Hoa Lư (phường)

Hoa Lư là  phường trung tâm hành chính của tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Phường Hoa Lư là trung tâm tỉnh lỵ của tỉnh Ninh Bình, nằm trên trục giao thông Bắc – Nam, cách Thủ đô Hà Nội 90 km về phía Nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Đông Hoa Lư
Phía tây giáp phường Tây Hoa Lư
Phía nam giáp phường Nam Hoa Lư
Phía bắc giáp xã Ý Yên.

Phường Hoa Lư có diện tích 53,72 km², dân số năm 2024 là 148.406 người, mật độ dân số là 2.763 người/km².

Phường Hoa Lư nằm trên Quốc lộ 1, 10, 38B và cũng là nơi có sông Đáy, sông Vân, sông Tràng An, sông Chanh, sông Sào Khê chảy qua.

Hành chính
Phường Hoa Lư được chia thành 174 tổ dân phố: 1 Đông Thành, 2 Đông Thành, 3 Đông Thành, 4 Đông Thành, 5 Đông Thành, 6 Đông Thành, 7 Đông Thành, 8 Đông Thành, 9 Đông Thành, 10 Đông Thành, 11 Đông Thành, 12 Đông Thành, 1 Vân Giang, 2 Vân Giang, 3 Vân Giang, 4 Vân Giang, 5 Vân Giang, 6 Vân Giang, 7 Vân Giang, 8 Vân Giang, 9 Vân Giang, 10 Vân Giang, 11 Vân Giang, 12 Vân Giang, 13 Vân Giang, 14 Vân Giang, Vân Giang, Bạch Đằng, Bắc Phong, Bắc Sơn Bích Đào, Bắc Sơn Thanh Bình, Bắc Thành Nam Thành, Bắc Thành Tân Thành, Bình Chương, Bình Hà, Bình Hòa, Bình Khang, Bình Khê, Bình Yên, Bình Yên Tây, Bích Sơn, Chu Văn An, Cổ Loan Hạ 1, Cổ Loan Hạ 2, Cổ Loan Thượng, Cổ Loan Trung 1, Cổ Loan Trung 2, Đại Phong, Đẩu Long, Đề Lộc, Đông Hoa, Đông Hồ, Đông Phong, Đông Phú, Đông Sơn, Đông Xuân, Hàn Thuyên, Hậu, Hòa Bình, Hoàng Sơn Đông, Hoàng Sơn Tây, Hợp Thành, Hưng Phúc, Hưng Thịnh, Ích Duệ, Khánh Bình, Khánh Minh, Khánh Tân, Khánh Thành, Khánh Trung Ninh Khang, Khánh Trung Tân Thành, Khê Hạ, Khê Thượng, Kim Đa, Kim Phú, Kỳ Lân, Lê Lợi Nam Bình, Lê Lợi Nam Thành, Mía Đông, Mía Tây, Nam Sơn, Ngọc Hà, Ngọc Mỹ, Ngọc Sơn, Ngọc Xuân, Ngô Quyền, Nguyên Ngoại, Nguyễn Xá, Nhật Tân, Phấn Thượng, Phấn Trung, Phong Quang, Phong Sơn, Phú Gia, Phú Sơn, Phú Xuân, Phúc Chỉnh 1, Phúc Chỉnh 2, Phúc Hải, Phúc Hòa, Phúc Hưng, Phúc Long, Phúc Lộc, Phúc Nam, Phúc Ninh, Phúc Sơn, Phúc Sơn 1, Phúc Sơn 2, Phúc Tân Phúc Thành, Phúc Tân Tân Thành, Phúc Thái, Phúc Thắng, Phúc Thiện, Phúc Thịnh, Phúc Thịnh Bích Đào, Phúc Trì, Phúc Trọng, Phúc Trung, Phúc Trực, Tân An, Tân Khang, Tân Quý, Tân Thịnh, Tân Trung, Tân Văn, Tây Sơn 1, Tây Sơn 2, Tây Sơn 3, Thanh Sơn Bích Đào, Thanh Sơn Thanh Bình, Thanh Xuân, Thúy Sơn, Thượng, Thượng Bắc, Thượng Nam, Tiền, Tiến Thịnh, Trần Kiên, Trần Phú, Trại Lộc, Trung Nhì, Trung Sơn Bích Đào, Trung Sơn Thanh Bình, Trung Thành Nam Thành, Trung Thành Ninh Khánh, Trung Tự, Tuệ Tĩnh, Vạn Hưng, Vạn Phúc, Vạn Sơn, Vạn Thắng, Vạn Thịnh, Vạn Xuân 1, Vạn Xuân 2, Văn Miếu, Vinh Quang, Võ Thị Sáu, Xuân Áng Ngoại, Xuân Áng Nội, Yết Kiêu.

Lịch sử
Danh xưng Hoa Lư có từ thế kỷ X, khi vua Đinh Tiên Hoàng dẹp xong Loạn 12 sứ quân, lập ra nước Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư quê hương, vị trí kinh đô xưa nay thuộc phường Tây Hoa Lư cách trung tâm phường Hoa Lư 10 km.

Phường Hoa Lư xưa có trấn lỵ Vân Sàng lần lượt là thủ phủ của trấn Sơn Nam, trấn Thanh Hoa Ngoại và tỉnh Ninh Bình cũ giai đoạn 1832–2025. Sau khi tỉnh Ninh Bình được mở rộng tăng diện tích lên 3 lần và dân số lên 4 lần thì phường Hoa Lư tiếp tục là thủ phủ của tỉnh mới sau sáp nhập cho tới nay.

Vùng đất, xã Ninh Tiến có từ thế kỷ thứ X – thế kỷ thứ XI.

Năm 1675, thành lập xã Giá Hộ thuộc tổng Kỳ Vỹ, huyện Gia Viễn, phủ Trường Yên, đạo Thanh Bình.

Cuối thế kỷ 19 về trước, vùng đất Ninh Khánh bao gồm 2 xã: Cam Giá, Đái Nhân và thôn Kim Đa thuộc tổng Đa Giá, huyện Gia Viễn.

Đầu thế kỷ 20, thành lập huyện Gia Khánh, tổng Đa Giá thuộc huyện Gia Khánh.

Năm 1883, xã Giá Hộ đổi tên thành xã Thư Điền thuộc tổng Kỳ Vỹ, huyện Gia Viễn, phủ Trường Yên, đạo Thanh Bình.
 
Năm Minh Mệnh thứ 3 (1822), xã Thư Điền thuộc tổng Kỳ Vỹ, huyện Gia Viễn, đạo Ninh Bình mới đổi tên.
 
Năm Minh Mệnh thứ 10 (1829), xã Thư Điền thuộc tổng Kỳ Vỹ, huyện Gia Viễn, trấn Ninh Bình mới đổi tên.

Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), xã Thư Điền thuộc tổng Kỳ Vỹ, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình mới đổi tên.
 
Năm 1906, xã Thư Điền thuộc tổng Kỳ Vỹ, huyện Gia Khánh mới thành lập.
 
Năm 1936, xã Thư Điền có tổng diện tích khoảng hơn 700 mẫu Bắc Bộ; có 252 hộ với 623 nhân khẩu; chia làm 4 thôn: Ích Duệ, Đống Cao, Yên Bình, Nguyễn Xá và 3 xóm: Thượng, Đìa, Rộc.
 
Sau ngày Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Thư Điền thuộc huyện Gia Khánh.

Tháng 9 năm 1948, thành lập xã Nhân Hòa trên cơ sở 2 xã: Cam Giá, Đái Nhân và thôn Kim Đa.

Tháng 6 năm 1949, thành lập xã Ninh Khánh trên cơ sở xã Nhân Hòa và xã Đại La (tức xã Ninh Khang).

Tháng 7 năm 1949, sáp nhập xã Thư Điền và xã Đại Thành (tức phường Ninh Mỹ) thành xã Ninh Nhất.

Năm 1956, xã Ninh Tiến được thành lập trên cơ sở 5 thôn: Phúc Sơn, Hoàng Sơn, Phủ Võng, Cổ Loan, Phúc Trì thuộc huyện Hoa Lư.

Tháng 6 năm 1956, xã Ninh Nhất chia tách thành hai xã mới là: Ninh Nhất và Ninh Mỹ thuộc huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chia xã Ninh Khánh thành xã Ninh Khang và xã Ninh Khánh thuộc huyện Gia Khánh (sau thuộc huyện Hoa Lư).

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 23 tháng 2 năm 1977, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Phủ Thủ tướng ban hành Quyết định số 617-VP18 về việc sáp nhập thôn Nguyên Ngoại của xã Ninh Hòa thuộc huyện Gia Khánh vào xã Ninh Nhất.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc:
 Thành lập huyện Hoa Lư trên cơ sở thị xã Ninh Bình và huyện Gia Khánh.
 Thị xã Ninh Bình được chuyển thành thị trấn Ninh Bình – thị trấn huyện lỵ của huyện Hoa Lư.

Ngày 9 tháng 4 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 151-CP về việc:
 Thành lập thành lập thị xã Ninh Bình thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tách thị trấn Ninh Bình của huyện Hoa Lư.
 Thành lập 4 phường: Đinh Tiên Hoàng, Lương Văn Tuỵ, Quang Trung, Vân Giang thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ diện tích và nhân khẩu của thị trấn Ninh Bình cũ thuộc huyện Hoa Lư.
 Thành lập phường Quang Trung thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở tách phố 1A, phố 1B, phố 7 của thị trấn Ninh Bình cũ thuộc huyện Hoa Lư.
 Thành lập phường Vân Giang thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở xóm Trực Độ, xóm Đông Nhì, cánh đồng Nuôi, bãi pháo phòng không, phố Nứa của thị xã cũ, phố Bắc Giang gồm xóm khu nhà máy xay, nhà máy nước, trường cấp II thị xã, các hợp tác xã Tiền Tiến, Đoàn Kết của thị trấn Ninh Bình cũ thuộc huyện Hoa Lư.
 Thị xã Ninh Bình có 4 phường: Đinh Tiên Hoàng, Lương Văn Tuỵ, Quang Trung, Vân Giang.
 Huyện lỵ Hoa Lư dời về xã Ninh Khánh.

Ngày 14 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 196-HĐBT về việc cắt 112 hécta đất của các xóm Thượng Lân, Đầu Núi của thôn Bích Đào thuộc xã Ninh Sơn, huyện Hoa Lư để sáp nhập vào phường Đinh Tiên Hoàng thuộc thị xã Ninh Bình.

