Âm thanh lập thể

Âm thanh lập thể (tiếng Anh: Stereophonic sound) hay âm lập thể là phương pháp mô phỏng lại âm thanh tạo ra ảo giác giống như tai đang nghe âm đó từ nhiều hướng. Để làm được điều này, người ta thường sử dụng nhiều loa (hay tai nghe) riêng biệt, phát và tạo hiệu ứng âm thanh đa chiều. Vì góc nhìn đa chiều là khía cạnh quan trọng, thuật ngữ "âm thanh nổi" (stereophonic) cũng áp dụng cho các hệ thống có nhiều hơn hai kênh hoặc loa, chẳng hạn như âm thanh bốn kênh (quadraphonic) và âm thanh vòm (surround sound). Hệ thống âm thanh ghi âm hai tai (binaural recording) cũng được coi là "âm thanh nổi". Âm thanh nổi đã được sử dụng phổ biến từ những năm 1970 trong các phương tiện giải trí như phát thanh, âm nhạc thu âm, truyền hình, máy quay video, điện ảnh, âm thanh máy tính và Internet.

Từ nguyên
Từ "stereophonic" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp  (stereós, "vững chắc, kiên cố") +  (phōnḗ, "âm thanh, âm điệu, giọng nói").

Mô tả

Hệ thống âm thanh stereo có thể được chia thành hai dạng: dạng thứ nhất là stereo "chân thực" hay "tự nhiên", trong đó âm thanh trực tiếp được thu lại, bao gồm cả độ vang tự nhiên, bằng một hệ thống micro. Tín hiệu sau đó được phát lại trên nhiều loa để tái tạo âm thanh trực tiếp một cách chính xác nhất có thể.

Thứ hai là stereo "nhân tạo" hay "panning stereo", trong đó âm thanh đơn kênh (mono) được phát lại trên nhiều loa. Bằng cách thay đổi biên độ tương đối của tín hiệu gửi đến mỗi loa, một hướng âm thanh nhân tạo (so với người nghe) có thể được tạo ra. Bộ điều khiển được sử dụng để thay đổi biên độ tương đối của tín hiệu này được gọi là "pan-pot" (chiết áp pan). Bằng cách kết hợp nhiều tín hiệu mono đã được "pan-pot" (điều chỉnh bằng pan), một trường âm thanh hoàn chỉnh, nhưng hoàn toàn nhân tạo, có thể được tạo ra.

Trong quá trình ghi âm stereo hai kênh, hai micro được đặt ở những vị trí được lựa chọn chiến lược so với nguồn âm thanh, cả hai đều ghi âm đồng thời. Hai kênh được ghi sẽ tương tự nhau, nhưng mỗi kênh sẽ có thông tin về thời gian đến và mức áp suất âm thanh riêng biệt. Trong quá trình phát lại, não bộ của người nghe sử dụng những khác biệt tinh tế về thời gian và mức âm thanh để xác định vị trí của các đối tượng được ghi lại bằng phương pháp tam giác hóa. Vì mỗi micro ghi lại mỗi sóng âm ở một thời điểm hơi khác nhau, nên các sóng âm không cùng pha; do đó, hiện tượng giao thoa tăng cường và triệt tiêu có thể xảy ra nếu cả hai bản nhạc được phát lại trên cùng một loa. Hiện tượng này được gọi là triệt tiêu pha. Cách bố trí micro theo cặp trùng khớp tạo ra các bản ghi âm stereo với sự khác biệt pha tối thiểu giữa các kênh.

Lịch sử

Clément Ader đã trình diễn hệ thống âm thanh hai kênh đầu tiên tại Paris vào năm 1881, với một loạt máy phát điện thoại được kết nối từ sân khấu của Nhà hát Opéra Garnier (Palais Garnier) đến một dãy phòng tại Triển lãm Điện Paris, nơi người nghe có thể nghe truyền hình trực tiếp các buổi biểu diễn thông qua các máy thu cho mỗi tai. Tạp chí Scientific American đưa tin:

Hệ thống điện thoại hai kênh này đã được thương mại hóa ở Pháp từ năm 1890 đến năm 1932 với tên gọi Théâtrophone và ở Anh từ năm 1895 đến năm 1925 với tên gọi Electrophone. Cả hai đều là dịch vụ có sẵn thông qua các máy thu trả phí bằng tiền xu tại khách sạn và quán cà phê hoặc thông qua đăng ký tại nhà riêng.

Đã có những trường hợp hai máy ghi âm (để tạo ra hai bản gốc đồng thời) được cấp tín hiệu từ hai micro riêng biệt; khi cả hai bản gốc đều còn tồn tại, các kỹ sư hiện đại đã có thể đồng bộ hóa chúng để tạo ra các bản ghi âm stereo từ thời kỳ trước khi công nghệ ghi âm stereo có chủ đích ra đời.

Năm 1925, kỹ sư Heinrich Kluth-Nauen đã phát triển một thiết bị tạo ra hiệu ứng không gian từ tín hiệu đơn âm bằng cách sử dụng sự chênh lệch pha 180°. Ông gọi nó là "Stereophone".

Tham khảo

Liên kết ngoài
 

Công nghệ âm nhạc
Thu âm
Âm thanh lập thể