Hedwig Eleonora xứ Holstein-Gottorp

Hedwig Eleonora xứ Holstein-Gottorp (; 23 tháng 10 năm 1636 – 24 tháng 11 năm 1715) là Vương hậu Thụy Điển từ năm 1654 đến năm 1660 với tư cách là phối ngẫu của Karl X Gustav của Thụy Điển. Bà trở thành nhiếp chính Thụy Điển từ năm 1660 đến năm 1672 khi con trai là Karl XI còn nhỏ tuổi, và vào năm 1697 khi cháu trai là Karl XII còn nhỏ tuổi. Hedwig Eleonora đại diện cho Karl XII trong thời gian Nhà vua vắng mặt tại Đại chiến Bắc Âu từ năm 1700, cho đến thời kỳ nhiếp chính của cháu gái là Ulrika Eleonora vào năm 1713. Hedwig Eleonora được coi là đệ nhất phu nhân trên thực tế tại triều đình trong 61 năm, từ năm 1654 cho đến khi bà qua đời.

Tiểu sử

Đầu đời 

Hedwig Eleonora sinh ra vào ngày 23 tháng 10 năm 1636 tại Cung điện Gottorp,Schleswig, là con thứ sáu trong số mười sáu người con của Công tước Friedrich III xứ Holstein-Gottorp và Maria Elisabeth xứ Sachsen. Vào ngày 24 tháng 10 năm 1654, Hedwig Eleonora kết hôn với Karl X Gustav của Thụy Điển. Karl Gustav là em họ đời thứ hai của Maria Elisabeth xứ Sachsen, và cả ông cùng Hedwig Eleonora đều là anh em họ đời thứ ba kép. Cuộc hôn nhân được sắp xếp nhằm liên minh giữa Thụy Điển và Holstein-Gottorp để chống lại kẻ thù chung là Đan Mạch. Nữ vương Kristina của Thụy Điển đã gặp Hedwig Eleonora tại Holstein-Gottorp trên đường đến Roma sau khi thoái vị. Kristina lo ngại rằng Karl Gustav chưa kết hôn nên đã đề xuất cuộc hôn nhân. Đề xuất này ngay lập tức được Holstein-Gottorp chấp nhận. Công quốc đồng ý với mọi yêu cầu từ Thụy Điển, và điều này giúp các cuộc đàm phán diễn ra nhanh chóng. Hedwig Eleonora khi đó đính hôn với Gustav Adolf, Công tước xứ Mecklenburg-Güstrow, và Nữ vương Kristina đã giới thiệu chị gái của Hedwig Eleonora là Magdalena Sibylla. Tuy nhiên, sau khi xem chân dung của cả hai chị em, Karl Gustav đã chọn Hedwig Eleonora vì vẻ đẹp của công nữ, và Công tước xứ Mecklenburg-Güstrow thay vào đó kết hôn với Magdalena Sibylla. Trong hợp đồng hôn nhân, Hedwig Eleonora được cấp của hồi môn trị giá 20.000 riksdaler, 32.000 riksdaler sau khi chồng qua đời, và nguồn thu từ các thái ấp Gripsholm, Eskilstuna và Strömsholm.

