Danh sách hệ thống metro

Danh sách này bao gồm các hệ thống tàu metro điện khí hóa trên toàn cầu. Tại một số nơi, các hệ thống metro có thể được gọi bằng những tên gọi như tàu điện ngầm (undergrounds, tubes), mass rapid transit (MRT) hay U-Bahn.  có 204 thành phố tại 65 quốc gia vận hành 890 tuyến metro.

Hệ thống Tàu điện ngầm Luân Đôn xuất phát từ một tuyến đường sắt ngầm được khai trương vào năm 1863, và sau đó thì tuyến xe lửa ngầm đầu tiên được điện khí hóa của mạng lưới này, City and South London Railway, đã bắt đầu vận hành vào năm 1890, biến đây trở thành hệ thống metro điện ngầm ở tầng sâu đầu tiên trên thế giới. Tuyến Đường sắt ngầm Thiên niên kỷ Budapest, mở cửa vào năm 1896, là tuyến đường sắt điện ngầm đầu tiên trên thế giới được thiết kế dành riêng cho vận tải đô thị và vẫn còn hoạt động cho tới ngày nay. Tàu điện ngầm Thượng Hải là hệ thống có tổng chiều dài mạng lưới dài nhất thế giới, , và cũng sở hữu lượng hành khách hàng năm cao nhất với khoảng 2,83 tỷ lượt hành khách. Tàu điện ngầm Bắc Kinh có số lượng nhà ga lớn nhất thế giới, với 424 ga.  quốc gia có nhiều hệ thống metro nhất là Trung Quốc, với 54 hệ thống đang hoạt động, trong đó có 11 hệ thống nằm trong danh sách 12 mạng lưới dài nhất thế giới.

Tiêu chí đánh giá
Hiệp hội Giao thông Công cộng Quốc tế (, hay UITP) định nghĩa metro là các hệ thống vận tải hành khách đô thị, "vận hành trên phần đường riêng và tách biệt khỏi giao thông đường bộ chung và người đi bộ". Các thuật ngữ đường sắt nặng (heavy rail, chủ yếu ở Bắc Mỹ) và đường sắt đô thị nặng (heavy urban rail) về cơ bản cũng đồng nghĩa với "metro". Các hệ thống đường sắt nặng còn được định nghĩa cụ thể là "đường sắt điện".

Ranh giới phân chia giữa metro và các loại hình giao thông công cộng khác, như đường sắt nhẹ và đường sắt ngoại ô, không phải lúc nào cũng rõ rằng. UITP chỉ đưa ra các định nghĩa riêng cho "metro" và "đường sắt nhẹ", trong khi  Hiệp hội Giao thông Công cộng Mỹ (APTA) và Cục Giao thông công cộng Liên bang (FTA) phân loại cả ba loại hình trên. Một tiêu chí thường sử dụng để phân biệt metro với đường sắt nhẹ là thiết kế phần đường tách biệt khỏi các phương tiện giao thông khác. Trong khi các hệ thống đường sắt nhẹ có thể chia sẻ phần đường với ô tô hoặc trên đoạn đường ray có thể có giao cắt cùng mức với đường bộ, metro thường chạy trên phần đường được phân mức riêng biệt, các phương tiện khác không thể tiếp cận.

Trái với đường sắt ngoại ô hay đường sắt nhẹ, các hệ thống metro chủ yếu được sử dụng phục vụ nhu cầu vận tải trong phạm vi một thành phố, và có tần suất phục vụ cũng như khối lượng hành khách cao hơn. Hầu hết hệ thống metro không đi chung đường ray với tàu hàng hoặc đường sắt liên thành phố. Đoàn tàu metro có thể chạy trên bánh sắt hoặc lốp cao su, lấy điện từ ray thứ ba hoặc đường dây trên cao.

Tên gọi của hệ thống không phải là tiêu chí để phân loại. Một số thành phố có thể sử dụng từ "metro" làm tên thương hiệu cho một tuyến giao thông công cộng không có bất cứ yếu tố nào của metro. Tương tự như vậy, một số hệ thống với tên gọi "đường sắt nhẹ" có thể thỏa mãn mọi tiêu chí của một hệ thống metro. Một số hệ thống cũng tích hợp cả những tuyến metro nhẹ hoặc đường sắt nhẹ vào chung một mạng lưới vận tải lớn với một tên gọi chung. Các hệ thống này vẫn được liệt kê bên dưới, nhưng các tuyến đường sắt nhẹ sẽ không được tính vào dữ liệu mạng lưới.

