Trần Hán

Trần Hán (chữ Hán: 陳漢), xưng hiệu chính thức là Đại Hán (大漢) là một vương triều ngắn ngủi do Trần Hữu Lượng kiến lập, kiểm soát khu vực tại Hồ Bắc, Giang Tây, tồn tại trong giai đoạn hỗn chiến quân phiệt thời Nguyên mạt, cuối cùng bị Chu Nguyên Chương tiêu diệt.

Thành lập 
Hoàng đế khai quốc của vương triều Đại Hán là Trần Hữu Lượng, vốn xuất thân là người làm nghề chài lưới. Ông nguyên họ Tạ, nhưng vì tổ tiên ở rể nhà họ Trần, nên sau này lấy theo họ đó. Đến thời Nguyên Thuận Đế, Trần Hữu Lượng tham gia lực lượng nghĩa quân Khăn đỏ do Từ Thọ Huy lãnh đạo, phục vụ dưới trướng tướng Nghê Văn Tuấn. Tháng 9 âm lịch năm Chí Chính thứ 17 (1357), Trần Hữu Lượng giết Nghê Văn Tuấn vì lý do mưu phản Từ Thọ Huy, sau đó tự xưng là Tuyên úy sứ kiêm Bình chương chính sự, khởi binh tấn công các lộ thuộc Giang Tây, tổng chỉ huy quân đội các vùng Giang Tây, An Huy, Phúc Kiến.

Năm 1359, Trần Hữu Lượng giết Triệu Phổ Thắng và sau đó cùng Từ Thọ Huy dời đô doanh về Giang Châu (Cửu Châu, Giang Tây). Sau đó Trần Hữu Lượng tự xưng là Hán Vương. Năm sau, Trần Hữu Lượng giết Từ Thọ Huy, tự xưng làm Hoàng đế, lập ra nhà Hán, đóng đô tại Giang Châu, phong Trâu Phổ Thắng làm Thái sư, Trương Tất Tiên làm Thừa tướng, Trương Định Biên làm Thái úy. Quân Hán một mặt chống quân Nguyên, một mặt chống lực lượng quân Hồng cân do Chu Nguyên Chương lãnh đạo.

Có sự mâu thuẫn giữa lịch sử Việt Nam và lịch sử Trung Quốc về thân thế Trần Hữu Lượng. Các bộ sách sử xưa của Việt Nam đều có nhắc đến tên Trần Hữu Lượng, từ Đại Việt sử ký toàn thư (ĐVSKTT) và Đại Việt sử ký tiền biên (ĐVSKTB) cho đến Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (KĐVSTGCM) của Quốc Sử Quán triều Nguyễn. Trong ba tài liệu quan trọng này chỉ có ĐVSKTT là có ghi rằng: Trần Hữu Lượng tự nhận mình là con của Trần Ích Tắc (Trần Ích Tắc là một hoàng thân đời Trần nhưng đã đầu hàng quân Nguyên lúc quân Mông Cổ xâm lược nước Việt Nam năm 1286). Ở đây, rất có thể là do Trần Hữu Lượng muốn mượn quân đội của nhà Trần nhằm phục vụ cho cuộc chiến của mình nên nói phao lên như vậy, bởi Trần Ích Tắc hơn Hữu Lượng tới 62 tuổi ( nhưng thời Minh - Thanh, người trên 60 tuổi sinh con quý tử vẫn có: Nguyễn Trãi sinh Nguyễn Anh Vũ, Vua Khang Hy và Vua Càn Long sinh nhiều Hoàng tử- công chúa , khi đã trên 60 tuỗi...). Ngoài ra, theo Minh sử (quyển 123, liệt truyện 11) thì cha của Trần Hữu Lượng sau năm 1364 vẫn còn sống và được nhà Minh phong làm Thừa Ân hầu. còn Trần Ích Tắc thì đã chết từ năm 1329 ( đây là theo Minh thực lục, được ghi chép theo lệnh Minh Thái Tổ, người có tính tình hẹp hòi- tàn bạo, khiến các thuộc hạ vào sinh ra tử lúc khởi nghiệp đều mất mạng về sau, nên đây là nguồn không chính xác ).

Bọn tiểu phấn hồng - người Hán rẩt ghét Trần Hữu Lượng, nhưng khi nói ông là người gốc Việt, thì bọn chúng phản ứng rất quyết liệt, vì chúng không muốn sự thật là người Việt tài giỏi vẫn có thể làm chủ Trung Hoa. Theo ghi chép của nhà Trần thì Trần Ích Tắc có người con là Trần Hữu Lượng ở Hồ Bắc. Khi ông qua đời, con cả là Trần Hữu Thành thay cha dạy học cho Trần Hữu Lượng. Vì thế câu chuyện về cha mình xưa kia đúng sai thế nào thì Trần Hữu Lượng không tỏ tường, nhưng nguồn gốc từ nhà Trần của Đại Việt thì Trần Hữu Lượng lại rất rõ.

Trần Hữu Lượng biết tổ tiên mình là cụ tổ Trần Tự Minh thuộc nhóm tộc người Bách Việt ở vùng Mân Việt (nay thuộc Phúc Kiến – Trung Quốc), theo dòng người Bách Việt xuống phía Nam giúp vua An Dương Vương. Trần Tự Minh cùng Cao Lỗ từng là những vị tướng tài ba trụ cột, là hai cánh tay đắc lực giúp An Dương Vương nhiều lần đánh bại quân Triệu Đà.

Lúc bấy giờ, ở Trung Quốc nổi lên phong trào noi gương Đại Việt từng 3 lần đánh bại quân Nguyên, khiến nhiều cuộc khởi nghĩa chống Nguyên nổ ra. Trần Hữu Lượng âm thầm dùi mài kinh sử, học theo cuốn sách Đông A võ phái của cụ tổ là Trần Tự An.

Năm 1354, Trần Hữu Lượng tham gia khởi nghĩa chống quân Nguyên. Nhớ lại nguồn gốc từ nhà Trần ở Đại Việt của mình, ông cho người sang gặp vua Trần Dụ Tông muốn được “hòa thân”.

Tuy nhiên từ khi Trần Ích Tắc chạy theo quân Nguyên, nhà Trần đã xem ông ta như kẻ phản bội và không công nhận là dòng tộc nữa, nên đã từ chối “hòa thân”.

Ở đây, rất có thể là do Trần Hữu Lượng muốn mượn quân đội của nhà Trần nhằm phục vụ cho quyền lợi của mình nên nói phao lên như vậy. Tuy nhiên, vào thời điểm Trần Hữu Lượng cầu thân thì nhà Trần đang suy yếu. Do đó, giả thuyết nói rằng mượn quân đội của nhà Trần để thu phục Trung Hoa là vô lý ( Đây là chuyện chưa từng xảy ra trong lịch sử Việt- Hán), quân đội Trần Hữu Lượng lúc nào cũng chiếm ưu thế về trang bị và quân số so với Chu Nguyên Chương, ông thua vì không gặp thời và mưu Lưu Bá Ôn thôi,

Cũng có nhiều ý kiến cho rằng Trần Hữu Lượng thật sự mang trong mình dòng máu và tinh thần của nhà Trần nên mới có ý chí đế vương lớn lao, khôi phục vị thế của tổ tiên bị lưu vong. Trần Hữu Lượng là bậc anh hùng trong lịch sử Trung Hoa nên có thể Minh Thái Tổ (Chu Nguyên Chương) không muốn đối thủ lớn của mình được ghi là hậu duệ của một bộ tộc phía Nam không phải người Hán (nên ông mới cố tình phong Trần Phổ Tài là cha của Trần Hữu Lượng làm Thừa Ân hầu, đồng thời cho ghi chép người có chức tước Trần Phổ Tài nguyên là họ Tạ). Tính toán chính trị này của nhà Minh ngoài lợi ích trên còn nhằm để triệt tiêu tinh thần: người Việt có thể đánh chiếm Trung Hoa

Đại bại hồ Bà Dương 

Năm 1363, Trần Hữu Lượng tấn công Hồng Đô, ông cùng quân Hán công thành gần 3 tháng cũng không chiếm được, ông hạ lệnh rút quân về hồ Bà Dương, chuẩn bị khai chiến với Chu Nguyên Chương. Quân Hán 2 trận đầu thắng do 2 bên chênh lệch lực lượng. Trận thứ 3, Lưu Bá Ôn biết gió Bắc sẽ tới liền góp ý cho Chu Nguyên Chương. Trận đó, quân Chu Nguyên Chương thắng. Trần Hữu Lượng trúng tên, tử trận tại hồ Bà Dương.

Sụp đổ
Sau khi Trần Hữu Lượng tử trận, Trương Định Biên cùng những người đang ở Vũ Xương lập con thứ của Trần Hữu Lượng là Trần Lý lên ngôi vua, đổi niên hiệu là Đức Thọ. Năm sau, Chu Nguyên Chương đem quân tấn công Vũ Xương, Trần Lý xin hàng. Đến đây, Đại Hán bị diệt vong, chỉ tồn tại tồn tại trong vòng 4 năm ngắn ngủi (1360 - 1364).

Chú thích

Tham khảo

 Minh sử, quyển 123

Lịch sử Trung Quốc
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Khởi nghĩa cuối đời Nguyên