Vương hậu Thụy Điển 

Hedwig Eleonora được Karl X Gustav chào đón tại Dalarö, Thụy Điển vào ngày 5 tháng 10 năm 1654, và ở lại Cung điện Karlberg trước khi chính thức đến Stockholm để dự lễ cưới vào ngày 24 tháng 10. Bà được Thái hậu Maria Eleonora chào đón tại Cung điện Hoàng gia Stockholm, nơi lễ cưới được cử hành cùng ngày. Hedwig Eleonora được trao vương miện tại Storkyrkan vào ngày 27 tháng 10. Ngay sau đó, Karl X Gustav lên đường đến Ba Lan để tham gia trận Đại hồng thủy. Hedwig Eleonora ở lại Thụy Điển cho đến khi Karl XI tương lai chào đời vào ngày 24 tháng 11 năm 1655 cùng lễ Giáng sinh ngay sau đó. Vào mùa xuân năm 1656, Hedwig Eleonora rời Thụy Điển và đi theo Karl Gustav trong chiến dịch của ông. Hedwig Eleonora đã có mặt trong Trận Warszawa năm 1656, trong đó cả Nhà vua lẫn Vương hậu được nhận được lời khen ngợi từ quân đội Thụy Điển. Bà trở về Thụy Điển vào mùa thu năm 1656. Tại Thụy Điển, Hedwig Eleonora nắm quyền kiểm soát đất đai hồi môn, và kiểm soát chặt chẽ chúng trong suốt cuộc đời. Sau Chiến tranh Thụy Điển - Đan Mạch (1657–1658), bà được triệu tập đến Gothenburg để đoàn tụ với Karl X Gustav, và sau đó theo chồng mình đến Gottorp và Wismar. Trong Chiến tranh Thụy Điển – Đan Mạch (1658–1660), Hedwig Eleonora và chị dâu Marie Euphrosine sống tại Kronborg, Đan Mạch sau khi nơi đây bị tướng Thụy Điển Carl Gustaf Wrangel chiếm đóng. Tại Kronborg, Hedwig Eleonora được Karl X Gustav đến thăm và tiếp đãi các đại sứ nước ngoài. Bà đến thăm Cung điện Frederiksborg và đi săn trong rừng cùng với đại sứ Anh. Trong chiến dịch Falster, bà đã tiếp đãi các đại sứ tại Nyköbing Falster. Vào tháng 12 năm 1659, Hedwig Eleonora rời đến Gothenburg, nơi quốc hội Thụy Điển tập hợp vào tháng 1 năm 1660.

Nhiếp chính 

Sau Karl X Gustav băng hà vào ngày 13 tháng 2 năm 1660, Hedwig Eleonora nắm quyền nhiếp chính và chủ tịch Hội đồng Nhiếp chính của con trai Karl XI, khi Nhà vua còn nhỏ tuổi. Theo xứ chúc của Karl X Gustav, Hedwig Eleonora sẽ là chủ tịch và nhiếp chính với hai phiếu bầu và quyền quyết định cuối cùng đối với các thành viên còn lại của hội đồng. Quyền lực đối với chính phủ được chia sẻ với năm quan chức cấp cao, bao gồm Per Brahe Trẻ, nhưng phiếu bầu của Thái hậu lại được ưu tiên. Di chúc ngay lập tức bị hội đồng phản đối, đặc biệt là vì anh rể cũ của bà, Adolf Johann I, Hành cung Bá tước xứ Kleeburg được trao quyền chỉ huy quân đội. Một ngày sau khi Karl X Gustav qua đời, Hedwig Eleonora đã gửi một thông điệp tới hội đồng rằng bà biết họ đang phản đối xứ chúc và yêu cầu nó phải được tôn trọng. Hội đồng trả lời rằng xứ chúc trước tiên phải được thảo luận với quốc hội. Tại hội đồng tiếp theo tại Stockholm ngày 13 tháng 5, hội đồng đã cố gắng ngăn cản Hedwig Eleonora tham dự. Họ đặt câu hỏi liệu việc tham dự hội đồng có tốt cho sức khỏe của Thái hậu hay phù hợp với một góa phụ hay không, và nếu không, sẽ rất khó để tiếp tục cử người đưa tin đến nơi ở của bà. Hedwig Eleonora trả lời rằng hội đồng sẽ được phép họp mà không có bà và chỉ thông báo cho Thái hậu khi thấy cần thiết, và đã được hội đồng chấp thuận. Sự thờ ơ bề ngoài của Hedwig Eleonora đối với chính trị đã mang lại sự nhẹ nhõm cho các lãnh chúa của chính quyền giám hộ.

