Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Callippus

Callippus (phiên âm: /kəˈlɪp.əs/, tiếng Hy Lạp cổ: Κάλλιππος, khoảng 370 TCN-khoảng 300 TCN) là nhà thiên văn học và nhà toán học người Hy Lạp.

Tiểu sử
Callippus sinh ra tại Cyzicus và theo học Eudoxus tại học viện của Plato. Ông cũng làm việc với Aristotle tại Lyceum có nghĩa la Callippus năng nổ trước khi Aristotle qua đời vào năm 322 TCN. Callippus quan sát các chuyển động của các hành tinh và cố gắng sử dụng công trình nghiên cứu của Eudoxus về các quả cầu được liên kết với nhau để tính toán những chuyển động này. Tuy nhiên ông tìm được 27 quả cầu không đủ để tính toán các chuyển động của các hành tinh, vì thế ông đã thêm 7 hành tinh thành 34. Theo như mô tả của Siêu hình học của Aristotle, Callippus thêm hai quả cầu cho Mặt Trời, hai quả cầu cho Mặt Trăng và 3 quả cầu mỗi qua cho Thủy tinh, Kim tinh và Hỏa tinh.

Callippus đã thực hiện các đo đạc cẩn thận về độ dài của các mùa, tìm ra được rằng chúng (bắt đầu với xuân phân) có độ dài lần lượt là 94 ngày, 92 ngày, 89 ngày và 90 ngày. Sự chênh lệch này đã thể hiện sự chênh lệch tốc độ của Mặt Trời, được gọi là sự dị thường Mặt Trời. Ông cũng hoàn thành công việc của Meton xứ Athens để đo độ dài của năm và xây dựng một âm dương lịch chính xác. Đường tròn Meton có 19 năm chí tuyến, 235 tháng giao hội với tổng số ngày là 6940 ngày. Đường tròn Callippus đã xác định số ngày trên mỗi quỹ đạo và số lần quay trên mỗi quỹ đạo dựa trên đường tròn Meton, lưu ý sự khác biệt su 4 đường tròn Meton với khoảng thời gian 76 năm. Phân biệt sự luân phiên và ngày suy luạn ra sự hiểu biết của đường tròn tuế sai.

Callippus đã bắt đầu đường tròn quan sát của mình vào ngày hạ chí của năm 330 TCN, tức là ngày 28 tháng 6 trong lịch Julius đón trước. Vị trí bắt đầu của đường tròn vị trí của sao và giờ tinh tú được điểm vào pha tối, và sau đó được sử dụng bởi các nhà thiên văn học sau đó để xác định kích thước trong những quan sát của họ trong mối quan hệ với các pha tối tiếp theo. Đường tròn Callippus với độ dài 76 năm xuất hiện để được sử dụng trong Máy Antikythera, một chiếc đồng hồ cơ khí thiên văn cổ đại và là một công cụ hỗ trợ quan sát của thế kỷ 2 TCN (được khám phá dưới đáy Địa Trung Hải gần Hy Lạp). Chiếc máy có một cái đo cho vòng tron Callippus và 76 năm được nhắc đến trong văn bản Hy Lạp như là một cẩm nang của thiết bị cổ đại này. Miệng núi lửa Callippus ở trên Mặt Trăng được đặt theo tên của ông.

Tham khảo

Kieffer, John S. "Callippus." Dictionary of Scientific Biography 3:21-22.

Liên kết ngoài
 
 Online Callippic calendar converter as used in Ptolemy's Almagest

Nhà thiên văn Hy Lạp
Sinh năm 370 TCN
Mất năm 300 TCN
Mất thập niên 300 TCN
Nhà thiên văn học Hy Lạp cổ đại
Nhà toán học Hy Lạp cổ đại
Người Hy Lạp thế kỷ 4 TCN
Georg Joachim Rheticus

Georg Joachim Rheticus hay còn được biết đến là Rheticus (1514-1574) là một nhà toán học, nhà thiên văn học, nhà bản đồ học, người tạo ra công cụ định hướng, người thực tập y khoa, và giáo viên người Áo. Ông đã tạo điều kiện việc xuất bản tác phẩm De revolutionibus orbium coelestium của người thầy của mình, Nicolaus Copernicus. Những điều người ta biết đến ông nhiều nhất là việc tạo ra các bảng lượng giác và là học trò duy nhất của Copernicus.

Tiểu sử
Rheticus sinh ra tại Feldkirch, Đại Công quốc Áo. Cả cha mẹ của ông, Georg Iserin và Thomasina de Porris, sở hữu sự giàu có đáng kể Cha của Rheticus là một bác sĩ của thị trấn. Tuy nhiên, Georg Iserin phủ nhận sự thật của nhiều bệnh nhân của ông, lấy tài sản và tiền từ gia đình của họ. Trong năm 1528, ông đã bị kết án và xử tử cho tội của mình và như một kết quả gia đình của ông đã phải đổi họ.

Gia đình đã chấp nhận họ của mẹ là de Porris. Sau đó, khi là một học sinh của Wittenberg Georg Joachim đã chấp nhận cái tên Rheticus, một cái tên tiếng Latin cho khu vực ông sống, Rhaetia, một tỉnh La Mã bao gồm các phần của Áo, Thụy Sỹ và Đức. Trong danh sách tuyển của Đại học Leipzig, họ của Georg Joachim, de Porris, đã được chuyển thành họ kiểu Đức von Lauchen. Miệng núi lửa Rhaeticus được đặt theo tên của ông.

Chú thích

Tham khảo
 Richard S. Westfall (ngày 4 tháng 8 năm 2003). "Rheticus, George Joachim" in Catalog of the Scientific Community of the 16th and 17th Centuries. The Galileo Project.
 Dennis Danielson (2006). The First Copernican: Georg Joachim Rheticus and the Rise of the Copernican Revolution. Walker & Company, New York. 
 
Karl Heinz Burmeister: Georg Joachim Rhetikus 1514-1574. Guido Pressler Verlag, Wiesbaden 1967. 
Stefan Deschauer: Die Arithmetik-Vorlesung des Georg Joachim Rheticus, Wittenberg 1536: eine kommentierte Edition der Handschrift X-278 (8) der Estnischen Akademischen Bibliothek; Augsburg: Rauner, 2003;  
R. Hooykaas: G. J. Rheticus’ Treatise on holy scripture and the motion of the earth / with transl., annotations, commentary and additional chapters on Ramus-Rheticus and the development of the problem before 1650; Amsterdam: North-Holland, 1984

Liên kết ngoài
 Scienceworld article on Rheticus
 Narratio Prima, 1540  - Full digital facsimile, Thư viện Linda Hall.
 Christian Pinter: Der erste Kopernikaner

Sinh năm 1514
Nhà toán học Áo
Nhà thiên văn học Áo
Mất năm 1574
Nhà chiêm tinh học Đức
Nhà thiên văn học Đức
Bệnh Wilson

Bệnh Wilson là một rối loạn di truyền do đồng tích tụ cơ thể. Triệu chứng thường liên quan đến não và gan. Các triệu chứng liên quan đến gan bao gồm nôn mửa, mệt mỏi, cổ trướng, phù chân, vàng da, và ngứa. Các triệu chứng liên quan đến não gồm có run tay, cứng cơ, khó nói, thay đổi tính cách, lo lắng, và nhìn thấy hay nghe những điều mà người khác không thấy.

Bệnh Wilson là bệnh di truyền lặn do một đột biến ở gen mã hóa protein bệnh Wilson (ATP7B). Để một người bị bệnh cần di truyền một bản sao gen bệnh từ cả cha và mẹ. Chẩn đoán khó khăn và thường cần đến kết hợp các xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, và sinh thiết gan. Xét nghiệm di truyền có thể sử dụng để kiểm tra các thành viên trong gia đình người bệnh.

Bệnh Wilson thường được điều trị bằng thay đổi chế độ ăn và thuốc. Thay đổi chế độ ăn liên quan đến ăn thức ăn có hàm lượng đồng thấp và không sử dụng các dụng cụ nấu nướng bằng đồng. Thuốc sử dụng bao gồm các chất tạo phức như trientine và d-penicillamine và chế phẩm bổ sung kẽm. Biến chứng của bệnh Wilson có thể bao gồm suy gan, ung thư gan và các vấn đề về thận. Ghép gan có thể có ích trong những bệnh nhân không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác hoặc suy gan xảy ra.

