Hanoi's War

Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam (tạm dịch: ) là một cuốn sách phi hư cấu của học giả người Mỹ gốc Việt Nguyễn Thị Liên Hằng được xây dựng dựa trên nguồn văn khố chưa từng được công bố từ Bộ Ngoại giao Việt Nam và các dữ liệu lưu trữ tại nhiều quốc gia trên thế giới. Ra mắt vào năm 2012, tác phẩm là tập đầu tiên nằm trong loạt sách "Lịch sử Chiến tranh Lạnh mới" của Nhà xuất bản Đại học Bắc Carolina tập trung vào quan điểm của giới lãnh đạo Bắc Việt, đặc biệt là Lê Duẩn trong việc hoạch định chiến lược và điều hành chiến tranh Đông Dương lần thứ hai.

Ngay sau khi ra mắt, công trình nghiên cứu đã được giới học thuật quốc tế đánh giá cao nhờ phương pháp tiếp cận đa chiều cùng nguồn tư liệu phong phú, góp phần tái định hình góc nhìn cuộc chiến và làm sáng tỏ vị thế của các nhân vật chủ chốt trong Đảng Lao động. Tuy nhiên tập sách cũng vấp phải phản ứng trái chiều liên quan đến cách phân tích cơ cấu quyền lực và động cơ lãnh đạo của Hà Nội, đặc biệt là sự phản kháng đến từ Báo Nhân Dân, một cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hanoi's War đã được nhiều tổ chức học thuật vinh danh, trong đó có Giải Edward M. Coffman của Hiệp hội Lịch sử Quân sự dành cho tác phẩm đầu tay xuất sắc nhất, Giải Stuart L. Bernath đến từ Hiệp hội Sử gia Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ, Giải Alice S. Hallam do Khoa Lịch sử Đại học Kentucky trao tặng và lọt vào vòng chung kết giải thưởng sách đầu tay của Hội nghị Nữ sử gia Berkshire. Thành công này đã giúp Liên Hằng được nhật báo The New York Times mời viết bài xã luận và tham gia phát biểu tại Lễ hội Sách Quốc gia năm 2012 do Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ tổ chức. Bên cạnh đó, tác phẩm cũng được đưa vào danh mục tài liệu của nhiều thư viện, triển lãm, danh sách đọc về Chiến tranh Việt Nam và được trích dẫn trong các công trình sử học như loạt sách Foreign Relations of the United States của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

Bối cảnh 

Hanoi's War là công trình nghiên cứu đầu tay đến từ học giả tị nạn chiến tranh người Mỹ gốc Việt Nguyễn Thị Liên Hằng, người đã trở thành học giả đầu tiên được phép tiếp cận kho tài liệu của Bộ Ngoại giao Việt Nam để viết nên tác phẩm này. Sinh năm 1974 tại Sài Gòn, tác giả đã cùng gia đình vượt biên bằng thuyền khi mới năm tháng tuổi ngay trước khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa sụp đổ. Trên chuyến hành trình vượt qua vùng lãnh thổ do quân đội cộng sản kiểm soát, Liên Hằng thoát chết khi chiếc sà lan mà gia đình bà đang ngồi lênh đênh giữa biển khơi bị trúng hỏa lực súng cối, sau đó quá cảnh qua một loạt các trại tị nạn và căn cứ quân sự, cuối cùng Liên Hằng cũng đến được Hoa Kỳ và định cư tại tiểu bang Pennsylvania, nơi những ký ức đầu tiên về cuộc xung đột đến với bà thông qua các hoạt động cộng đồng của người Việt tị nạn.

