Luise xứ Mecklenburg-Strelitz

Luise xứ Mecklenburg-Strelitz (; ; tên đầy đủ: Luise Auguste Wilhelmine Amalie; 10 tháng 3 năm 1776 – 19 tháng 7 năm 1810) là Vương hậu nước Phổ với tư cách là vợ của Friedrich Wilhelm III của Phổ. Cuộc hôn nhân của bà đã sinh ra chín người con, bao gồm cả Friedrich Wilhelm IV của Phổ và Wilhelm I của Đức.

Tiểu sử

Những năm đầu đời 

Luise xứ Mecklenburg-Strelitz sinh vào ngày 10 tháng 3 năm 1776 tại ngoại ô thủ đô Hannover. Nữ Công tước là con gái thứ tư trong số sáu người con của Công tôn Karl xứ Mecklenburg-Strelitz, anh trai của Charlotte, Vương hậu Liên hiệp Anh, và vợ là Friederike xứ Hessen-Darmstadt, cháu nội của Ludwig VIII xứ Hessen-Darmstadt. Bà ngoại của Luise, Maria Luise Albertine xứ Leiningen-Dagsburg-Falkenburg, và người chị họ bên nội là Vương nữ Augusta Sophia của Liên hiệp Anh, trở thành người đỡ đầu của Nữ Công tước trong lễ rửa tội, trong đó tên đệm thứ hai của Luise được đặt theo tên Vương nữ Augusta Sophia.

Cha của Luise chưa lên ngôi khi Nữ Công tước mới chào đời, vì vậy Luise không được sinh ra tại triều đình, mà tại một dinh thự ít trang trọng hơn. Công tôn Karl khi đó là thống soái của lữ đoàn cận vệ hoàng gia tại Hannover, và ngay sau khi Luise chào đời, ông được người em rể George III của Anh bổ nhiệm làm Toàn quyền lãnh thổ. Gia đình Công tôn Karl sau đó chuyển đến Leineschloss, nơi ở của các Quốc vương Hannover, mặc dù gia đình ông thường sống tại Herrenhausen vào mùa hè.

Luise đặc biệt thân thiết với em gái Friederike, người nhỏ hơn Nữ Công tước hai tuổi, cùng với người em trai Georg. Luise và các anh chị em được nuôi dạy bởi phó mẫu Fräulein von Wolzogen. Nhà thơ Johann Wolfgang von Goethe đã miêu tả hai chị em Luise và Friederike là "những hình ảnh thần thánh, mà ấn tượng về cả hai sẽ không bao giờ phai mờ trong ta". Khi mới sáu tuổi, mẹ của Luise là Công tôn phi Friederike qua đời khi sinh con, và điều này đã để lại vết thương sâu sắc trong lòng Nữ Công tước nhỏ tuổi. Luise thường đưa tiền lẻ cho những đứa trẻ có hoàn cảnh tương tự, và nói rằng "cô ấy cũng giống ta, cô ấy mồ côi mẹ". Sau khi Công tôn phi Friederike qua đời, gia đình Karl đã rời Leineschloss và chuyển đến Herrenhausen, nơi còn được gọi là "Versailles thu nhỏ". Công tôn Karl tái hôn vào hai năm sau đó với Charlotte xứ Hessen-Darmstadt, em gái của người vợ đầu Friederike, và có một người con trai tên Karl. Luise và mẹ kế cùng người cô của mình trở nên thân thiết, cho đến khi Charlotte qua đời vào một năm sau kết hôn cũng vì biến chứng khi sinh con. Vị Công tôn góa vợ sau đó đến Darmstadt và giao các con cho bà ngoại là Maria Luise chăm sóc.

Giáo dục 
Các anh chị em Luise được bà ngoại nuôi dạy một cách giản dị, và bà cùng các anh chị em đều tự may quần áo cho mình. Một phó mẫu đến từ Thụy Sĩ là Madame Gelieux được bổ nhiệm, và dạy tiếng Pháp cho những đứa trẻ. Như thường lệ đối với con cái hoàng gia và quý tộc lúc bấy giờ, Luise trở nên thông thạo tiếng Pháp thay vì tiếng mẹ đẻ là tiếng Đức. Nữ Công tước còn được dạy dỗ về tôn giáo bởi một giáo sĩ của Giáo hội Luther. Bên cạnh những bài học, Luise thường đi cùng phó mẫu đến thăm người nghèo và người cần giúp đỡ. Nữ Công tước được khuyến khích cho đi nhiều nhất có thể, mặc dù bà thường gặp rắc rối với bà ngoại vì đã quyên góp quá nhiều. Từ năm mười tuổi cho đến khi kết hôn ở tuổi mười bảy, Luise dành phần lớn thời gian bên cạnh bà ngoại và Madame Gelieux. Khi mới chín tuổi, Luise đã đến xem nhà thơ Friedrich Schiller đọc từ hồi đầu của vở kịch Don Karlos trước toàn thể triều đình, từ đó khơi dậy tình yêu của Nữ Công tước dành cho tiếng Đức như ngôn ngữ văn học, đặc biệt là các tác phẩm của Schiller. Luise yêu thích lịch sử và thơ ca, và ngoài các tác phẩm của Schiller, bà còn yêu thích các tác phẩm của Goethe, Paul, Herder và Shakespeare, cũng như bi kịch Hy Lạp cổ đại.

Vào năm 1793, Maria Luise đưa hai Nữ Công tước nhỏ tuổi nhất đến Frankfurt, nơi bà bày tỏ lòng kính trọng với Vua Friedrich Wilhelm II của Phổ. Luise khi đó trở thành một thiếu nữ xinh đẹp, sở hữu "làn da tuyệt mỹ" và "đôi mắt xanh to" cùng vẻ duyên dáng tự nhiên. Bác trai của Nữ Công tước tức Adolf Friedrich IV hy vọng củng cố mối quan hệ giữa Gia tộc Mecklenburg-Strelitz và Phổ. Do đó, vào một buổi tối được Công tước xứ Mecklenburg-Strelitz lên kế hoạch cẩn thận, Luise mười bảy tuổi đã gặp con trai và người thừa kế của Nhà vua là Thái tử Friedrich Wilhelm, một người nghiêm túc và sùng đạo. Luise đã gây ấn tượng với Friedrich Wilhelm, và khiến cho vị Thái tử ngay lập tức lựa chọn để được kết hôn với Nữ Công tước. Trong khi đó, Friederike lọt vào mắt xanh của em trai Thái tử là Ludwig Karl, và cả hai gia tộc lên kế hoạch cho một lễ đính hôn kép, được tổ chức một tháng sau đó, vào ngày 24 tháng 4 năm 1793 tại Darmstadt. Friedrich và Luise kết hôn vào ngày 24 tháng 12 cùng năm, trong khi Ludwig và Friederike kết hôn vào hai ngày sau đó.

Thái tử phi nước Phổ 

Sự xuất hiện của Luise tại thủ đô Berlin đã gây chú ý, và Nữ Công tước được người dân thành phố chào đón nồng nhiệt. Khi Luise phá vỡ nghi thức và dừng lại để bế một đứa trẻ lên hôn, nhà văn người Phổ Friedrich de la Motte Fouqué đã nhận xét rằng: "Sự xuất hiện của vị Thái tử phi thánh thiện đã lan tỏa một vẻ huy hoàng cao quý trong những ngày này. Tất cả mọi người đều hướng về phía nàng, và ân sủng cùng lòng tốt của nàng đã mang lại phước lành cho tất cả mọi người." Một người khác viết rằng: "Càng hiểu rõ về Thái tử phi, người ta càng bị cuốn hút bởi phẩm chất cao quý bên trong và lòng tốt thánh thiện của nàng."

