Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Đảo Faisans

Đảo Faisans (, , ) là một hòn đảo nằm trên sông Bidasoa, nằm giữa Pháp và Tây Ban Nha.

Hòn đảo này là một lãnh thổ công quản (hiểu nôm na là những vùng lãnh thổ thuộc chủ quyền của nhiều hơn một quốc gia) được quy định trong Hiệp ước Pyrénées năm 1659, thuộc chủ quyền chung của Pháp và Tây Ban Nha. Cứ luân phiên 6 tháng một lần, hòn đảo sẽ thuộc chủ quyền của Tây Ban Nha (từ 1/2 đến 31/7) và Pháp (từ 1/8 đến 31/1). Trên thực tế nó được quản lý lần lượt bởi 2 thị trưởng: Irun của tỉnh Gipuzkoa, Tây Ban Nha và Hendaye của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, Pháp.

Địa lý 
Tính đến tháng 1 năm 2018, đảo có diện tích khoảng 8000 mét vuông và đang dần bị xói mòn

Lịch sử 

Sự kiện lịch sử quan trọng nhất đã diễn ra trên hòn đảo là nơi gặp gỡ cho việc ký kết Hiệp ước Pyrenees. Đó là tâm điểm của một loạt 24 cuộc hội nghị giữa Tây Ban Nha và Pháp năm 1659 sau khi kết thúc Chiến tranh Ba mươi năm. Một đài tưởng niệm đã được xây dựng ở giữa đảo để tưởng nhớ cuộc họp.

Hòn đảo này cũng đã được sử dụng cho một số cuộc họp hoàng gia khác:

 1615 - Vua Louis XIII gặp cô dâu, Ana của Áo, cùng thời gian đó anh trai, Philippe IV, gặp cô dâu của mình, Élisabeth của Pháp (1602-1644), chị của Louis.
 1659 - Louis XIV gặp người vợ tương lai là María Teresa của Tây Ban Nha (1638-1683); họ là cha mẹ của le Grand Dauphin.
 1679 - Carlos II của Tây Ban Nha đã gặp cô dâu đầu tiên của mình ở đây, Marie Louise của Orléans (1662-1689).
 1721 - Louis XV gặp cô dâu Mariana Victoria của Tây Ban Nha (1718-1781).

Du lịch 
Không một du khách nào được quyền tham quan đảo.

Tham khảo

Đảo quốc tế
Địa mạo xứ Basque
Lãnh thổ công quản
Hoàng Việt (nhà Minh)

Hoàng Việt (chữ Hán: 黄钺, ? – 1402), tự Thúc Dương, người châu Thường Thục, lộ Bình Giang, hành tỉnh Giang Nam, quan viên nhà Minh.

Cuộc đời
Việt từ nhỏ hiếu học. Gia đình có ruộng ở Cát Trạch pha, cha lệnh cho Việt đến sống ở chỗ ấy để đôn đốc trồng trọt. Việt từ chỗ bạn bè tìm mượn sách, học tập không nghỉ. Huyện cử hiền lương, Việt được thụ chức Nghi chương điển sử.

Năm Kiến Văn đầu tiên (1399), Việt đỗ kỳ thi Hương ở Hồ Quảng, năm sau trúng tiến sĩ, được thụ chức Hình khoa Cấp sự trung. Năm thứ 3 (1401), cha Việt mất, Phương Hiếu Nhụ đến viếng, kín đáo hỏi rằng: "Quân Yên hằng ngày nam hạ, nay Tô, Thường, Trấn Giang, là tả phụ của kinh sư đấy. Anh là người Ngô, cận thần của triều đình, nay dẫu rời chức, cũng nên chỉ dạy cho tôi." Việt đáp: "Trong 3 phủ, chỉ có Trấn Giang là rất yếu hại. Giữ thành không chọn đúng người, tức là dẹp bỏ chướng ngại mà mở đường cho địch. Chỉ huy Đồng Tuấn xảo quyệt không xứng chức, tâu việc lên triều đình đều là những lời lẽ xa xôi, phù phiếm. Tô Châu tri phủ Diêu Thiện, trung nghĩa hăng hái, có phong độ quốc sĩ, nhưng nhân từ có thừa mà quản lý khoan dung, sợ không đủ để dẹp loạn. Vả lại đại thế của quốc gia, nên giữ lấy thượng du, binh đến Giang Nam, nói gì cũng không kịp nữa rồi!" Phương Hiếu Nhụ nhân đó nhờ Việt gởi thư cho Diêu Thiện; Thiện nhận thư, cùng Việt nhìn nhau mà khóc, thề chết vì nước. Việt quay về, ở bên mộ cha.