Thoạt tiên Liên Hằng nghe được chuyện gì đã xảy ra với gia đình bắt nguồn từ một bài tập ở trường trung học, khi cha mẹ bàvốn kín tiếng về quá khứbuộc phải kể lại một phần sự thật vì muốn con gái đạt điểm cao. Mãi cho đến khi viết bài luận khóa học đầu tiên tại Đại học Pennsylvania, bà mới biết được thêm nhiều chi tiết thông qua các cuộc phỏng vấn với người thân. Ý định ban đầu là tìm hiểu về Nội chiến Hoa Kỳ, tuy nhiên trong quá trình tham gia cao học tại Đại học Yale dưới sự hướng dẫn của chuyên gia về Chiến tranh Lạnh John Lewis Gaddis, Liên Hằng mới bắt đầu tập trung vào đề tài Việt Nam. Đầu thế kỷ 21, khi quốc gia này bắt đầu nới lỏng chính sách đối với giới nghiên cứu, Liên Hằng mới có cơ hội tiếp cận văn khố của Bộ Ngoại giao. Đây là một trong ba kho văn kiện trọng yếu tại Việt Nam (cùng với tài liệu của Bộ Quốc phòng và Đảng Cộng sản) vốn lâu nay bị cấm tiếp cận với giới học giả cả trong và ngoài nước. Khi trở về quê hương phỏng vấn các nhân vật liên quan tại một cơ sở nghiên cứu quân sự, Liên Hằng nhận thấy bà không thật sự được coi trọng vì chỉ là một phụ nữ gốc Việt hoạt động trong lĩnh vực thường dành cho những "ông già". Tuy nhiên cũng chính điều này lại tạo điều kiện để bà dễ tiếp cận hơn với nhiều người, đặc biệt là đối với các cựu thành viên của lực lượng cách mạng miền Nam.

Một trong những mục tiêu được sử gia theo đuổi khi viết Hanoi's War là "vạch trần" hoạt động nội bộ của Hà Nội, đồng thời tái thẩm định những huyền thoại xoay quanh cuộc chiến, chẳng hạn như Bắc Việt đã kiểm soát chặt chẽ phong trào kháng chiến miền Nam, giới lãnh đạo cộng sản không phải là một khối thống nhất toàn diện, cũng như vai trò thực tế của Hồ Chí Minh và Lê Duẩn. Tác phẩm phát hành chính thức vào năm 2012 bởi Nhà xuất bản Đại học Bắc Carolina, giá trị cuốn sách nằm ở việc học giả đã khai thác các văn bản chưa từng được công bố từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, cùng với việc sử dụng đa dạng hồ sơ lưu trữ tại nhiều quốc gia như Pháp, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ. Bản thân Liên Hằng cũng cho biết bà đã "khiến mọi bên đều tức giận" và vấp phải chỉ trích từ cả hai phíavừa từ những người Việt trong nước và phong trào phản chiến ở phương Tây do đã mô tả động cơ của miền Bắc kém "anh hùng", vừa từ cộng đồng người Việt hải ngoại vì họ cho rằng "bà này hẳn là một người cộng sản" khi khắc họa hình ảnh Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp theo hướng ôn hòa.

Nội dung 

Với phương thức đưa lãnh đạo Bắc Việt vào trung tâm lịch sử chiến tranh, Hanoi's War đã làm nổi bật vai trò quyết định của thành tố này trong việc hoạch định, chỉ đạo và thực thi chiến lược thời chiến, qua đó làm sáng tỏ các xung đột trong nội bộ Đảng Lao động cùng với sự hình thành nhà nước công an trị và cơ chế kiểm soát xã hội miền Bắc. Trên chuyến hành trình này, Hồ và Giáp đã bị gạt ra ngoài lề trong khi chứng kiến sự trỗi dậy của "hai đồng chí" lãnh đạo quyền lực là Lê Duẩn và Lê Đức Thọ. Không chỉ dựa trên nhiều văn khố từng bị bỏ qua của chính quyền Sài Gòn nhằm khắc họa chi tiết những nhân vật chủ chốt, tác phẩm còn cho thấy sự chủ động của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong việc cân bằng ảnh hưởng giữa các cường quốc xã hội chủ nghĩa, cũng như sách lược ngoại giao và vận động quốc tế là tiền tố quan trọng đã giúp Hà Nội giành được thắng lợi sau cùng.