Bệnh Wilson xuất hiện với tỷ lệ khoảng 1 trong 30.000 người. Triệu chứng thường bắt đầu từ 5 đến 35 tuổi và nam và nữ đều bị ảnh hưởng. Bệnh Lần đầu được mô tả 1854 bởi Friedrich Theodor von Frerichs và được đặt theo tên của nhà thần kinh học Samuel Wilson.

Triệu chứng lâm sàng 

Các vị trí tích lũy đồng chính là gan và não, và do đó bệnh gan và triệu chứng tâm thần kinh là các yếu tổ chính để hướng đến chẩn đoán. Người có vấn đề về gan có xu hướng cần đến sự chăm sóc y tế sớm hơn, thường là trẻ em hoặc thiếu niên, so với những người có triệu chứng thần kinh và tâm thần, thường là khoảng hai mươi tuổi hoặc già hơn. Một số được chẩn đoán nhờ người thân đã được chẩn đoán mắc bệnh Wilson, nhiều trong số này khi được xét nghiệm thì đã có triệu chứng bệnh nhưng không được phát hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Bệnh hiếm gặp
Rối loạn thần kinh
RTT
Gan học
Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia 2019

Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia 2019 là mùa giải thứ 14 của giải U19 Quốc gia do VFF tổ chức. Giải đấu này diễn ra theo hai giai đoạn, vòng loại sẽ khởi tranh từ ngày 15/1/2019 và kết thúc vào ngày 7/3/2019. Vòng chung kết diễn ra từ 4/4 đến ngày 17/3/2019 tại Sân vận động Pleiku thuộc tỉnh Gia Lai.

Các đội bóng tham gia
Có 22 đội bóng tham dự trong đó đội chủ nhà Hoàng Anh Gia Lai và 21 đội bóng thi đấu vòng loại chia thành 4 bảng đấu:
Bảng A: do Trung tâm thể thao Viettel đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Viettel, Hà Nội, Than Quảng Ninh, Nam Định, Phố Hiến.
Bảng B: do Đoàn bóng đá Huế đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Thừa Thiên Huế, Sông Lam Nghệ An, Hồng Lĩnh Hà Tĩnh, SHB Đà Nẵng, Thanh Hóa.
Bảng C: do Công ty cổ phần thể thao Hoàng Anh Gia Lai đăng cai tổ chức, gồm 6 đội: Hoàng Anh Gia Lai, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Đồng Nai.
Bảng D: do Trung tâm Thể thao Thành Long đăng cai tổ chức, gồm 6 đội: Thành phố Hồ Chí Minh, Becamex Bình Dương, Tây Ninh, Long An, Bến Tre, An Giang.

Thời gian thi đấu
Vòng loại:
Lượt đi: từ ngày 15/1 - 25/1/2019
Lượt về: từ ngày 25/2 - 07/3/2019
Vòng chung kết:
Thời gian: Từ ngày 8/3 - 17/3/2019 tại Sân vận động Pleiku thuộc tỉnh Gia Lai.

Vòng loại

Bảng A 
Viettel, Hà Nội, Than Quảng Ninh, Nam Định, Phố Hiến

Bảng B 
Thừa Thiên Huế, Sông Lam Nghệ An, Hà Tĩnh, SHB Đà Nẵng, Thanh Hóa

Bảng C 
Hoàng Anh Gia Lai, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Đồng Nai

Bảng D
Thành phố Hồ Chí Minh, Becamex Bình Dương, Tây Ninh, Long An, Bến Tre, An Giang

Vòng chung kết

Vòng nhóm

Nhóm A

Nhóm B

Vòng bán kết

Trận chung kết

Tổng kết mùa giải
Đội vô địch: Hà Nội
Đội á quân: Hoàng Anh Gia Lai
Đồng hạng ba: Sông Lam Nghệ An và SHB Đà Nẵng
Giải phong cách: Hoàng Anh Gia Lai
Vua phá lưới 06 cầu thủ: Nguyễn Nam Trường (Hà Nội), Võ Hoàng Minh Khoa (Bình Dương), Nguyễn Quốc Việt và Nguyễn Duy Tâm (Hoàng Anh Gia Lai), Phạm Bá Thảo (Đà Nẵng), Kha Tấn Tài (An Giang) với 2 bàn thắng
Cầu thủ xuất sắc: Ngô Đức Hoàng (Hà Nội)
Thủ môn xuất sắc: Quan Văn Chuẩn (Hà Nội)

Xem thêm
 Giải bóng đá vô địch U17 quốc gia 2019
 Giải bóng đá vô địch U21 quốc gia 2019

Chú thích

Liên kết ngoài
Liên đoàn bóng đá Việt Nam

Giải bóng đá U19 Quốc gia Việt Nam
Bóng đá Việt Nam năm 2019
EastEnders

EastEnders là một vở opera xà phòng của Anh được tạo bởi Julia Smith và Tony Holland, được phát trên BBC One từ năm 1985. Lấy bối cảnh tại Quảng trường Albert ở East End of London trong Borough of Walford hư cấu, chương trình kể về câu chuyện của cư dân địa phương và gia đình họ khi họ đi về cuộc sống hàng ngày của họ. Ban đầu có hai tập 30 phút mỗi tuần nhưng kể từ năm 2001 đã được phát sóng mỗi ngày trong tuần ngoài thứ Tư.

Trong vòng tám tháng kể từ khi chương trình ra mắt, nó đã đạt được vị trí số một trong xếp hạng TV của BARB và luôn nằm trong số các chương trình truyền hình được xếp hạng hàng đầu ở Anh. Trong năm 2013, tỷ lệ người xem trung bình cho một tập phim là khoảng 30%. Ngày nay, EastEnders vẫn là một chương trình quan trọng về sự thành công và chia sẻ khán giả của BBC, và trong lịch sử phim truyền hình Anh, giải quyết nhiều vấn đề nan giải được coi là vấn đề gây tranh cãi và cấm kỵ trong văn hóa Anh và đời sống xã hội Anh trước đây chưa từng thấy ở Vương quốc Anh truyền hình chính thống.

Tính đến tháng 5 năm 2016, EastEnders đã giành được chín giải thưởng BAFTA và Giải thưởng xà phòng bên trong cho xà phòng tốt nhất trong 14 năm hoạt động (từ 1997 đến 2012), cũng như mười hai giải thưởng truyền hình quốc gia cho phim truyền hình nổi tiếng nhất và 11 giải thưởng cho xà phòng tốt nhất tại Giải thưởng xà phòng Anh. Nó cũng đã giành được 13 giải thưởng TV Quick và TV Choice cho Xà phòng tốt nhất, sáu giải thưởng TRIC cho xà phòng của năm, bốn giải thưởng của Hiệp hội truyền hình Hoàng gia cho Phim truyền hình hay nhất và đã được giới thiệu vào Đại sảnh vinh danh Rose.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 
 EastEnders  tai BBC Studios
 EastEnders tai BBC Studioworks
 
 
 
 

Phim truyền hình Vương quốc Liên hiệp Anh
Chương trình truyền hình tiếng Anh Anh
Chương trình truyền hình của BBC
Luân Đôn trong các tác phẩm giả tưởng
Chương trình truyền hình giành giải BAFTA
Nicotinamide

Nicotinamide (NAM), còn được gọi là niacinamide, là một dạng vitamin B3 có trong thực phẩm và được sử dụng như một chất bổ sung chế độ ăn uống và thuốc. Là một chất bổ sung, nó được sử dụng qua đường miệng để ngăn ngừa và điều trị bệnh nấm (thiếu niacin). Trong khi axit nicotinic (niacin) có thể được sử dụng cho mục đích này, nicotinamide có lợi ích là không gây đỏ da. Là một loại kem, nó được sử dụng để điều trị mụn trứng cá.

Tác dụng phụ là tối thiểu. Ở liều cao, các vấn đề về gan có thể xảy ra. Lượng dùng bình thường là an toàn để sử dụng trong khi mang thai. Nicotinamide thuộc họ thuốc vitamin B, đặc biệt là phức chất vitamin B3. Nó là một amit của axit nicotinic. Thực phẩm có chứa nicotinamide bao gồm men, thịt, sữa và rau xanh.

Nicotinamide được phát hiện từ năm 1935 đến 1937. Nó nằm trong Danh sách các loại thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần có trong một hệ thống y tế. Nicotinamide có sẵn dưới dạng thuốc gốc và không cần kê đơn. Ở Anh, một ống 60 g có giá khoảng 7,10 bảng. Nicotinamide thương mại được sản xuất từ axit nicotinic hoặc 3-cyanopyridine. Ở một số quốc gia, ngũ cốc được bổ sung thêm nicotinamide.

Chữa bệnh

Mụn trứng cá
Nicotinamide ở dạng kem được sử dụng để điều trị mụn trứng cá.

Nó có hành động chống viêm. Đây có thể là lợi ích cho những người có tình trạng viêm da.

Sản sinh Keratin trên da 
Keratin là một loai protein có chức năng bảo vệ da trước tác hại của môi trường. Nicotinamide có thể giúp sản sinh Keratin

Trung hòa gốc tự do 
Nicotinamide được chứng minh có thể sản sinh các điện tử electron giúp trung hòa các gốc tự do, làm chậm và ngăn ngừa quá trình lão hóa tế bào.

Tham khảo

Vitamin
Thuốc thiết yếu của WHO
Vitamin B
Đường sắt Lưu Xá – Mỏ sắt Trại Cau

Đường sắt Lưu Xá – Mỏ sắt Trại Cau là một tuyến đường sắt Việt Nam. Đây là một trong ba tuyến đường sắt khổ rộng hoàn toàn là 1435 mm duy nhất tại Việt Nam cùng với đường sắt Kép - Cái Lân và Đường sắt Kép - Lưu Xá. Hiện tại tuyến đường sắt này đã dừng hoạt động (kể từ đầu năm 2021).

Xem thêm 
Dưới đây là các nhà ga xe lửa và tuyến đường sắt liên quan đến tuyến đường sắt này:
 Đường sắt Kép - Lưu Xá
Đường sắt Kép - Cái Lân
Đường sắt Hà Nội - Quan Triều
Đường sắt Quan Triều - Núi Hồng
Ga Thái Nguyên
Ga Lưu Xá

Tham khảo

Tuyến đường sắt ở Việt Nam
Giao thông Thái Nguyên
Mâu Lương

Mâu Lương () là vợ người Triều Tiên của Triệu Khuông, người giữ chức trưởng Già Da. Hảo Cừu Vương hậu, vợ của Ma Phẩm Vương là bà ngoại của Mâu Lương.

Gia đình
 Chồng: Triệu Khuông (Hangul:조광)
 Bà ngoại: Hảo Cừu Vương hậu (Hangul:호구)

Tham khảo

Già Da
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Xe tay ga

Xe tay ga (, còn được gọi là xe máy tay ga (motor scooter) để tránh nhầm lẫn với xe trượt (kick scooter), nhưng không nên nhầm lẫn với  (motorized scooter)) là một loại của xe máy với khung bước qua và chỗ để chân của người lái. Các yếu tố của thiết kế xe tay ga đã có mặt trong một số xe máy đầu tiên, và xe tay ga đã được thực hiện từ năm 1914 hoặc trước đó. Phát triển xe tay ga tiếp tục ở châu Âu và Hoa Kỳ giữa các cuộc chiến tranh thế giới.

Sự phổ biến toàn cầu của xe máy tay ga bắt nguồn từ những lời giới thiệu sau Thế chiến II của các mẫu Vespa và Lambretta ở Ý. Những chiếc xe tay ga này nhằm cung cấp phương tiện giao thông cá nhân tiết kiệm (các động cơ từ ). Bố cục ban đầu vẫn được sử dụng rộng rãi trong ứng dụng này. Xe tay ga maxi, với động cơ lớn hơn từ  đã được phát triển cho thị trường phương Tây.

Xe tay ga phổ biến cho giao thông cá nhân một phần do giá cả phải chăng, dễ vận hành (do sử dụng hộp số vô cấp) và thuận tiện hơn để đậu (đỗ) và lưu trữ hơn so với xe hơi. Yêu cầu cấp phép cho xe tay ga dễ dàng hơn và rẻ hơn so với ô tô ở hầu hết các nơi trên thế giới, và bảo hiểm thường rẻ hơn.

Mô tả 
Xe máy tay ga là một chiếc xe máy tương tự như xe tay ga với ghế ngồi, ván sàn và bánh xe nhỏ hoặc thấp. Bộ giao thông Hoa Kỳ định nghĩa một chiếc xe tay ga là một xe máy có nền tảng cho chân người điều khiển hoặc có chỗ để chân tích hợp và có kiến trúc từng bước.
Scooter thường có đường kính bánh nhỏ, từ 8 - 10 inch, sườn được dập từ thép tấm, dùng số tay, máy đặt thấp và gần bánh sau, hoặc ở hẳn phía bánh sau. Scooter khoảng từ 1970 trở về trước được coi là xe cổ, còn sau đó là scooter đời mới, gồm các loại phổ biến hiện nay như Avenis, Spacy, Dylan, Zip, Lead.

Lịch sử

Tiền thân 
Những đặc điểm giống như xe tay ga bắt đầu phát triển trong các thiết kế xe máy vào khoảng những năm 1900. Năm 1894, Hildebrand & Wolfmüller ở Munich,Đức đã sản xuất chiếc xe máy đầu tiên có sẵn để mua. Xe máy của họ có khung bước qua, với bình nhiên liệu gắn trên ống xuống, động cơ hai xi-lanh song song của nó gắn thấp trên khung và xi lanh của nó gắn phù hợp với khung. Nó được làm mát bằng nước và có một bộ tản nhiệt được tích hợp vào đỉnh của chắn bùn phía sau. Nó đã trở thành chiếc xe hai bánh được sản xuất hàng loạt và bán công khai đầu tiên, và là một trong những chiếc đầu tiên được trang bị chủ yếu bởi động cơ của nó chứ không phải bàn đạp chân. Tốc độ tối đa là 40 km/h (25 mph). Bánh sau được điều khiển trực tiếp bằng các thanh từ piston theo cách tương tự như bánh xe ổ đĩa của đầu máy hơi nước. Chỉ có vài trăm chiếc xe đạp như vậy được chế tạo, và giá cả cao và khó khăn kỹ thuật đã khiến liên doanh trở thành một thất bại tài chính cho cả Wolfmüller và người ủng hộ tài chính của ông, Hildebrand.

Tại Pháp, Auto-Fauteuil được giới thiệu vào năm 1902. Về cơ bản, đây là một chiếc xe máy bước qua với một chiếc ghế bành thay vì yên xe truyền thống. Việc sản xuất tiếp tục cho đến năm 1922

Ghi chú

Tham khảo

Hệ thống phân loại mô tô
Hang Luồn (Kim Bảng)

Hang Luồn Ao Rong là hang luồn dạng karst trong dãy núi đá vôi ở vùng đất phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Hang Luồn được phát hiện sau một thời gian khai thác đá đã mở đường đến vùng cửa hang.

Vị trí 
Đường vào Hang Luồn theo quốc lộ 12A cách Phủ Lý cỡ 11 km, đến ngã ba tại nơi xã Thi Sơn giáp xã Liên Sơn, rẽ hướng nam đi cỡ 0,5 km theo đường bộ hoặc suối.

Hang Luồn dài khoảng 400 m, rộng vừa đủ cho một thuyền chở khách. Cuối hang là ao Rong rộng khoảng 300 mẫu. Tên gọi "ao Rong" do đầm có nhiều rong và súng, và thường bị viết lỗi thành ao Dong. Hiện Du lịch Hà Nam đã tổ chức tham quan du lịch "Hang Luồn Ao Rong".

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Hà Nam
Hang động Việt Nam
Lập trình khai báo

Trong khoa học máy tính, lập trình khai báo (tiếng Anh: declarative programming) là một mẫu hình lập trình theo phong cách xây dựng cấu trúc và các yếu tố của chương trình máy tính để thể hiện tính logic của sự tính toán mà không mô tả luồng điều khiển của nó.

