Sophie của Pháp

Sophie của Pháp (Sophie Philippine Élisabeth Justine; ; 27 tháng 7 năm 1734 – 2 tháng 3 năm 1782) là vương nữ Pháp và fille de France. Sophie là con gái thứ sáu và là người con thứ tám của Louis XV của Pháp và Maria Leszczyńska của Ba Lan. Vào năm 1777, Vương nữ Sophie và chị gái là Vương nữ Adélaïde được phong tước hiệu Nữ Công tước xứ Louvois.

Tiểu sử

Đầu đời 
Vương nữ Sophie sinh ngày 27 tháng 7 năm 1734 tại Cung điện Versailles, Pháp, là người con thứ tám và là người con gái thứ sáu của Vua Louis XV của Pháp và Vương hậu Maria Leszczyńska. Sự ra đời của Sophie diễn ra khá lặng lẽ, và vương nữ ít được biết đến hơn so với các chị em của mình. Tên đệm của vương nữ, Philippine, được đặt để vinh danh người anh trai Philippe đã qua đời vào một năm trước. Sophie và các chị em được gọi chung là Mesdames.

Không giống như những người con lớn hơn của Vua Louis XV, Sophie không được nuôi dưỡng tại Versailles mà vào tháng 6 năm 1738, vương nữ được gửi đến Tu viện Fontevraud với chị gái là Madame Victoire và các em gái là Madame Thérèse (qua đời khi còn nhỏ) và Madame Louise, do chi phí nuôi dạy các vương nữ tại Versailles được tể tướng của Nhà vua, Hồng y Fleury cho là quá tốn kém. Vương hậu Maria bị cấm đến thăm các con nên thường xuyên viết thư và gửi những món quà, chẳng hạn như ngựa đồ chơi cho vương nữ Sophie. Vào ngày 6 tháng 6, các vương nữ chính thức rời Versailles để đến Fontevraud trên tám cỗ xe ngựa và hai xe kéo chở hai mươi toa hành lý, trong chuyến hành trình dài 13 ngày.

Theo Madame Campan, người đọc sách cho Sophie cùng hai em gái Victoire và Louise vào năm 1768, các Mesdames đã có tuổi thơ khá bất hạnh tại Fontevraud và không được giáo dục nhiều:

 "Hồng y Fleury, người thực sự có công trong việc khôi phục lại tình hình tài chính, đã thực hiện hệ thống tiết kiệm này đến mức thuyết phục được Nhà vua giải tán đoàn hầu cận của bốn vương nữ nhỏ. Họ được nuôi dưỡng như những người nội trú trong một tu viện cách xa triều đình tám mươi dặm. Tu viện Saint Cyr sẽ phù hợp hơn để tiếp nhận các vương nữ; nhưng có lẽ Hồng y cũng có một số định kiến ngay cả với những thể chế hữu ích nhất, và những định kiến ​​đó, kể từ khi Vua Louis XIV qua đời, được dấy lên để chống lại cơ sở quý tộc của Madame de Maintenon. Madame Louise thường khẳng định với ta rằng ở tuổi mười hai, bà không hề biết đọc toàn bộ bảng chữ cái, và chỉ học đọc trôi chảy sau khi trở về Versailles. Madame Victoire cho rằng những cơn hoảng loạn dữ dội mà bà không bao giờ chế ngự được là do những nỗi sợ hãi mà bà trải qua tại Tu viện Fontevraud, mỗi khi bà bị gửi đến cầu nguyện một mình trong hầm mộ nơi các nữ tu được chôn cất như một hình thức sám hối. Một người làm vườn thuộc tu viện đã chết trong trạng thái điên loạn. Nơi ở của ông ta, bên ngoài những bức tường, nằm gần một nhà nguyện của tu viện, nơi các nữ tu được đưa đến để đọc kinh cầu nguyện cho những người đang hấp hối. Lời cầu nguyện của họ không chỉ một lần bị gián đoạn bởi tiếng thét của người đàn ông sắp chết."

