ngày 3 tháng 6 năm 1737,ông bị bắt trong nhà thờ Lục Thủy do có người tố cáo. Giáo hữu quyên góp tiền thương lượng nhưng không thành. Quan trấn hạ lệnh bắt cả ông Tế và người tố cáo, nhưng người này chạy thoát lên Thăng Long, tố cáo ở phủ Chúa Trịnh rằng quan trấn Sơn Nam ăn hối lộ, dung túng làng đạo Lục Thủy chứa chấp Tây Dương đạo trưởng. Quan trấn phải áp giải Federich - Tế về Thăng Long.

Trong phiên tòa, các quan án ép ông đạp ảnh thánh nhưng ông quỳ xuống cung kính hôn Thánh Giá. Ngày 10 tháng 7 năm 1738, các quan kết án trảm quyết ông về tội truyền bá “tà đạo”.

Sau đó, nhiều biến cố chính trị xảy ra, bản án tử hình bị quên lãng. Các quan cho phép ông đi thăm viếng giáo hữu ngoài phố chợ và vùng kinh đô. Giám mục Giáo phận Tây Đàng Ngoài, muốn đề cử ông làm Chính xứ Kẻ Chợ (Hà Nội), nhưng ông từ chối.

Bảy năm sau, ngày 22 tháng 1 năm 1745, ông lãnh án xử trảm tại Thăng Long dưới thời Chúa Trịnh Doanh. Thi hài được rước về Nhà chung Lục Thủy.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Đa Minh Nguyễn Văn Hạnh

Đa Minh Nguyễn Văn Hạnh (1772-1838) là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1772 tại làng Năng A, tỉnh Nghệ An. Sau khi thụ phong linh mục, ông gia nhập và khấn trọn đời dòng Đa Minh ngày 22 tháng 8 năm 1826 khi đã 54 tuổi.

Khi cuộc bắt đạo diễn ra, ông đang làm mục vụ âm thầm tại làng Quần Anh Hạ. Khi tình hình căng thẳng, ông muốn chuyển sang làng Trung Thành. Hai người làng Quần Anh hứa đưa ông đến nơi an toàn nhưng chính họ lại bắt nộp cho quan. Ngày 7 tháng 5 năm 1838, ông bị bắt giải về Nam Định.

Khi quan khuyên ông bước qua Thập giá, ông nói: "Thập tự đối với chúng tôi tượng trưng cho ơn cứu độ, nên không ai được chà đạp, vì đó là một trọng tội". Lần khác, họ yêu cầu ông đạp ảnh Đức Mẹ, ông kính cẩn cầm lấy ảnh mà hôn. Quan soạn án gửi về kinh xin vua Minh Mạng châu phê.

Ngày 28 tháng 6 năm 1838, bản án trảm quyết đạo trưởng Hạnh được nhà vua châu phê. Sáng ngày 1 tháng 8 năm 1838, ông bị xử trảm tại pháp trường Bảy Mẫu (Nam Định). Thi hài được chôn tại chỗ, về sau, được cải táng về giáo xứ Lục Thủy, Giáo phận Trung (Bùi Chu ngày nay).

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Gioan Đoàn Trinh Hoan

Gioan Đoàn Trinh Hoan (1798-1861) là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1798 tại ngôi làng thuộc họ Kim Long, Phú Xuân (nay thuộc phường Kim Long, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên – Huế, thuộc Tổng Giáo phận Huế). Ông được người cậu là linh mục Kiệt nhận làm học trò, nuôi nấng, dạy dỗ, truyền thụ tiếng Latinh rồi được gửi theo học Chủng viện Penang. Sau khi mãn khóa, ông về nước giúp việc Giám mục Taberd Từ trong việc phiên dịch sách báo đạo và được Giám mục Etienne Cuenot Thể truyền chức linh mục năm 1836 tại Sài Gòn.