Cha chồng của Luise, Vua Friedrich Wilhelm II đã ban cho cặp vợ chồng Cung điện Charlottenburg, nhưng Thái tử và Thái tử phi lại chọn sống ở Cung điện Paretz, nằm tại ngoại ô Potsdam, nơi Luise bận rộn với công việc gia thất. Cả hai có một cuộc hôn nhân hạnh phúc, và Luise được cha chồng hết mực yêu mến. Nhà vua gọi Thái tử phi là "công chúa của các công chúa", và đã ban tặng cho con dâu Cung điện Oranienburg. Luise coi việc ủng hộ chồng trong mọi hoạt động là bổn phận của mình, và cặp vợ chồng thích cùng nhau ca hát và đọc thơ của Shakespeare và Goethe. Luise sớm mang thai và hạ sinh một con gái chết lưu vào ngày 1 tháng 10 năm 1794, khi mới mười tám tuổi, và tiếp tục sinh ra chín người con, lần lượt là Friedrich Wilhelm (1795), Wilhelm (1797), Charlotte (1798), Friederike (1799), Karl (1801), Alexandrine (1803), Ferdinand (1804), Luise (1808) và Albrercht (1809).

Luise tiếp tục thể hiện lòng hảo tâm trong suốt cuộc đời mình, và trong một dịp lễ hội mùa màng, Thái tử phi đã mua quà và phân phát cho trẻ em địa phương. Vào sinh nhật đầu tiên của Luise sau khi kết hôn, khi Friedrich Wilhelm II hỏi con dâu của mình về món quà, Luise trả lời rằng mình muốn một nắm tiền để người dân thành phố cùng chung vui. Nhà vua đã mỉm cười và ban cho Thái tử phi số tiền lớn.

Vương hậu nước Phổ 

Vào ngày 16 tháng 11 năm 1797, Thái tử Friedrich Wilhelm kế vị ngai vàng với tước hiệu Friedrich Wilhelm III sau khi vua cha qua đời. Luise đã viết thư cho bà ngoại rằng: "Giờ đây cháu đã là Vương hậu, và điều khiến cháu vui mừng nhất là hy vọng rằng từ nay cháu không cần phải tính toán kỹ lưỡng những ân huệ mà mình đã nhận được." Cặp vợ chồng Luise buộc phải từ bỏ cuộc sống bình lặng tại Paretz để bắt đầu cuộc sống mới tại triều đình. Cả hai bắt đầu đến thăm các tỉnh phía đông của vương quốc, nhằm giúp Nhà vua làm quen với thần dân mới của mình, và để giới thiệu tân Vương hậu với thần dân, dù việc Vương hậu tháp tùng Nhà vua đi xa hơn kinh đô là một điều bất thường. Luise được đón tiếp nồng hậu ở khắp mọi nơi. Lần đầu tiên trong lịch sử Phổ, Vương hậu Luise nổi lên như một nhân vật được tôn vinh theo đúng nghĩa, khi bà nắm giữ vai trò nổi bật hơn so với những người tiền nhiệm.

Sau khi Friedrich Wilhelm lên ngôi, Luise phát triển nhiều mối quan hệ với các bộ trưởng cấp cao, và trở thành nhân vật quyền lực trong chính phủ khi bà bắt đầu nhận được sự kính trọng và yêu mến của mọi người. Luise cố gắng nắm bắt tình hình chính trị tại triều đình, và ngay từ đầu triều đại của mình, Friedrich Wilhelm đã tham khảo ý kiến ​​của Luise về các vấn đề quốc sự. Vị tân vương là một người do dự và thận trọng, và là người căm ghét chiến tranh, theo như ông tuyên bố vào năm 1798 rằng: "Ta ghê tởm chiến tranh và... không biết điều gì vĩ đại hơn trên trái đất này ngoài việc duy trì sự hòa bình và yên tĩnh như là hệ thống duy nhất phù hợp với hạnh phúc của nhân loại". Theo chính sách đối ngoại của cha mình, Friedrich Wilhelm giữ thái độ trung lập trong những năm đầu của cuộc xung đột với Đệ Nhất Cộng hòa Pháp, mà về sau phát triển thành Chiến tranh Napoléon, và từ chối theo các phe phái trong Chiến tranh Liên minh thứ hai. Luise ủng hộ quan điểm của Friedrich Wilhelm, và cảnh báo rằng nếu Phổ đứng về phía liên minh Áo, Anh và Nga, điều này sẽ dẫn đến sự phụ thuộc vào Nga về hỗ trợ quân sự, do Phổ là cường quốc yếu nhất trong số các cường quốc lớn, nên vương quốc sẽ không thể đảm bảo việc hưởng lợi từ liên minh trên. Hành động gây hấn của Pháp khiến Friedrich Wilhelm cuối cùng phải cân nhắc việc tham gia chiến tranh, nhưng sự thiếu quyết đoán đã ngăn cản ông chọn phe, giữa Pháp hoặc liên minh các cường quốc. Friedrich Wilhelm đã tham khảo nhiều ý kiến ​​khác nhau từ Luise và các bộ trưởng của mình, và cuối cùng buộc phải liên minh với Napoléon, người vừa giành chiến thắng trong Trận Austerlitz (1805).

