Shinkansen E5 và H5 Series

và  là hai dòng tàu cao tốc Shinkansen của Nhật Bản được chế tạo bởi Hitachi Rail và Kawasaki Heavy Industries.

Dòng tàu cao tốc E5 do Công ty Đường sắt Đông Nhật Bản (JR East) vận hành và đưa vào khai thác trên tuyến Tōhoku Shinkansen từ ngày 5 tháng 3 năm 2011 và tuyến Hokkaidō Shinkansen từ ngày 26 tháng 3 năm 2016. Với tổng cộng 59 đoàn tàu (10 toa trên một đoàn tàu) đã được công ty đặt hàng, trong đó ba đoàn tàu đã đi vào hoạt động trùng vào thời điểm bắt đầu khai thác dịch vụ mới là Hayabusa đến Shin-Aomori vào tháng 3 năm 2011.

Đối với dòng tàu cao tốc H5, đây là một phiên bản biến thể của dòng E5, chúng được thiết kế, tùy chỉnh lại để có thể hoạt động ổn định trong điều kiện thời tiết lạnh giá. H5 series được vận hành bởi Công ty Đường sắt Hokkaido (JR Hokkaido). Được công ty đặt hàng vào tháng 2 năm 2014 với tổng cộng bốn đoàn tàu 10 toa được chế tạo bởi Hitachi và Kawasaki Heavy Industries, với tổng chi phí khoảng . Vào tháng 10 năm 2014, hai trong số bốn đoàn tàu được đặt hàng trước đó đã được bàn giao để đưa vào sử dụng. Sau đó, các đoàn tàu bắt đầu được đưa vào khai thác trên tuyến Tohoku và Hokkaido Shinkansen từ ngày 26 tháng 3 năm 2016.

Thiết kế 
Công nghệ được áp dụng trên hai dòng tàu cao tốc này được phát triển dựa trên mẫu tàu thử nghiệm Fastech 360S của JR East. Tốc độ tối đa ban đầu khi đưa vào vận hành là , nhưng kể từ ngày 16 tháng 3 năm 2013, khi biểu đồ chạy tàu mới được áp dụng, tốc độ đã nâng lên  trên đoạn từ Utsunomiya đến Morioka thuộc tuyến Tohoku Shinkansen. Các đoàn tàu đều được trang bị hệ thống treo thích ứng được điều khiển bằng điện tử.

H5 
Việc phát triển dòng tàu H5 được dựa trên trực tiếp dòng E5 series, với sự cải tiến nhằm mục đích hoạt động tốt hơn ở những khu vực có thời tiết lạnh giá. Tốc độ tối đa khi vận hành là như nhau ở , tuy nhiên, tốc độ này được giới hạn còn  trên tuyến Hokkaido Shinkansen, thậm chí tốc độ được giới hạn xuống mức  trên đoạn sử dụng đường ray khổ đôi khi chạy qua đường hầm Seikan dưới biển, đường hầm này kết nối đảo Hokkaido với đảo Honshu. Tất cả các toa đều được trang bị hệ thống treo thích ứng, cho phép thân tàu nghiêng tối đa 1,5 độ khi vào cua, giúp duy trì vận tốc 320 km/h ngay cả trên các khúc cua có bán kính . Các đoàn tàu H5 còn có nhiều cải tiến để thích ứng với điều kiện khí hậu lạnh giá, bao gồm: lưỡi ủi tuyết ở đầu tàu được nâng cấp, cao su siêu bền bảo vệ các khớp nối giữa các toa, khung gầm được làm bằng thép không gỉ (thay thế cho các loại nhôm thông thường) để bảo vệ tốt hơn cho thiết bị điện tử được đặt dưới gầm tàu. Ngoài ra, nội thất của H5 series cũng có một số chi tiết thiết kế nhỏ, khác biệt so với E5 series.

Hoạt động 

Tính đến ngày 26 tháng 3 năm 2016, các đoàn tàu E5 và H5 hoạt động cùng nhau và được sử dụng trong những dịch vụ trên tuyến Tohoku và Hokkaido Shinkansen, bao gồm:
 Hayabusa
 Hayate
 Yamabiko
 Nasuno

Ngoại thất 
Thiết kế ngoại thất của các đoàn tàu được phát triển dựa trên mẫu tàu thử nghiệm Fastech 360S, với phần thân trên sơn màu xanh  và phần thân dưới màu trắng , được ngăn cách bởi một đường kẻ ngang màu hồng "Hayate". Riêng ở dòng H5, phần đường kẻ ngang màu hồng "Hayate" được thay thế bằng màu tím "Saika" (彩香), được lấy cảm hứng từ những loài hoa đặc trưng của vùng Hokkaido như tử đinh hương, hoa lupin và oải hương.

Nội thất 
Các đoàn tàu được bố trí ba hạng ghế, bao gồm: hạng cao cấp Gran Class (toa số 10), hạng Green (toa số 9), và hạng phổ thông (từ toa số 1 đến 8).

