Văn học trung đại

Văn học trung đại là một chủ đề bao quát, chủ yếu gồm các hoạt động sáng tác và phê bình những tác phẩm truyền lại bằng văn bản hoặc trí nhớ, tập trung ở giai đoạn trọng yếu nhất trong lịch sử nhân loại. Căn bản thời kì văn học này tính từ hậu Công Nguyên đến trước thềm cách mạng công nghiệp.

Lịch sử
Văn học thời kì này được coi là dài nhất và cũng nhiều thành tựu nhất trong tiến trình lịch sử văn học. Đó là sự trưởng thành của các tác phẩm từ tông giáo đến thế tục, từ thiêng liêng cao cả đến dâm đãng chất phác. Tuy nhiên, điều đáng kể là nó đóng góp lớn cho sự phát triển của chất liệu sáng tác và phê bình (chủ yếu là giấy), sự phong phú phức tạp của ngôn ngữ và thể loại mà ngay cả hậu kì hiện đại cũng không phát huy được bằng

Thuật ngữ
Ngày nay, trong học giới có hai luồng định vị thế nào là văn học trung đại:
 Trong không gian Âu châu cùng một phần Trung Đông và Bắc Phi, văn học trung đại () được xác định từ sự kiện Đế quốc Tây La Mã cáo chung, tương ứng thế kỷ V sau Công Nguyên, tới thời điểm xuất hiện trào lưu văn nghệ phục hưng - thế kỷ XIV. Riêng tại Đông Âu kéo dài thêm chút là sau thời kì Mông Cổ xâm nhập, hoặc tại Nga là khi triều Romanov thành lập.
 Tại phần Đông Á châu, văn học trung đại () lại chia thành hai luận điểm: Từ đầu thế kỷ XX, khi bổ chú lại hệ thống tác phẩm cổ điển, giới phê bình Á Đông tạm coi văn học trung đại tiên khởi từ sự kiện Tào Ngụy Minh Đế soán ngôi triều Hán, tương ứng thế kỷ III sau Công Nguyên, và bản thân Minh Đế cũng là thi nhân và phê bình gia lừng danh; thời điểm kết thúc văn học trung đại nhìn chung được chấp nhận là sự kiện Cách mạng Tân Hợi, hoặc khi Nhật Bản thôn tính Triều Tiên; một quan điểm cực đoan hơn thì coi là sự kiện Nhật-Nga chiến tranh. Kể từ thập niên 1990, trong giới phê bình Á Đông và học giả Tây phương chuyên nghiên cứu văn học Á châu thì coi thời kì văn học Tùy-Đường mới bắt đầu văn học trung đại.
 Tại tiểu vùng Ấn Độ, văn học trung đại () được nhận định từ thời kì Gupta (thế kỷ IV sau Công Nguyên) đến khi Đế quốc Sikh cáo chung (thế kỷ XIX).
 Tại Trung Đông và châu Phi, văn học trung đại () gắn liền với thời hoàng kim của đạo Islam, khi văn nghệ Arab gây ảnh hưởng sang mọi nền văn minh khác. Thời kì văn học này xuất phát từ năm 610 sau Công Nguyên (năm 1 lịch Hồi giáo) cho đến thời điểm Đế quốc Ottoman nhượng vị cho chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ, tức năm 1923.
 Tại Việt Nam, quan niệm học giới trước cải cách gọi văn học trung đại (Hán Nôm: 中代文學) là thời kì văn học phong kiến quân chủ để đối lập với thời kì dân chủ tự do của Tự Lực văn đoàn và các phong trào văn nghệ do Việt Minh phát động. Kể từ thập niên 1990, trong các giáo trình và luận văn khoa học, văn học trung đại bắt đầu từ sự kiện Ngô Quyền đại phá quân Nam Hán hoặc khi Đinh Tiên Hoàng xưng đế, tương ứng thế kỷ X, đến thời điểm triều Nguyễn kí Hòa ước Patenôtre - cuối thế kỷ XIX. Cũng có quan điểm hẹp hơn coi mốc kết thúc là năm 1900, khi Đế quốc thực dân Pháp ban hành chính sách khai thác thuộc địa.

Xem thêm

 Văn học cổ điển
 Văn học kị sĩ
 Sĩ lâm triết học

Tham khảo

Nội ngữ
 Văn học trung đại Việt Nam - vài nét đặc thù
 Phân tích đóng góp văn học trung đại Việt Nam 
 So sánh văn học hiện đại và trung đại
 Sự thể hiện con người trong văn học trung đại Việt Nam
 Hình ảnh con người trong văn học trung đại Việt Nam
 Việt nho qua một số tác phẩm văn học trung đại
 Đặc trưng thi pháp văn học trung đại Việt Nam 
 Không gian nghệ thuật trong thơ trung đại Việt Nam

Ngoại ngữ
 The Labyrinth: Resources for Medieval Studies
 The Internet Medieval Sourcebook Project
 Medieval and Renaissance manuscripts, Vulgates, Books of Hours, Medicinal Texts and more, 12 - 17th century, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Libraries
 Luminarium: Anthology of Middle English Literature 
 Medieval Nordic Literature at the Icelandic Saga Database