Gaston của Pháp

Monsieur Gaston, Công tước xứ Orléans (Gaston Jean Baptiste; 24 tháng 4 năm 1608 - 2 tháng 2 năm 1660), là con trai thứ ba của Vua Henry IV của Pháp và vợ là Maria de' Medici. Vì là con trai của nhà vua, nên vừa mới chào đời đã nhận được danh hiệu Fils de France (Con trai nước Pháp). Sau đó, ông được phong Công tước xứ Orléans, và tước vị này đã theo ông suốt thời kỳ trưởng thành. Ông là người em còn sống sót của Vua Louis XIII, nên được biết đến trong triều đình bằng tôn xưng kính trọng truyền thống là Monsieur.

Dưới thời trị vì của cháu trai ông Louis XIV của Pháp, sau loạt sự kiện Fronde, Gaston đã bị Hồng y Mazarin lưu đày đến Blois vào năm 1652, và ở đó cho đến khi ông qua đời. Sau khi Gaston qua đời, tước vị Công tước xứ Orléans đã được trở về lại với vương quyền Pháp, sau đó 1 năm thì vua Louis XIV của Pháp trao tước vị này cho em trai của mình là Vương tử Philippe, và chính vị vương tử này đã tạo ra Nhà Orléans, là vương tộc sẽ thay Nhà Bourbon làm vua nước Pháp vào năm 1830.

Cuộc sống đầu đời

Gaston Jean Baptiste sinh tại Cung điện Fontainebleau vào ngày 24 tháng 4 năm 1608 và được phong tước Công tước xứ Anjou ngay khi chào đời. Ông là con trai thứ ba và đứa con thứ năm của Vua Henry IV của Pháp và Maria de' Medici. Thuở nhỏ, ông được nuôi dạy dưới sự giám hộ của nữ gia sư hoàng gia Françoise de Montglat. Năm 1626, khi kết hôn với Marie de Bourbon, Nữ công tước xứ Montpensier, ông được ban cho các lãnh địa (kèm theo tước vị tương ứng) gồm các công quốc Orléans, Chartres và bá quốc Blois.

Năm 1628, ông nắm quyền chỉ huy danh nghĩa đạo quân bao vây La Rochelle và từ đó bước vào con đường âm mưu chính trị kéo dài suốt cuộc đời mình. Gaston là người thừa kế dự bị của ngai vàng Pháp từ khi anh trai ông, Monsieur d'Orléans, qua đời năm 1611 cho đến khi cháu trai ông chào đời năm 1638.

Gaston hai lần phải rời khỏi nước Pháp vì âm mưu chống lại triều đình của Nhà vua là anh trai ông Louis XIII và Hồng y Richelieu. Sau khi thất bại trong cuộc nổi dậy ở Languedoc dẫn đến trận Castelnaudary năm 1632, ông chạy sang Flanders. Dù được hòa giải với nhà vua, ông tiếp tục âm mưu chống lại Richelieu năm 1635, một lần nữa chạy trốn rồi lại quay về thần phục Louis XIII và Hồng y.

Không lâu sau, lịch sử lặp lại: Gaston cấu kết với hầu tước xứ Cinq-Mars nhằm ám sát Richelieu, rồi bỏ rơi đồng mưu của mình khi kế hoạch đổ bể (1642). Năm 1643, khi Louis XIII qua đời, Gaston được bổ nhiệm làm trung tướng vương quốc và tham chiến chống Tây Ban Nha ở biên giới phía Bắc nước Pháp. Ông được phong Công tước xứ Alençon năm 1646. Trong Chiến tranh Fronde (1648–1653), Gaston không thể hiện lòng trung thành rõ ràng với hoàng gia, mà chuyển phe liên tục tùy theo hoàn cảnh.

Hôn nhân
Gaston kết hôn lần đầu với Marie de Bourbon, Nữ công tước xứ Montpensier vào ngày 6 tháng 8 năm 1626 tại Nantes, con gái của Henri de Bourbon, Công tước xứ Montpensier. Hai người có một con gái là Anne Marie Louise xứ Orléans (1627–1693), Nữ công tước xứ Montpensier, thường gọi là Mademoiselle de Montpensier, về sau nổi tiếng với danh hiệu La Grande Mademoiselle.

Marie de Bourbon qua đời sáu ngày sau khi sinh (4 tháng 6 năm 1627), để lại con gái duy nhất thừa kế toàn bộ dòng Montpensier của nhà Bourbon.

Trong thời gian lẩn tránh cơn thịnh nộ của Hồng y Richelieu tại xứ Lorraine, Gaston đã phải lòng Marguerite xứ Lorraine, em gái của Charles IV, Công tước xứ Lorraine. Nhưng vì Pháp và Lorraine đang đối địch, ông bị Nhà vua từ chối cho phép kết hôn với em gái của một kẻ thù của vương quốc. Bất chấp điều đó, Gaston lại trốn sang Lorraine và bí mật cử hành hôn lễ với Marguerite trong một nghi lễ vào đêm 2–3 tháng 1 năm 1632 tại Nancy, dưới sự chứng kiến của gia đình nàng. Vì không xin phép trước của nhà vua, cuộc hôn nhân này được giữ kín và hai người không thể xuất hiện tại triều đình Pháp.