Trên thực tế, Hedwig Eleonora đã có mặt tại tất cả các cuộc họp của hội đồng, ngoại trừ lần bà vắng mặt để quản lý đất đai hồi môn của mình. Bà sử dụng vị trí nhiếp chính trước hết để bảo vệ quyền lợi và lợi ích của con trai Karl đối với hội đồng, và do đó coi đó là nghĩa vụ phải được thông báo và có mặt trong các quyết định dù bà không tham gia vào. Adolf Johann xứ Kleeburg đã đánh mất quyền chỉ huy quân đội và tước hiệu Vương tử Thụy Điển, và sự hỗ trợ duy nhất của Hedwig Eleonora trong hội đồng đến từ Magnus Gabriel De la Gardie. Nhận thức được thực tế rằng bản thân không có đủ sự ủng hộ trong hội đồng để quản lý chính sách của riêng mình, Hedwig Eleonora không muốn mạo hiểm việc bị loại khỏi vị trí của mình bằng cách thách thức hội đồng. Bà đồng tình với chính sách đối ngoại chống Đan Mạch và thân Pháp trong những năm làm nhiếp chính. Tuy nhiên, Hedwig Eleonora không thích chiến tranh và ủng hộ phe hòa bình trong hội đồng. Bà đã ủng hộ Hòa ước Oliva, phản đối không thành công cuộc chiến chống lại Bremen, nhưng ngăn chặn thành công một cuộc chiến được đề xuất nhằm vào Nga, được miêu tả là lần duy nhất bà áp đặt ý chí của mình lên hội đồng. Hedwig Eleonora mô tả rằng bản thân không thích chính trị và ngoại giao, và không tham gia nhiều vào chính trị trong thời gian trở thành nhiếp chính. Vai trò nhỏ của Hedwig Eleonora đối với chính trị trong thời gian làm nhiếp chính đã dẫn đến việc Karl XI miễn trừ cho mẹ khi về sau ông cáo buộc chính phủ giám hộ lạm dụng quyền lực trong thời gian nhiếp chính. Trong những lần đầu tiên xuất hiện tại Quốc hội, Karl XI chỉ nói chuyện với các thành viên của chính phủ thông qua Thái hậu. Ông sẽ nói thầm những câu hỏi dành Quốc hội với Hedwig Eleonora, và bà sẽ hỏi lại to và rõ ràng.

Sau khi Karl XI qua đời vào ngày 5 tháng 4 năm 1697, Hedwig Eleonora lại trở thành nhiếp chính của Thụy Điển, với tư cách là chủ tịch Hội đồng nhiếp chính khi cháu trai Karl XII còn nhỏ tuổi. Nhiệm kỳ nhiếp chính của Hedwig Eleonora lần này chỉ kéo dài cho đến khi Karl XII được tuyên bố là đã trưởng thành vào tháng 12 cùng năm. Trong lần nhiếp chính thứ hai, bà ủng hộ liên minh hôn nhân giữa Thụy Điển và Holstein-Gottorp, thông qua cuộc hôn nhân của cháu gái là Hedvig Sofia của Thụy Điển với Công tước xứ Holstein-Gottorp. Hedwig Eleonora phản đối việc tuyên bố sớm rằng Karl XII đã đủ tuổi trưởng thành, nhưng buộc phải nhượng bộ. Bà cũng không thành công trong việc phản đối cháu trai không được yêu cầu tuyên thệ tại lễ đăng quang.

Trong suốt thời kỳ nhiếp chính, Hedwig Eleonora đã ghi chép kỹ lưỡng các hợp đồng và tài khoản của mình. Bà đã chi một khoản tiền đáng kể để khôi phục lại sự tráng lệ của triều đình, vì Nữ vương Kristina đã lấy đi nhiều của cải sau khi thoái vị. Hedwig Eleonora trang trải những chi phí từ nguồn thu nhập đáng kể từ đất đai cá nhân. Bà còn giám sát việc xây dựng dinh thự và cung điện, bao gồm cả Cung điện Drottningholm.

Thái hậu 

Hedwig Eleonora được nhiều người kính trọng với tư cách là Thái hậu. Bà tập trung nhiều hơn vào việc quản lý đất đai hồi môn và nuôi dạy con trai hơn là chính trị. Trong quá trình nuôi dạy Karl XI, Hedwig Eleonora tập trung vào tôn giáo, đạo đức, thể chất và thể thao hơn là học tập, và bị chỉ trích vì đã nuông chiều con trai khi không bắt buộc cậu phải chú tâm vào việc học. Mặc dù quan tâm đến văn hóa và khoa học, bà lại không đặt ra yêu cầu nào cho Karl và cho phép bỏ qua việc học. Do Karl khi còn nhỏ có sức khỏe yếu ớt, Hedwig Eleonora nhận thấy việc tăng cường thể chất và rèn luyện đạo đức bằng cách học tôn giáo quan trọng hơn đối với con trai.