Hầu hết các ngôn ngữ áp dụng kiểu này cố gắng giảm thiểu hoặc loại bỏ hiệu ứng lề bằng cách mô tả những gì chương trình phải hoàn thành về mặt miền vấn đề (problem domain), thay vì mô tả cách hoàn thành nó như thế nào như một chuỗi các thành phần cơ bản của ngôn ngữ lập trình (còn như thế nào thì tùy thuộc vào hiện thực của ngôn ngữ). Điều này ngược với lập trình mệnh lệnh vốn hiện thực các giải thuật theo từng bước rõ ràng.

Lập trình khai báo thường xem chương trình như là lý thuyết của một logic hình thức, và tính toán như là suy luận trong không gian logic đó. Lập trình khai báo có thể giúp đơn giản hóa rất nhiều cho việc viết chương trình song song.

Ngôn ngữ khai báo phổ biến bao gồm các ngôn ngữ truy vấn cơ sở dữ liệu (như SQL, XQuery), biểu thức chính quy, lập trình logic, lập trình hàm, và hệ thống quản lý cấu hình.

Định nghĩa
Lập trình khai báo thường được định nghĩa như kiểu lập trình không phải mệnh lệnh.

Mẫu hình con
Lập trình khai báo là một thuật ngữ chung (umbrella term) bao gồm một số mẫu hình lập trình nổi tiếng hơn.

Lập trình ràng buộc
Lập trình ràng buộc mô tả mối quan hệ giữa các biến dưới dạng các ràng buộc để chỉ ra thuộc tính của giải pháp đích. The set of constraints is solved by giving a value to each variable so that the solution is consistent with the maximum number of constraints. Constraint programming often complements other paradigms: functional, logical, or even imperative programming.

Ngôn ngữ miền chuyên biệt
Các ví dụ nổi tiếng về Ngôn ngữ miền chuyên biệt (domain-specific language, hay DSL) bao gồm yacc, QML, Make, Puppet, biểu thức chính quy, và một tập con của SQL (như câu lệnh truy vấn SELECT).

Ngôn ngữ lai

Lập trình logic
Ngôn ngữ lập trình logic như Prolog mô tả và truy vấn các quan hệ.

Xem thêm
 Danh sách các ngôn ngữ lập trình khai báo
 So sánh các mẫu hình lập trình
 Lập trình quy nạp (Inductive programming)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Frans Coenen. Characteristics of declarative programming languages. 1999.
Robert Harper.
What, If Anything, Is A Declarative Language?. 2013.
There Is Such A Thing As A Declarative Language, and It’s The World’s Best DSL. 2013.
 Olof Torgersson. A Note on Declarative Programming Paradigms and the Future of Definitional Programming. 1996.

Mẫu hình lập trình
Pseudochrominae

Pseudochrominae là một phân họ của lớp Cá vây tia. Đây là một trong 4 phân họ cấu thành họ Cá đạm bì. Những loài trong phân họ này gọi chung là cá đạm bì (tiếng Anh: dottyback). Chúng là những loài cá biển cỡ nhỏ được phân bố rộng rãi trên khắp khu vực Ấn Độ Dương -Thái Bình Dương.

Đặc điểm 
Những loài trong phân họ Pseudochrominae có một ngạnh và năm vây tia phân nhánh ở vây bụng; đầu có nhiều lớp vảy; có răng trên xương vòm miệng và có 16 - 20 vây tia ở vây ngực. Đường bên được chia thành hai phần, với phần dài hơn chạy từ đầu đến phần sau của vây lưng và nằm ngay dưới vây lưng, phần còn lại nằm ở phía sau mạn sườn. Chiều dài tối đa đo được ở loài này là khoảng 19 – 20 cm.

Phân bố 
Pseudochrominae có phân bố rộng khắp vùng biển ở Ấn Độ Dương và phía tây Thái Bình Dương, chủ yếu ở các khu vực nhiệt đới. Phạm vi phân bố của chúng trải dài từ bờ biển phía đông châu Phi, băng qua khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đến Samoa thuộc Mỹ. Giới hạn phía nam của chúng nằm ở thành phố Durban của Nam Phi và rạn san hô Elizabeth ở phía bắc biển Tasman, ngoài khơi Úc. Còn ở phía bắc, chúng được giới hạn ở miền nam Nhật Bản.

Môi trường sống 
Hầu hết các loài trong phân họ Pseudochrominae đều sống xung quanh các rạn san hô. Một số loài sống trong các rạn san hô phân nhánh, số khác lại sống trong các đám bọt biển lớn. Chúng có thể được tìm thấy ở độ sâu lên đến 100 mét. Một vài loài có tính xã hội, nhưng hầu hết đều có tính lãnh thổ cao. Chúng thường sống độc lập, hợp thành cặp vào mùa sinh sản hoặc trong một nhóm rất nhỏ gồm một đực và nhiều cái. Pseudochrominae ăn các loài động vật giáp xác, thân mềm hai mảnh vỏ, ốc biển, giun nhiều tơ và cá nhỏ. Nhiều loài lưỡng tính và có các hình thái khác nhau giữa đực và cái. Trứng được cá đực bảo vệ trong hang cho đến khi chúng nở. Khoảng 3 - 7 ngày sau, cá bột sẽ nở.

Các chi 
10 chi sau nằm trong phân họ Pseudochrominae:

 Assiculoides A.C.Gill & Hutchins 1997
 Assiculus Richardson, 1846
 Cypho Myers, 1940
 Labracinus Schlegel, 1858
 Manonichthys A.C. Gill, 2004
 Ogilbyina Fowler, 1931
 Oxycercichthys A.C. Gill, 2004
 Pholidochromis A.C. Gill, 2004
 Pictichromis A.C. Gill, 2004
 Pseudochromis Rüppell, 1835

Chú thích 

Họ Cá đạm bì
Pseudochrominae
Nhóm loài do Johannes Peter Müller đặt tên
Sven Mikser

Sven Mikser (sinh ngày 8 tháng 11 năm 1973 tại Tartu) là chính trị gia người Estonia.

Sự nghiệp
Với tư cách là thành viên Đảng Trung tâm Estonia từ năm 2002 đến năm 2003, Mikser giữ chức bộ trưởng quốc phòng trong nội các của Siim Kallas.

Mikser là lãnh đạo Đảng Dân chủ Xã hội Estonia từ ngày 16 tháng 10 năm 2010 đến ngày 30 tháng 5 năm 2015. Ông là bộ trưởng quốc phòng từ ngày 26 tháng 3 năm 2014 trong nội các thứ nhất và thứ hai của Taavi Rõivas. Gần đây nhất từ ngày 23 tháng 11 năm 2016, ông đảm nhiệm cương vị bộ trưởng ngoại giao trong nội các của Jüri Ratas.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức
Sven Mikser at the Estonian Parlament site riigikogu.ee

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Estonia
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Estonia
Chính khách Estonia thế kỷ 21
Cựu sinh viên đại học Tartu
Lập trình ràng buộc

Trong khoa học máy tính, lập trình ràng buộc (tiếng Anh: constraint programming) là một mẫu hình lập trình trong đó mối quan hệ giữa các biến được mô tả ở dạng các ràng buộc. Ràng buộc khác với thành phần cơ bản phổ biến của ngôn ngữ lập trình mệnh lệnh ở chỗ chúng không nêu rõ từng bước hay trình tự để thực hiện, thay vào đó là các thuộc tính để tìm ra giải pháp. Điều này khiến cho lập trình ràng buộc là một dạng của lập trình khai báo. Có nhiều loại ràng buộc trong lập trình ràng buộc: những thứ được dùng trong vấn đề thỏa mãn ràng buộc (constraint satisfaction problem) như "A hay B đúng", bất đẳng thức tuyến tính (linear inequality) như " ≤ 5", và các loại khác. Ràng buộc thường được nhúng vào ngôn ngữ lập trình hay được cung cấp thông qua các thư viện phần mềm riêng.

Lập trình ràng buộc có thể được mô tả dưới dạng lập trình logic ràng buộc, khi đó nhúng ràng buộc vào trong một chương trình logic. Biến thể này của lập trình logic do Jaffar và Lassez đã mở rộng một lớp cụ thể các ràng buộc được giới thiệu trong Prolog II vào năm 1987. Những hiện thực đầu tiên của lập trình logic ràng buộc là Prolog III, CLP(R), và CHIP.