Ngày 17 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 200-HĐBT về việc tách xã Ninh Thành của huyện Hoa Lư (trừ 20 hécta đất của thôn Phúc Ám) để sáp nhập vào thị xã Ninh Bình quản lý.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 2 tháng 11 năm 1996, Chính phủ ban hành Nghị định số 69-CP về việc:
 Sáp nhập 234,09 ha diện tích tự nhiên và 6.460 nhân khẩu của huyện Hoa Lư bao gồm: 29,97 ha diện tích tự nhiên và 855 nhân khẩu của xã Ninh Khánh; 44,87 ha diện tích tự nhiên và 1.207 nhân khẩu của xã Ninh Tiến; 29,60 ha diện tích tự nhiên và 498 nhân khẩu của xã Ninh Phong; 102,35 ha diện tích tự nhiên và 2.290 nhân khẩu của xã Ninh Sơn; 27,30 ha diện tích tự nhiên và 1.610 nhân khẩu của xã Ninh Phúc vào thị xã Ninh Bình.
 Thành lập phường Bích Đào thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở: 55,37 ha diện tích tự nhiên và 6.599 nhân khẩu của phường Đinh Tiên Hoàng; 102,35 ha diện tích tự nhiên và 2.290 nhân khẩu của xã Ninh Sơn; 27,30 ha diện tích tự nhiên và 1.610 nhân khẩu của xã Ninh Phúc.
 Thành lập phường Đông Thành thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở 141,78 ha diện tích tự nhiên và 5.050 nhân khẩu của xã Ninh Thành; 16,88 ha diện tích tự nhiên và 756 nhân khẩu của phường Vân Giang; 6,5 ha diện tích tự nhiên và 6 nhân khẩu của xã Ninh Khánh.
 Thành lập phường Nam Bình thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở sáp nhập 29,60 ha diện tích tự nhiên, 498 nhân khẩu của xã Ninh Phong và 48,50 ha diện tích tự nhiên, 3.754 nhân khẩu phần còn lại của phường Quang Trung.
 Thành lập phường Phúc Thành thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở sáp nhập 103,30 ha diện tích tự nhiên và 3.132 nhân khẩu của xã Ninh Thành và 20,28 ha diện tích tự nhiên và 5.676 nhân khẩu phần còn lại của phường Lương Văn Tuỵ.
 Thành lập phường Tân Thành thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở: 123,05 ha diện tích tự nhiên và 3.058 nhân khẩu của xã Ninh Thành; 9 ha diện tích tự nhiên và 994 nhân khẩu của phường Lương Văn Tuỵ; 23,47 ha diện tích tự nhiên và 849 nhân khẩu của xã Ninh Khánh.
 Đổi tên phường Đinh Tiên Hoàng sau khi đã điều chỉnh địa giới thành phường Thanh Bình thuộc thị xã Ninh Bình.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
 Thị xã Ninh Bình có 1.047,16 ha diện tích tự nhiên và 58.241 nhân khẩu.
 Phường Bích Đào có diện tích tự nhiên 185,02 ha và 10.499 nhân khẩu.
 Phường Nam Bình có 78,10 ha diện tích tự nhiên và 4.252 nhân khẩu.
 Phường Phúc Thành có diện tích tự nhiên 123,58 ha và 8.808 nhân khẩu.
 Phường Thanh Bình có 150,78 ha diện tích tự nhiên và 9.073 nhân khẩu.
 Phường Vân Giang còn lại diện tích tự nhiên 30,74 ha và 9.281 nhân khẩu.
 Phường Tân Thành có diện tích tự nhiên 155,52 ha và 4.901 nhân khẩu.
 Huyện Hoa Lư:
 Xã Ninh Khánh còn lại 521,95 ha diện tích tự nhiên và 9.522 nhân khẩu.
 Xã Ninh Tiến còn lại 518,29 ha diện tích tự nhiên và 4.047 nhân khẩu; có 4 thôn: Phúc Sơn, Hoàng Sơn, Cổ Loan Trung, Cổ Loan Hạ.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Phường Nam Bình có 10 phố: Hàn Thuyên, Lê Lợi, Lê Lai, Trung Tự, Ngô Quyền, Phong Quang, Ngọc Hà, Chu Văn An, Tương Lai, Đoàn Kết.

Ngày 31 tháng 10 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 126/2003/NĐ-CP về việc thành lập thị trấn Thiên Tôn – thị trấn huyện lỵ của huyện Hoa Lư trên cơ sở 200 ha diện tích tự nhiên và 3.621 người của xã Ninh Mỹ; 13,33 ha diện tích tự nhiên và 729 người của xã Ninh Khang và 2,59 ha diện tích tự nhiên của xã Ninh Giang.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
 Thị trấn Thiên Tôn có 215,92 ha diện tích tự nhiên và 4.350 người.
 Xã Ninh Khang còn lại 692,24 ha diện tích tự nhiên và 6.884 nhân khẩu.
 Xã Ninh Mỹ còn lại 414,41 ha diện tích tự nhiên và 5.397 nhân khẩu.

Ngày 9 tháng 1 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 16/2004/NĐ-CP về việc chuyển xã Ninh Nhất thuộc huyện Hoa Lư về thị xã Ninh Bình quản lý.

Ngày 28 tháng 4 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2005/NĐ-CP về việc:
 Thành lập phường Ninh Khánh thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 535,82 ha diện tích tự nhiên và 7.027 nhân khẩu của xã Ninh Khánh.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
 Phường Bích Đào có 224,20 ha diện tích tự nhiên và 7.698 nhân khẩu.
 Phường Nam Bình có 185,76 ha diện tích tự nhiên và 9.290 nhân khẩu.
 Phường Thanh Bình có 156,54 ha diện tích tự nhiên và 9.562 nhân khẩu.

