Hoàng tử Ai Cập

Hoàng tử Ai Cập (Tiếng Anh: The Prince of Egypt) là một bộ phim hoạt hình âm nhạc sử thi kinh thánh và là bộ phim hoạt hình đầu tiên do hãng DreamWorks sản xuất. Bộ phim dựa trên sách Xuất Hành kể về cuộc đời của Hoàng tử Moses, một hoàng tử Ai Cập đã dẫn dắt người Do Thái của tộc mình thoát khỏi đất nước Ai Cập đọa đày. Các đạo diễn của phim là Brenda Chapman, Simon Wells và Steve Hickner. Các ca khúc trong phim do Stephen Schwartz sáng tác, Hans Zimmer sản xuất nhạc và đồng thời còn là người thực hiện phần soạn nhạc phim. Một số tên tuổi lớn của làng diễn viên Hollywood đã tham gia lồng tiếng cho bộ phim này, trong đó các ca sĩ chuyên nghiệp sẽ thay thế họ thực hiện các bài hát ngoại trừ Michelle Pfeiffer, Ralph Fiennes, Steve Martin, Martin Short, và Ofra Haza (người hát số lượng các nhân vật của cô "Deliver Us" bằng 18 ngôn ngữ lồng tiếng trong phim) đều phải tự biểu diễn ca khúc của mình.

Jeffrey Katzenberg là người đã từng đề nghị một bộ phim hoạt hình có đề tài giống với Mười Điều Răn của Chúa khi ông còn làm việc cho Công ty Walt Disney, và ông quyết định đưa ý tưởng này vào công đoạn sản xuất sau khi sáng lập DreamWorks vào năm 1995. Để thực hiện dự án đầy táo bạo này, DreamWorks Animation đã sử dụng những nghệ sĩ đồ họa từng làm việc cho Walt Disney Animation Studios và gần đây đã giải tán Amblimation, tổng cộng tất cả 350 người từ 34 quốc gia khác nhau. Bộ phim có sự kết hợp của các nét vẽ hoạt hình truyền thống và kỹ xảo máy tính tạo ra bằng việc sử dụng phần mềm từ Toon Boom Animation và Silicon Graphics.

The Prince of Egypt được công chiếu tại Royce Hall ở Los Angeles vào ngày 16 tháng 12 năm 1998 và được phát hành tại các rạp vào ngày 18 tháng 12, sau đó phát hành dưới dạng video gia đình vào ngày 14 tháng 9 năm 1999. Các bài đánh giá nhìn chung tích cực; các nhà phê bình đặc biệt khen ngợi hình ảnh, bài hát, nhạc nền và phần lồng tiếng. Phim thu về 218 triệu đô la trên toàn thế giới tại các rạp, trở thành phim hoạt hình không phải của Disney thành công nhất vào thời điểm đó. Thành công của phim đã dẫn đến phần tiền truyện phát hành trực tiếp dưới dạng video Joseph: King of Dreams (2000), và một vở nhạc kịch chuyển thể sân khấu được công diễn tại West End của London vào năm 2020.

Bài hát "When You Believe" đã trở thành một đĩa đơn thành công về mặt thương mại trong phiên bản nhạc pop được thể hiện bởi Whitney Houston và Mariah Carey. Bài hát đã giành giải Ca khúc trong phim hay nhất tại Lễ trao giải Oscar lần thứ 71, biến The Prince of Egypt trở thành phim hoạt hình đầu tiên được sản xuất độc lập ngoài Disney, Pixar và Colombia , đồng thời là phim đầu tiên của DreamWorks Animation, nhận được Giải Oscar, và sau đó được kế tục bởi Shrek (2001) và Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit (2005). Phim cũng giành giải Phim hoạt hình xuất sắc nhất đầu tiên của Giải thưởng Lựa chọn của Phê bình, trong một kết quả đồng hạng với phim A Bug's Life của Disney và Pixar. Trong nhiều thập kỷ kể từ khi phát hành, The Prince of Egypt đã được đánh giá rộng rãi và được coi là một trong những bộ phim hay nhất của DreamWorks và là một trong những phim hoạt hình vĩ đại nhất mọi thời đại.

Cốt truyện 
Tại Ai Cập cổ đại, người Hebrew bị bắt làm nô lệ cầu nguyện với Chúa để được giải cứu. Pharaoh Seti, lo sợ số lượng người Hebrew ngày càng đông có thể dẫn đến nổi loạn, ra lệnh giết hại trẻ sơ sinh hàng loạt đối với tất cả các bé trai Hebrew mới chào đời. Yocheved và các con của bà, Miriam và Aaron, vội vã ra sông Nile, nơi bà đặt đứa con trai sơ sinh của mình vào một chiếc giỏ trên mặt nước, nói lời từ biệt với một khúc hát ru cuối cùng. Miriam theo dõi chiếc giỏ khi nó trôi đến cung điện của Seti và chứng kiến em trai mình được vợ của Seti, Hoàng hậu Tuya, nhận nuôi một cách an toàn, bà đặt tên cho cậu là Moses. Trước khi rời đi, Miriam cầu nguyện rằng Moses sẽ trở về để giải phóng người Hebrew.

Nhiều năm sau, Moses và anh trai nuôi Rameses, người thừa kế ngai vàng Ai Cập, bị Seti mắng vì vô tình phá hủy một ngôi đền. Sau khi Moses đề nghị Rameses nên có cơ hội chứng minh trách nhiệm của mình, Seti phong cho Rameses làm nhiếp chính vương. Các thầy tế lễ tối cao Hotep và Huy dâng cho Rameses một người phụ nữ trẻ Midian xinh đẹp nhưng nổi loạn, Tzipporah. Moses làm Tzipporah bẽ mặt bằng cách để cô rơi xuống ao sau khi cô từ chối quy phục, làm hài lòng đám đông nhưng khiến Tuya thất vọng. Rameses giao Tzipporah cho Moses và bổ nhiệm ông làm Tổng Kiến trúc sư Hoàng gia.

Đêm đó, Moses theo dõi Tzipporah khi cô trốn khỏi cung điện, và chọn không ngăn cản cô. Ông gặp Miriam và Aaron, nay đã trưởng thành, những người mà ông không nhận ra. Ông không tin những lời tuyên bố của họ và suýt bắt giữ họ cho đến khi Miriam hát khúc hát ru của mẹ họ, kích hoạt ký ức của Moses. Ông bỏ chạy trong sự phủ nhận, nhưng biết được sự thật về cuộc tàn sát của Seti từ một cơn ác mộng, rồi từ chính Seti, người đã làm Moses bàng hoàng khi tuyên bố người Hebrew "chỉ là nô lệ". Ngày hôm sau, Moses cố gắng ngăn một người cai trị nô lệ Ai Cập không đánh đập một nô lệ Hebrew già, vô tình đẩy người cai trị đến chết. Kinh hãi và xấu hổ, Moses bỏ trốn vào sa mạc lưu vong, bất chấp những lời cầu xin của Rameses ở lại.

Đến một ốc đảo, Moses bảo vệ ba cô gái khỏi những tên cướp, rồi nhận ra chị gái của họ là Tzipporah. Moses được Jethro, cha của Tzipporah và là thầy tế lễ tối cao của Midian, chào đón, ông giúp Moses có cái nhìn tích cực hơn về cuộc sống. Moses trở thành người chăn cừu, yêu Tzipporah, kết hôn với cô và dần thích nghi với cuộc sống ở Midian. Moses phát hiện một bụi cây bốc cháy, thông qua đó Chúa bảo ông hãy trở về Ai Cập và giải phóng người Hebrew. Chúa ban cho cây gậy chăn chiên của Moses sức mạnh của Ngài và hứa rằng Ngài sẽ nói cho Moses biết phải nói gì. Khi Moses kể với Tzipporah về nhiệm vụ của mình, cô quyết định cùng đi với ông.

Đến Ai Cập, Moses được Rameses, nay đã là Pharaoh với một người vợ và con trai, vui vẻ chào đón. Moses yêu cầu thả người Hebrew và biến cây gậy của mình thành một con rắn để thể hiện sức mạnh của Chúa. Hotep và Huy lừa dối tái hiện phép biến hóa này, chỉ để con rắn của họ bị con của Moses nuốt chửng. Không muốn hành động của mình gây ra sự sụp đổ của đế chế và cảm thấy bị Moses phản bội, Rameses từ chối yêu cầu của Moses và tăng gấp đôi khối lượng công việc của người Hebrew.

Người Hebrew, bao gồm cả Aaron, đổ lỗi cho Moses vì khối lượng công việc của họ tăng lên, làm Moses nản lòng, nhưng Miriam truyền cảm hứng cho Moses kiên trì. Moses giáng xuống tai ương đầu tiên trong số Mười Tai ương của Ai Cập bằng cách biến nước sông Nile thành máu, nhưng Rameses vẫn không nao núng. Chúa giáng thêm tám tai ương nữa xuống Ai Cập: ếch nhái, muỗi mòng, ruồi nhặng, dịch hại gia súc, mụn nhọt, mưa đá lửa, châu chấu và bóng tối kéo dài, nhưng Rameses vẫn từ chối nhượng bộ, thề sẽ không bao giờ thả người Hebrew. Chán nản, Moses chuẩn bị cho người Hebrew đón tai ương thứ mười, hướng dẫn họ hiến tế một con cừu và đánh dấu khung cửa nhà bằng máu của nó. Đêm đó, tai ương cuối cùng giết chết tất cả các con trai đầu lòng của Ai Cập, bao gồm cả con trai nhỏ của Rameses, trong khi bỏ qua những ngôi nhà có đánh dấu của người Hebrew. Đau buồn, Rameses cho phép người Hebrew rời đi. Sau khi rời cung điện, Moses gục ngã trong đau đớn và hối hận.

Sáng hôm sau, Moses, Miriam, Aaron và Tzipporah dẫn người Hebrew ra khỏi Ai Cập. Khi đến Biển Đỏ, Rameses đầy thù hận đuổi theo họ với đạo quân của mình, quyết tâm giết họ. Tuy nhiên, một trụ lửa chặn đường quân đội, trong khi Moses sử dụng cây gậy của mình để rẽ đôi biển. Người Hebrew băng qua đáy biển mở ra; ngọn lửa biến mất và quân đội đuổi theo, nhưng biển khép lại và nhấn chìm các binh sĩ Ai Cập, chỉ tha mạng cho mình Rameses. Moses đau buồn nói lời từ biệt Rameses và dẫn người Hebrew đến Núi Sinai, nơi ông nhận được Mười Điều Răn.

Dàn diễn viên lồng tiếng 

 Val Kilmer trong vai Moses, một người Hebrew được gia đình hoàng gia Ai Cập nhận nuôi và nuôi dưỡng như một hoàng tử
 Kilmer cũng lồng tiếng không được ghi danh cho Chúa
 Amick Byram thực hiện giọng hát cho Moses
 Ralph Fiennes trong vai Rameses, anh trai nuôi của Moses và là người kế vị Seti
 Michelle Pfeiffer trong vai Tzipporah, con gái lớn của Jethro và là vợ của Moses
 Sandra Bullock trong vai Miriam, chị gái của Aaron và là chị gái ruột của Moses
 Sally Dworsky thực hiện giọng hát cho Miriam
 Eden Riegel lồng tiếng cho Miriam lúc trẻ
 Jeff Goldblum trong vai Aaron, anh trai của Miriam và là anh trai ruột của Moses
 Danny Glover trong vai Jethro, cha của Tzipporah và là thầy tế lễ tối cao của Midian
 Brian Stokes Mitchell thực hiện giọng hát cho Jethro
 Patrick Stewart trong vai Pharaoh Seti, cha của Rameses và là cha nuôi của Moses, vị Pharaoh ở đầu phim
 Helen Mirren trong vai Hoàng hậu Tuya, vợ của Seti, mẹ của Rameses, và là mẹ nuôi của Moses
 Linda Dee Shayne thực hiện giọng hát cho Tuya
 Steve Martin trong vai Hotep, một trong những thầy tế lễ tối cao làm cố vấn cho Seti, và sau đó là Rameses. Ông ta thấp và béo
 Martin Short trong vai Huy, thầy tế lễ tối cao đồng nghiệp của Hotep. Ông ta cao và gầy.
 Ofra Haza trong vai Yocheved, mẹ của Miriam và Aaron, và là mẹ ruột của Moses. Bà đã hát bài hát của nhân vật mình, "Deliver Us", bằng tiếng Anh và 17 ngôn ngữ khác cho việc lồng tiếng của phim.
 Bobby Motown trong vai Amun, con trai của Rameses
 Francesca Marie Smith trong vai Ephorah, con gái thứ hai của Jethro
 Stephanie Sawyer trong vai Ajolidoforah, con gái thứ ba của Jethro
 Aria Curzon trong vai Jethrodiadah, con gái út của Jethro
 James Avery trong vai Overseer (Người giám sát)

Đạo diễn Brenda Chapman thoáng qua lồng tiếng Miriam khi cô hát bài hát ru cho Moses. Phần thu âm đã được ghi cho một bản nháp, vốn dự định sẽ được thay thế sau bởi Dworsky. Bản thu đó lại quá tốt nên được giữ lại trong phim.

Sản xuất

Giai đoạn phát triển 

Cựu chủ tịch Walt Disney Studios Jeffrey Katzenberg từ lâu đã muốn sản xuất một bộ phim chuyển thể từ cuộc đời của Moses. Katzenberg từng tuyên bố, "Đó là dự án tôi thúc đẩy chúng ta thực hiện, vì nó rất khác biệt so với một tác phẩm hoạt hình. Đây là ý tưởng tôi phải làm khi còn đang làm việc cho Disney." Vào tháng 4 năm 1994, chủ tịch Disney Studios Frank Wells thiệt mạng trong một vụ tai nạn trực thăng. Katzenberg đã cho rằng Michael Eisner sẽ bổ nhiệm ông làm người kế nhiệm Wells, nhưng Eisner từ chối. (Năm 1995, Eisner thay vào đó đã thuê Michael Ovitz để đảm nhận vị trí này). Vào tháng 8 năm 1994, Eisner gọi Katzenberg vào văn phòng và đưa cho ông một bản ghi nhớ bốn trang về những thay đổi nhân sự sắp tới, trong đó bao gồm việc Katzenberg phải từ chức ngay lập tức. Katzenberg từ chức vào ngày 23 tháng 8, mặc dù ông vẫn ở lại Disney cho đến tháng 9 năm 1994.

Ý tưởng cho The Prince of Egypt đã được thảo luận tại buổi thành lập DreamWorks Pictures vào ngày 12 tháng 10 năm 1994, khi các đối tác của Katzenberg, người sáng lập Amblin Entertainment Steven Spielberg, và nhà sản xuất âm nhạc David Geffen, đang họp tại phòng khách của Spielberg. Katzenberg đã muốn thực hiện những "câu chuyện lớn hơn cuộc sống", như Indiana Jones and the Temple of Doom, The Terminator (cả hai đều năm 1984) và Lawrence of Arabia (1962). Katzenberg nhớ lại rằng Spielberg đã nhìn ông trong cuộc họp và nói, "Anh nên làm The Ten Commandments".

Kịch bản The Prince of Egypt được "viết" xuyên suốt quá trình phát triển cốt truyện. Bắt đầu từ một đề cương ban đầu, các giám sát cốt truyện Kelly Asbury và Lorna Cook dẫn dắt một nhóm gồm mười bốn họa sĩ storyboard và biên kịch phác thảo toàn bộ bộ phim — theo từng phân cảnh. Một khi storyboard được phê duyệt, chúng được đưa vào hệ thống biên tập kỹ thuật số Avid Media Composer bởi biên tập viên Nick Fletcher để tạo ra một "story reel" hay animatic. Story reel cho phép các nhà làm phim xem và chỉnh sửa toàn bộ phim theo trình tự trước khi bắt đầu sản xuất, đồng thời giúp các bộ phận bố cục và hoạt hình hiểu điều gì đang xảy ra trong mỗi phân cảnh của phim.

Sau khi hoàn tất việc tuyển chọn diễn viên lồng tiếng, các buổi thu âm lời thoại bắt đầu. Đối với bộ phim, các diễn viên thu ân riêng lẻ trong phòng thu dưới sự hướng dẫn của một trong ba đạo diễn. Bản ghi âm giọng nói trở thành yếu tố chính để các họa sĩ hoạt hình xây dựng diễn xuất cho nhân vật. Vì DreamWorks quan tâm đến độ chính xác về thần học, Katzenberg quyết định mời các học giả Kinh thánh, các nhà thần học Cơ đốc, Do Thái và Hồi giáo, cùng các nhà lãnh đạo Mỹ gốc Ả Rập để giúp bộ phim chính xác và trung thành hơn với câu chuyện gốc. Sau khi xem trước bộ phim đang phát triển, tất cả những nhà lãnh đạo này nhận xét rằng các giám đốc điều hành của hãng phim đã lắng nghe và phản hồi ý kiến của họ, và khen ngợi hãng phim vì đã tìm kiếm ý kiến đóng góp từ các nguồn bên ngoài.

Hoạt hình và thiết kế 
Các giám đốc mỹ thuật Kathy Altieri và Richard Chavez cùng nhà thiết kế sản xuất Darek Gogol đã dẫn dắt một nhóm chín họa sĩ phát triển hình ảnh để thiết lập phong cách thị giác cho bộ phim, đại diện cho thời đại, quy mô và phong cách kiến trúc của Ai Cập cổ đại. Một phần của quá trình này cũng bao gồm việc nghiên cứu và sưu tầm tác phẩm nghệ thuật từ các họa sĩ khác nhau, cũng như tham gia các chuyến đi như hành trình hai tuần xuyên Ai Cập của các nhà làm phim vào tháng 12 năm 1995, trước khi sản xuất phim bắt đầu. Hình ảnh của phim lấy cảm hứng từ Claude Monet (phông nền) và David Lean (bố cục).

Các nhà thiết kế nhân vật Carter Goodrich, Carlos Grangel và Nico Marlet đã làm việc để thiết lập thiết kế và hình dáng tổng thể cho các nhân vật. Dựa trên nhiều nguồn cảm hứng khác nhau cho các nhân vật nổi tiếng, nhóm thiết kế nhân vật đã tạo ra các thiết kế mang cảm giác chân thực hơn so với các nhân vật hoạt hình thông thường vào thời điểm đó. Cả thiết kế nhân vật và chỉ đạo mỹ thuật đều nhằm tạo ra sự phân biệt rõ ràng giữa vẻ ngoài đối xứng, nhiều góc cạnh của người Ai Cập so với vẻ ngoài tự nhiên, hữu cơ hơn của người Hebrew và môi trường liên quan của họ. Bộ phận phông nền, đứng đầu là các giám sát viên Paul Lasaine và Ron Lukas, quản lý một nhóm họa sĩ chịu trách nhiệm vẽ các bối cảnh/phông nền từ bản phác thảo bố cục. Trong phim, khoảng 934 phông nền được vẽ tay đã được tạo ra. Trong khi Katzenberg đưa phần còn lại của đoàn làm phim đến Ai Cập, các giám sát viên phông nền đã đến Death Valley, California để nghiên cứu màu sắc, kết cấu và phong cảnh.

Đội ngũ hoạt hình cho The Prince of Egypt, bao gồm 350 nghệ sĩ đến từ 34 quốc gia khác nhau, chủ yếu được tuyển dụng từ Walt Disney Feature Animation, từng thuộc sự bảo trợ của Katzenberg khi ông còn ở The Walt Disney Company, và từ Amblimation, một bộ phận không còn tồn tại của Amblin Entertainment thuộc sở hữu Spielberg. Giống như ở Disney, các họa sĩ hoạt hình nhân vật được nhóm lại theo từng nhân vật: ví dụ, Kristof Serrand, với vai trò giám sát hoạt hình cho nhân vật Moses trưởng thành, thiết lập phong cách diễn xuất của nhân vật và phân công cảnh cho nhóm của mình. Các nhà làm phim đã cân nhắc việc khắc họa chính xác sắc tộc của người Ai Cập, người Hebrew và người Nubian cổ đại. Ban đầu, các nhà làm phim làm việc tại văn phòng chính của Amblin Entertainment trong khuôn viên Universal Studios Lot, nhưng nhanh chóng không đủ chỗ. Vào tháng 3 năm 1995, như một giải pháp tạm thời để chứa thêm thành viên đoàn làm phim, hãng phim đã chuyển đến cơ sở Lakeside Plaza gần đó. Khi công việc hoạt hình mở rộng tại tòa nhà Lakeside, vào tháng 6 năm 1996, việc xây dựng xưởng phim hoạt hình mới của DreamWorks tại Glendale, California bắt đầu, dưới sự giám sát của Katzenberg.

Có tổng cộng 1,192 cảnh trong phim, và 1,180 cảnh trong số đó có công việc của bộ phận hiệu ứng đặc biệt, nơi phụ trách tạo hoạt hình cho mọi thứ trong một cảnh hoạt hình không phải là nhân vật: gió thổi, bụi, nước mưa, bóng đổ, v.v. Sự kết hợp giữa hoạt hình truyền thống và hình ảnh tạo bằng máy tính (CGI) đã được sử dụng để mô tả mười tai ương của Ai Cập và cảnh Biển Đỏ rẽ ra. Cảnh Biển Đỏ được tạo hoạt hình bởi mười hai người và mất ba năm để hoàn thành. Các nhân vật được tạo hoạt hình bằng phần mềm tô màu kỹ thuật số Animo của Cambridge Animation (nay đã sáp nhập với Toon Boom Technologies), và việc kết hợp các yếu tố 2D và 3D được thực hiện bằng "Exposure Tool", một giải pháp kỹ thuật số được phát triển cho Alias Research bởi Silicon Graphics. Một phần hoạt hình đường nét cuối cùng bổ sung được gia công cho Bardel Entertainment, Fox Animation Studios và Heart of Texas Productions.

