Dân quân Trung Quốc

Dân quân Trung Quốc (giản thể: 中国民兵, phiên âm Hán Việt: Trung Quốc Dân binh) là một trong những lực lượng vũ trang không thường trực của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chịu sự lãnh đạo và chỉ huy của Quốc vụ viện và Quân ủy Trung ương,  là hình thức tổ chức trọng yếu nhằm thực hành chiến lược "toàn dân đều là quân".

Dân quân Trung Quốc chủ yếu gồm các công dân không tại ngũ đã được huấn luyện quân sự hóa, là một bộ phận cấu thành của lực lượng vũ trang của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đồng thời cũng là một trong những nguồn nhân lực chủ yếu của lực lượng dự bị của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (các nguồn khác bao gồm quân nhân xuất ngũ của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và Lực lượng Cảnh sát Vũ trang Nhân dân Trung Quốc).

Dân quân Trung Quốc được thành lập từ thời kỳ Chiến tranh Bắc phạt, khi đó Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhiều lần tổ chức các cuộc khởi nghĩa vũ trang của giai cấp công nhân. Sau đó, lực lượng này tham gia Nội chiến Quốc–Cộng lần thứ nhất, Chiến tranh kháng Nhật và Nội chiến Quốc–Cộng lần thứ hai.

Sau năm 1949, dân quân Trung Quốc chuyển sang đảm nhiệm đồng thời hai vai trò: xây dựng và quân sự. Về nguyên tắc, công tác huấn luyện do Ban Chỉ huy quân sự cấp huyện (thành phố, quận) tổ chức thực hiện.

Theo yêu cầu của chương trình huấn luyện: thời gian huấn luyện đối với cán bộ là 30 ngày, thường hoàn thành trong vòng một năm, thời gian huấn luyện đối với dân quân là 15 ngày, hoàn thành trong một đợt.

Lịch sử

Sau Hội nghị công tác dân quân biên phòng toàn quốc 1987, Trung Quốc bắt đầu xây dựng các đơn vị dân quân ứng phó khẩn cấp. Đây là lực lượng nòng cốt để xử lý các tình huống đột xuất và duy trì ổn định xã hội.

Hiện nay, dân quân Trung Quốc thường được tổ chức theo đơn vị cấp cơ sở như xã, thôn hành chính và các xí nghiệp, nhà máy; tùy theo quân số mà biên chế thành tiểu đội, trung đội, đại đội, tiểu đoàn hoặc trung đoàn. Nội bộ chia thành dân quân nòng cốt (cán bộ cơ sở) và dân quân phổ thông. Nam và nữ được tổ chức riêng. Ngoài ra còn có tạp chí Trung Quốc Dân binh (中国民兵) do Báo Giải phóng quân xuất bản.
Ở nông thôn: cấp xã thường tổ chức đại đội hoặc tiểu đoàn dân quân nòng cốt để lãnh đạo toàn bộ dân quân trong địa bàn.
Ở đô thị: các doanh nghiệp lớn có thể tổ chức theo phân xưởng, nhà máy; doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tổ chức liên kết giữa các bộ phận.
Ở thôn hành chính: thường tổ chức thành đại đội (hoặc tiểu đoàn), quản lý cả dân quân nòng cốt và dân quân phổ thông.
Các đơn vị doanh nghiệp thuộc huyện, xã (thị trấn), nếu nhân sự ổn định và có tổ chức hành chính – đảng – đoàn đầy đủ, đều có thể thành lập tổ chức dân quân, trực thuộc sự lãnh đạo của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã.

Theo số liệu năm 2011, sau cải cách, dân quân Trung Quốc có khoảng 8 triệu người trong biên chế thường trực.

Từ 0 giờ ngày 01 tháng 7 năm 2020, lực lượng dự bị của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được đặt hoàn toàn dưới hệ thống lãnh đạo và chỉ huy của quân đội, chuyển từ cơ chế lãnh đạo kép quân–địa phương sang sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quân ủy Trung ương. 

Tháng 8 năm 2021, tại kỳ họp thứ 30 của Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc khóa XIII, Luật Nghĩa vụ quân sự của CHND Trung Hoa được sửa đổi, điều chỉnh chế độ nghĩa vụ quân sự và làm rõ mối quan hệ giữa dân quân và lực lượng dự bị. Hệ thống trước đây “kết hợp nghĩa vụ và tình nguyện, kết hợp dân quân và dự bị” được chuyển thành “lấy chế độ quân nhân tình nguyện làm chủ thể, kết hợp với nghĩa vụ quân sự”. Theo đó, dân quân không còn thuộc phạm vi lực lượng dự bị; các quy định liên quan sẽ được điều chỉnh bằng một đạo luật chuyên biệt đang được xây dựng.

Chức năng

Theo Luật Nghĩa vụ quân sự của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (năm 2011), tại các đơn vị hành chính như hương, xã dân tộc, thị trấn và các cơ quan, doanh nghiệp đều phải thành lập tổ chức dân quân. Nam công dân từ 18–35 tuổi đủ điều kiện nghĩa vụ quân sự, ngoài việc nhập ngũ tại ngũ, đều phải được biên vào tổ chức dân quân để thực hiện nghĩa vụ dự bị.

Dân quân được chia thành hai loại:
Dân quân nòng cốt (cơ bản): gồm quân nhân xuất ngũ dưới 28 tuổi, những người đã qua huấn luyện quân sự và những người được chọn tham gia huấn luyện.
Dân quân phổ thông: gồm các nam công dân còn lại từ 18–35 tuổi đủ điều kiện.

Nữ dân quân chỉ được biên vào lực lượng nòng cốt. Ở các khu vực biên giới trên bộ, trên biển, vùng dân tộc thiểu số hoặc các đơn vị đô thị đặc thù, độ tuổi của dân quân nòng cốt có thể được nới rộng phù hợp. Dân quân phải có thể chất tốt và lý lịch chính trị đáng tin cậy.

Chế độ dân quân – dự bị
Luật quy định mô hình kết hợp giữa dân quân và lực lượng dự bị:
Dân quân nòng cốt được coi là dự bị loại I, dân quân phổ thông là dự bị loại II.
Thống nhất tiêu chuẩn độ tuổi, chính trị và sức khỏe giữa dân quân và lực lượng dự bị.
Ở cơ sở, kết hợp tổ chức dân quân với hệ thống dự bị, lấy tổ chức dân quân làm hình thức tổ chức cơ bản của lực lượng dự bị.
Những người đủ điều kiện nhưng chưa vào dân quân sẽ được đăng ký dự bị.

Nhiệm vụ
Theo Luật Quốc phòng của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, dân quân dưới sự chỉ huy của cơ quan quân sự có nhiệm vụ:
Thực hiện trực sẵn sàng chiến đấu
Tham gia phòng thủ, tác chiến
Hỗ trợ duy trì trật tự, an ninh xã hội

Tổ chức và lãnh đạo
Hệ thống dân quân được xác lập bằng pháp luật, đặt dưới sự lãnh đạo của Quốc vụ viện và Quân ủy Trung ương. Cụ thể:
Toàn quốc do Bộ Tổng tham mưu Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc quản lý
Các quân khu phụ trách theo khu vực
Cấp tỉnh, quân phân khu và huyện (thành phố) có cơ quan chỉ huy dân quân
Ở cơ sở (xã, thị trấn, một số phường, doanh nghiệp) có Ban Chỉ huy quân sự phụ trách công tác dân quân và nghĩa vụ quân sự
Chính quyền địa phương các cấp thực hiện vai trò lãnh đạo, tổ chức và giám sát

Ngân sách
Theo Sách trắng của Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện:
	•	Năm 2009:
	•	Chi phí huấn luyện và duy trì: 128,59 tỷ NDT
	•	Chi phí trang bị: 7,30 tỷ NDT
	•	Tổng: 135,89 tỷ NDT cho dân quân

Lời thề dân quân
Tương tự như lực lượng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Cảnh sát Vũ trang Nhân dân Trung Quốc và công an, dân quân phải tuyên thệ trước khi chính thức tham gia:

Lời thề dân quân:
Tôi là dân quân Trung Quốc, tôi xin thề:
Phục tùng sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, tích cực tham gia xây dựng đất nước,
Trung thành thực hiện nghĩa vụ quốc phòng, chấp hành pháp luật và kỷ luật,
Phục tùng mệnh lệnh, trung thành với chức trách,
Nỗ lực học tập, rèn luyện gian khổ,
Sẵn sàng đáp ứng lệnh gọi của Tổ quốc, tham gia quân đội và chiến đấu,
Chi viện tiền tuyến, anh dũng kiên cường,
Không sợ hy sinh, kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ,
Không bao giờ phản bội Tổ quốc.

Tham khảo 

Quân sự Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Dân quân châu Á
Tổ chức bán quân sự Trung Quốc
Tổ chức dân quân Trung Quốc
Lực lượng vũ trang Trung Quốc