Chi Chắp

Chi Chắp (danh pháp khoa học: Beilschmiedia) là một chi thực vật có hoa bao gồm các loài cây gỗ và cây bụi trong họ Lauraceae. Phần lớn các loài sinh trưởng trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, nhưng có một số loài là bản địa khu vực ôn đới. Các loài trong chi này phổ biến rộng khắp trong vùng nhiệt đới châu Á, châu Phi, Madagascar, Australia, New Zealand, Bắc Mỹ, Trung Mỹ, Caribe và Nam Mỹ. Các loài được biết nhiều đối với những người làm vườn trong khu vực ôn đới là B. berteroana và B. miersii, do khả năng chịu được sương giá của chúng. Hạt của B. bancroftii được thổ dân Australia sử dụng làm một nguồn thực phẩm. Gỗ của một số loài có giá trị.

Tổng quan

Beilschmiedia là một chi của khoảng 200-300 loài, gồm các dạng cây gỗ và cây bụi; trong đó khoảng 80 loài có tại khu vực nhiệt đới châu Phi và Madagascar. Chúng thường là những cây có tán, mọc ở độ cao từ gần mực nước biển đến 2.200 m. Cây mọc trong các khu rừng mưa nhiệt đới phát triển tốt, và trong các khu rừng ấm áp hoặc ôn đới trên đất trầm tích kém màu mỡ hơn.

Sinh thái học
Beilschmiedia thuộc họ Lauraceae, một họ cây gỗ hay cây bụi thường xanh có hương thơm. Nhiều loài thực vật là tương tự về tán lá như các loài của họ Lauraceae là do tiến hóa hội tụ. Các loài thực vật này đã thích nghi với điều kiện độ ẩm cao và mưa nhiều. Mô hình hình thành loài ở Lauraceae chỉ ra rằng kể từ khi bắt đầu sự khô cằn hóa trên các châu lục vào khoảng 15 triệu năm trước thì các loài rừng mưa đã đa dạng hóa. Một trong kết quả của sự khô cằn hóa là sự cô lập các quần thể và điều này có thể đã gây ra sự gia tăng tốc độ hình thành loài như được thấy ở họ Lauraceae. Chi này có các loài thích nghi với sinh cảnh rừng nguyệt quế, rất phổ biến trong họ Lauraceae và các loài đã thích nghi với kiểu khí hậu Địa Trung Hải hơn với mùa khô có lượng mưa thấp hơn. Hình thái học của các loài lá cứng là rẽ nhánh từ các loài ưa khí hậu nhiệt đới ẩm ướt khác trong chi. Sự đa dạng lớn nhất cũng như sự hiện diện lớn nhất của chi này là trong các rừng mây và rừng mưa nhiệt đới tại Đông Nam Á. Tại Madagascar, chi Beilschmiedia có tầm quan trọng đặc biệt trong hệ thực vật của đảo này, và các loài tại đây đã bị cô lập kể từ khi hòn đảo này tách ra khỏi châu Phi lục địa.

Chi Beilschmiedia hiện diện trong khu vực phân bố theo khí hậu lớn hơn so với các chi khác của họ Lauraceae. Các loài Beilschmiedia phát triển tốt trên nền đất ẩm ướt nhưng thoát nước tốt, chịu được nhiều loại đất khác nhau và đạt mức tối đa ở các khu vực nhiệt đới và ẩm ướt hơn về phân bố, nhưng kiểu hình thành loài đặc trưng của chúng trong một số trường hợp là do sản kết quả của sự khô cằn hóa môi trường sống. Một số loài Beilschmiedia thích nghi với các điều kiện khô hơn so với các loài điển hình của họ Lauraceae. Một số loài cổ xưa sót lại đang nguy cấp sinh sống trong khu vực ôn đới và phân bố trong khu vực có khí hậu kiểu Địa Trung Hải, cũng như trong các khu rừng vùng đất thấp nhiệt đới và cận nhiệt đới hay rừng mưa miền núi.

Mô tả

Thông thường, vỏ cây của chúng có màu từ nâu nhạt đến nâu sẫm, nhẵn hoặc thô, và chúng có lông mịn màu nâu đỏ, che phủ dày dặc trên các cành con, các lá non có màu đỏ. Các lá màu xanh sẫm mọc so le và bóng như da. Đôi khi rộng, một số khác nhỏ và hẹp, các lá có các gân lõm khác biệt. Các hoa có màu ánh lục tới màu kem hay màu lục vàng, và các cuống dài 4–6 mm. Các hoa thường có lớp lông dày dặc màu nâu đỏ. Hoa lưỡng tính và xếp thành chùm. Cụm hoa là chùy hoa thẳng đứng, mọc ra từ nách lá. Nhị xếp thành 2 vòng; bầu nhụy thượng.