Ngày 7 tháng 2 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/2007/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Ninh Bình thuộc tỉnh Ninh Bình.

Ngày 10 tháng 12 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1318/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó:
 Thành lập thành phố Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư.
 Sáp nhập toàn bộ 1,04 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 14.150 người của phường Phúc Thành và toàn bộ 1,57 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.865 người của phường Thanh Bình vào phường Vân Giang.
 Thành lập phường Ninh Mỹ thuộc thành phố Hoa Lư trên cơ sở nhập toàn bộ 2,19 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 4.817 người của thị trấn Thiên Tôn và toàn bộ 4,06 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 7.327 người của xã Ninh Mỹ.
 Sáp nhập toàn bộ 9,75 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 4.826 người của xã Ninh Xuân vào xã Ninh Nhất.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
 Phường Ninh Mỹ có 6,25 km² diên tích tự nhiên và quy mô dân số là 12.144 người.
 Phường Vân Giang có 2,96 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 33.949 người.
 Xã Ninh Nhất có 17,01 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 12.082 người.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập phường Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 2,26 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.994 người của phường Bích Đào; toàn bộ 1,81 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.544 người của phường Đông Thành; toàn bộ 1,83 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 11.992 người của phường Nam Bình; toàn bộ 1,91 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.368 người của phường Nam Thành; toàn bộ 5,37 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 13.843 người của phường Ninh Khánh; toàn bộ 6,25 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.284 người của phường Ninh Mỹ; toàn bộ 1,75 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 11.002 người của phường Tân Thành; toàn bộ 2,96 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 34.120 người của phường Vân Giang; toàn bộ 7,39 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 7.990 người của xã Ninh Khang; toàn bộ 17,01 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.241 người của xã Ninh Nhất và toàn bộ 5,18 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 7.028 người của xã Ninh Tiến thuộc thành phố Hoa Lư.

Phường Hoa Lư có 53,72 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 148.406 người.

Văn hóa - Du lịch
Phường Hoa Lư có nhiều danh thắng và điểm đến như: Núi Non Nước - Thành cổ Ninh Bình, Công viên văn hóa Tràng An, Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế, chùa Đẩu Long, Núi Ngọc Mỹ Nhân, núi Kỳ Lân, phố cổ Hoa Lư, động Thiên Tôn. Quần thể di sản thế giới Tràng An chủ yếu nằm ở phường Tây Hoa Lư và Nam Hoa Lư nhưng trung tâm bến thuyền lại nằm trên địa bàn phường Hoa Lư,...

Phường Hoa Lư nằm trong không gian văn hóa cố đô Hoa Lư, nơi có nhiều di tích và danh lam thắng cảnh nổi tiếng. Đây vốn là đô thị được hình thành ở ngã ba sông, có nền văn hóa đặc trưng giàu bản sắc. Nhiều nơi ở phường Hoa Lư thờ thần Thiên Tôn, vị thần thuộc Hoa Lư tứ trấn. Ở phía đông cố đô Hoa Lư có 7 làng thờ thần Thiên Tôn là Đa Giá, Bích Đào, Đại Phong, Yên Cư, Lực Giá và Phú Gia thì 4 làng thuộc phường Hoa Lư. Thần Thiên Tôn cùng với thần Quý Minh và thần Cao Sơn là những vị thần có nguồn gốc phát tích ở vùng văn hóa Hoa Lư, được xem là những vị thần trấn trạch Hoa Lư tứ trấn. Đều là những vị thần đại diện cho các sức mạnh siêu nhiên của trời, đất và núi được thờ ở các cửa ngõ để bảo vệ kinh đô theo quan niệm của người xưa.

Hình ảnh

Danh sách di tích
 Núi Non Nước : là di tích quốc gia đặc biệt 
 Núi Cánh Diều : danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, nơi thờ thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn và nàng tiên Ngọc Mỹ Nhân hóa đá. 
 Chùa Non Nước 
 Đền Vân Thị ở Phố Trần Kiên thờ Ưu bà Phạm Thị Trân - Bà tổ nghệ thuật sân khấu Việt Nam
 Đền Trương Hán Siêu ở chân núi Non Nước, là nơi thờ Trương Hán Siêu
 Đền Thánh Cả ở Núi Ngọc Mỹ Nhân thờ Thần Thiên Tôn, trấn đông Hoa Lư tứ trấn
 Đền Đức Thánh Bà ở Phố Thanh Sơn thờ Thờ Ngọc Dung Công Chúa
 Đền Tam Phủ ở Phố 14 thờ   Thờ Mẫu Tam phủ
 Nhà thờ sứ Ninh Bình ở Phố Thanh Sơn thờ Thờ Thiên chúa ba ngôi: ngôi cha, con và thánh thần
 Đình làng Phúc Trì ở Phố Phúc Trì thờ   Tiêu Khâu Công chúa
 Đền Hạ Phúc Trì ở Phố Phúc Trì thờ Tiêu Khâu Công chúa
 Đền Thượng Phúc Trì ở Phố Phúc Trì thờ thần Quý Minh trấn Nam Hoa Lư tứ trấn
 Đền Phủ Võng ở Phố Hòa Bình thờ Yết Kiêu
 Đền Thượng Phúc Chỉnh ở Phố Phúc Chỉnh thờ Thờ Thượng Thượng đẳng thần
 Đền Hạ Phúc Chỉnh ở Phố Phúc Chỉnh thờ Mẫu Hoa Dung Khiết Hạnh Côngchúa
 Đền Quan Bản Thổ ở Phố Phúc Chỉnh thờ Quan bản thổ
 Chùa Phúc Trì ở Phố Phúc Trì thờ Thờ Phật
 Chùa Phúc Chỉnh ở Phố Phúc Chỉnh thờ Thờ Phật
 Chùa Đẩu Long ở Phố Đẩu Long thờ Phật, thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn và các vị phối thờ: Nguyễn Bặc, Phổ Hộ Đại vương, Lê Đại Hành, Trương Hán Siêu, Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Tảng.
 Núi Kỳ Lân ở Phố Khánh Thành thờ Phật, Quận chúa Kỳ Lân
 Chùa Trạm ở Phố Chu Văn An thờ   Phật, thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn, Lực Lộ Đại vương
 Chùa Yên Phong ở Phố Đông Phong thờ Thờ Phật
 Đền Yên Phong ở Phố Đông Phong thờ   Đức Thánh Cả, thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn
 Đền Lăng chúa ở Phố Phú Xuân thờ Phật và Mẫu Tam Phủ
 Nhà thờ Đô chỉ huy sứ Đàm Cảnh Quyến ở Phố Phong Quang thờ   Đàm Cảnh Quyến
 Nhà thờ Quận Công Phạm Đức Thành ở Phố Trại Lộc thờ Phạm Đức Thành và các nhân vật trong dòng họ
 Chùa Nội Long ở Phố Phúc Nam thờ Phật
 Đền Hiềm ở Phố Phúc Nam thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn, Nguyễn Bặc, Đinh Điền
 Mộ Cổ ở Phố Phúc Nam thờ Nguyễn Công Tướng quân
 Giếng Dinh ở Phố Phúc Nam thờ 
 Đền Hạ ở Thôn Lực Giá thờ Côn Sơn Đại vương và phu nhân
 Đền Thượng ở Thôn Nhân Lý thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn, Thổ Địa; Bồ Sơn, Võ sư Trương Ma Ni
 Chùa Lẽ ở Thôn Lực Giá thờ Thờ Phật
 Chùa Nhân Lý ở Thôn Nhân Lý thờ Phật và thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn
 Chùa Hà ở Thôn Đa Giá thờ Thờ Phật
 Đình Thượng ở Thôn Lực Giá thờ Thần Thiên Tôn, trấn đông Hoa Lư tứ trấn
 Nhà thờ Nguyễn Thế Trưởng ở thôn Vinh Viên thờ Cụ Tổ Nguyễn Thế Trưởng
 Nhà thờ họ Phạm Quan tộc ở thôn Vinh Viên thờ Cụ tổ họ Phạm và con cháu
 Núi Nại ở Ninh Mỹ thờ di tích khảo cổ
 Đình làng La Phù ở thôn La Phù (Khánh Trung), thờ Triệu Quang Phục
 Đình làng Bạch Cừ ở thôn Bạch Cừ (Phấn Trung) thờ Triệu Quang Phục
 Đền làng La Phù ở thôn La Phù thờ Triệu Quang Phục
 Đền thờ Triệu Quang Phục ở thôn Bạch Cừ thờ   Triệu Quang Phục, Quan văn – Quan võ, Khổng Tử,   Thần linh bản địa, công đồng
 Chùa Bạch Cừ ở Thôn Bạch Cừ thờ Phật
 Chùa La Phù ở Thôn La Phù thờ Phật