Cấu trúc của Hanoi's War được tổ chức thành bốn phần, mỗi phần gồm hai chương, trình bày cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai theo trình tự thời gian. Phần một, The Path to Revolutionary War, tái hiện những bước đầu trong sự nghiệp của Thọ và Duẩn thông qua nỗ lực xây dựng bộ máy kiểm soát an ninh chặt chẽ ở Bắc Việt nhằm củng cố quyền lực và điều hành cuộc chiến. Biên khảo cũng làm sáng tỏ viễn cảnh tranh luận trong nội bộ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa dẫn đến sự ra đời của Nghị quyết 15, cụ thể là cuộc đối đầu giữa hai trường phái: một bên ưu tiên xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, bên kia thúc đẩy thống nhất đất nước bằng vũ trang tại miền Nam. Phần hai, Breaking the Stalemate, tập trung phân tích các cuộc đàm luận của Đảng xoay quanh quyết định phát động chiến dịch Tổng tấn công Mậu Thân và tiến trình hòa đàm tại Paris. Tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến bối cảnh tranh đấu quyền lực trong Bộ Chính trị, nổi bật là Vụ án Xét lại chống Đảng nhằm thanh trừng những thành phần phản đối đường lối cứng rắn của nhóm chủ trương đẩy mạnh hoạt động quân sự ở miền Nam. Ngoài ra khảo cứu cũng phản ánh nỗ lực của Hà Nội trong việc cân bằng và tranh thủ sự hỗ trợ từ cả Trung Quốc lẫn Liên Xô, đồng thời luận giải hậu quả từ những thất bại trên mặt trận vào các năm 1964 và 1968những yếu tố đã góp phần dẫn đến sự can dự sâu rộng hơn của Hoa Kỳ vào cuộc chiến.

Phần ba, The Pursuit of a Chimeric Victory, chú trọng lý giải chiến thuật "vừa đánh vừa đàm" của Việt Nam, trong đó ngoại giao đã tạo điều kiện cho các bên đánh lạc hướng sự phê phán và tranh thủ thời gian để điều động lực lượng trên sa trường. Tác phẩm còn truyền tải sự kiện cả Lê Duẩn và Richard Nixon đều tìm cách gây áp lực tối đa lên đối phương trên các mặt trận ở Campuchia và Lào thay vì tìm kiếm thỏa hiệp tại bàn đàm phán giữa Henry Kissinger và Lê Đức Thọ. Song song với đó, việc nêu bật viễn cảnh thương thuyết kéo dài và phức tạp nhằm kết thúc chiến tranh với sự tác động của các bên như Việt Nam Cộng hòa, Trung Quốc, Liên Xô và dư luận quốc tế cũng chính là một phần nội dung trong The Making of a Faulty Peace của đoạn cuối. Theo công trình nghiên cứu, cái giá phải trả để có được nền hòa bình là quá đắt, Hà Nội tin rằng thắng lợi quân sự sẽ giúp họ tránh khỏi sự thao túng của các cường quốc tại hội nghị đàm phán. Tuy nhiên cuối cùng thì cả Liên Xô lẫn Trung Quốc đều không muốn mạo hiểm hy sinh quan hệ với Hoa Kỳ chỉ vì ủng hộ Bắc Việt. Kết quả là Hiệp định Paris được ký kết, thế nhưng không bên nào thực sự tin rằng mọi chuyện đã kết thúc. Trên thực tế chiến tranh vẫn còn đó, đây cũng chỉ là giải pháp cho phép Mỹ rút quân trong danh dự và khép lại giai đoạn xung đột kéo dài từ sau Tết Mậu Thân đến chiến dịch Linebacker II.

Phong cách 
Viết cho chuyên mục H-Diplo Roundtable Reviews, Carolyn Eisenberggiáo sư lịch sử đoạt giải Bancroft tại Đại học Hofstra, nhận định lối hành văn của Hanoi's War "quá rõ ràng và trực diện" đến mức người đọc dễ dàng "bỏ qua một số điểm mạnh" trong phân tích của Liên Hằng. Bằng phương pháp tiếp cận "từ trên xuống", tập trung khai thác các quyết định ở thượng tầng quyền lực thay vì đời sống thường nhật, tác giả đã nhấn mạnh đến vai trò chủ động của người Việt, "đưa ra ánh sáng" những cá thể không chỉ là nạn nhân mà còn là nhân tố góp phần thay đổi thế giới trên cả phương diện "nhỏ nhặt lẫn sâu sắc". Giáo sư Khoa học Chính trị tại Đại học Oregon Vũ Tường cho biết người viết đã "thổi hồn" vào tuyến nhân vật lịch sử vốn khô khan bằng cách mô tả "ngắn gọn nhưng sống động" đặc điểm ngoại hình nổi bật của họ. Thêm vào đó, giáo sư Bernadotte E. Schmitt về Lịch sử Quốc tế tại Đại học Chicago là Mark Philip Bradley nhìn nhận chính lối phân tích "sâu sắc" về chính trị đảng phái cùng phương thức "khôi phục" vai trò chủ chốt của lãnh đạo cộng sản đã giúp tác phẩm "tái định hướng" cách nhìn về nhà nước Bắc Việt, từ đó thu hẹp khoảng cách giữa hai trường phái sử học chiến tranhmột bên thiên về góc nhìn Hoa Kỳ, bên còn lại chuyên sâu về Việt Nam. Củng cố thêm suy nghĩ của Eisenberg, Richard Coffmancựu sĩ quan Thủy quân Lục chiến từng phục vụ trong chiến tranh Việt Nam xác nhận Liên Hằng không chỉ "khai phá" nhiều hướng đi mới mà còn khai triển điều đó thông qua một cấu trúc "theo trình tự thời gian rõ ràng, lập luận sắc sảo và hành văn trau chuốt" xoay quanh các thông điệp về cuộc chiến, qua đó thể hiện rõ khả năng tổ chức và diễn đạt của học giả khi phải xử lý một khối lượng tư liệu dày đặc về mặt nội dung.

Đón nhận

Đánh giá và phản hồi

Phương Tây 
Hanoi's War đã được giới học thuật phản hồi rất tích cực nhờ phương thức chuyển trọng tâm nghiên cứu từ Hoa Kỳ sang Hà Nội. David G. Marr nhận định biên khảo sử học đã mang lại "sự chú ý xứng đáng đối với các nguồn tài liệu tiếng Việt", trong khi nhiều học giả khác cho rằng họ đã định hướng tư duy theo "con đường của bà [Liên Hằng]". Ở bình diện rộng hơn, Lloyd Gardner nhấn mạnh cuốn sách đã "hoàn toàn đảo ngược lối kể chuyện truyền thống" khi nhìn nhận cuộc chiến Việt Nam thực chất "được quyết định bởi những lựa chọn" đưa ra ở hai đầu chiến tuyến. Cùng chiều đánh giá, David Greenberg xác nhận đây là "công trình học thuật tiên phong" truyền tải tầm nhìn đa chiều về chiến sự. trong khi giáo sư Gregory A. Daddis thì mô tả tác phẩm như một "chuyên khảo xuất sắc" cung cấp góc nhìn quan trọng nơi sa trường. Ngoài ra việc khẳng định Hanoi's War chính là "nghiên cứu toàn diện đầu tiên" dựa trên nguồn lưu trữ tại Việt Nam, cùng với tác động làm thay đổi nhận thức chung về sử kiện này ở Hoa Kỳ cũng chính là những nhận xét của hai giáo sư David L. Anderson, và Arthur Waldron khi luận về sử sách.