Năm 1661, Hedwig Eleonora được xem là ứng cử viên tiềm năng để trở thành phối ngẫu của Charles II của Anh. Tuy nhiên, bà đã từ chối lời cầu hôn vì muốn giữ lòng chung thủy với Karl X Gustav đã khuất. Vào năm 1667, nhà quý tộc trẻ tuổi Carl Gyllenstierna được bổ nhiệm làm thị thần của Thái hậu. Ông trở thành sủng thần của Hedwig Eleonora, phục vụ với tư cách là người đưa thư trong Chiến tranh Scania, được thăng chức Tổng đốc các vùng đất hồi môn của Thái hậu vào năm 1679, và được phong làm Bá tước vào năm 1687. Carl Gyllenstierna là người được Hedwig Eleonora sủng ái nhất và được cho là tình nhân của Thái hậu. Dù điều này chưa được xác nhận, nhưng sự nghiệp thăng tiến nhanh chóng của ông tại triều đình được cho là nhờ vẻ ngoài điển trai. Một truyền thuyết kể rằng dinh thự của Gyllenstierna, Cung điện Steninge, được xây dựng với một lối đi bí mật từ phòng ngủ của ông đến phòng ngủ trong Cánh của Vương hậu, nơi Hedwig Eleonora thường xuyên lui tới. Trong những năm cuối đời, Hedwig Eleonora bị chỉ trích vì sủng thần Anna Catharina von Bärfelt, khi ảnh hưởng của Bärfelt đã dẫn đến mẫu thuẫn công khai với Gyllenstierna. Bärfelt được biết đến vì đã nhận hối lộ từ những người thỉnh cầu Thái hậu, và có tin đồn rằng bà đã ăn cắp của Thái hậu. Gyllenstierna đã đưa ra tối hậu thư và yêu cầu Hedwig Eleonora lựa chọn giữa ông và Bärfelt, cuối cùng dẫn đến việc Bärfelt bị trục xuất khỏi triều đình sau khi Gyllenstierna thành lập liên minh với Christina Piper, Beata Sparre, Märta Berendes, mistress of the robes, Arvid Horn và tuyên úy triều đình Molin. Vào đêm trước khi Bärfelt rời đi, Gyllenstierna đã cho khóa cửa phòng ngủ của Hedwig Eleonora để ngăn Bärfelt liên lạc với Thái hậu.

Hedwig Eleonora thường xuyên liên lạc với họ hàng tại Đức, và tiếp đãi họ như những vị khách quý. Bà đã nuôi dưỡng người cháu gái Magdalena Sibylla xứ Hessen-Darmstadt, cũng như cháu gái của người chồng quá cố là Juliane xứ Hessen-Eschwege. Juliane từ lâu được cho là sẽ trở thành Vương hậu Thụy Điển khi Karl XI trưởng thành, nhưng kế hoạch đã bị hủy bỏ khi Juliane sinh con ngoài giá thú vào năm 1672. Hedwig Eleonora đã gửi Juliane đến vùng nông thôn, nhưng khi sinh đứa con thứ hai, Juliane buộc phải kết hôn với người cha và bị trục xuất.

Hedwig Eleonora có mối quan hệ rất thân thiết với con trai Karl, người “hoàn toàn và không chút do dự khi ở bên bà”. Bà tháp tùng Karl trong những chuyến đi khắp đất nước, và trong suốt chiến tranh Scania, bà thường ở lại Vadstena, nơi Karl đến thăm mẹ từ chiến trường để được gần con trai hơn. Ngay sau khi Karl kết hôn với Ulrikke Eleonore của Đan Mạch, Hedwig Eleonora vẫn giữ nguyên vị trí phu nhân đứng đầu của triều đình. Karl XI gọi mẹ mình là "Vương hậu" hoặc "Vương hậu Bệ hạ, Người mẹ kính yêu của ta", và chỉ gọi Ulrikke Eleonore là "Người vợ của ta". Các đại sứ nước ngoài lưu ý đến điều này, nên luôn bày tỏ sự kính trọng với Thái hậu trước rồi mới đến Vương hậu. Sự thù địch giữa Holstein-Gottorp và Đan Mạch cũng khiến cho mối quan hệ giữa Hedwig Eleonora và con dâu người Đan Mạch Ulrikke Eleonore trở nên căng thẳng. Karl XI thường xuyên thảo luận về các vấn đề quốc sự với mẹ mình, và mặc dù Hedwig Eleonora không cố ý gây ảnh hưởng đến con trai, nhưng Karl vẫn tôn trọng ý kiến ​​của mẹ và thường làm theo.

Karl XI được cho là đã bị ảnh hưởng bởi Thái hậu khi ông coi Giáo lý của các Giám mục Terseri, Spegel và Emporagi là dị giáo, được biết rằng Hedwig Eleonora đặc biệt không thích giáo lý của Giám mục Emporagi vì định nghĩa phụ nữ là tài sản. Ngoài ra, các quyết định của Karl XI trong lĩnh vực cấp bậc và nghệ thuật cũng được cho là chịu ảnh hưởng từ Hedwig Eleonora.Vua Karl XII bày tỏ lòng kính trọng lớn lao với người bà của mình. Có một câu chuyện nổi tiếng, khi Karl XII dành thời gian uống rượu và tiệc tùng với anh rể là Friedrich IV xứ Holstein-Gottorp. Có một lần, Karl XII trong khi say xỉn đã gặp bà nội của mình, bà nhìn ông một lúc lâu rồi quay lưng lại. Karl liền phản ứng bằng cách uống cạn ly và nói: “Bà nội kính yêu của ta vui lòng tha thứ cho ta. Từ nay trở đi ta sẽ không bao giờ uống rượu nữa”, và sau đó ông đã giữ lời hứa. Trong Đại chiến Bắc Âu, Hedwig Eleonora đại diện cho cháu trai đang vắng mặt và tiếp đón các đại sứ nước ngoài thay mặt Nhà vua. Theo lời kể, bà đối xử với họ bằng sự im lặng hoặc có thể cười nhạo họ.

Hedwig Eleonora thân thiết với cháu gái cả là Hedvig Sofia, và sau khi cháu gái qua đời, bà ủng hộ con trai của Hedvig Sofia là Karl Friedrich trở thành người thừa kế sau Karl XII thay vì cháu gái út là Ulrika Eleonora. Những người ủng hộ Karl Friedrich cũng mong muốn Hedwig Eleonora được bổ nhiệm làm nhiếp chính khi Karl Friedrich còn nhỏ tuổi, nếu như cậu lên kế vị. Tuy nhiên vào năm 1713, bà buộc phải thuyết phục Ulrika Eleonora chấp nhận vị trí nhiếp chính trong thời gian Karl XII vắng mặt. Hedwig Eleonora ủng hộ cuộc hôn nhân giữa Ulrika Eleonora với Friedrich xứ Hessen, vì tin rằng vương nữ sẽ rời đến Hessen và do đó Karl Friedrich sẽ dễ dàng thừa kế ngai vàng Thụy Điển.
Hedwig Eleonora được miêu tả là người kiên định và độc đoán. Bà được lòng tại triều đình vì khiếu hài hước và niềm yêu thích các bữa tiệc, và được các cận thần cho là nghiêm khắc nhưng công bằng. Hedwig Eleonora có sở thích kiến ​​trúc và hội họa, cũng như chơi bài. Bà rất thích chơi cờ bạc, và người ta kể rằng Thái hậu thường chơi cho đến tận khuya. Khi thời gian để tang kết thúc vào năm 1663, triều đình tràn ngập các bữa tiệc do Thái hậu tổ chức. Là một phần của lễ hội, bà đã cho mở cửa các nhà hát Bollhuset và Lejonkulan. Hedwig Eleonora đã mua lại spa đầu tiên tại Thụy Điển là Medevi vào năm 1688, và bảo trợ cho các nghệ sĩ như Nicodemus Tessin Trẻ và David Klöcker Ehrenstrahl.

Tổ tiên

Tham khảo

Nguồn 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Karolinska Förbundet (Swedish): Hedvig Eleonora. Carolinian Association: Hedvig Eleonora
 Karolinska Förbundets årsböcker (The Year Books of the Carolinian Association)
 Steninge slott (bằng tiếng Thụy Điển)
 Steninge Slott (bằng tiếng Thụy Điển)
 Morgondagensminnen: Steninge slott. Bakgrund och beskrivningar av befintligt utseende (bằng tiếng Thụy Điển)

Đọc thêm 

 Hedwig Eleonora xứ Holstein-Gottorp tại Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Liên kết ngoài 

Sinh năm 1636
Mất năm 1715
Công nữ
Vương tộc Holstein-Gottorp
Vương hậu Thụy Điển
Người Thụy Điển gốc Đức
Nhiếp chính thế kỷ 17
Nhiếp chính Thụy Điển