Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Bão Nari (2001)

Bão Nari, được biết đến ở Philippines với tên gọi bão Kiko hay bão số 7 năm 2001 ở Việt Nam. Là một trong những cơn bão có đường đi dị thường và khó dự báo nhất thế giới trên biển Hoa Đông, diễn biến tương tự cơn bão Wayne (1986).

Lịch sử khí tượng 

Vào ngày 5 tháng 9, một áp thấp nhiệt đới đã hình thành trên khu vực phía Đông Bắc Đài Loan. Bởi dòng dẫn yếu, hệ thống đã di chuyển hết sức thất thường trong quãng thời gian dài. Ban đầu, nó trôi dạt về phía Đông Bắc và mạnh lên thành một cơn bão nhiệt đới vào ngày mùng 6. Tiếp đó, Nari hầu như ít di chuyển tại vị trí gần Okinawa, và sang ngày hôm sau nó đạt cường độ bão cuồng phong. Trong khoảng 5 ngày tiếp theo, Nari thực hiện 3 vòng lặp trong quỹ đạo ngoài khơi, và nó đã đạt đỉnh trong quãng thời gian đó với sức gió 115 dặm/giờ (185 km/giờ) trước khi suy yếu thành bão nhiệt đới vào ngày 14. Tuy nhiên sau đó Nari đã mạnh trở lại thành bão cuồng phong, và khi di chuyển theo hướng Đông Nam nó đạt vận tốc gió 100 dặm/giờ (160 km/giờ) trước khi tấn công vùng Đông Bắc Đài Loan vào ngày 16. Cơn bão đã di chuyển qua hòn đảo này trước khi tiến vào Biển Đông vào ngày 18 với trạng thái là một áp thấp nhiệt đới. Di chuyển về phía Tây, áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão nhiệt đới và đổ bộ lên địa điểm phía Đông Hồng Kông với sức gió 65 dặm/giờ (105 dặm/giờ) trong ngày 20.

Ảnh hưởng 

Tại Đài Loan, Bão Nari đã gây ra những cơn mưa xối xả cho phần lớn hòn đảo. Hàng chục trận lở đất do mưa bão. Cơn bão đã phá hủy rất nhiều nhà cửa và chôn vùi người dân dưới đống đồ nát. Ít nhất 94 người đã thiệt mạng trên đảo do cơn bão và 10 người khác được liệt kê là mất tích. Thiệt hại về nông nghiệp từ Nari ước tính khoảng 2,9 tỷ Đài tệ (84 triệu USD). Ở các vùng núi, lượng mưa tới hơn 1.225 mm (48,2 in), dẫn đến nhiều con sông tràn bờ. Vào ngày 17 tháng 9, một số khu vực đã ghi nhận lượng mưa 800 mm (31 in) trong một ngày, tương đương với bốn tháng mưa ở Đài Loan. Ở đỉnh điểm của cơn bão, ước tính 650.000 người mất điện và 350.000 người mất dịch vụ điện thoại và nước. Hầu hết các trường hợp tử vong đã diễn ra xung quanh thành phố Đài Bắc và các quận ở lân cận. Hệ thống tàu điện ngầm trong thành phố đã bị hư hại nặng nề do lũ lụt và dự kiến sẽ ngừng hoạt động trong ít nhất sáu tháng.

Tham khảo

 The JMA's Best Track Data  on Typhoon Nari (0116) 
 The JMA's RSMC Best Track Data (Graphics)  on Typhoon Nari (0116)
 The JMA's RSMC Best Track Data (Text)
 The JTWC's Best Track Data  on Typhoon 20W (Nari)

Thiên tai năm 2001
Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2001
Quảng Xương (định hướng)

Quảng Xương có thể là một trong số các địa danh sau:

Việt Nam 
 Huyện cũ Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa
 Thị trấn cũ Quảng Xương, huyện lỵ huyện Quảng Xương từ năm 1991 đến năm 2019; nay là một phần thị trấn Tân Phong.

Trung Quốc 
 Huyện Quảng Xương (tiếng Trung: 广昌县, Hán Việt: Quảng Xương huyện), thuộc địa cấp thị Phủ Châu (抚州市), tỉnh Giang Tây.
Thiên triều

Thiên triều () là một cách gọi ở thời phong kiến trong ngoại giao, văn học và thơ ca để chỉ nước Trung Quốc. Các nước chư hầu của Trung Quốc cũng từng sử dụng từ "thiên triều" để gọi triều đình của hoàng đế Trung Quốc, thường là mang ngụ ý thần phục. Đây là một trong nhiều tên gọi Trung Quốc.

Theo đó, vào thế kỷ 19, cái tên "Thiên Chế" được dùng để chỉ người di cư từ Trung Quốc đến Hoa Kỳ, Canada và Úc. Cả hai thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng phổ biến bằng tiếng Anh thời đó, nhưng sau đó đã bị ngưng sử dụng.

Việc sử dụng nó đã trở nên phổ biến trở lại trong thời đại ngày nay (2015), đặc biệt là ở người dùng Internet của Trung Quốc. Nó được sử dụng để chỉ chế độ cộng sản hiện tại, nhằm ám chỉ sự không tán thành với chính sách đàn áp và kiêu ngạo của chính quyền hoặc niềm tự hào dân tộc khi đất nước đang nổi lên thành một siêu cường trong thế kỷ 21, tùy thuộc vào bối cảnh.

Xem thêm 
 Hệ thống triều cống Trung Quốc
 Hoàng đế Trung Quốc
 Tên gọi Trung Quốc

Tham khảo 

Tên gọi Trung Quốc
Lịch sử Trung Quốc
Danh sách tập phim One Piece (Mùa 15 – 21)

Đây là danh sách tập của loạt anime One Piece được chuyển thể từ manga cùng tên của họa sĩ Oda Eiichiro. Được sản xuất bởi Toei Animation, đạo diễn bởi Uda Konosuke và Sakai Munehisa, được phát sóng trên kênh Fuji TV tại Nhật Bản  từ 20 tháng 10 năm 1999 đến nay. Đã có hơn 1100 tập đã được phát sóng tại Nhật Bản, giúp One Piece là một trong 50 loạt phim anime có tổng số tập nhiều nhất. Còn tại Việt Nam, 312 tập phim đầu được phát sóng trên kênh HTV3 từ ngày 29 tháng 10 năm 2015 đến ngày 12 tháng 4 năm 2017. Từ ngày 12 tháng 12 năm 2017 đến nay loạt phim được POPS Anime mua bản quyền, và bắt đầu phát hành nối tiếp từ tập 313 trở đi từ ngày 4 tháng 6 năm 2019 trên YouTube và ứng dụng POPS. Trong phiên bản lồng tiếng Việt: Từ tập 1 đến tập 312 được lồng tiếng bởi Công ty Cổ phần Truyền thông Thanh Thiếu Nhi (TTN Media) và từ tập 313 trở đi được lồng tiếng bởi Công Ty TNHH Ace Media.

Tổng quan

Danh sách tập
<center>
Phần trước: Danh sách tập phim One Piece (Mùa 1 – 14)

Mùa 15: Đảo Người Cá (517 - 578)

Mùa 16: Đảo Punk Hazard (579 - 628)

Mùa 17: Vương quốc Dressrosa (629 - 746)

Mùa 18: Đảo Zou (747 - 782)

Mùa 19: Whole Cake Island (Đảo Bánh Ngọt) (783 - 891)

Mùa 20: Wano Quốc (892 - 1088)
<onlyinclude>

Mùa 21: Đảo Egghead (1089 - 1155)
<center>

Phần sau: Danh sách tập phim One Piece (Mùa 22 – nay)

Special Edited Version - One Piece Log: Fish-Man Island Saga

Các tập phim Recaps (tóm tắt lại diễn biến)

TV specials

Tham khảo 

Danh sách tập phim One Piece
Trường trung học

Một trường trung học là cả một tổ chức cung cấp giáo dục trung học và tòa nhà nơi việc giáo dục trung học được thực hiện. Một số trường trung học có thể cung cấp cả giáo dục trung học cơ sở và trung học phổ thông (cấp độ 2 và 3 của ISCED), bên cạnh đó cũng có thể được cung cấp trong các trường riêng biệt, như trong hệ thống cấp hai và cấp ba của Mỹ.