Trên một khía cạnh khác, giới hàn lâm đánh giá cao Hanoi's War bởi lối tiếp cận các kho văn khố đặc biệt và nỗ lực tái cân bằng diễn ngôn lịch sử. Cụ thể, Chris Dixon gọi đây là "đóng góp vô giá vào việc khắc phục sự mất cân bằng sử học" khi làm sáng tỏ các sự kiện từ phía Việt Nam. Ở phương pháp luận, Edward Miller công nhận điểm mạnh của Hanoi's War chính là "dựa trên đa dạng nguồn lưu trữ" vốn "chưa từng được các nhà sử học khai thác". Tiếp nối luồng quan điểm, trong khi giáo sư Qiang Zhai cho rằng đóng góp của Liên Hằng "đã lấp đầy một khoảng trống lớn" trong kho sử liệu về Chiến tranh Việt Nam và là "minh chứng tiêu biểu" cho dòng lịch sử quốc tế mới nổi của cuộc xung đột này, thì Ronald H. Spector lại nhận xét cuốn sách không chỉ là một "nguồn khai sáng quan trọng" mà còn cho thấy tác giả đã "xé toạc hoàn toàn" quan điểm đơn tuyến vốn chỉ nhìn chiến trường qua lăng kính nhị nguyên giữa hai phe đối lập. Bên cạnh đó, với lối chấp bút "cực kỳ mạch lạc và nghiên cứu tỉ mỉ", sử kiện cung cấp "một góc nhìn độc đáo và thuyết phục" này đã "xóa bỏ nhiều ngộ nhận" về cách miền Bắc tiến hành chiến tranh cũng chính là những ngôn từ đã được James Willbanks viết trong bài điểm sách của mình.

Một điểm mạnh khác thường được đề cập là việc chuyên khảo đã làm sáng tỏ sự phức tạp trong nội bộ Hà Nội. Nhà sử học Fredrik Logevall cho biết "đóng góp nổi bật" của tác giả là dựa vào việc tiết lộ mức độ tranh chấp trên chính trường Bắc Việt, ông khẳng định Hanoi's War chính là "một thành tựu to lớn và là một trong những công trình học thuật quan trọng nhất" của thời kỳ hậu xung đột. Nhà báo Thomas E. Ricks đánh giá cuốn sách "rất hấp dẫn" và khiến ông liên tưởng đến The War for America của Piers Mackesy, đặc biệt chi tiết cho thấy Hồ và Giáp bị Duẩn và Thọ "gạt ra ngoài lề" trong hầu hết các thời điểm quan trọng "đã thay đổi" cách ông nhìn nhận về cuộc chiến. Trong một bài điểm sách đối chiếu với Hanoi's Road to the Vietnam War, 1954-1965 của Pierre Asselin, giáo sư Geoffrey C. Stewart cho rằng việc sử dụng văn khố đa quốc gia đã giúp hai tác phẩm này "vượt ra ngoài khuôn khổ chuẩn mực của Chiến tranh Lạnh". Theo Stewart, họ đã chứng minh Bắc Việt "hoàn toàn không phải là những con rối hay tác nhân thụ động", luôn tìm cách "cân bằng" trong sự chia rẽ Trung – Xô, tận dụng vị thế của mình để định hình cục diện toàn cầu, nhấn mạnh đến vai trò phi thực dân hóa đồng thời bóc tách những chia rẽ trong nội bộ Đảng Lao động, đi ngược lại hoàn toàn với hình ảnh "thiêng liêng" và đồng thuận tuyệt đối do chính quyền Việt Nam dựng nên. Cùng quan điểm đó, giáo sư Wynn Gadkar-Wilcox nhận định việc thoát khỏi cái bẫy "dòng thời gian đế quốc" và làm sáng tỏ "sự phức tạp và thiếu nhất quán" trong quyết sách của miền Bắc đã giúp Hanoi's War trở thành một "liều thuốc giải độc" cho các khuôn mẫu phiến diện khi viết về cuộc chiến.

