Cựu Liên bang Thụy Sĩ

Cựu Liên bang Thụy Sĩ () là một liên minh lỏng lẻo giữa các quốc gia nhỏ độc lập (Orte hoặc Stände trong tiếng Đức, nghĩa là "bang") trong Đế quốc La Mã Thần Thánh. Nó là tiền thân của nhà nước Liên bang Thụy Sĩ hiện đại.

Liên bang được thành lập trong thế kỷ 14, là một liên minh giữa các cộng đồng trong thung lũng tại miền trung dãy Alpes. Liên bang tạo thuận tiện cho quản lý các lợi ích chung và đảm bảo hòa bình trên các tuyến mậu dịch miền núi quan trọng. Hiến chương Liên bang năm 1291 được đồng thuận giữa các công xã nông thôn Uri, Schwyz và Unterwalden, được cho là văn kiện hình thành liên bang, mặc dù các liên minh tương tự có vẻ tồn tại từ nhiều thập niên trước đó.

Đến năm 1353, liên minh tiếp nhận thêm các bang Glarus, Zug và các thành bang Lucerne, Zürich và Bern để hình thành "Liên bang Cũ" gồm tám bang và tồn tại cho đến cuối thế kỷ XV. Việc mở rộng này làm gia tăng quyền lực và thịnh vượng cho liên bang. Đến năm 1460, liên bang kiểm soát hầu hết lãnh thổ nằm về phía nam và phía tây của Sông Rhine cho đến dãy Alpes và Jura, đặc biệt là sau các chiến thắng trước nhà Habsburg tại Áo, trước Charles Dũng cảm của Bourgogne trong thập niên 1470, và thành công của các lính đánh thuê Thụy Sĩ. Chiến thắng của Thụy Sĩ trong Chiến tranh Schwaben trước Liên minh Schwaben dưới quyền Hoàng đế Thánh chế La Mã Maximilian I vào năm 1499 giúp đem lại độc lập thực tế cho Thụy Sĩ trong Thánh chế La Mã.

Liên bang Thụy Sĩ Cũ có được danh tiếng bất khả chiến bại trong các cuộc chiến ban đầu này, song việc mở rộng liên bang gặp phải một bước lùi vào năm 1515 khi Thụy Sĩ thất bại trong trận Marignano trước Pháp và Venezia. Chiến tranh kết thúc điều được gọi là kỷ "anh hùng" trong lịch sử Thụy Sĩ. Cải cách Tin Lành dưới quyền lãnh đạo của Zwingli thành công tại một số bang, song dẫn đến xung đột tôn giáo giữa các bang vào năm 1529 và năm 1531. Đến năm 1648, theo Hòa ước Westfalen, các quốc gia châu Âu công nhận Thụy Sĩ độc lập từ Thánh chế La Mã và tính chất trung lập của nước này.

Trong thời kỳ cận đại của lịch sử Thụy Sĩ, chủ nghĩa chuyên chế của các gia đình quý tộc phát triển, kết hợp với một cuộc khủng hoảng tài chính bắt nguồn từ Chiến tranh Ba mươi Năm dẫn đến nông dân khởi nghĩa vào năm 1653. Trong bối cảnh cuộc đấu tranh này, xung đột giữa các bang Công giáo La Mã và Tin Lành vẫn dai dẳng, bùng phát thành bạo lực hơn nữa trong Chiến tranh Villmergen lần thứ nhất vào năm 1656, và Chiến tranh Toggenburg (Chiến tranh Villmergen lần thứ hai) vào năm 1712.

Liên bang rơi vào cuộc xâm lược của Quân đội Cách mạng Pháp năm 1798, sau đó nó trở thành Cộng hòa Helvetic ngắn ngủi.

Tên gọi
Tính từ "cũ" được đưa vào sau Kỷ nguyên Napoléon với thuật ngữ Ancien Régime, những từ ngữ dùng để phân biệt liên minh trước thời Napoléon với liên minh được khôi phục. Trong suốt thời gian tồn tại, liên minh được gọi là Eidgenossenschaft hoặc Eydtgnoschafft ("hiệp ước liên kết"), ám chỉ các hiệp ước giữa các bang; thuật ngữ này lần đầu tiên được sử dụng trong Pfaffenbrief năm 1370. Các lãnh thổ của liên minh được gọi chung là Schweiz hoặc Schweizerland (Schwytzerland theo cách viết hiện đại), với tên gọi Thụy Sĩ trong tiếng Anh bắt đầu từ giữa thế kỷ 16. Từ thời điểm đó, Liên minh được coi là một quốc gia duy nhất, còn được gọi là Cộng hòa Thụy Sĩ (Republic der Schweitzer, République des Suisses và Republica Helvetiorum do Josias Simmler đặt năm 1576) theo cách gọi các bang riêng lẻ là các nước cộng hòa (như các nước Cộng hòa Zurich, Bern và Basel).