Các trường trung học thường có học sinh theo học từ các trường tiểu học và tiếp tục với giáo dục nghề nghiệp và đại học. Việc đi học tại đây là bắt buộc ở hầu hết các quốc gia đối với học sinh trong độ tuổi từ 11 đến 16. Các tổ chức, tòa nhà và thuật ngữ là có phần là duy nhất ở từng quốc gia.

Xem thêm
 Trung học cơ sở
 Trung học phổ thông

Tham khảo 

Trường trung học
Giáo dục theo giai đoạn
Dạng trường học
Trường trung học phổ thông
Giáo dục trung học
Thuật ngữ trường học
Nhóm ngôn ngữ Tai Trung tâm

Nhóm ngôn ngữ Tai Trung bao gồm các phương ngữ Tráng Nam, và các phương ngữ Nùng và Tày khác nhau của miền bắc Việt Nam.

Các ngôn ngữ Tai Trung khác với các ngôn ngữ Tai Bắc ở chỗ, Tai Trung phân biệt giữa âm bật hơi và không bật hơi, trong khi các ngôn ngữ Tai Bắc nói chung không như vậy (Li 1977). Nhóm ngôn ngữ Tai Tây Nam cũng cho thấy sự phân biệt này.

Phân loại 
William Gedney coi Tai Trung có liên quan mật thiết với Tai Tây Nam hơn là Tai Bắc, trong khi André-Georges Haudricourt lập luận là nó quan hệ gần gũi với Tai Bắc hơn. Tuy nhiên, trong cây ngôn ngữ cho ngữ chi Thái mà Pittayaporn (2009) tạm đề xuất, Tai Trung là một nhóm cận ngành.

Một số ngôn ngữ trong các khu vực chủ yếu nói tiếng Tai Trung, như tiếng Cao Lan và tiếng Nùng An  ở miền bắc Việt Nam, cũng thể hiện đặc điểm của Tai Bắc. Nhưng chúng có vẻ là những ngôn ngữ hỗn hợp, không hoàn toàn là Tai Trung hoặc Tai Bắc. Jerold A. Edmondson gọi tiếng Cao Lan là " giới thứ ba".

Phân tích phát sinh nhờ điện toán của Jerold Edmondson (2014)  cho ngữ chi Thái cho thấy tiếng Tày và tiếng Nùng là hai nhánh phân định rạch ròi trong nhóm Tai Trung.

Tai Trung
 Tai Trung lõi: 
Nung Chau
Tráng Bình Hương
Tráng Lôi Bình
Tráng Ninh Minh
 Tày: 
Tày Bảo Lạc
Tày Khánh Trung
Cao Lan 
 Nùng: 
Nùng Cháo (Tráng Long Châu) 
Nùng Phạn Slinh 
Nùng Inh
Nùng Tây/Nùng Dín (Tráng Nùng) 
Nùng Giang (Tráng Nhạng)
Nùng An

Tham khảo 

 Li, Fang-kuei. 1977. Cẩm nang so sánh Tai. Honolulu, Hawaii: Nhà in Đại học Hawaii. 
 Pittayaporn, Pittayaw. 2009. Âm vị học của Proto-Tai. Bằng tiến sĩ. luận văn. Khoa Ngôn ngữ học, Đại học Cornell. 

Nhóm ngôn ngữ Thái
Nhóm ngôn ngữ Mondzi

Nhóm ngôn ngữ Mondzi (Mangi) là một nhóm nhỏ các ngôn ngữ của nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến trong phân loại Lama (2012).

Nhóm ngôn ngữ Mondzi được nói ở châu Văn Sơn, Vân Nam, Trung Quốc và bên kia biên giới ở Hà Giang, Việt Nam. Theo Hsiu (2014), nhóm ngôn ngữ Kathu có liên quan.

Phân loại 
Hsiu (2014: 73) phân loại các ngôn ngữ Mondzi như sau. Các ngôn ngữ bổ sung từ Hsiu (2017) cũng được xem xét.

 Kathu (Thou) 
 Mondzi hạt nhân (Mang hạt nhân) 
 Muangphe 
 Mango, Manga 
 Maang (còn được gọi là Mo'ang, Meang)
 Mondzi, Mantsi 
 Maza 
 Mauphu, Motang  
 Mongphu 

Phân loại sửa đổi các ngôn ngữ Mondzi của Hsiu (2018)  như sau.

 Mondzi Tây Bắc: Kathu, Thou 
 Mondzi lõi (hạt nhân) 
 Mondzi Nam: cụm Munji/Mantsi
 Mondzi Đông Nam: cụm Meang/Maang
 Mondzi Đông 
 Cụm Mango/Manga
 Mongphu 
 Maza 
 Mondzi Trung tâm 
 Muangphe 
 Mauphu, Motang

Thay đổi âm thanh 
Lama (2012) liệt kê những thay đổi âm thanh sau đây từ Lô Lô nguyên thủy như những đổi mới của Mondzi.

 *
 *
 *

Tham khảo 

 Edmondson, Jerold A. 2003. Ba ngôn ngữ Tibeto-Burman của Việt Nam . 
 Hsiu, Andrew. 2014. " Mondzish: một nhóm nhỏ mới của Lolo-Burmese  ". Trong Kỷ yếu Hội thảo quốc tế lần thứ 14 về Ngôn ngữ và Ngôn ngữ học Trung Quốc (IsCLL-14). Đài Bắc: Học viện Sinica. 
 Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), Phân nhóm ngôn ngữ Nisoic (Yi), luận án, Đại học Texas tại Arlington.

Nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến
Ngữ hệ Hán-Tạng
Xenanthias ahiahiata

Xenanthias ahiahiata là một loài cá biển thuộc chi Xenanthias trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2018.

Phân loại 
Theo nghiên cứu của Tang và Chen (2025), chi Plectranthias trước đây bao gồm 7 nhánh riêng biệt. Dựa trên kết quả phân tích bộ gen, Plectranthias ahiahiata được chuyển sang chi Xenanthias.

Từ nguyên 
Từ định danh ahiahiata trong tiếng Rapa Nui có nghĩa là "tia sáng cuối cùng trước khi màn đêm buông xuống", hàm ý đề cập đến màu sắc như nắng hoàng hôn của loài cá này.

Phân bố và môi trường sống 
X. ahiahiata là loài đặc hữu của đảo Phục Sinh, được thu thập trên một mỏm đá với quần thể san hô Leptoseris scabra ở độ sâu khoảng 83 m.

Mô tả 
Chiều dài lớn nhất được biết đến ở X. ahiahiata là 4 cm. Toàn thân có màu đỏ cam, vùng mõm, vây lưng, vây bụng và vây hậu môn lại có màu vàng. Có một đốm đỏ tươi viền trắng trên cuống đuôi và 4 đốm trắng ở mỗi bên thân dọc theo đường bên.

Số gai vây lưng: 10; Số tia vây lưng: 18; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây hậu môn: 7; Số tia vây ngực: 18; Số gai vây bụng: 1; Số tia vây bụng: 5; Số vảy đường bên: 31.

Tham khảo 

A
Cá Thái Bình Dương
Cá Chile
Động vật được mô tả năm 2018
Pelontrus alcocki

Pelontrus alcocki là một loài cá biển thuộc chi Pelontrus trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2014.

Phân loại 
Theo nghiên cứu của Tang và Chen (2025), chi Plectranthias trước đây bao gồm 7 nhánh riêng biệt. Dựa trên kết quả phân tích bộ gen, Plectranthias alcocki được chuyển sang chi Pelontrus.

Từ nguyên 
Từ định danh alcocki được đặt theo tên của Alfred William Alcock (1859–1933), nhà tự nhiên học kiêm bác sĩ người Anh, từng giữ vị trí Giám đốc Bảo tàng Ấn Độ, người có những đóng góp trong việc phân loại hệ động vật vùng biển sâu của Ấn Độ.

Phân bố và môi trường sống 
P. alcocki hiện chỉ được biết đến ở ngoài khơi bờ biển bang Kerala (Ấn Độ), được tìm thấy ở độ sâu trong khoảng 180–320 m.