Bên cạnh những đóng góp khác biệt, một số học giả cho rằng Hanoi's War vẫn tồn tại khuyết điểm. Giáo sư Alexander L. Vuving cho biết Liên Hằng đã "bỏ qua giai đoạn [hai năm] cuối của chiến tranh" và "chưa thật sự tinh tế" khi mô tả chiều sâu các phe phái đối lập ở Bắc Việt. Với cùng một góc nhìn, phó giáo sư Steven Hugh Lee bình luận việc tập trung vào Hà Nội đôi khi làm "hạn chế" khả năng phân tích sâu hơn về một số động lực cụ thể của cuộc chiến. Song song với đó, Edward Miller phản ánh một số tuyên bố của Hanoi's War không hoàn toàn thuyết phục, cụ thể là việc Lê Duẩn quyết tâm tiến hành chiến tranh toàn diện "chưa được giải thích đầy đủ" và tác giả cũng "tiết lộ rất ít" về động cơ của nhân vật. Nhược điểm này được Miller xác nhận "không làm giảm đi ưu thế cơ bản" của tập sách. Thêm vào đó, giáo sư Pierre Asselin nhận thấy cuốn sách có thiếu sót khi viết rằng Hà Nội đã kích hoạt "bộ máy chiến tranh" vào cuối năm 1961, trong khi bằng chứng hiện hữu cho thấy hai năm sau giải pháp quân sự nhằm đánh bại quân lực Việt Nam Cộng hòa mới trở thành ưu tiên chiến lược của Hà Nội; một phần diễn giải về Chiến dịch Linebacker II được cho là không còn phù hợp với các tài liệu mới phát hiện sau này. Mặt khác, việc chưa "đi sâu hơn vào những toan tính" của Lê Duẩn và "không đem đến một kết luận chắc chắn" về việc Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa có thể chiến thắng hay không cũng chính là những hạn chế đã được Vũ Tường đề cập đến.

Viết cho tạp chí Foreign Policy, cựu nhân viên CIA Richard Coffman nhận xét Liên Hằng có "ác cảm rõ rệt với Richard Nixon và Henry Kissinger" trong khi vẫn "mô tả xuất sắc" và chi tiết về cách họ đồng thời tận dụng cả Moskva lẫn Bắc Kinh để gây sức ép lên Hà Nội. Ông ví quan điểm Bắc Việt chiến thắng nhờ chiến dịch ngoại giao toàn cầu và phong trào phản chiến của người viết như một "ảo tưởng". Giáo sư Andrew Bacevich cũng bác bỏ luận điểm này và gọi đây là thứ "nhảm nhí", ông tuyên bố Hoa Kỳ chỉ đơn giản là "bán đứng một đồng minh [Việt Nam Cộng hòa] mà họ không còn coi trọng". Nối tiếp dòng luận điểm, giáo sư Peter Zinoman đã tiếp cận sách sử theo hai hướng đối lập. Trên giá trị nền tảng, ông công nhận đây là "nghiên cứu toàn diện đầu tiên" tại Hoa Kỳ về chính sách cộng sản Việt Nam thời chiến, đồng thời "không thể phủ nhận" tác phẩm sẽ nằm trong các văn bản thứ cấp được trích dẫn đầu tiên trong nhiều nghiên cứu tiếp theo. Song nếu nhìn từ khía cạnh diễn giải, chất lượng học thuật "thô" của sử liệu không khác gì "một luận án bị chỉnh sửa sơ sài và biên tập không kỹ". Trong khi "né tránh" lối viết tiểu sử trí tuệ khiến cho sử kiện "không lý giải được" động cơ cá nhân các phe phái, thì việc cung cấp thông tin "qua loa" và "hời hợt" về lãnh đạo Hà Nội lại là điều "đáng thất vọng" đối với Zinoman.

Ngoài ra cũng có ý kiến nêu bật vấn đề giới hạn trong việc tiếp cận tư liệu và phạm vi nội dung truyền tải của công trình này. David G. Marr nhận thấy Hanoi's War "gần như không đề cập gì nhiều đến quân sự". Cựu đại sứ Canada tại Campuchia Gordon Longmuir thì phàn nàn đây không phải là "sách nhập môn" và đòi hỏi người đọc phải có kiến thức nền về chiến tranh Việt Nam mới lĩnh hội được. Mặt khác, Fredrik Logevall truyền thông thêm chi tiết Hồ Chí Minh xuất hiện trong tác phẩm "khá mờ nhạt", tuy Liên Hằng công nhận nhân vật này vẫn giữ vị trí ngoại giao then chốt trong quan hệ với Bắc Kinh và Moskva nhưng bà không khai thác sâu điểm này. Một thế mạnh trong chuyên khảo cũng chính là bất lợi đã được Logevall nhắc đến, đó chính là việc Liên Hằng không có quyền truy cập vào hồ sơ tuyệt mật của Bộ Chính trị nên một số sự kiện trong sách không được giải thích đầy đủ. Tác giả cũng thừa nhận Hanoi's War chưa thể là công trình nghiên cứu toàn vẹn bởi nhiều tài liệu của Đảng và Nhà nước Việt Nam vẫn chưa được mở cho giới học giả tiếp cận.