Triều đại của Louis XV 

Sophie và em gái Louise được phép trở lại triều đình Versailles vào năm 1750, hai năm sau vương nữ Victoire. Madame de Pompadour, người chứng kiến ​​sự trở về của Sophie và em gái Louise từ Fontevrault, đã mô tả Sophie là "cao gần bằng mình" và "rất hấp dẫn, dù hơi mũm mĩm, với làn da đẹp…".

Theo hồi ký của Madame Campan, mặc dù việc học hành bị bỏ bê ở tu viện, nhưng sau khi trở về triều đình, các vương nữ đã bù đắp bằng cách học tập rất nhiều, được khuyến khích bởi anh trai Louis, người mà họ ngay lập tức trở nên thân thiết. Các Mesdames được học cách viết tiếng Pháp đúng cách, đồng thời học cả tiếng Ý và tiếng Anh, và học các môn toán cao cấp, kỹ thuật xoay và quay số, và lịch sử.

Vua Louis XV gọi các con gái mình bằng biệt danh: Nhà vua gọi Madame Adélaïde là 'Loque'; Madame Victoire là 'Coche'; Madame Louise là 'Chiffe'; và Madame Sophie là 'Graille'.

Madame Sophie không bao giờ kết hôn, do đó bà trở thành thành viên của nhóm các vương nữ chưa chồng được gọi là Mesdames. Charles Philippe d'Albert, Công tước thứ 4 xứ Luynes, ghi nhận rằng Sophie và các anh chị em thường hỗ trợ Vương hậu Maria trong nhiều hoạt động từ thiện mà bà khởi xướng bên ngoài Versailles, chẳng hạn như quyên góp tiền và quần áo cho người nghèo ở nhiều giáo xứ khác nhau. Được miêu tả là người nhút nhát và kín đáo, Sohpie không thu hút nhiều sự chú ý. Vương nữ không gây được ảnh hưởng tại triều đình, mà để chị gái là Madame Adélaïde dẫn dắt, và noi theo chị gái trong thái độ thù địch với các tình nhân của cha mình, Madame de Pompadour và sau đó là Madame du Barry.

Năm 1761, khi Victoire và Adélaïde đến suối nước ở Lorraine để chữa bệnh, Sophie và em gái Louise đã lần đầu tiên đến thăm Paris.

Madame Campan đã mô tả Sophie như sau:

 "Madame Sophie vô cùng xấu xí; ta chưa từng thấy ai có vẻ ngoài khó ưa đến vậy; bà đi lại rất nhanh; và để nhận ra những người đi ngang qua mà không cần nhìn họ, bà có thói quen liếc nhìn sang một bên như một con thỏ. Vương nữ nhút nhát đến mức người ta có thể ở bên cạnh bà hàng ngày trong nhiều năm mà không nghe thấy bà nói một lời nào. Tuy nhiên, người ta cho rằng bà thể hiện tài năng, thậm chí cả sự dễ mến, trong giới quý tộc được bà sủng ái. Bà tự học rất nhiều, nhưng học một mình; sự hiện diện của người đọc sách sẽ khiến bà rất bối rối. Tuy nhiên, cũng có những lúc vương nữ, vốn thường rất cứng đầu, bỗng trở nên thân thiện và nhã nhặn, thể hiện lòng tốt cởi mở nhất; điều này thường xảy ra trong những cơn bão; bà hoảng sợ đến mức khi đó, bà tiến đến gần những người thấp kém nhất và hỏi họ hàng ngàn câu hỏi ân cần; một tia chớp lóe lên khiến bà siết chặt tay họ; Một tiếng sấm vang dội có thể khiến bà ôm chầm lấy họ, nhưng khi trời yên tĩnh trở lại, vương nữ lại lấy lại vẻ cứng nhắc, dè dặt và xa cách của mình, và đi ngang qua tất cả mọi người mà không hề để ý đến ai, cho đến khi một cơn bão mới ập đến, khiến bà vừa sợ hãi vừa thân thiện trở lại."