Tạo giọng nói của Chúa 
Nhiệm vụ tạo ra giọng nói của Chúa được giao cho Lon Bender và nhóm làm việc cùng nhà soạn nhạc phim, Hans Zimmer. Theo lời Bender: "Thử thách với giọng nói đó là cố gắng phát triển nó thành thứ gì đó chưa từng được nghe thấy trước đây. Chúng tôi đã nghiên cứu rất nhiều về các giọng nói đã được sử dụng cho các bộ phim Hollywood trước đây cũng như các chương trình phát thanh, và chúng tôi đang cố gắng tạo ra thứ gì đó chưa từng có không chỉ về góc độ tuyển chọn diễn viên mà còn về góc độ xử lý giọng nói". Cuối cùng, ê-kíp quyết định để Val Kilmer, người lồng tiếng cho Moses trong phim, cung cấp giọng nói của Chúa, nhằm thể hiện rằng Chúa đang giao tiếp với Moses qua giọng nói mà anh có thể cảm nhận trong tâm trí mình, thay vì sử dụng những "âm sắc lớn lao hơn cuộc sống" thường dùng để miêu tả Chúa trong các tác phẩm điện ảnh trước đó.

Âm nhạc 

Nhà soạn nhạc kiêm nhạc sĩ Stephen Schwartz bắt đầu làm việc viết các bài hát cho phim ngay từ đầu quá trình sản xuất. Khi cốt truyện phát triển, ông tiếp tục viết những bài hát vừa để giải trí vừa giúp thúc đẩy câu chuyện. Nhà soạn nhạc Hans Zimmer đã sắp xếp, sản xuất các ca khúc và sau cùng viết nhạc nền cho phim. Toàn bộ phần nhạc nền của phim được thu âm tại London.

DreamWorks Records đã phát hành đồng thời ba album nhạc phim cho The Prince of Egypt, mỗi album nhắm đến một nhóm đối tượng khán giả khác nhau. Trong khi hai album đi kèm còn lại là album nhạc phim chủ đề đồng quê "Nashville" và album nhạc phim theo phong cách nhạc phúc âm "Inspirational" đóng vai trò như lời tri ân dành cho bộ phim, thì album nhạc phim chính thức của The Prince of Egypt chứa các bài hát thực sự được sử dụng trong phim. Album này kết hợp các yếu tố từ nhạc nền do Hans Zimmer soạn và các bài hát trong phim của Stephen Schwartz. Các bài hát được thể hiện bởi các ca sĩ chuyên nghiệp, chẳng hạn như Salisbury Cathedral Choir, hoặc do chính các diễn viên lồng tiếng phim trình bày, như Michelle Pfeiffer và Ofra Haza. Nhiều ca khúc từ các nghệ sĩ đương đại như Amy Grant, K-Ci & JoJo và Boyz II Men cũng được thêm vào, trong đó có bản song ca "When You Believe" của Mariah Carey và Whitney Houston – một phiên bản được Babyface viết lại từ bản gốc của Stephen Schwartz (trong phim, bài hát này do Michelle Pfeiffer và Sally Dworsky thể hiện).

Phát hành và đón nhận

Công chiếu và phát hành 
The Prince of Egypt có buổi ra mắt đầu tiên tại Royce Hall của UCLA vào ngày 16 tháng 12 năm 1998, và được phát hành rộng rãi hai ngày sau đó. Mặc dù là tác phẩm hoạt hình đầu tiên được sản xuất bởi DreamWorks Animation, nó lại là phim thứ hai của hãng được công chiếu tại rạp, vì Antz đã được đẩy nhanh tiến độ để ra mắt vào tháng 10. Phim được phát hành quốc tế đồng thời với Mỹ. Theo Jim Tharp, giám đốc phân phối của DreamWorks, việc ra mắt trước kỳ nghỉ toàn cầu một tuần giúp tiếp cận khán giả khắp thế giới cùng một lúc.

Chiến dịch tiếp thị đi kèm nhắm mục tiêu đến người lớn, nhóm đối tượng vào thời điểm đó được cho là còn e ngại với phim hoạt hình. Hàng hóa ăn theo (merchandise) bị giới hạn chỉ ở một dòng sản phẩm tượng sưu tầm và sách. Walmart đóng vai trò là đối tác quảng bá, cung cấp một gói sản phẩm đặc biệt bao gồm hai vé xem phim The Prince of Egypt, một cuốn sách tranh và đĩa nhạc phim. Các chương trình khuyến mãi với Burger King bị hủy bỏ vì cả DreamWorks lẫn Burger King đều cảm thấy sẽ là một "sự thiếu tôn trọng" nếu đẩy mạnh bất kỳ loại hàng hóa nào làm giảm tính nghiêm túc của phim. Cuốn sách tranh The Prince of Egypt: Classic Edition do Dutton Children's Books xuất bản năm 1998 được viết bởi Jane Yolen và minh họa bởi Michael Koelsch. Koelsch đã nhận được lời khen ngợi từ Society of Illustrators cho phần minh họa của cuốn sách này.

Một bản phục chế 4K của phim, được làm mới từ bản âm bản gốc 35mm dưới sự giám sát của các đạo diễn, đã được trình chiếu tại Liên hoan Phim Hoạt hình Quốc tế Annecy vào tháng 6 năm 2018 để kỷ niệm 20 năm phát hành.

