Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Asterinidae

Asterinidae là tên một họ sao biển lớn nằm trong bộ Valvatida.

Đặc điểm
Nhìn chung, các loài của họ này có kích thước nhỏ, bề mặt trên không có gai và cánh rất ngắn nên chúng giống như hình ngũ giác (tất nhiên là trừ những loài có nhiều hơn 5 cánh và các cá thể có số cánh khác 5). Tuy nhiên, những loài sống ở nơi sâu hơn thì có kích thước lớn hơn các loài cùng họ, điển hình là các loài thuộc chi Anseropoda có bán kính đến 45 cm.

Sinh vật học
Hầu hết chúng đều nhỏ nên lẩn trốn dễ dàng bên dưới các tảng đá và bên trong các kẽ nứt. Một vài loài có khả năng sinh sản vô tính bằng cách phân đôi cơ thể ra làm đôi. Vì lí do này mà các loài trong chi Meridiastra và Aquilonastra có thể có nhiều cá thể xuất hiện bất ngờ trong bể thủy sinh chỉ với một ấu trùng ở dạng động vật phù du. Vài loài khác thì nuôi con non (tất nhiên con non không trải qua giai đoạn ấu trùng) như Asterina panceri.

Hầu hết họ này ăn các mảnh vụn thức ăn của các loài động vật lớn hơn để lại hoặc các mảng tảo, các mảng vi khuẩn bám lên bề mặt các tảng đá, sỏi. Cũng như nhiều họ sao biển khác, các loài họ Asterinidae đều đưa dạ dày ra bên ngoài để tiêu hóa thức ăn. Tuy nhên, vài loài sao biển khác, nổi bật là Stegnaster inflatus lại bẫy con mồi. Nó dùng cánh của nó để nâng cơ thể nó lên, khi đó con mồi sẽ chui vào khoảng trống ấy để trú ẩn. Và nó sẽ bất thình lình đổ ập xuống con mồi.

Họ này phân bố rộng đến mức mà đại dương nào, biển nào cũng có vài loài của họ này.

Các chi
Theo O'Loughlin & Waters (2004), Asterinidae có 21 chi và 116 loài. Nhưng theo cơ sở dữ liệu sinh vật biển thì họ này có 25 chi và 150 loài. Đây là các chi theo cơ sở dữ liệu sinh vật biển:
 Ailsastra O'Loughlin & Rowe, 2005
 Allopatiria Verrill, 1913
 Anseropoda Nardo, 1834
 Aquilonastra O'Loughlin in O'Loughlin & Waters, 2004
 Asterina Nardo, 1834
 Asterinides Verrill, 1913
 Asterinopsis Verrill, 1913
 Callopatiria Verrill, 1913
 Cryptasterina Dartnall & al. 2003
 Disasterina Perrier, 1875
 Indianastra O'Loughlin in O'Loughlin & Waters, 2004
 Kampylaster Koehler, 1920
 Manasterina H.L. Clark, 1938
 Meridiastra O'Loughlin, 2002
 Nepanthia Gray, 1840
 Paranepanthia Fisher, 1917
 Parvulastra O'Loughlin in O'Loughlin & Waters, 2004
 Patiria Gray, 1840
 Patiriella Verrill, 1913
 Pseudasterina Aziz & Jangoux, 1985
 Pseudonepanthia A.H. Clark, 1916
 Pseudopatiria O'Loughlin in O'Loughlin & Waters, 2004
 Stegnaster Sladen, 1889
 Tegulaster Livingstone, 1933
 Tremaster Verrill, 1880
 Ctenaster L. Agassiz, 1836
 Desmopatiria Verrill, 1913

Hình ảnh

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
 
 
 

Valvatida
Nhóm loài do John Edward Gray đặt tên
Asterodiscides truncatus

Asterodiscides truncatus là tên của loài sao biển năm cánh nằm trong họ Asterodiscididae. Nó là loài bản địa của đông và nam Úc, quần đảo Kermadec của New Zealand và một sống núi giữa đại dương tên là Norfolk (sống núi nằm giữa New Zealand và New Caledonia).

Mô tả
Trên lưng chúng có "vảy" màu sáng, giữa các "vảy" này có những gai màu sáng nằm rải rác. Các "vảy" này ở rìa mỗi cuối cánh thì to. Chân ống của nó nhọn, có giác bám và không hề có gai. Màu sắc và kích thước của các gai thì không giống nhau là màu đỏ, cam và tím. Nhưng các màu lại đi chung với nhau. Tức là ở khu vực này thì các gai có cùng một màu, khu vực kia thì không. Đầu mỗi cánh có một cặp gai lớn.

Môi trường sống và phân bố
A. truncatus là loài đặc hữu của Úc ở phía đông và nam, chúng còn sinh sống ở phía tây sống núi Norfolk và quần đảo Kermadec. Tại phía nam Úc, chúng sống ở vùng nước sâu đến 120 mét nơi có nhiều đá. Nhưng còn ở New South Wales thì nó lại xuất hiện ở các rạn san hô nông, nhiều đá gần vùng thủy triều lên xuống.

Sinh thái học
Chúng ăn các loài động vật thân lỗ. Ngoài ra, chúng còn ở trong rừng tảo để ăn các loài động vật khác cũng như là ẩn nấp kẻ thù. Giữa các gai của loài sao biển này, người ta cũng thấy có vài cá thể tôm sống hội sinh trên đó. Các nhà khoa học cũng thấy nó phóng các giao tử của nó vào trong cột nước bằng cách nhấc bổng người lên bằng cánh. Hiện vẫn chưa có nhiều dữ liệu về sinh vật học của loài động vật này.

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1911
Động vật Thái Bình Dương
Coscinasterias tenuispina

Coscinasterias tenuispina là tên của một loài sao biển thuộc họ Asteriidae. Nó sinh sống ở những vùng nước nông của Đại Tây Dương và biển Địa Trung Hải.

Mô tả
Loài này có từ 6 đến 12 cánh (đa phần là 7 cánh), chiều dài thường thay đổi và có đường kính khoảng 20 cm. Nó có màu xanh dương hơi nhạt, nhiều đốm màu nâu và có nhiều gai nhỏ.

Phân bố
Khu vực phân bố của Coscinasterias tenuispina là ở biển Địa Trung Hải, Pháp, Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Açores và những đảo của Đại Tây Dương, Bermuda, Cuba, và vùng biển giữa Bắc Carolina và Santos, Brazil. Môi trường sống của nó là từ bờ biển đến vùng nước có độ sâu 50 mét. Các cá thể ở Đại Tây Dương và Địa Trung Hải có những điểm khác nhau, do đó, đáng lí ra người ta phải phân loại nó là phân loài.Các cá thể cái ở Địa Trung Hải thì to hơn các cá thể đực.

Sinh thái học
Coscinasterias tenuispina là loài săn mồi và cũng là động vật ăn tạp. Chúng ở trên những bề mặt đáy biển cứng, bên dưới đá và tảo biển. Thức ăn của nó là các loài thuộc ngành Da gai và động vật thân mềm hai mảnh vỏ. Ở hầu hết những nơi mà nó sống thì vào mùa đông nó sẽ sinh sản hữu tính. Còn vào mùa hè, nó sẽ sinh sản vô tính bằng cách tách ra làm đôi, sau đó những phần đó sẽ tái tạo những bộ phận còn thiếu để tạo thành một cá thể đơn lẻ. Tại Brazil, tất cả các cá thể dường như là con đực và sinh sản vô tính suốt năm.

Tham khảo

Coscinasterias
Động vật được mô tả năm 1816
Asteriidae
Động vật Địa Trung Hải
Pisaster giganteus

Pisaster giganteus là tên của một loài sao biển sinh sống ở vùng biển phía tây Bắc Mỹ (từ phía nam California đến British Columbia). Nó sống đá gần những điểm thủy triều thấp. Thức ăn của nó là các loài động vật thân mềm. Khi trưởng thành, nó có thể có đường kính đến 61 cm. Màu sắc của nó là từ nâu đến đỏ hoặc tím. Người thường nhìn thấy nó sống ở trên đá, trên cát hoặc bám trên chân cầu. Bên cạnh đó, nhiều người nói rằng họ thấy nó ở độ sâu 88 mét.

