Chi Bông phấn

Chi Bông phấn (danh pháp khoa học: Mirabilis) là một chi thực vật có hoa trong họ Nyctaginaceae, được biết đến như là bông phấn, với các tên gọi trong tiếng Anh là four-o'clocks (bốn giờ) hay umbrellaworts (cỏ dù). Loài được biết đến nhiều nhất có lẽ là Mirabilis jalapa, được trồng tại Việt Nam với tên gọi bông phấn.

Chi này chứa các loài cây thân thảo, chủ yếu được tìm thấy tại châu Mỹ. Một số loài tạo thành các rễ củ cho phép chúng sống lâu năm qua các mùa khô và lạnh. Chúng có hoa nhỏ với họng sâu, thường rất thơm.

Mặc dù được biết đến như là các loại cây cảnh, nhưng ít nhất 1 loài là mauka (M. expansa) được trồng làm thực phẩm dưới dạng rau ăn củ.

Phân loại
Chi Mirabilis được Carl Linnaeus thiết lập năm 1753 trong Species Plantarum, quyển 1, trang 177. Loài điển hình là Mirabilis jalapa. Tên chi Mirabilis bắt nguồn từ tiếng Latinh mirabilis có nghĩa là diệu kì.

Chi Mirabilis thuộc về tông Nyctagineae của họ Nyctaginaceae.

Năm 1934 Anton Heimerl chia chi Mirabilis làm 6 tổ:
 Tổ Mirabilis: Chứa khoảng 10 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới Mexico và bắc Trung Mỹ.
 Tổ Mirabilopsis Heimerl: Chỉ chứa 1 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới miền bắc Mexico.
 Tổ Oxybaphoides A.Gray: Chứa khoảng 17 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới miền bắc Mexico, tại Nam Mỹ và Nam Á.
 Tổ Oxybaphus (L'Heritier ex Willdenow) Heimerl: Chứa khoảng 25 loài từ tây nam Hoa Kỳ qua Mexico và Trung Mỹ tới Nam Mỹ.
 Tổ Paramirabilis Heimerl
 Tổ Quamoclidion (Choisy) A.Gray: Chứa khoảng 6 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới miền bắc Mexico.

Các loài
Mirabilis aggregata (Ortega) Cav.
Mirabilis albida (Walter) Heimerl
Mirabilis alipes (S.Watson) Pilz
Mirabilis austrotexana B.L. Turner
Mirabilis bigelovii A. Gray
Mirabilis californica A. Gray
Mirabilis campanulata Heimerl
Mirabilis ciliatifolia (Weath.) Standl.
Mirabilis coccinea (Torr.) Benth. & Hook.f.
Mirabilis collina Shinners
Mirabilis comata (Small) Standl.
Mirabilis decipiens (Standl.) Standl.
Mirabilis donahooiana Le Duc
Mirabilis dumetorum Shinners
Mirabilis elegans (Choisy) Heimerl
Mirabilis expansa (Ruiz & Pav.) Standl.
Mirabilis gigantea (Standl.) Shinners
Mirabilis glabra (S. Watson) Standl.
Mirabilis glabrifolia (Ortega) I.M. Johnst.
Mirabilis glandulosa (Standl.) W.A. Weber
Mirabilis gracilis (Standl.) Le Duc
Mirabilis grandiflora (Standl.) Standl.
Mirabilis greenei S.Watson
Mirabilis himalaica (Edgew.) Heimerl. Loài này là duy nhất thuộc chi Mirabilis nằm ngoài khu vực châu Mỹ và không có quan hệ họ hàng gần với các tổ Oxybaphoides và Oxybaphus như gợi ý trước đây mà dường như tạo thành nhánh quan hệ gần với tổ Quamoclidion nghĩa hẹp.
Mirabilis hintoniorum Le Duc
Mirabilis hirsuta (Nutt.) MacMill.
Mirabilis intercedens Heimerl
Mirabilis jalapa L. - Bông phấn.
Mirabilis laevis (Benth.) Curran
Mirabilis latifolia (A. Gray) Diggs, Lipscomb & O'Kennon
Mirabilis linearis (Pursh) Heimerl
Mirabilis longiflora L.
Mirabilis longipes (Standl.) Standl.
Mirabilis macfarlanei Constance & Rollins
Mirabilis melanotricha (Standl.) Spellenb.
Mirabilis microchlamydea (Standl.) Standl.
Mirabilis multiflora (Torr.) A.Gray
Mirabilis nesomii B.L. Turner
Mirabilis oaxacae Heimerl
Mirabilis oblongifolia (A. Gray) Heimerl
Mirabilis odorata L.
Mirabilis oligantha (Standl.) Standl.
Mirabilis ovata (Ruiz & Pav.) Meigen
Mirabilis oxybaphoides (A.Gray) A.Gray
Mirabilis polonii Le Duc
Mirabilis polyphylla (Standl.) Standl.
Mirabilis pringlei Weath.
Mirabilis prostrata (Ruiz & Pav.) Heimerl
Mirabilis pudica Barneby
Mirabilis pulchella Standl. & Steyerm.
Mirabilis pumila (Standl.) Standl.
Mirabilis rotundifolia (Greene) Standl.
Mirabilis russellii Le Duc
Mirabilis sanguinea Heimerl
Mirabilis suffruticosa (Standl.) Standl.
Mirabilis tenuiloba S. Watson
Mirabilis texensis (J.M. Coult.) B.L. Turner
Mirabilis triflora Benth.
Mirabilis urbani Heimerl
Mirabilis violacea (L.) Heimerl
Mirabilis viscosa Cav.
Mirabilis watsoniana Heimerl
Mirabilis weberbaueri Heimerl
Mirabilis wrightiana A. Gray ex Britton & Kearney

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 

Thực vật nở hoa đêm
Họ Hoa giấy
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên