Crewe Alexandra F.C.

Câu lạc bộ bóng đá Crewe Alexandra () là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp có trụ sở tại thị trấn Crewe, Cheshire, Anh. Đội một của câu lạc bộ hiện thi đấu tại League Two, hạng đấu cao thứ tư của Hệ thống giải bóng đá Anh. Có biệt danh là The Railwaymen vì thị trấn này có mối liên hệ với ngành đường sắt, đồng thời cũng thường được gọi là The Alex, đội bóng đã thi đấu tại địa điểm Gresty Road hiện nay (nằm liền kề vị trí của hai sân trước đó) kể từ năm 1906. Mối kình địch quyết liệt nhất của các cổ động viên là với đội bóng Staffordshire là Port Vale.

Câu lạc bộ được thành lập vào tháng 8 năm 1877 với tư cách bộ phận bóng đá của câu lạc bộ cricket Crewe Alexandra, và được đặt theo tên của Công nương Alexandra. Crewe vào tới bán kết Cúp FA năm 1888, rồi trở thành thành viên sáng lập của Second Division vào năm 1892. Năm 1921, câu lạc bộ được mời gia nhập Third Division North mới thành lập, nơi họ ở lại trong 37 năm tiếp theo trước khi được xếp vào Fourth Division mới vào năm 1958. Đội bóng giành quyền thăng hạng lần đầu tiên sau khi đứng thứ ba ở mùa giải 1962-63. Crewe lập tức xuống hạng ở mùa giải sau đó, nhưng lại giành quyền thăng hạng vào mùa giải 1967-68, dù một lần nữa chỉ trụ lại được đúng một mùa giải ở Third Division.

Crewe trải qua 20 năm chật vật ở hạng Tư trước khi vận mệnh của họ hồi sinh dưới thời Dario Gradi, người giữ cương vị huấn luyện viên trong 24 năm kể từ năm 1983. Dưới sự dẫn dắt của ông, Crewe hai lần thăng hạng từ hạng Tư lên hạng Ba, và vào năm 1997 đã thắng trận chung kết play-off Second Division để giành một vị trí ở Football League First Division. Sau quãng vắng mặt kéo dài 101 năm, đội bóng thi đấu ở cấp độ thứ hai này — được đổi tên thành Championship trước khi mùa giải 2004-05 bắt đầu — trong tám trên chín mùa giải tiếp theo. Gradi khuyến khích Crewe chơi thứ bóng đá hấp dẫn, đậm tính kĩ thuật và xây dựng danh tiếng trong việc đào tạo cầu thủ trẻ, với các tuyển thủ tương lai của đội tuyển Anh như David Platt, Danny Murphy, Seth Johnson và Dean Ashton đều trưởng thành tại câu lạc bộ. Sau khi Crewe rơi trở lại hạng Tư vào năm 2009, Steve Davis đã đưa đội bóng thăng hạng lên hạng Ba thông qua vòng play-off vào năm 2012. Tại năm 2013, câu lạc bộ giành danh hiệu Football League Trophy đầu tiên và cũng là duy nhất trong lịch sử. Dưới thời David Artell, người giữ chức huấn luyện viên từ tháng 1 năm 2017, Crewe trở lại hạng Ba League One vào năm 2020 và đứng thứ 12 ở mùa giải 2020-21, nhưng xuống hạng vào năm 2022.

Lịch sử

Thành lập và những năm đầu
Crewe Alexandra Football Club được thành lập vào tháng 8 năm 1877 như một nhánh tách ra từ Crewe Alexandra Cricket Club (được thành lập vào tháng 9 năm 1866 bởi Thomas Abraham cùng những công nhân khác tại xưởng đầu máy Crewe), và được đặt theo tên của Alexandra, Công nương xứ Wales. Đội bóng đặt đại bản doanh tại Alexandra Recreation Ground ở Crewe, gần Crewe railway station, và thi đấu trận đầu tiên với một đội đến từ Basford thuộc North Staffordshire vào ngày 1 tháng 12 năm 1877, hòa 1-1. Năm 1883, trận đầu tiên của Crewe Alexandra ở Cúp FA là cuộc chạm trán với câu lạc bộ Scotland Queen's Park của Glasgow, và họ thua 10-0. Vào tháng 2 năm 1886, William Bell trở thành cầu thủ Crewe đầu tiên ra sân ở cấp độ đội tuyển quốc gia, thi đấu cho Wales trước Ireland tại Wrexham. Ở mùa giải 1887-88, câu lạc bộ thi đấu 33 trận (thắng 20, hòa 5 và thua 8); đội bóng cũng vào tới bán kết Cúp FA, lần lượt vượt qua Swifts, Derby County và Middlesbrough trước khi bị Preston North End loại. Năm 1891, bộ phận bóng đá tách khỏi câu lạc bộ cricket — một bước đi bị Francis Webb, kĩ sư trưởng của xưởng London and North Western Railway (LNWR) tại thị trấn, chỉ trích gay gắt, vì ông phản đối quyết liệt tính chuyên nghiệp trong thể thao; sau sự chia tách này, Webb và LNWR tuyên bố công ty sẽ "từ chối tuyển dụng tại xưởng Crewe bất kì cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp nào", một quyết định "bị bình luận rất bất lợi trong thị trấn". Vì vậy, "bộ phận bóng đá của Alexandra Club gần như không còn nhiều liên hệ với LNWR..., dù hai đội vẫn gắn bó chặt chẽ với ngành đường sắt địa phương" (dù một trong những người kế nhiệm Webb ở cương vị kĩ sư trưởng LNWR, Charles Bowen Cooke, lại "ít cứng rắn hơn" và từng là "Chủ tịch của Crewe Alexandra Football Club cũng như các cuộc thi điền kinh chuyên nghiệp mà câu lạc bộ tổ chức").

Ngày 5 tháng 3 năm 1892, John Pearson trở thành cầu thủ Crewe đầu tiên khoác áo đội tuyển Anh khi ra sân trước Ireland tại Belfast; cho đến nay ông vẫn là cầu thủ duy nhất của Crewe được triệu tập vào đội tuyển Anh khi còn thi đấu cho câu lạc bộ.

Thư kí của Crewe là J.G. Hall đã góp phần thành lập giải Combination không thành công (được khai sinh tại Royal Hotel của Crewe vào đầu năm 1889), rồi tiếp đó là Football Alliance (1889-1892). Khi giải này sáp nhập với Football League, Crewe trở thành thành viên sáng lập của Second Division vào năm 1892, nhưng mất tư cách thành viên giải đấu vào năm 1896 chỉ sau bốn mùa giải — lần lượt đứng thứ ba từ dưới lên, thứ tư từ dưới lên, rồi hai lần liên tiếp đứng cuối bảng — có thể vì ngân sách cầu thủ của đội chỉ bằng một phần tư so với các câu lạc bộ khác. Câu lạc bộ rời Alexandra Recreation Ground không lâu trước khi mùa giải 1895-96 kết thúc, và sau khi thi đấu ở nhiều địa điểm khác nhau, bao gồm cả tại Sandbach gần đó, họ chuyển tới sân Gresty Road đầu tiên vào năm 1897 (năm 1906, sân hiện tại của câu lạc bộ, nằm sát Gresty Road, được xây ở phía tây vị trí cũ). Được đăng kí thành công ty trách nhiệm hữu hạn vào ngày 29 tháng 5 năm 1899, Crewe thi đấu thêm hai mùa ở giai đoạn thứ hai của Combination kể từ năm 1896, sau đó là ba mùa ở Lancashire League, trước khi tham dự Birmingham & District League trong mười năm. Họ cũng giành Cheshire Senior Challenge Cup vào các năm 1907 và 1910. Đội bóng trải qua thập niên 1910 tại Central League, đứng thứ hai ở các mùa giải 1913-14 và 1920-21.

Crewe gia nhập lại Football League vào năm 1921; họ đứng thứ 6 trong hai mùa giải đầu tiên tại Third Division North nhưng không đạt lại thứ hạng cao như vậy cho tới các mùa giải 1931-32 và 1935-36. Vào tháng 10 năm 1932, lần ra sân cuối cùng cho Wales của hậu vệ Fred Keenor cũng đánh dấu lần đầu tiên trong thế kỉ 20 một cầu thủ Crewe được khoác áo đội tuyển quốc gia. Danh hiệu lớn đầu tiên của Crewe là các chức vô địch Cúp bóng đá Wales vào các năm 1936 và 1937; Crewe không nằm ở Wales nhưng các câu lạc bộ Anh, thường là ở khu vực giáp biên, vẫn được mời tham dự. Năm 1936, Bert Swindells ghi bàn thắng thứ 100 của mình tại giải vô địch quốc gia cho Crewe, và sau đó nâng tổng số bàn thắng tại giải của ông cho câu lạc bộ lên 128, một kỉ lục vẫn còn tồn tại đến nay, đồng thời ông cũng ghi bàn trong cả hai trận chung kết Cúp bóng đá Wales.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai
Từ thập niên 1950 đến đầu thập niên 1980, Crewe chỉ có được những thành công mang tính lẻ tẻ. Nhìn xuống Gresty Road, Michael Palin trong loạt phim BBC Great Railway Journeys of the World năm 1980 đã mô tả Crewe là "giống như những thị trấn đường sắt khác, Swindon và Doncaster, sở hữu một đội bóng cứ mãi phải chống đỡ ở cuối bảng hạng Tư". Trong giai đoạn từ năm 1894 đến năm 1982, Crewe đứng cuối bảng Football League tám lần, nhiều hơn bất kì câu lạc bộ nào khác trong giải. Vào ngày 25 tháng 12 năm 1954, Crewe bắt đầu chuỗi 56 trận không thắng trên sân khách; chuỗi này chỉ chấm dứt bằng chiến thắng 1-0 trên sân Southport vào ngày 24 tháng 4 năm 1957. Crewe đứng cuối Division Three North ba mùa liên tiếp từ 1955-56 tới 1957-58, chỉ giành lần lượt 28, 21 và 23 điểm sau 46 trận ở từng mùa giải tương ứng (câu lạc bộ cũng lập kỉ lục Football League khi đó với 30 trận liên tiếp không thắng từ tháng 9 năm 1956 tới tháng 4 năm 1957). Câu lạc bộ được xếp vào Fourth Division mới thành lập ở mùa giải 1958-59.

Những kỉ lục mọi thời đã được thiết lập trong cuộc đối đầu với đội hạng Nhất Tottenham Hotspur ở vòng Bốn Cúp FA năm 1960. Kỉ lục khán giả mới tại Gresty Road với 20.000 người đã chứng kiến Crewe cầm hòa Spurs 2-2 vào ngày 30 tháng 1. Tới ngày 3 tháng 2, Tottenham thắng đậm 13-2 ở trận đá lại, đây vẫn là thất bại nặng nề nhất trong lịch sử Crewe. Tuy nhiên, ngay mùa giải sau đó, đội bóng của Jimmy McGuigan đã đánh bại một câu lạc bộ hạng Nhất khác là Chelsea với tỉ số 2-1 ở Cúp FA tại Stamford Bridge vào ngày 7 tháng 1 năm 1961. Đội hình Chelsea khi đó có cựu cầu thủ Crewe Frank Blunstone — người ghi bàn duy nhất cho Chelsea — cùng các tuyển thủ Anh như Peter Bonetti, Jimmy Greaves và Terry Venables. Sau đó Crewe lại được bốc thăm gặp đội Spurs, đội sau này giành cú đúp, và họ thua 5-1 tại vòng Bốn trên sân White Hart Lane.

Những lần thăng hạng và xuống hạng trong thập niên 1960
Năm 1963, Crewe giành quyền thăng hạng lần đầu tiên lên Third Division, bằng chiến thắng ở trận cuối mùa giải trước Exeter City, khi Frank Lord ghi bàn duy nhất trước 9.807 khán giả tại Gresty Road. Lord hiện giữ kỉ lục số hat-trick nhiều nhất cho câu lạc bộ với tám lần, đồng thời ông ghi kỉ lục mới khi đó là 33 bàn trong mùa giải ấy, tạo thành cặp tấn công mạnh mẽ với Johnny King (17 bàn). Câu lạc bộ kết thúc ở vị trí thứ ba, sau đội vô địch Brentford và Oldham Athletic, nhưng lại xuống hạng về Division Four ở mùa giải tiếp theo. Ở mùa giải 1964-65, Terry Harkin lập kỉ lục mới với 34 bàn thắng tại giải vô địch quốc gia cho Crewe. Dưới sự dẫn dắt của Ernie Tagg, câu lạc bộ giành quyền thăng hạng lần thứ hai ở mùa giải 1967-68, nhưng một lần nữa chỉ trụ lại được đúng một mùa ở Third Division.

Thập niên 1970 và đầu thập niên 1980
Từ năm 1969, Crewe trải qua 20 năm ở Division Four, đứng cuối bảng ở các mùa giải 1971-72, 1978-79 và 1981-82, và mãi tới năm 1985 mới có lần đầu tiên kết thúc một mùa giải ở nửa trên bảng xếp hạng. Năm 1974, họ chỉ còn cách việc đưa Aston Villa vào hiệp phụ hai phút trong trận đá lại vòng Ba League Cup tại Villa Park. Năm 1977, Tommy Lowry thi đấu trận thứ 475 và cũng là trận cuối cùng của mình cho Railwaymen, qua đó lập kỉ lục số lần ra sân; trước đó ông đã vượt qua tổng số 430 lần ra sân của Peter Leigh trong giai đoạn 1960-1972. Từ tháng 2 đến tháng 9 năm 1979, câu lạc bộ trải qua chuỗi 16 trận liên tiếp không thắng trên sân nhà tại Gresty Road (15 trận ở giải vô địch quốc gia và 1 trận tại League Cup). Vào tháng 12 năm 1979, huấn luyện viên Tony Waddington chiêu mộ thủ môn Bruce Grobbelaar, người đã giữ sạch lưới tám trận trong 24 lần ra sân, và vào ngày 5 tháng 5 năm 1980, ông ghi bàn từ chấm phạt đền — bàn thắng chuyên nghiệp duy nhất trong sự nghiệp — để ấn định chiến thắng 2-0 trước York City.

Những năm Gradi (1983-2011)

Vào tháng 6 năm 1983, sau khi Crewe đứng áp chót vào cuối mùa giải 1982-83, chủ tịch câu lạc bộ Norman Rowlinson đã bổ nhiệm Dario Gradi, sinh ra tại Milan, làm huấn luyện viên. Gradi hướng tới việc xây dựng một hệ thống học viện nhằm đào tạo cầu thủ trẻ để bán đi, từ đó tạo nguồn tài chính nuôi lại chính chương trình phát triển cầu thủ. Trong số những thành công chuyển nhượng đầu tiên của ông có Geoff Thomas và John Pemberton (đều được mua từ Rochdale và bán cho Crystal Palace vào các năm 1987 và 1988), cùng với cựu cầu thủ trẻ của Manchester United là David Platt, người được chiêu mộ năm 1985 rồi bán cho Aston Villa với giá 200.000 bảng Anh vào tháng 2 năm 1988.

Dưới thời Gradi, bất chấp một số dè dặt ban đầu từ các cổ động viên Crewe, Crewe chơi thứ bóng đá hấp dẫn, giàu tính kĩ thuật và tạo dựng danh tiếng về việc phát triển tài năng trẻ. Steve Walters trở thành cầu thủ trẻ nhất từng ra sân cho Crewe, mới 16 tuổi 119 ngày khi thi đấu với Peterborough United vào ngày 7 tháng 5 năm 1988. Năm 1989, Crewe giành quyền thăng hạng lần thứ ba, khi trận hòa 1-1 trên sân Tranmere Rovers là đủ để đưa cả hai đội lên chơi tại Third Division. Trong khi đó, ngày 7 tháng 1 năm 1989, Crewe tiếp đón Aston Villa — cùng Platt — tại Gresty Road ở vòng Ba Cúp FA, vươn lên dẫn 2-0 trước khi đội khách ngược dòng thắng 3-2, với Platt ghi bàn quyết định nhưng từ chối ăn mừng trước câu lạc bộ cũ. Một năm sau, ngày 6 tháng 1 năm 1990, Crewe được bốc thăm làm khách trước Chelsea ở vòng Ba; Walters ghi bàn đưa Crewe dẫn trước trong hiệp Một tại Stamford Bridge, trước khi Chelsea gỡ hòa ở phút 82 để buộc phải đá lại, rồi thắng 2-0 ở trận đó. Vào tháng 3 năm 1990, hậu vệ Paul Edwards được bán cho Coventry City với giá 350.000 bảng Anh; sau đó ông được điền tên vào Đội hình tiêu biểu PFA của Third Division mùa giải 1989-1990, trở thành cầu thủ Crewe đầu tiên xuất hiện ở giải thưởng này.

