Nguyễn Xuân Phong

Nguyễn Xuân Phong (4 tháng 2 năm 1936 – 29 tháng 7 năm 2017) là chính khách và nhà ngoại giao Việt Nam Cộng hòa, cựu Ủy viên Lao động, Ủy viên Xã hội, Tổng trưởng Bộ Chiêu hồi, Trưởng đoàn đàm phán tại Paris và Quốc vụ khanh đặc trách Hòa đàm Việt Nam Cộng hòa.

Tiểu sử

Thân thế và học vấn
Nguyễn Xuân Phong sinh ngày 4 tháng 2 năm 1936 tại huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu, Nam Kỳ, Liên bang Đông Dương.

Năm 1948, ông được gia đình cho sang Pháp du học. Năm 1952, tốt nghiệp trung học phổ thông tại Pháp xong, ông bèn qua Anh học tiếp để rồi lấy được bằng Cử nhân Khoa học tại Viện Pháp ngữ Vương quốc Liên hiệp Anh ở Luân Đôn. Năm 1956, ông tốt nghiệp Trường Thương mại Quốc tế Luân Đôn. Năm 1959, ông tốt nghiệp Khoa Kinh tế và Chính trị học Đại học Oxford. Sau khi về nước, ông làm nhân viên tư vấn về vấn đề lao động cho Công ty Xăng dầu Esso từ năm 1960 đến năm 1965.

Sự nghiệp chính trị và ngoại giao
Ngày 19 tháng 6 năm 1965, ông được bổ nhiệm làm Ủy viên Lao động trong nội các chiến tranh Nguyễn Cao Kỳ. Giữa năm 1966, ông thôi chức tại Bộ Lao động để chuyển sang làm phụ tá cho tướng Kỳ với chức danh Ủy viên Phụ tá Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương. Ít lâu sau ông có dịp tháp tùng hai tướng Thiệu–Kỳ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Manila vào cuối tháng 10 năm đó, nhờ chuyến đi này mà tên tuổi ông được nhiều người trong và ngoài nước biết đến. Ngày 18 tháng 11 cùng năm, ông bỏ chức phụ tá để về đảm nhận chức Ủy viên Xã hội trong nội các chiến tranh cải tổ.

Sau cuộc tuyển cử năm 1967, ông trở thành Tổng trưởng Bộ Chiêu hồi trong nội các Nguyễn Văn Lộc, tại nhiệm được khoảng một năm thì ông từ chức chuyển sang hoạt động ngoại giao. Từ năm 1968 cho đến năm 1973, ông là thành viên phái đoàn Việt Nam Cộng hòa tại Paris với tư cách là Phó Trưởng đoàn và Đại sứ Phạm Đăng Lâm làm Trưởng đoàn, mục đích của phái đoàn này là đàm phán hòa bình với đại diện Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Đầu năm 1973 cho đến giữa năm 1974, ông thay thế Phạm Đăng Lâm lên làm Trưởng đoàn Việt Nam Cộng hòa cùng Phó Thủ tướng Nguyễn Lưu Viên tham dự Hội nghị La Celle Saint Cloud để thảo luận về việc thi hành Hiệp định Paris 1973 nhưng không có kết quả. Sau hội nghị lần này, ông chọn ở lại bên Pháp để tiếp tục hoàn thành nốt sứ mệnh ngoại giao cho đến tận cuối tháng 4 năm 1975.

Ngày 14 tháng 4 năm 1975, ông nhận lời làm Quốc vụ Khanh đặc trách Hòa đàm trong nội các Nguyễn Bá Cẩn, nhằm thương thuyết với đại diện Cộng hòa miền Nam Việt Nam về việc ngừng bắn và thành lập chính phủ liên hiệp giữa hai bên nhưng không thành công. Ngày 25 tháng 4, ông đáp chuyến bay từ Paris trở về Sài Gòn gặp Tổng thống Trần Văn Hương để bàn về giải pháp cứu nguy cho miền Nam trước tình cảnh thủ đô đang bị bao vây tứ phía. Dù vậy, ông vẫn từ chối lời mời di tản của Đại sứ Mỹ Graham Martin và chấp nhận ở lại trong nước cho đến những giờ phút cuối cùng của chính thể Việt Nam Cộng hòa.