Quân Yên đến Trường Giang, Diêu Thiện thụ chiếu nắm binh cần vương, gởi thư mời Việt. Việt biết việc không xong, nên lấy cớ lo việc tang để từ chối. Sau đó Đồng Tuấn quả nhiên đem Trấn Giang đầu hàng quân Yên. Việt nghe tin Kiến Văn đế đã bị lật đổ, bèn đóng cửa không ra. Năm sau (1402), triều đình lấy chức Hộ khoa Tả cấp sự trung để triệu Việt, ông đi được nửa đường thì đâm đầu xuống sông. Nhờ triều đình xét rằng Việt chết đuối chứ không phải tự sát, nên gia đình không gặp vạ.

Tham khảo
 Minh sử quyển 143, liệt truyện 31 – Hoàng Việt truyện

Chú thích

Nhân vật chính trị nhà Minh
Người Giang Tô
Năm sinh không rõ
Mất năm 1402
Tiến sĩ nhà Minh
Togo tại Thế vận hội

Togo đã liên tục gửi các vận động viên (VĐV) tới các kỳ Thế vận hội Mùa hè được tổ chức kể từ năm 1972, trừ các kỳ năm 1976 và 1980. Quốc gia này giành tấm huy chương Olympic đầu tiên của mình tại Thế vận hội Mùa hè 2008 khi Benjamin Boukpeti mang về huy chương đồng kayak K1 vượt thác.

Togo tham dự Thế vận hội Mùa đông lần đầu tiên năm 2014, với hai vận động viên tham gia tranh tài.

Bảng huy chương

Huy chương tại các kỳ Thế vận hội Mùa hè

Huy chương tại các kỳ Thế vận hội Mùa đông

Huy chương theo môn

Các VĐV giành huy chương

Xem thêm
 Danh sách các VĐV cầm cờ cho đoàn Togo tại các kỳ Thế vận hội
 Các quốc gia vùng nhiệt đới tại Thế vận hội Mùa đông

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 
 
 

Thế vận hội
Hoàng Việt (nhà Thanh)

Hoàng Việt (chữ Hán: 黄钺, 1750 – 1841), tự Tả Điền (左田), hiệu Tả Quân (左君), Manh Tả (盲左), người huyện Đương Đồ, phủ Cưu Châu, tỉnh An Huy, quan viên, nhà giáo dục, nhà văn hóa đời Thanh.

Sự nghiệp
Năm Càn Long thứ 55 (1790), Hoàng Việt đỗ Tiến sĩ, được thụ chức Hộ bộ Chủ sự. Khi ấy Hòa Thân coi việc bộ, Hoàng Việt không muốn xu phụ, bèn xin tạm nghỉ về quê, rồi không trở lại.

Năm Gia Khánh thứ 4 (1799), Hoàng Việt được Chu Khuê tiến cử, triệu đến kinh, vào gặp Hoàng đế. Gia Khánh Đế hỏi: "Khi trẫm ở Tiềm để, biết tiếng ngươi đã lâu, tại sao tạm nghỉ rồi không trở lại?" Hoàng Việt thật thà nói ra lý do, được Gia Khánh Đế vỗ về, ít lâu sau được hành tẩu tại Mậu Cần điện (懋勤殿).

Năm thứ 9 (1804), Hoàng Việt được đổi làm Tán thiện, vào Nam Thư phòng, chưa được bổ nhiệm thì nhận mệnh cùng làm Khảo thí sai, coi kỳ thi Hương ở Sơn Đông.