Nam tước vom Stein, một thành viên của bộ máy quan liêu, vốn căm ghét chính sách trung lập trước đây của vương quốc, đã tìm cách cải cách tổ chức chính phủ từ chủ nghĩa thân hữu dựa trên ân huệ sang một chính phủ do các bộ trưởng đứng đầu. Ông đã soạn thảo một văn bản dành cho Nhà vua, nêu rõ những cải cách hành chính cần thiết, chẳng hạn như việc thiết lập trách nhiệm rõ ràng hơn giữa các bộ trưởng. Tuy nhiên, văn bản này chưa bao giờ đến tay Friedrich Wilhelm III, vì Stein đã chuyển văn bản cho Tướng Ernst von Rüchel đọc trước, người sau đó chuyển cho Vương hậu Luise vào mùa xuân năm 1806. Mặc dù đồng ý với nội dung của văn bản, nhưng Luise lại cho rằng nó "quá gay gắt và đầy cảm xúc" đối với Nhà vua, và do đó ngăn chặn việc văn bản được ban hành.

Chiến tranh với Pháp 
Trong số các cố vấn của Nhà vua, các thành viên trong vương thất, chẳng hạn như Vương hậu Luise (người công khai ủng hộ chiến tranh) và Vương tôn Louis Ferdinand, dẫn đầu phe quân phiệt ủng hộ chiến tranh chống lại Pháp. Trong khi đó, những người phản đối thái độ trung lập nhưng ủng hộ cải cách được dẫn đầu bởi Nam tước vom Stein và Karl August von Hardenberg. Hiểu rõ tính khí của Nhà vua, Hardenberg đã trực tiếp thỉnh cầu Vương hậu thực hiện những cải cách mà ông mong muốn. Đó là một quyết định sáng suốt, bởi Friedrich Wilhelm coi những yêu cầu loại bỏ các cố vấn thân tín trong Nội các là một "cuộc nổi loạn", tương tự như Cuộc nổi dậy Fronde.

Mặc dù Phổ chưa tham chiến kể từ năm 1795, các lãnh đạo quân sự của vương quốc vẫn tự tin rằng Phổ có thể chiến thắng quân đội của Napoléon. Sau sự cố liên quan đến một pamphlet (quyển sách mỏng) với nội dung chống Pháp, Friedrich Wilhelm cuối cùng bị Luise và gia đình gây sức ép buộc phải phá vỡ nền hòa bình mong manh và tham gia cuộc chiến chống lại Hoàng đế Pháp. Quân đội Phổ bắt đầu huy động lực lượng, đỉnh điểm là tại Trận Jena-Auerstedt vào tháng 10 năm 1806. Trận chiến là một thất bại đối với Phổ, vì khả năng tiếp tục chiến đấu của lực lượng vũ trang đã bị xóa sổ hoàn toàn. Nhà vua và Vương hậu đã cùng quân đội ra trận ở Jena, nhưng lại buộc phải tháo chạy khỏi quân Pháp.

Việc Napoléon chiếm đóng Berlin khiến Nhà vua, Vương hậu và các thành viên còn lại của vương thất phải chạy trốn đến Memel, bất chấp bệnh tình của Luise. Trên đường đi, họ không có thức ăn hay nước sạch, và Nhà vua cùng Vương hậu buộc phải ngủ trong "một trong những cái chuồng tồi tàn mà họ gọi là nhà", theo lời một nhân chứng đi cùng.

Sau các sự kiện đã xảy ra, Hoàng đế Napoléon đã yêu cầu các điều khoản hòa bình trong Hiệp ước Tilsit (1807). Trong quá trình đàm phán, Napoléon đồng ý giữ nguyên một nửa nước Phổ. Friedrich Wilhelm đã cho gọi Luise, khi đó đang mang thai con gái út đến để cầu xin một thỏa thuận tốt hơn cho Phổ. Luise đã khuyên chồng mình rằng: "Vì Chúa, đừng có một nền hòa bình nhục nhã... [Phổ] ít nhất cũng không nên sụp đổ mà không có danh dự." Nhà vua cảm thấy sự hiện diện của Luise có thể khiến Napoléon "thoải mái hơn", vì vậy bà đã miễn cưỡng đồng ý gặp Hoàng đế tại Tilsit, nhưng chỉ để cứu lấy nước Phổ. Napoléon từng cố gắng hủy hoại danh tiếng của Luise bằng cách nghi ngờ lòng chung thủy của Vương hậu, nhưng Luise vẫn gặp mặt Hoàng đế, dùng sắc đẹp và sự quyến rũ của mình để lấy lòng nhằm đạt được những điều khoản có lợi hơn. Dù ấn tượng bởi sự duyên dáng và quyết tâm của Luise nhưng Napoléon vẫn từ chối nhượng bộ. Ông viết thư cho Hoàng hậu Joséphine rằng Luise "thực sự quyến rũ và đầy vẻ lẳng lơ với ta. Nhưng đừng ghen tị... đóng vai người hào hoa sẽ khiến ta phải trả giá quá đắt." Tuy nhiên, những nỗ lực của Napoléon nhằm hủy hoại danh tiếng của Luise đã thất bại, và chỉ khiến Vương hậu được yêu mến hơn tại Phổ.

Những năm cuối đời 
Những hạn chế đã được áp đặt lên Phổ, chẳng hạn như khoản bồi thường khổng lồ lên tới 120 triệu franc và việc đóng quân trong nhà dân. Vào thời điểm bấy giờ, 120 triệu franc tương đương với toàn bộ ngân sách hàng năm của Phổ. Là biểu tượng cho sự huy hoàng và niềm tự hào một thời của Phổ, sự chiếm đóng của Pháp đã gây ra ảnh hưởng đặc biệt tàn khốc đối với Luise, khi Vương hậu phải chịu đựng những lời lăng mạ. Chính Napoléon đã mỉa mai khen ngợi Luise khi gọi Vương hậu là "người đàn ông thực sự duy nhất ở Phổ". Luise nhận ra rằng nước Phổ phụ thuộc vào mình cả về sức mạnh tinh thần, và do đó, bà đã lấy lại được tinh thần lạc quan vốn có, và thường dành thời gian chuẩn bị cho con trai cả đảm nhận vai trò Quốc vương tương lai. Trong vài năm tiếp theo, Luise đã ủng hộ những nỗ lực cải cách của chính phủ do Stein và Hardenberg, cũng như của Gerhard von Scharnhorst và August Neidhardt von Gneisenau thực hiện nhằm tổ chức lại quân đội. Sau thảm họa tại Tilsit, Luise đóng vai trò quan trọng trong việc tái bổ nhiệm Stein (người trước đó bị Nhà vua cách chức). Vương hậu đã nói với Friedrich Wilhelm rằng "[Stein] là niềm hy vọng cuối cùng của ta. Một trái tim vĩ đại, một trí tuệ bao quát, có lẽ ông ta biết những phương thuốc mà chúng ta không hề hay biết."