Kích thước của chúng to, nhưng trứng lại nhỏ, tinh trùng thì có đầu hình cầu. Ấu trùng của chúng đối xứng hai bên, khi bắt đầu trưởng thành, nó đối xứng quanh một điểm, điểm đó là tâm của cơ thể nó. Tuyến sinh dục của nó sẽ bắt đầu hoạt động vào mùa đông để sinh sản vào khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 4.

Mô tả
Cơ thể của nó mập và cánh của nó lớn. Bề mặt bên trên thì có màu sạm hoặc nâu, đôi khi cũng có vài cá thể có màu hơi vàng hoặc hơi xám. Gai của nó dày, không nhọn, màu hơi xanh, đỉnh thì có màu trắng, hoặc hồng hay tím, có lớp lông tơ màu nâu bao phủ và có chân kìm nhỏ (một cấu trúc giống như càng cua). Các chân kìm này dùng để tự vệ.

Ăn và bị ăn
Thức ăn của nó là các loài sinh vật biển như hà, các loài thuộc lớp Chân bụng, các loài thân mềm hai mảnh vỏ và sao sao. Trong tự nhiên, nó có ít kẻ thù. Khi còn là ấu trùng thì nó là thức ăn của các loài ốc biển, khi trưởng thành thì các loài chim và rái cá biển sẽ ăn chúng.

Chú thích

Tham khảo
Aquarius Aquarium Institute: Giant Sea Star 
Landenberger, Donald E. "Studies on Selective Feeding in the Pacific Starfish Pisaster in Southern California." Ecology, Vol. 49, No. 6 (Nov., 1968), pp. 1062-1075. Online. ngày 3 tháng 3 năm 2008.
Taxonomicon 

Pisaster
Động vật được mô tả năm 1857
Asteriidae
Nhóm ngôn ngữ Occitan-Rôman

Nhóm ngôn ngữ Occitan-Rôman hoặc Gaul-Narbon (, ), hay hiếm khi cũng được gọi là Đông Iberia, là một nhánh của nhóm ngôn ngữ Rôman bao gồm tiếng Occitan-Valencia và tiếng Catalunya được nói ở các phần của miền Nam Pháp và Đông bắc Tây Ban Nha. Tiếng Aragon, một ngôn ngữ nằm trong nhóm ngôn ngữ Tây Iberia đôi khi cũng được đưa vào nhóm này do chịu ảnh hưởng đáng kể từ nhóm.

Phạm vi 
Nhóm này bao gồm các ngôn ngữ của miền nam nước Pháp (Occitan bao gồm Bắc Catalunya), miền đông Tây Ban Nha (Catalunya, Valencia, Quần đảo Baleares, La Franja, Carche), cùng với Andorra, Monaco, một phần của Ý (thung lũng Occitan, Alghero, Guardia Piemontese), và trong lịch sử ở Hạt Tripoli và lãnh địa của Vương quyền Aragon. Sự tồn tại của nhóm ngôn ngữ này được thảo luận trên cả cơ sở ngôn ngữ và chính trị.

Phân loại 
Theo một số nhà ngôn ngữ học cả tiếng Occitan và tiếng Catalunya nên được xếp vào nhóm ngôn ngữ Gaul-Rôman. Các nhà ngôn ngữ học khác đồng tình trường hợp tiếng Occitan nhưng coi tiếng Catalonia là một phần của nhóm ngôn ngữ Iberia-Rôman.

Vấn đề tranh luận là chính trị vì nó là ngôn ngữ vì sự phân chia vào các nhóm ngôn ngữ Gaul-Rôman và Iberia-Rôman bắt nguồn từ các quốc gia hiện tại Pháp và Tây Ban Nha và do đó dựa trên các tiêu chí lãnh thổ hơn là tiêu chí lịch sử và ngôn ngữ. Một trong những người ủng hộ sự thống nhất của các ngôn ngữ tại Bán đảo Iberia là nhà triết học Tây Ban Nha Ramón Menéndez Pidal, và trong một thời gian dài, những người khác như nhà ngôn ngữ học người Thụy Sĩ, ông Wilhelm Meyer-Lzigke (Das Katalanische, Heidelberg, 1925) đã ủng hộ quan hệ họ hàng của tiếng Occitan và tiếng Catalunya.
Hầu hết các nhà ngôn ngữ học tách biệt tiếng Catalunya và tiếng Occitan, nhưng cả hai ngôn ngữ đã được coi như là một bởi những nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học Occitan khi cố gắng phân loại các phương ngữ của tiếng Occitan trong các nhóm siêu phương ngữ, như trường hợp của Pierre Bec và gần đây hơn là của Domergue Sumien.

Tham khảo 

Ngôn ngữ tại Tây Ban Nha
Ngôn ngữ tại Pháp
Nhóm ngôn ngữ Iberia-Rôman
Ngôn ngữ Gallo-Rôman
Meyenaster gelatinosus

Meyenaster là tên chi của một loài sao biển thuộc họ Asteriidae. Chi này chỉ có loài Meyenaster gelatinosus. Người mô tả loài này đầu tiên là nhà động vật học người Phổ Franz Julius Ferdinand Meyen, ông mô tả vào năm 1834. Người ta phát hiện nó ở vùng biển phía đông nam Thái Bình Dương, cụ thể hơn là ở vùng biển Nam Mỹ.

Cơ thể của M. gelatinosus thì có màu trắng, 6 cánh, bán kính từ 15 đến 21 cm.

Phân bố và môi trường sống
Chúng sinh sống ở vùng biển phía đông nam Thái Bình Dương trong những rừng tảo tại khu vực cận vùng ảnh hưởng của thủy triều. Cũng như là trên đáy biển nhiều cát cát, sỏi và trong những đám cỏ biển. Người ta thường thấy nó ở vùng nước có sóng ngầm mạnh và cả vùng không có.

Sinh thái học
Trong rừng tảo, nó là loài săn mồi có ưu thế hơn các loài sao biển như Stichaster striatus, Luidia magellanica, Heliaster helianthus, các loài cá như Pinguipes chilensis, Semicossyphus darwini', Cheilodactylus variegatus, và loài trai Concholepas concholepas. Khi con mồi của nó là H. helianthus, nó sẽ nuốt một vài cánh của con mồi và con mồi sẽ tự vứt bỏ cánh bị nuốt của nó để chạy trốn. Lúc đó, nó sẽ ăn những cái cánh ấy. Điều thú vị là theo một nghiên cứu thực hiện ở Chile, hơn 76% số cá thể H. helianthus bắt được thì đều đang mọc cánh lại.

Cũng theo một nghiên cứu khác tại Chile, loài cầu gai Loxechinus albus thường hay bị M. gelatinosus'' săn đuổi nhất. Loài cầu gai này có thể nhận biết được kẻ thù của mình ở cách nó ít nhất là 1 mét nên nó sẽ chạy đi. Và ở vùng có sóng ngầm mạnh, nó sẽ dựa vào sức đẩy đó để chạy đi. Hơn thế nữa, nó còn có thể phân biệt đâu là cá thể đang săn đuổi nó. Bằng chứng là người ta thấy nó chạm vào loài sao biển này khi chúng không săn mồi.

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1834
Meyenaster
Động vật Thái Bình Dương
Asteriidae
Động vật biển Nam Mỹ
Nirmal Purja

Nirmal "Nims" Purja MBE (sinh ngày 25 tháng 7 năm 1983) là một người leo núi người Nepal và cựu Gurkha và quân nhân của Dịch vụ Thuyền đặc biệt (SBS), một đơn vị lực lượng đặc biệt tinh nhuệ của Hải quân Hoàng gia Anh. Ông đã leo lên tất cả 14 đỉnh núi cao nhất thế giới trên 8.000 mét (được gọi là tám nghìn người), trong thời gian kỷ lục 6 tháng 6 ngày, phá kỷ lục trước đó chỉ dưới 8 năm.

