Chính sách thuế quan trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump

Trong nhiệm kỳ thứ hai làm Tổng thống Hoa Kỳ, Donald Trump đã ban hành hàng loạt mức thuế quan cao đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ. Từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2025, mức thuế suất thực tế trung bình của Hoa Kỳ đã tăng vọt từ 2,5% lên ước tính 27%—con số cao nhất trong hơn một thế kỷ qua. Sau nhiều lần điều chỉnh và đàm phán, tính đến tháng 11 năm 2025, mức thuế suất thực tế trung bình đứng ở mức 16,8%. Nguồn thu từ thuế quan của Hoa Kỳ đạt 287 tỷ đô la vào năm 2025, tăng 192% so với năm 2024.

Viện dẫn Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, Trump đã nâng thuế đối với thép, nhôm và đồng lên 50%. Ông cũng áp thuế 25% đối với ô tô nhập khẩu từ đa số các quốc gia và 100% đối với một số loại dược phẩm. Các mức thuế mới dành cho chất bán dẫn và những lĩnh vực khác hiện vẫn đang được xem xét.

Trump cũng tuyên bố quyền hạn thuế quan chưa từng có tiền lệ dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Vào ngày 2 tháng 4 năm 2025, ông viện dẫn đạo luật này để áp đặt "thuế quan tương hỗ" lên hàng nhập khẩu từ tất cả các quốc gia chưa chịu các lệnh trừng phạt khác. Mức thuế chung 10% bắt đầu có hiệu lực từ ngày 5 tháng 4. Mặc dù các kế hoạch áp "thuế quan tương hỗ" bổ sung riêng cho từng quốc gia đã bị hoãn lại sau cú sụp đổ thị trường chứng khoán năm 2025, chúng vẫn được triển khai với một số điều chỉnh vào ngày 7 tháng 8. 

Chính quyền Trump lập luận rằng các mức thuế này sẽ thúc đẩy sản xuất nội địa, bảo vệ an ninh quốc gia và thay thế thuế thu nhập liên bang. Chính quyền xem thâm hụt thương mại là điều gây hại về bản chất, một quan điểm bị các nhà kinh tế chỉ trích là hiểu sai về thương mại. Dù Trump tuyên bố nước ngoài phải gánh thuế quan của ông, nhưng thực tế thuế quan Hoa Kỳ là các khoản phí do chính các nhà nhập khẩu hàng hóa nước ngoài tại Mỹ chi trả. Chính sách thuế này đã châm ngòi cho cuộc chiến thương mại với Canada và Mexico, đồng thời làm leo thang chiến tranh thương mại Hoa Kỳ – Trung Quốc. 

Vào ngày 20 tháng 2 năm 2026, trong vụ kiện Learning Resources, Inc. v. Trump, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã phán quyết rằng các mức thuế quan theo Đạo luật Quyền năng Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là bất hợp pháp. Đáp lại, Trump tuyên bố ông sẽ áp đặt một mức thuế quan phổ quát mới là 10% theo quy định tại Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng thuế quan đã làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận của các doanh nghiệp, cũng như gia tăng gánh nặng chi tiêu cho các hộ gia đình. Tốc độ tăng trưởng việc làm chậm lại đáng kể trong năm 2025, và sự bùng nổ việc làm trong ngành sản xuất như đã hứa hẹn đã không trở thành hiện thực. Số vụ phá sản doanh nghiệp tại Hoa Kỳ đã leo lên mức cao nhất kể từ năm 2010. Tuy nhiên, bất chấp dự báo của nhiều nhà kinh tế và tổ chức nghiên cứu về việc tăng trưởng chậm lại hay thậm chí suy thoái do thuế quan, GDP của Hoa Kỳ vẫn tiếp tục tăng trưởng; điều này một phần được cho là nhờ việc Trump đã rút lại các mức thuế cao ban đầu.

Bối cảnh
Những năm 1990 và 2000 đã chứng kiến sự mở rộng mạnh mẽ trong thương mại hàng hóa toàn cầu khi những cải tiến trong công nghệ viễn thông và vận tải biển giúp cho việc thuê ngoài trên quy mô toàn cầu trở nên khả thi hơn, đồng thời các hiệp định thương mại giúp cắt giảm thuế quan và các rào cản thương mại khác. Mặc dù lợi ích tổng thể mang lại cho Hoa Kỳ là rất lớn, nhưng những lợi ích của toàn cầu hóa lại được phân bổ không đồng đều; lao động có tay nghề cao thường trở nên giàu có, trong khi những người Mỹ có ít kỹ năng hơn và ít khả năng di chuyển về mặt địa lý lại chật vật để thích nghi với sự thay đổi kinh tế nhanh chóng.

Mặc dù việc làm trong ngành sản xuất của Hoa Kỳ đã suy giảm trong nhiều thập kỷ, nhưng tình trạng mất việc làm đã tăng tốc vào những năm 2000 sau khi Hoa Kỳ bình thường hóa quan hệ thương mại với Trung Quốc. Sự gia tăng hoạt động thuê ngoài, cùng với những tiến bộ trong tự động hóa, đã dẫn đến tình trạng suy thoái cục bộ tại nhiều cộng đồng phụ thuộc vào sản xuất. Những công nhân sản xuất bị sa thải thường không di dời hay chuyển đổi sang các ngành công nghiệp mới, ngay cả khi cộng đồng của họ đã phục hồi, và thay vào đó họ vẫn thất nghiệp trong dài hạn. Nghiên cứu chỉ ra rằng các khu vực này đã trở nên phân cực hơn về mặt chính trị và các nhà lập pháp tại đó ngày càng ủng hộ các chính sách bảo hộ.

Trong suốt những năm 2000, các cuộc khảo sát dư luận và luận điệu chính trị bắt đầu phản ánh sự hoài nghi ngày càng tăng đối với hội nhập kinh tế quốc tế, một xu hướng đã trở nên mạnh mẽ hơn sau cuộc Đại Suy thoái. Vào năm 2008, Barack Obama đã đổ lỗi cho NAFTA về việc làm mất một triệu việc làm và tuyên bố: "chúng ta không thể tiếp tục thông qua các thỏa thuận thương mại không công bằng như NAFTA, vốn đặt lợi ích nhóm lên trên lợi ích của người lao động."

Theo Jeffry Frieden, năm 2016 "là lần đầu tiên kể từ những năm 1930 mà cả hai đảng lớn đều có ứng cử viên tranh cử tổng thống công khai thù địch với hội nhập kinh tế, và là lần đầu tiên bất kỳ đảng lớn nào có một ứng cử viên chính thức mang quan điểm tương tự. Chiến thắng của Donald Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2016 đánh dấu sự thắng thế của một chủ nghĩa dân tộc kinh tế vốn đã nằm xa dòng chảy chủ lưu của chính trị Hoa Kỳ từ lâu." Việc Trump chấp nhận các chính sách thương mại hạn chế và thuế quan diện rộng đại diện cho một sự tách biệt rõ rệt so với sự ủng hộ tự do thương mại nói chung của Đảng Cộng hòa trong hơn bảy mươi năm trước đó, và là sự quay trở lại một phần với định hướng bảo hộ của đảng này vào đầu thế kỷ 20.

Thuế quan cụ thể theo từng quốc gia được thực thi theo IEEPA

Các sự kiện chính và đàm phán

Tháng 1 – tháng 3 năm 2025 
Trump tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai vào ngày 20 tháng 1. Trong bài diễn văn nhậm chức của mình, ông cam kết "bắt đầu ngay lập tức cuộc cải tổ hệ thống thương mại của chúng ta để bảo vệ người lao động và gia đình Mỹ."

Vào ngày 1 tháng 2, ông tuyên bố một số "tình trạng khẩn cấp quốc gia" liên quan đến nạn buôn bán fentanyl và viện dẫn IEEPA để áp thuế 25% lên hầu hết hàng hóa từ Mexico và Canada, cùng 10% lên hàng hóa từ Trung Quốc. Thuế quan đối với hàng hóa Mexico và Canada tuân thủ USMCA nhanh chóng bị đình chỉ, nhưng "thuế fentanyl" đối với hàng hóa Trung Quốc đã được nâng lên 20% vào ngày 4 tháng 3.

