Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân

Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân (, bính âm Hán ngữ: Shěng jí Xíngzhèngqū Xíngzhèng Shǒuzhǎng, Từ Hán – Việt: Tỉnh cấp hành chính khu Hành chính Thủ trưởng) là vị trí cán bộ, công vụ viên địa phương thuộc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chức vụ quản lý hành chính vai trò kinh tế – xã hội. Trung Quốc bao gồm 33 đơn vị hành chính địa phương, trong đó có 22 tỉnh, 04 thành phố trực thuộc trung ương, năm khu tự trị, hai đặc khu hành chính. Trung Quốc đại lục bao gồm 31 đơn vị hành chính (trừ hai đặc khu hành chính).

Tại mỗi đơn vị hành chính cấp tỉnh của Trung Quốc, Bí thư là người đứng đầu, Tỉnh trưởng đứng vị trí thứ hai, đều giữ hàm Chính tỉnh – Chính bộ, tương đường Bộ trưởng. Các vị trí lãnh đạo này trong Trung Hoa thế kỷ 21 thường là Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc các khóa.

Đứng đầu đơn vị hành chính địa phương bao gồm Đảng bộ đơn vị hành chính và Chính phủ nhân dân đơn vị hành chính. Người đứng đầu Đảng bộ đơn vị là Bí thư Đảng ủy đơn vị hành chính, gồm các vị trí tương đương là Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy, Bí thư Khu ủy. Hiện tại, Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân thường giữ vị trí Phó Bí thư Tỉnh ủy, đóng vai trò trong cả tổ chức Đảng và Nhà nước.

Người đứng đầu Chính phủ nhân dân đơn vị hành chính bao gồm các vị trí tương đương là Tỉnh trưởng (tỉnh), Thị trưởng (thành phố trực thuộc trung ương), Chủ tịch (khu tự trị), Trưởng quan Hành chính (Khu hành chính đặc biệt), gọi chung là Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân.

Quy định và trách nhiệm

Quy phạm pháp luật

Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 

Hiến pháp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa bao gồm Hiến pháp năm 1949 (Hiến pháp tạm thời), Hiến pháp Ngữ Tứ năm 1954, Hiến pháp Thất Ngũ năm 1975, Hiến pháp Thất Bát năm 1978 và hiện nay là Hiến pháp Bát Nhị năm 1982. Từ năm 1982, Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc (Trung Quốc) đã sửa đổi, bổ sung Hiến pháp Bát Nhị năm lần, gần đây nhất là năm 2018. Hiến pháp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chứa đựng những quy tắc tối cao về Chính phủ nhân dân cấp tỉnh. Trung Quốc tuân thủ nguyên tắc chung là Nguyên tắc tập trung dân chủ, nêu tại Điều 3, Hiến pháp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Chính phủ nhân dân các đơn vị đều là cơ quan nhà nước, là cơ quan hành chính, tuân thủ luật pháp quốc gia. Chính phủ nhân dân đơn vị, đứng đầu là Thủ trưởng được bầu bởi Đại hội Đại biểu Nhân dân đơn vị đó.

Điều 3. Nguyên tắc tập trung dân chủ.

"Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc và Đại hội Đại biểu Nhân dân các cấp đều chịu trách nhiệm trước nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân. Cơ quan hành chính, cơ quan xét xử, cơ quan kiểm sát đều do Đại hội Đại biểu Nhân dân bầu ra, chịu trách nhiệm, và chịu sự giám sát của cơ quan này. Sự phân cấp chức năng, quyền hạn của cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương phải tuân theo sự lãnh đạo thống nhất từ trung ương dựa trên nguyên tắc phát huy đầy đủ tính chủ động, tích cực của địa phương."

Chính phủ nhân dân các đơn vị, đơn cử như Chính phủ nhân dân dân tỉnh, Chính phủ nhân dân thành phố trực thuộc trung ương, Chính phủ nhân dân khu tự trị đều là các cơ quan hành chính với lãnh đạo là Tỉnh trưởng, Thị trưởng, Chủ tịch. Tổ chức lãnh đạo các cơ quan hành chính này là Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.Điều 89. Chức năng, quyền hạn của Quốc vụ viện.

Tiểu mục (4) chức năng của Quốc vụ viện:

"Thống nhất lãnh đạo công tác của cơ quan hành chính nhà nước các cấp địa phương trên cả nước, quy định ranh giới chức năng quyền hạn giữa cơ quan hành chính nhà nước trung ương với các cấp địa phương như tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương."