Một số mạng lưới giao thông công cộng có thể đạt những tiêu chuẩn dịch vụ của metro, nhưng có phạm vi hoạt động vượt ra khỏi thành phố và đôi khi được gọi là S-Bahn, đường sắt ngoại ô hay đường sắt vùng. Chúng sẽ không được đưa vào trong danh sách. Các hệ thống tàu leo núi, hay hệ thống vận chuyển hành khách tự động (people mover), ví dụ như trong công viên giải trí, khu nghỉ dướng trượt tuyết hay sân bay, cũng sẽ không được liệt kê.

Một thành phố hoặc vùng đô thị có nhiều chủ sở hữu hoặc công ty vận hành metro khác nhau thì sẽ được tính là các hệ thống metro riêng biệt. Danh sách này không nhắm tới việc biểu diễn quy mô và phạm vi của toàn bộ mạng lưới metro trong một thành phố hoặc vùng đô thị cụ thể nào. Không nên dùng dữ liệu trong danh sách này để kết luận hay xếp hạng quy mô hệ thống đường sắt đô thị của một thành phố, vùng hay quốc gia nào.

Chú giải

 Thành phố Thành phố chính được phục vụ bởi hệ thống metro.
 Quốc gia Quốc gia có chủ quyền nơi có hệ thống metro.
 Tên Tên gọi phổ biến nhất trong tiếng Việt hoặc tiếng Anh của hệ thống metro (kèm theo liên kết tới bài viết về hệ thống đó).
 Năm mở cửa Năm mà hệ thống metro được mở cửa phục vụ thương mại theo các tiêu chuẩn metro. Nói cách khác, một số phần của hệ thống có thể đã hoạt động từ lâu, nhưng thuộc về một mạng lưới đường sắt nhẹ hoặc đường sắt ngoại ô trước kia, do đó năm mà hệ thống đạt tiêu chuẩn metro (nổi bật nhất là điện khí hóa) là năm được ghi trong danh sách.
 Năm mở rộng gần đây nhất Lần gần đây nhất chiều dài hệ thống hoặc số lượng nhà ga của hệ thống được mở rộng.
 Số nhà ga Số lượng nhà ga trong mạng lưới metro, trong đó các nhà ga được kết nối trung chuyển chỉ được tính là một.
 Chiều dài hệ thống Chiều dài hệ thống của một mạng lưới metro là tổng chiều dài tất cả các đoạn đường trong mạng lưới đường sắt, tính bằng kilomet hoặc dặm. Mỗi đoạn chỉ được tính một lần, bất kể có bao nhiêu tuyến đi qua nó, hay đoạn đường đó là đường đơn hay đường đôi.
 Lượt hành khách Số lượng hành trình riêng biệt được thực hiện trên hệ thống metro mỗi năm. Các số liệu về lượt hành khách có sự khác biệt rất lớn: một số hệ thống tính việc trung chuyển giữa các tuyến là nhiều hành trình tách biệt nhau, nhưng một số hệ thống lại không tính như vậy. Số liệu cũng có thể được tính bằng nhiều phương pháp khác nhau – cổng soát vé/cổng xoay hoặc cảm biến tại lối vào hoặc cửa tàu là những phương pháp phổ biến nhất, nhưng chúng cũng không phải là những cách thu thập số liệu duy nhất.

Danh sách

 Ghi chú bảng

Danh sách theo quốc gia/vùng lãnh thổ
Các số liệu lượt hành khách gần đây, cụ thể là năm 2020, có thể chịu ảnh hưởng của đại dịch COVID-19.

Đang xây dựng

Dưới đây là danh sách các hệ thống metro mới trên thế giới hiện đang được xây dựng. Trong một số trường hợp, việc liệu khi bắt đầu dịch vụ thì hệ thống đã có thể được coi là metro hoàn chỉnh hay chưa có thể còn chưa rõ ràng. Chỉ những hệ thống metro đang được xây dựng tại các thành phố chưa có hệ thống metro nào đang hoạt động mới được liệt kê tại đây.

Iraq, Mông Cổ, Israel, Bờ Biển Ngà và Serbia là những nước đang xây dựng các hệ thống metro lần đầu tiên.

Ghi chú

Ghi chú hệ thống

Ghi chú hệ thống đang xây dựng

Ghi chú lượt hành khách

Chú thích

Chú thích hệ thống

Chú thích lượt hành khách

Nguồn tham khảo

Sách

Tài nguyên trực tuyến

Liên kết ngoài
 
 
 Cơ quan Vận tải Đô thị châu Âu (EMTA)
 Danh sách metro tại trang web CityRailTransit.com
 Dự án metro của Openstreetmap

*