Lịch sử

Nền tảng

Hạt nhân của Liên bang Thụy Sĩ cũ là một liên minh giữa các cộng đồng thung lũng ở dãy Alps trung tâm nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý các lợi ích chung (như thương mại) và đảm bảo hòa bình dọc theo các tuyến đường thương mại xuyên qua núi. Trước đây, các cộng đồng này, còn được gọi chung là "Các nhà nước rừng", đã được trao quyền hoàng gia trực tiếp (Imperial immediacy) và tự trị của Đế chế La Mã Thần thánh trong thời kỳ trị vì của Nhà Hohenstaufen. Khu vực này được hưởng những đặc quyền vì đèo Gotthard đi qua khu vực. Con đèo này rất quan trọng trong cuộc đấu tranh của nhà Hohenstaufen chống lại Liên minh Lombard của Ý.

Do sự phân mảnh của Swabia sau sự sụp đổ của nhà Hohenstaufen, nhiều nhà nước bắt đầu cạnh tranh đất đai. Đặc biệt, Vương tộc Habsburg là một mối đe dọa lớn đối với các Nhà nước Thụy Sĩ. Vua Rudolf I đã thêm một lượng lớn lãnh thổ ở Thụy Sĩ và Swabia vào lãnh địa của mình, và bao vây Bern vào năm 1289 để thực thi thuế của đế chế. Sự xâm lược này từ nhà Habsburg có thể là một yếu tố chính trong việc hình thành Liên bang Thụy Sĩ.

Nền tảng của Liên bang được đánh dấu bằng Rütlischwur (được Aegidius Tschudi xác định niên đại vào năm 1307) hoặc Hiệp ước Brunnen năm 1315. Từ năm 1889, Hiến chương Liên bang năm 1291 giữa các công xã nông thôn Uri, Schwyz và Unterwalden được coi là văn kiện thành lập liên bang.

Liên bang Thụy Sĩ ban đầu chỉ đơn giản là một hiệp ước phòng thủ, nhưng theo thời gian, các nhà nước thành viên ngày càng trở nên gắn bó hơn. Sau chiến thắng trước nhà Habsburg vào năm 1315, các thành viên của Liên bang đã thề sẽ không liên minh với các nhà nước bên ngoài mà không có sự đồng ý của các thành viên còn lại của Liên bang. Họ cũng đồng ý giải quyết mọi tranh chấp một cách hòa bình và hỗ trợ lẫn nhau trong cả các vấn đề đối ngoại và nội bộ. Tuy nhiên, vào thời điểm này, người Thụy Sĩ vẫn lệ thuộc vào Đế chế và họ thừa nhận quyền lực của Đế chế La Mã Thần thánh.

Mở rộng

Hiệp ước ban đầu được bổ sung bằng các hiệp ước với các Thành bang Lucerne, Zurich và Bern. Liên minh các cộng đồng nông thôn và thành bang này, vốn được hưởng địa vị hoàng gia trong Đế chế La Mã Thần thánh, được hình thành do áp lực từ các công tước và vua của Nhà Habsburg, những người đã cai trị phần lớn vùng đất. Đặc biệt, Bern đã chiến đấu chống lại các quý tộc địa phương, bao gồm cả Habsburg, trong một số dịp, và do đó rất muốn gia nhập Liên minh. Trong một số trận chiến với quân đội Habsburg, người Thụy Sĩ đã giành chiến thắng; họ chinh phục các vùng nông thôn Glarus và Zug, những nơi này trở thành thành viên của liên minh. Sự mở rộng này đã thay đổi đáng kể bầu không khí xã hội trong Liên minh. Ở 3 bang ban đầu, tất cả công dân đều có quyền bình đẳng, nhưng ở các thành bang mới được sáp nhập, quyền lực nằm trong tay các Burgomeister (Thị trưởng) giàu có. Điều này dẫn đến sự chuyển dịch khỏi chủ nghĩa bình đẳng truyền thống của Thụy Sĩ mà công dân trong Liên minh ban đầu được hưởng.