Crewe xuống hạng vào năm 1991. Tuy nhiên, bất chấp việc tiếp tục bán cầu thủ — hậu vệ Rob Jones chuyển sang Liverpool với giá 300.000 bảng Anh, sau đó Craig Hignett được bán cho Middlesbrough với mức phí kỉ lục câu lạc bộ là 500.000 bảng Anh — đội bóng vẫn vào tới trận chung kết play-off Third Division năm 1993 nhưng thua York City tại Wembley. Crewe sau đó giành quyền thăng hạng vào năm 1994 nhờ chiến thắng ở vòng đấu cuối trên sân Chester City. Cũng trong năm đó, Neil Lennon trở thành cầu thủ Crewe đầu tiên được khoác áo đội tuyển quốc gia kể từ thời Fred Keenor năm 1932, khi anh được triệu tập vào đội tuyển Bắc Ireland cho trận gặp México. Crewe hai lần thua ở bán kết play-off, trước Bristol Rovers בשנת 1995 và Notts County בשנת 1996, rồi trở lại Wembley ở trận chung kết play-off Division Two năm 1997, giành chiến thắng 1-0 trước Brentford để đưa câu lạc bộ trở lại hạng Hai lần đầu tiên kể từ năm 1896.

Trụ hạng ở cấp độ thứ hai
Crewe đạt vị trí cao nhất trong lịch sử của mình, đứng thứ 11 ở mùa giải First Division 1997-98. Gradi giữ đội bóng ở lại hạng đấu này cho tới năm 2002, bất chấp nguồn thu ngày thi đấu mà nhiều câu lạc bộ có thứ hạng thấp hơn cũng khó lòng tồn tại với mức đó. Các thương vụ bán cầu thủ nổi bật giúp cải thiện tài chính bao gồm Lennon (cho Leicester City với giá 750.000 bảng Anh), Danny Murphy (cho Liverpool với mức phí ban đầu 1,5 triệu bảng Anh), và Seth Johnson (cho Derby County với giá 3 triệu bảng Anh). Gradi kỉ niệm trận thứ 1.000 trên cương vị huấn luyện viên Crewe vào ngày 20 tháng 11 năm 2001.

Sau một mùa giải ở Division Two, đội bóng thăng hạng trở lại Division One vào cuối mùa giải 2002-03, sau khi đứng thứ hai — lần đầu tiên Crewe có vị trí á quân — với Rob Hulse ghi 22 bàn tại giải vô địch quốc gia và được điền tên vào Đội hình tiêu biểu PFA của năm, trước khi chuyển sang West Bromwich Albion với giá 750.000 bảng Anh. Crewe trụ hạng thành công ở Division One trong mùa giải 2003-04, giai đoạn mà trợ lí huấn luyện viên Neil Baker tạm thời điều hành đội bóng từ ngày 22 tháng 9 đến ngày 17 tháng 10 năm 2003 khi Gradi phải trải qua ca phẫu thuật tim. Trước khi mùa giải 2004-05 bắt đầu, Crewe bị đánh giá là một trong những đội có khả năng xuống hạng cao nhất khỏi giải đấu vừa được đổi tên thành Championship. Thực tế, họ chơi khá tốt ở nửa đầu mùa giải, nhưng sau khi bán Dean Ashton cho Norwich City với giá 3 triệu bảng Anh trong kì chuyển nhượng tháng 1 năm 2005, Crewe không thắng thêm trận nào cho tới vòng đấu cuối cùng, khi họ đánh bại Coventry City 2-1 để tránh xuống hạng nhờ hiệu số bàn thắng bại. Tuy nhiên, họ vẫn bị rớt xuống League One (cấp độ 3) ở mùa giải tiếp theo. Dù vậy, Crewe vẫn được trao danh hiệu "Câu lạc bộ được ngưỡng mộ nhất" tại Football League Awards năm 2006.

Lùi lại phía sau
Tới mùa hè năm 2007, Gradi là huấn luyện viên có thời gian tại vị lâu nhất trong bóng đá Anh cấp giải vô địch, sau 24 năm trọn vẹn nắm toàn quyền tại câu lạc bộ. Crewe thông báo rằng từ ngày 1 tháng 7 năm 2007, Gradi sẽ đảm nhiệm vai trò mới là giám đốc kĩ thuật của câu lạc bộ, đồng thời từng bước trao lại quyền kiểm soát đội bóng cho huấn luyện viên đội một mới được bổ nhiệm là Steve Holland. Mùa giải đầu tiên của Holland là một nỗi thất vọng khi câu lạc bộ chỉ vừa đủ tránh xuống hạng, đứng thứ 20 với 50 điểm. Trước mùa giải thứ hai của mình, ông chi nửa triệu bảng cho các tân binh, trong khi tiền đạo Nicky Maynard chuyển tới Bristol City với giá 2,25 triệu bảng Anh. Tuy nhiên, bất chấp giai đoạn tiền mùa giải tích cực, Crewe chỉ giành được 9 điểm sau 16 trận đầu tiên. Ban lãnh đạo sa thải Holland khỏi vị trí huấn luyện viên đội một vào tháng 11 năm 2008, đồng thời tái bổ nhiệm Gradi làm huấn luyện viên tạm quyền.

Ngày 24 tháng 12 năm 2008, cựu huấn luyện viên Stoke City là Gudjon Thordarson được bổ nhiệm thay Holland. Ông có khởi đầu đầy hứa hẹn và giành giải Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng vào tháng 2 năm 2009 (trở thành huấn luyện viên Crewe đầu tiên giành giải này), nhưng đội bóng lại có đoạn cuối mùa tệ hại, không thắng 10 trận liên tiếp và phải xuống League Two. Ngày 2 tháng 10 năm 2009, sau chín tháng cầm quân và một chuỗi kết quả nghèo nàn khác, Thordarson bị sa thải, còn Gradi lại được đưa về làm huấn luyện viên tạm quyền. Dù phần lớn mùa giải đội bóng vẫn bám sát nhóm play-off, một chuỗi phong độ kém nữa khiến câu lạc bộ chỉ kết thúc ở vị trí thứ 18. Crewe cải thiện lên vị trí thứ 10 ở mùa giải 2010-11, trong đó Gradi giành giải Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng 1 năm 2011. Vào tháng 11 năm 2011, Gradi cuối cùng cũng rời ghế huấn luyện viên và trở lại vai trò giám đốc bóng đá, tập trung vào phát triển cầu thủ trẻ.

Từ năm 2011 đến nay
Steve Davis được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trong cùng tháng đó. Trước đó là huấn luyện viên của Nantwich Town gần đó, Davis được bổ nhiệm làm trợ lí huấn luyện viên vào tháng 6 năm 2009, thay thế trợ lí cũ Neil Baker. Davis ngay lập tức đưa đội bóng vào chuỗi 16 trận bất bại đầu năm 2012, vươn lên vị trí thứ 7 và giành suất play-off. Crewe đánh bại Southend United ở bán kết hai lượt, kéo dài chuỗi bất bại lên thành kỉ lục câu lạc bộ là 18 trận và giành quyền vào trận chung kết play-off gặp Cheltenham Town tại Wembley vào ngày 27 tháng 5 năm 2012, nơi họ thắng 2-0; hai cầu thủ ghi bàn là các sản phẩm học viện Nick Powell và Byron Moore.

Trước mùa giải 2012-13, Crewe bán Powell cho Manchester United, còn trong ngày cuối của kì chuyển nhượng, đội trưởng Ashley Westwood gia nhập Aston Villa. Tuy nhiên, với những cầu thủ học viện mới được đôn lên đội một, Crewe trở lại Wembley và giành Football League Trophy, đánh bại Southend United với tỉ số 2-0 trong trận chung kết vào tháng 4 năm 2013. Tại giải vô địch quốc gia, Crewe kết thúc ở khu vực giữa bảng xếp hạng; họ khép lại mùa giải bằng một đội hình xuất phát mà toàn bộ cầu thủ đều trưởng thành từ Học viện Crewe.