Mô tả 
Chiều dài cơ thể lớn nhất của P. alcocki là 7,2 cm. Cá có màu nâu nhạt ở thân trước, đỏ ở thân sau (từ gáy đến gốc vây hậu môn). Vùng trước của đầu và các vây có màu cam phớt vàng. Có đốm đen dọc theo gốc vây lưng ở các gai 4–8, tương tự ở các tia mềm 1–3, 6–7 và 11–14, và 2 đốm đen ở nửa trên của cuống đuôi. Nắp mang có đốm đen ở phía sau.

Số gai vây lưng: 11; Số tia vây lưng: 15; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây hậu môn: 7; Số tia vây ngực: 15; Số vảy đường bên: 28.

Tham khảo 

A
Cá Ấn Độ Dương
Cá Ấn Độ
Động vật được mô tả năm 2014
Zalanthias alleni

Zalanthias alleni là một loài cá biển thuộc chi Zalanthias trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1980.

Phân loại 
Theo nghiên cứu của Tang và Chen (2025), chi Plectranthias trước đây bao gồm 7 nhánh riêng biệt. Dựa trên kết quả phân tích bộ gen, Plectranthias alleni được chuyển sang chi Zalanthias.

Từ nguyên 
Từ định danh alleni được đặt theo tên của Gerald R. Allen, nhà ngư học công tác tại Bảo tàng Tây Úc (Perth), người đã cung cấp các mẫu vật của loài này để phục vụ cho việc mô tả.

Phân bố và môi trường sống 
Z. alleni là loài đặc hữu của Tây Úc, có phân bố trải dài từ Margaret River đến phía bắc Houtman Abrolhos, được tìm thấy ở độ sâu khá lớn (90–508 m).

Mô tả 
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở Z. alleni là khoảng 7,1 cm.

Gai vây lưng: 10; Tia vây lưng: 14; Gai vây hậu môn: 3; Tia vây hậu môn: 7; Tia vây ngực: 15–17.

Tham khảo 

A
Cá Ấn Độ Dương
Cá Úc
Động vật được mô tả năm 1980
Plectranthias anthioides

Plectranthias anthioides là một loài cá biển thuộc chi Plectranthias trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1872.

P. anthioides là loài điển hình của chi Plectranthias.

Từ nguyên 
Hậu tố –oides trong tiếng Latinh mang nghĩa là "tương tự", nên hàm ý của từ định danh anthioides có lẽ đề cập đến hình dạng giống chi Anthias của loài cá này.

Phân bố 
P. anthioides hiện chỉ được biết đến tại đảo Sulawesi (Indonesia). Không rõ độ sâu tìm thấy loài này.

Mô tả 
Chiều dài lớn nhất được biết đến ở P. anthioides là 25 cm. 

Số gai vây lưng: 10; Số tia vây lưng: 17; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây hậu môn: 7; Số tia vây ngực: 14; Số vảy đường bên: 33–35.

Tham khảo 

A
Cá Thái Bình Dương
Cá Indonesia
Động vật được mô tả năm 1872
Nhóm loài do Albert Günther đặt tên
Ghế massage

Ghế massage là thiết bị giúp thực hiện việc xoa bóp bấm huyệt trở nên dễ dàng hơn. Có 2 loại ghế massage gồm: ghế masage cổ điển và ghế massage robot. Ghế massage cổ điển cho phép kỹ thuật viên massage dễ dàng thực hiện các động tác xoa bớp ở đầu, vai và lưng của người nhận massage. Trong khi ghế massage robot sử dụng tác động vật lý để tác động lên cơ thể bằng các bộ phận con lăn và túi khí trên ghế.

Lịch sử 
Chiếc ghế massage robot đầu tiên được thiết kế và chế tạo vào năm 1954 bởi người đàn ông tên Nobuo Fujimoto. Dù đã phải trải qua rất nhiều lần thất bại nhưng ông đã tạo ra được chiếc ghế massage đầu tiên từ những vật liệu phế bỏ.

Phân loại

Ghế massage cổ điển 
Ghế massage cổ điển là loại ghế được dùng cho quá trình trị liệu xoa bóp bấm huyệt. Loại ghế này giúp người thợ masage dễ dàng thực hiện các thao tác đấm bóp vào phần lưng, vai, gáy. Nó khá phổ biến ở các nước phương Tây và không được dùng nhiều ở Việt Nam.

Ghế massage robot
Ghế massage robot (thường được gọi là ghế mát xa) sử dụng động cơ điện và túi khí để mô phỏng quá trình xoa bóp. Lịch sử ra đời từ Nhật Bản nên chúng thường được kế thừa từ y học cổ truyền của Nhật với các bài massage Shiatsu.

Ngày nay, các sản phẩm ghế massage được tích hợp nhiều thứ hơn như: con lăn di chuyển, túi khí, nhiệt hồng ngoại... để mô phỏng các bài massage khác nhau giúp các hãng tạo ra sự khác biệt về sản phẩm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ghế
Phát minh của Nhật Bản
Tiếng Kháng

Tiếng Kháng (), còn được gọi là Mang U', là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Nam Á ở Việt Nam. Nó liên quan chặt chẽ với tiếng Bố Mang ở Mạn Trượng (thuộc huyện Kim Bình, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).

Phân loại 
Paul Sidwell (2014) phân loại tiếng Kháng thuộc ngữ chi Palaung, mặc dù Jerold Edmondson (2010) cho rằng nó thuộc ngữ chi Khơ Mú.

Tiếng Kháng có liên quan chặt chẽ nhất với tiếng Bố Mang (Edmondson 2010).

Tiếng Quảng Lâm được nói ở xã Quảng Lâm, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên được cho là có quan hệ mật thiết đến tiếng Kháng.

Phân bố 
Người Kháng, chủ nhân của ngôn ngữ, là một nhóm dân tộc được công nhận chính thức tại Việt Nam, và dân số là 13.840 vào năm 2009.

Tiếng Kháng phân bố tại các huyện sau của các tỉnh Sơn La, Lai Châu và Điện Biên:

 Tỉnh Sơn La (dọc theo sông Đà) 
 Thuận Châu (bao gồm bản Ná Lai) 
 Quỳnh Nhai 
 Mường La 
 Tỉnh Lai Châu 
 Phong Thổ 
 Mường Tè 
 Than Uyên 
 Tỉnh Điện Biên 
 Mường Lay (Mường Chà) 
 Tuần Giáo
Tạ Quang Tùng (2021) bổ sung phần mô tả ngữ âm và danh sách từ vựng của phương ngữ Kháng được nói tại bản Nậm Mu, xã Phình Sáng, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên.

Ngữ âm

Các nguyên âm đôi bao gồm: /iɤ/, /ɯɤ/, /uɤ/.

Tiếng Kháng có tổng cộng tám thanh điệu, trong đó sáu thanh xuất hiện ở các "âm tiết sống" gồm các âm tiết mở hoặc kết thúc bằng âm vang. Trong khi đó hai thanh còn lại chỉ xuất hiện ở các "âm tiết chết" gồm các âm tiết kết thúc bằng các phụ âm tắc miệng /p t k/. Mỗi thanh điệu cũng mang theo một âm vực cụ thể, ảnh hưởng đến cách phát âm của âm tiết.