Từ năm 1353 đến năm 1481, liên bang gồm 8 bang—được biết đến trong tiếng Đức là Acht Orte (Tám Bang)—đã củng cố vị thế của mình. Các thành viên (đặc biệt là các thành bang) đã mở rộng lãnh thổ của họ bằng cách chiếm đoạt đất đai của các bá tước địa phương—chủ yếu bằng cách mua quyền tư pháp, nhưng đôi khi bằng vũ lực. Toàn bộ Eidgenossenschaft đã mở rộng thông qua chinh phục quân sự: Aargau bị chinh phục vào năm 1415 và Thurgau vào năm 1460. Trong cả hai trường hợp, người Thụy Sĩ đều hưởng lợi từ sự yếu kém trong việc kiểm soát lãnh thổ của các công tước Habsburg. Ở phía nam, Uri đã dẫn đầu một cuộc bành trướng lãnh thổ quân sự mà (sau nhiều thất bại) đến năm 1515 đã dẫn đến việc chinh phục Ticino. Không một lãnh thổ nào trong số này trở thành thành viên của liên minh; chúng có địa vị là các khu vực lãnh thổ (các vùng được quản lý bởi nhiều bang).

Lý do cho những chiến thắng của Thụy Sĩ là chiến thuật quân sự sáng tạo của họ. Sự hoàn thiện của chiến thuật Pike Square (chiến thuật phòng thủ bằng giáo mác) đã biến họ thành những chiến binh phòng thủ xuất sắc trên địa hình núi non quê hương, và họ trở thành những lính đánh thuê được săn đón khắp châu Âu (trước đây là lính đánh thuê Thụy Sĩ).

Vào thời điểm này, 8 bang dần dần tăng cường ảnh hưởng của mình đối với các thành bang và khu vực lân cận thông qua các liên minh bổ sung. Các bang riêng lẻ đã ký kết hiệp ước với Fribourg, Appenzell, Schaffhausen, tu viện trưởng và thành bang St. Gallen, Biel, Rottweil, Mulhouse và những nơi khác. Những đồng minh này (được gọi là Zugewandte Orte) trở nên gắn bó chặt chẽ với liên minh, nhưng không được chấp nhận là thành viên chính thức. Họ sẽ được gọi là các Cộng sự Thụy Sĩ.

Các cuộc chiến tranh Burgundy đã thúc đẩy việc mở rộng liên minh hơn nữa; Fribourg và Solothurn được chấp nhận vào năm 1481. Bằng cách đánh bại Công quốc Burgundy trong cuộc chiến này, Liên minh đã ngăn chặn được mối đe dọa ngày càng tăng từ Burgundy. Trong Chiến tranh Swabia chống lại Hoàng đế Maximilian I của Thánh chế La Mã, người Thụy Sĩ đã giành chiến thắng và được miễn trừ khỏi luật pháp của đế quốc. Kết quả của cuộc xung đột đó là các thành bang Basel và Schaffhausen gia nhập liên minh, và Appenzell cũng gia nhập vào năm 1513 với tư cách là thành viên thứ mười ba. Liên bang gồm 13 bang (Dreizehn Orte) đã tạo nên Liên minh Thụy Sĩ cũ cho đến khi tan rã vào năm 1798.

Sự bành trướng của liên minh đã bị chặn đứng bởi thất bại của Thụy Sĩ trong Trận Marignano năm 1515. Chỉ có Bern và Fribourg là vẫn có thể chinh phục được Vaud vào năm 1536; vùng Vaud chủ yếu trở thành một phần của bang Bern, với một phần nhỏ thuộc quyền tài phán của Fribourg.

Cải cách

Cuộc Cải cách ở Thụy Sĩ dẫn đến sự chia rẽ về giáo lý giữa các bang.[10] Zürich, Bern, Basel, Schaffhausen và các thành bang liên kết Biel, Mulhouse, Neuchâtel, Geneva và thành phố St. Gallen trở thành Tin Lành; các thành viên khác của liên minh và Valais vẫn giữ đạo Công giáo. Ở Glarus, Appenzell, Grisons và hầu hết các vùng lãnh thổ chung, cả hai tôn giáo cùng tồn tại; Appenzell chia tách vào năm 1597 thành Appenzell Innerrhoden theo đạo Công giáo và Appenzell Ausserrhoden theo đạo Tin Lành.