Tiểu sử
Nirmal Purja sinh ra ở huyện Myagdi gần Dhaulagiri, ở độ cao 1600 m so với mực nước biển và lớn lên ở huyện Chitwan.

Ông gia nhập Lữ đoàn Gurkhas năm 2003 và Dịch vụ Thuyền đặc biệt năm 2009, sau đó phục vụ trong lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ với tư cách là chuyên gia tác chiến thời tiết lạnh. Ông rời quân đội năm 2018 với tư cách là một Lance Corporal để tập trung vào sự nghiệp leo núi của mình.

Tham khảo

Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Ophiura albida

Ophiura albida là tên của một loài sao biển nằm trong bộ Ophiurida. Người ta phát hiện nó ở vùng biển phía đông bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải.

Mô tả
Phần trung tâm của nó có kích thước khoảng 1.5 cm và cánh của nó thì dài gấp 4 lần. Phần giữa ra thì phẳng. Cơ thể của nó thì có màu đỏ gạch và phần ở gần cánh thì có màu trắng.

Phân bố và môi trường sống
Người ta phát hiện chúng ở độ sâu khoảng ảnh 200 m ơ hoặc 850m tùy vào tác giả của tài liệu. Phạm vi mà chúng sống ảnh ảnh là từ Na Uy cho đến Địa Trung Hải và Açores. Đáy biển mà chúng sống thì có có cát mềm, cát thô, sỏi và bùn. Người ta a thường thấy khi chúng ở xung quanh quần đảo Anh và mật độ của chúng đông nhất là là 900 cá thể trên 1m vuông.

Sinh vật học
Loài sao biển này là loài săn mồi và ăn xác chết. Thức ăn của chúng là là các loài động vật giáp xác, sâu biển và các loài động vật thân mềm hai mảnh vỏ. Thức ăn ăn khoái khẩu của chúng là loài tại sao biển Luidia sarsi bởi vì giữa loài sao biển này ngày và loài sao biển khác thì chúng chúng ưu tiên săn đuổi loài này. Và ở vùng biển Ireland thì thì chúng là thức ăn của loài sao biển 7 cánh di chuyển nhanh tên là Luidia ciliaris.

Thông tin tin về sự sinh sản của loài này bài không nhiều. Chỉ biết là ấu trùng là sinh vật phù du. Nó phát triển rất nhanh và tuổi thọ của loài này chưa đầy ba năm.

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1839
Ophiocomina nigra

Ophiocomina nigra là tên của một loài sao biển thuộc họ bộ Ophiurida. Nó xuất hiện ở vùng biển phía đông bắc Đại Tây Dương, biển Bắc và Địa Trung Hải.

Mô tả
Nó có kích thước lớn, cánh của nó dài 12,5 cm, đường kính vùng giữa của nó là 25,5 cm. Màu sắc chung của nó là màu đen hoặc là màu nâu. Nhưng cũng có những cá thể có màu sắc nhạt hơn. Mỗi cánh của nó có từ 5 đến 7 gai ở mặt trên, còn mặt dưới thì có chân ống nhưng lại không có giác hút.

Môi trường sống và phân bố
Tại Đại Tây Dương thì chúng sống trong khu vực từ Na Uy đến Açores. Chúng còn sống ở biển Bắc và Địa Trung Hải. O. nigra sống ở độ sâu 100 mét tại những đáy biển có đá, sỏi nhưng người ta thi thoảng thấy chúng ở độ sâu lớn hơn. Nó cũng chịu được những nơi có độ mặn thấp.

Sinh vật học
Nó là loài săn mồi, ăn lọc và ăn xác chết. Nó dùng những cánh của mình để bắt lấy những mảnh vụn hữu cơ và những loài động vật không xương sống nhỏ trôi theo dòng chảy.

Mùa sinh sản của chúng diễn ra vào tháng 6 tại một ngọn núi ở cửa sông Clyde, Scotland. Người ta thấy những con cái thường đi chung với những con đực nhỏ hơn mình. Con đực khi ấy ở trên hoặc ở dưới người con cái. Và hai giao tử đực cái của chúng sẽ gặp nhau ở trong cột nước. Ấu trùng của loài này là sinh vật phù du và sẽ trở thành con non sau vài tháng. Con non sẽ trưởng thành sau 3 hoặc 4 năm. Loài này phát triển chậm nhưng bù lại thì có tuổi thọ cao.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 

Động vật được mô tả năm 1789
Động vật Địa Trung Hải
Labidiaster annulatus

Labidiaster annulatus là tên của một loài sao biển thuộc họ Heliasteridae. Người ta phát hiện ra chúng sinh sống ở những vùng nước có nhiệt độ thấp quanh Nam Cực và có nhiều cánh nhỏ, linh động.

Mô tả
Phần giữa của nó rộng, mỗi cá thể trưởng thành thì thường có từ 40 đến 45 cánh và có thể có đường kính lên đến 60 cm. Phần giữa này thì tương đối hơi phình.

Phân bố và môi trường sống
Loài sao biển này sinh sống quanh bán đảo Nam Cực, Nam Georgia và Quần đảo Nam Sandwich. Chúng sống ở độ sâu từ vùng thủy triều lên xuống đến 554 mét. Nhưng thực tế thì chúng thường sống ở độ sâu từ 30 đến 400 mét. Đáy biển mà chúng sống thì có cát, bùn, sỏi và đá.

Hành vi săn mồi
Labidiaster annulatus là loài săn mồi cơ hội và là loài ăn xác chết. Đầu tiên sẽ dùng những cánh của nó để di chuyển, khi đến những khu vực có vị trí cao như đá, nó sẽ leo lên đó và chìa ra một vài cánh. Khi con mồi (ví dụ là một con cá nhỏ) tiến đến và chạm vào thì sẽ bị những cái chân kìm kẹp lại và những cái cánh khác nhanh chóng cuộn con mồi. Sau đó những chân ống của mặt dưới sẽ đưa nó đến miệng. Nếu đủ sức vùng vẫy, con mồi có thể trốn thoát trong thời gian này.

Khi phân tích những gì sót lại trong dạ dày thì chủ yếu ở đó là các loài thuộc bộ Hình tôm và bộ Amphipoda. Họ cũng phát hiện một xác cá có kích thước khoảng 6 cm nằm trong dạ dày của một cá thể nhưng không rõ đó là xác chết hay là con mồi mà nó bắt được. Thậm chí còn có cả xác của đồng loại và những loài sao biển nhỏ khác, chẳng hạn như loài sao biển đuôi rắn.

Sinh sản
Các nhà khoa học vẫn chưa biết gì nhiều về việc sinh sản của chúng. Qua phân tích DNA thì họ thấy chúng phải trải qua hai giai đoạn ấu trùng rồi qua quá trình biến thái hoàn toàn mới trở thành con non. Vì ấu trùng của chúng là sinh vật phù du nên chúng sẽ trôi theo dòng chảy rồi mới trở thành sao biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Labidiaster annulatus/WAD

Động vật Đại Tây Dương
Động vật Nam Cực
Anasterias antarctica

Anasterias antarctica là tên của một loài sao biển nằm trong họ Asteriidae. Người ta phát hiện nó sống ở những vùng nước tại Nam Đại Dương và quanh Nam Cực. Chiều dài tối đa của cánh nó là 9,6 cm.

Phân bố và môi trường sống
Chúng phân bố ở Nam Đại Dương và quanh Nam Cực. Nó còn là loài bản địa của Argentina, quần đảo Falkland, miền nam Chile và hòn đảo ở Nam Đại Dương. Độ sâu mà chúng sinh sống là khoảng 190 mét. Chúng sống trên đá, sỏi và trong những rừng tảo khổng lồ.

Sinh thái học
Nó vừa là loài săn mồi và cũng là động vật ăn xác thối. Thức ăn của nó bao gồm các loài thuộc bộ Chân đều (Sphaeromatidae), các loài chân bụng như chi Pareuthria, động vật thân mềm hai mảnh vỏ, Polyplacophora và con hà. Những cá thể có kích thước lớn thì thường bỏ qua con mồi nhỏ. Nó là loài săn mồi có ưu thế ở vùng nước nông và vùng thủy triều lên xuống ở quần đảo Falkland.

Mùa sinh sản của nó diễn ra từ tháng 3 đến tháng 7, nhưng đẻ nhiều và khoảng tháng 5, tháng 6. Mỗi lứa là từ 52 đến 363 trứng và con đực chăm sóc trứng, con non cùng với con cái. Trước và sau khi nuôi con, chúng ăn rất nhiều để nhịn ăn lúc nuôi con. Nếu lứa nào quá ít con thì thi thoảng chúng vẫn ăn. Đến thời gian từ tháng 9 đến tháng 11, con non đủ lớn sẽ bắt đầu rời đi. Cá thể lớn sẽ đi trước, nhỏ sẽ đi sau. Con non có kích thước chỉ 2 mm sẽ phát triển lên 10 mm chỉ trong 1 năm. Chúng di cư theo mùa, những con lớn hơn sẽ đến những nơi sâu hơn, và những con nhỏ hơn hiếm khi nào ở độ sâu quá 10 mét vào mùa đông.

Tham khảo

Anasterias
Động vật được mô tả năm 1857
Asteriidae
Anasterias rupicola

Anasterias rupicola là tên của một loài sao biển thuộc họ Asteriidae. Người ta phát hiện nó ở Nam Đại Dương và vùng biển gần Nam Cực của Ấn Độ Dương.

Mô tả
Loài sao biển này có cánh ngắn, phát triển rất chậm, đến mức các nhà khoa học cho rằng phải mất 39 năm nó mới có kích thước là 11 cm. Mặt trên thì có màu trắng ngà và những điểm phình tạo thành những hàng hướng về tâm. Đầu cánh thì có những cái gai ngắn. Mặt dưới của nó thì vài hàng chân bụng, miệng thì nằm ngay chính giữa.

Phân bố và môi trường sống
Anasterias rupicola sinh sống ở những vùng nước nông, nhiệt độ thấp ở những đảo của vùng cận Nam Cực như quần đảo Crozel, quần đảo Kerguelen và quần đảo Prince Edward. Tại đó, chúng ở dưới điểm triều thấp 5 mét và nơi chúng ở là rìa những bãi đá, cụ thể là bên dưới đá cuội, những vết nứt của đá.

Sinh thái học
Chúng là loài săn mồi. Kể cả khi con non của nó chỉ mới vài mm đã đi tìm các loài thuộc bộ Chân đều, thuộc lớp Polyplacophora và các loài thân mềm hai mảnh vỏ để ăn. Khi lớn hơn thì thức ăn sẽ là các loài thuộc bộ Amphipoda, sâu biển và loài sao sao tên là Nacella macquariensis.

Cá thể mẹ chăm sóc con non, chúng giữ trứng bằng các chân ống gần miệng. Số lượng trứng lên đến 350 trứng. Đôi khi, con mẹ còn nuôi con non đến tận 9 tháng, do đó trong quá trình chăm sóc con, chúng vẫn ăn bình thường (điều này khác với những loài sao biển chăm sóc con non khác). Dường như là chúng không sinh sản theo mùa, bằng chứng là người ta bắt được 1400 cá thể cái của loài này, trong đó có 30 cá thể đang chăm sóc con non.

Thiên địch của chúng là những loài chim biển như Chionis minor và mòng biển tảo bẹ.

Tham khảo

Anasterias
Động vật được mô tả năm 1876
Asteriidae
Echinaster callosus

Echinaster callosus là tên một loài sao biển sống ở những vùng nước nông của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Mô tả
Bán kính tối đa mà một cá thể của loài này có thể phát triển được là 26 cm. Cơ thể của loài này nhỏ, có 5 cánh thon. Mặt trên thì có nhiều điểm phồng lên. Màu sắc của chúng là màu cam, hồng hoặc tím, các điểm phồng lên thường có màu trắng, hồng, đỏ hoặc màu hoa cà, đó là các màu tương phản tại với màu cơ thể. Các điểm màu trắng thường tạo thành sọc, càng về đầu cánh thì càng có nhiều sọc này. Giữa các điểm phồng có nhiều chân kìm nhỏ (một cấu trúc tương tự như càng cua). Còn mặt dưới có màu trắng, các điểm phồng cũng màu trắng.

Phân bố và môi trường sống
E. callosus sinh sống ở vùng phía tây của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tại cả hai miền nhiệt đới và cận nhiệt đới. Phạm vi mà chúng sống là từ Đông Phi và biển Đỏ đến Micronesia và từ Nhật Bản đến Úc, cũng như là đến New Caledonia. Loài này sống trong các rạn san hô và trên đáy biển có chất nền mềm ở độ sâu từ 5 đến 30 mét.

Sinh thái học
Loài sứa lược Coeloplana astericola đôi khi sống cộng sinh ở mặt trên của loài sao biển này cũng như là loài Echinaster luzonicus. Bên cạnh đó, một vài loài giun cũng như động vật giáp xác nhỏ cũng sống ở đó và không gây hại gì cho E. callosus. Nhưng mà loài ốc tù và Charonia tritonis và loài tôm Hymenocera picta ăn các mô của loài này khi sống trên đó.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 

Động vật Thái Bình Dương
Echinaster
Echinasteridae

Echinasteridae là tên của một họ sao biển nằm trong bộ đơn Spinulosida. Họ này có 8 chi và khoảng 133 loài sống nhiều môi trường khác nhau trên thế giới.

Phép phân loại
Hai chi Echinaster và Henricia có nhiều loài và các loài trong hai chi này có chung nhiều đặc điểm sinh học. Các trong chi Echinaster sống ở khắp khu vực nước nông của vùng nhiệt đới, kể cả các bãi đá ngầm. Còn Henricia lại là loài phân bố toàn cầu, hầu hết thì chúng sống ở những vùng nước lạnh, kể cả vùng nước quanh cực và nơi có độ sâu lớn. Aleutihenricia và Odontohenricia là hai chi bản địa của vùng đông bắc Thái Bình Dương, trong vùng lân cận của quần đảo Aleutian.

Đặc điểm
Họ này hầu hết có các loài 5 cánh, dày, dài, thuôn nhọn, hình trụ và phần thân thì nhỏ. Mặt trên và mặt dưới có biểu bì bao phủ. Quanh miệng thì có nhiều "răng" hình tam giác. Chân ống của nó nhỏ. Chúng cũng có "vảy" và các "vảy" này cũng có gai. Ngoài ra, họ này không có chân kìm giả (một cấu trúc tương tự như càng cua).

Sinh thái học
Họ Echinasterid sinh sống ở đáy biển có chất nền là đá, cát, sỏi hoặc bùn. chúng ăn các loài động vật thân mềm có vỏ ở bên ngoài chẳng hạn như các loài động vật thân lỗ, động vật thân mềm và phân ngành Sống đuôi. Chi đây là loài ăn lọc bằng cách hút nước vào miệng và ăn các động vật phù du cũng như các mảnh vụn hữu cơ. Chi Henricia cũng là loài ăn lọc và là loài ăn xác chết.

Giới tính của các loài trong họ này phân biệt rõ ràng. Ấu trùng của một vài loài là động vật phù du nhưng số khác lại là con non được con mẹ nuôi khi ở bên dưới cánh. Các nhà khoa học ấn tượng với loài Echinaster luzonicus bởi vì nó tự vứt bỏ cánh của mình và các cánh đó sẽ phát triển thành một cá thể hoàn chỉnh. Đây là một kiểu sinh sản vô tính và các hình thức sinh sản khác của loài này hiện vẫn chưa được phát hiện. Loài Henricia sexradiata cũng sinh sản vô tính nhưng mà nó chỉ tách ra làm đôi như nhiều loài sao biển khác.

Các chi
Theo cơ sở dữ liệu sinh vật biển, các chi dưới đây là thuộc họ Echinasterid:
 Aleutihenricia  Clark & Jewett, 2010
 Dictyaster Wood-Mason & Alcock, 1891
 Echinaster Müller & Troschel, 1840
 Henricia Gray, 1840
 Metrodira Gray, 1840
 Odontohenricia Rowe & Albertson, 1988
 Plectaster Sladen, 1889
 Rhopiella Fisher, 1940

Hình ảnh

Tham khảo

Spinulosida
Astropecten jonstoni

Astropecten jonstoni là tên của một loài sao biển thuộc họ Astropectinidae.