Phương tiện gia đình 
The Prince of Egypt được phát hành trên DVD, VHS và LaserDisc tại Mỹ vào ngày 14 tháng 9 năm 1999. Phim được phát hành toàn cầu trong vòng hai tháng, đây là tốc độ triển khai nhanh nhất cho một bản phát hành phương tiện gia đình vào thời điểm đó. Quyền sở hữu phim được chuyển cho DreamWorks Animation (DWA) khi công ty này tách khỏi DreamWorks Pictures vào năm 2004. Tính đến tháng 7 năm 2018, bản quyền phim hiện thuộc sở hữu của Universal Pictures thông qua việc công ty mẹ NBCUniversal của họ mua lại DWA. Định dạng Blu-ray của phim được phát hành vào ngày 16 tháng 10 năm 2018 bởi Universal Pictures Home Entertainment. Nhân kỷ niệm 25 năm phát hành, một đĩa 4K Blu-ray sử dụng bản phục chế từ lần chiếu tại Liên hoan phim Annecy 2018 đã được phát hành vào ngày 14 tháng 3 năm 2023 và thu về 58,803 USD. Mọi bản phát hành phim trên phương tiện gia đình trước đĩa 4K Blu-ray này đều sử dụng bản in interpositive 35mm của phim, thay vì dùng các tệp gốc để mã hóa trực tiếp sang kỹ thuật số.

Doanh thu phòng vé 
The Prince of Egypt thu về 101,4 triệu USD tại thị trường Mỹ và Canada, cùng 117,2 triệu USD ở các lãnh thổ khác, nâng tổng doanh thu toàn cầu lên 218,6 triệu USD.

Trong tuần đầu công chiếu, phim thu về 14,5 triệu USD (trung bình 4.658 USD/rạp) từ 3.118 rạp, đứng thứ hai tại phòng vé, sau You've Got Mail. Màn ra mắt được đánh giá là hơi thất vọng so với chi phí sản xuất và quảng bá cao của phim, cũng như kỳ vọng lớn của hãng phim. Các chuyên gia trong ngành nghi ngờ liệu phim có thể đạt mốc 100 triệu USD trong nước hay không. Nhờ mùa lễ hội, doanh thu tuần thứ hai của phim tăng 4%, đạt 15,1 triệu USD và đứng thứ tư. Phim tiếp tục giữ vững ở tuần thứ ba, chỉ giảm 25% còn 11,2 triệu USD với mức trung bình 3.511 USD từ 3.202 rạp và một lần nữa đứng thứ tư.

Phản ứng từ giới phê bình 
Trên Rotten Tomatoes, trang tổng hợp đánh giá, phim có tỷ lệ đánh giá tích cực là 79% dựa trên 92 bài phê bình, với điểm trung bình 7.1/10. Nhận định chung của các nhà phê bình trên trang viết: "Hình ảnh tuyệt đẹp và dàn diễn viên lồng tiếng đẳng cấp của The Prince of Egypt bù đắp hơn thừa cho việc nó được trau chuốt kỹ hơn là tạo được sự đồng cảm sâu sắc". Metacritic, sử dụng thang điểm trung bình gia quyền, chấm cho phim 64 trên 100 dựa trên 26 nhà phê bình, cho thấy "các đánh giá nhìn chung tích cực". Khán giả được thăm dò bởi CinemaScore chấm cho phim điểm trung bình "A" trên thang từ A+ đến F.

Roger Ebert của tờ Chicago Sun-Times đã ca ngợi bộ phim trong bài đánh giá của mình, nói rằng "The Prince of Egypt là một trong những bộ phim hoạt hình được thực hiện đẹp nhất từ trước đến nay. Nó sử dụng hoạt hình máy tính như một công cụ hỗ trợ cho kỹ thuật truyền thống, chứ không phải để thay thế chúng, và chúng ta có thể cảm nhận được bàn tay của các nghệ sĩ trong tầm nhìn đằng sau những công trình Ai Cập, những khung cảnh sa mạc cô liêu, sự hồi hộp của cuộc đua xe ngựa, và tính cách của các nhân vật. Đây là một bộ phim cho thấy hoạt hình đang trưởng thành và tiếp cận những chủ đề phức tạp hơn, thay vì tự trói buộc mình trong thể loại giải trí cho trẻ em". Richard Corliss của tạp chí Time lại có đánh giá tiêu cực, cho rằng phim thiếu sự sáng tạo và niềm vui. Stephen Hunter từ The Washington Post khen ngợi phim, nói rằng "thành tựu đáng tự hào nhất của bộ phim là nó đã điều chỉnh hình ảnh Moses của chúng ta theo hướng gần gũi và đáng tin hơn, dễ hiểu hơn về mặt con người".

Lisa Alspector từ Chicago Reader khen ngợi phim và viết: "Sự pha trộn của các kỹ thuật hoạt hình bằng cách nào đó đã thể hiện sự tinh thông một cách khiêm tốn, trong khi các hiệu ứng đặc biệt thật sự tuyệt vời". Jeff Millar của Houston Chronicle ca ngợi phần hoạt hình của The Prince of Egypt và gọi nó là "sự kết hợp giữa phim sử thi Kinh thánh Hollywood, siêu nhạc kịch Broadway và bài học trường Chúa nhật hay ho". James Berardinelli từ Reelviews đánh giá rất cao bộ phim, mô tả phần hoạt hình là "đỉnh cao" và có thể sánh ngang với các phim của Disney về mặt này. Liam Lacey của The Globe and Mail có đánh giá hơi tiêu cực, viết rằng The Prince of Egypt hoành tráng nhưng bộ phim lại quá nghiêm túc với chính mình. MovieGuide cũng đánh giá tích cực về phim, nói rằng The Prince of Egypt đã đưa phim hoạt hình lên một tầm giải trí mới, đồng thời nhận xét rằng nghệ thuật, âm nhạc, câu chuyện và cách thể hiện "tuyệt vời" đã biến The Prince of Egypt thành "một trong những kiệt tác giải trí xuất sắc nhất mọi thời đại".

