Luton Town F.C.

Câu lạc bộ bóng đá Luton Town () là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp đến từ Luton, Bedfordshire, Anh. Hiện câu lạc bộ đang thi đấu tại EFL League One, hạng đấu cao thứ ba của Hệ thống giải bóng đá Anh. Với biệt danh "The Hatters", Luton đã chơi các trận sân nhà tại Kenilworth Road từ năm 1905.

Luton Town gia nhập Football League trước mùa giải 1897-98 nhưng rời giải không lâu sau đó, vào năm 1900, vì khó khăn tài chính. Câu lạc bộ chỉ trở lại Football League vào năm 1920. Luton lần đầu tiên thi đấu tại First Division ở mùa giải 1955-56 và lần đầu góp mặt trong một trận chung kết lớn khi gặp Nottingham Forest tại Chung kết Cúp FA 1959. Sau đó, câu lạc bộ bị rớt hạng khỏi First Division vào cuối mùa giải 1959-60, rồi tiếp tục xuống hạng thêm hai lần nữa trong vòng năm năm, và thi đấu tại Fourth Division từ mùa giải 1965-66, trước khi trở lại First Division ở mùa giải 1974-75 trong đúng một mùa giải.

Vào cuối mùa giải 1981-82, câu lạc bộ vô địch Second Division và giành quyền thăng hạng lên First Division. Vài năm sau, Luton đánh bại Arsenal 3-2 trong Chung kết Football League Cup 1988 và trụ lại First Division cho tới khi xuống hạng vào cuối mùa giải 1991-92.

Trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2009, khó khăn tài chính khiến câu lạc bộ rơi từ hạng hai của bóng đá Anh xuống hạng năm qua các mùa giải liên tiếp. Lần xuống hạng cuối cùng trong số này, ở mùa giải 2008-09, diễn ra sau khi đội bị trừ 30 điểm vì các sai phạm tài chính. Luton đã trải qua năm mùa giải ở bóng đá ngoài hệ thống Football League trước khi vô địch Conference Premier ở mùa giải 2013-14, qua đó giành quyền trở lại Football League. Luton tiếp tục thăng hạng từ League Two và League One trong hai mùa giải liên tiếp là 2017-18 và 2018-19, trước khi thăng hạng lên Premier League sau khi kết thúc play-off Championship 2023. Sau một mùa giải ở Premier League, Luton phải nhận hai lần xuống hạng liên tiếp, khiến đội thi đấu tại mùa giải League One 2025-26 hiện tại.

Lịch sử

Thành lập và gia nhập Southern League (1885-1890)
Câu lạc bộ bóng đá Luton Town được thành lập vào ngày 11 tháng 4 năm 1885. Trước khi câu lạc bộ ra đời, trong thị trấn đã có nhiều đội bóng khác, nổi bật nhất là Luton Wanderers và Luton Excelsior. George Deacon, một cầu thủ của Wanderers, đã nảy ra ý tưởng thành lập một đội bóng "Town" quy tụ những cầu thủ giỏi nhất ở Luton. Thư kí của Wanderers là Herbert Spratley tiếp nhận ý tưởng của Deacon và sắp xếp một cuộc họp bí mật vào ngày 13 tháng 1 năm 1885 tại trường St Matthew ở High Town, gần ga đường sắt. Ban lãnh đạo Wanderers quyết định đổi tên câu lạc bộ thành Luton Town, nhưng quyết định này không được cộng đồng rộng lớn hơn đón nhận. Báo chí địa phương gọi đội bóng là "Luton Town (trước đây là Wanderers)". Khi George Deacon và John Charles Lomax sau đó tổ chức một cuộc họp công khai nhằm thành lập "Luton Town Football Club", Spratley phản đối với lí do đã có một câu lạc bộ Luton Town rồi; bầu không khí trở nên căng thẳng khi cuộc họp diễn ra tại tòa thị chính vào ngày 11 tháng 4 năm 1885. Cuộc họp, có sự tham dự của phần lớn những người yêu bóng đá trong thị trấn, đã được nghe về cuộc họp bí mật hồi tháng 1 của Spratley và bác bỏ các phản đối của ông. Kiến nghị thành lập "Luton Town Football Club", do G. H. Small đề xuất và E. H. Lomax tán thành, đã được thông qua. Một ban điều hành câu lạc bộ được bầu bằng bỏ phiếu, và màu áo của đội được thống nhất là áo và mũ màu hồng và xanh đậm.

Ban đầu đóng tại sân của Excelsior là Dallow Lane, Luton Town bắt đầu trả tiền cho một số cầu thủ cá nhân vào năm 1890. Năm sau đó, Luton trở thành câu lạc bộ đầu tiên ở miền nam nước Anh hoạt động hoàn toàn chuyên nghiệp. Câu lạc bộ là thành viên sáng lập của Southern Football League ở mùa giải 1894-95 và đứng á quân trong hai mùa giải đầu tiên. Sau đó, đội rời giải để tham gia thành lập United League và cũng kết thúc ở vị trí á quân trong mùa giải đầu tiên của giải này, trước khi gia nhập Football League — khi đó chủ yếu đặt tại miền bắc và miền trung nước Anh — cho mùa giải 1897-98, đồng thời chuyển tới sân mới là Dunstable Road. Câu lạc bộ vẫn tiếp tục cử đội thi đấu tại United League thêm hai mùa giải nữa, và giành chức vô địch ở mùa giải 1897-98. Lượng khán giả thấp, mức lương cao, cùng với chi phí đi lại và lưu trú lớn phát sinh do khoảng cách từ Luton tới vùng trung tâm phía bắc của Football League đã khiến câu lạc bộ kiệt quệ về tài chính; việc thi đấu tại giải này trở nên quá tốn kém. Vì vậy, đội đã thu xếp để trở lại Southern League từ mùa giải 1900-01.

Đầu thế kỉ 20 (1900-1950)
Luton chuyển tới sân nhà hiện tại là Kenilworth Road vào năm 1905 sau khi đã trải qua tám năm tại Dunstable Road. Đội trưởng kiêm tiền vệ cánh trái Bob Hawkes trở thành tuyển thủ quốc gia đầu tiên của Luton khi được chọn thi đấu cho Anh trong trận gặp Ireland vào ngày 16 tháng 2 năm 1907. Một mùa giải 1911-12 nghèo nàn khiến Luton rớt xuống Second Division của Southern League; câu lạc bộ giành quyền thăng hạng trở lại hai năm sau đó. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, Luton tham dự London Combination trong mùa giải 1915-16, và sau đó lấp đầy từng mùa giải bằng các trận giao hữu. Một cầu thủ chủ chốt của giai đoạn này là Ernie Simms, một tiền đạo. Simms được đưa về Anh sau khi bị thương ở mặt trận Ý, nhưng hồi phục đủ để giành lại vị trí trong đội hình Luton và ghi 40 bàn ở mùa giải 1916-17.

Đội hình Luton lần đầu thi đấu trong màu áo trắng và đen — màu áo mà họ duy trì trong phần lớn lịch sử của mình — ở mùa giải 1920-21, khi câu lạc bộ tái gia nhập Football League; trước đó, các cầu thủ từng mặc nhiều kiểu phối màu khác nhau, bền vững nhất là áo màu xanh da trời với quần trắng và tất xanh hải quân. Chất lượng đội hình Luton khi đó cao đến mức dù chơi ở hạng ba, một trận đấu giữa Ireland và Anh tại Windsor Park ngày 22 tháng 10 năm 1921 vẫn có ba cầu thủ của Luton hiện diện trên sân — Louis Bookman và Allan Mathieson cho Ireland, còn chân sút hàng đầu của câu lạc bộ là Simms khoác áo Anh. Tuy nhiên, sau khi Luton đứng thứ tư tại hạng đấu đó, đội hình bị chia tách khi Simms, Bookman và Mathieson lần lượt gia nhập South Shields, Port Vale và Exeter City. Luton thi đấu ở Third Division South cho tới mùa giải 1936-37, khi đội kết thúc ở vị trí dẫn đầu và giành quyền thăng hạng lên Second Division. Trong mùa giải thăng hạng đó, tiền đạo Joe Payne ghi 55 bàn sau 39 trận; ở mùa giải trước, anh đã ghi 10 bàn trong một trận gặp Bristol Rovers, thành tích đến nay vẫn là kỉ lục của Football League. Về cuối mùa giải 1936-37, Eddie Parris trở thành cầu thủ da đen đầu tiên khoác áo Luton khi ra mắt vào ngày 13 tháng 3 năm 1937 trong trận sân nhà gặp Northampton Town.

Thành công dưới thời Duncan và xuống hạng (1950-1965)
Trong đầu thập niên 1950, một trong những đội hình vĩ đại nhất của Luton đã xuất hiện dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Dally Duncan. Đội hình này có Gordon Turner, người sau đó trở thành chân sút vĩ đại nhất lịch sử Luton, Bob Morton, người giữ kỉ lục số lần ra sân nhiều nhất cho câu lạc bộ, và Syd Owen, một tuyển thủ Anh. Trong giai đoạn này, đội hình Luton cũng có hai thủ môn tuyển Anh là Ron Baynham và Bernard Streten, cùng các tuyển thủ Cộng hòa Ireland như Seamus Dunne, Tom Aherne và George Cummins. Đội bóng này lần đầu tiên lên tới First Division vào cuối mùa giải 1955-56, khi kết thúc ở vị trí thứ hai sau Birmingham City theo hiệu số bàn thắng bại. Sau đó là vài năm thành công, bao gồm việc góp mặt ở trận chung kết Cúp FA 1959 gặp Nottingham Forest trong mùa giải 1958-59, nơi Owen được bầu là FWA Footballer of the Year. Tuy nhiên, câu lạc bộ xuống hạng ngay ở mùa giải kế tiếp, và đến mùa giải 1964-65, đội đã phải thi đấu tại Fourth Division.

Trở lại hạng đấu cao nhất và thành công cuối thế kỉ (1965-1992)
Theo kiểu một đội bóng yo-yo, Luton lại trở về. Một đội hình có Bruce Rioch, John Moore và Graham French đã vô địch Fourth Division ở mùa giải 1967-68 dưới sự dẫn dắt của cựu cầu thủ Allan Brown; hai năm sau, các bàn thắng của Malcolm Macdonald giúp đội giành thêm một lần thăng hạng nữa, trong khi nghệ sĩ hài Eric Morecambe trở thành giám đốc câu lạc bộ. Luton Town giành quyền trở lại First Division vào cuối mùa giải 1973-74, nhưng bị xuống hạng ngay mùa giải sau đó chỉ vì kém đúng một điểm. Cựu cầu thủ Luton là David Pleat được bổ nhiệm làm huấn luyện viên vào năm 1978, và tới mùa giải 1982-83 thì đội đã trở lại hạng đấu cao nhất. Đội bóng do Pleat xây dựng tại Kenilworth Road khi ấy rất đáng chú ý vì số lượng cầu thủ da đen mà họ sở hữu; trong thời kì mà nhiều đội bóng Anh gần như toàn là cầu thủ da trắng, Luton thường xuyên ra sân với một đội hình đa số là cầu thủ da đen. Những cầu thủ tài năng như Ricky Hill, Brian Stein và Emeka Nwajiobi đã có đóng góp quan trọng vào thành công của câu lạc bộ trong giai đoạn này, khiến đội bóng có được "một lịch sử phong phú về các ngôi sao da đen hơn bất cứ nơi nào trong cả nước", theo lời nhà báo Gavin Willacy.

Ở vòng đấu cuối cùng của mùa giải 1982-83, mùa đầu tiên của câu lạc bộ sau khi trở lại hạng đấu cao nhất, đội chỉ vừa đủ thoát xuống hạng: thi đấu với Manchester City tại Maine Road, Luton buộc phải thắng để trụ hạng, trong khi City chỉ cần hòa là đủ. Bàn thắng muộn của cầu thủ dự bị người Nam Tư Raddy Antić đã cứu đội và khiến Pleat chạy múa trên sân trong một "điệu nhảy vui mừng", một hình ảnh đã trở thành biểu tượng. Câu lạc bộ đạt vị trí cao nhất trong lịch sử tại giải vô địch quốc gia, là hạng bảy, dưới thời John Moore ở mùa giải 1986-87, và, dưới sự dẫn dắt của Ray Harford, đã vô địch Football League Cup một năm sau đó nhờ chiến thắng 3-2 trước Arsenal. Khi trận đấu còn mười phút và Arsenal đang dẫn 2-1, quả phạt đền bị cản phá bởi thủ môn dự bị Andy Dibble đã châm ngòi cho màn ngược dòng muộn của Luton: Danny Wilson gỡ hòa, trước khi Brian Stein ghi bàn quyết định bằng cú chạm bóng cuối cùng của trận đấu. Câu lạc bộ một lần nữa vào tới chung kết League Cup ở mùa giải 1988-89, nhưng thua 1-3 trước Nottingham Forest.

Hồi sinh rồi rơi xuống bóng đá ngoài hệ thống Football League (1992-2009)
Câu lạc bộ bị rớt khỏi hạng đấu cao nhất vào cuối mùa giải 1991-92, và rơi xuống hạng ba bốn năm sau đó. Luton ở lại hạng ba Second Division cho tới khi xuống hạng vào cuối mùa giải 2000-01. Dưới sự dẫn dắt của Joe Kinnear, người đến giữa mùa giải trước đó, đội bóng giành quyền thăng hạng từ hạng tư ngay trong lần đầu tiên thử sức. Ông chủ bị xem là "gây tranh cãi" John Gurney đã làm câu lạc bộ rối ren vào năm 2003, chấm dứt hợp đồng của Kinnear ngay khi ông mới tới vào tháng 5; Gurney thay Kinnear bằng Mike Newell trước khi rời Luton khi câu lạc bộ bước vào diện quản trị. Đội bóng của Newell kết thúc với tư cách vô địch ở hạng ba đã đổi tên là Football League One trong mùa giải 2004-05.

Sau khi Newell ra đi, vị trí của ông lần lượt được thay bởi Kevin Blackwell rồi cựu cầu thủ Mick Harford, đội bóng sau đó lại phải xuống hạng hai mùa giải liên tiếp, bắt đầu từ 2006-07, và trải qua phần cuối của mùa giải 2007-08 trong diện quản trị, từ đó bị trừ mười điểm khỏi tổng điểm của mùa giải đó. Sau đó, câu lạc bộ còn bị the Football Association và Football League trừ tổng cộng 30 điểm trong thành tích của mùa giải 2008-09 vì các sai phạm tài chính kéo dài nhiều năm. Những án trừ điểm này trở thành trở ngại quá lớn để vượt qua, nhưng Luton đã lội ngược dòng ở trận chung kết Football League Trophy để lần đầu tiên vô địch giải đấu này.

Từ bóng đá ngoài hệ thống Football League đến Premier League (2009-2024)
Việc xuống hạng đồng nghĩa với việc mùa giải 2009-10 chứng kiến Luton thi đấu tại Conference Premier, một giải đấu mà câu lạc bộ chưa từng tham dự trước đó. Câu lạc bộ đã ba lần thất bại ở play-off thăng hạng trong bốn mùa giải khi còn ở ngoài hệ thống Football League, đồng thời sử dụng năm huấn luyện viên khác nhau. Ở vòng Bốn 2012-13 FA Cup, Luton thắng trận sân khách trước câu lạc bộ Premier League là Norwich City với tỉ số 1-0, và qua đó trở thành đội bóng ngoài hệ thống Football League đầu tiên đánh bại một đại diện của hạng đấu cao nhất nước Anh kể từ năm 1989.

Ở mùa giải 2013-14, dưới sự dẫn dắt của John Still, Luton vô địch Conference Premier khi mùa giải còn ba vòng đấu, qua đó giành quyền trở lại Football League cho mùa giải 2014-15. Sau khi vào tới play-off League Two ở mùa giải 2016-17, khi họ bị Blackpool đánh bại với tổng tỉ số 6-5 ở bán kết, Luton đã thăng hạng trở lại League One ở mùa giải sau đó với tư cách á quân. Luton đạt lần thăng hạng liên tiếp thứ hai vào cuối mùa giải 2018-19, sau khi vô địch League One, đánh dấu sự trở lại của câu lạc bộ tại Championship sau 12 năm vắng bóng. Luton vào tới play-off Championship ở mùa giải 2021-22, nơi họ thua Huddersfield Town với tổng tỉ số 2-1 ở bán kết.

Vào cuối mùa giải 2022-23, Luton Town giành vé dự play-off Championship mùa thứ hai liên tiếp sau khi kết thúc ở vị trí thứ ba. Luton Town đánh bại Sunderland với tổng tỉ số 3-2 ở bán kết play-off để vào trận chung kết gặp Coventry City. Sau đó họ đánh bại Coventry City 6-5 trên chấm luân lưu sau trận hòa căng thẳng 1-1 để lần đầu tiên giành quyền thăng hạng lên Premier League. Sau khi chỉ giành được một điểm trong năm trận đầu tiên của mùa giải, Luton có chiến thắng đầu tiên tại Premier League vào ngày 30 tháng 9 năm 2023, khi đánh bại Everton 2-1 trên sân khách tại Goodison Park. Sau nửa đầu mùa giải tương đối ổn định, phong độ của câu lạc bộ sa sút rõ rệt sau tháng 1, chỉ thắng một trong 17 trận trước khi xuống hạng vào tháng 5 năm 2024.

Hai mùa giải liên tiếp xuống hạng, trở lại League One (2024-nay)
Ngày 3 tháng 5 năm 2025, lần xuống hạng thứ hai liên tiếp đưa Luton trở lại League One sau thất bại 3-5 trước West Bromwich Albion ở vòng đấu cuối cùng. Dù giành được 49 điểm và bằng điểm với Hull City, hiệu số bàn thắng bại kém hơn khiến họ kết thúc ở vị trí thứ 22.

Luton chia tay huấn luyện viên trưởng Matt Bloomfield vào ngày 6 tháng 10 năm 2025. Bloomfield bị sa thải sau một chuỗi trận nghèo nàn, khiến câu lạc bộ chỉ đứng thứ 11 trên bảng xếp hạng. Cựu cầu thủ Hatters là Alex Lawless được bổ nhiệm làm huấn luyện viên tạm quyền vào ngày hôm sau. Jack Wilshere vốn là một ứng viên sáng giá để thay Bloomfield, và được bổ nhiệm làm huấn luyện viên vào ngày 13 tháng 10.

Bản sắc câu lạc bộ

Biệt danh của câu lạc bộ, "the Hatters", phản ánh mối liên hệ lịch sử của Luton với nghề làm mũ, một ngành nghề nổi bật tại đây từ thế kỉ 17. Cổ động viên của câu lạc bộ cũng được gọi là Hatters.

Câu lạc bộ gắn liền với hai hệ màu rất khác nhau — trắng và đen (được sử dụng ổn định lần đầu từ năm 1920), và cam, xanh hải quân cùng trắng (được sử dụng lần đầu từ năm 1973 và là màu áo đội bóng mặc ở mùa giải 2015-16). Trước năm 1920, Luton chủ yếu sử dụng các biến thể của xanh nhạt và trắng, trước khi lần đầu mặc áo trắng và quần đen. Những màu này được duy trì suốt hơn nửa thế kỉ, với màu tất thay đổi giữa trắng và đen, cho tới khi Luton chuyển sang màu cam, xanh hải quân và trắng vào đầu mùa giải 1973-74. Luton bắt đầu mặc áo, quần và tất trắng từ năm 1979, còn yếu tố cam và xanh hải quân chỉ còn xuất hiện ở phần viền; quần xanh hải quân được đưa vào sử dụng từ năm 1984. Bảng màu này được duy trì cho tới mùa giải 1999-2000, khi đội mặc áo cam và quần xanh. Từ năm 2000 đến năm 2008, Luton quay lại với áo trắng và quần đen; màu cam được sử dụng ở phần viền cho tới năm 2007. Bảng màu trắng, xanh hải quân và cam được ưa chuộng trong thập niên 1980 đã được đưa trở lại vào năm 2008, sau kết quả của một cuộc thăm dò do câu lạc bộ tổ chức, nhưng chỉ một năm sau màu áo lại được thay đổi lần nữa, lần này là áo màu cam chủ đạo đi cùng quần trắng. Quần xanh hải quân được dùng trở lại từ năm 2011. Luton mặc áo cam, quần xanh hải quân và tất trắng ở mùa giải 2015-16.

Luton Town theo truyền thống thường sử dụng huy hiệu của thị trấn làm biểu trưng của mình, theo cách tương tự nhiều đội bóng khác. Biểu trưng đầu tiên của câu lạc bộ là một ngôi sao trắng tám cánh, được in trên áo đấu của đội (khi đó có màu đỏ son thẫm) vào năm 1892. Bốn năm sau, một biểu trưng gồm những chữ cái viết tắt của câu lạc bộ lồng vào nhau đã được sử dụng trong thời gian ngắn. Sau đó, áo đấu trở lại dạng trơn cho tới năm 1933, khi Luton lần đầu sử dụng biểu trưng hình một chiếc mũ rơm boater, xuất hiện trên áo đấu của đội. Các chữ cái "LTFC" được thêm vào năm 1935, và thiết kế cơ bản này được giữ tới năm 1947. Từ đó, câu lạc bộ thi đấu mà không có biểu trưng cho tới năm 1970, khi đội bắt đầu thường xuyên sử dụng huy hiệu thị trấn, sau lần đầu làm vậy ở Chung kết Cúp FA 1959.

Năm 1973, cùng lúc với việc chuyển sang bộ áo màu cam, một biểu trưng mới được giới thiệu với các màu sắc mới này. Biểu trưng mới mô tả một quả bóng đá màu cam cách điệu, mang chữ "Lt", bao quanh bởi tên câu lạc bộ bằng chữ màu xanh hải quân. Năm 1987, câu lạc bộ quay lại với một biến thể dựa trên huy hiệu của thị trấn, trong đó phần khiên của huy hiệu trở thành biểu trưng của đội; điểm giống duy nhất với thiết kế trước đó là việc tên câu lạc bộ vẫn được đặt quanh tấm khiên bằng chữ màu xanh hải quân. Biểu trưng "cầu vồng", ra mắt năm 1994, gồm huy hiệu thị trấn phía dưới một dải cong màu cam và xanh, uốn quanh để chạm tới hai quả bóng đá đặt ở hai bên tấm khiên, với tên câu lạc bộ ở bên dưới. Biểu trưng này được dùng cho tới năm 2005, khi một biểu trưng thay thế rất giống phiên bản năm 1987 được đưa vào sử dụng, với chữ màu đen thay vì xanh và một chiếc mũ rơm boater thay cho cánh tay dang ra trong thiết kế cũ. Năm thành lập câu lạc bộ, 1885, được thêm vào năm 2008. Biểu trưng lại tiếp tục được điều chỉnh trong giai đoạn trước mùa giải 2009-10, khi màu đỏ trong huy hiệu thị trấn được thay bằng màu cam để phản ánh tốt hơn màu sắc của câu lạc bộ.

Câu lạc bộ phát hành bài hát "Hatters, Hatters", một sản phẩm hợp tác giữa đội bóng Luton và nhóm hài âm nhạc ở Bedfordshire là the Barron Knights, vào năm 1974. Tám năm sau, một bài hát khác có phần hát của các cầu thủ Luton mang tên "We're Luton Town" được phát hành để kỉ niệm việc câu lạc bộ thăng hạng lên First Division.

Nhà tài trợ áo đấu
Nhà tài trợ đầu tiên xuất hiện trên áo đấu của Luton Town là Tricentrol, một công ty xe hơi địa phương có trụ sở tại Dunstable, tài trợ cho câu lạc bộ từ tháng 3 năm 1980 đến năm 1982; thỏa thuận này trị giá 50.000 bảng.

Danh sách các nhà tài trợ áo đấu tiếp theo của Luton Town như sau:
 1981-1982: Tricentrol
 1982-1990: Bedford Trucks
 1990-1991: Vauxhall
 1991-1999: Universal Salvage Auctions
 1999-2003: SKF
 2003-2005: Travel Extras
 2005-2008: Electrolux
 2008-2009: Carbrini Sportswear
 2009-2015: EasyJet và NICEIC
 2015-2016: Barnfield College và NICEIC
 2016-2018: NICEIC và SsangYong Motor UK
 2018-2019: Indigo Residential (sân nhà), Star Platforms (sân khách), Northern Gas & Power (áo thứ ba)
 2019-2020: Indigo Residential (sân nhà), Star Platforms (sân khách), Ryebridge Construction (áo thứ ba)
 2020-2022: JB Developments (sân nhà), Star Platforms (sân khách), Ryebridge Construction (áo thứ ba)
 2022-2023: Utilita (sân nhà), Star Platforms (sân khách), Ryebridge Construction (áo thứ ba), The Wood Veneer Hub (trang phục tập luyện)
 2023-2024: Utilita (chính), FREE NOW (tay áo), TUI (trang phục tập luyện)

Sân vận động

Sân đầu tiên của Luton Town là tại Dallow Lane, sân cũ của Excelsior. Sân nằm cạnh tuyến đường sắt từ Dunstable tới Luton, và các cầu thủ thường nói rằng họ gặp khó khăn trong việc quan sát bóng do khói từ tàu hỏa. Khoản thua lỗ tài chính nghiêm trọng trong mùa giải 1896-97 buộc Luton phải bán sân để duy trì hoạt động, và vì vậy câu lạc bộ chuyển sang một sân vận động ở phía bên kia đường ray, nằm giữa tuyến đường sắt và Dunstable Road. Sân Dunstable Road được khánh thành bởi Herbrand Russell, 11th Duke of Bedford, người cũng quyên góp 50 bảng trong tổng chi phí xây dựng 800 bảng. Khi khu đất này được bán để xây nhà ở vào năm 1905, câu lạc bộ lại buộc phải chuyển địa điểm trong thời gian ngắn, tới sân hiện tại là Kenilworth Road, kịp trước khi mùa giải 1905-06 khởi tranh.

Sân vận động hiện có sức chứa toàn ghế ngồi là 11.600 chỗ và nằm trong khu vực Bury Park của Luton. Sân được đặt theo tên con đường chạy dọc một đầu sân, dù địa chỉ chính thức của câu lạc bộ là số 1 Maple Road. Đối diện khán đài Kenilworth Stand cùng tên là Oak Road End, khán đài đã phát triển từ chỗ ban đầu chỉ dành riêng cho cổ động viên Luton, sau đó dành cho cổ động viên đội khách, và hiện nay được cả hai bên sử dụng, trừ khi nhu cầu vé từ đội khách quá cao. Main Stand nằm bên cạnh David Preece Stand, còn đối diện hai khán đài này là một dãy các phòng điều hành. Các phòng này thay thế Bobbers Stand vào năm 1986, khi câu lạc bộ tìm cách tối đa hóa nguồn thu.

Main Stand nguyên bản bị cháy vào năm 1921, và được thay bằng khán đài hiện tại trước mùa giải 1922-23. Sân được cải tạo quy mô lớn trong thập niên 1930, và sức chứa vào thời điểm bắt đầu Chiến tranh thế giới thứ hai là 30.000 người. Hệ thống đèn chiếu sáng được lắp đặt trước mùa giải 1953-54, nhưng phải 20 năm sau mới có thêm một đợt hiện đại hóa nữa. Năm 1973, Bobbers Stand trở thành khán đài toàn ghế ngồi, và năm 1985 mặt cỏ được thay bằng một mặt sân nhân tạo; nó nhanh chóng trở nên không được ưa chuộng và bị chế giễu là "sân nhựa".

Một sự cố nghiêm trọng liên quan đến hooligan trước, trong và sau trận gặp Millwall năm 1985 đã khiến chủ tịch khi đó của câu lạc bộ, nghị sĩ Đảng Bảo thủ David Evans, áp dụng một kế hoạch có hiệu lực từ đầu mùa giải 1986-87, theo đó được cho là cấm toàn bộ cổ động viên đội khách vào sân, đồng thời yêu cầu cổ động viên chủ nhà phải mang thẻ thành viên khi vào xem các trận đấu. Việc chuyển đổi sang sân toàn ghế ngồi cũng bắt đầu từ năm 1986. Cổ động viên đội khách quay trở lại từ mùa giải 1990-91, và mặt sân cỏ tự nhiên được khôi phục một năm sau đó. David Preece Stand được dựng lên vào năm 1991, còn việc chuyển Kenilworth Stand thành khán đài toàn ghế ngồi hoàn tất vào năm 2005.

Sân vận động mới
Câu lạc bộ lần đầu bày tỏ sự quan tâm đến việc xây một sân mới ngoài Kenilworth Road vào năm 1955, năm mà đội lần đầu tiên giành quyền thăng hạng lên First Division. Ngay cả khi đó, sân đã nhỏ hơn so với sân của phần lớn các câu lạc bộ ở First Division và Second Division, còn vị trí của nó cũng khiến việc cải tạo quy mô lớn trở nên khó khăn. Từ đó đến nay, đội đã nhiều lần cố gắng chuyển sân. Việc rời Luton để chuyển tới thị trấn mới gần đó là Milton Keynes đã được đề xuất nhiều lần nhưng không thành công, đáng chú ý nhất là vào thập niên 1980. Câu lạc bộ bán Kenilworth Road cho Hội đồng Luton vào năm 1989, và từ đó chỉ thuê lại sân để sử dụng. Đơn xin quy hoạch cho một sân vận động trong nhà mới 20.000 chỗ, "Kohlerdome", do chủ tịch David Kohler đề xuất năm 1995, đã bị Bộ trưởng bác bỏ vào năm 1998, và Kohler rời câu lạc bộ không lâu sau đó.

Năm 2007, những người sở hữu câu lạc bộ khi đó đề xuất một kế hoạch gây tranh cãi nhằm chuyển sân tới khu vực gần nút giao 12 của đường cao tốc M1, gần Harlington và Toddington. Đơn xin quy hoạch được cựu chủ tịch Cliff Bassett nộp thay mặt câu lạc bộ, nhưng đã bị rút lại gần như ngay lập tức sau khi câu lạc bộ được tiếp quản vào năm 2008. Năm 2009, câu lạc bộ bắt đầu một nghiên cứu khả thi độc lập để xác định một địa điểm chuyển sân khả thi. Câu lạc bộ không loại trừ khả năng cải tạo lại Kenilworth Road, và vào tháng 10 năm 2012, đã bước vào đàm phán để mua lại sân từ Hội đồng quận Luton. Tới năm 2015, các kế hoạch này bị hủy bỏ để chuyển sang một địa điểm mới, với giám đốc điều hành Gary Sweet xác nhận rằng câu lạc bộ đã ở vị thế có thể "mua đất, bảo đảm những tư vấn chuyên môn tốt nhất có thể ... và đưa quy trình xin quy hoạch đi đến khi được chấp thuận".

Vào tháng 4 năm 2016, câu lạc bộ công bố ý định xây dựng và chuyển tới một sân vận động sức chứa 17.500 chỗ tại địa điểm Power Court ở trung tâm Luton. Quyền quy hoạch sơ bộ cho sân này, với khả năng mở rộng lên 23.000 chỗ, được Hội đồng quận Luton chấp thuận vào ngày 16 tháng 1 năm 2019. Vào tháng 3 năm 2021, câu lạc bộ thông báo họ dự định thực hiện một số thay đổi đối với phương án ban đầu để phản ánh những thay đổi do đại dịch COVID-19 gây ra, nhưng sức chứa của sân mới vẫn là 23.000 và mục tiêu khai trương vẫn là năm 2024. Kế hoạch này được điều chỉnh vào năm 2023, theo đó giai đoạn một là sân 19.500 chỗ sẽ hoàn thành vào năm 2026, sau đó là giai đoạn hai với thêm 4.000 chỗ đứng an toàn vào thời điểm muộn hơn. Vào tháng 9 năm 2024, câu lạc bộ nộp phương án điều chỉnh lên Hội đồng quận Luton cho một sân vận động 25.000 chỗ với kế hoạch khai trương vào năm 2027. Hội đồng đã phê duyệt kế hoạch này vào tháng 1 năm 2025. Đến tháng 4 năm 2025, nhà thầu Thổ Nhĩ Kì Limak International được bổ nhiệm để xây sân mới, với công trình khởi công vào mùa hè năm 2025 và sân dự kiến tổ chức trận đấu chính thức đầu tiên vào đầu mùa giải 2028-29.

Cổ động viên và kình địch

Trong mùa giải 2014-15, Luton Town có lượng khán giả trung bình ở các trận sân nhà thuộc giải vô địch quốc gia là 8.702 người — cao thứ hai tại League Two, chỉ sau Portsmouth. Ở mùa giải 2013-14, khi câu lạc bộ còn chơi tại Conference Premier, đội có lượng cổ động viên vượt trội so với các đội khác trong giải, với mức trung bình 7.387 người mỗi trận sân nhà; cao hơn gấp đôi so với đội đứng thứ hai chỉ có 3.568 người. Lượng khán giả trung bình tại Kenilworth Road giảm dần sau khi sân lắp ghế ngồi và khi vị thế của câu lạc bộ đi xuống, từ 13.452 ở mùa giải 1982-83 xuống mức của mùa giải 2014-15 — giảm 35% trong 32 năm. Một quĩ tín thác cổ động viên, Trust in Luton, sở hữu cổ phần trong câu lạc bộ và bầu ra một đại diện vào ban lãnh đạo câu lạc bộ. Hội cổ động viên chính thức của câu lạc bộ, Luton Town Supporters' Club, đã sáp nhập với Trust in Luton vào năm 2014. Câu lạc bộ cũng gắn với một nhóm cổ động viên khác là Loyal Luton Supporters Club. Từ tháng 3 năm 2014, Trust in Luton nắm quyền pháp lí để phủ quyết bất cứ thay đổi nào đối với bản sắc của câu lạc bộ, bao gồm tên gọi, biệt danh, màu sắc, biểu trưng và linh vật.

Cổ động viên Luton Town duy trì một mối kình địch gay gắt với Hertfordshire-based Watford. Watford là đội có thứ hạng cao hơn vào cuối mỗi mùa giải từ năm 1997 đến năm 2022. Tuy nhiên, xét tổng thể thì Luton vẫn có thành tích đối đầu tốt hơn trong cặp đấu giữa hai câu lạc bộ; trong 120 trận đấu chính thức đã diễn ra, Luton thắng 55 trận, Watford thắng 38 trận và có 29 trận hòa. Cuộc điều tra Football Fans Census năm 2003 cũng cho thấy có sự ác cảm giữa cổ động viên Luton Town và cổ động viên của câu lạc bộ tây London là Queens Park Rangers. Cổ động viên đội bóng cũng duy trì quan hệ thân thiện với câu lạc bộ Hà Lan Go Ahead Eagles.

Câu lạc bộ xuất bản chương trình thi đấu chính thức cho các trận sân nhà với tên gọi Our Town. Một nhân vật mang tên Happy Harry, một người đàn ông tươi cười đội mũ rơm boater, đóng vai trò linh vật của đội và xuất hiện trên mặt sân Kenilworth Road trước các trận đấu. Vào tháng 12 năm 2014, sau khi bức tượng ven biển của Eric Morecambe tại quê hương ông là Morecambe được phục dựng, Luton và Morecambe F.C. cùng công bố rằng đội thắng trong các trận đối đầu giữa Luton và Morecambe về sau sẽ được trao "Eric Morecambe Trophy".

Hooligan

Luton Town F.C. và bộ phận cổ động viên của họ có một lịch sử kéo dài gắn với Hooligan trong bóng đá. Các vụ bạo lực đã xuất hiện ít nhất từ thập niên 1980, với ví dụ khét tiếng đầu tiên là Bao loạn Luton 1985, xảy ra ngày 13 tháng 3 năm 1985 trong trận tứ kết Cúp FA gặp Millwall. Cổ động viên Millwall tràn khỏi khu khán đài được phân cho họ tại Kenilworth Road, ném chai lọ, bi-da và nhiều vật khác vào cổ động viên Luton cũng như cảnh sát, trong khi cầu thủ và quan chức buộc phải tìm chỗ tránh. Trận đấu bị gián đoạn 25 phút do khán giả tràn xuống sân, còn tình trạng hỗn loạn cũng lan vào trung tâm thị trấn Luton, khiến khoảng 47 người phải nhập viện và 31 người bị bắt. Mức độ bạo lực của vụ việc đã góp phần dẫn tới các biện pháp quốc gia sau đó về an toàn sân vận động, bao gồm lắp CCTV, áp dụng các trận đấu bán vé theo danh sách và hạn chế rượu bia. Trong giai đoạn này, Luton Town MIGs (Men In Gear) hoạt động mạnh và đóng vai trò nổi bật trong việc tổ chức các cuộc đụng độ hooligan, tiếp tục dính líu tới các vụ bạo lực trong suốt thập niên 1980 và 1990.

Vào tháng 9 năm 2003, cổ động viên Luton dính líu đến một vụ bạo lực được sắp đặt từ trước trước trận ở Worthington Cup gặp Watford tại Vicarage Road. Sáu cổ động viên Luton bị tuyên án tù vì tội gây rối có tổ chức, với mức án từ tám đến 14 tháng cùng lệnh cấm liên quan đến bóng đá kéo dài từ sáu đến bảy năm, trong khi tổng cộng 20 người bị bỏ tù vì các vụ gây rối trong và ngoài sân. Ngày 6 tháng 10 năm 2012, bạo lực tiếp diễn tại Lincoln trước trận gặp Lincoln City, khi cổ động viên Luton đụng độ trong quán Ritz, dẫn đến 21 vụ bắt giữ và các lời nhận tội về hành vi bạo lực có tổ chức.

Trong trận bán kết play-off Blue Square Premier vào tháng 5 năm 2010, York City đánh bại Luton 1-0 tại Kenilworth Road. Sau trận, các cầu thủ York bị ném vật thể sau một vụ tràn xuống sân, còn cảnh sát bị tấn công bởi cổ động viên mang theo các vật dụng tự chế làm vũ khí. Nhiều người bị bắt, khiến chủ tịch câu lạc bộ phải đưa ra lời xin lỗi và nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp an ninh tăng cường. Ngày 24 tháng 8 năm 2010, Tommy Robinson, người sau này sáng lập English Defence League, đã dẫn đầu một vụ ẩu đả trên phố giữa cổ động viên Luton và Newport County. Robinson bị kết tội vào tháng 7 năm 2011 vì hành vi đe dọa, lăng mạ hoặc xúc phạm, và nhận án quản chế phục hồi cộng đồng 12 tháng, 150 giờ lao động công ích, lệnh cấm liên quan đến bóng đá trong ba năm cùng tiền phạt.

Ngày 16 tháng 2 năm 2013, trước trận vòng Năm Cúp FA gặp Millwall, những vụ gây rối nhỏ đã xảy ra ở trung tâm thị trấn Luton, rồi tiếp tục có thêm các sự cố sau trận, khiến 12 người đàn ông bị buộc tội về hành vi vi phạm trật tự công cộng và ẩu đả. Vào tháng 10 năm 2019, sau trận giữa Luton Town và Bristol City, một vụ ẩu đả tập thể xảy ra trên phố Guildford với sự tham gia của nhiều nhóm cổ động viên, khiến cảnh sát phải kêu gọi cung cấp thông tin để nhận diện những người liên quan. Cổ động viên Luton cũng dính líu tới các vụ việc trong các trận play-off Championship, bao gồm một vụ tấn công bên đường biên nhằm vào cầu thủ đối phương vào tháng 5 năm 2023, dẫn tới việc Hiệp hội bóng đá Anh buộc tội câu lạc bộ vì không kiểm soát được khán giả dù trước đó câu lạc bộ đã ban hành lệnh cấm.

Kỉ lục và thống kê

Kỉ lục số lần ra sân nhiều nhất cho Luton thuộc về Bob Morton, người đã thi đấu 562 trận cho Luton trên mọi đấu trường. Morton cũng giữ kỉ lục số lần ra sân nhiều nhất cho câu lạc bộ tại Football League, với 495 trận. Fred Hawkes giữ kỉ lục số lần ra sân nhiều nhất tại giải vô địch quốc gia cho Luton, với 509 trận. Sáu cầu thủ — Gordon Turner, Andy Rennie, Brian Stein, Ernie Simms, Herbert Moody và Steve Howard — đã ghi hơn 100 bàn cho Luton.

Cầu thủ đầu tiên được khoác áo đội tuyển quốc gia trong khi đang chơi cho Luton là cầu thủ chạy cánh trái Robert Hawkes, người ra sân cho Anh gặp Ireland tại Goodison Park ngày 16 tháng 2 năm 1907. Cầu thủ có số lần khoác áo đội tuyển nhiều nhất là Mal Donaghy, người giành 58 lần ra sân cho Bắc Ireland khi còn chơi cho câu lạc bộ. Cầu thủ đầu tiên ghi bàn trong một trận đấu quốc tế là Joe Payne, người ghi hai bàn trong trận duy nhất khoác áo Anh gặp Phần Lan ngày 20 tháng 5 năm 1937. Payne cũng giữ kỉ lục Football League về số bàn thắng nhiều nhất trong một trận đấu — anh ghi 10 bàn vào lưới Bristol Rovers ngày 13 tháng 4 năm 1936.

Những chiến thắng đậm nhất của câu lạc bộ là trận thắng 15-0 trước Great Yarmouth Town ngày 21 tháng 11 năm 1914 tại Cúp FA và trận thắng 12-0 trước Bristol Rovers tại Third Division South ngày 13 tháng 4 năm 1936. Thất bại nặng nề nhất của Luton là trận thua 0-9 trước Small Heath tại Second Division ngày 12 tháng 11 năm 1898.

Lượng khán giả sân nhà cao nhất của Luton là 30.069 người trong trận gặp Blackpool tại Cúp FA ngày 4 tháng 3 năm 1959 và 27.911 người trong trận gặp Wolverhampton Wanderers tại First Division ngày 5 tháng 11 năm 1955.

Mức phí chuyển nhượng cao nhất mà Luton Town từng thu được là khoản tiền Leicester City trả để chiêu mộ hậu vệ cánh sinh ra tại Luton là James Justin vào ngày 28 tháng 6 năm 2019. Cầu thủ đắt giá nhất mà Luton Town từng mua là hậu vệ cánh Ryan Giles, với mức phí được cho là 5 triệu bảng từ Wolverhampton Wanderers vào ngày 27 tháng 7 năm 2023.

Cầu thủ trẻ nhất ra sân cho đội một của Luton Town là Connor Tomlinson, khi mới 15 tuổi 199 ngày, trong trận EFL Trophy, thay Zane Banton vào sân ở phút 92 trong chiến thắng 2-1 trước Gillingham ngày 30 tháng 8 năm 2016, sau khi câu lạc bộ được hiệu trưởng trường cậu cho phép ra sân thi đấu.

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Cho mượn

Đội hình U-21

Đội hình U-18

Cựu cầu thủ đáng chú ý

Ban hậu trường

Tính đến ngày 24 tháng 10 năm 2021

Cổ đông
 Kailesh Karavadra
 Luton Town Supporters' Trust

Ban giám đốc
 Chủ tịch: David Wilkinson
 Giám đốc điều hành: Gary Sweet
 Giám đốc: Paul Ballantyne, Stephen Browne, Bob Curson, Mike Herrick, Rob Stringer

Ban chuyên môn
 Huấn luyện viên: Jack Wilshere
 Trợ lí huấn luyện viên: Chris Powell
 Huấn luyện viên đội một: David Bridges, Tim Corcoran, Kevin Foley
 Trưởng bộ phận huấn luyện thủ môn: Kevin Pilkington
 Quản lí vận hành đội bóng: Kevin Dearden
 Giám đốc tuyển trạch: Mick Harford
 Trưởng bộ phận khoa học thể thao: Josh Hornby
 Trưởng bộ phận huấn luyện và phát triển cầu thủ/Huấn luyện viên trưởng U21: Alex Lawless
 Trưởng bộ phận phân tích tuyển trạch: Jay Socik
 Quản lí tuyển mộ cầu thủ: Yousuf Sajjad 
 Tuyển trạch viên trưởng: Marc Tracy 
 Huấn luyện viên sức mạnh và thể lực: Archie Johnson
 Chuyên viên phân tích hiệu suất: Peter Booker
 Trưởng bộ phận y tế: Danny Murphy 
 Điều phối viên y tế: Simon Parsell
 Bác sĩ câu lạc bộ - Dr Monjour Ahmed, Dr Mo Al-Azzawi
 Chuyên viên vật lí trị liệu: Chris Phillips
 Chuyên viên trị liệu và quản lí trang phục: Darren Cook
 Quản lí học viện và phát triển: Paul Benson và Wayne Turner
 Trợ lí huấn luyện viên giai đoạn phát triển chuyên nghiệp: Ronnie Henry
 Huấn luyện viên trưởng U18: Joe Deeney
 Trưởng bộ phận huấn luyện học viện: Ben Strevens

Huấn luyện viên

Tính đến ngày 9 tháng 1 năm 2025. Chỉ tính các huấn luyện viên phụ trách ít nhất 50 trận đấu chính thức.
Chú giải: M = số trận; W = số trận thắng; D = số trận hòa; L = số trận thua

Danh hiệu

Các danh hiệu lớn của Luton Town được liệt kê dưới đây. Để xem danh sách đầy đủ các danh hiệu của câu lạc bộ, xem  Danh sách kỉ lục và thống kê Luton Town F.C.: Danh hiệu và thành tựu.

Giải vô địch
 Second Division / Championship (cấp độ 2)
Vô địch: 1981-82
Á quân: 1954-55, 1973-74
Thắng play-off: 2023
 Third Division South / Third Division / League One (cấp độ 3)
Vô địch: 1936-37 (miền Nam), 2004-05, 2018-19
Á quân: 1935-36 (miền Nam), 1969-70
 Fourth Division / Third Division / League Two (cấp độ 4)
Vô địch: 1967-68
Á quân: 2001-02, 2017-18
 Conference Premier (cấp độ 5)
Vô địch: 2013-14

Cúp
 Cúp FA
Á quân: 1958-59
 Football League Cup
Vô địch: 1987-88
Á quân: 1988-89
 Football League Trophy
Vô địch: 2008-09
 Full Members' Cup
Á quân: 1987-88

Chú thích

A.  Câu lạc bộ duy nhất khác đến từ miền nam nước Anh khi đó góp mặt ở Football League là Woolwich Arsenal.
B.  Được tính bằng cách cộng tất cả lượng khán giả sân nhà tại giải vô địch quốc gia ở mùa giải 2014-15 để có tổng số 200.157, rồi chia cho số trận sân nhà tại giải là 23 để ra mức trung bình 8.702. Số liệu khán giả được lấy từ bản tin BBC trong ngày thi đấu và thống kê của Soccerbase.
C.  Được tính bằng cách cộng tất cả lượng khán giả sân nhà tại giải vô địch quốc gia ở mùa giải 2013-14 để có tổng số 169.906, rồi chia cho số trận sân nhà tại giải là 23 để ra mức trung bình 7.387. Số liệu khán giả được lấy từ bản tin BBC trong ngày thi đấu và thống kê của Soccerbase.
D.  Trước khi mùa giải 2004-05 bắt đầu, việc đổi thương hiệu của Football League khiến First Division trở thành Football League Championship. Second Division và Third Division lần lượt trở thành League One và League Two.
E.  Khi ra đời ở mùa giải 1992-93, FA Premier League trở thành hạng đấu cao nhất của bóng đá Anh; từ đó First Division, Second Division và Third Division lần lượt trở thành các cấp độ thứ hai, thứ ba và thứ tư.

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

Luton Town FC tại Premier League
Luton Town FC tại UEFA

Câu lạc bộ bóng đá Anh
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1885
Câu lạc bộ bóng đá Luton
Câu lạc bộ English Football League
Vô địch Cúp EFL
Vô địch EFL Trophy
Câu lạc bộ Southern Football League
Khởi đầu năm 1885 ở Anh
Câu lạc bộ National League (bóng đá Anh)
Câu lạc bộ Premier League
United League (bóng đá)
Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Anh