Đến năm 1808, việc trở về Berlin vẫn chưa an toàn, do đó vương thất đã trải qua mùa hè gần Königsberg. Luise tin rằng những thử thách trong thời thơ ấu của các con mình sẽ tốt cho chúng: "Nếu chúng được nuôi dưỡng trong xa hoa và thịnh vượng, chúng có thể nghĩ rằng mọi chuyện sẽ luôn như vậy." Vào mùa đông năm 1808, Sa hoàng Aleksandr I đã mời Nhà vua và Vương hậu đến Sankt-Peterburg, nơi Luise được tiếp đón trong những căn phòng được trang trí lộng lẫy. Khi trở về Đức, Luise đã thốt lên "Không còn gì làm ta choáng ngợp nữa". Gần thời điểm sinh con gái út là Vương nữ Luise vào năm 1809, Luise đã viết thư cho cha mình, Đại công tước Karl: "Thật vui mừng... những tai họa ập đến với chúng con đã không xâm nhập vào cuộc sống hôn nhân và gia đình, mà ngược lại đã củng cố nó và khiến nó trở nên quý giá hơn đối với chúng con." Trong phần lớn năm đó Luise đổ bệnh, nhưng Vương hậu đã trở lại Berlin cùng Nhà vua vào gần cuối năm, sau ba năm vắng mặt. Luise đến Berlin bằng xe ngựa cùng hai con gái, Charlotte và Alexandrine, cùng con trai út Karl, và được Đại công tước xứ Mecklenburg-Strelitz chào đón tại Cung điện Charlottenburg. Tuy nhiên, cung điện đã bị cướp phá bởi Napoléon và các tướng lĩnh, khi họ đã lấy đi tranh vẽ, tượng, bản thảo và cổ vật trong các phòng. Trở về nước Phổ hoàn toàn khác lạ, một mục sư đã nhận xét rằng "Vương hậu kính yêu của chúng ta không hề vui vẻ, nhưng vẻ nghiêm nghị của bà lại toát lên một sự thanh thản tĩnh lặng... đôi mắt bà đã mất đi vẻ lấp lánh trước đây, và người ta thấy rằng Vương hậu đã khóc rất nhiều, và vẫn còn khóc".

Vào ngày 19 tháng 7 năm 1810, khi đang đến thăm cha tại Strelitz, Vương hậu Luise đột ngột qua đời trong vòng tay Nhà vua bởi một căn bệnh không rõ nguyên nhân. Dân chúng Phổ cho rằng sự chiếm đóng của Pháp là nguyên nhân dẫn đến cái chết sớm của Vương hậu. Tướng quân người Phổ Gebhard Leberecht von Blücher đã thốt lên rằng "Vị thánh của chúng ta đang ở trên thiên đường". Cái chết đột ngột của Luise đã để lại Friedrich Wilhelm III một mình, khi cuộc chiến tranh Napoléon và nhu cầu cải cách vẫn còn đang tiếp diễn. Luise được chôn cất trong vườn của Cung điện Charlottenburg, nơi lăng mộ chứa bức tượng của Vương hậu do Christian Daniel Rauch tạc được xây trên mộ của bà. Friedrich Wilhelm không tái hôn cho đến năm 1824, khi ông kết hôn không đăng đối với Nữ Bá tước Auguste von Harrach. Nhà vua giải thích rằng "Sự đồng hành và cảm thông của người phụ nữ đã trở nên cần thiết đối với ta, vì vậy ta phải kết hôn lần nữa". Sau khi Friedrich Wilhelm qua đời vào ngày 7 tháng 6 năm 1840, thi hài của ông được chôn cất bên cạnh Luise.

Con cái

Tổ tiên

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Bằng tiếng Đức
 Günter de Bruyn: Preußens Luise. Vom Entstehen und Vergehen einer Legende. Siedler, Berlin 2001,  (with bibliography and index of illustrations)

Liên kết ngoài 

Sinh năm 1776
Mất năm 1810
Người Hannover
Đại Công nữ
Công nữ
Gia tộc Mecklenburg-Strelitz
Vương hậu Phổ
Vương tức Phổ
Vương tộc Hohenzollern