Trang phi (Gia Khánh)

Trang phi Vương Giai thị (chữ Hán: 莊妃王佳氏; ? - 1811), là một phi tần của Thanh Nhân Tông Gia Khánh Hoàng đế trong lịch sử Trung Quốc.

Tuy không có con cái, nhưng từ Tiềm để cho đến khi nhập cung, Vương Giai thị vẫn giữ được vị trí vững vàng trong hậu cung. Điều này cho thấy mức độ ân sủng không hề nhỏ của Gia Khánh Đế dành cho bà. Điều đáng chú ý là, sau khi qua đời và kim quan được hạ táng, mọi lễ truy điệu của bà đều có sự tham gia của Hiếu Hòa Duệ Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị, vốn là Chính cung Hoàng hậu thứ hai của Gia Khánh Đế. Có thể nói, sự kiện [Hoàng hậu đích thân đưa kim quan của phi tần đến phi viên tẩm] giữa Trang phi và Hiếu Hòa Hoàng hậu quả thực là sự kiện vô tiền khoáng hậu trong lịch sử nhà Thanh.

Ngoài ra, Vương Giai thị cũng là vị phi tần duy nhất trong lịch sử nhà Thanh có bốn lần thay đổi phong hiệu.

Thân thế 
Trang phi Vương Giai thị, sinh ngày 15 tháng 6 năm Càn Long thứ 47 (1781) (ÂL). Xuất thân Chính Hoàng kỳ Bao y, phụ thân của bà là Văn Cử nhân Y Lý Bố, người đỗ Văn cử nhân trong khoa Tân Mão năm Càn Long thứ 36 (1771).

Cuộc đời

Gia Thân vương Cách cách 
Vương Giai thị vào hầu Gia Khánh Đế khi ông còn là Gia Thân vương với thân phận là Cách cách, vì vậy, có lẽ bà xuất thân từ Nội vụ phủ Bao y, cũng chính là Thượng Tam kỳ Bao y. Với tư cách Sử nữ, bà được Gia Thân vương sủng hạnh mà nạp vào Tiềm để. Lúc này trong Gia Thân vương phủ có rất nhiều vị Cách cách, trong đó có Cách cách Lưu thị, Cách cách Hầu thị, Cách cách Lương thị, Cách cách Thẩm thị và Cách cách Quan thị. Bên trên có Trắc Phúc tấn Hoàn Nhan thị, sau này là Trắc Phúc tấn Nữu Hỗ Lộc thị. Chủ mẫu là Đích Phúc tấn Hỉ Tháp Lạp thị.

Đại Thanh Tần phi

Địa vị vững vàng 
Năm Gia Khánh nguyên niên (1796), ngày mùng 1 tháng giêng, Càn Long tuyên chiếu thiện nhượng cho Hoàng thái tử Vĩnh Diễm, sử gọi [Gia Khánh Đế]. Gia Khánh Đế tôn Càn Long Đế làm Thái Thượng hoàng. Hoàng đế lập Đích phi Hỉ Tháp Lạp thị làm Hoàng hậu, Trắc phi Nữu Hỗ Lộc thị làm Quý phi, Cách cách Lưu Giai thị làm Hàm phi, Cách cách Hầu thị phong Doanh tần, Cách cách Lương thị phong Vinh Thường tại. Còn Cách cách Vương Giai thị được sơ phong Thường tại, gọi là Xuân Thường tại (春常在).

Ba năm sau khi được phong Thường tại, tức năm Gia Khánh thứ 4 (1799), Vương Giai thị trở thành Xuân Quý nhân (春贵人).

Năm Gia Khánh thứ 6 (1801), ngày 8 tháng giêng, căn cứ theo cuốn Chỉ dụ đương, Hoàng Đế đã tấn phong Xuân Quý nhân thành Hòa tần (和嬪). Nhưng không biết vì lí do gì, ngày 14 cùng tháng, lại đổi phong hiệu thành Cát (吉) và Vương Giai thị trở thành Cát tần (吉嫔). Lấy Công bộ thị lang Trát Lang A (扎朗阿) làm Chính sứ, Cử nhân nội các Ngọc Lâm (玉麟) làm Phó sứ, hành lễ sắc phong cho Cát tần. Xét theo Hồng xưng thông dụng của Nội vụ phủ, phong hiệu "Cát" của bà có Mãn văn là 「sabingga」, ý là "Điềm lành", "Lanh lợi".

Sách văn viết:

Năm Gia Khánh thứ 13 (1808), ngày 21 tháng 4 (âm lịch) Hoàng trưởng tôn Dịch Vĩ ra đời, Hoàng đế vui mừng đại phong hậu cung. Cát tần Vương Giai thị chiếu tấn Trang phi (莊妃), cư ngụ tại Dực Khôn cung. Tuy phong hiệu Trang (莊) của bà trùng với phong hiệu trước đây mà Hiếu Trang Văn Hoàng hậu của Thanh Thái Tông Hoàng Thái Cực có được về mặt chữ Hán, nhưng Mãn ngữ hoàn toàn khác nhau. Theo Hồng xưng thông dụng, phong hiệu "Trang" của bà có Mãn văn là 「ujengge」, ý là "Đoan Trang", "Trang trọng". Mệnh Đại học sĩ Lộc Khang (禄康) làm Chính sứ, Cử nhân nội các Ngọc Phúc (玉福) làm Phó sứ, tuyên sách cho Trang phi.

Sách văn viết:

Tuy không thể khai chi tán diệp cho Hoàng gia, nhưng Vương Giai thị từ một thị thiếp nhỏ bé ở Tiềm để vẫn vững vàng lên tới tước Phi, đây là một trường hợp cần rất nhiều sự ân sủng và hậu thuẫn từ phía chính Gia Khánh Đế.

Qua đời 
Năm Gia Khánh thứ 16 (1811), ngày 15 tháng 2 (âm lịch), giờ Mão, Trang phi Vương Giai thị bệnh nặng qua đời ở Viên Minh Viên, hưởng dương 29 tuổi, kim quan tạm quàn tại Tây Hoa Viên Nam Sở. Ngày 17 và 21 cùng tháng, Gia Khánh Đế đích thân tới tế lễ. Ngày 21 tháng 2 cùng năm, kim quan được chuyển tạm về Điền thôn. Ngày 12 tháng 3 (âm lịch), kim quan của Trang phi Vương Giai thị được đưa đến Thanh Tây lăng. Ngày 19 thì hạ táng vào Xương lăng Phi viên tẩm. Vì đúng dịp Gia Khánh Đế cũng đang ở Thanh Tây lăng hiếu kính với các Tiên hoàng, nên 2 ngày sau, Hoàng đế lại đích thân đến tế rượu trước mộ phần của bà. Bảo đính của bà nằm ở vị trí thứ hai bên phải của hàng thứ hai, đối xứng với bảo đính của Hoa phi, trung gian ngăn cách là bảo đính của Thứ phi.

Hoàng hậu truy điệu 
Một điều bất ngờ trong lễ truy điệu đưa kim quan của Trang phi từ Bắc Kinh đi an táng tại Thanh Tây lăng có sự tham gia của Hiếu Hòa Duệ Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị (Hoàng hậu thứ hai của Gia Khánh Đế). Không chỉ thế, Hoàng hậu cũng có mặt tại lễ hạ táng kim quan xuống địa cung diễn ra sau đó 1 tuần. Hành trình của Hoàng hậu có rất nhiều đại thần đi theo tháp tùng cũng như có sự hỗ trợ của quan viên địa phương.

Việc Hoàng hậu đích thân tiễn đưa kim quan của một phi tần đến Phi viên tẩm là hiện tượng hiếm thấy trong lịch sử triều Thanh, đồng thời cũng không hoàn toàn phù hợp với thông lệ lễ chế. Xét theo thân phận, Hiếu Hòa Hoàng hậu xuất thân từ gia thế cao quý, lại từng được sự nâng đỡ của Càn Long Đế, địa vị trong hậu cung và triều đình đều hết sức vững chắc. Trong khi đó, Trang phi Vương Giai thị chỉ là một phi tần, không có con cái, gia thế cũng không nổi bật. Sự kiện Hoàng hậu theo đoàn hộ tống kim quan của Trang phi suốt quãng đường, đồng thời ở lại Phi viên tẩm cho đến khi hoàn tất nghi thức an táng rồi mới hồi cung, vì vậy càng trở nên đáng chú ý.

Tuy nhiên, căn cứ vào các văn bia và tư liệu liên quan, việc Hoàng hậu xuất hành hẳn phải có đoàn tùy tùng đi kèm, cho thấy sự việc này nhiều khả năng đã được triều đình cho phép, thậm chí không loại trừ khả năng là do Hoàng đế trực tiếp phê chuẩn hoặc sắp đặt.
Từ đó, có thể đưa ra một số giả thuyết để lý giải hiện tượng này.

Thứ nhất, Trang phi có thể là người được Gia Khánh Đế đặc biệt coi trọng, nên Hoàng đế đã an bài cho Hoàng hậu tham gia lễ truy điệu. Tuy nhiên, xét theo lễ chế và địa vị của Hoàng hậu, khả năng này không thật sự phổ biến.

Thứ hai, giữa Hiếu Hòa Hoàng hậu và Trang phi có thể tồn tại mối quan hệ tương đối thân cận trong hậu cung, khiến Hoàng hậu chủ động xin phép Hoàng đế để tham gia việc tiễn đưa.

Dù thuộc trường hợp nào, việc Hiếu Hòa Hoàng hậu tham dự lễ truy điệu của Trang phi vẫn là một hiện tượng khác thường, và cho đến nay, nguyên nhân cụ thể đằng sau sự sắp đặt này vẫn chưa thể xác định rõ ràng dựa trên các tư liệu hiện có.

Trong văn hóa đại chúng

Tham khảo

Tài liệu 

Phi tần nhà Thanh
Mất năm 1811
Năm sinh không rõ