Quả thay đổi tùy từng loài. Ở một số loài, nó là quả hạch lớn, hình cầu màu xanh lục, đường kính tới 12 cm với đầu nhọn ở đỉnh. Ở các loài khác, quả mọc thẳng, giống quả mận, màu tía sẫm hoặc đôi khi là quả hạch hình elip đến hình trứng, màu tía sẫm khi chín, được một lớp phấn dạng sáp che phủ. Ở một số loài khác thì quả là quả hạch tròn màu đen với lớp phấn màu xám nhạt, bên trong có một hạt. Trong chi Beilschmiedia, việc phát tán hạt là nhờ các loài chim nuốt chúng, vì vậy chúng được tạo hình để thu hút các loài chim. Các loại quả một hạt là nguồn thức ăn quan trọng cho chim, bao gồm cả loại thức ăn ưa thích của chim bồ câu bản địa New Zealand.

Các loài
Loài điển hình của chi này là Beilschmiedia roxburghiana, có phạm vi bản địa từ Himalaya tới Hoa Nam, Đông Dương tới bán đảo Mã Lai. Danh sách loài dưới đây lấy theo Plants of the World Online:

 Beilschmiedia aborensis Kosterm.
 Beilschmiedia acuta Kosterm.
 Beilschmiedia acutifolia Teschner
 Beilschmiedia alata Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia alloiophylla (Rusby) Kosterm.
 Beilschmiedia ambigua Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia anacardioides (Engl. & K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia anay (S.F.Blake) Kosterm.
 Beilschmiedia andamanensis M.Gangop.
 Beilschmiedia angustielliptica Lorea-Hern.
 Beilschmiedia angustifolia Kosterm.
 Beilschmiedia appendiculata (C.K.Allen) S. Lee et Y. T. Wei
 Beilschmiedia argentata Kosterm.
 Beilschmiedia assamica Meisn.
 Beilschmiedia atra Kosterm. ex de Kok
 Beilschmiedia atrata C.K.Allen
 Beilschmiedia auriculata Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia balansae Lecomte: Chắp balansa, két balansa, chắp quả tròn, bạch mi, bạch tán.
 Beilschmiedia bancroftii (Bailey) C.T.White
 Beilschmiedia bangkae Kosterm.
 Beilschmiedia baotingensis S.K.Lee & Y.T.Wei
 Beilschmiedia barensis (Engl. & K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia batangensis (Engl.) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia berteroana (Gay) Kosterm., (southern belloto)
 Beilschmiedia bhutanica M.Gangop.
 Beilschmiedia brachystachys Kosterm.
 Beilschmiedia brachythyrsa H.W.Li
 Beilschmiedia bracteata Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia brandisii Hook.f.
 Beilschmiedia brasiliensis (Kosterm.) Kosterm.
 Beilschmiedia brevifolia Y.T.Wei
 Beilschmiedia brevipaniculata C.K.Allen
 Beilschmiedia brevipetiolata (Liou) Kosterm., 1952 ?: Chắp cuống ngắn, két cuống ngắn.
 Beilschmiedia brunnea B.Hyland
 Beilschmiedia calcitranthera Fouilloy
 Beilschmiedia caloneura Scheff.
 Beilschmiedia castrisinensis B.Hyland
 Beilschmiedia caudata (Stapf) A.Chev.
 Beilschmiedia chevalieri Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia cinnamomea (Stapf) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia clarkei Hook.f.
 Beilschmiedia collina B.Hyland
 Beilschmiedia conferta (S.Moore) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia congestiflora (Engl. & K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia congolana Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia corbisieri (Robyns) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia costaricensis (Mez & Pittier) C.K.Allen
 Beilschmiedia crassa Sach.Nishida
 Beilschmiedia crassifolia (Engl.) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia crassipes (Engl. & K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia cryptocaryoides Kosterm.
 Beilschmiedia curviramea (Meisn.) Kosterm.
 Beilschmiedia cuspidata (K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia cylindrica S.K.Lee & Y.T.Wei