Sự chia rẽ dẫn đến nội chiến (Chiến tranh Kappel) và các liên minh riêng biệt với các cường quốc nước ngoài của các phe phái Công giáo và Tin Lành, nhưng liên minh nói chung vẫn tiếp tục tồn tại. Tuy nhiên, một chính sách đối ngoại chung đã bị bế tắc. Trong Chiến tranh Ba mươi năm, những bất đồng tôn giáo giữa các bang đã giữ cho liên minh trung lập và tránh được các bên tham chiến. Tại Hiệp ước Westphalia, phái đoàn Thụy Sĩ đã được chính thức công nhận liên minh này là một quốc gia độc lập khỏi Đế chế La Mã Thần thánh.

Thời kỳ cận đại

Sự khác biệt xã hội ngày càng gia tăng và chủ nghĩa chuyên chế ngày càng mạnh mẽ ở các thành bang trong thời kỳ Ancien Régime đã dẫn đến các cuộc nổi dậy của người dân địa phương. Một cuộc nổi dậy trong thời kỳ suy thoái hậu chiến sau Chiến tranh Ba mươi năm đã leo thang thành cuộc chiến tranh nông dân Thụy Sĩ năm 1653 tại Lucerne, Bern, Basel, Solothurn và Aargau. Cuộc nổi dậy đã bị dập tắt nhanh chóng bằng vũ lực và với sự giúp đỡ của nhiều bang.

Sự khác biệt về tôn giáo càng trở nên trầm trọng hơn do sự chênh lệch kinh tế ngày càng tăng. Các bang Công giáo, chủ yếu là nông thôn ở miền trung Thụy Sĩ, bị bao quanh bởi các bang Tin Lành với nền kinh tế thương mại ngày càng phát triển. Các bang thống trị về chính trị là Zurich và Bern (cả hai đều theo đạo Tin Lành), nhưng các bang Công giáo cũng có ảnh hưởng kể từ Chiến tranh Kappel lần thứ hai năm 1531. Một nỗ lực năm 1655 (do Zurich dẫn đầu) nhằm tái cấu trúc liên bang đã bị chặn đứng bởi sự phản đối của phe Công giáo, dẫn đến trận Villmergen lần thứ nhất năm 1656; phe Công giáo đã giành chiến thắng, củng cố hiện trạng.

Các vấn đề vẫn chưa được giải quyết, và lại bùng phát vào năm 1712 với trận Villmergen lần thứ hai. Lần này, các bang theo đạo Tin Lành giành chiến thắng, thống trị liên minh. Tuy nhiên, cải cách thực sự là không thể; lợi ích riêng của 13 thành viên quá khác biệt, và các chính phủ chuyên chế của các bang chống lại mọi nỗ lực quản lý toàn liên minh. Chính sách đối ngoại vẫn bị chia rẽ.

Kết cấu

Liên minh (Alte) Eidgenossenschaft ban đầu được thống nhất không phải bằng một hiệp ước duy nhất, mà bằng các hiệp ước chồng chéo và các hiệp ước song phương giữa các thành viên. Các bên nói chung đồng ý giữ gìn hòa bình, hỗ trợ các nỗ lực quân sự và phân xử các tranh chấp. Dần dần, các thành viên bắt đầu coi liên minh như một thực thể thống nhất. Trong Pfaffenbrief, một hiệp ước năm 1370 giữa 6 trong 8 thành viên (Glarus và Bern không tham gia) cấm các cuộc xung đột và từ chối quyền tài phán của tòa án giáo sĩ đối với liên minh, các bang lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ Eidgenossenschaft. Hiệp ước đầu tiên thống nhất 8 thành viên của liên minh là Sempacherbrief [de; fr] năm 1393, được ký kết sau các chiến thắng trước Nhà Habsburg tại Trận Sempach năm 1386 và Trận Näfels năm 1388, trong đó cấm một thành viên đơn phương bắt đầu một cuộc chiến mà không có sự đồng ý của các bang khác. Một nghị viện liên bang, Tagsatzung, đã phát triển trong thế kỷ 15.