Ngày 13 tháng 2, Trump công bố kế hoạch áp "thuế quan tương hỗ" lên tất cả các quốc gia có rào cản thương mại chống lại Hoa Kỳ vào tháng 4, thúc đẩy một làn sóng tiếp cận ngoại giao. Các nhà phân tích và chính phủ nước ngoài bày tỏ sự bối rối trước các chiến lược thuế quan của chính quyền và sự cởi mở trong đàm phán. Canada cáo buộc rằng thuế quan đối với hàng xuất khẩu của họ nhằm mục đích phá hoại nền kinh tế và gây áp lực cho việc sáp nhập vào Hoa Kỳ. Một quan chức thương mại Nhật Bản bình luận: "Dù tôi nói chuyện với ai trong chính quyền Hoa Kỳ, không ai trong số họ biết Trump đang nghĩ gì. Chúng tôi thậm chí còn không biết Trump muốn đàm phán về cái gì." Khi Việt Nam đề nghị xóa bỏ mọi thuế quan đối với hàng hóa Mỹ, cố vấn kinh tế Peter Navarro đã bác bỏ đề xuất này. "Đây không phải là một cuộc đàm phán," ông nói. "Đây là một tình trạng khẩn cấp quốc gia dựa trên tình hình thâm hụt thương mại đã vượt quá tầm kiểm soát."

Ngày 12 tháng 3, chính quyền đã áp thuế 25% đối với các sản phẩm thép và nhôm nhập khẩu. GDP quý đầu tiên của Hoa Kỳ giảm 0,05%, nhưng các nhà đầu tư cho rằng sự sụt giảm này là do sự đổ xô nhập khẩu hàng hóa trước khi thuế quan có hiệu lực .

Tháng 4 – Tháng 6 năm 2025 

Vào ngày 2 tháng 4, ngày mà Trump gọi là "Ngày Giải phóng" (Liberation Day), ông đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia liên quan đến thâm hụt thương mại quốc gia và công bố "thuế quan tương hỗ" đối với tất cả các quốc gia không chịu các lệnh trừng phạt khác. Mức thuế tối thiểu 10% đối với hầu hết hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ đã có hiệu lực vào ngày 5 tháng 4.

Sự hoảng loạn do thông báo này gây ra đã dẫn đến cú sụp đổ thị trường chứng khoán năm 2025, và các mức thuế mới dành riêng cho từng quốc gia, dự kiến áp dụng vào ngày 9 tháng 4, đã bị tạm hoãn trong 90 ngày. Tuy nhiên, sau một vòng xoáy trả đũa, thuế quan của Hoa Kỳ đối với hàng hóa Trung Quốc đã tăng lên 145% trong khi thuế quan của Trung Quốc đối với hàng hóa Hoa Kỳ tăng lên 125%. Thuế quan đối với thép và nhôm, mức thuế 25% đối với ô tô được áp dụng vào ngày 3 tháng 4, cùng các loại thuế theo ngành cụ thể khác vẫn được duy trì. Tờ Politico ước tính rằng bất chấp việc tạm hoãn 90 ngày, các mức thuế còn lại đã đưa mức thuế suất áp dụng bình quân của Hoa Kỳ lên 27%—mức cao nhất trong hơn một thế kỷ.

Các CEO của những nhà bán lẻ lớn tại Hoa Kỳ đã cảnh báo Trump rằng cuộc chiến thương mại với Trung Quốc sẽ dẫn đến việc tăng giá rõ rệt và thiếu hụt sản phẩm vào giữa tháng 5. Những tàu hàng đầu tiên chở hàng hóa Trung Quốc chịu thuế 145% đã cập bến vào ngày 6 tháng 5 với lượng hàng bị cắt giảm một nửa. Trump được cho là đã chuyển hướng tập trung sang đàm phán, gạt Navarro sang một bên và đề bạt Scott Bessent làm cố vấn kinh tế chính của mình.

Đến cuối tháng 6, Hoa Kỳ mới chỉ ký kết một thỏa thuận với Vương quốc Anh và một thỏa thuận tạm thời có thời hạn 90 ngày với Trung Quốc. Theo các điều khoản hết hạn vào ngày 9 tháng 11, được gia hạn sau đó, Trung Quốc đã hạ thuế đối với hàng hóa Hoa Kỳ xuống 10% và nối lại xuất khẩu đất hiếm, trong khi Hoa Kỳ hạ thuế đối với hàng hóa Trung Quốc xuống 30% (10% cơ bản + 20% liên quan đến fentanyl) và cắt giảm thuế de minimis xuống còn 54%.

Vào ngày 4 tháng 6, Trump đã tăng gấp đôi thuế đối với thép và nhôm nhập khẩu từ 25% lên 50%, và vào ngày 12 tháng 6, ông đã mở rộng chúng bao gồm cả các thiết bị gia dụng như tủ lạnh và máy rửa bát.

GDP quý hai của Hoa Kỳ đã phục hồi lên mức 3,8% khi hoạt động nhập khẩu trở lại bình thường.

Tháng 7 – Tháng 9 năm 2025 
Vào ngày 1 tháng 8, Cục Thống kê Lao động đã công bố dữ liệu điều chỉnh cho thấy sự chậm lại rõ rệt trong việc tuyển dụng của các công ty, điều mà một số người cho là do sự bất ổn gây ra bởi thuế quan. Trump đã bác bỏ dữ liệu này là "gian lận" và sa thải Ủy viên của Cục. Trump cũng kêu gọi cách chức Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell, người đã cảnh báo rằng thuế quan có thể thổi bùng lạm phát và đã chống lại các yêu cầu của Trump về việc cắt giảm lãi suất quỹ liên bang.

Các mức thuế "tương hỗ" dành riêng cho từng quốc gia đã bị hoãn và thay đổi nhiều lần trước khi chính thức có hiệu lực vào ngày 7 tháng 8.

Trump đã thông báo cho các chính phủ nước ngoài về những điều chỉnh đối với mức thuế "tương hỗ" của họ thông qua một loạt các lá thư. Trong một lá thư gửi tới Brazil, ông đe dọa áp thuế 50% trong khi lên án các cáo buộc chống lại Jair Bolsonaro, một đồng minh của Trump đang phải đối mặt với phiên tòa xét xử tại Brazil vì âm mưu đảo chính năm 2022. Vào ngày 30 tháng 7, Trump tuyên bố các hành động của Brazil là một "tình trạng khẩn cấp quốc gia" của Hoa Kỳ và áp đặt thêm mức thuế 40% đối với nước này bên cạnh mức thuế "tương hỗ" 10%.

Vào ngày 31 tháng 7, Hoa Kỳ đã công bố "thuế quan thứ cấp" đầu tiên, nhắm vào Ấn Độ để trừng phạt hoạt động thương mại của nước này với Nga. Bắt đầu từ ngày 27 tháng 8, hàng xuất khẩu của Ấn Độ phải đối mặt với mức thuế bổ sung 25% và tổng mức thuế cơ bản là 50%.

Tháng 10 – Tháng 12 năm 2025 
Vào ngày 1 tháng 10, các mức thuế mới đối với xe tải lớn, tủ và đồ nội thất bắt đầu có hiệu lực. Mức thuế 100% đối với "bất kỳ sản phẩm dược phẩm nào có thương hiệu hoặc bằng sáng chế" cũng bắt đầu được áp dụng, trừ khi các công ty này đang xây dựng nhà máy sản xuất tại Hoa Kỳ.

Vào ngày 10 tháng 10, Tổng thống Trump đã đưa ra những lời đe dọa mới đối với Trung Quốc, bao gồm mức thuế bổ sung 100% bắt đầu từ ngày 1 tháng 11, nhằm trả đũa việc Trung Quốc mở rộng kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm. Trung Quốc đã công bố các biện pháp trả đũa. Tuy nhiên, sau cuộc gặp với Tổng bí thư ĐCSTQ Tập Cận Bình tại Hàn Quốc vào ngày 30 tháng 10, Trump tuyên bố Hoa Kỳ sẽ cắt giảm "thuế fentanyl" đối với hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ 20% xuống 10% để đổi lấy việc thu mua đậu tương và các nông sản khác cũng như tiếp cận dễ dàng hơn với đất hiếm. Hoa Kỳ cũng được cho là sẽ đình chỉ việc mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Thỏa thuận thương mại này đã hạ thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc xuống mức tương đương hoặc thấp hơn so với các quốc gia khác.

Vào ngày 14 tháng 11, Trump đã miễn trừ nhiều loại nông sản khỏi thuế quan "tương hỗ" hoặc thuế quan đối với Brazil sau khi thừa nhận nhu cầu trong nước và sự thiếu hụt năng lực sản xuất. Các sản phẩm mới được miễn trừ bao gồm cà phê, trà, trái cây nhiệt đới, ca cao, gia vị, chuối, cam, cà chua và thịt bò.

Đến tháng 12 năm 2025, một nửa tổng số hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ đã được miễn thuế theo đạo luật IEEPA của Trump, mặc dù một số mặt hàng còn lại vẫn bị nhắm mục tiêu bởi thuế quan theo Mục 232.

Tháng 1 – Tháng 3 năm 2026 
Vào ngày 17 tháng 1, Trump đe dọa áp thuế bổ sung 10% lên hàng hóa từ 8 quốc gia châu Âu trừ khi họ ủng hộ việc ông thâu tóm Greenland. Ông nói rằng mức thuế này sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 và tăng lên 25% vào ngày 1 tháng 6 trừ khi đạt được một thỏa thuận. Vẫn chưa rõ Trump có thể ban hành một quy định như vậy bằng cách nào, đặc biệt là vì 6 trong số các quốc gia này giao thương như một phần của khối thương mại Liên minh châu Âu cùng với các quốc gia khác. Vào ngày 21 tháng 1 năm 2026, Trump tuyên bố ông sẽ không áp thuế lên một số quốc gia châu Âu sau khi đạt được "khuôn khổ của một thỏa thuận tương lai" về Greenland và vùng Bắc Cực với Tổng thư ký NATO Mark Rutte.

Tác động 

Hoa Kỳ đã thu được 287 tỷ đô la tiền thuế hải quan, các loại thuế và lệ phí, tăng 192% so với năm trước. Khoảng một phần ba số tiền đó (97,5 tỷ đô la) được thu chỉ riêng trong quý IV, tăng 281% so với cùng kỳ năm trước.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng thuế quan đã làm tăng chi phí và giảm thu nhập của các công ty và làm tăng chi phí cho các hộ gia đình.

Goldman Sachs ước tính rằng tính đến tháng 8 năm 2025, gánh nặng thuế quan được chi trả 37% bởi người tiêu dùng Hoa Kỳ, 51% bởi các doanh nghiệp Hoa Kỳ và 9% bởi các nhà xuất khẩu nước ngoài. Khoảng 3% được cho là do hành vi trốn thuế tiềm ẩn.

Tăng trưởng việc làm sụt giảm đáng kể vào năm 2025; các nhà tuyển dụng chỉ tạo thêm 584.000 việc làm so với 2 triệu việc làm trong mỗi năm của hai năm trước đó. Sự tăng trưởng việc làm trong ngành sản xuất đã không thành hiện thực.

Thuế quan đã dẫn đến sự bất ổn về chính sách và khiến niềm tin của người tiêu dùng sụt giảm. Hơn một nửa số người Mỹ đổ lỗi cho chính quyền Trump về chi phí sinh hoạt gia tăng và không tán thành việc chính quyền Trump tăng thuế quan. Các vụ phá sản doanh nghiệp tại Hoa Kỳ đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2010.

Thuế quan đã dẫn đến sự sụt giảm mạnh trong xuất khẩu nông sản của Hoa Kỳ do thuế quan trả đũa từ các quốc gia khác, đặc biệt là Trung Quốc, dẫn đến nhiều vụ phá sản của các trang trại Hoa Kỳ; tác động này đã được giảm thiểu một phần nhờ các gói cứu trợ nông dân của chính quyền Trump.

Tuy nhiên, mặc dù nhiều nhà kinh tế và tổ chức nghiên cứu kinh tế dự đoán tăng trưởng chậm hơn và thậm chí có thể xảy ra suy thoái do thuế quan, GDP của Hoa Kỳ vẫn tiếp tục tăng trưởng, điều này một phần được cho là do sự thoái lui của Trump khỏi các mức thuế cao ban đầu.

Chú thích

Tham khảo

Donald Trump
Quan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam
Quan hệ Hoa Kỳ – Trung Quốc
Năm 2025 trong thương mại quốc tế