 Beilschmiedia dalzellii (Meisn.) Kosterm.
 Beilschmiedia delicata S.K.Lee & Y.T.Wei
 Beilschmiedia descoingsii Fouilloy
 Beilschmiedia dictyoneura Kosterm.
 Beilschmiedia dielsiana Teschner
 Beilschmiedia dilmyana Kosterm.
 Beilschmiedia dinklagei (Engl.) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia diversiflora Pierre ex Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia donisii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia elata Elliot
 Beilschmiedia elegantissima Kosterm.
 Beilschmiedia elliptica C.T.White & W.D.Francis
 Beilschmiedia emarginata (Meisn.) Kosterm.
 Beilschmiedia erythrophloia Hayata: Chắp gỗ đỏ, két gỗ đỏ.
 Beilschmiedia fasciata H.W.Li
 Beilschmiedia ferruginea H.Liu
 Beilschmiedia fluminensis Kosterm.
 Beilschmiedia foliosa (S.Moore) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia fordii Dunn: Chắp ford, két ford.
 Beilschmiedia fruticosa Engl.
 Beilschmiedia fulva Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia furfuracea Chun ex H.T.Chang
 Beilschmiedia gaboonensis (Meisn.) Benth. & Hook.f. ex B.D.Jacks.
 Beilschmiedia gallatlyi M.Gangop.
 Beilschmiedia gemmiflora (Blume) Kosterm.
 Beilschmiedia gigantocarpa Kosterm.
 Beilschmiedia gilbertii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia giorgii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia gitingensis (Elmer) Kosterm.
 Beilschmiedia glabra Kosterm.
 Beilschmiedia glandulosa N.H.Xia, F.N.Wei & Y.F.Deng
 Beilschmiedia glauca S.K.Lee & L.F.Lau: Chắp màu lam, két mốc.
 Beilschmiedia glauciphylla Kosterm.
 Beilschmiedia glaucoides (H.W.Li) H.W.Li
 Beilschmiedia globularia Kurz
 Beilschmiedia glomerata Merr.
 Beilschmiedia grandibracteata Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia grandifolia (Stapf) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia gynotrochioides Kosterm.
 Beilschmiedia hartonoana Sach.Nishida
 Beilschmiedia henghsienensis S.K.Lee & Y.T.Wei
 Beilschmiedia hermanii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia hexanthera van der Werff
 Beilschmiedia hondurensis Kosterm.
 Beilschmiedia hutchinsoniana Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia immersinervis Sach.Nishida
 Beilschmiedia inconspicua Kosterm.
 Beilschmiedia insignis Gamble
 Beilschmiedia insularum Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia intermedia C.K.Allen: Chắp màu, chắp trung gian.
 Beilschmiedia jabassensis (Engl. & K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia jacobii Robi, Udayan & S.George
 Beilschmiedia jacques-felixii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia javanica Miq.
 Beilschmiedia kinabaluensis Kosterm.
 Beilschmiedia klainei Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia kochummenii de Kok
 Beilschmiedia kostermansiana Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia kunstleri Gamble
 Beilschmiedia kweichowensis C.Y.Cheng
 Beilschmiedia kweo (Mildbr.) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia laevis C.K.Allen: Chắp trơn nhẵn.
 Beilschmiedia lanatella Kosterm.
 Beilschmiedia lancifolia Miq.
 Beilschmiedia lancilimba Kosterm.
 Beilschmiedia latifolia (Nees) Sach.Nishida
 Beilschmiedia lebrunii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia lecomtei Kamik. (đồng nghĩa: B. sphaerocarpa): Chập choa, chập choạ, chắp quả hình cầu. 
 Beilschmiedia ledermannii Teschner
 Beilschmiedia letestui (Pellegr.) Pellegr.
 Beilschmiedia letouzeyi Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia linharensis Sach.Nishida & van der Werff
