Linh ngưu Bhutan

Linh ngưu Bhutan (Danh pháp khoa học: Budorcas taxicolor whitei) là một phân loài của loài Linh ngưu phân bố ở Bhutan, được chọn là biểu tượng quốc gia của nước Bhutan. 

Loài này có nguồn gốc từ Bhutan, Đông Bắc Ấn Độ, phần phía Tây của Trung Quốc và Tây Tạng. 

Là loài động vật sống theo bầy đàn với chế độ ăn thực vật đa dạng, chúng sinh trưởng mạnh trong các khu rừng ôn đới và cận nhiệt đới ở Đông Á. Loài này đã được liệt kê là sắp nguy cấp trong Sách đỏ IUCN từ năm 2015. Nó được bảo vệ ở tất cả phạm vi quốc gia.

Phạm vi phân bố, hành vi và môi trường sống
Linh ngưu là loài ăn cỏ sống theo bầy đàn, di cư giữa các khu rừng cận nhiệt đới thấp tới 700m vào mùa đông đến các vùng cận núi cao lên đến 5.550m vào mùa hè. Các tuyến đường di cư thường đi qua một số kiểu thảm thực vật chuyển tiếp ở độ cao trung bình, từ rừng lá kim đến rừng lá rộng. Những kiểu môi trường sống đa dạng này là nguồn cung cấp một chế độ ăn uống phong phú cho Linh ngưu , bao gồm cỏ, thảo mộc, tre, lá cây bụi và cây gỗ.

Tại Bhutan, Linh ngưu hiện cư trú ở ba khu bảo tồn Vườn Quốc gia Jigme Dorji (JDNP), được cho là thành trì của loài này ở Bhutan, Vườn Quốc gia Wangchuck Centennial, Vườn Quốc gia Phrumsengla và ba phân khu rừng lãnh thổ (Phân khu Rừng Lãnh thổ Wangdue, Phân khu Rừng Lãnh thổ Paro, Phân khu Rừng Lãnh thổ Thimphu) có môi trường sống mùa đông thích hợp nhất tại Vườn Quốc gia JDNP.

Quần thể Linh ngưu Bhutan ước tính ở Vườn Quốc gia JDNP là từ 500 đến 700 con, trong khi chưa có ước tính cho các khu vực khác.

Ở Trung Quốc, loài này được biết là sinh sống từ phía nam sông Yarlung Tsangpo ở phía nam của dãy Himalaya phía đông, đến khúc quanh phía tây của con sông. Ở Ấn Độ, chúng phân bố ở Arunachal Pradesh, Tây Bengal và Sikkim.

Các tuyến đường di cư đi theo các dòng sông dốc và các rặng núi, và có sự chênh lệch độ cao hơn 2500 m giữa môi trường sống mùa hè và mùa đông trên một khoảng cách ngang dưới 15–20 km. Di cư mùa xuân diễn ra chậm, bắt đầu từ tháng 4 và kéo dài đến đầu tháng 5, bao gồm di chuyển theo từng nhóm nhỏ riêng biệt, sau đó tụ tập thành các nhóm lớn tại các môi trường sống mùa hè vào tháng 6 ở khu vực Tsarijathang.

Linh ngưu có đặc điểm sinh sản điển hình: giao phối vào giữa mùa hè và sinh nở tại nơi trú đông vào tháng 3 sau thời gian mang thai tương đối dài (210 đến 240 ngày). Do đó, những con bê khoảng ba tháng tuổi khi chúng đến đồng cỏ mùa hè vào tháng 6.

Phân loại
Bộ Ovibovini bao gồm loài bò xạ hương lãnh nguyên Ovibos moschatus và Linh ngưu Budorcas. Chi Budorcas bao gồm một loài còn sống—Budorcas taxicolor Hodgson—và một loài đã tuyệt chủng—B. teilhardi Young. Budorcas taxicolor bao gồm một phân loài đã tuyệt chủng—B.t. lichii Young—và bốn phân loài còn tồn tại—Linh ngưu Bhutan B.t. whitei; Linh ngưu xám hoặc Tứ Xuyên B.t. tibetana; Linh ngưu vàng hoặc Thiểm Tây B.t. bedfordi; và Linh ngưu Mishmi B.t. taxicolor. B.t. bedfordi và B.t. whitei là loài nhỏ nhất trong bốn phân loài.

Đặc điểm sinh học
Những cá thể đực hoang dã được phát hiện có trọng lượng lên tới 302 kg (666 lb). Chúng thường cao từ 68 đến 140 cm tính đến vai, chiều dài cơ thể từ 104 đến 213 cm và chiều dài đuôi từ 7 đến 12 cm. Đáng chú ý, con đực có kích thước lớn hơn con cái, và mặc dù không có sự dị hình giới tính về màu sắc, nhưng sừng của con cái thường nhỏ hơn.

Móng guốc rộng và có móng huyền rõ rệt. Lông ở hai bên thân dài 3–5 cm. Những sợi lông dài hơn (7 cm) dưới cổ tạo thành viền giống như bờm. Phần lông dài hơn 12 cm dưới cổ họng tạo nên hình dạng giống như râu. Ở loài này, những con đực trưởng thành lớn có màu cam sáng hơn một chút so với những con cái sẫm màu hơn. Ngoài kích thước, những con chưa trưởng thành có thể nhận biết bằng cặp sừng nhô thẳng ra trong khi những con già hơn có sừng cong.