Các hiệp ước và việc gia hạn (hoặc hiện đại hóa) các liên minh trước đó đã củng cố liên minh. Lợi ích riêng của các bang đã xung đột trong Chiến tranh Zürich cũ (1436–1450), do xung đột lãnh thổ giữa Zürich và các bang miền trung Thụy Sĩ về việc kế vị Bá tước xứ Toggenburg. Mặc dù Zürich đã liên minh với các công tước Habsburg, nhưng sau đó lại gia nhập liên minh. Liên minh đã trở thành một liên minh chính trị chặt chẽ đến mức không còn dung thứ cho các khuynh hướng ly khai trong các thành viên của mình.

Tagsatzung là hội đồng liên bang, thường họp vài lần mỗi năm. Mỗi bang cử hai đại diện (bao gồm cả các bang liên kết, không có quyền bỏ phiếu). Bang nơi các đại biểu họp ban đầu chủ trì cuộc họp, nhưng trong thế kỷ 16, Zurich vĩnh viễn đảm nhiệm chức chủ tịch (Vorort) và Baden trở thành trụ sở. Tagsatzung giải quyết các vấn đề giữa các bang và là tòa án cuối cùng trong các tranh chấp giữa các bang thành viên, áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các thành viên bất đồng chính kiến. Nó cũng quản lý các lãnh thổ chung; các quan trấn thủ được cử trong hai năm, mỗi lần bởi một bang khác nhau.

Hiệp ước thống nhất của Liên bang Thụy Sĩ cũ là Stanser Verkommnis năm 1481. Các xung đột giữa các bang nông thôn và thành thị và những bất đồng về tiền thưởng của Chiến tranh Burgundy đã dẫn đến các cuộc giao tranh. Đặc biệt, các thành bang Bern, Zurich và Luzern muốn giữ một phần lớn tiền thưởng. Các thành bang Fribourg và Solothurn muốn gia nhập liên minh, nhưng bị các bang nông thôn miền trung Thụy Sĩ nghi ngờ. Sự thỏa hiệp của Tagsatzung trong Stanser Verkommnis đã lập lại trật tự và xoa dịu những lời phàn nàn của các bang nông thôn, với việc Fribourg và Solothurn được chấp nhận vào liên minh. Mặc dù hiệp ước hạn chế quyền tự do hội họp (nhiều cuộc xung đột nảy sinh từ các cuộc hành quân trái phép của binh lính từ Chiến tranh Burgundy), nhưng nó đã củng cố các thỏa thuận giữa các bang trong Sempacherbrief và Pfaffenbrief trước đó.

Cuộc nội chiến trong thời kỳ Cải cách kết thúc trong bế tắc. Các bang Công giáo có thể ngăn chặn các quyết định của hội đồng nhưng, do các yếu tố địa lý và kinh tế, không thể thắng thế các bang Tin Lành. Cả hai phe bắt đầu tổ chức các hội đồng riêng biệt, vẫn họp tại một Tagsatzung chung (mặc dù hội đồng chung bị bế tắc do bất đồng giữa hai phe cho đến năm 1712, khi các bang Tin Lành giành được quyền lực sau chiến thắng trong Chiến tranh Villmergen lần thứ hai). Các bang Công giáo bị loại trừ khỏi việc quản lý các vùng lãnh thổ chung ở Aargau, Thurgau và thung lũng sông Rhine; thay vào đó, Bern trở thành đồng chủ quyền của các vùng này.

Tham khảo

Đọc thêm 
 Aubert, J.-F.: Petite histoire constitutionnelle de la Suisse, 2nd ed.; Francke Editions, Bern, 1974. 
 Marabello, Thomas Quinn (2023). "The Origins of Democracy in Switzerland," Swiss American Historical Society Review, Vol. 59: No. 1. Available at: scholarsarchive.byu.edu
 Peyer, H. C.: Verfassungsgeschichte der alten Schweiz, Schulthess Polygraphischer Verlag, Zürich, 1978. .

Liên kết ngoài
 

Cựu Liên bang Thụy Sĩ
Cựu bang liên
Cựu quốc gia châu Âu
Chư hầu Thánh chế La Mã
Khởi đầu năm 1291 ở châu Âu
Lịch sử Thụy Sĩ theo thời kỳ
Khởi đầu thập niên 1290 ở Đế quốc La Mã Thần thánh