Các thanh điệu âm tiết sống như sau:
 [ ˥ ] - cao, bằng, thường
 [ ˩ˀ] - thấp, bằng, kết thúc bằng âm tắc thanh hầu 
 [ ˧˥ˀ] - cao lên, kết thúc bằng âm tắc thanh hầu
 [ ˧˩ˀ] - thấp xuống, kết thúc bằng âm tắc thanh hầu 
 [ ˧˨˧ ] - hõm vừa, thường
 [ ˨˩˨ ] - hõm thấp, khàn

Các thanh điệu âm tiết chết như sau:
 [ ˦˧ ] - Cao xuống
 [ ˩˨ ] - Thấp lên

Tham khảo

Đọc thêm 
 Dao Jie (刀洁, Đao Khiết). 2007. Bumang yu yanjiu (布芒语研究, Nghiên cứu tiếng Bố Mang). Bắc Kinh: 民族出版社 (Nhà xuất bản Dân tộc). 
 Ferlus, Michel. 1996. Langues et peuples viet-muong [Ngôn ngữ và dân tộc Việt-Mường]. Mon-Khmer Studies (MKS) 26: 7-28. 
 Mikami, Naomitsu. 2003. "A Khang phonology and wordlist" (Âm vị học và danh sách từ tiếng Kháng). Trong Ueda, Hiromi (chủ biên) Reports on minority languages in Mainland Southeast Asia (Báo cáo về các ngôn ngữ thiểu số ở Đông Nam Á). Trang 1-42. Endangered Languages of the Pacific Rim (Các ngôn ngữ có nguy cơ tuyệt chủng của Vành đai Thái Bình Dương). Osaka: Khoa Tin học, Đại học Osaka Gakuin. 
 Schliesinger, Joachim. 1998. Hill tribes of Vietnam (Các bộ lạc đồi núi của Việt Nam). Tập 2.2. Bangkok: White Lotus Co. Ltd. 
 Thông tấn xã Việt Nam (VNA). 2006. Hình ảnh cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản TTX Việt Nam.

Liên kết ngoài 
 Người Kháng trên website Trang tin điện tử của Ủy ban Dân tộc Việt Nam.
 RWAAI (Kho lưu trữ và không gian làm việc cho Di sản phi vật thể ngôn ngữ Nam Á) 
 Tiếng Kháng trong Lưu trữ kỹ thuật số RWAAI. 

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Ngữ hệ Nam Á
Saori Kimura

là vận động viên bóng chuyền chuyên nghiệp hiện đang thi đấu cho Toray Arrows. Cô đã từng thi đấu cho Đội tuyển quốc gia Nhật Bản và là đội trưởng của đội. Từng thi đấu tại các Thế vận hội Mùa hè Athens 2004, Bắc Kinh 2008, London 2012 và Rio de Janeiro  2016 nhưng cô chỉ giúp đội tuyển nước nhà một lần giành tấm huy chương đồng năm 2012. Được mệnh danh là "Tương lai của Nhật Bản, Saori vô hạn" và "Saorin thần diệu", cô là người có tài năng khi thi đấu được ở mọi vị trí. Vào ngày 10 tháng 7 năm 2012, Toray Arrows đưa ra thông báo là Saori Kimura sẽ chuyển đến thi đấu tại câu lạc bộ VakıfBank Türk Telekom của Thổ Nhĩ Kỳ vào mùa giải tới. Đến ngày 3 tháng 6 năm 2013, cô chuyển sang khoác áo Galatasaray Daikin. Đến ngày 5 tháng 6 năm 2014, sau hai năm thi đấu tại nước ngoài, cô trở đội bóng Toray Arrows thi đấu trước khi giã từ sự nghiệp thi đấu vào năm 2017.

Danh hiệu

Câu lạc bộ
 Toray Arrows
 Đại hội Thể thao Quốc gia Nhật Bản: Vô địch 2007, Á quân 2008.
 Giải bóng chuyền vô địch Nhật Bản (V.League): Vô địch 2007-08, 2008-09, 2009-10, 2011-12; Á quân 2010-11
 Giải vô địch bóng chuyền toàn Nhật Bản cúp Nhà vua và Hoàng hậu: Vô địch 2007-08, 2011-12; Á quân 2010-11
 Giải vô địch bóng chuyền toàn Nhật Bản cúp Kurowashiki: Vô địch 2009, 2010.
 Vakıfbank Spor Kulübü
 Cúp bóng chuyền nữ Thổ Nhĩ Kỳ: Vô địch 2012-13
 Giải vô địch bóng chuyền nữ CEV: Vô địch 2012-13
 Giải vô địch bóng chuyền nữ Thổ Nhĩ Kỳ: Vô địch 2012-13

Đội tuyển quốc gia

Olympics LonDon 2012: Huy Chương Đồng

Vô địch thế giới 2010: Huy Chương Đồng

World Grand Prix 2014: Huy Chương Bạc

World Grand Championship Cup 2013: Huy Chương Đồng

Montreux Volley Masters 2011: Huy Chương Vàng

Montreux Volley Masters 2015: Huy Chương Bạc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 FIVB biography
Toray Arrows Women's Volleyball Team
 FIVB VOLLEYBALL World Cup 2007 

Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Người từ Tây Tokyo
Vận động viên bóng chuyền tại Thế vận hội Mùa hè 2004
Vận động viên bóng chuyền tại Thế vận hội Mùa hè 2008
Vận động viên bóng chuyền tại Thế vận hội Mùa hè 2012
Vận động viên bóng chuyền tại Thế vận hội Mùa hè 2016
Huy chương bóng chuyền Thế vận hội
Vận động viên bóng chuyền Nhật Bản
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2012
Huy chương Đại hội Thể thao châu Á 2006
Tiếng Quảng Lâm

Tiếng Quảng Lâm là một ngôn ngữ chưa được phân loại, thuộc ngữ hệ Nam Á, được nói ở xã Quảng Lâm, tỉnh Điện Biên, Việt Nam. Nguyễn Văn Huy (1975) là tài nguyên được công bố duy nhất chứa thông tin về tiếng Quảng Lâm. Ethnologue liệt kê tiếng Quảng Lâm như một tên thay thế cho tiếng Kháng.

Người nói tiếng Quảng Lâm được phân loại chính thức là người dân tộc Kháng.

Phân loại 
Nguyễn Văn Huy (1975) suy đoán rằng tiếng Quảng Lâm có thể liên quan mật thiết đến tiếng Kháng (được phân loại khác nhau theo ngôn ngữ Palaung hoặc Khơ Mú), nhưng điều này vẫn chưa được xác minh. Dữ liệu còn ít ỏi và chỉ được trình bày bằng chữ Việt Nam (chữ Quốc ngữ). Người nói tiếng Quảng Lâm khẳng định không có tên tự gọi, và chỉ đơn giản gọi mình là "Brển Quảng Lâm". Từ của họ cho từ "người" là p'xinh, cũng là tên của tiếng Bit (Psing).

Âm vị học 
Nguyễn Văn Huy (1975: 431) liệt kê các phụ âm phức Quảng Lâm sau đây bằng chữ Việt: s'n, p'x, p's, p'k ', p'r, th'l, chơr, s'ch, s'i, k'r, k'ch, m'r, l'm, r'v, d'd, r'l.

Từ vựng 
Từ vựng (Nguyễn Văn Huy 1975):

Xem thêm 

 Danh sách từ Quảng Lâm (Wiktionary)

Tham khảo 

 Nguyễn Văn Huy (1975). "Về nhóm Kháng ở Quảng Lâm". Trong Uỷ ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 429-443. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học hội.

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Ngôn ngữ không có mã Glottolog
Ngữ hệ Nam Á
Tiếng Ơ Đu

Tiếng Ơ Đu là một ngôn ngữ thuộc ngữ tộc Môn-Khmer được nói ở Lào và Việt Nam. Nó có 900 người nói: 300 người ở Việt Nam (điều tra dân số năm 2009) và 600 người ở Lào. Tại Việt Nam, tiếng Ơ Đu được nói ở huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An. Ở Lào, nó được tìm thấy trong tỉnh Xiengkhuang (ở huyện Nonghet). Hiện nay, ngôn ngữ này được coi là gần như tuyệt chủng.

Người Ơ Đu còn được biết đến bởi ngoại danh "iduh" và "œdou" mà còn bởi tên miệt thị là "haat", "hat" và '''', mặc dù họ không phải người Tày.

Phân loại 
Tiếng Ơ Đu gần gũi với tiếng Khơ Mú và thuộc ngữ chi Khơ Mú của ngữ hệ Nam Á.