Năm thứ 10 (1805), Hoàng Việt được làm Đốc Sơn Tây học chánh, dần thăng đến Thứ tử. Năm thứ 15 (1810), Hoàng Việt mãn nhiệm, tiếp tục được làm Trực Nam Thư phòng, rồi thăng làm Thị giảng Học sĩ. Năm thứ 18 (1813), Hoàng Việt được trở lại coi kỳ thi Hương ở Sơn Đông, rồi ở lại làm Học chánh, sau đó được cất nhắc làm Nội các Học sĩ. Trong năm ấy giáo đồ Bạch Liên giáo ở huyện Hoạt nổi dậy, lan khắp Sơn Đông, Hoàng Việt hặc đòi bãi chức của Hà Trạch huấn đạo Tống Tuyền về tội đốc xét việc huấn luyện võ sanh thất trách, xin ban tuất cho Tào Châu học lục Khổng Dục Tuấn, sanh viên Khổng Dục Trọng mất vì đánh giặc, khen thưởng Kim Hương sanh viên Lý Cửu Tiêu có công bắt tướng giặc.

Năm thứ 19 (1814), Hoàng Việt được triệu về kinh, tiếp tục làm Nội trực, cất nhắc làm Hộ bộ Thị lang, ít lâu sau điều sang bộ Lễ. Sau đó Hoàng Việt được sung làm Tổng duyệt của Bí điện châu lâm  và Thạch cừ bảo cấp tục biên, Tổng tài của Toàn Đường văn quán; việc xong, được ban thưởng. Sau đó Hoàng Việt được điều về bộ Hộ.

Năm thứ 24 (1819), Hoàng Việt được cất nhắc làm Lễ bộ Thượng thư, gia Thái tử Thiếu bảo. Năm thứ 25 (1820), Hoàng Việt nhận mệnh làm Quân cơ đại thần, ít lâu sau được điều làm Hộ bộ Thượng thư.

Hoàng Việt được Gia Khánh Đế đặc cách đề bạt, nhiều năm ở chức vụ kề cận Hoàng đế, nên thông thạo xứ lý công việc, bàn luận rõ ràng và thận trọng. Đạo Quang Đế lên ngôi (1820), bắt đầu ủy thác cho Hoàng Việt những việc cơ mật, đối đãi rất tôn trọng.

Năm Đạo Quang thứ 4 (1824), Hoàng Việt lấy cớ tuổi cao, xin bãi chức ở Quân cơ xứ; sau đó ông nhiều lần xin nghỉ hẳn. Năm thứ 6 (1826), Hoàng Việt bắt đầu được trí sĩ, ở nhà vẫn được nhận một nửa bổng lộc. Năm thứ 21 (1841), Hoàng Việt mất, hưởng thọ 92 tuổi, được tặng Thái tử Thái bảo, thụy là Cần Mẫn.

Tác phẩm
Hoàng Việt kề cận Hoàng đế nhiều năm, tác phẩm của ông đều được Hoàng đế thưởng thức. Đến nay vẫn còn bảo tồn được: Nhất Trai tập (壹斋集) 40 quyển, Xuân Thu Tả truyện độc bản (春秋左传读本) 30 quyển, Tiêu Thang nhị lão di thi hợp biên (萧汤二老遗诗合编) 2 quyển, Nhị thập tứ họa phẩm (二十四画品) 1 quyển,...

Tham khảo
 Thanh sử cảo quyển 351, liệt truyện 138 – Hoàng Việt truyện

Chú thích

Nhân vật chính trị nhà Thanh
Người An Huy
Tiến sĩ nhà Thanh
Quân cơ đại thần
Thượng thư nhà Thanh
Nhà thơ Trung Quốc thời Thanh
Nhà văn nhà Thanh
Uganda tại Thế vận hội

Uganda tham dự Thế vận hội lần đầu tiên năm 1956, và đã liên tục gửi các vận động viên (VĐV) tới các kỳ Thế vận hội Mùa hè kể từ đó, trừ lần nước này tẩy chay Thế vận hội Mùa hè 1976. Uganda chưa từng tham gia Thế vận hội Mùa đông.

Quốc gia này đã có 7 tấm huy chương Thế vận hội, đều thuộc về các môn điền kinh và quyền Anh.

Ủy ban Olympic quốc gia của Uganda được thành lập năm 1950 và được Ủy ban Olympic Quốc tế công nhận năm 1956.