Thay vì lập trình logic, ràng buộc có thể được trộn lẫn với lập trình hàm, term rewriting system, và lập trình mệnh lệnh. Ngôn ngữ lập trình có sự hỗ trợ tích hợp cho ràng buộc bao gồm Oz (lập trình hàm) và Kaleidoscope (lập trình mệnh lệnh). Hầu hết các ràng buộc được hiện thực trong lập trình mệnh lệnh thông qua bộ công cụ giải quyết ràng buộc (constraint solving toolkit), vốn là các thư viện bên ngoài cho các ngôn ngữ mệnh lệnh hiện có.

Lập trình logic ràng buộc

Xem thêm
 Combinatorial optimization
 Constraint logic programming
 Concurrent constraint logic programming
 Mathematical optimization
 Heuristic algorithms
 Nurse scheduling problem
 Traveling tournament problem

Tham khảo

Liên kết ngoài

Association for Constraint Programming
CP Conference Series 
Guide to Constraint Programming
, an Oz-based free software (X11-style)

Global Constraint Catalog

Mẫu hình lập trình
Lập trình khai báo
Isidro Lángara

Isidro Lángara Galarraga (25 tháng 5 năm 1912 ở Pasaia, Gipuzkoa – 21 tháng 8 năm 1992 ở Andoain) là một cựu cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha đến từ Xứ Basque chơi ở vị trí tiền đạo. Ông đã thi đấu 12 trận cho đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha, ghi được 17 bàn thắng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
His goals scored in the Mexican league according to RSSSF.com
His goals scored in the Argentine league according to RSSSF.com
His goals scored in the Spanish league according to RSSSF.com

Sinh năm 1912
Mất năm 1992
Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1934
Cầu thủ bóng đá San Lorenzo
Huấn luyện viên bóng đá Tây Ban Nha
Tiền đạo bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Argentina
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Mexico
Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha ở nước ngoài
Dionisio Mejía

Dionisio Mejía Vieyra (6 tháng 1 năm 1907 – 17 tháng 7 năm 1963) là một cựu cầu thủ bóng đá người México. Ông là một trong những cầu thủ tham dự Giải vô địch bóng đá thế giới 1930 của đội tuyển México.

Sự nghiệp quốc tế
Mejía đã thi đấu 4 trận đấu cho México và ghi được 7 bàn thắng.

Bàn thắng quốc tế
Tất cả bàn thắng cho México.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1907
Mất năm 1963
Cầu thủ bóng đá nam México
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia México
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1930
Tiền đạo bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của México
Ngộ độc fluoride

Ngộ độc fluoride là tình trạng có nồng độ ion fluoride trong cơ thể tăng cao. Mặc dù muối fluoride là an toàn cho sức khỏe răng miệng ở nồng độ thấp, nhưng việc tiêu thụ liên tục một lượng lớn muối fluoride hòa tan là nguy hiểm. Đề cập đến một loại muối thông thường là fluoride, natri fluoride (NaF), liều gây chết người đối với hầu hết người trưởng thành ước tính khoảng 5 đến 10g (tương đương với 32 đến 64 mg/kg flo nguyên tố/kg trọng lượng cơ thể). Nuốt phải fluoride có thể gây khó chịu đối với đường tiêu hóa với liều thấp hơn ít nhất 15 đến 20 lần (0,2-0,3 mg/kg hoặc 10–15 mg cho người 50 kg) so với liều gây chết người. Mặc dù nó rất hữu ích cho sức khỏe răng miệng với liều lượng thấp, nhưng việc tiếp xúc lâu dài với fluoride với liều lượng lớn cản trở sự hình thành xương. Theo cách này, các ví dụ phổ biến nhất về ngộ độc fluoride phát sinh từ việc dùng nước ngầm giàu fluoride bất thường.

Mức đề xuất
Để có sức khỏe răng miệng tối ưu, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị mức độ fluoride từ 0,5 đến 1,0 mg/L (miligam mỗi lít), tùy thuộc vào khí hậu. Việc ngộ độc fluoride có thể xảy ra khi nồng độ fluoride cao hơn liều khuyến cáo này. Kể từ năm 2015, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ khuyến nghị tối đa 0,7 miligam fluoride mỗi lít nước - cập nhật và thay thế phạm vi khuyến nghị trước đó là 0,7 đến 1,2 miligam được ban hành vào năm 1962. Mức khuyến nghị mới nhằm giảm sự xuất hiện của ngộ độc fluoride trong khi duy trì việc fluoride hóa nước tiêu dùng.

Tham khảo

Độc tính học
Muối fluoride
Hang Luồn

Hang Luồn là tên phổ biến ở Việt Nam cho loại hang đi luồn qua được:

 Hang Luồn Chi Nê ở xã Lạc Thủy, Tỉnh Phú Thọ. 
 Hang Luồn (Kim Bảng) hay Hang Luồn Ao Rong ở phường Lý Thường Kiệt, Tỉnh Ninh Bình. 
 Hang Luồn Hạ Long ở đảo Bồ Hòn trong vịnh Hạ Long tỉnh Quảng Ninh  
 Hang Luồn Cái Đé ở đảo Cái Đé vịnh Bái Tử Long tại đặc khu Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh  
 Hang Luồn (Tràng An) ở phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình  
 Hang Luồn Gia Viễn ở xã Đại Hoàng, tỉnh Ninh Bình. 
 Hang Luồn Nho Quan ở xã Thanh Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Ngoài ra còn có:
 Động Puông là hang luồn dạng karst trong núi đá vôi Lũng Nham trên dòng sông Năng ở vùng đất huyện Ba Bể tỉnh Bắc Kạn, là một thắng cảnh thuộc khu vực Vườn quốc gia Ba Bể.

Tham khảo 

Hang động Việt Nam
Hội chứng Stevens–Johnson

Hội chứng Stevens–Johnson (SJS) là một loại phản ứng da nặng. Cùng với hoại tử thượng bì nhiễm độc (TEN) và hội chứng Stevens-Johnson/hoại tử thượng bì nhiễm độc (TEN) tạo thành một nhóm bệnh, trong đó SJS ít nghiêm trọng hơn. Triệu chứng sớm của SJS bao gồm sốt và triệu chứng giống cúm. Một vài ngày sau, da bắt đầu hình thành bọng và sau đó hình thành những vùng đỏ da chảy máu đau đớn. Niêm mạc, chẳng hạn như miệng, cũng có thể liên quan. Biến chứng gồm mất nước, nhiễm trùng huyết, viêm phổi, và suy đa tạng.

Nguyên nhân phổ biến nhất là một số loại thuốc như lamotrigine, carbamazepine, allopurinol, sulfonamide antibiotics, và nevirapine. Nguyên nhân khác có thể bao gồm nhiễm trùng như Mycoplasma pneumoniae và cytomegalovirus hoặc nguyên nhân có thể vẫn còn chưa rõ. Yếu tố nguy cơ bao gồm HIV/AIDS và lupus ban đỏ hệ thống.

Chẩn đoán dựa trên có ít hơn 10% da bị ảnh hưởng. TEN là khi hơn 30% da biểu hiện và một thể trung bình với 10 đến 30% biểu hiện. Phản ứng SJS thuộc phản ứng quá mẫn loại IV. Nó cũng kèm với hội chứng phản ứng của bạch cầu ái toan và hệ thống với thuốc (hội chứng DRESS), hội chứng mụn mủ toàn thân cấp tính (AGEP), và hoại tử thượng bì nhiễm độc nằm trong một nhóm các bệnh lý phản ứng nghiêm trọng (SCARs). Hồng ban đa dạng (EM) thường được coi là một bệnh lý riêng biệt.

Tham khảo
ISO 3166-2:PE

ISO 3166-2: PE là mục nhập cho Peru trong ISO 3166-2, một phần của tiêu chuẩn ISO 3166 tiêu chuẩn được công bố bởi Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), trong đó xác định mã cho tên của hiệu trưởng phân (ví dụ, tỉnh hoặc tiểu bang) của tất cả các quốc gia được mã hóa theo ISO 3166-1.

Hiện tại đối với Peru, mã ISO 3166-2 được xác định cho 25 vùng và 1 đô thị. Các đô thị Metropolitan Lima chứa thủ đô của đất nước Lima và có tư cách đặc biệt bằng với khu vực.

Mỗi mã bao gồm hai phần, cách nhau bởi dấu gạch nối. Phần đầu tiên là PE, mã ISO 3166-1 alpha-2 của Peru. Phần thứ hai là ba chữ cái.

Mã hiện tại 
Tên phân khu được liệt kê như trong tiêu chuẩn ISO 3166-2 do Cơ quan bảo trì ISO 3166 (ISO 3166/MA) công bố.

Mã ISO 639-1 được sử dụng để thể hiện tên phân mục trong các ngôn ngữ quản trị sau:

 (es): Tiếng Tây Ban Nha
 (qu): Tiếng Quechua
 (ay): Tiếng Aymara

Nhấp vào nút trong tiêu đề để sắp xếp từng cột.

Thay đổi 
Những thay đổi sau đây đối với mục đã được ISO 3166/MA công bố kể từ lần xuất bản đầu tiên của ISO 3166-2 vào năm 1998. ISO đã ngừng phát hành bản tin vào năm 2013.

Xem thêm 
 ISO-3166-1:PE

Tham khảo

ISO 3166
Danh sách (Perú)
Vùng của Perú
Giờ ở Perú

Giờ ở Peru (PET) là thời gian chính thức ở Peru. Luôn luôn chậm hơn 5 giờ so với Giờ phối hợp quốc tế (UTC−05:00). Peru chỉ có một múi giờ và không quan sát thời gian tiết kiệm ánh sáng ban ngày. Trong mùa đông (mùa hè ở Bắc bán cầu), Giờ Peru giống như Giờ Trung tâm Bắc Mỹ, trong khi vào mùa hè (mùa đông ở Bắc bán cầu), nó gần giống với giờ miền Đông.

Cơ sở dữ liệu múi giờ IANA 
Trong cơ sở dữ liệu múi giờ IANA, Peru có múi giờ sau:
 Mỹ/Lima (PE)

Tham khảo

Liên kết ngoài 
GMT: Greenwich Mean Time - World Time / Time in every Time Zone
Quốc hội Cộng hòa Perú

Quốc hội Cộng hòa Peru () là đơn viện cơ thể, cho rằng quyền lập pháp ở Peru. Đại hội bao gồm 130 thành viên (congresistas), những người được bầu cho nhiệm kỳ năm năm tại văn phòng trên cơ sở đại diện theo tỷ lệ.

Hiện tại, đại hội Peru tụ tập tại Palacio Legislativo, nằm ở Trung tâm lịch sử Lima, bên kia đường từ Plaza Simón Bolívar và cách Casa de Pizarro vài dãy nhà.

Cuộc bầu cử quốc hội gần đây nhất được tổ chức vào ngày 10 tháng 4 năm 2016, đồng thời với cuộc bầu cử tổng thống. Kể từ ngày 26 tháng 7 năm 2018, Chủ tịch Quốc hội là Daniel Salaverry, thuộc đảng Lực lượng phổ biến.
Quốc hội Peru hiện tại đã bị Tổng thống Martin Vizcarra giải tán vào ngày 30 tháng 9 năm 2019, gây ra cuộc khủng hoảng hiến pháp Peru 2019. Vizcarra đã ban hành một nghị định dự kiến thiết lập các cuộc bầu cử mới vào ngày 26 tháng 1 năm 2020.

Lịch sử 
Quốc hội Peru đầu tiên được thành lập vào năm 1822 bởi Francisco Xavier de Luna Pizarro, quyền chủ tịch, với tư cách là Quốc hội lập hiến. Năm 1829, theo mô hình đại hội của Mỹ Latinh, một đại hội lưỡng viện được thành lập, được thành lập bởi Thượng viện và Hạ viện. Trong thời kỳ này, các phòng được đặt ở những nơi khác nhau, chỉ họp vào đầu năm lập pháp và trong những năm cấu thành.

Năm 1930, Luis Miguel Sánchez Cerro đã phế truất Augusto B. Leguía và thành lập một Quốc hội lập hiến mới, chịu trách nhiệm xây dựng Hiến pháp năm 1933. Cerro xác định việc trục xuất các nghị sĩ của Liên minh Cách mạng nổi tiếng của Mỹ, nổi tiếng như Aprilistas, tạo ra bầu không khí căng thẳng chính trị. trong nước Nhiều năm sau, tạp chí Apristas lên kế hoạch cho cái chết của Cerro và trao quyền lực cho Tướng Óscar Benavides. Benavides, mặt khác, đã xác định việc đóng cửa Quốc hội sẽ chỉ được mở cửa trở lại vào năm 1939 với cuộc bầu cử của ông Manuel Prado Ugarteche.

Trong 12 tháng của năm 1979 đã được ban hành một hiến pháp mới do Đại hội Peru đầu tiên sau 10 năm cai trị quân sự. Hiến pháp đã được ký bởi Tổng thống Fernando Belaunde. Trong số các quy định của Hiến pháp này, đã được quy định ủy nhiệm và imcubencias của Tổng thống Cộng hòa và chính Quốc hội, sẽ vẫn là lưỡng viện và bao gồm 60 thượng nghị sĩ và 180 đại biểu. Thượng viện sẽ được bầu theo bầu cử khu vực và Hạ viện sẽ được bầu theo phương pháp D'Hondt. Các thượng nghị sĩ nên ít nhất 35 tuổi, trong khi MEP nên 25 tuổi.

Xem thêm 

 Quốc hội

Tham khảo 

Lập pháp độc viện
Cơ quan lập pháp quốc gia
Thuốc kháng histamin H2

Thuốc kháng histamin H2, đôi khi được gọi là H2RA (H2 receptor antagonist - Chất đối kháng thụ thể H2) và chẹn H2, là một loại thuốc ức chế các tác động của histamine tại thụ thể histamine H2 của các tế bào viền ở dạ dày. Điều này làm giảm sự sản xuất axit của dạ dày. Thuốc kháng histamin H2 có thể được sử dụng trong điều trị chứng khó tiêu, loét dạ dày và bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Thuốc phần lớn đã được thay thế bởi thuốc ức chế bơm proton (PPIs); PPI omeprazole đã được tìm thấy có hiệu quả hơn ở cả chữa lành và giảm các triệu chứng của các vết loét và trào ngược dạ dày thực quản hơn thuốc kháng histamin H2 ranitidine and cimetidine.

Một số thuốc 

 cimetidine
 ranitidine
 famotidine
 nizatidine

Tác dụng không mong muốn 
Thuốc kháng histamin H2 nhìn chung hấp thu khá tốt, ngoại trừ cimetidin trong đó tác dụng không mong muốn (ADRs) cũng khá phổ biến. ADRs hiếm gặp bao gồm hạ huyết áp. ADRs ít gặp bao gồm: nhức đầu, mệt mỏi, chóng mặt nhầm lẫn, tiêu chảy, táo bón, và ban đỏ. Ngoài ra, vú to xảy ra trong 0.1%, để có 5% nam giới điều trị bệnh lý không tăng tiết dịch với cimetidin 1 tháng hoặc lâu hơn, và trong khoảng 2% nam giới điều trị cho bệnh tăng tiết dịch, thậm chí một số ở một số bệnh nhân nam, cimetidin cũng có thể gây ra mất ham muốn tình dục, và bất lực, tất cả các tác dụng này đều hồi phục khi ngưng thuốc.

Tham khảo 

Thuốc kháng histamin
Ngộ độc thali

Thali và các hợp chất của nó thường có độc tính cao. Các chất này tiếp xúc với da rất nguy hiểm và cần được thông gió đầy đủ khi nấu chảy kim loại này. Nhiều hợp chất thali (I) hòa tan cao trong nước và dễ dàng hấp thụ qua da. Tiếp xúc với chúng không được vượt quá 0,1 mg mỗi m2 da trong thời gian trung bình 8 giờ (tuần làm việc 40 giờ). Thali là một chất gây ung thư nghi ngờ ở người.