Tham khảo

Xem thêm 
 Ngôn ngữ học
 Danh sách các ngôn ngữ
 Ngữ hệ Nam Á
 Ngữ tộc Môn-Khmer
 Nhóm ngôn ngữ Bắc Môn-Khmer
 Tiếng Khmer

Ngôn ngữ bị đe dọa
Ngôn ngữ tại Việt Nam
Ngôn ngữ tại Lào
Ngữ hệ Nam Á
Tiếng Nùng Vẻn

Tiếng En (tên tự gọi: aiɲ53 hoặc eɲ33ʔ, còn được gọi là Nùng Vẻn) là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Kra nói tại Việt Nam. Trước khi được phát hiện vào năm 1998, tiếng En không được phân biệt với tiếng Nùng (một ngôn ngữ thuộc nhóm Tai Trung tâm có liên quan mật thiết với tiếng Tráng). Vào cuối những năm 1990, nhà ngôn ngữ học người Việt là Hoàng Văn Ma lần đầu tiên nhận ra rằng đó không phải là ngôn ngữ Thái, kết quả của cuộc thực địa đã phân biệt tiếng En là một ngôn ngữ riêng biệt. Các nhà nghiên cứu đã xác định tiếng En là một ngôn ngữ thuộc nhóm Bố Ương.

Người nói tiếng En (Nùng Vẻn) sống ở miền bắc Việt Nam gần biên giới với huyện Tĩnh Tây, Quảng Tây. Năm 1998, người Nùng Vẻn đã được tìm thấy ở cách 12 km về phía đông của huyện Hà Quảng, Cao Bằng.

Âm vị học 
Tiếng En có 6 thanh điệu:  (/ 54, 243, 332, 33, 212, 32 /).

Tham khảo

Đọc thêm 
 Diller, Anthony, Jerold A. Edmondson và Yongxian Luo ed. Ngôn ngữ Tai-Kadai. Định tuyến các ngữ hệ.Nhà xuất bản Tâm lý học, 2008.

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Ngữ chi Kra
Dan + Shay

Dan + Shay là một ban nhạc nhạc pop đồng quê người Mỹ gồm 2 thành viên là Dan Smokers và Shay Mooney. Cả hai ký hợp đồng với hãng đĩa Warner Records Nashville và đã phát hành ba album: Where It All Began, Obsession và Dan + Shay.

Thành viên

Dan Smyers 

Daniel Smyers (sinh ngày ) lớn lên tại Wexford, Pennsylvania, anh theo học Trung học North Allegheny. Sau đó Daniel học Đại học Carnegie Mellon ngành tài chính.

Shay Mooney 

James Shay Mooney (sinh ) lớn lên ở Natural Dam, Arkansas. Anh từng theo học Đại học Valley Forge trong một năm, sau đó chuyển sang tập trung cho âm nhạc.

Danh sách album

Album

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức

Người đoạt giải Grammy
Ban nhạc hai người Mỹ
Khởi đầu năm 2012 ở Hoa Kỳ
Nghệ sĩ của Warner Bros. Records
Ban nhạc từ Nashville, Tennessee
Ban nhạc hai người nam
Nhóm nhạc đồng quê từ Tennessee
Ban nhạc thành lập năm 2012
Xe sang trọng

Xe sang trọng hay xe hơi hạng sang là một chiếc xe có mục đích cung cấp cho hành khách (và thường là người lái) sự thoải mái, mức độ trang bị cao cấp hơn, thiết kế trường xe hơn, đẹp hơn và chất lượng đẳng cấp hơn so với xe thông thường (như xe kinh tế, được dùng làm thiết bị vận chuyển giá rẻ cơ bản) với giá cả đắt hơn xe gốc. Thuật ngữ này là chủ quan và có thể dựa trên chất lượng của chính chiếc xe hoặc hình ảnh thương hiệu của nhà sản xuất. Các nhãn hiệu xe sang được coi là có vị trí cao hơn các nhãn hiệu xe cao cấp,  Tuy nhiên, không có sự khác biệt nhất định giữa hai loại này.

Theo truyền thống, những chiếc xe sang là những chiếc sedan cỡ lớn, có  tuy nhiên, những chiếc xe sang trọng hiện đại ngày nay có kích thước rất đa dạng từ những chiếc xe cỡ nhỏ (hatchback, SCUV,...) cho đến những chiếc xe sedan và SUV cỡ lớn.

Nhãn hiệu 

Một số nhà sản xuất ô tô tiếp thị các mẫu xe sang trọng của họ bằng cách sử dụng nhãn hiệu tương tự như các mẫu còn lại. Các nhà sản xuất khác tiếp thị các mẫu xe hạng sang của họ một cách riêng biệt theo một nhãn hiệu khác, ví dụ như Lexus (được Toyota ra mắt năm 1989)  và Bentley (được Volkswagen mua lại vào năm 1998). Thỉnh thoảng, một chiếc xe sang trọng ban đầu được bán dưới nhãn hiệu chính thống và sau đó được đổi tên dưới nhãn hiệu sang trọng cụ thể (ví dụ như Hyundai Genesis / Genesis G80).

Đối với những chiếc xe sang trọng được sản xuất hàng loạt, việc chia sẻ nền tảng hoặc linh kiện với các mẫu xe khác là phổ biến, theo thông lệ của ngành công nghiệp ô tô hiện đại.

Tham khảo 

Phân loại ô tô
Thương hiệu xe hơi hạng sang
Hàng xa xỉ
Tái sinh (sinh học)

Trong sinh học, tái sinh hay tự tái tạo là quá trình đổi mới, phục hồi và tăng trưởng làm cho bộ gen, tế bào, sinh vật và hệ sinh thái trở nên có sức sống linh hoạt trước những biến động tự nhiên hoặc sự kiện gây xáo trộn hoặc thiệt hại. Mọi loài đều có khả năng tái sinh, từ vi khuẩn đến người. Tái sinh có thể hoàn thành  trong đó mô mới giống như mô bị mất,  hoặc không đầy đủ  trong đó sau khi mô hoại tử xuất hiện xơ hóa.  Ở cấp độ cơ bản nhất của nó, tái sinh được trung gian bởi các quá trình phân tử của quy định gen. Tuy nhiên, sự tái sinh trong sinh học, chủ yếu đề cập đến các quá trình hình thái đặc trưng cho tính dẻo của kiểu hình của các tính trạng cho phép các sinh vật đa bào sửa chữa và duy trì tính toàn vẹn của trạng thái sinh lý và hình thái của chúng. Trên mức độ di truyền, sự tái sinh được điều chỉnh cơ bản bởi các quá trình tế bào vô tính. Tái sinh khác với sinh sản. Ví dụ, thủy tức có thể tái sinh nhưng sinh sản bằng phương pháp nảy chồi.

Các loài thủy tức và giun dẹp từ lâu đã từng là sinh vật tiêu biểu cho khả năng tái sinh mang tính thích nghi cao của chúng. Sau khi bị thương, các tế bào của chúng sẽ được kích hoạt và khôi phục các cơ quan trở lại trạng thái tồn tại từ trước. Các loài Caudata ("urodeles"; kỳ nhông và sa giông), một bộ của động vật lưỡng cư có đuôi, có thể là nhóm có xương sống có khả năng tái sinh chuyên nghiệp nhất,  với khả năng của tái sinh chân tay, đuôi, hàm, mắt và một loạt các cấu trúc bên trong. Việc tái tạo các cơ quan là một khả năng thích nghi phổ biến và rộng rãi giữa các loài động vật.  Trong một bối cảnh liên quan, một số động vật có thể sinh sản vô tính thông qua sự phân mảnh, nảy chồi hoặc phân hạch. Chẳng hạn, một con mẹ sẽ thu hẹp, tách ra ở giữa và mỗi nửa tạo ra một kết thúc mới để tạo thành hai bản sao của bản gốc.

Sinh vật da gai (như sao biển), tôm càng, nhiều loài bò sát và lưỡng cư là những ví dụ đáng chú ý về tái tạo mô. Ví dụ, trường hợp tự động vứt bỏ đóng vai trò là chức năng phòng thủ khi con vật tách ra một chi hoặc đuôi để tránh bị bắt. Sau khi chi hoặc đuôi đã được tự động hóa, các tế bào sẽ hoạt động và các mô sẽ được tái tạo. Trong một số trường hợp, một chi bị rụng có thể tự tái tạo thành một cá thể mới. Tái tạo chân tay hạn chế xảy ra ở hầu hết các loài cá và kỳ nhông, và sự tái sinh đuôi diễn ra ở ếch ấu trùng và cóc (nhưng không phải là con trưởng thành). Toàn bộ chi của một con kỳ giông hoặc một triton sẽ phát triển lại sau khi cắt cụt. Trong các loài bò sát, rùa, cá sấu và rắn không thể tái tạo các bộ phận bị mất, nhưng nhiều loại (không phải tất cả) các loài thằn lằn, tắc kè và cự đà có khả năng tái sinh ở mức độ cao. Thông thường, nó liên quan đến việc thả một phần đuôi của chúng và tái tạo nó như là một phần của cơ chế phòng thủ. Trong khi chạy trốn khỏi kẻ săn mồi, nếu kẻ săn mồi bắt được đuôi của chúng, cái đuôi sẽ ngắt kết nối với cơ thể.

