Maria Eleonora xứ Brandenburg

Maria Eleonora xứ Brandenburg (11 tháng 11 năm 1599 – 28 tháng 3 năm 1655) là Tuyển hầu thân vương nữ xứ Brandenburg và là Vương hậu Thụy Điển từ năm 1620 đến năm 1632 với tư cách là phối ngẫu của Gustav II Adolf của Thụy Điển. Bà là con gái của Johann Sigismund I xứ Brandenburg và Anna của Phổ.

Vào năm 1620, Maria Eleonora kết hôn với Gustav II Adolf với sự đồng ý của Thái Tuyển hầu phu nhân Anna, nhưng trái với ý muốn của anh trai là Georg Wilhelm xứ Brandenburg. Vào năm 1626, bà hạ sinh con gái Kristina, người trở thành Nữ vương Thụy Điển vào năm 1632.

Tiểu sử

Đầu đời 

Maria Eleonora sinh ngày 11 tháng 11 năm 1599 tại Königsberg, Công quốc Phổ, là người con thứ ba và là con gái thứ hai của Johann Sigismund xứ Brandenburg và Anna của Phổ. Ông bà ngoại của Maria Eleonora là Marie Eleonore xứ Jülich-Kleve-Berg và Albrecht Friedrich của Phổ, và ông bà nội của bà là Joachim Friedrich, Tuyển hầu xứ Brandenburg và Katharina xứ Brandenburg-Küstrin. Maria Eleonora và anh chị em phần lớn được nuôi dạy bởi mẹ mình.

Mối quan hệ giữa cha mẹ của Maria Eleonora đôi khi trở nên thất thường. Cha bà, Tuyển hầu tước Johann Sigismund, thường xuyên nổi cơn thịnh nộ khi say rượu, trong khi mẹ bà ném bát đĩa, ly tách vào chồng trong những cuộc cãi vã. Mặc dù được miêu tả là người tri thức hơn chồng, nhưng Anna cũng được xem là người nóng tính và cứng đầu.

Hôn ước 
Năm 1616, Gustav II Adolf của Thụy Điển khi đó 22 tuổi bắt đầu tìm kiếm người vợ theo Tin Lành. Từ năm 1613, Gustav Adolf đã cố gắng xin phép Thái hậu Christine để được kết hôn với nữ quý tộc Ebba Brahe, nhưng không được chấp thuận. Gustav Adolf nhận được những bản báo cáo với những lời miêu tả đầy tâng bốc về phẩm chất của Thân vương nữ xinh đẹp Maria Eleonora. Tuyển hầu tước Johann Sigismund sẵn lòng ủng hộ Quốc vương Thụy Điển, nhưng ông trở nên rất yếu sau một cơn đột quỵ vào mùa thu năm 1617. Tuy nhiên, Tuyển hầu phu nhân Anna lại tỏ ra không thích Quốc vương Thụy Điển, bởi vì Phổ là một thái ấp của Ba Lan, và Quốc vương Ba Lan Zygmunt III Waza vẫn còn oán giận vì để mất Thụy Điển vào tay cha của Gustav Adolf là Karl IX của Thụy Điển.

Ngoài Gustav Adolf, Maria Eleonora còn có những người đến cầu hôn khác như Willem xứ Oranje, Władysław Waza của Ba Lan, Adolf Friedrich xứ Mecklenburg, và thậm chí là Charles I tương lai của Anh. Anh trai của bà, Georg Wilhelm, rất hãnh diện trước lời cầu hôn của Thái tử nước Anh, và đã đề xuất em gái Katharina làm người phù hợp hơn cho Quốc vương Thụy Điển. Tuy nhiên, Maria Eleonora lại có thiện cảm dành cho Gustav Adolf. Đối với Gustav Adolf, việc được kết hôn với Maria Eleonora thay vì ai khác là một danh dự. 

Tuy nhiên khi Gustav Adolf chuẩn bị lên đường đến Berlin, Tuyển hầu phu nhân xứ Brandenburg đã gửi một bức thư đến Thái hậu Thụy Điển. Bà yêu cầu thẳng thừng rằng Thái hậu phải ngăn cản chuyến đi của Gustav Adolf, vì "điều đó gây tổn hại đến lợi ích của Brandenburg trong bối cảnh chiến tranh giữa Thụy Điển và Ba Lan". Bà viết rằng Tuyển hầu tước Johann Sigismund "suy yếu về ý chí vì bệnh tật đến nỗi có thể bị thuyết phục đồng ý với bất cứ điều gì, ngay cả khi điều đó dẫn đến sự hủy diệt đất nước".

Vương hậu Thụy Điển 

Tuyển hầu tước Johann Sigismund qua đời vào ngày 23 tháng 12 năm 1619, và viễn cảnh về cuộc hôn nhân với Gustav II Adolf dường như đã kết thúc. Tuy nhiên, vào mùa xuân năm 1620, Gustav Adolf đã đến Berlin. Thái Tuyển hầu phu nhân Anna giữ thái độ dè dặt, thậm chí còn từ chối cho phép Nhà vua Thụy Điển gặp riêng Maria Eleonora. Tuy nhiên, tất cả những người có mặt đều nhận thấy sự quan tâm của Thân vương nữ đối với vị vua trẻ. Gustav Adolf sau đó đến thăm các triều đình Tin Lành khác của Đức để xem xét những lựa chọn thay thế.

Khi trở về Berlin, Thái Tuyển hầu phu nhân Anna đã hoàn toàn bị mê hoặc bởi Gustav Adolf quyến rũ. Sau khi hứa hôn với Maria Eleonora, Gustav Adolf liền vội vã trở về Thụy Điển để sắp xếp cho lễ đón dâu. Tuy nhiên, tân Tuyển hầu tước xứ Brandenburg là Georg Wilhelm đã bất ngờ khi nghe tin về hành động của Thái Tuyển hầu phu nhân Anna. Ông đã viết thư cho Gustav Adolf, yêu cầu Nhà vua từ chối chấp thuận cuộc hôn nhân cho đến khi Thụy Điển và Ba Lan giải quyết xong những bất đồng. Tuy nhiên, theo phong tục của Gia tộc Hohenzollern, chính Thái Tuyển hầu phu nhân mới là người có quyết định trong việc gả con gái mình. Anna bèn gửi Maria Eleonora đến nơi nằm ngoài tầm kiểm soát của Georg Wilhelm, và tự mình kết thúc cuộc đàm phán hôn nhân.

Ngày 7 tháng 10 năm 1620, Maria Eleonora cùng mẹ và em gái Katharina rời Brandenburg. Một toán quân thuộc hạm đội Thụy Điển đưa cả ba đến Kalmar, nơi Gustav II Adolf đang chờ đợi họ. Lễ cưới diễn ra tại Stockholm vào ngày 25 tháng 11 năm 1620. Gustav Adolf, theo như lời của chính mình, cuối cùng đã "có một quý cô Brandenburg trên giường cưới". Trên thực tế, Anna của Phổ đã ở lại Thụy Điển cùng Maria Eleonora trong vài năm sau lễ cưới.

Sáu tháng sau khi kết hôn, Gustav II Adolf lên đường chỉ huy cuộc vây hãm Riga, để lại Maria Eleonora mới mang thai. Vương hậu sống cùng các nữ quan người Đức và gặp khó khăn trong việc thích nghi với người dân, vùng nông thôn và khí hậu Thụy Điển. Vào năm 1623, Maria Eleonora hạ sinh con gái đầu lòng được đặt tên là Kristina, nhưng đứa bé qua đời chỉ một năm sau đó. Tại thời điểm này, những người thừa kế duy nhất của Thụy Điển là Vua Ba Lan Zygmunt III Waza cùng các con trai. Với việc Gustav II Adolf tham gia vào các trận chiến, người thừa kế của vương quốc được mong chờ trong sự lo lắng. Vào mùa thu cùng năm, Vương hậu mang thai lần thứ ba. Vào tháng 5 năm 1625, Maria Eleonora cùng Gustav Adolf đi thuyền duyệt binh. Tưởng chừng như không có nguy hiểm khi các chiến hạm neo đậu ngay đối diện lâu đài, nhưng một cơn bão bất ngờ đã suýt làm lật úp thuyền. Vương hậu được vội vã đưa trở về lâu đài, nhưng khi đến nơi, Maria Eleonora đã thốt lên: "Chúa ơi, ta không cảm nhận được con của ta!", và không lâu sau đó, người con trai được mong đợi đã chết trong bụng mẹ.

Sự ra đời của Kristina 

Khi cuộc chiến tranh với Ba Lan tái diễn, Gustav II Adolf một lần nữa phải rời xa Maria Eleonora. Tuy nhiên, Nhà vua đã cho phép Maria Eleonora đến Livonia cùng mình sau khi quân Ba Lan bị đánh bại vào tháng 1 năm 1626. Đến tháng 4 cùng năm, Maria Eleonora một lần nữa mang thai, và các nhà chiêm tinh dự đoán rằng Vương hậu sẽ sinh con trai để trở thành người thừa kế.

Trong lúc cuộc chiến tạm lắng, Gustav II Adolf đã vội vã trở về Stockholm để chờ đón người con sắp chào đời. Sau cuộc chuyển dạ khó khăn, vào ngày 7 tháng 12, Vương hậu đã hạ sinh một người con. Khi mới chào đời, đứa bé bị nhầm tưởng là con trai bởi thân hình "đầy lông", nhưng sau khi kiểm tra kỹ, đứa bé được xác định là con gái. Chị gái của Gustav Adolf là Katarina đã báo cho Nhà vua về giới tính của đứa bé. Katarina "bế đứa bé trên tay đến cho Nhà vua trong tình trạng để ngài có thể nhìn thấy, biết và tự mình nhận ra điều mà bà không dám nói với ngài". Gustav Adolf nhận xét rằng: "Con bé sẽ rất thông minh, vì nó đã lừa được tất cả chúng ta." Nỗi thất vọng của Nhà vua không kéo dài được lâu, và ông quyết định đặt tên con gái là Kristina theo tên bà nội Vương nữ là Thái hậu Christine. Gustav Adolf ra lệnh thông báo về sự ra đời của đứa bé với sự long trọng thường dành cho người thừa kế nam. Điều này dường như cho thấy rằng Vua Gustav Adolf, hiện ở tuổi 33, không còn muốn có thêm con, có thể do tình trạng sức khỏe của Maria Eleonora. Tuy nhiên, những bức chân dung và hành động về sau của Vương hậu không cho thấy bà có thể chất yếu ớt.

Không lâu sau khi sinh con, Maria Eleonora không đủ tỉnh táo để biết về giới tính thật của đứa bé, và Nhà vua cùng triều đình buộc phải đợi vài ngày trước khi báo tin cho Vương hậu. Maria Eleonora đã thốt lên rằng: "Thay vì một đứa con trai, ta lại có một đứa con gái, đen sì và xấu xí, mũi to và mắt đen. Hãy mang nó đi khỏi ta, ta không muốn có một con quái vật như vậy!"

Một năm sau khi Kristina chào đời, Maria Eleonora được miêu tả là rơi vào trạng thái cuồng loạn do sự vắng mặt của chồng. Năm 1632, Gustav II Adolf mô tả Vương hậu là "một người phụ nữ rất ốm yếu". Điều này bắt nguồn từ việc Vương hậu đã mất đi ba người con, và vẫn còn cảm thấy bị cô lập tại Thụy Điển, vốn là vùng đất thù địch, đặc biệt sau năm 1627 khi anh trai bà là Georg Wilhelm gia nhập phe đối địch với Thụy Điển. Trong khi đó, tính mạng của Gustav Adolf luôn gặp nguy hiểm khi ông tham gia các chiến dịch. Năm 1627, Gustav Adolf vừa lâm bệnh và bị thương, và vào hai năm sau đó, Nhà vua đã thoát chết trong gang tấc tại Stuhm.

Vua Gustav II Adolf rất yêu thương Kristina, và cố gắng nuôi dạy Vương nữ như một cậu con trai. Khi mới hai tuổi, Vương nữ đã vỗ tay và cười vui sướng khi những khẩu đại bác của Lâu đài Kalmar vang lên lời chào mừng hoàng gia. Nhà vua sau đó thường đưa Kristina đến các cuộc duyệt binh. Trái ngược lại, Maria Eleonora tỏ ra thờ ơ với con gái, và không được phép can thiệp vào việc nuôi dạy Vương nữ. Kristina được giao cho người cô là Vương nữ Katarina và Tể tướng Axel Oxenstierna chăm sóc.

