Christian VII của Đan Mạch

Christian VII (29 tháng 1 năm 1749 – 13 tháng 3 năm 1808) là quốc vương Nhà Oldenburg và là Vua của Đan Mạch–Na Uy và Công tước xứ Schleswig và Holstein, trị vì từ năm 1766 cho đến khi qua đời năm 1808. Do mắc bệnh tâm thần, Christian VII trong phần lớn thời gian cai trị chỉ là quân vương trên danh nghĩa. Quyền lực thực tế trong triều đình thường xuyên thay đổi tùy theo các cuộc đấu đá chính trị giữa các phe phái cố vấn. Từ 1770 đến 1772, Johann Friedrich Struensee – bác sĩ triều đình riêng của nhà vua trở thành người cầm quyền thực sự của đất nước. Dưới danh nghĩa nhà vua, Struensee ban hành hàng loạt cải cách tiến bộ theo tinh thần Khai sáng. Tuy nhiên, ông bị lật đổ trong một cuộc chính biến năm 1772. Sau biến cố này, quyền lực rơi vào tay Thái hậu Juliane Marie xứ Brunswick-Wolfenbüttel (mẹ kế của Christian VII), Vương Thế tử Frederick (em cùng cha khác mẹ của nhà vua) và chính trị gia Đan Mạch Ove Høegh-Guldberg. Từ năm 1784 cho đến khi Christian VII qua đời năm 1808, Vương tử Frederick, con trai của ông sau này là Vua Frederick VI, đảm nhiệm vai trò nhiếp chính trên thực tế, điều hành quốc gia thay cho phụ vương.

Khẩu hiệu mà ông chọn là: "Gloria ex amore patriae" ("vinh quang nhờ tình yêu Tổ quốc").

Thời niên thiếu

Chào đời và gia đình 

Christian chào đời vào rạng sáng ngày 29 tháng 1 năm 1749 tại Cung điện Christiansborg ở Copenhagen, nơi ở của hoàng gia Đan Mạch. Ông là người con thứ tư và là con trai thứ hai của Quốc vương Frederik V của Đan Mạch–Na Uy và người vợ đầu là Vương hậu Louise của Anh. Vị vương tử mới sinh được rửa tội ngay trong buổi chiều cùng ngày bởi cha giải tội hoàng gia Johannes Bartholomæus Bluhme và được đặt tên là Christian, theo tên người ông nội đã qua đời của ông là Vua Christian VI. Những người cha mẹ đỡ đầu gồm có: Vua Frederik V, Tthái hậu Sophie Magdalene (bà nội), Vương nữ Louise (cô ruột) và Vương nữ Charlotte Amalie (em gái của ông nội).

Trước đó một người thừa kế ngai vàng đã được sinh ra, cũng mang tên Christian, đã mất khi còn nhỏ vào năm 1747, vì thế Vương tử mới sinh nghiễm nhiên trở thành Vương Thái tử ngay từ lúc chào đời. Do đó, triều đình và thần dân đặt nhiều kỳ vọng vào tương lai của người kế vị này. Nhân dịp ấy, Christoph Willibald Gluck, khi đó là nhạc trưởng đoàn opera hoàng gia, đã sáng tác vở opera La Contesa dei Numi (Cuộc tranh luận của các vị thần), trong đó các vị thần Olympus tụ họp bên bờ eo biển Great Belt để bàn xem ai sẽ là vị thần bảo hộ cho đứa trẻ.

Khi ra đời, Christian có hai chị gái là Vương nữ Sophia Magdalena và Vương nữ Wilhelmina Caroline; đến năm 1750, gia đình lại có thêm một em gái là Vương nữ Louise. Năm 1751, chưa đầy ba năm sau khi Christian chào đời, Vương hậu Louise qua đời trong lần mang thai thứ sáu ở 27 tuổi. Năm sau đó, phụ vương ông tái hôn với Nữ công tước Juliana Maria xứ Brunswick-Wolfenbüttel, người đã sinh cho nhà vua một người con trai nữa là Vương tử Frederick vào năm 1753.

Tuổi thơ và giáo dục 

Sau cái chết sớm của mẹ, Vương tử hầu như không nhận được sự quan tâm và tình cảm của cha mẹ. Mẹ kế của ông không mấy để ý đến Christian, mà dành sự ưu ái gần như hoàn toàn cho con trai ruột của bà là Frederick. Vua Frederik V, vốn sa vào ăn chơi trác táng và ngày càng lệ thuộc vào rượu chè, cũng dần trở nên thờ ơ với cậu con trai nhút nhát, nhạy cảm, lại thường xuyên lên cơn động kinh. Dẫu vậy, các sử gia thời kỳ đầu cho rằng Christian có tính cách dễ mến và năng khiếu đáng kể, nhưng lại được giáo dục rất kém. Tuổi thơ của hoàng tử được định hướng theo lý tưởng giáo dục quý tộc đương thời, nhấn mạnh việc rèn luyện thể chất và đạo đức, nhưng được thực hiện với mức độ hà khắc bất thường. Từ khoảng 11 tuổi, ông bị khủng bố tinh thần một cách có hệ thống, thậm chí bị đánh đòn, dưới sự giám hộ của một gia sư tàn bạo là Bá tước Christian Ditlev Frederik Reventlow. Christian tỏ ra thông minh và có những giai đoạn đầu óc minh mẫn, song lại phải chịu đựng những rối loạn cảm xúc nghiêm trọng; bác sĩ Viggo Christiansen,  đã lập luận trong cuốn sách về Chứng bệnh tâm thần của Christian VII (1906), cho rằng ông có thể đã mắc tâm thần phân liệt.  

Dù được tiếp cận với nền giáo dục hoàng gia về ngoại ngữ, lịch sử và nghệ thuật trị quốc, Christian vẫn bị đánh giá là học vấn kém so với tiêu chuẩn vương thất, ít hứng thú trí tuệ và bắt đầu thể hiện những hành vi thất thường từ giữa tuổi thiếu niên. Các sử gia cho rằng sự bất ổn tinh thần kéo dài suốt đời ông về sau, bắt nguồn chủ yếu từ môi trường giáo dục mang tính bạo hành này. 

Ngoài ra, Christian có thói quen thủ dâm thường xuyên, điều này khiến các bác sĩ và gia sư của ông hết sức lo ngại. Họ tin rằng thói quen ấy làm suy giảm khả năng sinh sản và ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực học tập và tiếp thu của ông.

Lên ngôi

Những năm đầu trị vì 

Sau một thời gian dài lâm bệnh, Vua Frederik V qua đời ngày 14 tháng 1 năm 1766 ở tuổi 42. Ngay khi phụ vương băng hà, Christian lập tức kế vị, lên ngôi Vua Đan Mạch và Na Uy, trở thành vị quân chủ chuyên chế thứ sáu của hai vương quốc này, chỉ vài tuần trước sinh nhật lần thứ 17 của ông. Cùng ngày hôm đó, Christian được chính thức tuyên xưng là quốc vương từ ban công cung điện Christiansborg. Triều đại của Christian VII ngay từ đầu đã bị phủ bóng bởi chứng bệnh tâm thần nghiêm trọng, ảnh hưởng sâu sắc đến việc điều hành quốc gia. Trong phần lớn thời gian trị vì, ông chỉ là quốc vương trên danh nghĩa, còn quyền lực thực tế lại nằm trong tay những người xung quanh. Nhà vua sống trong trạng thái đối lập rõ rệt: ban ngày tiếp kiến ngoại giao trong các buổi chầu chính thức bằng tiếng Pháp lưu loát, đến ban đêm lại lang thang trên các đường phố Copenhagen cùng đám tùy tùng, thường gắn liền với trụy lạc và bạo lực.

Các cố vấn hoàng gia thay đổi liên tục, tùy theo kết quả của những cuộc đấu đá quyền lực nơi triều đình. Bộ máy cai trị trên thực tế vẫn dựa vào sự tiếp nối của nội các thời Frederik V, đặc biệt trong lĩnh vực ngoại giao, nơi chính sách trung lập nghiêm ngặt vẫn được duy trì trong bối cảnh châu Âu căng thẳng sau Chiến tranh Bảy Năm. Ở phương diện nội trị, các công việc quốc gia tiếp tục được điều hành theo hành chính thường nhật, không có cải cách lớn hay biến động đáng kể cho đến khi chuyến du hành châu Âu của nhà vua năm 1768 phơi bày rõ hơn những khiếm khuyết nghiêm trọng trong cơ cấu cai trị.

Chán ghét các vấn đề chính trị và nghi thức trị vì, chỉ vài năm sau khi lên ngôi, Christian được giao cho một cậu bé nô lệ 9 tuổi tên Moranti để bầu bạn và chơi đùa. Dần dần, hai người trở nên thân thiết, và nhà vua dành phần lớn thời gian của mình bên cậu bé này, thay vì tham gia vào việc triều chính.

Hôn nhân 

Cuối năm đó, vị quốc vương trẻ tuổi Christian VII kết hôn với người chị em họ đời thứ nhất của mình là Vương nữ Caroline Matilda của Anh, khi ấy mới 15 tuổi, trong một cuộc hôn nhân mang tính liên minh triều đại. Hai người đã được đính ước từ năm 1765. Anh trai của cô dâu, Vua George III của Anh, tỏ ra lo lắng về cuộc hôn nhân này, nhưng không hề hay biết rằng chú rể mắc chứng bệnh tâm thần. Lễ cưới ủy quyền được cử hành ngày 1 tháng 10 năm 1766 tại Nhà nguyện Hoàng gia St James’s Palace ở London, trong đó Vương tử Edward, Công tước xứ York và Albany, em trai cô dâu – đóng vai trò đại diện cho chú rể. Sau khi Caroline Matilda đến Copenhagen, một lễ cưới chính thức thứ hai được tổ chức vào ngày 8 tháng 11 năm 1766 tại nhà nguyện hoàng gia của cung điện Christiansborg. Các nghi lễ, yến tiệc và dạ vũ mừng hôn lễ kéo dài thêm suốt một tháng. Đến ngày 1 tháng 5 năm 1767, Christian VII và Caroline Matilda được đăng quang làm Quốc vương và Vương hậu Đan Mạch – Na Uy tại cùng địa điểm. 

Cuộc hôn nhân này không hạnh phúc. Sau khi thành hôn, nhà vua ngày càng buông thả, đặc biệt là trong đời sống tình dục. Năm 1767, ông công khai quan hệ với kỹ nữ Støvlet-Cathrine. Tình trạng tinh thần của Christian VII tiếp tục suy sụp nghiêm trọng, với các triệu chứng như hoang tưởng, tự gây thương tích và ảo giác. Nhà vua gần như không quan tâm đến vợ, chỉ miễn cưỡng lui tới phòng bà. Gia sư người Thụy Sĩ thân cận của ông, Élie Salomon François Reverdil, buộc phải can thiệp, thậm chí viết thư tình nhân danh nhà vua, với hy vọng cuộc hôn nhân có thể dẫn đến việc sinh ra người nối ngôi Cuối cùng, vào ngày 28 tháng 1 năm 1768, Vương hậu Caroline Matilda sinh hạ tại cung điện Christiansborg một Vương tử, người thừa kế ngai vàng, tức vua Frederick VI tương lai của Đan Mạch.

Struensee 
Johann Friedrich Struensee, một nhà tư tưởng cấp tiến và triệt để theo tinh thần Khai sáng, đồng thời là bác sĩ riêng của Christian VII, dần trở thành cố vấn thân cận và không ngừng gia tăng quyền lực vào cuối thập niên 1760, để rồi trên thực tế giữ vai trò nhiếp chính của vương quốc. Trong thời gian này, ông tiến hành một loạt cải cách tiến bộ sâu rộng. Struensee xuất thân từ một nhóm quý tộc chịu ảnh hưởng tư tưởng Khai sáng, vốn bị triều đình Copenhagen gạt ra ngoài lề. Là một thầy thuốc có năng lực, ông phần nào cải thiện sức khỏe của nhà vua trong chuyến đi tới vùng Schleswig-Holstein, nhờ đó giành được sự tin cậy và thiện cảm của Christian. Ngày 5 tháng 4 năm 1768, ông được bổ nhiệm làm Bác sĩ riêng (Livmedikus hos Kong Christian VII) và cùng nhà vua thực hiện chuyến công du nước ngoài qua Hannover, tới Paris và London, từ 6 tháng 5 năm 1768 đến 12 tháng 1 năm 1769. Ngày 12 tháng 5 năm 1768, chỉ một tuần sau khi rời Altona, ông được phong cố vấn quốc vụ (etatsråd). Từ 1770 đến 1772, Struensee là người cầm quyền thực tế của Đan Mạch–Na Uy, ban hành nhiều đạo luật cải cách tiến bộ, được ký ban bố dưới danh nghĩa của Christian VII. Tuy nhiên, ông bị lật đổ trong một cuộc đảo chính năm 1772, sau đó quyền lực rơi vào tay Thái hậu Juliane Marie xứ Brunswick-Wolfenbüttel, Thế tử Frederik (em cùng cha khác mẹ của nhà vua) và chính khách Ove Høegh-Guldberg.

Trong bối cảnh bị cô lập và thiếu thốn tình cảm, Vương hậu Caroline Matilda đã nảy sinh mối quan hệ tình cảm với Struensee.

Ly hôn 
Năm 1772, Christian VII ly hôn với Caroline Matilda, sau khi hai người có hai con: Frederik và Louise Auguste (đứa trẻ này thường được cho là con của Struensee). Cùng năm đó, Struensee bị bắt và xử tử, dù ông là người đã khởi xướng nhiều cải cách mang tính hiện đại và giải phóng xã hội.

Christian VII đã ký lệnh bắt giữ và hành quyết Struensee dưới áp lực từ Thái hậu Juliane Marie, người đứng đầu phe chủ trương chấm dứt cuộc hôn nhân. Caroline Matilda được giữ tước hiệu, nhưng bị tước quyền nuôi con. Bà rời Đan Mạch và sống lưu vong tại lâu đài Celle, thuộc lãnh địa Hanover của anh trai mình. Bà qua đời tại đây vì bệnh tinh hồng nhiệt ngày 10 tháng 5 năm 1775, khi mới 23 tuổi.

Những năm cuối đời 
Từ năm 1772, Christian VII chỉ còn là quốc vương trên danh nghĩa. Trong giai đoạn 1772–1784, đất nước do Thái hậu Juliane Marie, Hoàng tử Frederick và Ove Høegh-Guldberg điều hành. Từ năm 1784, con trai ông là Frederik chính thức nắm quyền với tư cách nhiếp chính. Thời kỳ nhiếp chính này chứng kiến nhiều cải cách tự do trong tư pháp và nông nghiệp, nhưng cũng đi kèm với những biến cố lớn như Chiến tranh Nhà hát, Chiến tranh Cách mạng Pháp, sự khởi đầu của các cuộc chiến tranh Napoléon, và sự trỗi dậy của phong trào ly khai Na Uy.

Qua đời và kế vị 
Christian VII qua đời ngày 13 tháng 3 năm 1808, tại Rendsburg, Schleswig ở tuổi  59 tuổi do đột quỵ. Dù từng có tin đồn cho rằng ông bị kích động mạnh khi nhìn thấy quân phụ trợ Tây Ban Nha (tưởng là quân thù), nhà sử học Ulrik Langen cho rằng không có nguyên nhân bên ngoài rõ ràng dẫn đến cái chết này. Ông được an táng tại Nhà thờ chính tòa Roskilde, được kế vị bởi con trai là vua Frederick VI.

Con cái

Tham khảo

Thư mục 

 Reddaway, W. F. "King Christian VII," English Historical Review (1916) 31#121 pp. 59–84 IN jstor
Sjåvik, Jan (2010) The A to Z of Norway	 (Scarecrow Press)

Bằng tiếng Đan Mạch 

 
 
 
Dehn-Nielsen, Henning. Christian 7. Den gale konge. Sesam, Copenhagen, 2000
Den Store Danske encyclopedia. Danmarks Nationalleksikon/Gyldendal, Copenhagen, 1996
 
Enquist, Per Olov. Livläkarens besök. Norstedts Förlag, Stockholm, 1999
Fjelstrup, August. Skilsmisseprocessen imellem Kong Kristian den syvende og Dronning Karoline Matilde. Strubes Forlag, 1968.
Hansen, Norman Hall. Caroline Mathilde. Ejnar Munksgaards Forlag, Copenhagen 1947
 
Holm, Sven. Struensee var her. Danmarks Radio, Copenhagen, 1981
 
Laing R. D. og Esterson A.:]z; Familieliv. Rhodos, Copenhagen 1974
 
Lauring, Palle. Historiske Portrætter. Aschehoug Dansk Forlag, Copenhagen 1960
Reverdil, Elie Salomon François. Struensee og det danske hof 1760-1772. A. F. Høst & Søn Forlag, Copenhagen 1917
Salmonsens Konversations Leksikon, Schultz, Copenhagen, 1926
Steenstrup, Joh. et al. (Ed). Danmarks Riges historie. Det Nordiske Forlag, Copenhagen

Nguồn chính

Liên kết ngoài

 The Royal Lineage  trên trang web của chế độ quân chủ Đan Mạch
 Christian VII trên trang web của Bộ sưu tập Hoàng gia Đan Mạch. tại Lâu đài Rosenborg
 
 
 

Sinh năm 1749
Mất năm 1808
Vương tộc Oldenburg
Trữ quân Na Uy
Vương tử
Vương tử Đan Mạch
Vương tử Na Uy
Quân chủ Đan Mạch
Quân chủ Thụy Điển
Quân chủ Na Uy
Vua Đan Mạch
Vua Na Uy
Đan Mạch–Na Uy
Công tước xứ Holstein
Công tước xứ Schleswig