Việt Nam

Chính trị 

Trái ngược với giới học thuật hàn lâm, Hanoi's War và nghiên cứu của Liên Hằng từng bị các "Hội Cờ Đỏ" đến từ Việt Nam tố cáo là xuyên tạc lịch sử. Báo Nhân Dâncơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Cộng sản, đã xuất bản một bài viết với nội dung lên án tập sử liệu vào năm 2015. Việc Đài Á Châu Tự Do phỏng vấn Liên Hằng và The New York Times duyệt đăng bài viết của học giả trên cả báo mạng lẫn báo in đã bị chỉ trích là trao cho cơ hội để "khoác lác". Tờ báo lưu ý Hanoi's War "không đề cập" đến chiến dịch tố cáo chống cộng của Ngô Đình Diệm nhưng trong cuốn sách đã trình bày sự kiện này cùng với sắc lệnh 10/59 như một yếu tố thúc đẩy phe "miền Nam trước" tăng cường đấu tranh vũ trang. Về vấn đề nguồn trích dẫn, dẫu cho biên khảo được xây dựng dựa trên một loạt các kho lưu trữ đa quốc gia trong đó có cả văn khố bảo mật của Việt Nam, song bản chính luận lại cho rằng việc làm này "rất tự đắc" và tác giả chỉ khai thác thông tin một chiều để phù hợp với mục đích của mình. Bên cạnh đó, tuy bản tin đề cập đến việc Liên Hằng sử dụng văn kiện cần phải "mò mẫm" trong các trường đại học lớn và thư viện tổng thống Hoa Kỳ, tòa soạn vẫn nhận xét "mấy trăm trang sách" này chỉ cần "tìm trên in-tơ-nét sẽ thấy". 

Tiếp nối dòng sự kiện, Fredrik Logevall viết đầy đủ trong bài điểm sách của mình rằng Hanoi's War chỉ "ủng hộ hạn chế các phân tích xét lại về cuộc chiến, trong khi vẫn duy trì phần cốt lõi của lập trường chính thống" thì tờ báo trích dẫn nửa câu đầu và mô tả đây là lời nhận xét "thẳng thừng". Ông còn luận giải không có nội dung nào trong sách "thách thức quan điểm phổ biến" khi cho rằng Hoa Kỳ và đồng minh miền Nam luôn ở thế bất lợi trong cuộc chiến, tuy nhiên bản tin lại kết luận công trình học thuật được dùng để "biện hộ cho thất bại" của nước Mỹ. Tương tự, đoạn văn "giấc mơ truyền qua các thế hệ" của nhà báo Nick Turse trên tạp chí The Nation được Nhân Dân dùng ngay sau lập luận "lãnh đạo đúng đắn, tài tình của Đảng", trên thực tế Turse sử dụng ngôn từ này để thuật lại suy nghĩ của nhân vật Hồ Thị Vân từng chiến đấu cho quân du kích, và nó nằm trong bối cảnh người viết đang đánh giá bộ phim tài liệu được đề cử giải Oscar Last Days in Vietnam. Viết cho diễn đàn học thuật Historisches Forum do Đại học Humboldt Berlin xuất bản, giáo sư Đại học Quốc gia Seoul Martin Grossheim khẳng định Nhân Dân đã "công kích kịch liệt" công trình nghiên cứu của Liên Hằng và đây cũng chính là một trong những "ví dụ tiêu biểu nhất" cho thấy phản ứng của giới kiểm duyệt đối với những ai thách thức quan điểm chính thống về lịch sử được truyền bá tại Việt Nammột câu chuyện ngợi ca về chiến tranh và củng cố huyền thoại rằng Đảng Cộng sản là chủ thể dân tộc chính danh duy nhất.

Gần hai tháng sau khi công khai lên án Hanoi's War "xuyên tạc lịch sử", Nhân Dân tiếp tục đăng tải một bản tin chính luận khác nhằm bảo vệ Hồ Chí Minh trước những quan điểm đối lập. Bài viết lần này xác nhận rằng Liên Hằng đã nhận xét trong tác phẩm của mình về các ý kiến chỉ trích ông Hồ là "kẻ ngồi lê đôi mách chính trị lớn nhất". Tuy nhiên một phần nội dung trong Hanoi's War chỉ đề cập đến Bùi Tíncựu Đại tá Quân đội Bắc Việt, phó tổng biên tập Báo Nhân Dân, là "nguồn tin đồn [gossip] chính trị chủ yếu ở Hà Nội" sau chiến tranh, bà lưu ý hồi ký của ông chỉ nên được xem như chuyện "ngồi lê đôi mách [gossip]" hơn là sử liệu nghiêm túc.

Học giả 
Giáo sư kiêm hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội Phạm Quang Minh nhìn nhận đây là khảo cứu "đầu tiên" tiếp cận quan điểm từ lăng kính nội bộ Bắc Việt, nhấn mạnh đến vai trò các bên tham chiến và kiến tạo nên những "luận điểm mới". Tuy nhiên ông phản bác việc đề cao khả năng ngoại giao của Hà Nội và cho rằng điều này đã vô tình "thổi phồng vai trò" các nước nhỏ, "biện hộ" cho "hành động xâm lược" của không ít cường quốc, đồng thời đẩy trách nhiệm chiến tranh về phía "nạn nhân" là Việt Nam. Bên cạnh đó, mười hai năm sau khi Hanoi's War ra đời, một nhóm ba tác giả sở hữu học vị từ thạc sĩ trở lên trong đó có Bùi Chí Trungphó giáo sư, tiến sĩ, phó viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông tại cơ sở đào tạo trên, cho biết trong khi Liên Hằng sử dụng văn khố "chưa từng thấy" từ Bộ Ngoại giao và nguồn tư liệu quốc tế đa dạng, thì góc nhìn khắc họa quan điểm đấu tranh của bà về Nguyễn Chí Thanh cùng các nhà lãnh đạo Việt Nam lại "rất khác biệt" và "hấp dẫn".

Vinh danh

Hanoi's War đã nhận được giải Stuart L. Bernath của Hiệp hội Sử gia Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ (SHAFR), giải Edward M. Coffman do Hiệp hội Lịch sử Quân sự (SMH) trao tặng, giải Alice S. Hallam đến từ Khoa Lịch sử Đại học Kentucky và lọt vào vòng chung kết giải thưởng sách đầu tay của Hội nghị Nữ sử gia Berkshire. Ngoài ra Liên Hằng cũng đã được mời viết bài xã luận cho nhật báo The New York Times, và tham dự Lễ hội Sách Quốc gia năm 2012 do Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ tổ chức để giới thiệu tác phẩm của mình.

Danh sách đọc và trích dẫn
Hanoi's War đã được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nhiều công trình nghiên cứu về chiến tranh Việt Nam. Nổi bật trong số đó là The Road Not Taken: Edward Lansdale and the American Tragedy in Vietnam của Max Bootmột tác phẩm tiểu sử đã lọt vào vòng chung kết giải Pulitzer năm 2019, cũng như ấn phẩm Foreign Relations, 1969–1976, Volume XLII, Vietnam: The Kissinger-Le Duc Tho Negotiations nằm trong series Quan hệ đối ngoại do Văn phòng Sử gia của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ xuất bản. Cuốn sách còn được lưu trữ tại thư viện của Đài Tưởng niệm Chiến tranh Úc, đồng thời xuất hiện trong danh sách đọc của tạp chí Foreign Policy, danh mục tài liệu của series truyền hình The Vietnam War và là một phần trong tài nguyên giáo dục do Bảo tàng Lịch sử New York biên soạn cho triển lãm The Vietnam War: 1945–1975 vào năm 2017–18.

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Đọc thêm

Liên kết ngoài 
 
 

Sách tiếng Anh
Sách phi hư cấu năm 2012
Sách phi hư cấu thế kỷ 21
Sách lịch sử Việt Nam
Sách về Chiến tranh Việt Nam