María của Aragón và Castilla

María của Aragón và Castilla (tiếng Tây Ban Nha: María de Aragón; tiếng Bồ Đào Nha: Maria de Aragão e Castela; tiếng Anh: Maria of Aragon; sinh ngày 29 tháng 6 năm 1482, mất ngày 7 tháng 3 năm 1517) là Vương hậu của Bồ Đào Nha từ 30 tháng 8 năm 1500 đến 7 tháng 3 năm 1517.

Thiếu thời 
Maria sinh tại Córdoba vào ngày 29 tháng 6 năm 1482, là con gái thứ ba còn sống của Nữ vương Isabela I xứ Castile và Quốc vương Ferdinand II xứ Aragón (hai vị được hậu thế tôn xưng là Song vương Công giáo). Bà là người con thứ tư trong năm người con còn sống của song vương, khi chào đời còn có một em người song sinh chết lưu (các sử liệu không thống nhất về giới tính của đứa trẻ yểu mệnh này).

Cũng như các chị em của mình, Maria được hưởng một nền giáo kỹ lưỡng và toàn diện: không chỉ về các công việc nội trợ mà còn về số học, mà còn được học toán học, tiếng Latinh, nhiều ngoại ngữ khác, lịch sử, triết học và văn học cổ điển.

Hôn nhân 
Với thân phận Infanta (vương nữ) Tây Ban Nha, hôn sự của Maria mang ý nghĩa chính trị hết sức trọng yếu trong bàn cờ ngoại giao châu Âu. Trước khi gả cho Quốc vương Manuel I của Bồ Đào Nha, song vương từng cân nhắc việc đính hôn Maria với Quốc vương James IV của Scotland. Ý định này được hình thành vào thời điểm Catherine (em gái Maria) đang được chuẩn bị hôn phối với Arthur, Thân vương xứ Wales. Ferdinand và Isabella tin rằng, nếu Maria trở thành Vương hậu Scotland, hai chị em có thể giúp duy trì hòa bình giữa hai quốc gia thông qua quan hệ phu quân. Tuy nhiên, kế hoạch ấy không thành. Chị gái cả của bà, Isabel, là người vợ đầu tiên của Manuel I, nhưng bà qua đời năm 1498, khiến Manuel buộc phải tái hôn. Maria được chọn làm hoàng hậu kế vị, qua đó tiếp tục củng cố mối liên minh huyết thống giữa các vương triều trên bán đảo Iberia.

Manuel I và Maria thành hôn tại Alcácer do Sal vào ngày 30 tháng 10 năm 1500. Khi nhập cung, bà được ban Viseu và Torres Vedras làm của hồi môn. Bà sinh hạ mười người con, trong đó tám người trưởng thành, bao gồm: Quốc vương João III của Bồ Đào Nha, Hoàng hậu Isabel của Thánh chế La Mã và Công tước phu nhân xứ Savoia, Beatrice.

Vương hậu Bồ Đào Nha 
Maria được miêu tả là người nước da nhợt nhạt, thân hình mảnh khảnh, cằm hơi lẹm, mang khí chất nghiêm nghị và kín đáo. Dù bà là Vương hậu trong một giai đoạn huy hoàng bậc nhất của lịch sử Bồ Đào Nha khi triều đình Lisbon thuộc hàng giàu có nhất châu Âu nhưng bà hầu như không đóng vai trò chính trị độc lập.

Tính tình nghiêm cẩn và mộ đạo, Vương hậu dành phần lớn thời gian cho may vá, hành lễ tôn giáo và giám sát việc giáo dục các vương tử, vương nữ, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đạo đức mà song thân của bà từng áp đặt. Bà giữ thư từ thường xuyên với phụ vương và mẫu hậu, có quan hệ hòa thuận với các chị em dâu, gồm Công tước phu nhân Isabel xứ Bragança, thái hậu Leanor, cũng cùng mẹ chồng Beatriz, và duy trì một hậu cung đông đảo, quy tụ cả thị nữ Tây Ban Nha lẫn Bồ Đào Nha.

Quốc vương Manuel I đánh giá cao đức hạnh và lòng mộ đạo của hoàng hậu, luôn đối đãi kính trọng, thường ban cho bà y phục và châu báu quý giá, đặc biệt trong các lần mang thai.

Về chính trị, Maria không trực tiếp can dự triều chính, song các biên niên sử vẫn ca ngợi bà vì đôi khi khuyên nhủ quân vương thi hành khoan dung. Ngược lại, bà có ảnh hưởng nhất định trong lĩnh vực tôn giáo, ủng hộ dự án tôn giáo–đế quốc của Manuel I, bao gồm các hoài bão như chinh phục lãnh thổ Mamluk, hủy diệt Mecca và Medina, và tái chiếm các thánh địa Kitô giáo như Jerusalem. Bà còn là đồng sáng lập Tu viện Jerónimos tại Lisbon.

Qua đời 
Trong suốt thời gian sống tại Bồ Đào Nha, Maria gần như liên tục mang thai, thường chỉ có vài tháng nghỉ ngơi giữa các lần sinh nở. Điều này khiến thể trạng của bà ngày càng suy kiệt. Sau lần sinh năm 1516, bà được ghi nhận là mệt mỏi đến mức tinh thần rối loạn tạm thời, trước khi hồi phục phần nào. Maria qua đời tại Lisbon vào ngày 7 tháng 3 năm 1517, và được an táng tại Tu viện Jerónimos ở Belém.

Hậu duệ 
Cuộc hôn nhân của bà với Manuel đã sinh ra những người con sau:
Sau khi Maria qua đời, chồng bà sau đó tái hôn lần thứ ba vào năm 1518 với một người cháu gái cùa Maria:Leanor của Áo.

Gia phả

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn 

 
 
 
 Serrano, Joana Bouza. Maria de Castela (1482–1517): uma rainha do Renascimento. In: As avis: as grandes rainhas que partilharam o trono de Portugal na segunda dinastia. 2ª ed. Lisboa: A Esfera dos Livros, 2009

Xem thêm 

Vương nữ Tây Ban Nha
Vương nữ Castilla
Vương nữ Aragón
Isabel I của Castilla
Vương tộc Trastámara
Vương nữ (thuộc dòng nữ)
Vương nữ
Vương hậu Bồ Đào Nha
Phối ngẫu Vương thất Bồ Đào Nha
Vương tộc Avis
Sinh năm 1482
Mất năm 1517
Tín hữu Công giáo Rôma Tây Ban Nha
Tín hữu Công giáo Bồ Đào Nha
Người Tây Ban Nha gốc Ý
Người Tây Ban Nha gốc Bồ Đào Nha
Người Tây Ban Nha gốc Pháp
Người Tây Ban Nha thế kỷ 15
Người Tây Ban Nha thế kỷ 16
Người Bồ Đào Nha thế kỷ 15
Người Bồ Đào Nha thế kỷ 16
Sản phụ tử vong