Phêrô Nguyễn Văn Tường

Phêrô Nguyễn Văn Tường (1852 – 25 tháng 6 năm 1917) là một linh mục Công giáo và là một nhà chí sĩ cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là một trong những người tham gia sáng lập và lãnh đạo "Duy Tân giáo đồ hội", một tổ chức tập hợp các tín đồ Công giáo Việt Nam yêu nước hoạt động trong Phong trào Đông Du và Phong trào Duy Tân do chí sĩ Phan Bội Châu khởi xướng.

Cuộc đời và đạo nghiệp 
Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Tường sinh năm 1852 tại làng Xuân Yên, tổng Phú Hậu, huyện Quỳnh Lưu, phủ Diễn Châu, tỉnh Nghệ An (nay thuộc xã Quỳnh Yên, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An). Sinh thời, ông thuộc giáo xứ Cẩm Trường, giáo hạt Thuận Nghĩa của Giáo phận Vinh. 

Ngay từ thời trẻ, ông đã theo học chủng sinh ở Chủng viện Xã Đoài. Quá trình tu học và rèn luyện kéo dài, đến năm 1892, khi tròn 40 tuổi, ông chính thức được thụ phong chức linh mục. 

Sau khi thụ phong không lâu, nhờ sự đạo đức và năng lực xuất sắc, ông được Giám mục Louis-Marie Pineau (Trị) bổ nhiệm làm Quản lý Tòa Giám mục Giáo phận Tông tòa Nam Đàng Ngoài (Quản lý Nhà chung Xã Đoài). Đây là một chức vụ then chốt về tài chính và điều hành trong giáo phận, mà trước đó Giáo hội và chính quyền thực dân chỉ ưu tiên bổ dụng các linh mục thừa sai người Pháp. Việc bổ nhiệm ông nằm trong một chủ trương tiến bộ của Giám mục Pineau Trị khi trao ba vị trí quan trọng nhất tại Tòa Giám mục Xã Đoài cho các giáo sĩ người Việt, gồm: Phêrô Nguyễn Văn Tường (Quản lý), Phêrô Đậu Quang Lĩnh (Bí thư) và Gioan Baotixita Nguyễn Thần Đồng (Chánh xứ chính tòa).

Tham gia phong trào Duy Tân 
Sống dưới ách cai trị của thực dân Pháp, Linh mục Nguyễn Văn Tường chứng kiến rõ những bất công, sự phân biệt đối xử bóc lột đối với người bản xứ, kể cả sự chèn ép giữa các thừa sai Pháp với giáo sĩ người Việt. Mang trong mình tinh thần dân tộc sâu sắc, ông đã dấn thân vào con đường cứu nước.

Khoảng cuối năm 1904 – đầu năm 1905, ông cùng các linh mục Đậu Quang Lĩnh, Nguyễn Thần Đồng và thầy giảng Mai Lão Bạng bí mật thành lập tổ chức cách mạng mang tên "Duy Tân giáo đồ hội". Dưới sự lãnh đạo của ba vị linh mục, tổ chức này hoạt động sôi nổi theo tôn chỉ của Hội Duy Tân, vận động giáo dân quyên góp tài chính để đưa thanh niên Công giáo sang Nhật Bản du học (Phong trào Đông Du). Từ năm 1907, ông chính thức trực tiếp tham gia sâu vào các hoạt động của phong trào.

Tổ chức này đã đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hàn gắn vết thương lịch sử, sửa chữa sai lầm của phong trào Cần Vương trước đó (với khẩu hiệu "Bình Tây sát Tả" - dẫn đến việc giết hại người theo đạo). Từ đó, xóa bỏ được hận thù Lương – Giáo, quy tụ đông đảo giáo dân Nghệ Tĩnh đoàn kết cùng nhân dân cả nước tham gia phong trào giải phóng dân tộc.

Vòng lao lý và hy sinh tại Côn Đảo 

Những hoạt động yêu nước và gây quỹ của tổ chức nhanh chóng bị mật thám Pháp theo dõi và phát hiện. Tháng 6 năm 1909, chính quyền thực dân Pháp ra lệnh bắt giam Linh mục Nguyễn Văn Tường cùng với các linh mục Đậu Quang Lĩnh, Nguyễn Thần Đồng và nhiều giáo dân. Sự kiện này cũng buộc Giám mục Pineau Trị phải từ chức và bị triệu hồi về Pháp do bao che cho các linh mục bản xứ.

Ngày 18 tháng 10 năm 1909 (có tài liệu ghi ngày 21 tháng 10), Tòa án thực dân Pháp kết án ba ông 9 năm tù khổ sai biệt xứ và đày ra "địa ngục trần gian" Nhà tù Côn Đảo.

Tại Côn Đảo, dù phải chịu cảnh gông cùm, xiềng xích và lao động khổ sai khắc nghiệt, Linh mục Nguyễn Văn Tường vẫn luôn giữ tinh thần lạc quan, kiên trung. Ở chốn lao tù, ông sáng tác thơ ca bộc bạch tâm huyết, sự trăn trở với vận mệnh nước nhà và niềm tin vào ngày mai:

Tuy nhiên, do tuổi tác đã cao, sức khỏe suy yếu cộng thêm chế độ lao tù tàn bạo, kham khổ của thực dân Pháp, Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Tường đã ngã bệnh và qua đời tại Côn Đảo vào ngày 25 tháng 6 năm 1917, hưởng thọ 65 tuổi. Thi hài của ông được các bạn tù an táng tại đảo, nhưng đến nay vẫn chưa tìm thấy phần mộ chính xác.

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Phong trào Đông Du và những người Công giáo Nghệ Tĩnh 

Người Nghệ An
Linh mục Công giáo Việt Nam
Nhà cách mạng Việt Nam
Nhân vật phong trào Đông Du
Nhân vật bị đày ở Côn Đảo