Tham khảo 

Sinh học phát triển
Lão hóa
Tiếng Xá Phó

Tiếng Xá Phó (tiếng Anh: Laghuu, hay còn gọi là Phù Lá Lão) là một ngôn ngữ thuộc nhóm Lô Lô được nói ở Tây Bắc Việt Nam. Ở Nậm Sài, thị xã Sa Pa, tên tự gọi là La Hủ, còn ở tỉnh Sơn La là '' (Edmondson 1999). Người dân còn được người Việt gọi là Phù Lá Lão.

Edmondson coi tiếng Xá Phó có liên quan nhưng không phải là một phần của nhóm tiếng Lô Lô ở Trung Quốc. Jamin Pelkey (2011) coi tiếng Xá Phó là một ngôn ngữ thuộc nhóm Lô Lô Đông Nam.

 Phân phối 
Tiếng Xá Phó được nói bởi tổng cộng khoảng 1.000 người ở các địa điểm sau (Edmondson 1999 & 2002).

 Tỉnh Lào Cai 
 Huyện Văn Bàn 
 Huyện Bảo Thắng 
 Huyện Bát Xát 
 A Lù 
 Thị xã Sa Pa 
 Nậm Sài 
 Cam Đường (gần thành phố Lào Cai) 
 Tỉnh Yên Bái 
 Văn Yên 
 Tỉnh Sơn La 
 Thuần Giáo

Tại Việt Nam, người nói tiếng Xá Phó được phân loại chính thức là một phần của dân tộc Phù Lá. Một số nhóm được gọi là "Phù Lá Đen", và một số khác là "Phù Lá Hoa".

 Tham khảo 

 Đọc thêm 

 Edmondson, J. A., & Ziwo, L. (1999). "Laghuu or Xá Phó, A New Language of the Yi Group,"Linguistics of the Tibeto-Burman Area 22/1:1-10.
 Edmondson, Jerold A. (2002)."The Central and Southern Loloish Languages of Vietnam". Proceedings of the Twenty-Eighth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society: Special Session on Tibeto-Burman and Southeast Asian Linguistics (2002), pp. 1–13.
 Nguyễn Văn Huy (1975)."Bước đầu tim hiểu mới quan hệ tộc người giữa hai nhóm Phù Lá và Xá Phó". In, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam'', 415-428. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
 http://ling.uta.edu/jerry/vietTB1.pdf
 https://web.archive.org/web/20100627045649/http://ling.uta.edu/~jerry/tbv.pdf

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến
Cổ tay

Trong giải phẫu sinh lý người, cổ tay được định nghĩa theo các cách khác nhau là 1) xương cổ tay, phức hợp của tám xương tạo thành đoạn xương gần bàn tay; (2) khớp cổ tay, khớp giữa xương quay và xương cổ tay  và (3) vùng giải phẫu bao quanh xương bao gồm các phần xa nhất của xương cẳng tay và phần gần nhất của các bộ phận của xương bàn tay và chuỗi khớp giữa các xương này, do đó được gọi là khớp cổ tay. Khu vực này cũng bao gồm đường hầm cổ tay, hõm lào giải phẫu, đường vòng đeo tay, mạc giữ cơ gấp bàn tay, và mạc giữ gân cơ duỗi bàn tay. Do hệ quả của các định nghĩa khác nhau này, gãy đúng xương cổ tay được gọi là gãy xương cổ tay, trong khi gãy xương như gãy xương quay xa thường được coi là gãy xương ở cổ tay.

Ý nghĩa lâm sàng 

Đau cổ tay có một số nguyên nhân, bao gồm hội chứng ống cổ tay và viêm xương khớp. Các xét nghiệm như xét nghiệm Phalen liên quan đến chứng sợ di chuyển cổ tay. Bàn tay có thể bị lệch cổ tay trong một số điều kiện, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp. Sự cốt hóa xương quanh cổ tay là một chỉ số được sử dụng trong việc lấy tuổi xương. Thuật ngữ 'gãy cổ tay' có thể được sử dụng để chỉ việc gãy của xương quay xa hay gòn gọi là bị "trặc tay" hay trật khớp tay, lật cổ tay.

Tham khảo 

Cổ tay
Phân loại chi trên
Khớp
Tiếng Khù Sung

Tiếng Khù Sung () là một ngôn ngữ thuộc nhóm Lô Lô của Vân Nam và Việt Nam. Ở Việt Nam, những người nói tiếng này còn được gọi là La Hủ Đen (Edmondson 2002). Tiếng Khù Sung có quan hệ gần với tiếng La Hủ.

Phân bố

Việt Nam 
Tiếng Khù Sung, hay La Hủ Đen, được nói ở các làng sau của xã Ca Lăng, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam (Edmondson 2002).

 Nẩu Phìn 
 Nậm Khao 
 Nặng Cấu 
 Phìn Hồ 
 Nậm Xả

Người Khù Sung, hay La Hủ Đen, sống một cách ngẫu nhiên với La Hủ Sủ (La Hủ Vàng) và La Hủ Phụng (La Hủ Trắng). Người La Hủ Vàng sống ở các địa điểm sau.

 Xã Pa Vệ Sủ
 Xã Pa Ủ
 Xã Ca Lăng (ở Là Pé, Nhu Tè, và Hóm Bô)

Người La Hủ Trắng sống ở các địa điểm sau, thường cùng với người La Hủ Vàng.

 Xã Pa Ủ (ở Xà Hồ, Ử Ma, Pha Bu, Pa Ử và Khồ Ma) 
 Xã Ca Lăng (ở Hà Xe)

Người Khù Sung và các nhóm La Hủ có liên quan ban đầu đến từ khu vực huyện Kim Bình ở miền nam Vân Nam, Trung Quốc (Edmondson 2002).

Trung Quốc 
Theo Tôn Hoằng Khai (孙宏开) ghi nhận năm 1992 và Li & Zhang (2003) ghi nhận có 30.000 người nói tiếng Khù Sung ở Vân Nam, Trung Quốc.
Tiếng Khù Sung đen ( hay còn có tên khác là Oa Tha () hoặc Quách Trừu ) nói tại các khu vực như huyện Trấn Viễn, Mặc Giang,..

Tham khảo 

 Chang Junzhi [常俊之] (2011). A reference grammar of Yuanjiang Kucong [元江苦聪话参考语法]. Beijing: China Social Sciences Academy Press.
 Edmondson, Jerold A. (2002). "The Central and Southern Loloish Languages of Vietnam". Proceedings of the Twenty-Eighth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society: Special Session on Tibeto-Burman and Southeast Asian Linguistics (2002), pp. 1–13.

Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Ngôn ngữ tại Việt Nam
Nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến
Chất ăn mòn

Chất ăn mòn là chất có khả năng phá hủy hoặc làm hỏng các chất khác mà nó tiếp xúc thông qua phản ứng hóa học.

Thuật ngữ ăn mòn trong văn liệu dùng chữ Latin là corrosiv(e), có nguồn gốc từ động từ corrodere trong tiếng Latin, có nghĩa là gặm nhấm. Nó chỉ ra cách thức các chất này dường như "gặm nhấm" đường đi của chúng thông qua thể khối các vật liệu khác.