 Nhà thờ họ Đinh Xuân ở Thôn La Phù (Khánh Trung) thờ Cụ tổ họ Đinh Xuân và con cháu
 Nhà thờ họ Đỗ Đăng ở Thôn La Phù (Kim Phú) thờ Cụ tổ họ Đỗ Đặng
 Nhà thờ họ Đinh Văn ở Thôn La Phù thờ Cụ tổ họ Đinh Văn
 Nhà thờ họ Nguyễn Công ở Thôn Bạch Cừ thờ Cụ tổ họ Nguyễn Công
 Nhà thờ Nguyễn Công chi II ở thôn Bạch Cừ (Phấn Thượng) thờ Cụ tổ chi 2 họ Nguyễn Công
 Nhà thờ họ Nguyễn Đức ở thôn Bạch Cừ (Tiến Thịnh) thờ Cụ tổ họ Nguyễn Đức
 Nhà thờ họ Nguyễn Viết ở thôn Bạch Cừ (Phấn Thượng) thờ Cụ tổ họ Nguyễn Viết
 Nhà thờ họ Đinh Văn ở Kim Phú thờ Cụ tổ họ Đinh Văn
 Đình Hàng Tổng ở phố Cầu Huyện thờ thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn
 Chùa Thiên Tôn ở động Thiên Tôn thờ   Chùa: thờ Phật, thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn
 động Thiên Tôn ở động Thiên Tôn thờ thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn
 Nhà thờ họ Lã Ứng Chung ở phố Cầu Huyện thờ Thủy tổ dòng họ Lã
 Nhà thờ họ Lê Nam Sơn ở phố Cầu Huyện thờ Thủy tổ họ Lê
 Nhà thờ họ Lã Hòa Hợp ở phố Cầu Huyện thờ Thủy tổ họ Lã
 Đền Mẫu ở Thôn Xuân Áng Nội thờ Mẫu,   Chúa bản đền
 Đền Bến (Đền Cây Chò) ở Thôn Xuân Áng Nội thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn và phu nhân
 Đền Ngoài ở thôn Khê Thượng thờ Linh Sơn tôn thần
 Đền Tân Miếu ở thôn Khê Hạ thờ     Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Tướng quân Hưng Vũ, Hưng Nhượng Đại vương, Trần Khánh Dư
 Đền Giải ở Thôn Khê Hạ thờ Thành hoàng Bắc Đạt Phúc La
 Đền Nấm ở thôn Khê Hạ thờ   Thần Bản thổ
 Đền Sếch ở thôn Khê Hạ thờ Thờ 6 vị Quan nhà Đinh
 Đền Trong ở thôn Khê Hạ thờ thần Cao Sơn trấn tây Hoa Lư tứ trấn
 Đền Văn Chỉ ở thôn Khê Hạ thờ Đức Khổng Tử
 Đền Trên ở thôn Khê Hạ thờ Thờ Ông Giải
 Đền Nhất Miếu ở Thôn Khê Hạ thờ Trần Hưng Đạo
 Đền Thượng ở Xuân Áng Ngoại thờ Thiền sư Nguyễn Minh Không
 Đền Trên ở Khê Thượng thờ Đức Đại cảnh Thành hoàng
 Đền Hang Đại ở Khê Thượng thờ Đức Thành hoàng
 Đình làng Khê Hạ ở Thôn Khê Hạ thờ Thờ các Quan triều Đinh
 Đình làng thôn Ngoại ở Xuân Áng Ngoại thờ Thành hoàng làng
 Đình làng Xuân Áng Nội ở Xuân Áng Nội thờ Vua Trần Thái Tông
 Đình làng thôn Khê Đầu Thượng ở Thôn Khê Đầu Thượng thờ Thành hoàng làng
 Chùa Bàn Long ở Thôn Khê Đầu Thượng thờ Thờ Phật
 Chùa Hoa Lâm ở Xuân Áng Nội thờ   Thờ Phật
 Chùa Khê Hạ (Phúc Sơn tự) ở Thôn Khê Hạ thờ Thờ Phật
 Chùa Bà ở Thôn Khê Hạ thờ Thờ Phật
 Chùa Phúc Hưng ở Xuân Áng Ngoại thờ Thờ Phật
 Chùa Trẻ ở Thôn Khê Thượng thờ Thờ Phật
 Nhà thờ Đại tông họ Lưu ở Thôn Khê Thượng thờ Cụ Tổ họ Lưu
 Nhà thờ Vũ đại tộc ở Thôn Xuân Áng ngoại thờ Cụ thủy tổ họ Vũ
 Nhà thờ Hoàng đại tộc ở Thôn Khê Hạ thờ   Ông tổ họ Hoàng
 Nhà thờ họ Hà ở Xuân Áng Nội thờ Thờ ông tổ họ Hà
 Nhà thờ Phạm Đại tộc ở Xuân Áng Nội thờ Ông tổ họ Phạm
 Động Bàn Long ở Thôn Khê Đầu Thượng thờ Thờ Phật
 Mái đá núi Hang Hạnh ở Thôn Khê Đầu Thượng thờ Di chỉ cư dân tiền sử thuộc văn hóa Phùng Nguyên
 Chùa Phúc Sơn ở Thôn Phúc Sơn thờ Thờ Phật
 Chùa Hộn ở Thôn Phúc Sơn thờ Thờ Phật
 Chùa Cổ Loan ở Cổ Loan Trung thờ Thờ Phật
 Chùa Bà Đanh ở Thôn Cổ Loan thờ Thờ bà chúa Đanh
 Chùa Hoàng Sơn ở Thôn Hoàng Sơn Đông thờ Thờ Phật
 Chùa Thượng (đền Thượng) ở Thôn Hoàng Sơn thờ Thành hoàng làng Hổ Oai Đại vương
 Đình làng Hoàng Sơn ở Thôn Hoàng Sơn thờ   thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn, Thành hoàng làng Hổ Uy