Vào tháng 3 năm 2014, John Bowler, chủ tịch Crewe từ năm 1988, được trao Giải đóng góp cho bóng đá giải vô địch tại The Football League Awards. Dario Gradi trước đó cũng từng giành giải thưởng này, vào năm 2011. Trong 2015 New Year Honours, Bowler được trao tước hiệu MBE vì những đóng góp cho bóng đá; Gradi đã được trao MBE vào tháng 1 năm 1998.

Crewe giữ được vị trí ở League One trong mùa giải 2013-14, nhưng khởi đầu mùa giải tiếp theo rất tệ, chỉ giành 4 điểm sau 11 trận đầu tiên tại giải vô địch quốc gia. Một vài chuỗi kết quả khá hơn giúp câu lạc bộ thoát khỏi khu vực xuống hạng. Đội bóng cần ít nhất một trận hòa trên sân nhà trước Bradford City để chắc chắn trụ hạng, nhưng lại thua 1-0 và phải trông chờ vào các kết quả ở sân khác để tiếp tục ở lại League One thêm một năm nữa, kết thúc mùa giải với vị trí thứ 20, chỉ hơn nhóm cuối bảng 2 điểm.

Mùa giải 2015-16 bắt đầu theo một mô-típ tương tự, khi đội chỉ thắng 2 trong 15 trận đầu tiên ở giải vô địch quốc gia. Họ cũng bị loại khỏi Cúp FA ngay từ vòng Một bởi đội bóng ngoài hệ thống giải chuyên nghiệp là Eastleigh, khiến Davis phải lên tiếng bảo vệ vị trí của mình là "người phù hợp cho công việc". Việc Crewe rớt xuống League Two được xác nhận sau thất bại 3-0 trên sân đối thủ địa phương Port Vale, khi mùa giải còn lại năm vòng đấu. Sau khởi đầu ban đầu khá hứa hẹn ở mùa giải tiếp theo, phong độ của Crewe sa sút vào cuối năm 2016, và ngày 8 tháng 1 năm 2017, Davis bị sa thải khỏi cương vị huấn luyện viên Crewe.

Cựu hậu vệ Crewe và giám đốc điều hành học viện David Artell thay Davis đảm nhiệm vị trí này. Artell duy trì dòng chảy cầu thủ học viện, và khi Crewe cải thiện lên vị trí thứ 15 vào cuối mùa giải 2017-18, ông đã làm được điều Davis từng làm khi sử dụng một đội hình xuất phát mà toàn bộ đều là sản phẩm của Học viện Crewe.

Sau 36 năm gắn bó với câu lạc bộ, Gradi, khi đó 78 tuổi, tuyên bố nghỉ hưu khỏi mọi vị trí tại Crewe Alexandra vào ngày 7 tháng 10 năm 2019. Vào tháng 2 năm 2020, những thay đổi tiếp theo ở ban lãnh đạo câu lạc bộ được công bố, với doanh nhân địa phương Stuart Whitby và cựu chủ tịch Nantwich Town Tony Davison gia nhập hội đồng quản trị sau thương vụ mua lại trị giá 1,75 triệu bảng Anh từ cổ đông lớn Norman Hassall. Railwaymen Supporters Society cũng huy động được 250.000 bảng Anh, qua đó giành quyền có một đại diện cổ động viên Crewe trong ban lãnh đạo mới của câu lạc bộ.

Trên sân cỏ, sự tiến bộ của Artell kể từ năm 2017 đạt đỉnh ở chỗ Crewe cạnh tranh suất thăng hạng trong phần lớn mùa giải 2019-20, với việc câu lạc bộ đứng đầu bảng (xếp trên Swindon Town nhờ hiệu số bàn thắng bại) khi mùa bóng bị đình chỉ vào tháng 3 năm 2020 do đại dịch COVID-19. Ngày 9 tháng 6, việc Crewe thăng hạng lên League One được xác nhận, nhưng Swindon được công nhận là đội vô địch League Two dựa trên số điểm trung bình mỗi trận. Artell được chọn là Huấn luyện viên League Two của năm tại League Managers Association Awards, trở thành huấn luyện viên Crewe đầu tiên giành một giải thưởng thường niên như vậy, còn hai cầu thủ tốt nghiệp học viện là Perry Ng và Charlie Kirk được điền tên vào Đội hình tiêu biểu PFA của League Two. Crewe kết thúc mùa giải 2020-21 ở vị trí thứ 12 tại League One — thành tích cao nhất của câu lạc bộ kể từ khi xuống hạng khỏi Championship vào năm 2006.

Tuy nhiên, mùa giải sau đó lại là "một trong những mùa giải tệ nhất" trong lịch sử hiện đại của Crewe; câu lạc bộ xuống hạng khi mùa bóng còn bốn vòng đấu sau thất bại 2-0 trên sân Doncaster Rovers ngày 9 tháng 4 năm 2022. Hai ngày sau, Crewe chấm dứt hợp đồng với Artell; trợ lí huấn luyện viên Alex Morris được bổ nhiệm làm huấn luyện viên tạm quyền, trước khi trở thành huấn luyện viên chính thức vào ngày 28 tháng 4 năm 2022. Tuy nhiên, chỉ hơn sáu tháng sau, vào ngày 4 tháng 11 năm 2022, Morris — đã trải qua chín trận liên tiếp không thắng — rời ghế huấn luyện viên vì lí do gia đình và quay trở lại vai trò trợ lí. Lee Bell trở thành huấn luyện viên tạm quyền và vào ngày 1 tháng 12 năm 2022 được trao công việc này trên cơ sở chính thức.

Bell đưa đội bóng kết thúc ở vị trí thứ 13 vào cuối mùa giải 2022-23, rồi cải thiện lên vị trí thứ 6 ở mùa giải tiếp theo; tại vòng play-off, họ vượt qua Doncaster để vào trận chung kết play-off lần thứ tư, nhưng thua Crawley Town 2-0 tại Wembley vào ngày 19 tháng 5 năm 2024. Crewe tiếp tục cạnh tranh suất thăng hạng trong phần lớn mùa giải 2024-25 và từng nằm trong nhóm thăng hạng trực tiếp cho tới cuối tháng 1, nhưng chỉ thắng 3 trong 18 trận cuối cùng và rốt cuộc lại kết thúc ở vị trí thứ 13.

Các sân vận động

Alexandra Recreation Ground

Cho tới năm 1896, Crewe thi đấu tại Alexandra Recreation Ground, nằm ngay phía bắc khu vực Gresty Road ngày nay. Sau khi chơi ở nhiều địa điểm khác nhau trong các năm 1896 và 1897, bao gồm cả tại Sandbach gần đó, câu lạc bộ quay lại cùng khu vực ở Crewe, cạnh Crewe railway station, để chơi tại sân Gresty Road đầu tiên, nằm ở phía đông nam của sân vận động cũ, với một khán đài lớn "có thể chứa 1.500 người". Năm 1906, sân này bị phá dỡ כדי nhường chỗ cho một số tuyến đường sắt mới, và một sân Gresty Road mới được xây trên khu đất liền kề, ngay phía tây vị trí cũ.

Gresty Road

Mặt sân trải dài gần như theo hướng đông-tây, với các đội thi đấu либо hướng tây về phía Gresty Road hoặc hướng đông về phía nhà ga đường sắt. Khán đài chính luôn nằm ở phía nam sân. Cho tới thập niên 1990, khán đài chính là một cấu trúc bằng gỗ, được xây vào năm 1932 sau khi hỏa hoạn thiêu rụi khán đài ban đầu, cung cấp toàn bộ chỗ ngồi bằng gỗ duy nhất của sân cùng với một khu đứng — "The Paddock" — trong khi ba phía còn lại đều là khán đài đứng. Chính cấu hình này đã tạo nên kỉ lục khán giả của câu lạc bộ khi 20.000 người tới xem trận vòng Ba Cúp FA gặp Spurs năm 1960.

