Tiếng Kuy

Tiếng Kuy còn gọi là tiếng Kui hoặc tiếng Kuay (; ), là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Cơ Tu, ngữ hệ Nam Á được nói bởi người Kuy ở Đông Nam Á.

Tiếng Kuy được nói ở Isan, Thái Lan (bởi khoảng 300.000 người); các tỉnh Savannakhet, Salavan, Savannakhet và Sekong ở Lào (khoảng 64.000 người); và ở các tỉnh Preah Vihear, Stung Treng và Kampong Thom ở miền Bắc Campuchia (khoảng 7.500 người).

Tên gọi 
Các biến thể và phương ngữ bao gồm (Sidwell 2005: 11):

 Kui
 Kuy
 Kuay
 Koay
 Souei. Thuật ngữ "Souei" cũng được áp dụng cho các nhóm khác, chẳng hạn như một cộng đồng nói các ngôn ngữ Pear ở Campuchia.
 Soai
 Yeu 
 Nanhang
 Kouy. Một cuốn sách bằng tiếng Pháp được xuất bản nói về biến thể này (Parlons Kouy).

Phương ngữ 
Van der haak & Woykos (1987-1988) đã xác định hai phương ngữ Kui chính ở các tỉnh Surin và Sisaket, miền đông Thái Lan, Kuuy và Kuay. Van der haak & Woykos cũng xác định các phương ngữ Kui mang nhiều nét khác biệt sau đây ở tỉnh Sisaket, Thái Lan.

 Kui Nhə: Huyện Sisaket (10 làng), Huyện Phraibung (5 làng), Huyện Rocationalai (4 làng). Khoảng 8.000 người. 
 Kui Nthaw (Kui M'ai): Huyện Rocationalai (5 làng), huyện Uthumphon Phisai (9 làng). Tất cả làng đều sống xen kẻ với người nói tiếng Lào/Isaan. 
 Kui Preu Yai: Phân khu Prue Yai, huyện Khukhan. Có thể đã di cư gần đây từ khu vực Mlu Prei của Campuchia.

Mann & Markowski (2005) đã ghi nhận bốn phương ngữ Kuy được nói ở bắc trung bộ Campuchia.

 Ntua
 Ntra: bao gồm tiểu phương ngữ Auk và Wa
 Mla: 567 người nói ở làng Krala Peas, huyện Choam Ksan, tỉnh Preah Vihear
 "Thmei"

Một loạt nhóm Kui/Kuy gọi là Nyeu (ɲə) được nói trong các làng Ban Phon Kho, Ban Khamin, Ban Nonkat, Ban Phon Palat, và Ban Prasat Nyeu ở tỉnh Sisaket, Thái Lan. Người Nyeu của Ban Phon Kho tuyên bố rằng tổ tiên của họ đã di cư từ Muang Khong, Amphoe Rocationalai, tỉnh Sisaket.

Ở tỉnh Buriram, tiếng Kuy được nói ở 4 huyện Nong Ki, Prakhon Chai, Lam Plai Mat và Nong Hong (Sa-ing Sangmeen 1992: 14). Trong huyện Nong Ki, các làng Kuy nằm ở mạn nam Yoei Prasat (เย้ยปราสาท) và ở mạn tây Mueang Phai (เมืองไผ่) (Sa-ing Sangmeen 1992: 16).

Âm vị 
Dưới đây là bảng âm vị của tiếng Kuy (Surin):

Phụ âm

Nguyên âm 

Nguyên âm cũng có thể được phân biệt bằng cách sử dụng giọng nhiều hơi:

Địa điểm 
Dưới đây là danh sách các làng Kuy ở tỉnh Sisaket theo Van der haak & Woykos (1987-1988: 129). Dấu hoa thị (đặt trước tên làng) biểu thị các làng hỗn hợp dân tộc, trong đó dân tộc Kuy cư trú với dân tộc Lào hoặc Khmer.

Kui Nhə 

 Huyện Mueang Sasikket เมือง
 Tambon Phonkho โพนค้อ: Phonkho โพนค้อ, Nong, Yanang, Klang, Non
 Tambon Thum ทุ่ม: Khamin
Huyện Phayu พยุห์
 Tambon Phayu พยุห์: *Nongthum
 Tambon Phromsawat พรหมสวัสดิ์: Samrong, Khothaw
 Tambon Nongphek โนนเพ็ก: *Khokphek โคกเพ็ก
Huyện Phraibung ไพรบึง
 Tambon Prasatyae ปราสาทเยอ: Prasatyaenua ปราสาทเยอเหนือ, Prasatyaetai ปราสาทเยอใต้, Khawaw, Phonpalat, Cangun
Huyện Rakenalai ราษีไศล
 Tambon Mueangkhong เมืองคง: Yai ใหญ่
Huyện Sila Lat ศิลาลาด
 Tambon Kung กุง: Kung กุง, Muangkaw เมืองเก่า, *Chok

Kui Nthaw/M'ai 
Tất cả người Kui Nthaw/M'ai sống trong các ngôi làng hỗn hợp.

 Huyện Rakenalai ราษีไศล
Tambon Nong Ing หนองอึ่ง: *Tongton, *Huai Yai ห้วยใหญ่, *Dnmuang, *Kokeow, *Hang
 Huyện Uthumphornphisai อุทุมพรพิสัย
Tambon Khaem แขม: *Phanong, *Sangthong, *Sawai, *Nongphae, *Phae
 Huyện Pho Si Suwan โพธิ์ศรีสุวรรณ
Tambon Naengma หนองม้า: *Nongma หนองม้า, *Songhong, *Songleng, *Nongphae

Kuay Prue Yai 

 Huyện Khukhan ขุขันธ์
Tambon Prueyai ปรือใหญ่: Preu Yai, Makham, Pruekhan và làng số 12

Xem thêm 
 Dân tộc ở Campuchia
 Danh sách các dân tộc ở Lào
 Dân tộc ở Thái Lan

Tham khảo 

 Mann, N., & Markowski, L. (2004). A rapid appraisal survey of Kuy dialects spoken in Cambodia. Chiang Mai: Dept. of Linguistics, Graduate School, Payap University.
 Mann, N., & Markowski, L. (2005). A rapid appraisal survey of Kuy dialects spoken in Cambodia. SIL International.
 Sidwell, Paul. (2005). The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon . LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. ISBN 3-89586-802-7

Nhóm ngôn ngữ Cơ Tu
Ngôn ngữ tại Thái Lan
Ngôn ngữ tại Lào
Ngôn ngữ tại Campuchia
Nhóm sắc tộc ở Campuchia
Nhóm sắc tộc ở Lào
Nhóm sắc tộc ở Thái Lan