Bảng huy chương

Huy chương tại các kỳ Thế vận hội Mùa hè

Huy chương theo môn

Các VĐV giành huy chương

Xem thêm
 Danh sách các vận động viên cầm cờ cho đoàn Uganda tại các kỳ Thế vận hội
 :Thể loại:Vận động viên Thế vận hội của Uganda
 Uganda tại Thế vận hội dành cho người khuyết tật

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 
 
 

Thế vận hội
Triphosphor pentanitride

Triphosphor pentanitride (công thức hóa học: P3N5) là một hợp chất vô cơ. Chỉ chứa phosphor và nitơ, hợp chất này được phân loại là một nitride nhị phân.  Tồn tại ở thể rắn, thường có màu trắng.

Sự tổng hợp 
Phosphor nitride có thể được tạo ra từ phản ứng giữa phosphor(V) và các hợp chất nitơ (như amonia và natri azua):
 3 PCl5 + 5 NH3   →   P3N5 + 15 HCl
 3 PCl5 + 15 NaN3   →   P3N5 + 15 NaCl + 5 N2
Những phương pháp tương tự cũng từng được dùng để điều chế bo nitride (BN) và silicon nitride (Si3N4);tuy nhiên những sản phẩm tạo ra thường không tinh khiết và vô định hình.

Các mẫu tinh thể được sản xuất từ phản ứng giữa amoni chloride (NH4Cl) và hexachlorocyclotriphosphazene ((NPCl2)3), hoặc phosphor pentachloride (PCl5).
 (NPCl2)3  +  2 NH4Cl   →   P3N5  +  8 HCl
 3 PCl5  +  5 NH4Cl   →   P3N5  +  20 HCl
P3N5 cũng được điều chế trong môi trường nhiệt độ phòng, từ phản ứng giữa phosphor trichloride và natri amit.
 3 PCl3 + 5 NaNH2  →   P3N5  +  5 NaCl  +  4 HCl  +  3 H2

Phản ứng 
P3N5 ít ổn định về nhiệt hơn cả bo nitride (BN) lẫn silicon nitride (Si3N4,) với sự nhiệt phân các nguyên tố xảy ra ở nhiệt độ trên 850 °C:
 2 P3N5  →   6 PN  +  2 N2 
 4 PN   →   P4 + 2 N2
Có khả năng kháng axit và base yếu, không tan trong nước ở nhiệt độ phòng, tuy nhiên nó thủy phân khi nung nóng tạo ra sản phẩm là các muối phosphat amoni như diamoni phosphat ((NH4)2HPO4) và amoni dihydro phosphat (NH4H2PO4).

Ứng dụng 
Phosphor nitride hiện tại không có ứng dụng quy mô lớn nào mặc dù nó đã được phát hiện và sử dụng như vật liệu cho đèn sợi đốt; thay thế các hỗn hợp chứa phosphor đỏ thường được sử dụng trước đó vào cuối những năm 1960.

Cũng có nhiều nghiên cứu dùng nó làm một vật liệu mới cho các thiết bị điện tử dựa vào chất bán dẫn; đặc biệt là làm chất cách điện cổng trong MOSFET.

Một số bằng sáng chế đã được đệ trình cho việc sử dụng phosphor nitride trong các biện pháp cứu hỏa.

Xem thêm 
 Polyphosphazene

Chú thích
Vùng gian triều

Vùng gian triều, còn được gọi là vùng đất bồi hoặc bờ biển, là khu vực ở trên mặt nước khi triều thấp và ở dưới mặt nước khi triều cao (nói cách khác là khu vực ở giữa các mức thủy triều).

Vùng gian triều có thể bao gồm nhiều kiểu sinh cảnh, với hệ đông-thực vật đa dạng, ví dụ như sao biển, cầu gai, các loài san hô,... Khu vực này cũng bao gồm các vách đá dốc, bãi cát hoặc đất ngập nước (bãi bùn).

Khu vực này có thể là một dải đất hẹp, ví dụ như các quần đảo Thái Bình Dương chỉ có các vùng thủy triều hẹp, hoặc cũng có thể bao gồm một đoạn bờ biển mà tại đó các chỗ dốc bờ biển nông tương tác với vùng thủy triều cao.