Cuộc sống của các chị em vương nữ trong những năm cuối triều đại Louis XV được mô tả như sau:

 "Louis XV rất ít khi gặp gia đình mình. Mỗi sáng, ngài đều đi lên phòng của Madame Adélaïde bằng cầu thang riêng. Ngài thường mang cà phê tự pha đến và uống cùng họ. Madame Adélaïde rung chuông báo cho Madame Victoire biết Nhà vua đã đến; Madame Victoire, khi thức dậy để đến phòng của em gái mình, đã rung chuông gọi Madame Sophie, đến lượt mình lại rung chuông gọi Madame Louise. Các phòng của các Mesdames rất rộng. Madame Louise ở phòng xa nhất. Quý cô bị dị tật và rất thấp bé; vương nữ tội nghiệp thường chạy hết sức để tham gia cuộc gặp gỡ hàng ngày, nhưng vì phải băng qua nhiều phòng, nên dù vội vàng, bà vẫn thường chỉ kịp ôm cha trước khi Ngài ra ngoài săn bắn. Mỗi tối, lúc sáu giờ, các Mesdames ngưng việc nghe sách để cùng các vương tử đến gặp Louis XV. Chuyến thăm này được gọi là 'buổi cởi giày' [có nghĩa là thời điểm cởi giày] của Nhà vua, và được đánh dấu bằng một loại nghi thức nhất định. Các Mesdames mặc một chiếc váy phồng khổng lồ, bên trong là lớp váy lót được trang trí bằng vàng hoặc thêu; họ buộc một dải vải dài quanh eo và che đi phần thân dưới bằng một chiếc áo choàng dài bằng vải taffeta đen, phủ kín đến tận cằm. Các hiệp sĩ danh dự, các thị nữ, các thị vệ, các cận thần và người hầu mang theo những ngọn đuốc lớn, cùng họ đến gặp Nhà vua. Chỉ trong chốc lát, toàn bộ cung điện, vốn thường rất tĩnh lặng bỗng trở nên náo động; Nhà vua hôn lên trán từng vương nữ, và cuộc gặp gỡ diễn ra ngắn đến nỗi việc đọc sách bị gián đoạn thường được tiếp tục sau khoảng mười lăm phút; các Mesdames trở về phòng, cởi dây buộc váy lót và dải vải; họ tiếp tục thêu tranh, còn ta thì đọc sách."

Năm 1770, Nữ Đại vương công Maria Antonia của Áo, khi đó 14 tuổi, trở thành Trữ phi nước Pháp qua cuộc hôn nhân với cháu trai của Madame Sophie là Trữ quân Louis-Auguste (Vua Louis XVI tương lai). Do mối quan hệ gần gũi giữa Trữ quân và các dì của mình, Maria Antonia ban đầu cũng trở nên thân thiết với các Mesdames trong những năm đầu ở Pháp, với tư cách là các thành viên cấp cao tại triều đình. Các Mesdames thường luân phiên với Bá tước phu nhân xứ Provence tháp tùng Maria Antonia trong các nhiệm vụ chính thức. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Maria Antoinia và các Mesdames chấm dứt vào năm 1772, sau khi âm mưu dụ dỗ Trữ phi làm nhục Madame du Barry bị thất bại, một kế hoạch do Madame Adélaïde khởi xướng với sự hỗ trợ của Madame Victoire và Madame Sophie.

Triều đại của Louis XVI 

Từ tháng 4 năm 1774, Madame Sophie, cùng với các chị em gái Adélaïde, Victoire và Louise, đã túc trực bên giường bệnh của Vua Louis XV cho đến khi Nhà vua qua đời vì bệnh đậu mùa vào ngày 10 tháng 5. Mặc dù chưa từng mắc bệnh đậu mùa, nhưng các vương nữ vẫn được phép ở bên cạnh cha, ngay cả khi các thành viên nam khác trong vương thất cũng như Trữ phi Maria Antonia bị giữ tránh xa do nguy cơ mắc bệnh rất cao. Do các Mesdames không quan trọng về mặt chính trị theo Luật Salic, vốn không cho phép nữ giới kế vị, nên không bị cấm đến thăm Nhà vua.

Sau khi Vua Louis XV qua đời, ngai vàng được kế thừa bởi cháu trai Nhà vua là Louis-Auguste, lấy tên hiệu Louis XVI. Vua Louis XVI gọi các dì của mình là Mesdames Tantes. Ba chị em vương nữ mắc phải bệnh đậu mùa lúc vua cha hấp hối, và được cách ly trong một ngôi nhà nhỏ gần Lâu đài Choisy, nơi triều đình sơ tán đến sau khi Nhà vua băng hà cho đến khi bình phục.