Đầu năm 1861, nhân dịp lễ Hiển Linh, ông đến xứ Sáo Bùn (Quảng Bình) thăm viếng, khích lệ các giáo hữu, giải tội và giúp họ mừng lễ. Tối ngày 3 tháng 1, quan quân nghe tin báo đến bao vây và truy bắt, ông chạy ra sông nhưng vừa đến bờ sông thì gặp một toán lính. Ông bị giải về Đồng Hới khi đã 63 tuổi.

Rạng sáng ngày 26 tháng 5 năm 1861, dưới thời vua Tự Đức, ông bị áp giải ra pháp trường với án lệnh: "Tội phạm tên Hoan, nghề nghiệp đạo trưởng, truyền bá tà đạo trong dân, bị xử chém đầu".

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Kishi Nobuo

là môt chính trị gia người Nhật Bản, nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, đồng thời là nghị sĩ Hạ viện (một trong hai viện của Quốc hội Nhật Bản). Ông là em trai của cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzō (nhưng được cho làm con nuôi từ lúc lọt lòng) và là cháu ngoại của cựu Thủ tướng Kishi Nobusuke.

Thời trẻ 
Kishi Nobuo (tên thật là Abe Nobuo) là con trai thứ ba của ông Abe Shintarō và bà Abe Yoko. Nobuo sinh ở Tokyo. Ngay sau khi ra đời, ông được cậu ruột là Kishi Nobukazu nhận nuôi, Nobukazu là chủ tịch Seibu Oil và không thể có con. Nobuo không biết cha mẹ đẻ của mình cũng như các anh ruột của mình (Hironobu và Shinzō) cho đến khi ông chuẩn bị vào đại học.

Trong 10 năm đầu đời, Nobuo đã sống với ông ngoại là Nobusuke ở Tokyo. Ông tốt nghiệp khoa Kinh tế của Đại học Keio năm 1981 rồi làm việc ở Tập đoàn Sumitomo cho đến năm 2002. Ông từng có thời gian công tác ở Hoa Kỳ, Việt Nam và Úc.

Sự nghiệp chính trị 
Với sự hậu thuẫn của anh trai Abe Shinzō, Nobuo được bầu vào Thượng viện năm 2004, đại diện cho tỉnh Yamaguchi. Ông được biết đến như một chuyên gia về các vấn đề an ninh. Ông từng đảm nhiệm chức vụ Thư ký Quốc hội phụ trách Quốc phòng (Nội các Fukuda và Asō), Phó Chủ tịch Ủy ban Các vấn đề Nội các của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) tại Hạ viện, Phó Chủ tịch Trụ sở Chiến dịch và Tổ chức Đảng của LDP, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Okinawa và Các vấn đề phía Bắc.

Kishi được Thủ tướng Suga Yoshihide bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng trong nội các Suga vào tháng 9 năm 2020. Nhà bình luận Michael Bosack mô tả đây là "một lựa chọn kỳ lạ báo hiệu ảnh hưởng phe phái và có thể là một lợi ích cá nhân," và cho rằng phe do Hosoda Hiroyuki rõ ràng đang cố gắng xây dựng thông tin giới thiệu của Kishi. Sau khi nhận được tin tức về việc bổ nhiệm Kishi, một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc bày tỏ hy vọng rằng Nhật Bản sẽ kiềm chế phát triển quan hệ chính thức với Đài Loan.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
  tiếng Nhật.

Nhân vật còn sống
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản
Abe Shinzō
Người Tokyo
Sinh năm 1959
Chính khách Tōkyō
Cựu sinh viên Đại học Keio
Forever (bài hát của Aespa)

"Forever" (tiếng Hàn: 약속; RR: Yaksok; Dịch: Lời hứa) là một bài hát được thu âm bởi nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Aespa, được SM Entertainment phát hành dưới dạng đĩa đơn kỹ thuật số vào ngày 5 tháng 2 năm 2021. Đây là bản làm lại (remake) từ bài hát cùng tên của Yoo Young-jin nằm trong album Winter Vacation in SMTOWN vào năm 2000. Bài hát là một bản ballad có nhịp độ trung bình với âm thanh guitar acoustic và ca từ ấm áp nói về lời hứa mãi mãi với một người thân yêu. Một video âm nhạc đi kèm cho bài hát đã được xuất bản đồng thời với việc phát hành đĩa đơn.

Bối cảnh và phát hành 
Vào ngày 29 tháng 1 năm 2021, SM Entertainment thông báo rằng Aespa sẽ phát hành bài hát "Forever", bản làm lại (remake) từ bài hát cùng tên của Yoo Young-jin nằm trong album mùa đông Winter Vacation in SMTOWN vào năm 2000. Hình ảnh teaser đầu tiên của Karina và Ningning cho ca khúc được đăng tải trên các trang mạng xã hội vào ngày 1 tháng 2. Ngày hôm sau, hình ảnh teaser của hai thành viên còn lại Winter và Giselle cũng được đăng tải. Ngày 4 tháng 2, teaser của video âm nhạc được phát hành. Bài hát và video âm nhạc của ca khúc được phát hành vào ngày 5 tháng 2.

Sáng tác 
"Forever" do Yoo Young-jin sáng tác và sản xuất với một bản phối hoàn toàn mới. Về mặt âm nhạc, bài hát được mô tả là một bản ballad R&B với âm thanh guitar acoustic ấm áp sưởi ấm mùa đông. Cùng với đó, ca khúc được sáng tác theo âm vực D-flat, với nhịp độ 184 nhịp/phút. "Forever" đồng thời là bài hát dài nhất của Aespa với thời lượng 4 phút 58 giây. Lời bài hát kể về mối tình lãng mạn và lời hứa vĩnh cửu dành cho người thân yêu. NME mô tả ca khúc là "sự khác biệt về cả hình ảnh và âm thanh" so với bài hát trước đó của nhóm là "Black Mamba".

Đánh giá chuyên môn 

"Forever" nhận được đánh giá chung tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc. Trong một bài đánh giá ba sao về bài hát, Ruby C của NME đã nói rằng 4 thành viên đã thêm "nét nữ tính hơn" vào phần trình diễn của họ. "Bản làm lại đã cố gắng thực hiện giống như bản gốc, thậm chí còn đáng tin cậy hơn một chút nhờ sự quyến rũ và ngọt ngào của các cô gái", cô nói thêm. Trong khi đó, Kim Ye-eun của Hypebae mô tả "Forever" là một "ca khúc theo chủ đề tình yêu, mới mẻ" thể hiện "khía cạnh hoàn toàn khác của nhóm nhạc K-pop lai ảo". Irene Chou của The Brown Daily Herald gọi đây là "cảm giác nhẹ nhàng của bản ballad cuối mùa đông" cũng như không quên ca ngợi giọng hát ấn tượng và vũ đạo bắt mắt của nhóm.

Tham khảo 

Bài hát do Yoo Young-jin sáng tác
Đĩa đơn của SM Entertainment
Bài hát của Aespa
Bài hát năm 2021
Bài hát tiếng Triều Tiên
Phêrô Hoàng Khanh

Phêrô Hoàng Khanh là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1780 tại Hoa Duệ, tỉnh Nghệ An (nay là xã Cẩm Duệ, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, thuộc Giáo phận Hà Tĩnh), sau gia đình rời về sống ở làng Lương Khế, phủ Anh Sơn, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.

Năm 22 tuổi, ông vào phụ giúp linh mục Đạc ở nhà xứ, được thụ phong linh mục khoảng năm 1820, phục vụ các xứ đạo Trại Lê, Thuận Nghĩa, Thọ Kỳ, Ngàn Sâu ( nay là giáo xứ Làng Truông), chăm lo việc cổ vũ ơn gọi.

Ngày 29 tháng 1 năm 1842, trên đường từ Nhà Chung Xã Đoài về Ngàn Sâu, thuyền của ông bị khám xét. Ông nhận là đạo trưởng nên bị bắt. Quan khuyên ông khai mình là thầy lang, nhưng ông từ chối.