Môi trường sống và hành vi
Các loài trong chi Astropecten thường sống ở những đáy biển có cát, bùn hoặc sỏi. Vào ban ngày chúng sẽ ở bên dưới chất nền. Đến cuối buổi chiều và vào ban đêm thì mới trồi lên kiếm ăn. Astropecten jonstoni thì ngược lại. Ta dễ dàng tìm được chúng vào mọi thời điểm ban ngày, chúng hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều muộn. Bên cạnh đó, nó chỉ sinh sống ở biển Địa Trung Hải tại độ sâu mà nó ưa thích là từ 1 đến 12 mét.

Mô tả
Loài sao biển này thường có 5 cánh. Rìa cánh có gai, lớp gai ngoài cùng thì có màu trắng hơi vàng ở đầu và gốc gai thì có màu cam đậm. Lớp gai trong cùng thì rất ngắn, thậm chí là không có. Về tổng thể thì hình dáng của nó khác thường, phần giữa thì khá to còn các cánh của nó thì giống như các bản mẫu điển hình của sao biển. Màu của phần trên thì có màu be hoặc xanh lá có sắc xanh lam hay là có màu nâu xám. So sánh với các loài cùng chi, loài có kích thước nhỏ nhất, chỉ có đường kính khoảng từ 7 đến 8 cm. Dựa vào hình dáng, kích thước, màu sắc, ta có thể phân biệt chúng với các loài khác. Nhưng có một tỉ lệ rất nhỏ rằng chúng bị nhầm lẫn với các cá thể non của loài Astropecten platyacanthus.

Thức ăn
Chúng là loài động vật ăn thịt và thức ăn là các loài trai. Khi bắt được con mồi bằng cánh, nó sẽ đưa đến miệng. Các lông gai quanh miệng sẽ giữ chặt thức ăn.

Chú thích

Tham khảo
 Roberto Pillon (2009). Astropecten of the Mediterranean Sea
 Koehler, Réné. 1921. Faune de France. Echinodermes.
 Tortonese, Enrico. 1965. Fauna d'Italia. Echinodermata.
 Ludwig, Hubert. 1897. Die Seesterne des Mittelmeeres. Zoologischen station zu Neapel.

Liên kết ngoài

 Dawnloadable WoRMS: Roberto Pillon (2009). Astropecten of the Mediterranean Sea
 Dawnloadable WoRMS: Roberto Pillon (2009). Orientarsi in un mare di stelle
 Dawnloadable ISSUU: Roberto Pillon (2009). Astropecten of the Mediterranean Sea
 Dawnloadable ISSUU: Roberto Pillon (2009). Orientarsi in un mare di stelle
 DORIS
 WoRMS
 SeaLifeBase 
 Côte Bleue 
 Naturamediterraneo

Astropecten
Động vật được mô tả năm 1825
Động vật Địa Trung Hải
Astropecten bispinosus

Astropecten bispinosus là tên của một loài sao biển thuộc họ Astropectinidae sống ở biển Địa Trung Hải.

Mô tả

Loài sao biển này thường có 5 cánh thuôn, hình búp măng. Mặt trên thì có màu xanh đậm hoặc nâu đậm và thậm chí người ta còn thấy có một số ít cá thể loài này có màu nâu-hồng nhạt. Mặt dưới có màu nhạt hơn, cụ thể là màu trắng, nhưng cũng có các cá thể có màu vàng hoặc cam. Rìa cánh của nó có rất nhiều gai dài, nhọn, cân đối màu trắng, đôi khi cũng có màu vàng hoặc cam tương tự như mặt dưới. Số gai nhiều nhất ở mỗi cánh là 77 chiếc và thông thường thì lượng gai mỗi cánh là từ 40 đến 60 chiếc. Giữa 2 cánh thì có một cặp gai dài hơn những cặp khác. Số lượng gai có liên quan đến kích thước của mỗi cá thể. Kích thước bình thường của loài này là 21 cm (đường kính).

Môi trường sống, hành vi và thức ăn

Loài sao biển thuộc chi Astropecten này chỉ sống ở Địa Trung Hải, những nơi nó sống là đáy biển có cát, bùn hoặc là sỏi. Vào ban ngày, chúng thường ở bên dưới chất nền, nhưng vào cuối buổi chiều hay vào ban đêm thì nó di chuyển lên bề mặt để kiếm ăn. Nơi chúng thích sống nhất đó là những nơi có cát, gần bãi cỏ Cymodocea nodosa tại độ sâu từ 2 đến 100 mét. Người ta thấy loài này hoạt động mạnh vào cuối buổi chiều và thi thoảng họ cũng thấy nó vào buổi sáng hoặc buổi tối ở mọi thời điểm.

Đây là loài động vật ăn thịt, thức ăn của nó chủ yếu là các loài động vật thân mềm, các loài thân mềm hai mảnh vỏ. Nó sẽ dùng cánh để bắt mồi và đưa thức ăn đến miệng. Tại đó, những cái lông gai quanh miệng sẽ giữ con mồi.

Chú thích

Tham khảo
 Roberto Pillon (2009). Astropecten of the Mediterranean Sea
 Koehler, Réné. 1921. Faune de France. Echinodermes.
 Tortonese, Enrico. 1965. Fauna d'Italia. Echinodermata.
 Tortonese, Enrico. 1934. Annali del Museo civico di storia naturale Giacomo Doria (Volume 57). 
 Emil Edler Von Marenzeller (1875). Revision adriatischer Seesterne.
 Ludwig, Hubert. 1897. Die Seesterne des Mittelmeeres. Zoologischen station zu Neapel.
 Ludwig Heinrich Philipp Döderlein. 1921. Die Asteriden der Siboga-Expedition.

Liên kết ngoài

  Dawnloadable WoRMS: Roberto Pillon (2009). Astropecten of the Mediterranean Sea
  Dawnloadable WoRMS: Roberto Pillon (2009). Orientarsi in un mare di stelle
  Dawnloadable ISSUU: Roberto Pillon (2009). Astropecten of the Mediterranean Sea
  Dawnloadable ISSUU: Roberto Pillon (2009). Orientarsi in un mare di stelle 
  DORIS
  WoRMS
  SeaLifeBase
  Naturamediterraneo

Astropecten
Động vật được mô tả năm 1823
Động vật Địa Trung Hải
Tổng thống Armenia

Tổng thống Armenia (, Hayastani Nakhagah) là nguyên thủ quốc gia của Armenia, có nhiệm vụ bảo vệ độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của Armenia. Tổng thống do Quốc hội Armenia bầu với nhiệm kỳ bảy năm. Theo hệ thống nghị viện của Armenia, Tổng thống chỉ là một nhân vật đứng đầu và nắm giữ các nhiệm vụ nghi lễ, với hầu hết các quyền lực chính trị được trao cho Nghị viện và Thủ tướng.

Danh sách Tổng thống Armenia

Tham khảo

Tổng thống theo quốc gia
Người Armenia theo nghề nghiệp
Khởi đầu năm 1991 ở Armenia
Nhóm ngôn ngữ Dené-Enisei

Dené-Enisei là một ngữ hệ được đề xuất bao gồm ngữ hệ Enisei (đại diện sống duy nhất là tiếng Ket) tại miền trung Xibia và ngữ hệ Na-Dené ở tây bắc Bắc Mỹ.

Sự đón nhận của các chuyên gia nói chung, mặc dù không phải hoàn toàn, là tích cực; do đó, Dené-Enisei đã được gọi là "minh chứng đầu tiên về mối liên hệ phả hệ giữa các nhóm ngôn ngữ Cựu Thế giới và Tân Thế giới đáp ứng các tiêu chuẩn ngôn ngữ học so sánh - ngôn ngữ học lịch sử truyền thống", bên cạnh các ngôn ngữ Eskimo – Aleut được nói ở vùng viễn đông Siberia và Bắc Mỹ.