Một phần lý do gây độc tính cao của thali là do, khi có trong dung dịch nước dưới dạng ion thali (I) (Tl +), nó thể hiện một số điểm tương đồng với các cation kim loại kiềm thiết yếu, đặc biệt là kali (do bán kính ion tương tự). Do đó, nó có thể đi vào cơ thể thông qua con đường hấp thu kali. Các khía cạnh khác của hóa học của thali khác biệt mạnh mẽ với các kim loại kiềm, chẳng hạn như ái lực cao của nó đối với các phối tử lưu huỳnh. Do đó, sự thay thế này phá vỡ nhiều quá trình của tế bào (ví dụ, thali có thể tấn công các protein có chứa lưu huỳnh như cysteine và ferredoxin). Độc tính của thali đã dẫn đến việc sử dụng nó (hiện đã ngừng sử dụng ở nhiều quốc gia) dưới dạng thuốc diệt chuột và kiến.

Trong số các tác động đặc biệt của ngộ độc thali là rụng tóc (dẫn đến việc sử dụng ban đầu như một chất làm rụng lông trước khi độc tính của nó được đánh giá đúng) và tổn thương các dây thần kinh ngoại biên (nạn nhân có thể cảm thấy như đi trên than nóng), mặc dù rụng tóc chỉ thường xảy ra ở liều thấp; ở liều cao, thali giết chết người bệnh trước khi làm rụng tóc. Thali đã từng là một vũ khí giết người hiệu quả trước khi tác dụng của nó được hiểu và một loại thuốc giải độc (prussian blue) được phát hiện. Thật vậy, ngộ độc thali đã được gọi là "chất độc của chất độc" vì thali không màu, không mùi và không vị; các triệu chứng tác dụng chậm, đau và rộng của nó thường gây nhầm lẫn với một loạt các bệnh và tình trạng khác.

Tham khảo

Ngộ độc
Hang Luồn (Tràng An)

Hang Luồn Tràng An là hang dạng karst trên sông Sào Khê ở vùng đất phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Hang thuộc khu cố đô Hoa Lư, nhóm di tích Tràng An Cổ. Hang ở cách trung tâm hành chính xã Trường Yên cỡ 2,6 km về phía nam, có thể tiếp cận bằng đường bộ hoặc đi thuyền theo sông. Để đến xã này đi theo Quốc lộ 1 tại thị trấn Thiên Tôn rẽ theo đường 38B đi cỡ 5 km.

Hang Luồn và thơ văn 
Hang Luồn thuộc khu cố đô Hoa Lư, nên thi nhân các thời kỳ từng đến thưởng lãm và làm thơ văn.

Chúa Trịnh Sâm (1739 - 1782) đến thăm Cố đô Hoa Lư đã đi thuyền qua hang Luồn, vịnh thơ và kêu tên chữ là "Xuyên Thủy Động".

Phạm Văn Nghị (1805-1884) thì có bài thơ nôm:

Sự kiện xây dựng trái phép 2017 
Năm 2017 một công ty đã đầu tư xây dựng trái phép ở khu vực hang và lân cận những công trình theo phong cách đa dạng. Những xây dựng này làm cho đi lại dễ hơn, nhưng phá hỏng cảnh quan thiên nhiên của vùng. Năm 2018 những xây dựng này được cưỡng bức phá bỏ.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Địa lý Ninh Bình
Hang động tại Ninh Bình
Thiếu magnesi

Thiếu magnesi (Magnesium deficiency) là một rối loạn điện giải với hàm lượng magiê thấp trong cơ thể. Thiếu magnesi có thể dẫn đến nhiều triệu chứng. Các triệu chứng gồm có run, điều phối kém, co thắt cơ bắp, chán ăn, thay đổi tính tình và chứng giật cầu mắt. Các biến chứng có thể gồm co giật hoặc ngừng tim, chẳng hạn như ngừng tim do xoắn đỉnh. Những người có hàm lượng magnesi thấp thường kali cũng thấp.

Một số nguyên nhân như chế độ ăn uống không đầy đủ, chứng nghiện rượu, tiêu chảy, tăng mất nước tiểu, ruột kém hấp thu và đái tháo đường. Một số loại thuốc cũng có thể làm mức magnesi giảm xuống như thuốc ức chế bơm proton và furosemide. Chẩn đoán thường dựa trên việc phát hiện mức magnesi trong máu thấp (giảm magnesi huyết). Mức magnesi bình thường nằm trong khoảng 0,6-1,1 mmol/L (1,46–2,68 mg/dL), mức dưới 0,6 mmol/L (1,46 mg/dL) chẩn đoán giảm magnesi huyết. Có thể thấy trên điện tâm đồ (ECG) đặc hiệu.

Điều trị với magiê bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Đối với những người có triệu chứng nghiêm trọng, magiê sulfat tiêm tĩnh mạch có thể được dùng tới. Kali thấp hoặc calci thấp kèm theo cũng nên được điều trị. Tình trạng này khá thường gặp ở những bệnh nhân ở trong bệnh viện.

Thiếu magnesi ở người được mô tả lần đầu tiên trong các tài liệu y khoa vào năm 1934.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Magnesium
 Magnesium at Lab Tests Online 

Magnesi
Nhà thờ chính tòa Buenos Aires

Nhà thờ chính tòa đô thành Buenos Aires (tiếng Tây Ban Nha: Catedral Metropolitana de Buenos Aires) là nhà thờ Công giáo chính ở Buenos Aires, Argentina. Nó nằm ở trung tâm thành phố, nhìn ra quảng trường Plaza de Mayo, ở góc đường San Martín và Rivadavia, trong khu phố San Nicolás. Đây là nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Buenos Aires và nhà thờ nguyên thủy của Argentina.
Nhà thờ lớn của thủ đô Buenos Aires đã được xây dựng lại nhiều lần kể từ nguồn gốc khiêm tốn của nó vào thế kỷ 16. Tòa nhà hiện tại là sự pha trộn của các phong cách kiến trúc, với một gian giữa và mái vòm thế kỷ 18 và một mặt tiền tân cổ điển thế kỷ 19 nghiêm trọng không có tháp. Nội thất giữ các bức tượng và đồ thờ trong thế kỷ 18 quý giá, cũng như trang trí Tân-Phục hưng và Tân-Baroque phong phú.

Tham khảo

Buenos Aires
Nhà thờ Argentina
Thiếu vitamin B12

Thiếu vitamin B12 (Vitamin B12 deficiency), còn được gọi là thiếu cobalamin (cobalamin deficiency) là tình trạng sức khỏe khi nồng độ vitamin B12 trong máu thấp. Khi thiếu hụt nhẹ, người có thể mệt mỏi và lượng hồng cầu giảm (thiếu máu). Trong tình trạng thiếu hụt trung bình có thể bị viêm lưỡi và xuất hiện các vấn đề thần kinh bao gồm cảm giác dị thường như pins and needles (tê), trong khi thiếu hụt ở mức độ nghiêm trọng có thể đẫn đến giảm chức năng tim và các vấn đề về thần kinh khác. Các vấn đề về thần kinh có thể gồm những thay đổi về phản xạ tự nhiên, chức năng cơ kém, vấn đề về trí nhớ, suy giảm vị giác và trong trường hợp nghiêm trọng hơn là loạn tâm thần. Đôi khi vô sinh tạm thời cũng có thể xảy đến. Ở trẻ nhỏ, các triệu chứng gồm tăng trưởng chậm, phát triển kém và khó khăn khi vận động. Nếu không được điều trị sớm, một số triệu chứng sẽ vẫn tiếp tục tồn tại.

Nguyên nhân phổ biến gồm có dạ dày-ruột kém hấp thu, ăn thiếu chất và tăng nhu cầu. Giảm hấp thu có thể là do thiếu máu ác tính, phẫu thuật cắt bỏ dạ dày, viêm tụy mãn tính, ký sinh trùng đường ruột, một vài loại thuốc và một số rối loạn di truyền. Ăn thiếu chất có thể xảy ra ở những người ăn chay hoặc những người suy dinh dưỡng. Tăng nhu cầu xảy đến ở những người bị nhiễm HIV/AIDS và ở những người có hồng cầu bị phá vỡ nhanh chóng. Chẩn đoán thường dựa vào nồng độ vitamin B12 trong máu. Nồng độ axit methylmalonic tăng cao cũng có thể chỉ ra sự thiếu hụt. Một loại thiếu máu được biết đến là thiếu máu megaloblastic, thường gặp nhưng không phải lúc nào cũng có.

