Trương Đức Thành

Trương Đức Thành (Sinh: 1846, Đế quốc Đại Thanh; Mất: Tháng 7, 1900) là một nhà dân tộc chủ nghĩa người Hoa và lãnh đạo Tối cao của cuộc Khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn. Mặc dù ông dành phần lớn tuổi trẻ của mình để kiếm ăn bằng nghề lái đò, Trương dành phần lớn thời gian trong cuộc Khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn với tư cách nhà lãnh tụ của một nhánh có tên gọi "Nghĩa Hòa Quyền".

Dựng nghiệp 
Ra đời ở Triệu Trang hoặc Câu Thôn (Cao Bi Điếm ngày nay) thuộc tỉnh Trực Lệ vào thời nhà Thanh, Trương dành gần như cả thời thanh xuân làm nghề lái đò quanh sông Đại Khánh, Tử Nha Hà và nhiều con sông khác ở Trực Lệ.

Nhiều năm sau, chứng kiến tầm ảnh hưởng mạnh mẽ của các quốc gia Tây phương lên vùng Hoa Bắc, đặc biệt là trước hành vi của các giáo sĩ Ki Tô, Trương Đức Thành và những người cùng chí hướng đứng ra thành lập các hội kín với mục đích "diệt Tây". Dù hội đã tồn tại từ giữa những năm 1890, họ không được nhà Thanh và người Tây chú tâm tới cũng như thiếu sức nặng trên trường quốc tế vì số lượng thành viên ít ỏi, tầm ảnh hưởng thấp và địa bàn hoạt động chỉ dừng lại ở cấp địa phương. Năm 1899, một người đồng chí của Trương, Triệu Tam Đa, đã đề nghị hội thiết lập trật tự bằng cách phân chia quyền lực theo chức vụ tại một cuộc họp của hội ở Vương Khẩu. Trương Đức Thành được coi như "Số 1" - nhà lãnh đạo Tối cao và Tào Phúc Điền trở thành "Số 2". Hai người này đóng góp vai trò quan trọng trong việc tạo dựng một lực lượng quân sự cũng như kiến tạo nên Trung đoàn đầu tiên của phong trào - "Thiên hạ Đệ nhất Đoàn". Nhằm gây thanh thế với bàn dân thiên hạ, Trương đã tuyên bố mình có siêu năng lực bằng cách bày trò bịp bợm và tuyên bố rằng mình đã lĩnh chỉ từ Thượng Đế. Vào thời điểm này, phong trào đã thu hút được vài ngàn người tham gia.

Vào đầu tháng 6 năm 1900, Trương Đức Thành tự mình đến gặp mặt Tổng đốc Trực Lệ. Ông xưng là nhà sáng lập phong trào Nghĩa Hòa Đoàn, và Tổng đốc hứa sẽ cung cấp cho nghĩa quân tiền bạc và vũ khí. Các nguồn tin Tây phương không còn nhắc đến ông sau sự kiện này.

Cái kết 
Khi Liên minh Tám nước tấn công Đại Cô, Trương Đức Thành dẫn 5.000 binh sĩ trên 10 chiếc thuyền gỗ đến Thiên Tân và tấn công nhà ga xe lửa do quân Liên minh chiếm đóng cùng với Tào Phúc Điền. Tổng đốc Trực Lệ là Dụ Lộc mời họ đến Phủ Tổng đốc để thảo luận về việc phòng thủ Thiên Tân với Nhiếp Sĩ Thành và Mã Ngọc Côn. Ngày 13 tháng 7, hơn 1 vạn binh của Liên minh Tám nước đánh vào Thiên Tân. Trương Đức Thành đốc suất dân quân địa phương cùng một nhóm quân Thanh triều tham gia phòng thủ Cửa Nam. Ngày 14, Thiên Tân thất thủ. Trương Đức Thành dẫn đám thân tín đi cướp bóc quân hưởng rồi bỏ trốn khỏi Bắc Kinh.

Tháng 8, Trương Đức Thành dẫn một số tín đồ về Vương Gia Khẩu (nay là Vương Khẩu), một địa điểm chiến lược, hòng thu gom lương thực và đồ tiếp tế từ các hộ gia đình khá giả. Giới địa chủ và quan lại địa phương tỏ ra nhiệt tình đến lạ. Họ giao nộp lương thảo và quyên góp nhiều tiền cho Nghĩa Hòa Đoàn với hy vọng Trương Đức Thành cùng đám lính của mình sẽ sớm rời đi để tránh cho chiến sự lan rộng sang đây. Trên đường rời đi, họ bị các toán vũ trang từ Hồng Thương Hội do gã tiểu thương Lưu Nghĩa Hạc dẫn đường phục kích, cướp trở lại ở Vương Gia Khẩu. Kết quả là lính Nghĩa Hòa bị đánh tan, Trương Đức Thành bị giết chết còn thi thể bị quăng xuống Tử Nha Hà.

"Những giai thoại về cuộc nổi dậy Nghĩa Hòa Đoàn" của La Đôn Dung và cuốn sách dã sử tên "Bí sử triều Thanh" của Lục Sĩ Ngạc thì lại kể rằng Trương Đức Thành đã tháo chạy tới Vương Gia Khẩu và yêu cầu các thương gia muối ở đây cung cấp lương thảo cho mình. Các thương gia muối đã tổ chức một bữa tiệc chiêu đãi ông ta, nhưng Đức Thành vờ bất mãn, chê rằng thức ăn không được sạch, rồi đẩy bàn và đứng dậy, chửi rủa lớn tiếng. Các thương gia buôn muối không thể chịu đựng được nữa. Cư dân địa phương cũng trở nên vô cùng tức giận. Họ xông vào, tóm lấy Đức Thành và băm vằm ông ta.

Ghi chú

Chú thích 

Người Trung Quốc thế kỷ 19