Giả thuyết được đề xuất vào tháng 3 năm 2008 bởi Edward Wajda thuộc Đại học Tây Washington dựa trên hình thái học so sánh.

Phân loại 
Dené-Enisei thường được phân loại như sau.

Cặp từ Ket và Navajo 
Dưới đây là bảng từ tiếng Ket  và từ tiếng Navajo.

Tham khảo

Tài liệu 
 Tài liệu nghiên cứu chính của Dené-Enisei của Edward Vajda 

 
 
 
 
 
 Nhận xét, công trình liên quan, vv

Liên kết ngoài 

 Ordering information and news items for The Dene–Yeniseian Connection; the 2011 2nd printing has corriagenda for 14 articles in the 2010 ist printing
 March 24, 2012 Dene-Yeniseian Workshop, University of Alaska Fairbanks, sponsored by ANLC; lecture by Ed Vajda and other papers now available via ANLC and YouTube.
 "New language research supports land bridge evidence" Anchorage Daily News
 Dené–Yeniseian Swadesh lists (incomplete)
 Linguistic Phylogenies Support Back-Migration from Beringia to Asia – Presents evidence that the ancestors of the Yeniseian-speaking people went west from the Bering land bridge, whereas the ancestors of Na-Dené went east.
 "Linguist's 'big data' research supports waves of migration into the Americas" Phys.org – Follow up study to the link above.

Ngữ hệ đề xuất
Epomis

Epomis là một phân chi bọ chân chạy (Carabidae) thuộc chi Chlaenius. Ấu trùng của phân chi này đáng chú ý là động vật ăn thịt đảo ngược vai trò bắt buộc. Động vật lưỡng cư như ếch thường là loài săn mồi của bọ cánh cứng, tuy nhiên ấu trùng Epomis chỉ ăn động vật lưỡng cư.

Mô tả
Bọ cánh cứng Epomis thường có màu xanh kim loại hoặc màu xanh lá cây, với viền màu vàng cam nổi bật trên elytra và chủ yếu là chân và râu màu vàng. Chúng có chiều dài 15 bước 26 mm. Chúng có thể được phân biệt với chi Chlaenius có liên quan chặt chẽ với nhau (ngắn hơn ba lần chiều rộng) và xúc tu miệng hình tam giác.

Các loài
Có 28 loài được ghi nhận phân chi này:

 Chlaenius alluaudi Fairmaire, 1901  (Madagascar)
 Chlaenius amarae Andrewes, 1920  (Southwest Asia)
 Chlaenius barkeri Csiki, 1931
 Chlaenius bocandei (LaFerté-Sénectère, 1852)  (Africa)
 Chlaenius circumscriptus (Duftschmid, 1812)  (Europe, Africa, Asia)
 Chlaenius croesus (Fabricius, 1801)  (Africa)
 Chlaenius croyi Kirschenhofer, 2003  (Africa)
 Chlaenius daressalaami Jedlicka, 1957  (Tanzania)
 Chlaenius dejeanii (Dejean, 1831)  (Europe)
 Chlaenius deplanatus (LaFerté-Sénectère, 1851)  (Africa)
 Chlaenius duvaucelii (Dejean, 1831)  (India)
 Chlaenius elisabethanus Burgeon, 1935  (Africa)
 Chlaenius elongatus (Klug, 1833)  (Madagascar)
 Chlaenius fimbriatus (Klug, 1833)  (Madagascar)
 Chlaenius immunitus Murray, 1858  (Africa)
 Chlaenius jordani (Basilewsky, 1955)  (Tanzania)
 Chlaenius kenyerii Kirschenhofer, 2003  (China)
 Chlaenius lastii Bates, 1886  (Africa)
 Chlaenius latreillei (LaFerté-Sénectère, 1852)  (Africa)
 Chlaenius loveridgei (Basilewsky, 1951)  (Tanzania)
 Chlaenius nigricans Wiedemann, 1821  (South and East Asia)
 Chlaenius nossibianus Facchini, 2011  (Madagascar)
 Chlaenius protensus Chaudoir, 1876  (Africa)
 Chlaenius rhodesianus Péringuey, 1898  (Africa)
 Chlaenius simba Alluaud, 1929  (Africa)
 Chlaenius tschitscherini Jedlicka, 1952
 Chlaenius vientianensis Kirschenhofer, 2009  (Laos)
 Chlaenius violaceipennis Chaudoir, 1876  (Africa)

Chú thích

Tham khảo

 
 

Chlaenius
Cửa khẩu Huổi Puốc

Cửa khẩu Huổi Puốc là cửa khẩu tại vùng đất bản Noong É xã Mường Lói huyện Điện Biên tỉnh Điện Biên, Việt Nam.

Cửa khẩu Huổi Puốc thông thương với cửa khẩu Na Son  ở ban Na Oun muang Viengkham tỉnh Luang Prabang, CHDCND Lào.

Tên Cửa khẩu Na Son bên Lào đặt theo tên Trạm Công an Cửa khẩu ở bản Na Son. Trạm ở cách bản Na Oun cỡ 2 km hướng đông nam, và cách biên giới cỡ 6 km theo đường bộ.

Hoạt động 
Cửa khẩu Huổi Puốc được giới chức hai tỉnh Điện Biên và tỉnh Luang Prabang khai trương ngày 22/04/2009.

Tuy nhiên cả hai bên biên giới là vùng chưa phát triển, hoạt động giao thương tại cửa khẩu Huổi Puốc chủ yếu là trao đổi hàng hóa theo chợ phiên.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Các hình ảnh về Cửa khẩu Huổi Puốc.

Giao thông Điện Biên
Biên giới Việt Nam – Lào
Áp thấp nhiệt đới Amang (2019)

Áp thấp nhiệt đới Amang năm 2019 (theo tên của PAGASA), số hiệu JTWC: 01W, số hiệu JMA: JMA TD 02, là xoáy thuận nhiệt đới thứ hai của năm 2019, sau bão Pabuk. Áp thấp nhiệt đới tuy yếu nhưng có thời gian hoạt động dài nhất trong mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2019. Áp thấp hình thành từ quần đảo Gilbert, sau đó suy yếu nhanh nhưng chưa tan hẳn. Tàn dư của nó đến gần Philippines thì lại mạnh trở lại thành áp thấp nhiệt đới.

Lịch sử khí tượng 

Một vùng áp suất thấp hình thành trên vùng biển phía đông của Quần đảo Gilbert vào ngày 2 tháng 1 và được Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp chỉ định số hiệu là 90W.

Vào ngày 4 tháng 1, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp đã đưa ra cảnh báo hình thành áp thấp nhiệt đới cho hệ thống này và nâng cấp nó thành áp thấp nhiệt đới vào ngày hôm sau, đưa ra số hiệu là 01W. Sau khi đánh giá lại cường độ, trung tâm này đã hạ cấp nó xuống vùng áp thấp vào chiều ngày 7 tháng 1 và đưa ra một báo cáo cuối cùng về nó vào lúc 11 giờ tối. Theo đó, đây chỉ là một nhiễu động nhiệt đới, tiếp tục di chuyển về phía tây.

Vào lúc 2 giờ chiều ngày 19 tháng 1, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đã nâng cấp nó thành áp thấp nhiệt đới. Cục quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines theo dõi sau đó vào lúc 11 giờ tối và đặt tên địa phương là "Amang", sau đó tuyên bố rằng áp thấp nhiệt đới này đã đổ bộ lên đảo Siargao vào lúc 8 giờ tối ngày 20, nhưng vị trí của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản và Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp cho thấy hệ thống này chỉ đi qua vùng biển phía đông Philippines. Sau đó, do ảnh hưởng của không khí lạnh, áp thấp nhiệt đới đã di chuyển phía nam và dần dần suy yếu. Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đã ngừng cảnh báo vào chiều ngày 22 tháng 1.

Ảnh hưởng 
Áp thấp nhiệt đới Amang đã gây ra những đợt mưa rất lớn cho miền trung Philippines. Các tỉnh có mưa rất lớn là Caraga, Bắc Mindanao, Đông Visayas, Davao, Compostela, Catanduanes, Albay, Sorsogon, Masbate, khu vực phía bắc của các tỉnh Negros, phía bắc của tỉnh Bona. Sang ngày 21 tháng 1, những cơn mưa lớn  lan đến Đông Visayas, Bicol và Quần đảo Dinagat. Một số trường học tại các khu vực này dự kiến sẽ cho học sinh nghỉ học để đảm bảo an toàn.

Xem thêm 

 Áp thấp nhiệt đới 08W (2021)
Áp thấp nhiệt đới Usman (2018)

Tham khảo 

Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2019
Sự kiện tại Philippines
Áp thấp nhiệt đới
Xoáy thuận nhiệt đới năm 2019
Bão tại Philippines
Cố Luân Đoan Hiến Trưởng Công chúa

Cố Luân Đoan Hiến Trưởng Công chúa (chữ Hán: 固倫端獻長公主, 1633 - 1648), Công chúa nhà Thanh, là Hoàng nữ thứ bảy của Thanh Thái Tông Hoàng Thái Cực.

Cuộc đời 
Cố Luân Đoan Hiến Công chúa nguyên danh là Thục Triết (淑哲), sinh vào giờ Mùi, ngày 16 tháng 11 (âm lịch), năm Thiên Thông thứ 7 (1633). Bà là con gái út của Hiếu Trang Văn Hoàng Hậu, chị gái của Thuận Trị Đế.

Năm Sùng Đức thứ 6 (1641), ngày 16 tháng 2, bà được chỉ hôn Khanh Cát Nhĩ Cách (铿吉尔格). Ngạch phò là con trai của Nội đại thần, Nhị đẳng Mai Lặc Chương Kinh Ngạc Tề Nhĩ Tang (鄂齐尔桑) thuộc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, là cháu nội của Trát Lỗ Đặc bộ Bối lặc Ba Khắc (巴克).

Năm Thuận Trị thứ 2 (1645), ngày 16 tháng 1, bà chính thức xuất giá, Thuận Trị Đế đích thân đến Vũ Anh điện tổ chức Thịnh yến.

Năm thứ 5 (1648), tháng 2, Thục Triết Công chúa qua đời khi mới 16 tuổi.

Năm thứ 13 (1656), ngày 19 tháng 6, Thuận Trị Đế truy thụy cho bà là Cố Luân Đoan Hiến Trưởng Công chúa (固倫端獻長公主).

Ngạch phò 
Trong "Thanh thực lục" có ghi chép: "Năm Sùng Đức thứ 6 (1641), hứa gả Công chúa cho con trai Nga Tề Nhĩ Tang là Khanh Cát Nhĩ Cách". Đến năm Thuận Trị thứ 2 (1645) lại ghi chép: "Công chúa gả cho con trai Nga Tề Nhĩ Tang là Lạt Ma Tư".

Trong "Thanh sử cảo" phần Ngạc Tề Nhĩ Tang truyện lại ghi chép rằng "Năm Thuận Trị thứ 2 (1645), tháng 1, con trai là Lạt Ma Lạt lấy Cố Luân Công chúa, thụ phong Cố Luân Ngạch phò".

Rõ ràng trong các ghi chép về Ngạch phò của Thục Triết Công chúa có điểm mâu thuẫn. Ghi chép trong "Công chúa biểu" cho rằng Khanh Cát Nhĩ Cách (铿吉尔格) cải danh thành Lạt Ma Tư (喇麻思), dịch văn là Tác Lạt Ma Lạt (作喇麻喇). Ái Tân Giác La tông phổ cũng ghi chép theo giả thuyết này.

Đường Bang Trì (唐邦治) lại đưa giả thuyết thứ hai, đó là Khanh Cát Nhĩ Cách là anh trai của Lạt Ma Tư. Công chúa trước gả cho anh, sau lại tái giá với em trai. Trường hợp này xác thực đã từng xảy ra với Cố Luân Ôn Trang Trưởng Công chúa, sau khi Ngạch phò Ngạch Triết mất, Công chúa tái giá với em chồng là A Bố Nại. Tuy nhiên thời gian mà Ôn Trang Trưởng Công chúa gả cho Ngạch Triết và A Bố Nại lần lượt là 1635 và 1645, trong khi tất cả các ghi chép về việc Thục Triết Công chúa gả cho Khanh Cát Nhĩ Cách hay Lạt Ma Tư đều vào tháng 1 năm Thuận Trị thứ 2 (1645). Vì vậy, khả năng Công chúa tái giá xảy ra không cao.

Chú thích

Tham khảo

 Thanh sử cảo, Công chúa biểu
 Thanh sử cảo, Ngạc Tề Nhĩ Tang truyện

Đoan Hiến
Thông dịch

Thông dịch hoặc thông ngôn là một hoạt động phiên dịch trong đó dựa trên cơ sở tiếp xúc một lần với sự diễn đạt từ ngôn ngữ nguồn, người ta tạo ra ngay bản dịch đầu tiên và cũng là bản dịch cuối cùng cho nó.

Hai lối thông dịch phổ biến nhất là "thông dịch đồng thời" – được thực hiện ngay trong lúc tiếp xúc với ngôn ngữ nguồn – và "thông dịch tiếp liền" – được thực hiện tại những điểm ngừng sau mỗi lúc tiếp xúc với ngôn ngữ nguồn.

Thông dịch là một hoạt động của con người từ thời cổ đại có trước cả khi phát minh ra chữ viết. Tuy nhiên, nguồn gốc của nghề thông dịch có từ cách đây chưa đầy một thế kỷ.

Xem thêm

Tham khảo 

zh-classical:通譯
Tư Mã Ngang

Tư Mã Ngang (chữ Hán: 司馬昂; 229-205 TCN) là một tướng quân của nước Triệu vào thời Hán Sở. Tổ tiên của Tư Mã Ý.

Tiểu sử 
Tư Mã Ngang lúc đầu làm tướng của nước Triệu. Vào năm 206 TCN, nước Tần bị diệt vong, Hạng Vũ phân chia các nước chư hầu và ông được ban cho làm Ân vương được đất phong ở Hà Nam. Tháng 3 năm 205 TCN, Hàn Tín đánh chiếm lấy nước Ân và bắt được Tư Mã Ngang. Ông đầu hàng và đất phong của ông trở thành lãnh thổ của triều đại nhà Hán, ông mất vào cùng năm đó không rõ nguyên nhân.

Hậu duệ của ông là Tư Mã Viêm có công trong việc thành lập nên triều đại nhà Tấn. Về sau, nhà Tấn bị diệt vọng các người trong gia tộc đều bỏ trốn và thay đổi họ để tránh bị giết chết.

Ông xuất hiện trong cuốn Sử Ký của Tư Mã Thiên, nhưng trong đó ông được nhắc đến rất ít chỉ sơ lược qua là chủ yếu nên thông tin còn sơ sài có thể không còn do phần lớn các trận Hán Sở chủ yếu phần lớn đều nhờ vào cuốn Sử Ký.

Chú thích

Tham khảo

Nhân vật quân sự Tây Sở
An Định Công chúa

An Định Công chúa (chữ Hán: 安定公主), tước hiệu Thiên Kim Công chúa, là một Hoàng nữ nhà Đường, con gái của Đường Cao Tổ Lý Uyên, sau đó lại trở thành Trưởng Công chúa, con gái nuôi của Võ Tắc Thiên.

Tiểu sử 
Cuộc đời của Thiên Kim Công chúa không được chú trọng ghi lại. Chỉ biết bà là một cô con gái của Đường Cao Tổ Lý Uyên, do đó về vai vế thì bà là cô của Đường Cao Tông Lý Trị - cha của Thái Bình Công chúa. Nhưng dưới thời Võ Tắc Thiên, Thiên Kim Công chúa được yêu thích như một cô con gái của Võ hậu.

Sủng nam nổi tiếng Tiết Hoài Nghĩa, chính là do Thiên Kim Công chúa tiến cử. Vốn Tiết Hoài Nghĩa là một Thị nhi (侍儿) của bà, sau vì Hoài Nghĩa có thân cường tráng, Thiên Kim Công chúa nhập cung và giới thiệu cho Võ hậu, từ ấy Hoài Nghĩa là tình nhân của Võ hậu. Khi Võ hậu muốn xưng Đế, Thiên Kim Công chúa liền thỉnh xin đổi sang họ Võ, do vậy được ban ấp phong thành Diên An Đại Trưởng Công chúa (延安大長公主). Không lâu sau lại cải thành An Định Công chúa (安定公主).

Bà kết hôn hai lần, lần đầu là Ôn Đĩnh (溫挺), sau tái giá Trịnh Kính Huyền (鄭敬玄). Cuộc hôn nhân thứ 2 cho bà một người con trai, Trịnh Khắc Nghệ (鄭剋乂), người về sau cưới con gái của Ngụy vương Võ Thừa Tự - cũng là cháu trai lớn của Võ hậu.

Tham khảo 

 Cựu Đường thư
 Tân Đường thư
 Tư trị thông giám

Công chúa nhà Đường
Gia tộc Võ Tắc Thiên
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn

Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn có thể là:
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Gia Lai
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Đà Nẵng
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn – Nam Nha Trang, Khánh Hòa
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn – Đông Hải, Khánh Hòa
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Quảng Trị
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Thành phố Hồ Chí Minh
Luzonichthys whitleyi

Luzonichthys whitleyi là một loài cá biển thuộc chi Luzonichthys trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

Từ nguyên 
Từ định danh được đặt theo tên của Gilbert Percy Whitley, nhà ngư học người Anh (đây là danh pháp thay thế cho Naurua waitei Whitley & Colefax 1938 vì trùng với Luzonichthys waitei trước đó).

Phân bố và môi trường sống 
L. whitleyi có phân bố tập trung ở vùng Đông Ấn - Tây Trung Thái Dương. Ở Ấn Độ Dương, L. whitleyi chỉ xuất hiện ngoài khơi đảo Giáng Sinh, còn ở Thái Bình Dương, chúng được tìm thấy tại quần đảo Caroline, quần đảo Phoenix và quần đảo Line, giới hạn phía nam đến quần đảo Loyauté.

L. whitleyi sống trên nền đáy cứng (đá sỏi) và gần rạn san hô, độ sâu lên đến 200 m.

Mô tả 
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở L. whitleyi là gần 5,8 cm. Vùng lưng và đỉnh đầu có màu vàng tươi, chuyển sang màu hồng tím ở các phần thân còn lại.

Gai vây lưng: 10; Tia vây lưng: 16; Gai vây hậu môn: 3; Tia vây hậu môn: 7; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5; Tia vây ngực: 21–23; Vảy đường bên: 70–78.

Sinh thái 
Thức ăn của L. whitleyi là các loài động vật phù du.

Tham khảo 

W
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Kiribati
Cá Nouvelle-Calédonie
Động vật được mô tả năm 1955
Xiaomi Mi 9T

Xiaomi Mi 9T và Xiaomi Mi 9T Pro (hay được gọi là Redmi K20 và Redmi K20 Pro tại thị trườngTrung Quốc) là bộ đôi điện thoại thông minh chạy hệ điều hành Android, được sản xuất và phát hành bởi Redmi, một thương hiệu con của Xiaomi. Máy được công bố trong một sự kiện của Redmi và được phát hành lần đầu tiên vào tháng 5 năm 2019. Bộ đôi có thiết kế và kích thước y hệt nhau, chỉ khác K20 (Mi9T) sử dụng vi xử lý Qualcomm Snapdragon 730, K20 Pro (Mi9T Pro) sử dụng Snapdragon 855. Phiên bản Trung Quốc có 3 phiên bản gồm Redmi K20, Redmi K20 Pro và phiên bản thứ ba không được phát hành quốc tế là Redmi K20 Pro Premium, ra mắt tháng 9 năm 2019 với nâng cấp bộ xử lý với con chip Qualcomm Snapdragon 855+.

Dòng K của Redmi được cho rằng là dòng máy thay thế Xiaomi Pocophone F1 ra mắt năm 2018.

Mẫu máy kế nhiệm hiện nay là Redmi K30 (hay Poco X2 tại thị trường Ấn Độ), Redmi K30 5G, Redmi K30 Pro và Redmi K30 Pro.

Thông số kỹ thuật

Thiết kế 
Xiaomi Mi 9T và Xiaomi Mi 9T Pro (hay được gọi là Redmi K20 và Redmi K20 Pro) sở hữu thiết kế màn hình tràn viền với camera selfie dạng pop up. Có 4 màu: Glacier Blue, Flame Red, Carbon Black và Pearl White. Hai máy đều có khung làm bằng kim loại và mặt lưng bằng kính.

Màn hình 
Xiaomi Mi 9T sở hữu màn hình AMOLED với kích thước 6.39'' độ phân giải 1080 x 2340 (FHD+).

Xiaomi Mi 9T Pro sở hữu màn hình 6.39 inches và độ phân giải 1080 x 2340 (FHD+), tấm nền Super AMOLED.

Bộ vi xử lý 
Xiaomi Mi 9T Pro sở hữu con chip cao cấp Qualcomm Snapdragon 855 với nhân đồ họa Adreno 640.Xiaomi Mi 9T sở hữu con chip tầm trung Qualcomm Snapdragon 730 với nhân đồ họa Adreno 618.

Phiên bản thứ ba không được phát hành quốc tế Redmi K20 Pro Premium, ra mắt tháng 9 năm 2019 với bộ xử lý Qualcomm Snapdragon 855+.

Qualcomm Snapdragon 855 gồm 1 lõi tác vụ nặng 2.84 GHz, 3 lõi tác vụ trung 2.42 GHz và 4 lõi tác vụ nhẹ 1.78 GHz. Qualcomm Snapdragon 730 gồm 2 lõi tác vụ nặng 2.2 GHz và 6 lõi tác vụ nhẹ 1.8 GHz.

Bộ nhớ 
Các tùy chọn bộ nhớ RAM bao gồm 6GB và 8GB, bộ nhớ trong ROM 128GB và 256GB và cả hai máy đều không hỗ trợ thẻ nhớ ngoài.

Camera 
Bộ đôi đều sở hữu 3 camera sau và 1 camera trước dạng pop up được ẩn trong điện thoại và được trượt lên bằng cách bật chế độ camera trước trong ứng dụng Máy ảnh. Cho trải nghiệm màn hình tràn viền. Tuy nhiên điều này làm cho bộ đôi không có khả năng kháng nước kháng bụi.

Phần mềm 
Bộ đôi xuất xưởng với MIUI 10 Android 9, hiện đã được nâng cấp lên MIUI 11 trên nền Android 9.

Tham khảo 

Điện thoại thông minh
Xiaomi
Mobile phones introduced in 2019
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2019
Điện thoại di động có khả năng quay video 4K
Điện thoại di động có nhiều camera phía sau
Điện thoại Redmi
Luzonichthys williamsi

Luzonichthys williamsi là một loài cá biển thuộc chi Luzonichthys trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1992.

Từ nguyên 
Từ định danh williamsi được đặt theo tên của Jeffrey T. Williams, nhà ngư học viện Smithsonian, người đã giúp thu thập và chụp ảnh các mẫu vật của loài cá này.

Phân bố và môi trường sống 
L. williamsi hiện chỉ được biết đến tại quần đảo Loyauté, và có thể là loài đặc hữu của Nouvelle-Calédonie. Chúng sống trên nền san hô vụn của rạn viền bờ, độ sâu khoảng 22–50 m.

Mô tả 
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở L. williamsi là 4,2 cm.

Gai vây lưng: 10; Tia vây lưng: 16; Gai vây hậu môn: 3; Tia vây hậu môn: 9; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5.

Sinh thái 
L. williamsi có kiểu hình rất giống với hai loài họ hàng là Luzonichthys waitei và Luzonichthys whitleyi. Các loài này thường lẫn vào đàn của nhau.

Tham khảo 

W
Cá Thái Bình Dương
Cá Nouvelle-Calédonie
Động vật được mô tả năm 1992