Vua Louis XVI cho phép các vương nữ giữ lại phòng của mình trong Cung điện Versailles, và họ tiếp tục tham dự các buổi lễ tại triều đình vào những dịp đặc biệt. Chẳng hạn như trong chuyến thăm của Hoàng đế La Mã Thần thánh Joseph II, Hoàng đế được cho là đã làm say đắm em gái của Sophie là Adélaïde. Tuy nhiên, các vương nữ giữ khoảng cách với triều đình và thường cư trú tại Lâu đài Bellevue ở Meudon. Các Mesdames thường du lịch đến Vichy hàng năm, luôn đi cùng với đoàn tùy tùng gồm ít nhất ba trăm người, khiến cho các suối nước nóng tại đây trở nên nổi tiếng. Các Mesdames tiếp tục là người thân tín của Vua Louis XVI, cũng như duy trì mối quan hệ tốt với cháu gái là Vương tôn nữ Élisabeth, và thường xuyên đến thăm Élisabeth tại nơi nghỉ dưỡng ở Lãnh địa Montreuil.

Năm 1777, Sophie và em gái Adélaïde được Nhà vua phong tước hiệu Nữ Công tước xứ Louvois sau khi cùng nhau mua một điền trang tại đây.

Các Mesdames không hòa thuận với tân vương hậu Maria Antonia. Khi Maria Antonia đưa ra phong tục mới về các bữa tối gia đình thân mật, cũng như các thói quen thân mật khác làm suy yếu nghi thức cung đình trang trọng, điều này đã dẫn đến sự ra đi của giới quý tộc triều đình cũ để phản đối các cải cách của Vương hậu, những người đã tập trung tại salon của các Mesdames. Họ tổ chức các buổi tiếp đãi long trọng tại Bellevue cũng như tại Versailles. Salon của họ được cho là thường xuyên có sự lui tới của Bộ trưởng Jean Frédéric Phélypeaux, Bá tước xứ Maurepas, người mà Adélaïde đã đưa lên nắm quyền thông qua Louis Joseph, Thân vương xứ Condé và Louis François Joseph, Thân vương xứ Conti – cả hai đều là thành viên của phe chống Áo. Pierre Beaumarchais cũng là vị khách thường xuyên lui tới, người thường đọc những bài thơ châm biếm của mình về Áo và các nhân vật quyền lực tại đây. Đại sứ Áo Florimond Claude, Bá tước xứ Mercy-Argenteau báo cáo rằng salon của các vương nữ là trung tâm của những âm mưu chống lại Maria Antonia, nơi các Mesdames dung túng cho những bài thơ châm biếm vương hậu. Ngoài ra, các Mesdames đã tập hợp đảng Dévots cực đoan bảo thủ, bao gồm giới quý tộc chống lại các nhà triết học, bách khoa toàn thư và kinh tế học.

Qua đời 
Vào ngày 2 tháng 3 năm 1782 tại Cung điện Versailles, Sophie qua đời vì bệnh phù nề ở tuổi 47, sống lâu hơn sáu trong số chín anh chị em của mình. Vương nữ được chôn cất tại lăng mộ hoàng gia nằm tại Vương cung thánh đường Thánh Denis, nơi đã bị cướp bóc và phá hủy vào thời điểm diễn ra Cách mạng Pháp.

Cháu gái của Sophie là Sophie Hélène Béatrix, con gái út của Louis XVI và Maria Antonia, được đặt tên theo vương nữ.

Trong phim ảnh 
Sophie của Pháp được nữ diễn viên người Scotland Shirley Henderson thủ vai trong bộ phim năm 2006 Marie Antoinette.

Tổ tiên

Tham khảo

Đọc thêm 

 Zieliński, Ryszard (1978). Polka na francuskim tronie. Czytelnik.
 Mesdames tại trang web của Cung điện Versailles

Sinh năm 1734
Mất năm 1782
Nữ tu Pháp
Người Versailles
Vương nữ
Vương nữ Pháp
Vương nữ Pháp (Bourbon)
Nữ Công tước
Chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Denis