Gran Class 
Toa số 10 được bố trí hạng ghế "Gran Class", với 18 ghế "vỏ sò" bọc da, có thể ngả tự động, sắp xếp theo cấu hình 2+1. Ban đầu, hạng ghế này được đặt tên tạm thời là "Super Green Car". Khoảng cách giữa các ghế ở toa Gran Class là . Mỗi ghế rộng  và có thể ngả tối đa 45 độ. Đối với tàu thử nghiệm S11, ban đầu không được bố trí hạng ghế Gran Class. Thảm trải sàn ở toa Gran Class của H5 series được thiết kế màu xanh dương, với họa tiết gợi liên tưởng đến biển và các hồ nước của Hokkaido. Tất cả các ghế đều được trang bị ổ cắm điện AC.

Green 
Toa số 9 được bố trí hạng ghế "Green" (tương đương với khoang hạng nhất), bên trong được lắp đặt tổng cộng 55 ghế và được sắp xếp theo cấu hình ghế 2+2. Khoảng cách giữa các hàng ghế là . Chiều rộng của ghế lên tới  và có thể ngả tối đa 31 độ. Thảm trải sàn trong toa Green Car có màu xám đậm với những hoa văn gợi lên hình ảnh đại dương cùng với những tảng băng trôi. Toàn bộ ghế ngoài của toa Green Car trên dòng H5 series đều được trang bị ổ cắm điện AC.

Hạng phổ thông 
Các toa hạng phổ thông (từ toa số 1 đến số 8), các hàng ghế được bố trí theo cấu hình 3+2, với khoảng cách ghế là 1.040 mm (40,9 in), tăng thêm 60 mm (2,4 in) so với các đoàn tàu thuộc dòng E2. Trên dòng E5, ổ cắm điện xoay chiều được lắp tại các ghế cạnh cửa sổ và các hàng ghế ở cuối toa, trong khi ở dòng H5 thì được trang bị cho toàn bộ ghế. Nội thất toa hạng phổ thông của H5 series được thiết kế nhằm gợi nhớ đến hình ảnh tuyết trắng và khung cảnh đêm của Hakodate.

Hình ảnh

E5

H5

Tai nạn và sự cố 
Đoàn tàu H5 series số hiệu H2, ghép nối cùng tàu E6 series số hiệu Z9, khi này đang được dùng cho chuyến Yamabiko số 223 đi Sendai, đã bị trật bánh trong trận động đất Fukushima năm 2022 khi tàu đang lưu thông giữa ga Fukushima và ga Shiroishi-Zaō. Rất may, toàn bộ hành khách và nhân viên trên tàu đều an toàn, không có ai bị thương.

Kế hoạch xuất khẩu sang Ấn Độ 
Những đoàn tàu Shinkansen dòng E5 với lớp sơn màu đỏ và xám đã được lựa chọn để sử dụng trên tuyến đường sắt cao tốc Mumbai–Ahmedabad đang được triển khai xây dựng tại Ấn Độ. Dự tính có khoảng 24 đoàn tàu được phía Ấn Độ lên kế hoạch đặt mua, với bản hợp đồng của sáu đoàn tàu đầu tiên được dự kiến ký kết trước thời điểm cuối tháng 3 năm 2024.

Tập đoàn Hitachi và Kawasaki Heavy Industries đã bắt đầu thảo luận với Đường sắt Ấn Độ về các thay đổi trong thiết kế, chẳng hạn như việc cải tiến hệ thống điều hòa không khí để có thể vận hành hiệu quả ở nhiệt độ lên đến 50 °C. Một số yêu cầu khác của Đường sắt Ấn Độ bao gồm việc thay thế hệ thống nhà vệ sinh kỹ thuật cao, vốn được trang bị trên những đoàn tàu khi vận hành tại Nhật Bản bằng hệ thống nhà vệ sinh sinh học do Ấn Độ tự sản xuất. Ngoài ra, ngôn ngữ chính được sử dụng trong các tài liệu hướng dẫn sẽ là tiếng Hindi và tiếng Anh.

Văn hóa đại chúng 
Dòng E5 và H5 cùng xuất hiện trong bộ anime Shinkansen Henkei Robo Shinkalion với tên gọi lần lượt là “Shinkalion E5 Hayabusa” và “Shinkalion H5 Hayabusa”. Cả hai dòng tàu cao tốc này đều có mặt trong tất cả các phần của loạt phim cho đến hiện tại.

Dòng E5 cũng xuất hiện trong bộ phim Chuyến tàu viên đạn kinh hoàng.

Xem thêm 
 Danh sách tàu cao tốc

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài 

 JR East E5 series  (được lưu trữ)
 JR East E5 series Hayabusa/Hayate/Yamabiko/Nasuno information 
 JR Hokkaido press release (16 April 2014)  (được lưu trữ; PDF)

Công ty Đường sắt Đông Nhật Bản
Dòng tàu Shinkansen
Công ty Đường sắt Hokkaido
S