Tuy nhiên, vào tháng 11 cùng năm, trước khi bước lên đoạn đầu đài, Henri II, Công tước Montmorency, một đồng mưu cũ, đã tiết lộ bí mật của Gaston. Louis XIII và Richelieu biết được vụ bỏ trốn, và vào tháng 9 năm 1634, nhà vua cho Pháp viện Paris tuyên bố hôn nhân của Gaston vô hiệu. Dù Giáo hoàng Urban VIII phản đối, hội đồng giáo sĩ Pháp họp tháng 9 năm 1635 vẫn khẳng định rằng một tông thất dòng máu vương thất (prince du sang) chỉ được kết hôn khi có sự cho phép của nhà vua, phù hợp với truyền thống và chủ quyền của nước Pháp.

Dù Marguerite và Gaston đã tái cử hành hôn lễ lần thứ hai trước Tổng giám mục Malines, một sứ thần Pháp đã thuyết phục Giáo hoàng không công khai phản đối và Gaston buộc phải chấp nhận việc hủy bỏ hôn nhân. Mãi đến khi Louis XIII hấp hối vào tháng 5 năm 1643, ông mới đồng ý tha thứ cho em trai và chấp thuận cuộc hôn nhân với Marguerite. Sau đó, hai người làm lễ cưới lần thứ ba vào tháng 7 năm 1643 tại Meudon, dưới sự chứng giám của Tổng giám mục Paris, cuối cùng được triều đình công nhận.

Theo nghi thức, Marguerite được gọi là Madame tại triều đình. Sau khi mẹ ông mất năm 1642, Gaston thừa hưởng Cung điện Luxembourg, trở thành nơi ở của hai vợ chồng tại Paris và được gọi là Palais Orléans. Họ cũng sống tại Château de Blois ở thung lũng Loire, nơi con đầu lòng của họ chào đời năm 1645.

Marguerite và Gaston d'Orléans có năm người con, trong đó chỉ có ba con gái sống đến tuổi trưởng thành:

 Marguerite Louise xứ Orléans (28 tháng 7 năm 1645 – 17 tháng 9 năm 1721), kết hôn với Cosimo III de' Medici, Đại Công tước xứ Tuscany; họ có con nhưng dòng dõi này về sau tuyệt tự.
 Élisabeth Marguerite xứ Orléans (26 tháng 12 năm 1646 – 17 tháng 3 năm 1696), kết hôn với Louis Joseph của Lorraine, Công tước xứ Guise; họ cũng có con nhưng dòng dõi này về sau tuyệt tự.
 Françoise Madeleine xứ Orléans (13 tháng 10 năm 1648 – 14 tháng 1 năm 1664), kết hôn với Charles Emmanuel II, Công tước xứ Savoie, nhưng mất sớm và không có con.
 Jean Gaston xứ Orléans, Công tước xứ Valois (17 tháng 8 năm 1650 – 10 tháng 8 năm 1652), chết khi còn nhỏ.
 Marie Anne xứ Orléans (9 tháng 11 năm 1652 – 17 tháng 8 năm 1656), chết khi còn nhỏ.

Gaston còn có một con gái ngoại hôn với Marie Porcher:

 Marie bâtarde d'Orléans (sinh ngày 1 tháng 1 năm 1631 tại Paris – ?).

Ông cũng có một con trai ngoại hôn với Louise-Roger de La Marbelière:

 Louis bâtard d'Orléans, Chevalier de Charny (13 tháng 1 năm 1638 tại Joué-les-Tours – 1692 tại Tây Ban Nha), sau này trở thành Tướng quân phục vụ trong quân đội Tây Ban Nha.

Cuối đời
Sau khi anh trai ông, vua Louis XIII, qua đời vào năm 1643, cháu trai ông là Philippe, em trai của tân vương Louis XIV, trở thành Monsieur mới. Để phân biệt hai người, Gaston được gọi là Le Grand Monsieur , còn Philippe được gọi là Le Petit Monsieur.

Sau các cuộc nội chiến Fronde, Gaston bị Hồng y Mazarin lưu đày tới Blois vào năm 1652 và ở đó cho đến khi qua đời. Tất cả các tước hiệu Orléans của ông sau đó được chuyển sang cho cháu trai Philippe, giờ là Monsieur duy nhất.

Phả hệ
Tổ tiên của Gaston của Pháp

Tham khảo

 
Gaston Jean Baptiste de France Duc d'Orléans

Sinh năm 1608
Mất năm 1660
Vương tử Pháp (Bourbon)
Vương tử Pháp
Công tước xứ Orléans
Công tước xứ Anjou
Công tước xứ Chartres
Công tước xứ Alençon
Bá tước xứ Blois
Nhà Bourbon-Montpensier
Người Pháp gốc Ý
Người Pháp lưu vong
Công tước xứ Valois