Trong thập niên 1990, quá trình hiện đại hóa theo từng giai đoạn đã chứng kiến khu khán đài mở ở "Railway End" (có thời từng chỉ là một "bờ tro" khá thô sơ với các thanh ray tàu làm bậc) được thay thế bằng một khán đài gia đình mới vào năm 1993. "Gresty Road End" (khi đó là khu vực chính dành cho cổ động viên đội khách) cũng được thay bằng một khán đài toàn ghế vào năm 1995; còn khán đài phía bắc có mái che một phần (khu "Pop Side" của cổ động viên đội nhà) được thay bằng một khán đài toàn ghế trong giai đoạn 1996-97. Việc hoàn tất giai đoạn cuối cùng vào năm 2000, bao gồm xây dựng một khán đài chính mới trị giá 5,2 triệu bảng Anh, kéo theo việc phân bổ lại chỗ ngồi ở một số khu vực. Cổ động viên đội khách hiện được bố trí ở khán đài dọc theo đường biên phía bắc, với khả năng mở rộng thêm chỗ ở Family Stand cho những đoàn cổ động viên đội khách đặc biệt đông; Crewe lần đầu tiên đón lượng khán giả vượt mốc 10.000 tại sân vận động toàn ghế này vào năm 2000 và lập kỉ lục 10.092 người trong trận gặp Manchester City ngày 12 tháng 3 năm 2002. Gresty Road End và khán đài chính chỉ dành cho cổ động viên đội nhà.

Vào tháng 6 năm 2021, câu lạc bộ đạt được thỏa thuận trị giá 0,5 triệu bảng Anh về quyền đặt tên sân với nhà tài trợ áo đấu lâu năm lúc đó là Mornflake; sân được gọi là "Mornflake Stadium"; vào tháng 12 năm 2023, Mornflake gia hạn cả tài trợ sân vận động lẫn áo đấu, và tới tháng 4 năm 2025 tiếp tục gia hạn thêm quyền đặt tên sân. Còn được biết đến với tên Alexandra Stadium, sân hiện có sức chứa toàn ghế là 10.153 chỗ. Sân gồm bốn khán đài:
Boughey Stand, hay khán đài chính, có 6.809 chỗ ngồi cho khán giả, đồng thời có khu vực dành cho giám đốc và ghế truyền thông, cũng như đặt văn phòng câu lạc bộ, phòng thay đồ của đội, khu hospitality, quầy vé và cửa hàng câu lạc bộ.
KPI Recruiting Stand, còn được gọi là "Gresty Road End", chứa được 982 khán giả cùng 4 chỗ cho người khuyết tật. Một quầy bar dành cho cổ động viên đội nhà nằm ở phía bắc khán đài này.
Andrew Connolly Financial Planning Stand, còn được gọi là "Railway End", có sức chứa 682 khán giả.
Whitby Morrison Ice Cream Van Stand, trước đây là "Pop Side", chứa được 1.680 cổ động viên đội khách, đồng thời cũng là nơi đặt các thiết bị quay video trong ngày thi đấu của sân. Vào tháng 7 năm 2021, Whitby Morrison công bố gia hạn 99 năm tài trợ cho khán đài này ở Crewe.

Nếu sân cần mở rộng, thay đổi khả dĩ nhất sẽ là tái phát triển Ice Cream Van Stand thành một khán đài hai tầng. Vào tháng 2 năm 2023, câu lạc bộ thông báo kế hoạch lắp đặt 3.000 tấm pin mặt trời phía trên các chỗ đỗ xe ở khu bãi xe phía nam của khán đài chính (Boughey Stand), với nguồn điện được sử dụng để vận hành sân vận động hoặc tạo thêm doanh thu.

Bản sắc câu lạc bộ
Kể từ cuối thập niên 1890, bộ trang phục chính (sân nhà) của Crewe chủ yếu gồm áo đỏ hoặc lấy màu đỏ làm chủ đạo, thường đi kèm quần short trắng (dù quần short đỏ và đen cũng từng được sử dụng trong thời gian ngắn) cùng tất đỏ. Đội bóng mặc áo trắng và quần short xanh trong giai đoạn từ năm 1886 đến năm 1896, nhưng kể từ đó chủ yếu thi đấu trong màu đỏ và trắng. Những chiếc áo đỏ đem lại cho đội biệt danh ban đầu là "Robins", dù câu lạc bộ thường được gọi phổ biến hơn là "Alex" hoặc "Railwaymen" (phản ánh nguồn gốc câu lạc bộ từ xưởng đường sắt, mối liên hệ của thị trấn với ngành công nghiệp đường sắt, và vị trí của câu lạc bộ gần ga Crewe).

Màu áo sân khách của Crewe thay đổi khá đa dạng. Áo xanh, áo trắng hoặc áo xanh-trắng là những lựa chọn được sử dụng thường xuyên nhất, nhưng trong thế kỉ 21, câu lạc bộ đôi khi cũng thi đấu với những màu sắc khác; màu đen viền vàng được dùng ở mùa giải 2021-22, rồi đến các sọc dọc xanh nhạt và xanh đậm ở mùa giải kế tiếp.

Huy hiệu của thị trấn xuất hiện trên áo đấu của đội ở mùa giải 1958-59. Huy hiệu này có một con sư tử — gắn với Hầu tước xứ Crewe — đang giữ một bánh xe răng cưa, một bánh xe đường sắt sáu nan lớn hơn, cùng hai bó lúa mì phản ánh mối liên hệ nông nghiệp của nam Cheshire. Huy hiệu đó được thay vào năm 1975 bằng một biểu tượng đơn giản hơn với hình sư tử giữ một bánh xe đường sắt — mô-típ vay mượn từ British Rail — nằm trong một vòng tròn có dòng chữ "Crewe Alexandra Football Club" bao quanh một quả bóng đá. Huy hiệu hiện tại, được sử dụng từ năm 1998, có hình một con sư tử đứng trên quả bóng, được bao quanh bởi vòng nguyệt quế và tên câu lạc bộ; thiết kế này bỏ đi bánh xe đường sắt, khiến một số cổ động viên Crewe kêu gọi câu lạc bộ "mang bánh xe trở lại". Linh vật của câu lạc bộ cũng là một con sư tử: Gresty the Lion xuất hiện trong các ngày thi đấu và trong những hoạt động cộng đồng khác.

Nhà tài trợ áo đấu lâu năm nhất là công ty ngũ cốc Mornflake — cũng đặt trụ sở tại Gresty Road — với logo xuất hiện trên áo đấu từ năm 2005. Vào tháng 12 năm 2023, Mornflake gia hạn tài trợ áo đấu, biến đây thành thỏa thuận liên tục dài nhất tại EFL, và tới tháng 10 năm 2024 là trận đấu thứ 1.000 kể từ khi việc tài trợ áo đấu của Mornflake bắt đầu. Vào tháng 4 năm 2025, Whitby Morrison được công bố là nhà tài trợ áo đấu mới của câu lạc bộ, trong khi Mornflake gia hạn tài trợ quyền đặt tên sân.

Cổ động viên và kình địch

Lượng khán giả
Crewe là thị trấn lớn thứ ba ở Cheshire: khu vực đô thị liên tục của thị trấn có tổng dân số 76.437 người vào năm 2021. Được thành lập bởi những công nhân của xưởng đường sắt, câu lạc bộ thu hút nhiều cổ động viên từ chính xưởng này, cũng như từ cư dân ở các vùng nông thôn quanh thị trấn. Vị trí của câu lạc bộ nằm cạnh ga đường sắt Crewe cũng giúp cổ động viên đi lại tới và rời các trận đấu ở Gresty Road thuận tiện hơn. Điều này cho phép nhiều cổ động viên Alex đến sân từ các thị trấn lân cận khác nhau, đặc biệt ở Cheshire và bắc Shropshire, cũng như từ những nơi xa hơn. Từ thập niên 1920 tới thập niên 1960, lượng khán giả trung bình thường ở mức khoảng 6.000 người, nhưng các trận derby địa phương có thể khiến con số này tăng hơn gấp đôi: chẳng hạn, trận gặp Stoke City ngày 26 tháng 10 năm 1926 thu hút 15.102 khán giả, còn Port Vale kéo tới 17.883 người vào ngày 21 tháng 9 năm 1953, qua đó trở thành kỉ lục khán giả tại giải vô địch quốc gia của Crewe. Những trận cúp với các đội bóng lớn như Spurs cũng thu hút lượng khán giả đông đảo (kỉ lục 20.000 người vào năm 1960). Tuy nhiên, lượng khán giả tại giải vô địch quốc gia giảm sút trong thập niên 1970 và 1980, khi mức trung bình cả mùa dưới 2.000 người được ghi nhận bốn lần, trong đó mùa giải 1986-87 là thấp nhất: 1.817 người; chỉ có 1.009 khán giả theo dõi trận hòa 1-1 với Peterborough United ngày 4 tháng 2 năm 1986. Sự hồi sinh của Crewe từ giữa thập niên 1980 dưới thời Gradi đã thúc đẩy sự quan tâm tại địa phương, với những trận có trên 5.000 khán giả ngày càng trở nên phổ biến, dù quá trình chuyển đổi Gresty Road thành sân toàn ghế bắt đầu hạn chế con số này vào cuối thập niên 1990; lượng khán giả trung bình đạt đỉnh 7.741 người vào năm 2004 trong giai đoạn Crewe thi đấu ở Championship. Trước khi bị gián đoạn bởi đại dịch COVID-19 vào năm 2020, lượng khán giả League Two trung bình là 4.580 người, chỉ thấp hơn đôi chút so với mức trung bình mọi thời đại của câu lạc bộ là 4.583 người. Lượng khán giả trung bình trên sân nhà của Crewe ở mùa giải 2024-25 là 5.397 người.

Giá vé tại Gresty Road nhìn chung tương đương với mặt bằng chung của các câu lạc bộ khác đối với khu vực toàn ghế. Trong khảo sát Giá của bóng đá năm 2017 của BBC, vé lẻ cho từng trận League Two của Crewe có giá tối đa là 22 bảng Anh (15 câu lạc bộ khác có giá cao hơn); vé mùa đắt nhất của Crewe là 325 bảng Anh (chỉ có một câu lạc bộ khác là Accrington Stanley bán vé mùa đắt nhất với giá thấp hơn), còn vé mùa rẻ nhất của họ (280 bảng Anh) nằm ở khoảng giữa của giải đấu. Ở mùa giải 2021-22 tại League One, vé trận đấu trong ngày có giá tối đa là 25 bảng Anh.

Kình địch
Đối thủ chính của Crewe là câu lạc bộ cùng thi đấu trong English Football League là Port Vale. Tính đến tháng 12 năm 2025, hai câu lạc bộ đã gặp nhau 85 lần kể từ năm 1892 (bao gồm 8 trận với Burslem Port Vale); xét tổng thể, Crewe thắng 20 trận, Port Vale thắng 41 trận, và hai đội hòa nhau 24 trận. Mối kình địch này (được một số người từ thập niên 1980 gọi là A500 Derby) trở nên gay gắt hơn sau thiên niên kỉ mới, khi cả hai cùng hiện diện ở League One và League Two, với những cuộc chạm trán căng thẳng đôi khi dẫn đến bạo lực và các vụ bắt giữ. Vào tháng 1 năm 2015 tại Vale Park, Crewe thắng 1-0 để hoàn tất cú đúp đầu tiên trước Port Vale tại giải vô địch quốc gia, và hai vụ bắt giữ đã được thực hiện ở trận đấu này, cùng với một số xáo trộn nhỏ giữa cổ động viên hai bên sau trận. Sáu vụ bắt giữ được thực hiện tại Gresty Road trong cuộc đối đầu ngày 22 tháng 9 năm 2018 giữa hai đội. Một nghiên cứu năm 2019 xếp mối kình địch Port Vale-Crewe Alexandra là mối kình địch lớn thứ 14 trong bóng đá chuyên nghiệp Anh.

Crewe cũng duy trì những mối kình địch nhỏ hơn với Wrexham, Salford City, Shrewsbury Town, Stoke City và các trận derby truyền thống trong địa hạt Cheshire với Macclesfield, Chester City, Stockport County và Tranmere Rovers. Mối kình địch của Railwaymen với Stockport phần nào gia tăng vào năm 2009 khi Stockport gần như trực tiếp đẩy Crewe xuống League One, sau khi đánh bại họ 4-3 tại Edgeley Park. Crewe sau đó "trả lại món nợ" vào ngày 30 tháng 4 năm 2011, khi đánh bại County 2-0 tại Gresty Road, qua đó xác nhận việc County xuống bóng đá ngoài hệ thống chuyên nghiệp.

Bài hát và âm nhạc
Từ thập niên 1950, cổ động viên Crewe là những người đầu tiên hát bài "Blue Moon" — bài hát sau này cũng được cổ động viên Manchester City sử dụng — (với lời hát không hoàn toàn trùng với bản gốc của Rodgers and Hart) và được cho là một phản ứng trước những năm tháng ảm đạm của thập niên 1950 và 1960, hoặc phản ánh một câu đùa cũ rằng đội bóng chỉ thắng "một lần trong blue moon", tức là rất hiếm khi thắng. Trong thập niên 1990, một cổ động viên Crewe là nhạc công được đào tạo cổ điển Richard Sutton nổi tiếng với việc mang kèn trumpet đến sân, thỉnh thoảng thổi những đoạn nhạc hiệu như chủ đề của Star Wars trong các trận đấu. Bộ ba nhạc dance Dario G có tên gọi lấy theo Dario Gradi.

Railwaymen Supporters Society
Cổ động viên Crewe thường hát một bài có câu "We are the Railwaymen". Tập hợp và chính thức hóa một số nhóm cổ động viên Crewe trước đó, Railwaymen Supporters Society độc lập được thành lập vào năm 2018, với sự hậu thuẫn của Football Supporters' Association toàn quốc, và được đăng kí dưới hình thức một hội lợi ích cộng đồng vào ngày 8 tháng 7 năm 2019. Những sáng kiến của tổ chức này bao gồm chiến dịch Project250 nhằm huy động 250.000 bảng Anh để đầu tư mua cổ phần câu lạc bộ và giành quyền có đại diện trong ban lãnh đạo (đạt được vào tháng 2 năm 2020), cùng việc thành lập Ex-Players Association (Gareth Whalley là chủ tịch của tổ chức này).

Danh tiếng

Phát triển cầu thủ

Là một câu lạc bộ chuyên nghiệp từ rất sớm vào cuối thế kỉ 19, nhiều cầu thủ Crewe đã được triệu tập đội tuyển quốc gia, đặc biệt là đội tuyển Wales. Tuy nhiên, trong thế kỉ 20, Crewe lại có khá ít ngôi sao nổi bật. Tuyển thủ Wales Fred Keenor chơi những trận cuối cùng tại giải vô địch quốc gia cho câu lạc bộ, còn lần khoác áo đội tuyển quốc gia cuối cùng của ông vào năm 1932 cũng là lần đầu tiên trong thế kỉ đó một cầu thủ Crewe làm được điều này. Một số cầu thủ bắt đầu hoặc phát triển sự nghiệp tại Crewe trước khi nổi tiếng ở nơi khác. Chẳng hạn, tiền đạo Frank Blunstone chơi 48 trận tại giải vô địch quốc gia cho Crewe vào đầu thập niên 1950 trước khi chuyển sang Chelsea và có năm lần khoác áo đội tuyển Anh, Stan Bowles ghi 18 bàn cho Crewe sau 51 trận đầu thập niên 1970 rồi tiếp tục chơi cho Queens Park Rangers và đội tuyển Anh, còn thủ môn Bruce Grobbelaar thi đấu 24 trận cho Crewe vào đầu thập niên 1980 trước khi chuyển sang Liverpool.

Khoản đầu tư có chủ đích của Crewe vào cầu thủ trẻ bắt đầu từ cuối thập niên 1980 khi huấn luyện viên khi đó là Dario Gradi và chủ tịch câu lạc bộ John Bowler vận động hội đồng địa phương đóng góp vào chi phí cho một mặt sân mọi thời tiết tại Gresty Road. Đây là điểm khởi đầu cho một cơ sở huấn luyện trẻ, và đến đầu thập niên 1990, nơi này đã huấn luyện 120 thiếu niên mỗi tuần. Năm 1995, Crewe thuê một khu đất rộng 20 mẫu tại Reaseheath, gần Nantwich, với kế hoạch xây dựng một trung tâm huấn luyện và phát triển cầu thủ trị giá 750.000 bảng Anh, phần lớn được tài trợ từ các thương vụ chuyển nhượng cầu thủ. Năm 1996, Crewe nhận được một khoản tài trợ từ Xổ số Quốc gia để phát triển một cơ sở huấn luyện trẻ tại Shavington gần đó. Tới năm 2015, việc bán cầu thủ đã tạo ra hơn 20 triệu bảng Anh, góp phần hiện đại hóa Gresty Road và phát triển Học viện Crewe, khiến nơi đây trở thành câu lạc bộ duy nhất ngoài hai hạng đấu cao nhất sở hữu một học viện cấp độ Category Two; vào năm 2022, học viện này được xếp trong tốp 10 học viện tốt nhất tại Anh và Wales.