 Đền Trung ở Thôn Phúc Sơn thờ Bà Chúa bản phương
 Đền Ngọc Hoàng ở Thôn Phúc Sơn thờ Thành hoàng làng
 Đền Trần ở Thôn Cổ Loan Hạ thờ Đức Thánh Trần
 Đền Hạ ở Thôn Cổ Loan Hạ thờ Bà Ma Lệ Mỹ
 Đền Thượng ở Cổ Loan Thượng thờ Thành hoàng làng
 Đình Cổ Loan ở Cổ Loan Trung thờ Ngũ vị Thành hoàng làng
 Đền Sặt ở Thôn Hoàng Sơn thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn
 Đền Đức Thánh Trần ở Thôn Hoàng Sơn thờ      Đức Thánh Trần và 2 con gái Quyên Thành, Trần Thị Tĩnh
 Đền Vua Lộ ở Thôn Cổ Loan thờ Lực Lộ Đại vương
 Miếu quan Thái Giám ở Thôn Hoàng Sơn Đông thờ Quan Thái Giám
 Miếu Bà Cô ở Thôn Hoàng Sơn Đông thờ Bà Cô
 Nhà thờ họ Hoàng Phúc ở Thôn Hoàng Sơn thờ Cụ Tổ họ Hoàng và các con cháu
 Nhà thờ họ Nguyễn Hữu ở Thôn Hoàng Sơn Tây thờ Cụ Tổ họ Nguyễn Hữu và các con cháu
 Chùa A Nậu ở Phố Bình Khang thờ Phật, Vua Trần Thái Tông, Công chúa Trần Thị Ngọc Một
 Chùa Mía ở Phố Hưng Phúc thờ Phật
 Đình Cam Giá ở Phố Mía thờ Thừa tướng Lã Gia, Câu Mang Đại vương,  Lê Trung Nghĩa
 Đền Bình Yên ở Phố Bình Yên thờ Thừa tướng Lã Gia, Thần Cao Sơn
 Đền Từ Bi ở Phố Mía thờ   Chúa bản phương
 Đền Tam Bảo ở Phố Vinh Quang thờ Mẫu Tam Phủ
 Miếu thờ thần linh ở Phố Mía thờ Thần Thành hoàng
 Phủ Kim Đa ở Phố Kim Đa thờ Công chúa Ngọc Hoa, Đức Thánh Trần
 Phủ Vân ở Phố Bình Hòa thờ Thờ Bạch Hoa Công chúa
 Nhà thờ họ Đào ở Phố Mía thờ Cụ tổ Đào Đức Nhuận và con cháu dòng họ Đào
 Nhà thờ chi Nguyễn Ngọc ở Phố Mía thờ Cụ tổ Nguyễn Ngọc Bang và con cháu trong dòng họ Nguyễn Ngọc
 Nhà thờ họ Nguyễn Như ở Phố Trung Thành thờ Cụ tổ Nguyễn Như Việt và con cháu của dòng họ Nguyễn Như
 Nhà thờ họ Nguyễn Đình ở Phố Thành Phương thờ Cụ tổ và con cháu của dòng họ Nguyễn Đình
 Nhà thờ họ Phạm Văn ở Phố Vinh Quang thờ Cụ tổ Phạm Văn Càn và con cháu của dòng họ Phạm Văn
 Nhà thờ họ Trịnh Phú ở Phố Hợp Thành thờ Cụ Tổ và con cháu dòng họ Trịnh Phú
 Nhà thờ họ Trịnh Hoàng ở Phố Hợp Thành thờ Cụ Tổ và con cháu dònghọ Trịnh Hoàng
 Nhàthờ họ NguyễnTrọng ở Phố Hợp Thành thờ Cụ Tổ và con cháu dòng họ Nguyễn Trọng
 Nhà thờhọ Nguyễn Ngọc ở Phố Hưng Phúc thờ Cụ Tổ và con cháu của dòng họ Nguyễn Ngọc
 Nhà thờchi Nguyễn Ngọc ở Phố Hưng Phúc thờ Cụ Tổ chi và con cháu của chi Nguyễn Ngọc
 Nhà thờ chi Đệ Tam ở Phố Hưng Phúc thờ Cụ Tổ chi và con cháu của chi Đệ Tam
 Nhà thờ chi họ Đào ở Phố Hưng Phúc thờ Cụ Tổ chi và con cháu của chi họ Đào
 Nhà thờ họ Phạm Văn ở Phố Trung Thành thờ Cụ tổ Phạm Phúc Đức và con cháu dòng họ Phạm
 Nhà thờ họ Hoàng Sỹ ở Phố Bình Chương thờ Cụ tổ Hoàng Văn Du và con cháu dòng họ Hoàng
 Nhà thờ tổ họ Hoàng ở Phố Bình Yên thờ Cụ tổ Hoàng Pháp Lâm và con cháu dòng họ Hoàng
 Nhà thờ họ Phạm ở Phố Bình Hà thờ Cụ Tổ và con cháu dòng họ Phạm
 Nhà thờ họ Bùi ở Phố Bình Yên thờ Cụ Tổ và con cháu dòng họ Bùi
 Nhà Cổ ở Phố Hưng Phúc thờ Thờ gia tiên
 Núi Sệu ở có thờ Di chỉ có niên đại cách ngày nay 4000 – 3000BP, gắn với quá trình khai phá vùng biển của người Việt cổ
 Đền Đông Thịnh ở Phố Đông Hồ thờ   Tam vị Thánh Tản (Cao Sơn Đại vương, Quý Minh Đại vương, Tản Viên Sơn thánh)
 Đền Bích Đào ở Phố Bắc Sơn thờ   Đức thánh Đô Đài Đại vương, Đức Thánh Mẫu, thần Thiên Tôn
 Đình Bích Đào ở Phố Bắc Sơn thờ Thành hoàng
 Chùa Bích Đào ở Phố Bắc Sơn thờ Thờ Phật
 Đền Đồng Bến ở Phố 9 thờ Lê Đại Hành Hoàng Đế