Tiểu mục (14): "Sửa đổi hoặc huỷ bỏ các quyết định và mệnh lệnh không phù hợp do cơ quan hành chính nhà nước địa phương các cấp ban hành."

Tiểu mục (17): "Xem xét biên chế của cơ quan hành chính, miễn nhiệm, bồi dưỡng, sát hạch, thưởng phạt cán bộ hành chính theo quy định pháp luật."

Hiến pháp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa có những điều quy định về tổ chức, địa vị, chế độ trách nhiệm, nhiệm kỳ, chức năng, quyền hạn, mối quan hệ với các đơn vị hành chính khác.

Điều 105. Tổ chức, địa vị và chế độ trách nhiệm của chính phủ địa phương. Chính phủ nhân dân các cấp địa phương là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp địa phương, là cơ quan hành chính nhà nước cấp địa phương. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh thực hiện chế độ Tỉnh trưởng, Thị trưởng, Chủ tịch chịu trách nhiệm.

Điều 106. Nhiệm kỳ của chính phủ địa phương. Chính phủ nhân dân các cấp địa phương có nhiệm kỳ trùng với nhiệm kỳ Đại hội Đại biểu nhân dân các cấp địa phương.

Điều 107. Chức năng, quyền hạn của chính phủ địa phương. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh có quyền hạn do pháp luật quy định, quản lý các công tác hành chính, kinh tế, giáo dục, khoa học, văn hóa, vệ sinh, sự nghiệp thể chất, quy hoạch xây dựng thành phố, thị trấn, tài chính, dân chính, công an, sự nghiệp dân tộc, hành chính tư pháp, kiểm sát, sinh đẻ kế hoạch… của khu vực hành chính đó. Ban hành các quyết định và mệnh lệnh miễn nhiệm, bồi dưỡng, sát hạch và thưởng phạt công nhân viên chức. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh quyết định quy hoạch, phân định địa giới hành chính Hương, Hương dân tộc và Trấn.

Điều 108. Mối quan hệ giữa chính phủ địa phương và chính phủ địa phương các cấp. Lãnh đạo chính phủ nhân dân cấp tỉnh phụ trách công tác các bộ phận của chính phủ nhân dân cấp dưới, có quyền sửa đổi hoặc huỷ bỏ các quyết định không phù hợp của các bộ phận trực thuộc và chính phủ nhân dân cấp dưới.

Điều 110. Mối quan hệ giữa chính phủ địa phương với Đại hội Đại biểu nhân dân cùng cấp và chính phủ cấp trên. Chính phủ nhân dân các cấp địa phương chịu trách nhiệm và báo cáo công tác với Đại hội Đại biểu nhân dân cùng cấp. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh trong thời gian Đại hội Đại biểu Nhân dân cấp tỉnh không họp, chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Uỷ ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân cấp tỉnh. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc vụ viện. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh trong cả nước đều do cơ quan hành chính nhà nước là Quốc vụ viện thống nhất lãnh đạo và phục tùng sự quản lý của Quốc Vụ viện.

Quy phạm pháp luật về tổ chức địa phương 
Hệ thống tổ chức địa phương được xây dựng dựa trên định chế Trung Hoa. Đảng lãnh đạo toàn thể, phối hợp cùng chính quyền, tạo thành cơ cấu bốn tổ chức chủ đạo gồm: tổ chức Đảng địa phương lãnh đạo thứ nhất; tổ chức Chính phủ địa phương quản lý hành chính; tổ chức Đại hội Đại biểu Nhân dân địa phương đại diện cho Nhân dân; tổ chức Chính Hiệp địa phương đoàn kết mọi tầng lớp. Chính phủ nhân dân cấp tỉnh còn được quy định bằng Luật Tổ chức Chính quyền Nhân dân địa phương và Đại hội Đại biểu Nhân dân địa phương Trung Quốc. Các vấn đề về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan hành chính này được quy định cụ thể tại Điều 59 của Luật này. Đó là:

 Thực hiện nghị quyết của Đại hội Đại biểu Nhân dân ở cấp tương ứng và các Ủy ban Thường vụ, cũng như các quyết định và mệnh lệnh của các Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, quy định các biện pháp hành chính, và ban hành các quyết định và mệnh lệnh;
 Chỉ đạo công việc của các lĩnh vực khác nhau và chỉ đạo Chính phủ nhân dân cấp dưới;
 Thay đổi hoặc thu hồi các mệnh lệnh, hướng dẫn không phù hợp, các quyết định và mệnh lệnh không phù hợp của Chính quyền Nhân dân cấp dưới;
 Bổ nhiệm, sa thải, đào tạo, đánh giá và khen thưởng và, kỷ luật công chức, viên chức của các cơ quan hành chính nhà nước theo quy định của pháp luật;
 Thực hiện kế hoạch và ngân sách phát triển kinh tế và xã hội quốc gia, quản lý kinh tế, giáo dục, khoa học, văn hóa, y tế, thể thao, bảo vệ tài nguyên môi trường, xây dựng đô thị và nông thôn, tài chính, dân sự, an ninh công cộng, dân tộc và quản lý tư pháp trong khu vực hành chính tương. Công việc hành chính như giám sát và kế hoạch hóa gia đình;
 Bảo vệ tài sản xã hội thuộc sở hữu của toàn dân và tài sản chung của quần chúng lao động, bảo vệ tài sản tư nhân thuộc sở hữu của công dân, duy trì trật tự xã hội và bảo vệ các quyền cá nhân, dân chủ và các quyền khác của công dân;
 Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức kinh tế khác nhau;
 Bảo vệ quyền của các dân tộc thiểu số và tôn trọng các phong tục và tập quán của các dân tộc thiểu số, giúp các dân tộc thiểu số địa phương trong khu vực hành chính của họ thực hiện quyền tự trị khu vực theo Hiến pháp và pháp luật, và giúp tất cả các dân tộc thiểu số phát triển các chủ trương xây dựng chính trị, kinh tế và văn hóa;
 Đảm bảo quyền của phụ nữ và nam giới đối với sự bình đẳng giữa nam và nữ, trả công bằng nhau cho công việc bình đẳng và tự do kết hôn, như được quy định trong Hiến pháp và pháp luật. 
 Thực thi và tuân thủ các vấn đề khác được giao bởi các cơ quan hành chính nhà nước cấp cao hơn.

Khu vực cấp tỉnh Trung Hoa 
Hiện tại, với 33 đơn vị hành chính cấp tỉnh tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, có 31 lãnh đạo cấp tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân, bao gồm 22 tỉnh trưởng ở các tỉnh, 04 thị trưởng ở các thành phố trực thuộc trung ương và 05 chủ tịch Chính phủ nhân dân ở các khu tự trị, ngang cấp Bộ trưởng. Bên cạnh đó, lãnh đạo hai đơn vị hành chính đặc biệt Hồng Kông và Ma Cao giữ chức danh Trưởng quan Hành chính Đặc khu Hành chính. 
Bản đồ đơn vị hành chính Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa:Ấn vào các đơn vị hành chính để có thêm thông tin. Ấn vào đây xem bản đồ tiếng Anh, vào đây xem bản đồ tiếng Việt.

Lịch sử 
Trong lịch sử Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chức vụ Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân đứng đầu cơ quan hành chính địa phương từng đổi tên là:

 Chủ tịch Chính phủ nhân dân tỉnh (1949–1955).
 Tỉnh trưởng Ủy ban Nhân dân (1955–1967)
 Chủ nhiệm Ủy ban Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc Kiểm soát tỉnh (1967–1968)
 Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh (1968–1979)
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân (1979–nay)
Các tên gọi Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân hiện nay gồm Tỉnh trưởng, Thị trưởng, Chủ tịch và Trưởng quan.

Danh sách Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân

Theo nhiệm kỳ
Danh sách Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân Trung Quốc nhiệm kì 2017 - 2022
Danh sách Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân Trung Quốc nhiệm kỳ 2022 - 2027

Theo địa phương
Khu vực đại lục
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh An Huy
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Cam Túc
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Cát Lâm
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Chiết Giang
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Giang Tây
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Giang Tô
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Hà Bắc
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Hà Nam
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Hắc Long Giang
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Hải Nam
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Hồ Bắc
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Hồ Nam
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Liêu Ninh
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Phúc Kiến
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Quảng Đông
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Quý Châu
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Sơn Đông
 Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Sơn Tây
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Thanh Hải
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Thiểm Tây
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Tứ Xuyên
Tỉnh trưởng Chính phủ nhân dân tỉnh Vân Nam