Các loại phổ biến 
Hóa chất ăn mòn phổ biến được phân loại thành:
Axit
Base
Tác nhân dehydrat
Tác nhân oxy hóa mạnh
Các halogen điện di: flo nguyên tố, clo, brom, iod, và các muối điện như natri hypochlorite hoặc các hợp chất N-chloro như chloramine-T; các ion halide không bị ăn mòn, ngoại trừ fluoride. 
Halid hữu cơ và halide hữu cơ như acetyl chloride và benzyl chloroformate
Anhydrid axit
Các tác nhân kiềm hóa như dimethyl sulfat
Một số vật liệu hữu cơ như phenol ("axit carbolic")

Sử dụng 
Một số hóa chất ăn mòn có giá trị cho các mục đích sử dụng khác nhau, phổ biến nhất là trong các chất tẩy rửa gia dụng. Ví dụ, hầu hết các chất tẩy rửa cống có chứa axit hoặc kiềm do khả năng hòa tan mỡ, protein hoặc khoáng chất như vôi trong ống nước.

Trong ứng dụng hóa học thường mong muốn phản ứng hóa học cao, vì tốc độ phản ứng hóa học phụ thuộc vào hoạt tính (nồng độ hiệu quả) của các thành phần tham gia phản ứng. Ví dụ, axit sunfuric xúc tác được sử dụng trong quá trình kiềm hóa trong nhà máy lọc dầu: hoạt động của carbocation, chất trung gian phản ứng, cao hơn với độ axit mạnh hơn, và do đó phản ứng tiến hành nhanh hơn. Sau khi sử dụng, chất ăn mòn thường được tái chế hoặc trung hòa. Tuy nhiên, có thể có những vấn đề môi trường với nước thải ăn mòn không được xử lý hoặc xả ngẫu nhiên.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

*
Tiếng La Ha

Tiếng La Ha (tiếng Trung: Lạp Hà 拉哈) là ngôn ngữ thuộc ngữ chi Kra, và là ngôn ngữ của người La Ha. Nó được nói ở các tỉnh Lào Cai và Sơn La, Việt Nam. Các phương ngữ của tiếng La Ha đã được ghi nhận vào năm 1986 bởi các nhà ngôn ngữ học Nga và năm 1996 bởi nhà ngôn ngữ học người Mỹ Jerold A. Edmondson. Nhiều người La Ha cũng có thể trò chuyện với người nói tiếng Khơ Mú, và vùng có người nói tiếng La Ha này cũng có người Thái Đen, người Kháng, Ksingmul (người Xinh Mun) và người H'Mông.

Ostapirat (2000) coi các phương ngữ La Ha tạo thành một nhóm nhỏ của riêng chúng (Kra Nam) trong nhánh Kra.

Phân bố 
Gregerson & Edmondson (1997) và Wardlaw (2000) ghi nhận các địa điểm sau đây của hai phương ngữ La Ha, cụ thể là phương ngữ La Ha Ướt và La Ha Khô.

La Ha Ướt (Laha Ung, ') của Lào Cai và Lai Châu

 Xã Tà Mít, Tân Uyên, Lai Châu (ngay phía bắc sông Đà) — được gọi là "La Ha Ướt". Người cung cấp thông tin cho Edmondson đến từ Bản Muot, xã Tà Mít (Edmondson & Gregerson 1997). Có 8 ngôi làng La Ha với dân số không quá 1.000 người ở huyện Than Uyên, Lai Châu.
 Xã Pha Mu, Than Uyên và Nậm Cần, Tân Uyên, Lai ChâuLa Ha Khô (Laha Phlao') của Sơn La — xung quanh sông Đà và sông Nậm Mu
 Xã Nong Lay và Nậm Ét, Thuận Châu, Sơn La (ngay phía nam sông Đà; ở Bản Muot, v.v.) — được gọi là "La Ha Khô" 
 Chiềng Xôm, Liệp Tè, Noong Giông, Nậm Ét ở Sơn La 
 Nồng Giôn, Chiềng San, Chiềng Đồng, Pi Toong, và Mường Bú của huyện Mường La, tỉnh Sơn La. Tiếng La Ha Nà Tước, xã Pi Toong được ghi chép lại trong Hsiu (2017). 
 Các huyện Thuận Châu, Mường La, Quỳnh Nhai của tỉnh Sơn La 
 Đan Bung và Phù Yên gần tỉnh Sơn La trên bờ bắc sông Đà

 Xem thêm 
 Người La Ha
 Từ vựng tiếng La Ha ở Wiktionary

 Tham khảo 

 Benedict, Paul K. 1992. "Laha Reexamined." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area, 15, no. 2: 207-218.
 Diller, Anthony, Jerold A. Edmondson, and Yongxian Luo ed. The Tai–Kadai Languages. Routledge Language Family Series. Psychology Press, 2008.
 Gregerson, Kenneth and Jerold A. Edmondson. 1997. "Outlying Kam-Tai: Notes On Ta Mit Laha." In the Mon-Khmer Studies Journal, 27: 257-269.
 Ostapira, Weera. 1995. "Notes on Laha final -l". In Linguistics of the Tibeto-Burman Area, vol. 18, no. 1, pp. 173–181.
 Wardlaw, Terrance Randall. A phonological comparison between two varieties of Laha: Syllable constituents and tone in Ta Mit and Noong Lay Laha''. M.A. Thesis, The University of Texas at Arlington, 2000.

Liên kết ngoài 

 ABVD: Danh sách từ Laha (Ta Mit) 
 https://web.archive.org/web/20131202230717/http://cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=512

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Ngữ chi Kra
ASEAN NCAP

Chương trình đánh giá xe mới của Đông Nam Á (New Car Assessment Program for Southeast Asia viết tắt ASEAN NCAP) là chương trình đánh giá tính năng an toàn ô tô Đông Nam Á, thành lập bởi Viên Nghiên cứu An toàn Giao thông Đường bộ Malaysia (MIROS), trụ sở tại Kajang, Selangor Darul Ehsan, Malaysia, là thành viên của hệ thống Global NCAP. Mục đích ASEAN NCAP nhằm nâng cao tiêu chuẩn an toàn phương tiện, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và do đó khuyến khích thị trường cho các phương tiện an toàn hơn trong khu vực.

Lịch sử

Thành viên 
 Malaysian Institute of Road Safety Research (MIROS)
 Global New Car Assessment Program (GNCAP)
 Automobile Associations of Malaysia (AAM)
 Automobile Associations of Philippines (AAP)
 Automobile Associations of Singapore (AA Singapore)
 Automobile Associations of Cambodia (AAC)

Tiêu chí đánh giá

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 
 New Car Assessment Program for Southeast Asia

Công nghiệp ô tô
Công nghệ ô tô
Tổ chức có trụ sở tại Malaysia
Tổ chức trách nhiệm xã hội
Tổ chức tiêu chuẩn
Tổ chức an toàn
Tổ chức an toàn giao thông
Chương trình đánh giá xe mới
Khởi đầu năm 2011 ở Ấn Độ
Tổ chức thành lập năm 2011
Nguyễn Văn Thuận (tướng công an)

Nguyễn Văn Thuận (sinh ngày 8 tháng 12 năm 1965) là một tướng lĩnh của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, hàm Thiếu tướng. Ông nguyên là Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ (2018-2025) và Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 15.

Tiểu sử
Nguyễn Văn Thuận sinh ngày 8 tháng 12 năm 1965 tại xã Hòa Mỹ, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang (nay là xã Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ). Ngày 23 tháng 4 năm 1990, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ tháng 10 năm 1988, ông trải qua nhiều chức vụ như Phó Đội trưởng Đội Chống buôn lậu, hàng cấm, Phó Đội trưởng Đội Trinh sát án kinh tế, công nghiệp và giao thông vận tải, Đội trưởng Đội Điều tra án kinh tế ngoài quốc doanh, Phó Trưởng phòng, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra của Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Cần Thơ. Tháng 6 năm 2006, ông được thăng chức là Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế; Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra của Công an thành phố Cần Thơ.

Đến tháng 7 năm 2012, ông được điều làm Trưởng Công an quận Ninh Kiều, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Ninh Kiều. Chưa đầy một năm sau, ông được thăng chức làm Phó Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ. Từ ngày 1 tháng 10 năm 2018, Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ là Đại tá Trần Ngọc Hạnh nghỉ hưu. Nguyễn Văn Thuận được Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm bổ nhiệm thay thế vào ngày 26 cùng tháng. Năm 2016, ông được bầu làm Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ nhiệm kỳ 2016 – 2021. Cũng trong năm này, ông đã chỉ đạo Công an thành phố Cần Thơ phá được một đường dây lô đề lớn trong địa bàn thành phố với 15 địa điểm tổ chức ghi số đề, thu giữ 600 triệu đồng tiền mặt và 21 điện thoại di động các loại.