Vào năm 1630, trước khi lên đường tham gia Chiến tranh Ba Mươi Năm, Nhà vua đã thảo luận về chính quyền nhiếp chính với các thành viên chính phủ, và thừa nhận rằng Maria Eleonora là "một người phụ nữ bất hạnh". Tuy nhiên, Gustav Adolf vẫn không thể đề cử một hội đồng nhiếp chính mà không có tên Vương hậu. Nhà vua đã thú nhận với Axel Oxenstierna rằng: "Nếu có chuyện gì xảy ra với ta, gia đình ta sẽ thật đáng thương hại […], người mẹ thiếu hiểu biết, người con gái còn nhỏ tuổi - vô vọng nếu để họ cai trị, và nguy hiểm nếu người khác lên nắm quyền."

Thái hậu 

Trong hai năm tiếp theo, Gustav II Adolf hành quân qua nước Đức bị tàn phá, chinh phục Pomerania và Mecklenburg. Đầu tháng 11 năm 1632, Nhà vua tới Erfurt để nói lời tạm biệt với Maria Eleonora, người đã ở lại Đức từ mùa đông năm trước. Không lâu sau đó, vào ngày 6 tháng 11 năm 1632, Nhà vua đã hi sinh trong Trận Lützen.

Maria Eleonora không được tham gia vào chính quyền nhiếp chính trong thời kỳ Kristina còn nhỏ tuổi, bởi hội đồng nhà nước không coi Thái hậu là người phù hợp để nắm quyền nhiếp chính. Trên thực tế, Gustav II Adolf chưa từng để lại bất kỳ chỉ thị nói rằng Maria Eleonora không được tham gia vào việc nhiếp chính. Tuy nhiên, hội đồng đã viện dẫn lý do rằng cố vương không cho phép giao phó các vấn đề quốc sự cho Thái hậu, mặc dù không để lại bất kỳ văn bản để xác nhận. Khi được thông báo rằng chính quyền nhiếp chính đã được thành lập, và Thái hậu không được lựa chọn, Maria Eleonora cảm thấy bị xúc phạm, và chỉ ra rằng người mẹ chồng quá cố là Christine xứ Holstein-Gottorp đã từng giữ chức nhiếp chính khi Gustav II Adolf còn nhỏ tuổi. Đáp lại, đại diện hội đồng nhiếp chính Gabriel Gustavsson Oxenstierna trả lời rằng việc Thái hậu Christine giữ chức nhiếp chính là phóng đại quá mức, và Thụy Điển không có truyền thống nào cho phép Thái hậu lên nắm quyền nhiếp chính. Điều này hoàn toàn sai sự thật, khi không chỉ Thái hậu Christine thực tế đã từng là nhiếp chính, mà Gustav I của Thụy Điển đã từng tuyên bố Vương hậu Margareta Leijonhufvud là nhiếp chính vào năm 1544, và Johan III của Thụy Điển đã quy định chế độ nhiếp chính tương tự cho cả người vợ đầu tiên là Katarzyna Jagiellonka và người vợ thứ hai là Gunilla Bielke. Tuy nhiên, Maria Eleonora đã chấp nhận câu trả lời, và tuyên bố rằng bà sẽ hài lòng khi giao phó việc chính trị cho người khác và kiểm soát việc nuôi dưỡng Kristina.

Năm 1633, Maria Eleonora trở về Thụy Điển với thi hài được ướp xác của Gustav II Adolf. Tại Nyköping, Nữ vương Kristina 7 tuổi được rước ra tàu để đón mẹ. Kristina về sau đã viết: "Ta ôm chầm lấy mẹ, người đã nhấn chìm ta trong nước mắt và gần như bóp nghẹt ta trong vòng tay của bà." Trong hơn một năm, Kristina sống trong cảnh để tang, trong những căn phòng phủ đầy vải đen và chỉ thắp nến ngày đêm, không cho bất kỳ tia sáng nào lọt vào. Thái hậu để Kristina ngủ cùng giường, nơi trái tim của Gustav Adolf được treo trong một chiếc hộp vàng. Mọi chuyện càng tồi tệ hơn bởi tiếng khóc không ngừng của Maria Eleonora. Vào mùa hè năm 1634, đoàn tang lễ cuối cùng đã đến Stockholm. Nữ vương Kristina về sau đã viết về Thái hậu: "Bà đã hoàn thành vai trò để tang một cách hoàn hảo."

Quan hệ với Nữ vương Kristina 
Năm 1636, Maria Eleonora bị đưa đến lâu đài Gripsholm, và chính thức mất quyền làm mẹ đối với Nữ vương Kristina. Năm 1639, một bức thư do Maria Eleonora viết gửi cho kẻ thù không đội trời chung của Thụy Điển là Christian IV của Đan Mạch đã bị chặn lại. Sau khi được triệu tập, vào mùa hè năm 1640, Maria Eleonora xuất hiện tại triều đình của Kristina trong cảnh nước mắt tuôn rơi. Nữ vương Kristina khi đó 13 tuổi đã khuyên nhủ Thái hậu và ngăn cản bà chuyển đến sống tại Nyköping gần Đan Mạch

Để thực hiện một trong những kỳ ăn chay định kỳ, Maria Eleonora tách mình trong phòng riêng cùng với nữ quan Anna Sofia von Bülow. Thái hậu thường xuyên viết thư cho con gái Kristina, rằng bản thân cùng triều đình muốn rời khỏi nơi lưu đày tại lâu đài Gripsholm. Kristina đã trả lời một cách khéo léo, biết rằng Hội đồng sẽ không cho phép Thái hậu được rời khỏi nơi đây. Cuối cùng, Maria Eleonora yêu cầu được phép rời khỏi Thụy Điển mãi mãi. Kristina đã mời Thái hậu đến Stockholm nhằm thuyết phục bà ở lại đất nước. Nhưng vào buổi đêm, Maria Eleonora cùng nữ quan đã trèo xuống từ cửa sổ và chèo thuyền sang bờ bên kia của hồ nước gần đó, nơi một cỗ xe ngựa đang đợi cả hai. Cả hai đi đến Nyköping và lên một con tàu của Đan Mạch. Vua Christian IV dự định sẽ đưa Thái hậu trở về quê hương Brandenburg, nhưng Maria Eleonora đã thuyết phục thuyền trưởng đưa bà đến Đan Mạch. Maria Eleonora được Nhà vua Đan Mạch tiếp đón nồng hậu, tuy nhiên bà vẫn muốn trở về Brandenburg. Tuyển hầu thân vương tại đây đã yêu cầu bồi thường tài chính từ Thụy Điển, trong khi Hội đồng muốn thu hồi cả thái ấp lẫn tài sản của Thái hậu. Cuối cùng, Nữ vương Kristina đã thương lượng được một khoản trợ cấp dành cho Maria Eleonora, cộng thêm một khoản tiền từ chính Nữ vương.Tại Đan Mạch, Maria Eleonora trở thành khách của Vua Christian IV. Tuyển hầu tước Georg Wilhelm đã từ chối tiếp đón em gái mình tại Brandenburg, vì vậy Maria Eleonora phải đợi cho đến khi Georg Wilhelm qua đời vào tháng 12 cùng năm, và được cháu trai  là Friedrich Wilhelm I cho phép trở về Brandenburg. Tuy nhiên, Tuyển hầu tước Friedrich Wilhelm vẫn khăng khăng rằng Thụy Điển phải chu cấp cho Thái hậu. Maria Eleonora nhận được khoản lương hưu nhỏ có giá trị 30.000 écu một năm. 
Sau một khoảng thời gian, Maria Eleonora trở nên ốm yếu bởi bệnh scorbut, và mong muốn được đoàn tụ với con gái. Vào mùa hè năm 1648, bà rời Pomerania thuộc Thụy Điển để trở về Stockholm. Vào tháng 10 năm 1650, Maria Eleonora đã tham dự lễ đăng quang bị hoãn lại của Kristina.

Vào tháng 6 năm 1654, Kristina quyết định thoái vị để nhường ngôi cho người anh họ là Karl Gustav. Thái hậu Maria Eleonora qua đời vào ngày 28 tháng 3 năm 1655, thọ 55 tuổi, và được chôn cất tại Nhà thờ Riddarholm bên cạnh Vua Gustav II Adolf.

Con cái

Tổ tiên

Tham khảo

Đọc thêm 
 Maria Eleonora xứ Brandenburg tại Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Liên kết ngoài 

Sinh năm 1599
Mất năm 1655
Tuyển hầu thân vương nữ Brandenburg
Vương tộc Hohenzollern
Vương hậu Thụy Điển
Tuyển hầu thân vương nữ
Công nữ