Isabel của Aragón và Castilla

Isabel của Aragón và Castilla (tiếng Tây Ban Nha: Isabel de Aragón; tiếng Bồ Đào Nha: Isabel de Aragão e Castela; tiếng Anh: Isabella of Aragon) là vương hậu Bồ Đào Nha từ năm 1497 đến năm 1498.

Thiếu thời 
Isabel là trưởng nữ của Quốc vương Ferrando II xứ Aragón và Nữ vương Isabel I xứ Castila. Bà chào đời dưới triều đại của cậu ruột là Quốc vương Enrique IV xứ Castilla, và những năm tháng đầu đời của bà bị bao trùm bởi sự căng thẳng sâu sắc giữa cậu và mẹ, bởi Enrique không bao giờ tha thứ cho việc Isabel kết hôn với Ferrando mà không có sự cho phép của ông. Khi Enrique IV băng hà năm 1474, mẫu hậu của Isabel lập tức xưng vương tại Castila. Isabel nhanh chóng được tuyên thệ làm Thái nữ (người thừa kế dự kiến) của ngai vàng Castila.

Những năm đầu trị vì của Nữ vương Isabel I gắn liền với cuộc chiến kế vị, do Enrique IV trước đó không chỉ định người kế vị rõ ràng. Một cuộc tranh chấp nổ ra giữa Isabel I và cháu gái của bà là Juana, thường được gọi là “la Beltraneja”, vì những lời đồn cho rằng bà là con ngoài giá thú của Vương hậu Joan của Bồ Đào Nha với sủng thần Beltrán de la Cueva, Công tước Alburquerque. Quốc vương Afonso V của Bồ Đào Nha, vừa là em rể của Enrique IV, vừa là cậu ruột của Juana, đã can thiệp để ủng hộ cháu gái, khiến Ferrando và Isabel buộc phải lâm chiến với Bồ Đào Nha.

Trong thời gian chiến tranh, Isabel thuở thiếu thời cũng trực tiếp chứng kiến những biến động. Khi phụ vương và mẫu hậu đang giao chiến với quân Bồ Đào Nha, vương nữ bị để lại tại Segovia, nơi thành phố bị đặt dưới quyền kiểm soát của Andrés de Cabrera và  vợ ông Beatriz de Bobadilla. Dân chúng Segovia bất mãn với chính quyền mới đã nổi dậy chiếm quyền kiểm soát thành phố. Isabel khi ấy mới bảy tuổi bị kẹt trong một tòa tháp của Alcázar trong một thời gian, cho đến khi mẫu hậu trở về Segovia và tái lập trật tự.

Cuộc chiến kết thúc năm 1479 với Hiệp ước Alcáçovas. Theo các điều khoản của hiệp ước, Isabel sẽ kết hôn với Vương tử Afonso, cháu nội của Afonso V, người kém bà năm tuổi. Ngoài ra, Ferrando và Isabel phải chuẩn bị một khoản hồi môn rất lớn, và vương nữ phải sang cư trú tại Bồ Đào Nha như một bảo chứng cho việc hai vị quân vương tuân thủ hiệp ước. Năm 1480, Afonso đến sống tại Moura cùng bà ngoại là Beatriz, Công tước phu nhân xứ Viseu, và đầu năm sau, Isabel mười tuổi cũng sang đoàn tụ với vị phu quân tương lai. Bà sống tại Bồ Đào Nha suốt ba năm trước khi trở về quê hương.

Trong suốt tuổi trẻ, Isabel còn theo phụ mẫu trong các chiến dịch quân sự, khi họ tiến hành chinh phục những tiểu quốc Hồi giáo cuối cùng ở miền nam Tây Ban Nha. Chẳng hạn, bà từng tháp tùng mẫu hậu trong lễ tiếp nhận sự đầu hàng của thành phố Baza.

Trữ phi Bồ Đào Nha 
Cuộc hôn nhân đầu tiên của Isabel là với Afonso, đích tử và người thừa kế duy nhất của Quốc vương João II của Bồ Đào Nha, con của ông với Vương hậu Eleanor xứ Viseu. Hôn lễ cử hành theo nghi thức ủy hôn vào mùa xuân năm 1490 tại Seville. Ngày 19 tháng 11 năm đó, Isabel đến Badajoz, nơi bà được Manuel, anh họ của Afonso nghênh đón. Isabel và Afonso đoàn tụ tại Elvas ngày 22 tháng 11, và hôm sau, bà yết kiến mẹ chồng là Vương hậu Eleanor tại tu viện Espinheiro ở Évora, nơi triều đình hội tụ để chuẩn nhận cuộc hôn nhân đã được cử hành tại Seville.

Dù là một cuộc hôn nhân do Hiệp ước Alcáçovas sắp đặt, cuộc hôn phối này nhanh chóng trở thành một mối lương duyên chân thành. Isabel được hoàng gia Bồ Đào Nha yêu mến, nhờ thông thạo ngôn ngữ và phong tục địa phương, kết quả của những năm tháng bà sống tại đây thuở nhỏ. Tuy nhiên, hạnh phúc ấy đột ngột tan vỡ vào tháng 7 năm 1491, khi Afonso tử nạn trong một tai nạn cưỡi ngựa. Isabel đau khổ tột cùng, về sau tin rằng chồng mình qua đời vì Thiên Chúa nổi giận, do Bồ Đào Nha đã che chở cho người Do Thái bị cha mẹ bà trục xuất khỏi Tây Ban Nha.

Theo yêu cầu của phụ mẫu, Isabel được đưa trở về Tây Ban Nha, nơi bà sống trong đức tin mộ đạo cực đoan. Bà tự hành xác, nhịn ăn và khổ tu, những hành vi bà duy trì suốt phần lớn quãng đời còn lại như một cách để tang phu quân. Bà cũng thề sẽ không bao giờ tái giá. Ban đầu, cha mẹ bà dường như chấp nhận lời thề ấy, nhưng sau khi João II băng hà năm 1495, Manuel I kế vị và lập tức cầu hôn Isabel. Ferrando và Isabel, có lẽ muốn tôn trọng ý nguyện của trưởng nữ, đã đề nghị gả Maria, con gái thứ, nhưng Manuel kiên quyết từ chối. Cuối cùng, thế bế tắc chỉ được phá vỡ khi Isabel đồng ý tái giá, với điều kiện Manuel phải trục xuất toàn bộ người Do Thái khỏi Bồ Đào Nha nếu họ không cải đạo sang Kitô giáo. Quốc vương Manuel chấp thuận tối hậu thư này và hai người cử hành hôn lễ vào tháng 9 năm 1497.

Vương hậu Bồ Đào Nha 
Cũng trong năm tái giá, Isabel được tôn xưng là Nữ Thân vương xứ Asturias, trở thành người kế thừa lâm thời của ngai vàng Castila, sau khi em trai duy nhất là Juan, Thân vương xứ Asturias, đột ngột qua đời vào tháng 10 năm 1497 và con gái của ông cũng bị chết non. Khi ấy, Philipp của Áo, chồng của em gái Juana, đã đòi quyền kế vị ngai vàng Castila. Tuy nhiên, xét theo thứ tự trưởng thứ, Isabel là trưởng nữ của Quân chủ Công giáo có quyền ưu tiên cao hơn. Để dập tắt tham vọng của con rể, Ferrando và Isabel đã triệu tập Nghị viện tại Toledo vào năm 1498. Tại đây, Isabel và Manuel được các đẳng cấp trong nước tuyên thệ công nhận là người kế vị hợp pháp dự định của vương quốc Castila. Sau đó, hoàng gia lại tiến về Zaragoza, triệu tập Nghị viện của Aragon nhằm đạt được sự thừa nhận tương tự. Tuy nhiên, khác với Castila nơi phụ nữ được phép kế vị, thì Aragon tỏ ra do dự trong việc chấp nhận một nữ quân vương tương lai. Giới quý tộc Aragon kỳ vọng rằng nếu Isabel sinh được con trai, thì đứa trẻ ấy sẽ kế thừa toàn bộ các vương quốc, điều này được xem là đáng mong muốn hơn so với nữ trị vì. Vào thời điểm đó, Isabel đang mang thai. Khi cùng hoàng gia lưu trú tại Zaragoza, bà đã hạ sinh vương tử duy nhất của mình vào ngày 23 tháng 8 năm 1498, đặt tên là Miguel da Paz, được tôn xưng là Vương tử Bồ Đào Nha. 

Tuy nhiên, có lẽ do chế độ khổ hạnh nghiêm ngặt, những đợt ăn chay và tự hành xác hoặc do việc di chuyển liên tục khi thai kỳ đã nặng nề, Isabel qua đời chỉ trong vòng một giờ sau khi sinh còn rất trẻ. Trước khi qua đời, di nguyện của Isabel được mai táng trong y phục nữ tu và an táng tại Tu viện Santa Isabel ở Toledo. Cái chết của bà cũng khiến Manuel hoàn toàn mất cơ hội trở thành Quốc vương Castila. Bi kịch càng thêm chồng chất khi Miguel qua đời ngay trước sinh nhật lần thứ hai vào năm 1500, khiến hy vọng thống nhất Iberia tan biến hoàn toàn.

Khi Nữ vương Isabel xứ Castile băng hà năm 1504, bà từng di chiếu yêu cầu di hài con gái Isabel được chuyển về an táng cạnh mình tại Granada. Tuy nhiên, nguyện vọng ấy rốt cuộc không bao giờ được thực hiện.

Gia phả

Ghi chú

Xem thêm 

 Isabel I của Castilla
 Manuel I của Bồ Đào Nha
 María của Aragón và Castilla
 Juana I của Castilla và Aragón
 Juan của Aragón và Castilla

Tham khảo

Thư mục 

 
 
 

Thân vương xứ Asturias
Vương nữ Tây Ban Nha
Vương nữ Castilla
Vương nữ Aragón
Isabel I của Castilla
Vương tộc Trastámara
Vương nữ (thuộc dòng nữ)
Vương nữ
Vương hậu Bồ Đào Nha
Phối ngẫu Vương thất Bồ Đào Nha
Vương tộc Avis
Sinh năm 1470
Mất năm 1498
Sản phụ tử vong
Tín hữu Công giáo Rôma Tây Ban Nha
Người Tây Ban Nha gốc Ý
Người Tây Ban Nha gốc Bồ Đào Nha
Người Tây Ban Nha gốc Pháp
Người Tây Ban Nha thế kỷ 15
Người Bồ Đào Nha thế kỷ 15