Kẻ thù trong tự nhiên

Do kích thước lớn, những loài động vật duy nhất có khả năng săn bắt Linh ngưu Bhutan trưởng thành bao gồm hổ, báo Panthera pardus, sói lửa và gấu ngựa. Mặt khác, bê con dễ bị thành mục tiêu săn mồi hơn. Ngoài gấu và chó sói, chúng còn phải cảnh giác với báo tuyết và các loài chim săn mồi lớn như đại bàng, những loài có thể kéo bê con khỏi gờ đá và khiến chúng rơi xuống đất tử vong.

Chế độ ăn

Linh ngưu Bhutan ăn nhiều loại cây trồng, cây xanh trên núi cao, lá rụng và ăn hầu hết các loài thực vật trong tầm với. Bao gồm các lá cứng của đỗ quyên, thường xanh, cây sồi, cây liễu, vỏ cây thông, lá tre, chồi non và thảo dược.

Chúng có thể dễ dàng đứng trên hai chân sau, chân trước tựa vào một thân cây, để với tới thảm thực vật cao hơn nếu chúng cần (đây cũng là một điểm khác biệt nữa so với trâu, bò). Nếu thức ăn ngoài tầm với, linh ngưu đôi khi sử dụng các bộ như phận sừng của chúng để kéo những cành cây nhỏ để lấy thức ăn.

Giống như bò và cừu, chúng là động vật nhai lại và đưa thức ăn vào dạ dày đầu tiên, dạ cỏ, khi chúng lần đầu nuốt nó. Vi khuẩn giúp tiêu hóa cỏ (thức ăn thô xanh) tổng hợp một số protein và vitamin, hạt lớn đi vào một buồng thứ hai mà các hạt gọi là cud, ợ lên miệng để được nhai thành từng miếng nhỏ, đủ thời gian để được hấp thụ hầu hết dinh dưỡng từ thức ăn.

Chúng ăn vào buổi sáng sớm và chiều tối, ăn lá và cỏ, cũng như măng tre và hoa. Muối cũng là một phần quan trọng của chế độ ăn của chúng, và các nhóm có thể ở tại một trữ lượng khoáng sản trong nhiều ngày mà không rời đi.

Bảo tồn và các mối đe dọa
Loài Linh ngưu Bhutan được bảo vệ nghiêm ngặt theo pháp luật Trung Quốc - Luật Động vật Hoang dã Quốc gia (1988), nghiêm cấm săn bắt. Việc săn bắt Linh ngưu Bhutan không được phép ở Ấn Độ do loài này được liệt kê trong Phụ lục I của Đạo luật Bảo vệ Động vật Hoang dã Ấn Độ (1972).

Mặc dù được pháp luật bảo vệ chặt chẽ, Linh ngưu Bhutan vẫn phải đối mặt với nhiều mối đe dọa trên khắp phạm vi phân bố. Bất chấp luật pháp bảo vệ nghiêm ngặt, chúng vẫn bị săn bắt trái phép để lấy chiến lợi phẩm và thịt ở Ấn Độ.

Mối đe dọa đối với loài này đến từ sự cạnh tranh môi trường sống với gia súc nuôi trong nhà và khả năng lây truyền các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người từ các loài khác. Việc chia sẻ môi trường sống với bò Tây Tạng, cả vào mùa hè và mùa đông, đặt ra thêm những thách thức cho công tác bảo tồn.
Tại Thung lũng Tsharijathang, nơi Linh ngưu Bhutan thường đến vào mùa hè, người ta đã quan sát thấy loài chó chăn bò và bò hoang rượt đuổi linh ngưu Bhutan cái và bê con của chúng xuống sông Tsharijathang, dẫn đến việc chúng bỏ rơi bê con.

Các nỗ lực bảo tồn linh ngưu Bhutan nên ưu tiên giảm thiểu sự quấy nhiễu từ gia súc nuôi trong nhà thông qua việc cải thiện các biện pháp chăn thả và chăn nuôi. Xây dựng đường giao thông thân thiện với môi trường, kết hợp các hành lang động vật hoang dã, vì đường giao thông đã được chứng minh là ảnh hưởng xấu đến việc sử dụng môi trường sống của linh ngưu Bhutan.

Truyền thuyết
Truyền thuyết kể rằng một ngày nọ, Drukpa Kunley được dân làng yêu cầu thực hiện một phép lạ và ông nói rằng ông sẽ làm nếu họ mang đến cho ông một con bò và một con dê trước. 

Dân làng hơi bối rối, đã chuẩn bị bò và dê nướng rồi dâng lên Thần, và Thần đã ăn sạch cả hai chỉ trong mười phút. Chỉ còn lại những khúc xương đã được rửa sạch.

Sau đó, Thần lấy đầu dê, gắn vào bộ xương bò, vỗ tay và, trước sự ngạc nhiên của cả làng, bộ xương mọc lại thành một cơ thể hoàn chỉnh, nhảy lên, chạy vào đồng cỏ và bắt đầu ăn.

Xem thêm
Danh sách loài nguy cấp và thuộc diện cần được bảo vệ tại Trung Quốc

Tham khảo

Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN

Động vật có vú Bhutan
Biểu tượng quốc gia của Bhutan
Động vật có vú mô tả năm 1907
Biểu tượng quốc gia Bhutan