Điều trị gồm có dùng vitamin B12 bằng đường uống hoặc đường tiêm; lúc đầu với liều cao hàng ngày, sau đó với liều thấp hơn và ít thường xuyên hơn khi tình trạng được cải thiện. Nên giải quyết nguyên nhân ngay khi có thể. Nếu không thể tìm thấy nguyên nhân - hoặc không giải quyết được - khuyến nghị bổ sung vitamin B12 suốt đời. Có thể phòng ngừa thiếu vitamin B12 bằng những chất bổ sung chứa vitamin: khuyên dùng ở người ăn chay và người ăn thuần chay, và những đối tượng được chỉ định khác. Nguy cơ độc tính do vitamin B12 là tương đối thấp.

Tình trạng thiếu vitamin B12 tại Mỹ và Anh ước tính khoảng 6% ở những người dưới 60 tuổi và 20% những người trên 60 tuổi. Ở Mỹ Latinh, tỷ lệ này được ước tính là 40% và có thể cao lên tới 80% ở các vùng của Châu Phi và Châu Á.

Tham khảo

Đọc thêm 

  Chapter 36: Megaloblastic anemias: disorders of impaired DNA synthesis by Ralph Carmel. The gold standard of clinical hematology textbooks since 1942.

Liên kết ngoài 

 https://www.webmd.com/a-to-z-guides/vitamin-b12-deficiency-anemia-topic-overview WebMD overview
 Vitamin B12 and Folate at Lab Tests Online 

Thiếu hụt vitamin
RTT
Chữ số Maya

Chữ số Maya là một hệ thống dùng để biểu diễn số lượng và các ngày trong lịch của người Maya. Hệ thống số của Maya là hệ thống số dựa trên hệ nhị thập phân. Hệ thống chữ số này được ghi lại bằng 3 ký hiệu: số 0  (hình chiếc mai rùa), số 1 (chấm và số 5 (một gạch). Ví dụ, số 13 được biểu diễn là 3 chấm nằm trên hai gạch ngang, thỉnh thoảng số này cũng được viết bằng cách 3 chấm nằm bên trái của hai gạch dọc. Với 3 ký hiệu này, các số thuộc mỗi nhóm hai mươi đều có thể biểu diễn được.

Những con số lớn hơn 19 được viết theo chiều dọc theo các nhóm 20. Những người Maya đã sử dụng các nhóm 20, cũng giống như số Ấn Độ-Ả Rập chúng ta đang dùng hiện nay dùng hệ thập phân. Ví dụ số 33 sẽ được viết như sau: một chấm nằm trên 3 chấm nằm trên hai thanh ngang. Chấm đầu tiên biểu diễn cho "một hai mươi", tức là "1x20", sau đó được thêm 3 chấm và 2 thanh ngang, tổng cộng là 33. Diễn giải theo cách hiện nay là (1x20)+(2x5)+3=33. Khi mà chạm đến 400 là bình phương của 20, một hàng khác được bắt đầu (203 hay 8000, sau đó là 204 hay 160,000 và cứ tương tự như vậy ở cấp độ lớn hơn). Ví dụ, số 429 sẽ được biểu diễn bởi một chấm ở trên một chấm ở trên bốm chấm và ở trên một thanh nằm ngang, tức là (1x202)+(1x202)+(4x1)+(1x5)=429.

Ngoài việc ghi chú bằng các thanh và các chấm, các số Maya được thay thế bởi các hình khắc hay bức tranh hình mặt. Hình khắc hình mặt cho một số đại diện cho một thần có liên quan đến số đó. Những hình khuôn mặt biểu diễn số như thế này rất hiếm khi được sử dụng, và hầu như chỉ có thể thấy trên một vài những bức khắc vĩ đại tỉ mỉ nhất.

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài
Maya Mathematics  - online converter from decimal numeration to Maya numeral notation.
Anthropomorphic Maya numbers - online story of number representations.
BabelStone Mayan Numerals - free font for Unicode Mayan numeral characters.

Số
Hệ thống số
Hệ đếm
Chữ số
Toán học cổ đại
Thiếu vitamin A

]]
Thiếu vitamin A (Vitamin A deficiency:VAD) hay hypovitaminosis A là tình trạng thiếu hụt vitamin A trong máu và các mô. Tình trạng này thường gặp ở các nước nghèo nhất, nhưng hiếm tại các nước phát triển hơn. Chứng quáng gà là một trong những dấu hiệu đầu tiên của VAD. Thiếu vitamin A dẫn đến bệnh khô mắt, khô nhuyễn giác mạc và mù hoàn toàn do vitamin A đóng vai trò chính trong dẫn truyền ánh sáng. Có ba dạng vitamin A gồm retinols, beta-carotenes và carotenoids.

Thiếu vitamin A là nguyên nhân đứng đầu gây mù lòa ở trẻ em có thể phòng ngừa được và là yếu tố quan trọng để đạt được Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ 4 làm giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em. Khoảng 250.000 đến 500.000 trẻ suy dinh dưỡng tại các nước đang phát triển bị mù mỗi năm do thiếu vitamin A, khoảng một nửa trong số đó chết trong vòng một năm sau khi bị mù. Phiên họp Đặc biệt của Liên Hợp Quốc về Trẻ em (The United Nations Special Session on Children) năm 2002 đã đặt mục tiêu loại bỏ VAD vào năm 2010.

Tỷ lệ hiện hành bệnh quáng gà do VAD cũng rất cao ở phụ nữ mang thai tại nhiều nước đang phát triển. VAD cũng góp phần vào làm tăng tỷ lệ tử vong mẹ và gây ra những vấn đề khác trong thời kỳ mang thai và cho con bú.

VAD cũng làm giảm khả năng chống lại nhiễm trùng. Ở những nước trẻ em không được tiêm chủng, các bệnh truyền nhiễm như sởi có tỷ lệ tử vong cao hơn. Như được làm sáng tỏ bởi Alfred Sommer, ngay cả khi tình trạng nhẹ, thiếu về cận lâm sàng cũng là một vấn đề, bởi vì có thể sẽ làm tăng nguy cơ trẻ em bị nhiễm trùng đường hô hấp và tiêu chảy, giảm tốc độ tăng trưởng, chậm phát triển xương và rất có thể làm giảm khả năng sống sau mắc bệnh nặng.

VAD ước tính sẽ tác động đến khoảng một phần ba trẻ em dưới năm tuổi trên toàn thế giới. Ước tính sẽ cướp đi sinh mạng của 670.000 trẻ em dưới năm tuổi. Khoảng 250.000 – 500.000 trẻ em ở các nước đang phát triển bị mù mỗi năm do VAD, với tỷ lệ hiện hành cao nhất ở Đông Nam Á và Châu Phi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), VAD đang nằm dưới sự kiểm soát tại Hoa Kỳ, nhưng ở các nước đang phát triển, VAD vẫn là một mối lo ngại lớn. Trên toàn cầu, 65% tất cả trẻ em tuổi từ 6 đến 59 tháng đã nhận được hai liều vitamin A vào năm 2013, giúp bảo vệ hoàn toàn khỏi VAD (80% ở các nước kém phát triển nhất).

Tham khảo

Đọc thêm 

 UNICEF, Vitamin A Supplementation: A Decade of Progress, UNICEF, New York, 2007. 
 Flour Fortification Initiative, GAIN, Micronutrient Initiative, USAID, The World Bank, UNICEF, Investing in the Future: A United Call to Action on Vitamin and Mineral Deficiencies, 2009. 
 UNICEF, Improving Child Nutrition: The achievable imperative for global progress, UNICEF, New York, 2013.

Liên kết ngoài 

 Micronutrient Initiative 
 UNICEF Data on Vitamin A Deficiency and Supplementation
 Helen Keller International
 A2Z 
 World Health Organization Database on Vitamin A Deficiency
 Vitamin A Deficiency  on IAPB

Khiếm thị
Thiếu hụt vitamin