Thành phố trực thuộc trung ương
 Thị trưởng Chính phủ nhân dân thành phố Bắc Kinh
 Thị trưởng Chính phủ nhân dân thành phố Thiên Tân
 Thị trưởng Chính phủ nhân dân thành phố Thượng Hải
 Thị trưởng Chính phủ nhân dân thành phố Trùng Khánh

Vùng tự trị
 Chủ tịch Chính phủ nhân dân Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ
 Chủ tịch Chính phủ nhân dân Khu tự trị Nội Mông Cổ
 Chủ tịch Chính phủ nhân dân Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây
 Chủ tịch Chính phủ nhân dân Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương
 Chủ tịch Chính phủ nhân dân Khu tự trị Tây Tạng

Đặc khu hành chính
 Đặc khu trưởng Hồng Kông
 Đặc khu trưởng Ma Cao

Xem thêm 
 Hiến pháp Trung Quốc (1954, 1975, 1978, 1982, bản bổ sung 2018).
Điều lệ Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Tư tưởng Mao Trạch Đông
Đường lối cải cách kinh tế Trung Quốc (Đặng Tiểu Bình) 
Thuyết Ba đại diện (Giang Trạch Dân)
Quan điểm phát triển khoa học (Hồ Cẩm Đào)
Giấc mộng Trung Quốc (Tập Cận Bình)
 Luật Tổ chức Chính quyền nhân dân địa phương và Đại hội Đại biểu nhân dân địa phương Trung Quốc.
Quy tắc Công tác Chính phủ nhân dân đơn vị hành chính của 22 tỉnh, 4 thành phố trực thuộc Trung ương, 5 khu tự trị và 2 đặc khu hành chính của Trung Quốc.
Hiệp nghị giữa Chính phủ nhân dân Trung ương và Chính phủ Tây Tạng về Biện pháp giải phóng hòa bình Tây Tạng năm 1955.
 Luật Cơ bản Hồng Kông, Tuyên bố chung Trung–Anh 1984.
Luật Cơ bản Ma Cao, Tuyên bố chung Trung–Bồ 1986.
Sách: Chính trị Trung Hoa. Vũ Nguyên (2020).

Chú thích

Liên kết ngoài 

Chính phủ nhân dân tỉnh An Huy 
Chính phủ nhân dân tỉnh Cam Túc 
Chính phủ nhân dân tỉnh Cát Lâm
Chính phủ nhân dân tỉnh Chiết Giang 
Chính phủ nhân dân tỉnh Giang Tây 
Chính phủ nhân dân tỉnh Giang Tô
Chính phủ nhân dân tỉnh Hà Bắc 
Chính phủ nhân dân tỉnh Hà Nam 
Chính phủ nhân dân tỉnh Hắc Long Giang 
Chỉnh phủ Nhân dân tỉnh Hải Nam
Chính phủ nhân dân tỉnh Hồ Bắc 
Chính phủ nhân dân tỉnh Hồ Nam
Chính phủ nhân dân tỉnh Liêu Ninh
Chính phủ nhân dân tỉnh Phúc Kiến 
Chính phủ nhân dân tỉnh Quảng Đông
Chính phủ nhân dân tỉnh Quý Châu 
Chính phủ nhân dân tỉnh Sơn Đông
Chính phủ nhân dân tỉnh Sơn Tây 
Chính phủ nhân dân tỉnh Thanh Hải 
Chính phủ nhân dân tỉnh Thiểm Tây 
Chính phủ nhân dân tỉnh Tứ Xuyên 
Chính phủ nhân dân tỉnh Vân Nam
Chính phủ nhân dân thành phố Bắc Kinh
Chính phủ nhân dân thành phố Trùng Khánh
Chính phủ nhân dân thành phố Thượng Hải 
Chính phủ nhân dân thành phố Thiên Tân
Chính phủ nhân dân Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ
Chính phủ nhân dân Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây 
Chính phủ nhân dân Khu tự trị Nội Mông Cổ 
Chính phủ nhân dân Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương 
Chính phủ nhân dân Khu tự trị Tây Tạng 
Chính phủ Đặc khu hành chính Hồng Kông 
Chính phủ Đặc khu hành chính Ma Cao

Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc