Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Tiếng Pothohar

Tiếng Pothohar là một ngôn ngữ Ấn-Aryan được nói trên cao nguyên Pothohar ở phía bắc xa xôi của bang Punjab, cũng như trong hầu hết Azad Kashmir của Pakistan và ở mạn tây của bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ. Nó được biết đến bằng nhiều tên khác nhau, phổ biến nhất trong số đó là Pahar và Pothwar (hoặc Pothohar).

Grierson trong Cuộc khảo sát ngôn ngữ đầu thế kỷ 20 của Ấn Độ đã gán nó là "cụm phía Bắc" của tiếng Lahnda, nhưng sự phân loại này, cũng như tính hợp lệ của nhóm phương ngữ Lahnda, đã bị đặt dấu chấm hỏi.

Tiếng Pothohar từng được phân loại là phương ngữ của tiếng Ba Tư.

Tham khảo

Tài liệu 

 
 
 
 Baart, Joan L. G. (2003). Sustainable development and the maintenance of Pakistan's indigenous languages. Islamabad.
 Bhat, Javeed Ahmad (2014). Politics of reservations a comparative study of Gujjars and Paharis of Jammu and Kashmir (PhD). Aligarh Muslim University. Truy cập 2018-02-07.
 Grierson, George A. (1919). Linguistic Survey of India. Volume VIII, Part 1, Indo-Aryan family. North-western group. Specimens of Sindhī and Lahndā. Calcutta: Office of the Superintendent of Government Printing, India.
 
 Lothers, Michael; Lothers, Laura (2010). Pahari and Pothwari: a sociolinguistic survey (Report). SIL Electronic Survey Reports. 2010-012.
 
 
 
 
 
 
  (access limited).
 Singh, Kuljit (2014). Identity formation and assertion: a study of Pahari speaking community of Jammu and Kashmir (PhD). University of Jammu. Truy cập 2018-02-09.

Đọc thêm 

 

Ngôn ngữ tại Azad Kashmir
Ngôn ngữ tại Punjab (Pakistan)
Phương ngữ Punjab
Ngôn ngữ tại Jammu và Kashmir
Nậm Ngam

Nậm Ngam hay Nậm Ngám là một sông nhỏ chảy ở tỉnh Điện Biên, Việt Nam.

Nậm Ngam là phụ lưu của Nậm Nứa trong hệ thống sông Mê Kông, dài 33 km, diện tích lưu vực 198 km², mã sông là "08 01 06 03".

Nậm Ngam bắt nguồn từ phía bắc xã Pú Nhi huyện Điện Biên Đông, chảy hướng nam-tây nam.  Tại phần thượng nguồn đã xây dựng hồ Nậm Ngám .

Qua xã Núa Ngam huyện Điện Biên Nậm Ngam đổ vào Nậm Nứa ở bản Pá Ngam 1.

Các văn bản của tỉnh Điện Biên thường dùng tên Nậm Ngám, còn ngoài tỉnh thường dùng tên Nậm Ngam là tên ghi theo bản đồ địa hình.

Thủy điện 
Thủy điện Nậm Ngám  xây dựng trên dòng Nậm Ngám ở vùng đất bản Nậm Ngám A xã Pù Nhi huyện Điện Biên Đông.

Hồ Nậm Ngám có ý nghĩa chính về thủy lợi, được khởi công 2010, hoàn thành năm 2014, cấp nước cho sản xuất nông nghiệp ở xã Pù Nhi và xã Noong U.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Ngam
Mê Kông
Thủy Nguyên (phường)

Thủy Nguyên là phường trung tâm hành chính của thành phố Hải Phòng, Việt Nam. Tên phường Thủy Nguyên kế thừa tên gọi của thành phố Thủy Nguyên trước kia.

Địa lý 
Phường Thủy Nguyên có vị trí địa lý:

 Phía bắc giáp các phường Lưu Kiếm, Hòa Bình và Nam Triệu.
 Phía nam giáp các phường Hồng Bàng, Ngô Quyền và Đông Hải với ranh giới tự nhiên là sông Cấm.
 Phía đông giáp tỉnh Quảng Ninh với ranh giới tự nhiên là sông Bạch Đằng.
 Phía tây giáp phường Thiên Hương.

Lịch sử 
Phường Thủy Nguyên trước đây thuộc thành phố Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội bàn hành Nghị quyết sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Hải Phòng năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của phường Dương Quan, phường Thủy Đường và một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Hoa Động, An Lư, Thủy Hà thành phường mới có tên gọi là phường Thủy Nguyên.

Căn cứ theo đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hải Phòng năm 2025, phường Thủy Nguyên được thành lập từ:

 Toàn bộ diện tích tự nhiên là 12,22 km², quy mô dân số là 22.196 người của phường Dương Quan;
 Toàn bộ diện tích tự nhiên là 9,87 km², quy mô dân số là 31.929 người của phường Thủy Đường;
 Một phần diện tích tự nhiên là 5,27 km², quy mô dân số là 10.256 người của phường Hoa Động;
 Một phần diện tích tự nhiên là 3,67 km2, quy mô dân số là 4.200 người của phường An Lư;
 Một phần diện tích tự nhiên là 14,31 km2, quy mô dân số là 3.150 người của phường Thủy Hà.

Phường Thủy Nguyên có diện tích tự nhiên là 45,34 km2 (đạt 824,36% so với quy định), quy mô dân số là 71.731 người (đạt 159,40% so với quy định).

Phường Thủy Nguyên có 56 tổ dân phố: 25/10, Áp Tràn, Bạch Đằng 1, Bạch Đằng 2, Bãi Cát, Bái Ngoài, Bái Trong, Bấc 1, Bấc 2, Bấc Vang, Chân Lầm, Chùa, Cồng Đất, Đà Nẵng, Đầm Đền, Đầu Cầu, Đông, Đống Am, Đông Hoa, Đồng Mát, Đông Nam, Đông Nhà Thờ, Đồng Quán, Đường 10, Đường Đá, Giữa, Hàm Long, Hoa Động, Lâu Làng, Lâu Trại, Mánh, Mỹ Cụ, Núi 1, Núi 2, Quán, Sáu Phiên, Tân Dương 1, Tân Dương 2, Tân Dương 3, Tân Dương 4, Tân Dương 5, Tân Dương 6, Tân Dương 7, Tây, Tây Giữa, Tây Hữu Quan, Thầu Đậu, Thủy Sơn 1, Thủy Sơn 2, Thủy Sơn 3, Thủy Sơn 4, Thủy Sơn 5, Thủy Sơn 6, Thủy Sơn 7, Trại, Xanh Soi.

Văn hóa 
Làng Tả Quan là quê hương của nhà khoa bảng Tô Kim Bảng 蘇金榜 (?–?) đỗ Đệ Tam giáp đồng Tiến sỹ xuất thân khoa Mậu Thìn, niên hiệu Đoan Khánh 4 (1508) đời Lê Uy Mục. Làm quan đến chức Hàn lâm viện hiệu thảo.

Chùa Tường Quang: Qua những tư liệu lịch sử để lại, chùa Tường Quang được xây dựng từ thời Đinh, thế kỷ 10. Chùa Tường Quang danh lam cổ tự có niên đại trên ngàn năm tuổi thuộc diện rất hiếm có của thành phố Hải Phòng.

Chú thích

Tham khảo
Vạn Phụng Chi Vương

Vạn Phụng Chi Vương hay Vạn Hoàng Chi Vương (tiếng Trung: 萬凰之王; tiếng Anh: Curse of the Royal Harem) là bộ phim của TVB (Hồng Kông) được sản xuất về đề tài hoàng cung nhà Thanh, với dàn diễn viên chính gồm có Tuyên Huyên, Hồ Hạnh Nhi, Trần Cẩm Hồng... và giám chế Trang Vĩ Kiện.

Bộ phim này thu được bình quân 30 điểm (cao nhất 43 điểm), trở thành một bộ phim có số lượng người theo dõi cao nhất phát lúc 8 giờ 30 lúc bấy giờ. Cả năm, bộ phim đứng hàng thứ tư, được xem là phim truyền hình cổ trang có lượt theo dõi cao nhất năm đó.

Vạn Phụng Chi Vương cũng giúp cho Hồ Hạnh Nhi đoạt được giải thị hậu của TVB.

Nội dung phim 
Vạn Phụng Chi Vương kể về cuộc đời của Hiếu Toàn Thành Hoàng hậu (tên trong phim là Nữu Hỗ Lộc Y Lan) - Hoàng hậu thứ hai của Đạo Quang Đế.

Y Lan vốn là Đích phúc tấn của Mục Thân vương Miên Di. Tân hôn hai tháng, Miên Di lâm trận ở biên ải, một đi không trở lại. Hoàng thái hậu (tên trong phim là Nữu Hỗ Lộc Trát Lạp Phân) xem Y Lan là điềm gở, vô cùng xa lánh nhưng Đạo Quang Đế Miên Ninh lại ân chuẩn cho cô ở trong cung. Thực ra ba người chơi với nhau từ bé, Miên Ninh sớm phải lòng Y Lan, định xin Gia Khánh Đế thành thân thì Mục Thân vương đã thỉnh chỉ và được ân chuẩn trước.

Y Lan sống an phận trong biệt uyển, hàng ngày trồng hoa chép kinh, cầu phu quân trở về. Hai năm trôi qua vẫn không có tin của Miên Di. Đạo Quang lập Thận Quý phi (tên trong phim là Đông Giai Nguyên Uyển) làm Hoàng hậu nhưng vẫn tư niệm Y Lan. Nguyên Uyển ghen ghét, cũng như sợ Y Lan uy hiếp Hậu vị nên lợi dụng việc Miên Di lành ít dữ nhiều, nhờ cha là Thư Minh A khuyên Thái hậu tế sống Y Lan tìm thi thể Miên Di. Đạo Quang được tin, lập tức đến cứu rồi phong cô làm Phi, lấy lý do "đại ca báo mộng".

Từ đó, Y Lan phải đương đầu với Hoàng hậu, phi tần hậu cung và mẹ chồng là đương kim Thái hậu. Để sinh tồn, cô gạt bỏ bản tính lương thiện không tranh với đời, trở thành một người "thuận ta thì sống, nghịch ta thì chết". Cuối cùng không thể thoát khỏi số phận "Vạn phụng chi vương dù có được thiên hạ nhưng trời định phải sống trong cô độc, trả một cái giá rất đắt".

Bộ phim cho ta thấy được vòng xoáy khốc liệt của những cuộc tranh đấu trong hậu cung, cho dù là một người hiền lành, nhu nhược cũng phải vì bảo vệ gia tộc, con cái và bản thân mà trở nên mạnh mẽ, ích kỉ, thậm chí nhẫn tâm để triệt hạ kẻ thù.

Phân vai

Nhân vật chính

Nhân vật hoàng tộc

Nhân vật khác

Âm nhạc

Tham khảo 

Phim cổ trang
Phim cổ trang Hồng Kông
Phim truyền hình TVB
Phim truyền hình Hồng Kông
Phim cung đấu
Phim cung đấu TVB
Hlaing Bo Bo

Hlaing Bo Bo (sinh ngày 8 tháng 7 năm 1996) là một cầu thủ bóng đá người Myanmar đang chơi cho Yadanarbon và đội tuyển bóng đá quốc gia Myanmar.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Hlaing Bo Bo đã chơi với câu lạc bộ của anh ấy tại AFC Cup 2015, nơi anh ghi hai bàn cũng như bị thẻ vàng trong trận thua 4-7 trước Pahang FA.

Sự nghiệp quốc tế

Đội U23 
Hlaing Bo Bo đại diện cho Myanmar tham dự Vòng loại Giải vô địch AFC U-23. Trong trận đấu đầu tiên với Đài Bắc Trung Hoa, anh lập một cú đúp trong chiến thắng 3-0. Tuy nhiên, trong trận đấu tiếp theo với Hồng Kông, Hlaing Bo Bo bị trất quyền thi đấu sau khi nhận thẻ đỏ và không được chơi những trận còn lại của vòng loại.

Hlaing Bo Bo từng thi đấu tại SEA Game 2015, giải đấu mà anh ra sân vào tất cả trận đấu khi Myanmar lọt vào trận chung kết. Anh cũng được nhắc đến như một trong những cầu thủ hàng đầu của Myanmar trong suốt giải đấu.

Đội tuyển quốc gia
Anh ra mắt đội tuyển quốc gia vào ngày 7 tháng 9 năm 2015 trong một trận đấu giao hữu với New Zealand.

Thống kê sự nghiệp

Bàn thắng quốc tế
Kết quả và bàn thắng của Myanmar được liệt kê trước.

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá Myanmar
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Đại hội Thể thao châu Á 2018
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Myanmar
Tiền vệ bóng đá nam
Cầu thủ Giải bóng đá Ngoại hạng Thái Lan
Tiếng Kupsabiny

Tiếng Kupsabiny (Sabiny), hay tiếng Sebei, là một ngôn ngữ Kalenjin, nhánh Nin Nam, nói ở miền đông Uganda.

Phân loại 
Tiếng Kupsabiny (cùng chừng một tá ngôn ngữ nữa) là một phần của nhánh Nin Nam trong nhóm ngôn ngữ Nin. Có quan hệ gần nhất với tiếng Kupsabiny là tiếng Sabaot, nói bên kia biên giới, tại Kenya.

Người nói 
Có hơn 180.000 người nói ngôn ngữ này, hầu hết là người bản ngữ. Số người nói đang tăng. Nó được giảng dạy trong một số trường tiểu học và được các chiến dịch xoá mù chữ hỗ trợ.

Đặc điểm
Tiếng Kupsabiny được nói ở mỗi Uganda. Đây là bản ngữ của người Sebei, một dân tộc ở Uganda. Về âm vị học, đây là một ngôn ngữ thanh điệu, có 9 nguyên âm, 14 phụ âm. Chữ Latinh là hệ chữ viết dùng cho tiếng Kupsabiny kể từ năm 1975 (với một lần cải cách chữ viết năm 2010).

Âm vị học-ngữ âm học
Có 13 âm vị phụ âm trong tiếng Sebei (Kupsabiny):
Âm vị có thể có vài tha âm trong tiếng Sebei (Kupsabiny):

Tiếng Sebei (Kupsabiny) có 6 nguyên âm:
Tha âm âm vị nguyên âm được liệt kê trong bảng dưới:

Ngôn ngữ này có ba thanh: cao, vừa, thấp.

Nguồn tham khảo

Ngôn ngữ tại Uganda
Nậm Sì Lường

Nậm Sì Lường hay Nậm Xí Lùng là một suối chảy ở huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Nậm Sì Lường là phụ lưu của Nậm Bum trong lưu vực sông Đà, dài cỡ 41 km, diện tích lưu vực 224 km², mã sông "02 02 63 15 03"..

Nậm Sì Lường bắt nguồn từ các suối ở vùng núi biên giới Việt - Trung phía bắc xã Pa Vệ Sử, với đỉnh Pu Si Lung cao 3076 m , chảy về hướng nam.

Tại thị trấn Mường Tè Nậm Sì Lường đổ vào dòng Nậm Bum .

Dòng Nậm Bum chảy hướng tây, đổ vào sông Đà ở bản Ta Pán nơi có cầu Pô Lếch ở xã Bum Tở huyện Mường Tè.

Thủy điện 
Trên dòng Nậm Sì Lường năm 2019 triển khai 3 dự án thủy điện.

Thủy điện Nậm Sì Lường 1 có công suất lắp máy 30 MW, tại xã Pa Vệ Sử, dự kiến hoàn thành quý 4/2019.

Thủy điện Nậm Sì Lường 3 có công suất lắp máy 21 MW, tại xã Pa Vệ Sử và Bum Tở, dự kiến hoàn thành quý 1/2020.

Thủy điện Nậm Sì Lường 4 có công suất lắp máy 20 MW, tại xã Pa Vệ Sử và Bum Tở, dự kiến hoàn thành quý 1/2020.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Hệ thống sông Hồng
Sông tại Lai Châu
A Legendary Christmas

A Legendary Christmas là album phòng thu thứ 6 và cũng là album Giáng Sinh đầu tiên của nam ca sĩ người Mỹ John Legend, được phát hành vào ngày 26 tháng 10 năm 2018. Với sự góp mặt của các nghệ sĩ như Esperanza Spalding và Stevie Wonder, album được hỗ trợ quảng bá nhờ chuyến lưu diễn cùng tên kéo dài từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2018. Album nhận được đề cử ở hạng mục Album giọng pop truyền thống xuất sắc nhất tại Giải Grammy năm 2020.

Bối cảnh
A Legendary Christmas là album ngày lễ đầu tiên của Legend và anh đưa ra thông báo về album vào ngày 1 tháng 10 năm 2018 thông qua các mạng xã hội. Bài đăng trên Twitter của anh có nội dung: "Mùa đông năm nay, hãy sẵn sàng cho A Legendary Christmas! Tôi có một album Giáng Sinh hoàn toàn mới sẽ được phát hành cùng chuyến lưu diễn đi kèm #ALegendaryChristmas Tour!". Trước khi thông báo về album, Legend vừa trở thành nam nghệ sĩ người Mỹ gốc Phi đầu tiên đoạt được bộ 4 giải EGOT – một giải Emmy, một giải Grammy, một giải Oscar và một giải Tony. Trước đây, Legend từng nói rằng anh có ý định thực hiện một album Giáng Sinh: "Tôi vừa mới làm xong một album Giáng Sinh mới. Tôi đã muốn làm điều này từ rất lâu rồi." Vào ngày 11 tháng 10 năm 2018, Legend ra mắt cùng lúc hai đĩa đơn mở đường cho album: "Bring Me Love" và "Have Yourself a Merry Little Christmas" trên VEVO. Album được phát hành lại vào ngày 8 tháng 11 năm 2019 và có thêm 4 bài hát mới.

Sáng tác
Stevie Wonder chơi harmonica trong bài hát đầu tiên của album "What Christmas Means to Me". Trong khi đó, Esperanza Spalding lại cùng Legend thể hiện bài hát "Have Yourself a Merry Little Christmas". Trong số 14 bài hát của album, có 8 bài là những "ca khúc Giáng Sinh kinh điển" và 6 bài còn lại là các bài hát gốc do Legend sáng tác. Người điều hành sản xuất cho album là ca sĩ-nhà sản xuất nhạc neo-soul Raphael Saadiq.

Diễn biến thương mại
Tại Hoa Kỳ, tức quê nhà của Legend, A Legendary Christmas ra mắt ở vị trí thứ 26 trên bảng xếp hạng Billboard 200 với 20.000 đơn vị album tương đương, trong đó có 19.000 bản là album thuần.

Danh sách bài hát
Danh sách những người thực hiện lấy từ Vulture và Tidal. Tất cả các bài hát được sản xuất bởi Raphael Saadiq.

Ghi chú 
 "Baby, It's Cold Outside" có một phần được John Legend và Natasha Rothwell sáng tác thêm.

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Tham khảo

Album Giáng sinh năm 2018
Album của John Legend
Album sản xuất bởi John Legend
Album sản xuất bởi Raphael Saadiq
Album Giáng sinh của nghệ sĩ người Mỹ
Album Giáng sinh của Columbia Records
Album Giáng sinh R&B đương đại
Album Giáng sinh theo nghệ sĩ Mỹ
Nậm Nho

Nậm Nho hay Nậm Nhọ là một suối chảy ở huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Nậm Nho là phụ lưu của Nậm Bum trong lưu vực sông Đà, dài cỡ 27 km, diện tích lưu vực 111 km², mã sông là "02 02 63 15 02"..

Nậm Nho bắt nguồn từ các suối ở vùng núi cao đến 1800 m ở phía đông nam xã Bum Nưa , chảy về hướng tây nam

Đến bản Nậm Sẻ của xã thì Nậm Nho chuyển hướng tây bắc.

Tại bản Nà Phầy xã Bum Nưa Nậm Nho đổ vào dòng Nậm Bum .

Dòng Nậm Bum chảy hướng tây, đổ vào sông Đà ở bản Ta Pán nơi có cầu Pô Lếch ở xã Bum Tở huyện Mường Tè.

Các văn bản hành chính hiện thường dùng tên Nậm Nhọ, tuy nhiên các dự án thủy điện dùng tên Nậm Nho để thanh thoát hơn.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Hệ thống sông Hồng
Sông tại Lai Châu
Oakham

Oakham là county town (hạt lỵ) của Rutland, vùng East Midlands, Anh, nằm cách Leicester  về phía đông, cách Nottingham  về phía đông-nam, cách Peterborough  về phía tây. Nó có dân số 10.922 người theo thống kê 2011. Oakham nằm trong Vale of Catmose, về phía tây Rutland Water (một trong những hồ nhân tạo rộng nhất châu Âu). Độ cao biến thiên từ  đến  trên mực nước biển.

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài

Hội đồng thị xã Oakham
Discover Oakham 
Nhà thờ All Saints, Oakham 
Lâu đài Oakham
Hội đồng hạt Rutland

Hạt lỵ Anh
Tình trạng pháp lý của hôn nhân cùng giới

Tình trạng công nhận hôn nhân cùng giới đã thay đổi trong những năm gần đây tại nhiều khu vực pháp lý trên khắp thế giới. Các xu hướng hiện nay và sự đồng thuận của các cơ quan chính trị trên toàn thế giới được tóm tắt trong bài viết này.

Tổng quan trên bản đồ thế giới

Công nhận dân sự

Tóm tắt toàn cầu
Hôn nhân cùng giới là hợp pháp ở các quốc gia sau:

Khảo sát ý kiến

Xem thêm 

Dòng thời gian của hôn nhân cùng giới
Hôn nhân cùng giới
LGBT nhận con nuôi
Luật hôn nhân
Ly dị đồng giới
Thái độ xã hội đối với đồng tính luyến ái
Tôn giáo và tình dục

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích 

Hôn nhân cùng giới
Luật hôn nhân
Nhà thờ chính tòa León, Nicaragua

Nhà thờ chính tòa Lễ thăng thiên của Đức Mẹ Đồng Trinh, León còn được gọi là Nhà thờ chính tòa Vương cung thánh đường Chân chính và Danh tiếng Lễ thăng thiên của Đức Mẹ Đồng Trinh (tiếng Tây Ban Nha: Real e Insigne Basílica de la Asunción de la Bienaventurada Virgen María) là một tổ hợp có ý nghĩa quan trọng đặc biệt và di tích lịch sử của Nicaragua. Nó cũng được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 2011. Nó là di sản thứ ba được công nhận sau tàn tích León Viejo và tác phẩm châm biếm El Güegüense.

Xây dựng
Nhà thờ được xây dựng từ năm 1747 đến 1814 và được Giáo hoàng Piô IX thánh hiến vào năm 1860. Nó vẫn duy trì vị thế là nhà thờ lớn nhất ở Trung Mỹ và là một trong những nhà thờ nổi tiếng nhất ở châu Mỹ do kiến trúc khác biệt và tầm quan trọng đặc biệt trong văn hóa.

Thiết kế kiến trúc được phát triển vào năm 1762 bởi kiến trúc sư người Guatemala Diego José de Porres Esquivel. Nó là sự pha trộn của kiến trúc Baroque và Tân cổ điển, với một số ảnh hưởng từ Gothic, Phục Hưng và Mudéjar. Do đó, công trình này có thể được phân loại là thuộc phong cách chiết trung. Nhà thờ có hình chữ nhật thuộc loại trung trong thời kỳ đó, tương tự như nhà thờ ở Lima và Cuzco, Peru. Hai tháp mặt tiền mang kiến trúc Tân cổ điển là chủ yếu. Ba cửa dẫn vào gian giữa có bốn lối đi. Mười ô vòm và hai tháp mặt tiền đặt cạnh một vòm trung tâm đánh dấu cửa vào gian giữa. Bàn thờ nổi bật phá vỡ cấu trúc đối xứng hình chữ nhật của gian phía nam, gần như song song với bàn thờ chính. Không gian bên trong nhà thờ rộng rãi với sự xuất hiện của các cột hình chữ thập; gian giữa trung tâm được phân chia bởi các cột từ các lối đi hai bên và cấu trúc được kết thúc với một mái vòm lớn.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Nicaragua
Sarah Knauss

Sarah DeRemer Knauss (tên khai sinh: Clark; sinh ngày 24 tháng 9 năm 1880, mất ngày 30 tháng 12 năm 1999) là một người siêu thượng thọ (người sống trên 110 năm tuổi) người Mỹ. Knauss là người cao tuổi nhất của Hoa Kỳ, và được báo cáo một cách rộng rãi là người cao tuổi thứ hai trong lịch sử có đầy đủ thông tin ghi nhận. Bà được Sách Kỷ lục Guinness công nhận là người sống lâu nhất thế giới còn sống trong khoảng thời gian từ ngày 16 tháng 4 năm 1998 cho đến khi bà qua đời.

Tiểu sử 
Sarah DeRemer Clark sinh ngày 24 tháng 9 năm 1880, tại Hollywood, Pennsylvania, trong một làng khai thác than nhỏ. Bà đã kết hôn với Abraham Lincoln Knauss vào năm 1901; ban đầu là một thợ thuộc da, sau đó ông đã trở thành một nhà lãnh đạo nổi bật của Quận Lehigh, Pennsylvania và là một luật sư thẩm phán làm việc từ năm 1937 cho đến khi ông nghỉ hưu vào năm 1951. Kathryn, đứa con duy nhất của họ sinh vào năm 1903 và mất năm 2005, hưởng thọ 101 tuổi. Chồng của Sarah mất năm 1965 ở tuổi 86. 

Năm 1995, Knauss cho biết bà rất thích cuộc sống của mình vì bà vẫn có sức khỏe và có thể "làm được mọi việc". Ở độ tuổi 116, Knauss được công nhận là người giữ kỷ lục quốc gia về tuổi thọ mới của Hoa Kỳ, sau đó lại được cho là Carrie C. White (theo báo cáo thì bà này sinh năm 1874 – mất năm 1991). Năm 1998, bà trở thành người già nhất thế giới khi bà Marie-Louise Meilleur, 117 tuổi, người Canada qua đời. Khi các thành viên gia đình bà đề cập đến sự nổi tiếng mới xuất hiện của mình, Knauss đã trả lời với một nụ cười và nói: "Vậy thì sao?" Trước khi bà qua đời, đã có sáu thế hệ sống trong gia đình của bà.

Năm 104 tuổi, bà chuyển đến sống cùng với con gái Kathryn Knauss Sullivan. Con gái bà qua đời vì nguyên nhân tự nhiên vào ngày 30 tháng 12 năm 1999, tại Phoebe Home ở Allentown, Pennsylvania, nơi bà đã sống trong chín năm cuối đời. Về cái chết của bà, Thượng nghị sĩ Tiểu bang Charlie Dent, người đã tham dự bữa tiệc sinh nhật lần thứ 115 của bà vào năm 1995, phát biểu: "Bà Knauss là một người phụ nữ phi thường, người đã đẩy ra đến giới hạn bên ngoài của tuổi thọ. Đây là một dịp đáng buồn, nhưng bà ấy chắc chắn đã có một cuộc sống với đầy ắp sự kiện."

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Ảnh chân dung  Sarah Knauss ở tuổi 117 năm 1997 CBC News 
    
 Allentown Morning Call tuyển tập các bài viết về bà ấy 1993-2000 

Mất năm 1999
Sinh năm 1880
Người Mỹ gốc Đức
Tiếng Khowar

Tiếng Khowar (), còn được gọi là tiếng Chitral, là một ngôn ngữ Dard của ngữ hệ Ấn-Arya.

Nó được nói bởi những người Kho ở khắp Chitral, Ghizer của Gilgit-Baltistan (bao gồm Gupis, thung lũng Phander, Ishkoman, Yasen, cũng ở Punyal và một phần của Thượng Swat (Làng Mateltan), Pakistan.

Những người nói tiếng Khowar cũng đã di cư đến các trung tâm đô thị lớn của Pakistan như Peshawar, Islamabad, Lahore và Karachi với số lượng đáng kể. Tiếng Khowar là ngôn ngữ thứ hai trong phần còn lại của Gilgit và Hunza. Người ta cho rằng có một số lượng nhỏ người nói tiếng Khowar ở Afghanistan, Trung Quốc và Tajikistan.

Tên gọi 
"Kho" có nghĩa là người Kho, "War" có nghĩa là ngôn ngữ. Tên bản địa của ngôn ngữ này là Khō-wār, có nghĩa là "tiếng" (wār) (của) người Kho. Ở Raj thuộc Anh, nó được biết đến với tên tiếng Anh là Chitrālī (một tính từ có nguồn gốc từ tên của vùng Chitral) hoặc Qāshqārī. Người Pashtun và người dân khu vực Badakhshan gọi nó là Kashkār. Một tên khác được Leitner sử dụng vào năm 1880 là Arnyiá hoặc Arniya, bắt nguồn từ tên tiếng Shina ở một phần của Yasin (một thung lũng ở Gilgit-Baltistan).

Lịch sử 
Morgenstierne cho rằng "Khowar, trong nhiều khía cạnh [là] cổ xưa nhất trong tất cả các ngôn ngữ Ấn Độ hiện đại, giữ lại một phần lớn biến tố cách (từ) tiếng Phạn và giữ lại nhiều từ ở dạng gần như tiếng Phạn."

Hệ thống chữ viết 
Từ đầu thế kỷ XX, tiếng Khowar đã được viết bằng bảng chữ cái Khowar, dựa trên bảng chữ cái Urdu và sử dụng chữ Nasta'liq. Trước đó, ngôn ngữ này chỉ được truyền miệng. Ngày nay tiếng Urdu và tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức, nên công dụng văn học chính duy nhất của tiếng Khowar là trong sáng tác thơ và văn. Tiếng Khowar đôi khi cũng được viết bằng một phiên bản của chữ Latinh có tên Roman Khowar kể từ những năm 1960.

Tham khảo

Tài liệu 

 Bashir, Elena (2001) "Spatial Representation in Khowar". Proceedings of the 36th Annual Meeting of the Chicago Linguistic Society. Chicago: Chicago Linguistic Society.
 
 L'Homme, Erik (1999) Parlons Khowar. Langue et culture de l'ancien royaume de Chitral au Pakistan. Paris: L'Harmattan
 Morgenstierne, Georg (1936) "Iranian Elements in Khowar". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. VIII, London.
 Badshah Munir Bukhari (2001) Khowar language. University publisher. Pakistan
 Morgenstierne, Georg (1947) "Some Features of Khowar Morphology". Norsk Tidsskrift for Sprogvidenskap, Vol. XIV, Oslo.
 Morgenstierne, Georg (1957) Sanskritic Words in Khowar. Felicitation Volume Presented to S. K. Belvalkar. Benares. 84–98 [Reprinted in Morgenstierne (1973): Irano-Dardica, 267–72]
 Mohammad Ismail Sloan (1981) Khowar-English Dictionary. Peshawar. .
 Decker, Kendall D. (1992). Languages of Chitral (Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 5). National Institute of Pakistani Studies, 257 pp. .
 Zeal News

Liên kết ngoài 

 
 
 

Ngôn ngữ tại Khyber Pakhtunkhwa
Nhóm ngôn ngữ Dard
Ngôn ngữ tại Pakistan
One Way Ticket (bài hát của Neil Sedaka)

"One Way Ticket" là một bài hát được Jack Keller và Hank Hunter sáng tác. Ca khúc ban đầu được Neil Sedaka trình diễn và được đưa vào làm phần B trong đĩa đơn năm 1959 của Sedaka "Oh! Carol". Năm 1961, bài hát nổi bật trong danh sách ca khúc của album phòng thu thứ ba của ông, Neil Sedaka Sings Little Devil và His Other Hits, nhưng không bao giờ được phát hành dưới dạng đĩa đơn độc lập. Mặc dù vậy, bài hát đã đứng vị trí số 1 trên các bảng xếp hạng nhạc pop Nhật Bản, nơi nó được gọi một cách trìu mến là "Bài hát xe lửa Choo-Choo".

"One Way Ticket" đã được các nghệ sĩ khác hát lại, đáng chú ý nhất là phiên bản của ban nhạc vũ trường của Anh Eruption vào năm 1978 và ban nhạc Liên Xô Những chiếc đàn ghita hát (Поющие гитары) vào năm 1969 với tên gọi "Sinyaya Pesnya" (Синяя песня, dịch nghĩa: "Bài hát màu xanh").

Tại Việt Nam, ca khúc này từng được chế lại bằng lời mới có tựa đề "Ở Nhà Quê Mới Lên".

Tham khảo 

Đĩa đơn của RCA Records
Đĩa đơn quán quân tại Thụy Sĩ
Đĩa đơn quán quân tại Áo
Đĩa đơn năm 1979
Bài hát năm 1959
Bài hát về tàu hỏa
Tiếng Anh hiện đại

Tiếng Anh hiện đại (đôi khi được gọi là tiếng Anh mới - New English hoặc Modern English, NE/ME)  trái ngược với tiếng Anh trung đại và tiếng Anh cổ) là hình thức ngôn ngữ tiếng Anh được sử dụng từ giai đoạn Đại Biến đổi Nguyên âm ở Anh, bắt đầu từ cuối thế kỷ 14 và được hoàn thành vào khoảng năm 1700.

Với một số khác biệt về từ vựng, các văn bản từ đầu thế kỷ 17, như các tác phẩm của William Shakespeare và Kinh thánh King James, được coi là bằng tiếng Anh hiện đại, hay cụ thể hơn, được gọi là sử dụng tiếng Anh hiện đại sớm hoặc tiếng Anh Elizabeth. Tiếng Anh được thông qua ở các khu vực trên thế giới, như Bắc Mỹ, tiểu lục địa Ấn Độ, Châu Phi, Úc và New Zealand thông qua quá trình thực dân hóa thuộc địa của Đế quốc Anh.

Tiếng Anh hiện đại có nhiều phương ngữ được nói ở nhiều quốc gia trên khắp thế giới, đôi khi được gọi chung là Vùng văn hóa tiếng Anh. Những phương ngữ bao gồm tiếng Anh Mỹ, tiếng Anh Úc, tiếng Anh Anh (có chứa tiếng Anh vùng Anh, tiếng Anh Wales và tiếng Anh Scotland), tiếng Anh Canada, tiếng Anh Caribe, tiếng Anh Hiberno, tiếng Anh Ấn Độ, tiếng Anh Pakistan, tiếng Anh Nigeria, tiếng Anh New Zealand, tiếng Anh Philippines, tiếng Anh Singapore và tiếng Anh Nam Phi.

Theo Ethnologue, có gần 1 tỷ người nói tiếng Anh là ngôn ngữ thứ nhất hoặc thứ hai. Tiếng Anh được nói như ngôn ngữ thứ nhất hoặc thứ hai ở nhiều quốc gia, với số lượng người bản ngữ lớn nhất ở Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Úc, Canada, New Zealand và Ireland; cũng có những quần thể lớn ở Ấn Độ, Pakistan, Philippines và Nam Phi. Tiếng Anh "có nhiều người sử dụng mà không phải người bản ngữ hơn bất kỳ ngôn ngữ nào khác, được phân tán rộng rãi trên khắp thế giới và được sử dụng cho nhiều mục đích hơn bất kỳ ngôn ngữ nào khác". Số lượng người nói lớn, cộng với sự hiện diện trên toàn thế giới, đã biến tiếng Anh thành ngôn ngữ chung ("lingua franca") "của các hãng hàng không, về biển và vận chuyển, về công nghệ máy tính, về khoa học và thực sự là giao tiếp (toàn cầu)".

Tham khảo 

Lịch sử hiện đại Anh
Khu lăng mộ Thebes

Khu lăng mộ Thebes là một khu lăng mộ và nghĩa địa trên bờ tây của sông Nile, đối diện với Thebes (Luxor) ở Thượng Ai Cập. Nó được sử dụng cho các nghi lễ chôn cất cho phần lớn thời kỳ các pharaon, đặc biệt là trong thời kỳ Tân Vương quốc.

Các ngôi đền tang lễ 
Các ngôi đền tang lễ nằm trong Khu lăng mộ Theban:
 Deir el-Bahri 
 Đền thờ của Hatshepsut 
 Đền thờ của Mentuhotep II 
 Đền thờ của Thutmose III 
 Medinet Habu 
 Đền thờ và cung điện của Ramesses III 
 Đền thờ của Ay và Horemheb 
 Đền thờ của Amenhotep III 
 Bức tượng khổng lồ của Memnon 
 Đền thờ của Merneptah 
 Đền thờ của Ramesses IV
 Đền thờ của Thutmose IV
 Đền thờ của Thutmose III 
 Đền thờ của Twosret 
 Đền thờ Nebwenenef
 Qurna 
 Đền thờ của Seti I 
 Đền thờ của Amenhotep II 
 Ramesseum (Đền tang lễ của Ramesses II)

Khu lăng mộ hoàng gia 

 Thung lũng các vị vua (Hiện đại: " Wadi el-Muluk ") 
 Thung lũng của các nữ hoàng (Hiện đại: " Biban el-Harim ")

Các khu lăng mộ 

 HDeir el-Medina 
 Lăng mộ công nhân 
 Đền thờ Meretseger &amp; Ptah 
 Ngôi mộ của Quý tộc 
 el-Assasif 
 el-Khokha 
 el-Tarif 
 Dra 'Abu el-Naga' 
 Qurnet Murai 
 Hoàng tử Abd Abd-Qurna

Xem thêm 

 Lễ hội Đẹp của Thung lũng 
 Danh sách các ngôi mộ ở Thebes

Tham khảo 
 

Địa điểm khảo cổ ở Ai Cập
Ai Cập cổ đại
Lăng mộ Ai Cập cổ đại
Di sản thế giới tại Ai Cập
Tiếng Shina

Tiếng Shina ( =  = ) là một ngôn ngữ của tiểu nhóm Dard, ngữ chi Ấn-Arya được nói bởi người Shina, và một số lượng lớn người dân ở Ladakh, Ấn Độ (Dah Hanu, Dras), cũng như ở Jammu và Kashmir, Ấn Độ, chẳng hạn như ở Gurez..

Phương ngữ 
Ở Ấn Độ, các phương ngữ tiếng Shina gìn giữ cả cụm phụ âm đầu và cuối thừa hưởng từ ngôn ngữ Ấn-Arya cổ (Old Indo-Arya, OIA), trong khi các phương ngữ Shina nói ở Pakistan thì không.

Các phương ngữ của tiếng Shina gồm: Gilgiti (phương ngữ uy tín), Astori, Chilasi Kohaha, Drasi, Gurezi, Jalkoti, Kolai và Palasi. Các ngôn ngữ liên quan được sử dụng bởi người dân tộc Shina là Brokskat (Shina ở Baltistan và Dras), Shina Kohistan, Palula, Savi và Ushojo.

Chữ viết 
Tiếng Shina là một trong số ít các ngôn ngữ Dard có chữ viết truyền thống. Tuy nhiên, nó là một ngôn ngữ nói cho đến vài thập kỷ trước, và vẫn chưa có một phép chính tả chuẩn. Vì những nỗ lực đầu tiên thể hiện chính xác âm vị học tiếng Shina vào những năm 1960, đã có một số chữ viết được đề xuất cho các phương ngữ khác nhau, với các cuộc tranh luận tập trung vào việc nên trình bày độ dài nguyên âm hay thanh điệu. Đối với phương ngôn Drasi được nói ở bang Jammu và Kashmir của Ấn Độ, đã có hai đề án được đề xuất, một là chữ Ba Tư-Ả Rập và hai là chữ Devanagari.

Như vậy, tiếng Shina được viết với một biến thể của bảng chữ cái Urdu. Các chữ cái bổ sung để viết tiếng Shina là: 

 ݜ cho /ʂ/ /ݜَہ/ 
 ڙ cho /ʐ/ /ڙاڙ/ 
 څ cho /ts/ /څک/ 
 ڇ cho /ʈʂ/ /ڇکےٚ/ 
 ݨ cho /ɳ/ /ہݨےٗ/ 
 ڱ cho /ŋ/ /کھڱَر/ 
 ن٘ cho /◌̃/ /نآ/

beyaak 2018

Xem thêm 

 Tiếng Kashmir

Tham khảo

Tài liệu

Đọc thêm 

 Lịch sử phát triển của văn bản ở Shina
 Chứa một ngữ pháp Shina, từ điển Đức-Shina và Shina-Đức, và hơn 700 câu tục ngữ và văn bản ngắn của Shina.
  
  
  
   Chứa 15000 từ cộng với tài liệu về ngữ âm của Shina.

Liên kết ngoài 

 Sasken Shina, chứa các tài liệu bằng và về ngôn ngữ 
 1992 Khảo sát xã hội học về Shina

Ngôn ngữ tại Jammu và Kashmir
Ngôn ngữ tại Khyber Pakhtunkhwa
Nhóm ngôn ngữ Dard
Ngôn ngữ viết bằng Devanagari
Ngữ hệ Tuu

Ngữ hệ Tuu, hay ngữ hệ Taa–ǃKwi (Taa–ǃUi, ǃUi–Taa, Kwi) là một ngữ hệ bao gồm hai cụm phương ngữ nói ở Botswana và Nam Phi. Mối quan hệ giữa hai cụm là rõ ràng nhưng không quá gần gũi. Tên gọi Tuu bắt nguồn từ từ "người" trong cả hai nhánh của ngữ hệ.

Phân loại 

Chưa chứng minh được ngữ hệ Tuu có mối quan hệ phát sinh với ngữ hệ nào; tuy nhiên, nó có nhiều nét tương đồng với hệ Kxʼa. Điều này là do sự tiếp xúc và ảnh hưởng lẫn nhau (tức tạo nên một sprachbund) trong hàng ngàn năm.

Ngữ hệ Tuu từng được cho là một nhánh trong "ngữ hệ Khoisan" (ngày nay đã bị bác bỏ) dưới tên gọi Khoisan Nam.

Ngôn ngữ
Taa
ǃXóõ (một cụm phương ngữ)
Hạ Nossob (hai phương ngữ, ǀʼAuni và Kuǀhaasi) †
ǃKwi (!Ui)
Nǁng (một cụm phương ngữ; sắp biến mất)
ǀXam (một cụm phương ngữ, gồm Nǀuusaa) †
ǂUngkue †
ǁXegwi †
ǃGãǃne †

Nhánh ǃKwi (!Ui) sắp biến mất, với chỉ một ngôn ngữ còn sót lại là tiếng Nǁng (một ngôn ngữ với chưa tới 5 người nói lớn tuổi). Các ngôn ngữ ǃKwi một thời có mặt rộng khắp Cộng hoà Nam Phi; ngôn ngữ nổi tiếng hơn cả, tiếng ǀXam, là ngôn ngữ trong khẩu hiệu quốc gia (tiêu ngữ) '.

Nhánh Taa''' ở Botswana có sức sống hơn, dù chỉ có một ngôn ngữ, tiếng ǃXóõ, với 2.500 người nói.

Vì nhiều ngôn ngữ Tuu biến mất khi chưa có gì được ghi chép, vấn đề một số tên gọi có chỉ ngôn ngữ riêng biệt hay chăng vẫn còn vướng mắc.

Nhóm Tuu, cùng với tiếng ǂʼAmkoe lân cận, nổi danh nhờ là những ngôn ngữ tự nhiên duy nhất có âm click đôi môi (ngôn ngữ xây dựng phụng vụ hành lễ Damin ở Bắc Úc chưa bao giờ là bản ngữ của ai cả). Tiếng Taa, ǂʼAmkoe và Gǀui (trong nhóm Khoe) tạo nên một sprachbund (vùng ngôn ngữ) với hệ thống âm vị thuộc hàng phức tạp nhất thế giới.

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài 
 Taa at DoBeS, Documentation of endangered languages

Ngữ hệ
Ngôn ngữ bị đe dọa
Ngôn ngữ tại Botswana
Ngôn ngữ tại Nam Phi
Tiếng Hadza

Tiếng Hadza là một ngôn ngữ tách biệt, nói dọc bờ hồ Eyasi ở Tanzania, là ngôn ngữ của chừng 1.000 người Hadza (dân tộc săn bắt-hái lượm thuần tuý cuối cùng của châu Phi). Dù có số người nói nhỏ, đây vẫn là ngôn ngữ thường ngày và vẫn là bản ngữ của lớp trẻ. Vào cuối thế kỷ XX, tiếng Hadza được xếp vào nhóm Khoisan, chủ yếu dựa trên sự hiện diện của phụ âm click; song cách phân loại này không còn được chấp nhận nữa.

Nguồn tham khảo

Tài liệu
 Edward Elderkin (1978) 'Loans in Hadza: internal evidence from consonants'. Occasional Papers 3, Dar es Salaam.
 Kirk Miller (2008) Hadza Grammar Notes. 3rd International Symposium on Khoisan Languages and Linguistics, Riezlern.
 ———— (2009) Highlights of Hadza fieldwork. LSA, San Francisco.
 Kirk Miller, ed., with Mariamu Anyawire, G.G. Bala, & Bonny Sands (2013) A Hadza Lexicon (ms).
 Bonny Sands (1998) 'The Linguistic Relationship between Hadza and Khoisan'. In Schladt, Matthias (ed.) Language, Identity, and Conceptualization among the Khoisan (Quellen zur Khoisan-Forschung Vol. 15), Köln: Rüdiger Köppe, 265–283.
 ———— (2013) 'Phonetics and phonology: Hadza', 'Tonology: Hadza', 'Morphology: Hadza', 'Syntax: Hadza'. In Rainer Vossen, ed., The Khoesan Languages. Oxford: Routledge.
 Bonny Sands, Ian Maddieson, Peter Ladefoged (1993) The Phonetic Structures of Hadza. UCLA Working Papers in Phonetics No. 84: Fieldwork Studies in Targeted Languages.
 A.N. Tucker, M.A. Bryan, and James Woodburn as co-author for Hadza (1977) 'The East African Click Languages: A Phonetic Comparison'. In J.G. Moehlig, Franz Rottland, Bernd Heine, eds, Zur Sprachgeschichte und Ethnohistorie in Afrika. Berlin: Dietrich Diener Verlag.

Liên kết ngoài
Tiếng Hadza trên Glottopedia
Mục từ vựng tiếng Hadza trên Wiktionary

Ngữ hệ Khoisan
Ngôn ngữ tại Tanzania
Ngôn ngữ click
Ngôn ngữ biệt lập Châu Phi
Ngôn ngữ động-chủ-tân
Ngôn ngữ hài hòa nguyên âm
Pidgin Nigeria

Pidgin Nigeria (còn được gọi là Creole Nigeria) là một ngôn ngữ pidgin và creole dựa trên tiếng Anh được sử dụng như một lingua franca trên khắp Nigeria. Ngôn ngữ đôi khi được gọi là "Pijin" hoặc Broken (phát âm là "Brokun"). Nó có thể được nói như là một pidgin, một creole, tiếng lóng hoặc một decololated acrolect bởi những người nói khác nhau, những người có thể chuyển đổi giữa các hình thức tùy thuộc vào các thiết lập xã hội. Một chữ viết phổ biến đã được phát triển cho Pidgin được phổ biến đáng kể trong việc cung cấp cho ngôn ngữ một hệ thống chữ viết hài hòa.

Biến thể "Pidgin Nigeria" cũng được nói ở khắp Tây Phi và Trung Phi, tại các quốc gia như Guinea Xích Đạo, Ghana và Cameroon.

Một ví dụ về ngôn ngữ Brokun, cụm từ "How are you?" trong tiếng Anh, sẽ là "how you dey?" trong Brokun.

Tình trạng 
Pidgin Nigeria thường được sử dụng trên toàn quốc, nhưng nó chưa có tư cách chính thức.

Năm 2011, Google ra mắt giao diện tìm kiếm bằng tiếng Anh Pidgin; "Effect of Nigerian Pidgin English". Cũng trong năm 2017, BBC bắt đầu dịch vụ bằng Pidgin.

Xem thêm 

 Pichinglis 
 Tiếng Creole 
 Creole Jamaica

Tham khảo

Chú thích

Tài liệu 

 Akhimien, Eronmonsele Pius. 2004. Việc sử dụng 'Bạn có khỏe không?' trong xã hội Nigeria, Tạp chí thực dụng tập 36, số 11, tháng 11 năm 2004, trang 2055-2058 
 Mazzoli, Maria. 2013. Các bản sao trong Pidgin Nigeria. Luận án trực tuyến 
 Ihemere, Kelechukwu Uchechukwu. 2006. " Một mô tả cơ bản và điều trị phân tích các khoản danh từ trong Pidgin Nigeria.  " Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi Bắc Âu 15 (3): 296 trừ313. 
 Shnukal, Anna và Lynell Marchese. 1983. "Creolization của tiếng Anh Pidgin Nigeria: một báo cáo tiến độ." Tiếng Anh trên toàn thế giới 4: 17-26. 
 Ernest Edjeren. 2009. "Ngôn ngữ đơn: Sự thịnh vượng của linh hồn các quốc gia"

Liên kết ngoài 

   University of Puerto Rico, Nigerian Pidgin materials
 A Dictionary of Nigerian English (circulation draft); Blench, Roger. 2005 (Internet Archive)
 Introduction to Nigerian Pidgin (University of Hawaii)
 Nigerian Pidgin/Broken English Dictionary Naija Lingo also contains Nigerian Slangs
 Eastnaija.com  Nigeria Pidgin Music & Movie Portal
 Online Nigerian Pidgin
 Pijjin.com A discussion forum run only in Pidgin (Internet Archive)
 Pidginguide.com Nigerian Pidgin English dictionary, translator, and community
 Naijagists.com Nigerian Information Portal
 Nigerianschoolsonline- The Nigerian Pidgin English
 Community curated Pidgin English Dictionary  Dictionary of Nigerian Pidgin English and slangs
 Nigerian Pidgin English videos Nigerian Pidgin English Audios and videos

Ngôn ngữ tại Nigeria
Ngôn ngữ Creole
Nậm Lúc (Bắc Hà)

Nậm Lúc là phụ lưu của Sông Chảy, chảy ở huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

Nậm Lúc dài 11 km, diện tích lưu vực 37 km², mã sông là "02 02 65 39 11".

Suối bắt nguồn từ vùng núi cao đến 1520 m ở phần đông bắc xã Nậm Lúc, chảy về hướng tây nam.

Đến bản Nàng Cảng thì Nậm Lúc đổ vào Sông Chảy.

Trên dòng Nậm Lúc đã xây dựng Thủy điện Nậm Lúc tại vùng đất xã Nậm Lúc và Cốc Lầu. Thủy điện Nậm Lúc có công suất lắp máy 24 MW với 2 tổ máy, khởi công tháng 01/2018, dự kiến hoàn thành năm 2020.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Nậm Phàng
Hệ thống sông Hồng
Yên Hòa, Hà Tĩnh

Yên Hòa là một xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa lý 
Xã Yên Hòa nằm ở phía đông tỉnh Hà Tĩnh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông và xã Thiên Cầm
Phía tây giáp xã Cẩm Bình và Cẩm Xuyên
Phía nam giáp xã Thiên Cầm
Phía bắc giáp xã Đồng Tiến và Biển Đông.

Xã Yên Hòa có diện tích 38,27 km², dân số năm 2025 là 17.597 người, mật độ dân số đạt 358 người/km².

Lịch sử 
Xã Yên Hòa được thành lập theo Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam, ban hành ngày 16 tháng 6 năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Yên Hòa cũ và Cẩm Dương thành xã mới có tên Xã Yên Hòa.

Du lịch 
Nhà thờ Giáo xứ Mỹ Hòa
Bãi biển Phú Hoà, Bắc Hoà, Mỹ Hoà
Miếu Nhà Quan
Chùa Sò
Chùa Xích Phấn (Chùa Trâu)
Chùa Pháp Hải (Chùa Mướp)
Đền xóm Đông Chính
Đền Châu Sa: Còn gọi là đền Tứ vụ của thôn Châu Sa, thờ Thần Nông (Thành hoàng làng) cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng tổ chức lễ cúng 4 lần trong năm, nằm trong quần thể Đài Liệt sĩ xã.
Đình Trung Hợp Tự, hiện còn tòa nhà 4 gian và giếng nước sâu (Giếng Hạ)
Nhà thờ dòng họ Trần Đắc tại thôn Nhân Hòa, xây dựng năm 1846 - Thiệu Trị lục niên, thờ Thủy tổ và các danh nhân: Đô chỉ huy sứ Trần Đắc Hiền, Phấn lực tướng quân Trần Đắc Ngữ, Anh dũng Tướng quân Trần Đắc Huyền, Thái bộc tự khanh Hoằng tín đại phu Trần Đắc Đạo, Trì uy tướng quân Trần Đắc Xuyến. Nhà thờ còn lưu giữ 4 đạo sắc, 1 văn bia mộc bản (500 chữ khắc trên gỗ) và 4 bản long văn (trên vải), được công nhận là di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh vào năm 2017.
 Núi Trộn.
 Di tích văn hoá cấp tỉnh: Đền Bà Chúa.
 Đền Làng Đoài Hạ.
 Trường THPT Nguyễn Đình Liễn.

Làng nghề truyền thống: Nghề chế biến nước mắm của cư dân 2 thôn Rạng Đông và Liên Hương, nghề nung vôi, nghề đan lát đã có từ bao đời nay.

Chú thích

Tham khảo
Arequipa

Arequipa () là một thành phố trực thuộc tỉnh và khu hành chính cùng tên ở Peru. Đây là trụ sở của Tòa án Hiến pháp Peru và thường được mệnh danh là "thủ đô pháp lý của Peru". Đây là thành phố đông dân thứ hai ở Peru chỉ sau thủ đô Lima, với dân số đô thị là 1.008.290 người theo điều tra dân số năm 2017.

Khu vực của nó bao gồm 21 quận bao gồm khu vực nền tảng trung tâm, nơi có trụ sở chính quyền thành phố. Thành phố có GDP danh nghĩa là 9.445 triệu USD và GDP danh nghĩa trên đầu người là 10.277 USD. Giai đoạn 2015 nó từng có GDP đầu người là 18.610 USD khiến nó trở thành thành phố có hoạt động kinh tế lớn thứ hai ở Peru.

Arequipa cũng là một trung tâm công nghiệp và thương mại quan trọng của Peru, được coi là thành phố công nghiệp thứ hai của đất nước. Trong lĩnh vực công nghiệp của mình, các sản phẩm sản xuất và dệt len từ lạc đà đóng vai trò quan trọng. Nó cũng duy trì các mối liên kết thương mại với Chile, Bolivia và Brazil, với thành phố trên tuyến đường sắt phía Nam Peru và thành phố cảng Matarani.

Thành phố được thành lập vào ngày 15 tháng 8 năm 1540, với tên gọi "Biệt thự tuyệt đẹp của Đức Mẹ Mông Triệu" dưới tên của Hầu tước Francisco Pizarro. Ngày 22 tháng 9 năm 1541, quốc vương Carlos V ra lệnh gọi nó là "Thành phố Arequipa". Trong suốt thời kỳ phi pháp luật, thành phố có được tầm quan trọng nhờ vai trò kinh tế nổi bật, và được đặc trưng bởi sự trung thành đối với Hoàng gia Tây Ban Nha. Trong lịch sử Cộng hòa của Peru, thành phố từng là tâm điểm của các cuộc nổi dậy dân chủ, dân chủ và dân chủ. Thành phố này cũng là cái nôi của những nhân vật trí thức, chính trị và tôn giáo đáng nổi bật. Vào thời Cộng hòa, thanh phố này đã được trao tặng danh hiệu "Thành phố anh hùng của những người dân tự do Arequipa".

Trung tâm lịch sử của nó trải dài trên diện tích 332 ha và đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới. Di sản lịch sử và sự hoành tráng mà nó sở hữu cùng với những không gian văn hóa và danh lam thắng cảnh đa dạng của nó đã biến nó thành một thành phố chủ nhà của du lịch quốc gia và quốc tế, ở trung tâm lịch sử của nó làm nổi bật kiến trúc tôn giáo là sản phẩm cộng hòa và phó vương có sự pha trộn giữa đặc điểm Tây Ban Nha và tự tôn, điều đó đã tạo thành một trường phái phong cách riêng gọi là "Trường phái Arequipeña"  mà ảnh hưởng của nó đến Potosí (Bolivia).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Essalud y sus beneficios que brinda
 Municipality of Arequipa
 Arequipa Region 

 General facts and travel information about Arequipa
 Travel Information about Arequipa
 Local government of Arequipa
 Peru Cultural Society – Arequipa

Thành phố thủ phủ vùng của Peru
Thành phố Peru
Du lịch Perú
Kim Hoa (xã)

Kim Hoa là một xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa lý 
Xã Kim Hoa có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Sơn Giang và xã Hương Sơn.
Phía nam giáp xã Vũ Quang.
Phía đông giáp xã Tứ Mỹ và xã Mai Hoa.
Phía tây giáp xã Sơn Tây.

Lịch sử 
Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 819/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Sơn Mai, Sơn Phúc và Sơn Thủy thành xã Kim Hoa.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Hàm Trường và xã Kim Hoa thành xã mới có tên gọi là xã Kim Hoa.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Toàn Lưu

Toàn Lưu là một xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa lý 
Xã Toàn Lưu có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Việt Xuyên và xã Thạch Hà.
Phía nam giáp xã Hương Phố.
Phía đông giáp phường Hà Huy Tập và xã Thạch Xuân.
Phía tây giáp xã Xuân Lộc và xã Hà Linh.

Lịch sử 
Địa bàn xã Lưu Vĩnh Sơn trước đây vốn là ba xã: Thạch Lưu, Thạch Vĩnh, Bắc Sơn.

Xã Bắc Sơn được thành lập vào ngày 19 tháng 11 năm 1985 trên cơ sở điều chỉnh 159 ha diện tích tự nhiên của xã Thạch Vĩnh và 2.201 ha diện tích tự nhiên của xã Thạch Lưu.

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 819/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Thạch Lưu, Thạch Vĩnh và Bắc Sơn thành xã Lưu Vĩnh Sơn.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Ngọc Sơn và xã Lưu Vĩnh Sơn thành xã mới có tên gọi là xã Toàn Lưu.

Chú thích

Tham khảo
Đường tỉnh 706B

Đường tỉnh 706B hay tỉnh lộ 706B hay còn có tên gọi là đường Võ Nguyên Giáp (Phan Thiết), là một con đường huyết mạch tại thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận, Việt Nam. Đường tỉnh 706B khởi đầu tại vòng xoay Nguyễn Thông, giáp với đường tỉnh 706 thuộc phường Phú Hài và kết thúc tại vòng xoay Nguyễn Hữu Thọ, giáp với đường tỉnh 716 thuộc phường Mũi Né. Đường này được dân địa phương gọi tắt là đường ven biển hay đường 706B, đường dẫn từ Phan Thiết ra Mũi Né. Đường tỉnh 706B qua các địa phương: Phú Hài, Hàm Tiến, Thiện Nghiệp và Mũi Né. Đường tỉnh 706B dài 16 km. Đường tỉnh 706B hiện nay 2 bên đường đã xuất hiện nhiều khu đô thị mới, trong tương lai chúng sẽ sớm được triển khai. Đường tỉnh 706B đi qua một số địa danh, như Đại học Phan Thiết, Đồi cát hồng, Lâu đài rượu vang. Từ đường 706B nhìn về hướng Đông chúng ta sẽ thấy bãi biển Mũi Né ở xa xa.

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài 

Tỉnh lộ Việt Nam
Giao thông Bình Thuận
Phan Thiết
Du lịch Bình Thuận
Hypoplectrus atlahua

Hypoplectrus atlahua, thường được gọi là cá mú Jarocho, là một loài cá biển thuộc chi Hypoplectrus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2013.

Từ nguyên 
Loài cá này được đặt theo tên của thần nước Atlahua, một vị thần trong thần thoại Aztec, người bảo trợ các ngư dân và cung thủ.

Phân bố và môi trường sống 
H. atlahua có phạm vi phân bố ở Tây Bắc Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy trong vịnh Mexico, đã được quan sát tại Bajo de Tuxpan và đảo Lobos. Môi trường sống của H. atlahua chưa được khảo sát. Hai mẫu vật của loài cá này được thu thập ở độ sâu khoảng 20 m.

Mô tả 
Mẫu vật có chiều dài cơ thể lớn nhất ở H. atlahua với kích thước được ghi nhận là 10,4 cm. Cơ thể và đầu đều có màu nâu sẫm. Một vòng màu tím quanh mắt, bên dưới mắt có một hàng chấm. Nhiều đốm màu tím trên má và hai bên mõm. Trên nắp mang có 4 đường sọc màu tím, trải dài xuống ngực. Các vây tiệp màu với cơ thể, ngoại trừ vây ngực trong suốt. Vây lưng mềm và vây hậu môn hầu hết không có vảy.

Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 7; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số tia vây mềm ở vây ngực: 13; Số vảy đường bên: 55 - 57; Số lược mang: 17 - 23.

Tham khảo 
Jose Tavera & Arturo P. Acero (2013), Description of a new species of Hypoplectrus (Perciformes: Serranidae) from the Southern Gulf of Mexico , aqua, International Journal of Ichthyology 19 (1): 29 - 38.

Chú thích 

Hypoplectrus
Động vật được mô tả năm 2013
Thể thao đối kháng

Thể thao đối kháng là nhóm những môn thể thao mang tính chiến đấu trực tiếp bằng các bộ phận cơ thể như tay, chân, đầu hoặc thân mình mà không dùng hoặc dùng rất ít thiết bị và phụ kiện hỗ trợ. Thể thao đối kháng mang hình thức "một chọi một" (một vận động viên thi đấu với một vận động viên), họ phải tìm cách ghi nhiều điểm số hơn đối thủ hoặc vô hiệu hóa đối thủ để giành lấy chiến thắng. Các môn thể thao đối kháng phổ biến ngày nay thường là các môn võ thuật như judo, taekwondo, karate, vật, đấu kiếm, quyền Anh, kickboxing, Muay Thái, sumo. Các môn như quần vợt, cầu lông, bóng bàn dù mang hình thức "một chọi một" (song đấu) nhưng lại thuộc về thể thao dùng vợt.

Tham khảo

Môn thể thao theo loại
Môn thể thao cá nhân
Chiến đấu
Thể thao nước

Thể thao nước là nhóm các môn thể thao mà vận động viên phải thi đấu tại vùng có nước. Thể thao vùng nước có thể chia thành ba nhánh nhỏ hơn là thể thao trên mặt nước, thể thao trong vùng nước và thể thao dưới mặt nước.

Thể thao trên mặt nước
Thể thao trên mặt nước là nhóm các môn thể thao mà vận động viên thi đấu bằng các phương tiện, thiết bị lướt trên mặt nước mà họ không tiếp xúc trực tiếp với nước. Có thể kể đến các môn như đua thuyền, chèo thuyền, lướt ván (lướt ván tự thân, lướt ván dù, lướt ván buồm)...

Thể thao trong vùng nước
Thể thao trong vùng nước là nhóm các môn thể thao mà cơ thể của vận động viên tiếp xúc trực tiếp với nước trong phần lớn thời lượng thi đấu. Ở nhóm này, vận động viên lấy hơi và thở một cách tự nhiên mà không có thiết bị hỗ trợ hay bình dưỡng khí. Bơi lội, bóng nước, nhảy cầu là ba môn điển hình nhất trong nhóm này.

Thể thao dưới mặt nước
Thể thao dưới mặt nước là nhóm các môn thể thao mà khi thi đấu thì mọi bộ phận cơ thể của vận động viên buộc phải dìm trong nước. Do đó, vận động viên được sử dụng thiết bị thở hoặc bình dưỡng khí, mặt nạ, kính bơi, vây, chân vịt... Một số môn thuộc nhóm này như lặn, vật dưới nước, khúc côn cầu dưới nước...

Tham khảo