 Beilschmiedia linocieroides H.W.Li
 Beilschmiedia longipetiolata C.K.Allen: Chắp cuống dài, son dầu, son nghệ, két cuống dài.
 Beilschmiedia longifolia Teschner
 Beilschmiedia louisii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia lucidula (Miq.) Kosterm.
 Beilschmiedia lumutensis Gamble
 Beilschmiedia macrocarpa A.Chev. ex H.Liu: Chắp quả to.
 Beilschmiedia macrophylla Meisn.
 Beilschmiedia macropoda C.K.Allen
 Beilschmiedia madagascariensis (Baill.) Kosterm.
 Beilschmiedia madang (Blume) Blume
 Beilschmiedia maingayi Hook.f.
 Beilschmiedia manantlanensis Cuevas & Cochrane
 Beilschmiedia mannii (Meisn.) Benth. & Hook.f. ex B.D.Jacks.
 Beilschmiedia mannioides Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia mayumbensis Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia membranacea Gamble
 Beilschmiedia membranifolia Kosterm.
 Beilschmiedia mexicana (Mez) Kosterm.
 Beilschmiedia michelsonii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia micrantha Merr.
 Beilschmiedia micranthopsis Kosterm., 1970?: Chắp hoa nhỏ, két hoa nhỏ. Mẫu thu thập tháng 7 năm 1935. Năm 2007, Henk van der Werff ghi trên mẫu vật lưu tại MNHN là tên khoa học không được công bố.
 Beilschmiedia microcarpa Sach.Nishida
 Beilschmiedia microphylla (Kosterm.) Kosterm.
 Beilschmiedia miersii (Gay) Kosterm., (Northern belloto)
 Beilschmiedia minutiflora (Meisn.) Benth. & Hook.f. ex B.D.Jacks.
 Beilschmiedia montanoides Kosterm.
 Beilschmiedia moratii van der Werff
 Beilschmiedia morobensis Kosterm.
 Beilschmiedia muricata H.T.Chang
 Beilschmiedia murutensis Kosterm.
 Beilschmiedia myrciifolia (S.Moore) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia myrmecophila Kosterm.
 Beilschmiedia ndongensis (Engl. & K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia neocaledonica Kosterm.
 Beilschmiedia neoletestui Fouilloy & N.Hallé
 Beilschmiedia ningmingensis S.K.Lee & Y.T.Wei
 Beilschmiedia nitida Engl.
 Beilschmiedia novae-britanniae Kosterm.
 Beilschmiedia novoguineensis Teschner
 Beilschmiedia obconica C.K.Allen
 Beilschmiedia oblonga Kosterm.
 Beilschmiedia oblongifolia Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia obovalifoliosa Lecomte: Chắp lá hình trứng ngược, két lá xoan ngược.
 Beilschmiedia obovatifoliosa Lecomte
 Beilschmiedia obscurinervia H.T.Chang
 Beilschmiedia obtusifolia (Meisn.) F.Muell.
 Beilschmiedia oligandra L.S.Sm.
 Beilschmiedia oligantha Sach.Nishida
 Beilschmiedia olivacea Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia opposita Kosterm.
 Beilschmiedia oreophila Schltr.
 Beilschmiedia ovalioides Sach.Nishida
 Beilschmiedia ovalis (S.F.Blake) C.K.Allen
 Beilschmiedia ovoidea F.N.Wei
 Beilschmiedia palembanica (Miq.) Kosterm.
 Beilschmiedia papyracea (Stapf) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia parvifolia Lecomte
 Beilschmiedia pauciflora H.W.Li
 Beilschmiedia paulocordata Fouilloy & N.Hallé
 Beilschmiedia pedicellata van der Werff
 Beilschmiedia pellegrinii Fouilloy & N.Hallé
 Beilschmiedia penangiana Gamble
 Beilschmiedia pendula (Sw.) Hemsl.
 Beilschmiedia peninsularis B.Hyland
 Beilschmiedia percoriacea C.K.Allen: Chắp dai, két rất dai, chắp xanh.
 Beilschmiedia pergamentacea C.K.Allen: Chắp giấy da, két.
 Beilschmiedia phoebeopsis Kosterm.
 Beilschmiedia pierreana Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia pilosa Kosterm.
 Beilschmiedia podagrica Kosterm.
 Beilschmiedia poilanei H.Liu: Chắp Poilanne, két Poilane.
 Beilschmiedia preussii Engl.
 Beilschmiedia preussioides Fouilloy & N.Hallé