 Chùa Trẻ ở Phố 11 thờ Thờ Phật
 Lầu Chúa ở Phố 10 thờ   Bà Chúa Thần Tài
 Chùa Hưng Long ở thôn Thượng Bắc thờ Thờ Phật
 Chùa Lớ ở Thôn Thượng thờ Thờ Phật
 Chùa Lau ở Thôn Thượng thờ Thờ Phật
 Chùa Ích Duệ ở thôn Ích Duệ thờ Thờ Phật
 Chùa Nguyễn Xá ở thôn Nguyễn Xá thờ Thờ Phật
 Chùa Thượng Nam ở thôn Thượng Nam thờ Thờ Phật và Đức Thánh Mẫu
 Chùa Phú Lai ở thôn Nguyên Ngoại thờ Phật, Thánh, thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn
 Chùa Yên ở thôn Kỳ Vỹ thờ Thờ Phật
 Chùa Đức Mẫu ở Thôn Đề Lộc thờ Thờ Phật
 Chùa Kho ở thôn Bình Khê thờ Thờ Phật
 Đền Đức Bản thổ ở thôn Thượng thờ Thành hoàng làng
 Đền Đức Thượng Đẳng ở thôn Thượng thờ Nguyễn Bặc
 Đền Mới (Đền Bà chúa) ở thôn Thượng thờ Bà chúa
 Đền Ích Duệ ở Thôn Ích Duệ thờ Thánh Đức Địa Phủ Xiêm La
 Đền Đức thánh cả Đô Thiên ở thôn Tài Lộc thờ   Đức Thành Cả Đô Thiên, Nguyễn Tử Dự
 Đền Bình Khê ở thôn Bình Khê thờ Công chúa Tố Nga
 Đền Quý Minh đại vương ở Thôn Bình Khê thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn
 Đền Yên Bình ở thôn Bình Khê thờ Thờ Mẫu
 Đình Đống Cao ở thôn Thượng Bắc thờ Thành hoàng làng
 Đình Làng ở thôn Kỳ Vỹ thờ   Quan Giám sát
 Phủ Ao vó ở thôn Tiền thờ Chúa bản phương
 Miếu thờ Mẫu ở Thôn Bình Khê thờ Thờ Mẫu
 Lăng Quan Nghè ở Thôn Hậu thờ Quan Nghè
 Hang Đền ở thôn Bình Khê thờ thuộc di tích đền thờ Quý Minh Đại vương và hang Đền
 Nhà thờ họ Nguyễn Văn ở thôn Thượng Bắc thờ Thờ các nhân vật trong dòng họ Nguyễn Văn
 Nhà thờ họ Nguyễn Tất ở thôn Thượng Bắc thờ Thờ các nhân vật trong dòng họ Nguyễn Tất
 Nhà thờ họ Nguyễn Văn 4 chi ở thôn Thượng Bắc thờ Cụ Tổ và các nhân vật trong dòng họ Nguyễn Văn
 Nhà thờ đại tộc Nguyễn Tử ở thôn Thượng Bắc thờ Cụ Tổ và các nhân vật trong dòng họ Nguyễn Tử
 Nhà thờ chi 2 hệ 3 họ Nguyễn Tử ở thôn Thượng Bắc thờ Cụ Nguyễn Tử Liêm và con cháu
 Nhà thờ chi 3 hệ 3 họ Nguyễn Tử ở thôn Thượng Bắc thờ Cụ Nguyễn Tử Mẫn và các nhân vật trong dòng họ
 Nhà thờ chi 3 hệ 1 họ Nguyễn Tử ở thôn Thượng Bắc thờ Cụ Nguyễn Tử Cổn và con cháu
 Nhà thờ hệ 3 họ Nguyễn Tử ở thôn Thượng Bắc thờ Cụ Nguyễn Tử Nhị và con cháu
 Nhà thờ hệ 4 họ Nguyễn Tử ở thôn Nguyễn Xá thờ Cụ Nguyễn Tử Dư và con cháu
 Nhà thờ họ Nguyễn Chính Trực ở thôn Nguyên Ngoại thờ  Thờ tổ Nguyễn Bá, Nguyễn Chính Trực
 Nhà thờ họ Hà Huy ở thôn Kỳ Vỹ thờ Cụ Khởi tổ họ Hà Huy
 Nhà thờ họ Nguyễn Như ở thôn Kỳ Vỹ thờ   Tổ ngành Thờ tổ Nguyễn Bá
 Nhà thờ Phó đô Úy Lê Trọng Tiêu ở thôn Kỳ Vỹ thờ Lê Trọng Tiêu và các nhân vật trong dòng họ
 Nhà thờhọ Phạm Viết ở Thôn Bình Khê thờ Cụ Tổ và các nhân vật trong dòng họ Phạm Viết
 Nhà thờchi Phạm Viết ở thôn Bình Khê thờ Các nhân vật trong dòng họ chi 2 họ Phạm Viết
 Nhà thờ chi Phạm Mạc chi 3 ở Thôn Bình Khê thờ Cụ Tổ chi 3 họ Phạm Mạc và các nhân vật trong dòng họ
 Nhà thờ chi Nguyễn Trần ở Thôn Đề Lộc thờ Thờ ông Tổ họ Nguyễn Trần, Phụ Tổ
 Nhà thờ đại tộc Nguyễn Trần ở thôn Đề Lộc thờ Cụ Tổ và các nhân vật trong dòng họ Nguyễn Trần
 Nhà thờ hệ 8 họ Nguyễn Tử ở thôn Đề Lộc thờ Cụ Nguyễn Tử Đoàn và con cháu
 Nhà thờ hệ 5 họ Nguyễn Tử ở thôn Đề Lộc thờ Cụ Nguyễn Tử Vỹ và con cháu
 Nhà thờ 7 hệ họ Nguyễn Tử ở thôn Đề Lộc thờ Cụ Nguyễn Tử Dự và các nhân vật trong dòng họ
 Nhà thờ hệ 7 họ Nguyễn Tử ở thôn Đề Lộc thờ Cụ Nguyễn Tử Tưởng và các nhân vật trong dòng họ

Chú thích

Tham khảo