Đánh giá hồi tưởng 
Kể từ khi phát hành, bộ phim tiếp tục nhận được sự hoan nghênh từ cả giới phê bình lẫn khán giả. Nhân kỷ niệm 20 năm phát hành, SyFy đã có bài đánh giá hồi tưởng về The Prince of Egypt, gọi nó là bộ phim hoạt hình vĩ đại nhất mọi thời đại, chủ yếu là nhờ dàn diễn viên lồng tiếng, hoạt hình, nhân vật, quay phim, và quan trọng nhất là nhạc phim của nó. Lisa Laman của Collider viết rằng nó "nổi bật" giữa các phim khác trong danh mục của DreamWorks Animation nhờ tông điệu tối nhưng đầy cảm hứng và tích cực so với các tác phẩm sau này của hãng. Laman nhận xét thêm rằng bộ phim "bằng lòng để cho những khoảnh khắc đen tối như vậy âm ỉ. Nỗi buồn được phép tràn ngập khán giả thay vì bị phá vỡ bởi những trò đùa đột ngột", và gọi đây là bộ phim hay nhất của hãng.

Julia Polster của The Daily Pennsylvanian viết rằng bộ phim thể hiện "những cảm xúc và lịch sử phức tạp theo cách mà ngay cả trẻ em cũng có thể đánh giá được" và so sánh tích cực cách phim xử lý hình ảnh người Do Thái dưới áp bức với bộ phim Schindler's List (1993) của Steven Spielberg và các vở nhạc kịch Fiddler on the Roof và Parade. Cô giải thích thêm về việc bộ phim tiếp tục giữ được tính thời sự và thiết yếu trong thời hiện đại, một phần do sự gia tăng chủ nghĩa bài Do Thái và phủ nhận Holocaust tại Hoa Kỳ trong những tháng đầu năm 2020, nói rằng "sự thiếu an toàn này là lý do tại sao những bộ phim như The Prince of Egypt và các tác phẩm tương tự dành cho người lớn hơn phải tồn tại: để giảng dạy theo cách dễ tiếp cận" và rằng The Prince of Egypt cùng các phim khác tiếp nối lịch sử và di sản của Do Thái giáo.

Trên The Film Magazine, Katie Doyle trong bài hồi tưởng năm 2015 của mình đã gọi cảnh Moses gặp gỡ tiếng nói của Chúa qua bụi gai bốc cháy là "một kiệt tác của hoạt hình" và một trong những mô tả hay nhất về Thiên Chúa được thể hiện trong phim, và cô viết rằng, đối với khán giả nhỏ tuổi, đây là "một ví dụ sáng chói về phim thiếu nhi cung cấp nội dung trưởng thành cho trẻ em theo cách không quá đáng sợ nhưng vẫn truyền tải được thông điệp sâu sắc".

Bộ phim đã xuất hiện trong nhiều danh sách là một trong những phim hoạt hình hay nhất mọi thời đại. Jackson Lockhart của Comic Book Resources xếp nó ở vị trí đầu tiên trong danh sách 10 phim ca nhạc hoạt hình không phải của Disney hàng đầu của mình, viết rằng "các bài hát và hình ảnh đều siêu việt và chứa đầy tính biểu tượng, chẳng hạn như cảnh Chúa đánh sập bức tượng Amun-Ra, vị thần mặt trời của Ai Cập, trước khi giáng tai ương bóng tối xuống". Hannah Shortt của MovieWeb xếp nó ở vị trí thứ 8 trong danh sách "Phim Hoạt hình Hay Nhật Thập Niên 1990", nhận xét rằng việc đặt mối quan hệ anh em giữa Moses và Rameses làm trọng tâm của câu chuyện đã giúp câu chuyện cảm giác mới mẻ và tươi mới đối với khán giả hiện đại. Jacob Oller của Paste xếp nó là phim DreamWorks Animation hay thứ ba mọi thời đại, gọi nó là "đen tối, đẹp đẽ và chứa đầy những bài hát hoành tráng như hình ảnh của nó". Phim cũng được bình chọn ở vị trí thứ 40 trong danh sách "100 Tác Phẩm Hoạt hình Xuất Sắc Nhất Mọi Thời Đại" của Online Film Critics Society, được công bố vào tháng 3 năm 2003.

Tác động văn hóa 
The Prince of Egypt đã có sự hồi sinh về mức độ nhận biết trong thời kỳ đại dịch COVID-19 năm 2020, đáng chú ý nhất là khi Cynthia Erivo và Shoshana Bean, với phần đệm piano của Stephen Schwartz, trình diễn lại ca khúc "When You Believe" trong buổi Saturday Night Seder ảo vào tháng 4 năm đó, để phản ứng với việc đóng cửa Broadway và việc tạm dừng các buổi biểu diễn của bản chuyển thể nhạc kịch sân khấu của phim tại West End. Màn trình diễn được đón nhận nồng nhiệt và phiên bản của họ đã được phát hành dưới dạng đĩa đơn vào ngày 30 tháng 6 năm 2020 để gây quỹ cho tổ chức Jews for Racial and Economic Justice. Erivo sau đó tiếp tục biểu diễn bài hát này cùng người đồng diễn trong phim Wicked là Ariana Grande tại Met Gala 2024 và biểu diễn solo tại Buổi hòa nhạc Tưởng niệm Quốc gia lần thứ 35, cả hai đều diễn ra vào tháng 5 năm 2024. Vào tháng 11 năm 2021, chủ đề âm nhạc (leitmotif) "River Lullaby" trở thành chủ đề cho một bản mash-up trên TikTok giữa nó và đoạn nhạc "Gom Jabbar" của Hans Zimmer từ bản chuyển thể phim Dune, được tạo bởi ca sĩ Nashville JADA. Video đã lan truyền nhanh chóng trên nền tảng này trong vòng 24 giờ đầu, thu hút 2,3 triệu lượt xem và hơn 500.000 lượt thích.