Sau 30 tháng 4 năm 1975
Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, ông bị chính quyền mới đưa đi học tập cải tạo cho đến đầu thập niên 1980 mới được trả tự do. Về nhà ông đi dạy tiếng Anh kiếm sống qua ngày mãi cho đến đầu thập niên 2000 mới được phép xuất cảnh sang Mỹ định cư.

Ông qua đời tại Clermont, Florida, Hoa Kỳ vào ngày 29 tháng 7 năm 2017.

Trung Quốc đề nghị can thiệp
Vào cuối tháng 4 năm 1975, trong bối cảnh Việt Nam Cộng hòa sắp sụp đổ trước tiến quân của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, phía Trung Quốc đã cho người đến gặp Nguyễn Xuân Phong để đưa ra một kế hoạch can thiệp quân sự nhằm ngăn chặn Bắc Việt chiếm miền Nam. Mục đích của Trung Quốc là ngăn chặn một Việt Nam thống nhất. Theo ghi chép trong cuốn sách mang tên Drawn Swords in a Distant Land xuất bản năm 2021 của George Jay Veith, kế hoạch của Trung Quốc là trước hết xây dựng một liên minh giữa chính quyền Việt Nam Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam. Sau khi có liên minh này, Tổng thống Dương Văn Minh sẽ đưa ra lời thỉnh cầu quốc tế giúp đỡ. Nhân cơ hội đó, Pháp sẽ hồi đáp bằng cách đưa vào miền Nam Việt Nam một "lực lượng quốc tế" với danh nghĩa bảo vệ chính phủ mới, nhưng trong cái gọi là lực lượng quốc tế này sẽ có hai sư đoàn lính dù của Trung Quốc. Hai sư đoàn dù này sẽ được thả xuống Biên Hòa để yểm trợ Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Theo lời Nguyễn Xuân Phong trong các cuộc phỏng vấn năm 2006 và 2008, phía Bắc Kinh đã thông báo với ông rằng họ cần bốn ngày để điều động và triển khai quân đến căn cứ không quân. Ông cho biết Trung Quốc không muốn trực tiếp can thiệp và tạo ra hình ảnh xâm nhập công khai vào miền Nam Việt Nam, mà thay vào đó đề xuất một kế hoạch trong đó Pháp đóng vai trò chính trong việc thành lập một "lực lượng quốc tế" nhằm hỗ trợ chính phủ liên hiệp giữa Việt Nam Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, với sự tham gia của Trung Quốc. Trung Quốc dự định triển khai quân để ngăn chặn đà tiến công của Quân đội Bắc Việt, nhưng đồng thời không muốn duy trì lực lượng quá lâu tại miền Nam, nhằm tránh bị cáo buộc có ý định chiếm đóng. Tuy vậy, do sự thiếu đồng thuận giữa các bên liên quan, và tình hình chiến sự ngày càng xấu đi nhanh chóng khiến cho kế hoạch này không được thực hiện.

Sau năm 1975, Nguyễn Xuân Phong bị bắt và giam giữ; chính quyền cộng sản muốn tìm hiểu kỹ về vụ này, họ bèn tra hỏi ông về mối quan hệ giữa Việt Nam Cộng hòa với Trung Quốc, nhưng ông đã từ chối tiết lộ chi tiết, cho rằng việc này có thể ảnh hưởng tới các nguồn tin và nhân chứng liên quan. Dù không bị tra tấn gì nhưng ông cũng bị nhân viên thẩm vấn đánh trọng thương một lần vì chỉ trả lời ngắn gọn rằng không biết gì về vấn đề này.

Tác phẩm
 Hope and Vanquished Reality (tạm dịch: Hy vọng và thực tế tan hoang)

Vinh danh
  Chương Mỹ Bội Tinh Đệ Nhất Hạng

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phóng sự Cộng đồng: Tang lễ ông Nguyễn Xuân Phong - nguyên Quốc Vụ Khanh VNCH

Sinh năm 1936
Mất năm 2017
Họ Nguyễn
Người Bạc Liêu
Người Việt di cư tới Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Oxford
Bộ trưởng Việt Nam Cộng hòa
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Quốc vụ khanh Việt Nam Cộng hòa
Nhà ngoại giao Việt Nam Cộng hòa