Án lệnh xử trảm được thi hành ngày 12 tháng 7 năm 1842 tại pháp trường Cồn Cỏ, Hà Tĩnh. Thi thể được đưa về họ đạo Kẻ Gốm và được an táng nơi nền nhà thờ cũ.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Phêrô Vũ Đăng Khoa

Phêrô Vũ Đăng Khoa là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1790 tại làng Thuận Nghĩa, phủ Diễn Châu, nay thuộc xã Quỳnh Lâm, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, thuộc Giáo phận Vinh, là con trai thứ ba trong gia đình. Theo học tại Chủng viện Vĩnh Trị (Nam Định), sau chuyển về học Nhà tràng Hướng Phương.

Năm 1820, ông được thụ phong linh mục tại Vĩnh Trị. Ông giúp giáo dân các giáo xứ ở Ninh Bình, Nghệ An và Hà Tĩnh. Năm 1829, Giám mục Harvard Du bổ nhiệm ông làm chính xứ Kinh Nhuận, cũng là Cồn Dừa.

Vua Minh Mạng cấm đạo, do có người tố cáo nên ông bị chặn bắt tại Lễ Sơn ngày 2 tháng 7 năm 1838 cùng hai chú Khang và Đức. Ông bị giải về Đồng Hới. Quan tỉnh tra tấn nhiều lần nhưng ông không khai báo.

Ông bị xử giảo ngày 24 tháng 11 năm 1838 tại pháp trường ngoài thành Đồng Hới. Thi hài được đưa về nhà thầy giảng Nguyên ở làng Mỹ Hương, Lệ Thủy rồi đưa về an táng tại Nhà chung Kẻ Gốm. Về sau, được đưa về Thuận Nghĩa.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam
Phaolô Phạm Khắc Khoan

Phaolô Phạm Khắc Khoan là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.

Ông sinh năm 1771 tại làng Diên Mậu, thuộc xứ Hảo Nho, nay thuộc xứ Hiếu Thuận, xã Khánh Mậu, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, thuộc Giáo phận Phát Diệm. Khi còn là thầy giảng, ông được giao cai quản Nhà chung Kẻ Vĩnh (Vĩnh Trị, Nam Định). Sau khi chịu chức linh mục, ông làm chính xứ Phúc Nhạc. Ông cũng thường thăm viếng các họ Đông Biên, Tôn Đạo và dòng Mến Thánh Giá.

Ngày 23 tháng 8 năm 1837, khi đi xức dầu bệnh nhân ở Trại Bò, về qua Đông Biên, trú đêm trong nhà ông phó tổng Dụ. Sáng hôm sau, lý trưởng làng ấy vây bắt ông cùng thầy Thanh và thầy Hiếu, hai thầy giảng. Ông bị giải lên tỉnh và bị giam gần hai năm do đã quá 60 tuổi nên không bị xử tử ngay.

Khi quan trách rằng: “Sao ông không nghĩ lại mà biết mình đã lầm, hãy bỏ đạo đi, hãy vâng lời vua, đừng có nghe những thằng Tây nữa làm gì". Ông đáp: “Sống chết tôi không bỏ đạo”.

Biết không có cách nào làm cho ông bỏ đạo được nên quan khép án trảm quyết và tâu về kinh. Đến ngày 22 tháng 1 năm 1839, có chỉ vua Minh Mạng ra truyền, nếu bước qua thập giá thì sẽ được tha nhưng ông không đồng ý.

Ngày 28 tháng 4 năm 1840, quan cho xử trảm ông cùng với hai thầy kẻ giảng Hiếu và Thanh. Đến đêm giáo hữu đem xác ông về làng Yên Mối, sau chuyển về Phúc Nhạc.

Chú thích

Tham khảo

Tử đạo Kitô giáo
Thánh Công giáo Việt Nam