Năm 2019, Đại tá Nguyễn Văn Thuận được thăng quân hàm Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam. Ngày 10 tháng 6 năm 2021, ông chính thức trúng cử Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 15 với tỷ lệ phiếu hợp lệ là 81,02%.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Tham khảo

Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Người Cần Thơ
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Giám đốc Công an cấp tỉnh Cần Thơ
Tướng lĩnh Công an nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2010
Tiến sĩ Kinh tế Việt Nam
Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2019
Tiếng Mantsi

Tiếng Mantsi (còn được gọi là tiếng Lô Lô, tiếng Lô Lô Hoa hoặc tiếng Lô Lô Đỏ), là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến nói bởi người Di ở Trung Quốc và người Lô Lô ở Việt Nam.

Tiếng Mantsi có 40 khởi âm, 27 nguyên âm (11 nguyên âm đơn và 13 nguyên âm kép) và 6 thanh điệu (Lama 2012).

Phân loại 
Tiếng Mantsi có thể liên quan đến tiếng Kathu (Kasu, Gasu) và tiếng Mo'ang ('') của châu Văn Sơn, Vân Nam, Trung Quốc (Edmondson 2003). Lama (2012) kết luận rằng tiếng Mantsi (Mondzi) và tiếng Mo'ang tạo thành nhánh khác biệt nhất của nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến.

 Phân bố 
Người Lô Lô Đỏ và Lô Lô Hoa sống ở tỉnh Hà Giang của Việt Nam. Cả hai đều nói ngôn ngữ tương tự nhau. Ngôn ngữ người Lô Lô Đỏ nói đã được Jerold A. Edmondson nghiên cứu vào cuối những năm 1990. Tại huyện Phú Ninh, Vân Nam, Trung Quốc, các ngôn ngữ liên quan khác được sử dụng bởi tộc người được gọi là Lô Lô Trắng (Edmondson 2003).

Dân tộc Lô Lô ở miền bắc Việt Nam gồm 3.134 người ở Hà Giang, Cao Bằng và huyện Mường Khương của tỉnh Lào Cai. Họ còn được gọi là Mùn Di, Di, Màn Di, La La, Qua La, Ô Man, và Lu Lộc Màn.

 Lô Lô Hoa

 Tỉnh Hà Giang 
 Xín Cái, huyện Mèo Vạc 
 Lũng Cú, huyện Đồng Văn

 Lô Lô Đỏ

 tỉnh Hà Giang 
 Huyện Mèo Vạc 
 Huyện Yên Minh

 Lô Lô Trắng

 tỉnh Hà Giang 
 Huyện Mèo Vạc

Người Lô Lô Đen sống ở huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, ngay phía đông của tỉnh Hà Giang. Người Lô Lô Đen (Ma Ndzi) của Cao Bằng được đề cập trong Iwasa (2003).

 Lô Lô Đen

 huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng 
 Hồng Tri (bao gồm làng Nà Van ) 
 Đức Hạnh (Bảo Lạc) 
 Nghàm Lồm, xã Cô Ba

 Quốc (2011) 
Quốc (2011) liệt kê các làng dân tộc Lô Lô sau đây ở miền bắc Việt Nam.

 Huyện Mèo Vạc, Hà Giang 
 xã Thượng Phùng 
 bản Mỏ Phàng 
 bản Hoa Cà 
 xã Tân Cái 
 Cờ Tẳng
 Cờ Lẳng
 Mè Lẳng
 bản Sắng Pả A / B, Mèo Vạc 
 Huyện Đồng Văn, Hà Giang 
 bản Lô Lô, xã Lũng Cú 
 bản Mã Là, xã Lũng Táo 
 khu Đoàn Kết, xã Sủng Là 
 huyện Bảo Lạc, Cao Bằng 
 xã Hồng Trị 
 Cốc Xả Trên/Dưới 
 Khau Cà 
 Khau Trang 
 Nà Van 
 Khuổi Khon 
 Khuổi Pao 
 bản Ngàm Lầm, xã Cô Ba 
 Huyện Bảo Lâm, Cao Bằng 
 xã Đức Hạnh

 Tham khảo 

 Edmondson, Jerold A. 2003. Three Tibeto-Burman Languages of Vietnam. m.s.
 Hsiu, Andrew. 2014. "Mondzish: a new subgroup of Lolo-Burmese ". In Proceedings of the 14th International Symposium on Chinese Languages and Linguistics (IsCLL-14). Taipei: Academia Sinica.
 Quốc Khánh Vũ. 2011. Người Lô Lô ở Việt Nam [The Lo Lo in Vietnam]''. Hanoi: VNA Publishing House [Nhà xuất bản thông tấn].

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến
Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Tiếng Si La

Tiếng Si La (còn được gọi là tiếng Sida) là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Lô Lô được sử dụng bởi 2.000 người ở Lào và Việt Nam (Bradley 1997). Người nói tiếng Si La được công nhận chính thức tại Việt Nam, gọi là người Si La.

Phân bố 
Theo Edmondson (2002), dân số Si La khoảng 700 người ở Việt Nam và sống ở 3 ngôi làng sau đây.

 Seo Hay, xã Cần Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam 
 Xì Theo Chai, xã Cần Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam 
 Nòi Sín, xã Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, Việt Nam

Theo một già làng Si La, bảy gia đình người Si La đã di cư từ Mường U và Mường Lá của tỉnh Phongsaly, Lào từ 175 năm trước. Ban đầu, họ đến một địa điểm tên là Mường Tùng, và di chuyển nhiều lần trước khi đến địa điểm hiện tại của họ.

Ở Lào, tiếng Si La được nói ở:

 Làng Naahok, huyện Nyot U, tỉnh Phongsaly 
 Ban Ban Sida, Muang Namtha, tỉnh Luông Namtha (tên tự gọi: ') 
 Làng Chaohoi, huyện Nyot U; làng Phongsai, huyện Bun Neua (tên tự gọi: ') (Kingsada 1999)
 Làng Longthang, huyện Nyot U; làng Sida, huyện Luông Namtha, tỉnh Luông Namtha (tên tự gọi: ') (Shintani 2001)
 Làng Namsing, huyện Nyot U (tên tự gọi: ') (Kato 2008)

Tham khảo 

 Edmondson, Jerold A. 2002. "Ngôn ngữ miền Trung và miền Nam của Việt Nam". Thủ tục tố tụng của Hội nghị thường niên lần thứ hai mươi tám của Hiệp hội Ngôn ngữ học Berkeley: Phiên họp đặc biệt về Ngôn ngữ học Tibeto-Burman và Đông Nam Á (2002), trang.   1 L1313.
 Ma Ngọc Dũng. 2000. Văn hóa Si La. Hà Nội: Nhà ở ban văn phòng dân tộc tôc.

Ngôn ngữ tại Việt Nam
Ngôn ngữ tại Lào
Nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến
Tập đoàn Doosan

Doosan () là một tập đoàn đa ngành lớn và lâu đời của Hàn Quốc. Doosan có mặt trong danh sách Forbes Global từ năm 2000. Năm 2009, Doosan đứng thứ 471 trong bảng xếp hạng Fortune Global 500, cùng năm đó, Doosan xếp thứ 4 trong danh sách 40 công ty xuất sắc nhất năm của tuần báo tài chính Business Week, Mỹ.

Lịch sử 
Tập đoàn Doosan được thành lập vào năm 1896, xuất phát điểm là một cửa hàng của Park Seung Jik tại Baeogai (nay là Jongno 4, Seoul). Từ đó, Doosan đã phát triển thành một tập đoàn đa quốc gia, tập trung vào sản xuất hàng hóa tiêu dùng, công nghiệp chế tạo, thương mại và xây dựng.

Năm 2017, Doosan có 41,400 nhân viên tại 38 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu.

Tham khảo 

Khởi đầu năm 1896 ở Triều Tiên
Chaebol
Nhãn hiệu Hàn Quốc