Những cầu thủ trưởng thành qua hệ thống này kể từ khi học viện được thành lập bao gồm các tuyển thủ Anh Geoff Thomas và David Platt, tuyển thủ Wales Robbie Savage, cùng các tuyển thủ Bắc Ireland Neil Lennon và Steve Jones. Đây đều là những cầu thủ trẻ được chiêu mộ từ các câu lạc bộ khác, nhưng học viện cũng nuôi dưỡng chính những học viên của Crewe — đáng chú ý nhất là các tuyển thủ Anh Rob Jones, Danny Murphy, Seth Johnson và Dean Ashton, cùng tiền vệ Wales David Vaughan.

Vụ bê bối lạm dụng tình dục

Ngày 16 tháng 11 năm 2016, cựu hậu vệ Crewe Andy Woodward tiết lộ rằng anh từng là nạn nhân của lạm dụng tình dục trẻ em bởi cựu huấn luyện viên bóng đá Barry Bennell (đã bị kết án là ấu dâm tại Hoa Kỳ בשנת 1994) ở câu lạc bộ trong thập niên 1980. Đến khi chủ tịch câu lạc bộ John Bowler phản hồi những tiết lộ này vào thứ Hai, ngày 21 tháng 11, đã có thêm sáu người khác liên hệ với cảnh sát, trong khi đồng đội cũ của Woodward tại Crewe là Steve Walters cũng cho rằng mình là một nạn nhân khác của Bennell. Woodward chỉ trích Crewe vì không đưa ra lời xin lỗi. Ngày 27 tháng 11 năm 2016, cựu cầu thủ Crewe thứ ba là Anthony Hughes tiết lộ rằng anh cũng từng bị Bennell lạm dụng, và sau đó là học viên Crewe, rồi tuyển thủ Bắc Ireland và cầu thủ Wimbledon về sau, Mark Williams.

Bennell bị đưa ra xét xử tại Liverpool Crown Court vào đầu năm 2018, và bị kết tội 50 hành vi lạm dụng tình dục đối với 12 bé trai (và vào ngày 20 tháng 2 năm 2018 bị tuyên phạt 30 năm tù). Sau các phán quyết có tội vào ngày 15 tháng 2, những nạn nhân gồm Andy Woodward và Steve Walters đã đọc tuyên bố bên ngoài tòa án. Crewe Alexandra bày tỏ "sự cảm thông sâu sắc nhất" với các nạn nhân của Bennell, nói rằng câu lạc bộ không biết bất kì hành vi lạm dụng tình dục nào của Bennell và cũng không nhận được khiếu nại nào về lạm dụng tình dục do ông ta gây ra trước hoặc trong thời gian ông làm việc cho câu lạc bộ, dù điều này đã bị tranh cãi.

Walters cáo buộc Crewe "đổ lỗi cho nạn nhân" nhằm tránh phải bồi thường. Anh cùng ít nhất một cựu cầu thủ Crewe khác đã khởi kiện dân sự tại Tòa Thượng thẩm, đòi bồi thường hơn 200.000 bảng Anh từ câu lạc bộ; một phiên xử kéo dài tám tuần được lên lịch bắt đầu vào tháng 10 năm 2021. Ngày 19 tháng 3 năm 2019, Guardian đưa tin Crewe Alexandra dự định phản đối các yêu cầu bồi thường của nạn nhân, nhưng sau đó (ngày 27 tháng 3 năm 2019) lại đưa tin về việc Crewe dường như đổi hướng xử lí; câu lạc bộ đã đồng ý một thỏa thuận tài chính ngoài tòa với một trong các nạn nhân của Bennell. Woodward trước đó đã khởi kiện Crewe đòi bồi thường nhưng không thành công vào năm 2004.

Crewe còn bị chỉ trích vì không mở một cuộc rà soát độc lập về cách họ xử lí những cáo buộc lạm dụng tình dục trẻ em trong quá khứ. Vào tháng 3 năm 2018, câu lạc bộ cho biết họ đã hợp tác đầy đủ với các cuộc điều tra của cảnh sát, "không có ý định tiến hành thêm một cuộc điều tra độc lập nào nữa", và báo cáo của cảnh sát cũng đã được chuyển cho cuộc rà soát của FA do Clive Sheldon đứng đầu. Quyết định này bị chỉ trích bởi nghị sĩ địa phương Laura Smith, bởi nghị sĩ Damian Collins, chủ tịch ủy ban tuyển chọn DCMS, bởi Crewe Town Council, và bởi Professional Footballers Association thông qua Gordon Taylor. Trong báo cáo cuối cùng của mình, Sheldon cho biết ông đã "liên hệ với Câu lạc bộ và các luật sư của họ nhằm đề xuất những hướng điều tra khác có thể hữu ích để Câu lạc bộ theo đuổi. Cuối cùng, Câu lạc bộ đã đồng ý tiến hành những cuộc điều tra bổ sung đó, và cung cấp cho tôi một bản báo cáo nêu rõ kết luận của họ".

Báo cáo dài 710 trang của FA, được công bố ngày 17 tháng 3 năm 2021, xác định những thất bại trong việc hành động đầy đủ trước các khiếu nại hoặc tin đồn về lạm dụng tình dục tại tám câu lạc bộ chuyên nghiệp, trong đó có Crewe. Khi xem xét việc các nhân vật cấp cao tại Crewe có biết về Bennell hay không, Sheldon kết luận rằng họ không nhận được những báo cáo cụ thể về việc lạm dụng. Tuy nhiên, các giám đốc đã từng thảo luận về những mối lo liên quan đến hành vi không phù hợp, và câu lạc bộ "đáng lẽ phải làm nhiều hơn để kiểm tra tình trạng an toàn của các cậu bé". Sau khi báo cáo được công bố, Crewe Alexandra đã xin lỗi tất cả những người sống sót sau các hành vi lạm dụng của Bennell, bày tỏ "sự hối tiếc chân thành" vì đã không nhận thức được các tội ác của ông ta, còn Gradi cũng đưa ra lời xin lỗi. Khi Gradi bị xem là "thực chất bị cấm vĩnh viễn" khỏi bóng đá vì các lí do bảo vệ trẻ em, chủ tịch Crewe John Bowler chịu áp lực phải từ chức và ông đã làm như vậy vào ngày 25 tháng 3 năm 2021. Được trao MBE vào năm 1998, Gradi bị tước danh hiệu này vào tháng 8 năm 2023 sau một án cấm hành nghề vì không bảo vệ trẻ em khỏi lạm dụng tình dục.

Kỉ lục

Chiến thắng đậm nhất của Crewe tại giải vô địch quốc gia đến trong cuộc gặp Rotherham United ngày 1 tháng 10 năm 1932 ở Third Division North, khi họ thắng 8-0. Tại Cúp FA, chiến thắng đậm nhất của họ là trận thắng 9-1 trước Northwich Victoria ngày 16 tháng 11 năm 1889. Thất bại nặng nề nhất của câu lạc bộ diễn ra ở Cúp FA năm 1960 khi họ thua Tottenham Hotspur 13-2 tại White Hart Lane ngày 30 tháng 1 năm 1960, trong một trận đấu có 64.365 khán giả theo dõi: lượng khán giả lớn nhất trong một trận đấu có sự góp mặt của Crewe. Tại giải vô địch quốc gia, màn trình diễn tệ nhất của Crewe là thất bại 11-1 trên sân Lincoln City ngày 29 tháng 9 năm 1951 ở Third Division North.

Tommy Lowry là cầu thủ có số lần ra sân cho đội một nhiều nhất trên mọi đấu trường của Crewe: 482 trận trong giai đoạn 1965-1977. Bert Swindells giữ kỉ lục ghi nhiều bàn nhất cho Crewe với 128 bàn, được thực hiện từ năm 1927 đến năm 1937, trong khi Terry Harkin là cầu thủ ghi nhiều bàn nhất cho Crewe trong một mùa giải duy nhất: 34 bàn ở mùa giải 1964-65. Thành tích ghi bàn tốt nhất trong một trận là năm bàn, do Tony Naylor thực hiện trong chiến thắng 7-1 của Crewe trước Colchester United tại Gresty Road ngày 24 tháng 4 năm 1993.

William Bell là cầu thủ Crewe đầu tiên được khoác áo đội tuyển quốc gia, khi chơi cho Wales trước Ireland tại Wrexham vào tháng 2 năm 1886. Clayton Ince, với 31 lần ra sân cho đội tuyển Trinidad và Tobago, là cầu thủ có nhiều lần khoác áo đội tuyển quốc gia nhất khi còn thi đấu cho Crewe. Efe Sodje là cầu thủ Crewe duy nhất từng thi đấu tại một vòng chung kết World Cup, trong màu áo Nigeria trước Argentina ngày 2 tháng 6 năm 2002 và sau đó là trước đội tuyển Anh ngày 12 tháng 6 năm 2002, đều tại Nhật Bản.

Cầu thủ đắt giá nhất từng được Crewe chiêu mộ là Rodney Jack, người được mua từ Torquay United vào tháng 8 năm 1998 với giá 650.000 bảng Anh. Có thông tin cho rằng Crewe nhận được 3 triệu bảng Anh khi Nick Powell chuyển sang Manchester United ngày 2 tháng 7 năm 2012, với các điều khoản bổ sung có thể nâng mức phí lên 6 triệu bảng tùy theo số lần ra sân. Crewe cũng nhận được 3 triệu bảng Anh từ vụ chuyển nhượng Seth Johnson sang Derby County năm 1999, và từ thương vụ Dean Ashton sang Norwich City năm 2005.

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Cho mượn

Cựu cầu thủ

Năm 2004, chương trình Football Focus của BBC đã mời cổ động viên của tất cả các câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp ở Anh và Scotland bầu chọn "cult hero" của riêng câu lạc bộ mình. Với Crewe, Seth Johnson đứng đầu với 59% số phiếu; Danny Murphy xếp thứ hai với 33%, còn Craig Hignett đứng thứ ba với 8%.

Cầu thủ từng khoác áo đội tuyển quốc gia cấp cao
William Bell là cầu thủ Crewe đầu tiên được khoác áo đội tuyển quốc gia, khi thi đấu cho Wales trước Ireland tại Wrexham vào tháng 2 năm 1886. Ngày 15 tháng 3 năm 1890, ba cầu thủ Crewe — Alfred Davies (cũng là đội trưởng Wales), Dick Jones và Billy Lewis — ra sân trong thất bại 3-1 của Wales trước đội tuyển Anh tại Wrexham. Lewis ghi bàn cho Wales, trở thành bàn thắng quốc tế đầu tiên do một cầu thủ Crewe ghi được. John 'Jackie' Pearson trở thành cầu thủ Crewe đầu tiên được khoác áo đội tuyển Anh, khi thi đấu trước Ireland tại Belfast ngày 5 tháng 3 năm 1892. Cho tới nay, ông vẫn là cầu thủ Crewe duy nhất được đội tuyển Anh triệu tập khi còn thi đấu cho câu lạc bộ. Donervon Daniels là cầu thủ Crewe chính thức gần đây nhất được khoác áo đội tuyển quốc gia cấp cao; anh chơi cho Montserrat ở trận vòng loại World Cup 2022 gặp Quần đảo Virgin thuộc Hoa Kỳ ngày 2 tháng 6 năm 2021. Trong thời gian được cho Crewe mượn, Jamie Knight-Lebel có trận ra mắt đội tuyển quốc gia cấp cao cho Canada trong khuôn khổ CONCACAF Nations League gặp Suriname ngày 19 tháng 11 năm 2024.

Đội nữ Crewe Alexandra

Ban quản lí

Lịch sử huấn luyện viên

Kể từ năm 1892, 29 người đàn ông đã giữ vai trò huấn luyện viên của Crewe. Dario Gradi giữ kỉ lục về số trận nhiều nhất: 1.359 trận của đội một. Hai huấn luyện viên của Crewe đã được đưa vào Đại sảnh Danh vọng Bóng đá Anh: Gradi vào năm 2004 và Harry Catterick, sau khi qua đời, vào năm 2010.

Tính đến ngày 28 tháng 3 năm 2026. Chỉ tính các trận đấu chính thức.
1Với vai trò thư kí kiêm huấn luyện viên
2Một thư kí đường sắt, John Bradburn Blomerley (cũng nằm trong số những giám đốc đầu tiên của câu lạc bộ năm 1899, và vào năm 1902 là chủ tịch của Liên đoàn Bóng đá Cheshire) giữ vai trò thư kí kiêm huấn luyện viên tới năm 1911; sau đó là thư kí danh dự tới năm 1925
3Với vai trò huấn luyện viên duy nhất. Trong giai đoạn từ ngày 22 tháng 9 đến ngày 17 tháng 10 năm 2003, Gradi trải qua cuộc phẫu thuật tim. Trợ lí huấn luyện viên Neil Baker phụ trách đội trong giai đoạn này (St6, T0, H1, B5).
4Với vai trò giám đốc kĩ thuật
5Với vai trò huấn luyện viên đội một
6Với vai trò huấn luyện viên tạm quyền

Các vị trí huấn luyện

Danh hiệu

Giải vô địch
Second Division (cấp độ 3)
Thăng hạng với vị trí thứ 2: 2002-03
Vô địch play-off: 1997
Fourth Division / Third Division / League Two (cấp độ 4)
Thăng hạng với vị trí thứ 2: 2019-20
Thăng hạng với vị trí thứ 3: 1962-63, 1993-94
Thăng hạng với vị trí thứ 4: 1967-68, 1988-89
Vô địch play-off: 2012

Cúp
Football League Trophy
Vô địch: 2012-13
Cúp bóng đá Wales
Vô địch: 1935-36, 1936-37

Crewe Alexandra chưa từng vô địch một hạng đấu nào và mới chỉ hai lần về nhì ở giải vô địch quốc gia. Ngoài các lần thăng hạng qua play-off, câu lạc bộ còn có bốn lần thăng hạng khác, tất cả đều từ cấp độ thứ tư, nhờ cán đích ở vị trí thứ ba vào các mùa giải 1962-63 và 1993-94 và ở vị trí thứ tư vào các mùa giải 1967-68 và 1988-89. Vị trí cao nhất của Crewe ở giải vô địch quốc gia là hạng 11 tại cấp độ thứ hai, First Division mùa giải 1997-98.

Tại các giải cúp lớn, Crewe vào tới bán kết Cúp FA năm 1888; kể từ đó, họ đã hai lần vào tới vòng Năm (thua West Ham United vào tháng 2 năm 1991, và cầm hòa Everton để buộc phải đá lại vào tháng 2 năm 2002). Crewe đã mười lần vào vòng Ba của League Cup (1960, 1974, 1975, 1978, 1992, 1999, 2001, 2004, 2006, 2008), trong đó đáng chú ý là thất bại 1-0 trước Aston Villa sau trận đá lại tại Villa Park năm 1974, và việc kéo đương kim vô địch cúp Manchester United vào hiệp phụ tại Gresty Road năm 2006 trước khi thua 2-1.

Dù Crewe không nằm ở Wales, các câu lạc bộ Anh — thường là những đội gần khu vực biên giới — từng được mời tham dự Cúp bóng đá Wales, và Crewe đã vô địch giải này hai lần, vào các năm 1936 và 1937. Câu lạc bộ cũng đã 19 lần vô địch Cheshire Senior Cup tính đến năm 1998, và sau đó còn giành thêm ba chức vô địch nữa, gần đây nhất là vào năm 2017.

Ghi chú và tham khảo

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

Crewe Alexandra F.C. trang web chính thức

Câu lạc bộ bóng đá Anh
Câu lạc bộ bóng đá Cheshire
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1877
Khởi đầu năm 1877 ở Anh
Crewe
Câu lạc bộ English Football League
The Combination
Lancashire League (bóng đá)
West Midlands (Regional) League
The Central League
Vô địch EFL Trophy
Vô địch Cúp bóng đá Wales
Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Anh