 Beilschmiedia pubescens Teschner
 Beilschmiedia pullenii Kosterm.
 Beilschmiedia punctilimba H.W.Li
 Beilschmiedia purpurascens H.W.Li
 Beilschmiedia purpurea Elmer
 Beilschmiedia recurva B.Hyland
 Beilschmiedia reticulata Kosterm.
 Beilschmiedia rigida (Mez) Kosterm.
 Beilschmiedia riparia Miranda
 Beilschmiedia rivularis Kosterm.
 Beilschmiedia robertsonii Gamble (đồng nghĩa: B. laotica): Sang gia, chắp Lào, két Lào.
 Beilschmiedia robusta C.K.Allen: Chắp to khỏe.
 Beilschmiedia robynsiana Kosterm.
 Beilschmiedia rosseliana Kosterm.
 Beilschmiedia roxburghiana Nees, 1831 (đồng nghĩa: B. tonkinensis) - loài điển hình. Chắp chại, chập chại, bạch mi, chắp Bắc Bộ.
 Beilschmiedia rufohirtella H.W.Li
 Beilschmiedia rufolanata Kosterm.
 Beilschmiedia rufoperulata Kosterm.
 Beilschmiedia rugosa van der Werff
 Beilschmiedia rwandensis R.Wilczek
 Beilschmiedia sary Kosterm.
 Beilschmiedia schmitzii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia scintillans (Kosterm.) van der Werff & Sach.Nishida
 Beilschmiedia scortechinii Gamble
 Beilschmiedia sericans Kosterm.
 Beilschmiedia sericea Teschner
 Beilschmiedia sessilifolia (Stapf) Engl. ex Fouilloy
 Beilschmiedia shangsiensis Y.T.Wei
 Beilschmiedia sichourensis H.W.Li
 Beilschmiedia sikkimensis King ex Hook.f.
 Beilschmiedia staudtii Engl.
 Beilschmiedia steyermarkii C.K.Allen
 Beilschmiedia stricta Kosterm.
 Beilschmiedia sulcata (Ruiz & Pav.) Kosterm.
 Beilschmiedia superba Kosterm.
 Beilschmiedia supraglandulosa Y.K.Li
 Beilschmiedia talbotiae (S.Moore) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia tarairi (A.Cunn.) Kirk
 Beilschmiedia taubertiana (Schwacke & Mez) Kosterm.
 Beilschmiedia tawa (A.Cunn.) Kirk
 Beilschmiedia tawaensis Merr.
 Beilschmiedia tawaroa A.E.Wright
 Beilschmiedia telupidensis Sach.Nishida
 Beilschmiedia thollonii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia tilaranensis Sach. Nishida
 Beilschmiedia tirunelvelica Manickam, Murugan, Jothi & Sundaresan
 Beilschmiedia tooram (Bailey) B.Hyland
 Beilschmiedia tovarensis (Klotzsch & H.Karst. ex Meisn.) Sach.Nishida
 Beilschmiedia triplinervis Teschner
 Beilschmiedia troupinii R.Wilczek
 Beilschmiedia tsangii Merr. Chắp Tsang, két Tsang.
 Beilschmiedia tungfangensis S.K.Lee & L.F.Lau
 Beilschmiedia turbinata Bing Liu & Y.Yang
 Beilschmiedia ugandensis Rendle
 Beilschmiedia variabilis Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia velutina (Kosterm.) Kosterm.
 Beilschmiedia velutionsa Kosterm.
 Beilschmiedia vermoesenii Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia versicolor Kosterm.
 Beilschmiedia vestita L.C.S.Assis & M.F.Santos
 Beilschmiedia vidalii Kosterm.: Chắp Vidal, cây mong, mong.
 Beilschmiedia villosa Kosterm.
 Beilschmiedia volckii B.Hyland
 Beilschmiedia wallichiana (G.Don) Kosterm.
 Beilschmiedia wangii C.K.Allen: Chắp Wang.
 Beilschmiedia wieringae Kosterm.
 Beilschmiedia wightii (Nees) Benth. ex Hook.f.
 Beilschmiedia wilczekii Fouilloy
 Beilschmiedia xizangensis H.P.Tsui
 Beilschmiedia yangambiensis Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia yunnanensis Hu: Chắp Vân Nam, mong Vân Nam.
 Beilschmiedia zahnii (K.Krause) Robyns & R.Wilczek
 Beilschmiedia zapoteoides (Lundell) Kosterm.
 Beilschmiedia zenkeri Engl.
 Beilschmiedia zeylanica (Thwaites) Trimen

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 
Beilschmiedia: information from Hebe Society New Zealand
Beilschmiedia: information from Encyclopedia of Chilean Flora
Commercial timbers: Beilschmiedia 

Thực vật liên nhiệt đới