Vào tháng 7 năm 2023, để kỷ niệm 25 năm phát hành phim, nhiều thành viên đoàn làm phim đã tham gia sản xuất, bao gồm các đạo diễn Brenda Chapman, Steve Hickner và Simon Wells, nhạc sĩ Stephen Schwartz, cùng các diễn viên lồng tiếng Amick Byram và Eden Riegel, đã đoàn tụ bằng cách tham gia một buổi phát trực tiếp kéo dài 3 giờ trên YouTube trong chương trình The Tammy Tuckey Show. Sự kiện này đã được tổ chức từ trước.

Kiểm duyệt 
The Prince of Egypt bị cấm ở Maldives, Malaysia, Ai Cập và tất cả các quốc gia Hồi giáo chính thức, với lý do các nhà tiên tri Hồi giáo (bao gồm cả Moses) không được miêu tả bằng hình ảnh. 

Hội đồng Tối cao về Các vấn đề Hồi giáo ở Maldives tuyên bố rằng "tất cả nhà tiên tri và sứ giả của Chúa đều được tôn kính trong Hồi giáo, và do đó không thể được miêu tả". Theo phán quyết này, hội đồng kiểm duyệt đã cấm phim vào tháng 1 năm 1999. Cùng tháng đó, Ủy ban Kiểm duyệt Điện ảnh Malaysia cấm phim "để không xúc phạm đến phần lớn dân số theo đạo Hồi của đất nước". Thư ký của hội đồng cho biết cơ quan kiểm duyệt đã phán quyết rằng bộ phim "nhạy cảm vì lý do tôn giáo và đạo đức".

Giải thưởng và đề cử

Sự công nhận của Viện phim Mỹ (AFI) 
Bộ phim được Viện phim Mỹ (American Film Institute - AFI) công nhận trong danh sách sau:

 2004: 100 Năm...100 Ca khúc của AFI:
 "When You Believe" – Được đề cử

Mở rộng thương hiệu

Phần tiền truyện 

Vào tháng 11 năm 2000, DreamWorks Animation phát hành Joseph: King of Dreams, một phần tiền truyện (prequel) phát hành trực tiếp dưới dạng video dựa trên câu chuyện về Joseph từ Sách Sáng thế. Dự án này bắt đầu trong quá trình sản xuất The Prince of Egypt, sử dụng một số thành viên đoàn làm phim hoạt hình cũ và có sự tham gia của đạo diễn Steve Hickner với vai trò nhà sản xuất điều hành[citation:1].

Nhạc kịch sân khấu 

Một bản chuyển thể nhạc kịch sân khấu ra mắt lần đầu tại TheatreWorks ở Mountain View, California vào ngày 14 tháng 10 năm 2017. Vở diễn có buổi công chiếu quốc tế đầu tiên vào ngày 6 tháng 4 năm 2018 tại Đan Mạch ở Fredericia Teater. Vở diễn ra mắt tại West End của London tại Dominion Theatre vào ngày 5 tháng 2 năm 2020, với đêm mở màn chính thức vào ngày 25 tháng 2 và dự định kéo dài 39 tuần cho đến ngày 31 tháng 10. Các buổi biểu diễn sau đó bị tạm dừng vào ngày 17 tháng 3, do Đại dịch COVID-19. Vở diễn mở cửa trở lại vào ngày 1 tháng 7 năm 2021 và kéo dài đến ngày 8 tháng 1 năm 2022. Vở diễn được Universal Pictures Content Group và STEAM Motion + Sound quay phim để phát sóng trong tương lai và được phát hành tại các rạp vào ngày 19 tháng 10 năm 2023. Buổi biểu diễn được ghi hình đã phát hành trên BroadwayHD vào ngày 15 tháng 11 và sau đó là bản phát hành kỹ thuật số vào ngày 5 tháng 12.

Xem thêm

Tham khảo

Phim hoạt hình Mỹ thập niên 1990
Phim hoạt hình năm 1998
Phim hoạt hình Mỹ
Phim về tuổi mới lớn của Mỹ
Phim sử thi của Mỹ
Phim Mỹ
Phim hoạt hình phiêu lưu
Phim hoạt hình có tính kịch
Phim ca nhạc hoạt hình
Phim hoạt hình lãng mạn
Phim DreamWorks
Phim tiếng Anh
Phim giành giải Oscar cho ca khúc trong phim hay nhất
Phim về trẻ em mồ côi
Phim chính kịch âm nhạc Mỹ
Nhạc nền phim của Hans Zimmer
Seti I
Phim tiếng Anh thập niên 1990
Phim lãng mạn thập niên 1990
Phim chính kịch lãng mạn Mỹ
Phim hoạt hình tuổi mới lớn
Phim hoạt hình hãng DreamWorks Animation
Hoạt hình Mỹ