Vùng gian triều là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật khác nhau như động vật thân lỗ, động vật giáp xác, động vật chân khớp, họ giun đốt, động vật thân mềm,... Nước thường xuyên có sẵn cùng với thủy triều nhưng có thể là nước ngọt từ mưa, nước biển, hoặc muối khô (chỉ diễn ra giữa các lần triều ngập). Các sinh vật này phải thích nghi với một môi trường sống vô cùng khắc nghiệt. Sóng biển có thể đẩy chúng ra khỏi vùng cận duyên. Với việc vùng gian triều được mặt trời chiếu rọi nhiều, nhiệt độ có mức dao động lớn (từ rất nóng vào giữa trưa, cho tới gần như đóng băng vào ban đêm ở các vùng khí hậu lạnh. Một số yếu tố vi khí hậu ở vùng cận duyên được cải thiện bởi các đặc điểm ở địa phương và các loài thực vật kích thước lớn, ví dụ như cây đước. Sự thích nghi trong vùng cận duyên nhờ sử dụng thường xuyên số lượng lớn chất dinh dưỡng từ biển được đưa tới liên tục bởi thủy triều. Bản thân rìa của các sinh cảnh (trong trường hợp này là đất liền và biển), thường là các hệ sinh thái quan trọng, và vùng cận duyên là một ví dụ tiêu biểu.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Enchanted Learning
 Enyclopædia Britannica
 Watch the online documentary The Intertidal Zone 

Thủy sinh thái học
Địa mạo đại dương và duyên hải
Địa lý ven biển
Thủy sản
Khoa học thủy sản
Môi trường sống
Sinh học biển
Thuật ngữ hải dương học
Hải dương học vật lý
Thủy triều
Chì(II) hydroxide

Chì(II) hydroxide hay hydroxide chì(II) (công thức hóa học: Pb(OH)2), là một hydroxide của chì, với chì ở trạng thái oxy hóa +2. Chì(II) cacbonat cơ bản (PbCO3·2Pb(OH)2) hoặc chì(II) oxit (PbO) là những hợp chất thường găp trong thực tế, trong quá khứ người ta thường nhầm lẫn giữa chì(II) hydroxide và nó đã từng là một vấn đề gây tranh cãi.

Điều chế 
Khi thêm hydroxide vào dung dịch muối chì(II), thu được oxit chì thủy hợp (hydrat hóa) PbO·xH2O (với x < 1). Sự thủy phân cẩn thận chì(II) axetat (Pb(CH3COO)2) cho ra một sản phẩm dạng tinh thể với công thức 6PbO·2H2O = Pb6O4(OH)4.

Phản ứng 
Trong dung dịch, chì(II) hydroxide là một base yếu, tạo ion chì(II), Pb2+, dưới điều kiện với axit yếu. Li tử ion này thủy phân, dưới điều kiện kiềm gia tăng lên, tạo ra Pb(OH)+, Pb(OH)2(aq), Pb(OH)3−, và các hợp chất khác, bao gồm một vài hợp chất đa hạt nhân, ví dụ như Pb4(OH)44+,  Pb3(OH)42+,  Pb6O(OH)64+.

Chì hiđrat 
Tên gọi chì hiđrat đôi khi được sử dụng trong quá khứ nhưng nó lại không rõ ràng rằng liệu danh pháp này có phải đề cập đến một trong hai, Pb(OH)2 hay PbO·xH2O.

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Case Studies in Environmental Medicine - Lead Toxicity 
 ToxFAQs: Lead 
 National Pollutant Inventory - Lead and Lead Compounds Fact Sheet 

H
Aruba tại Thế vận hội

Aruba tham dự Thế vận hội lần đầu năm 1988 và đã liên tục góp mặt tại các kỳ Thế vận hội Mùa hè kể từ đó. Quốc gia này chưa từng có huy chương Thế vận hội.

Giai đoạn 1952 - 1984, các vận động viên Aruba tham gia thi đấu như một phần của đoàn Antille thuộc Hà Lan. Năm 1986, Aruba trở thành một quốc gia cấu thành của Vương quốc Hà Lan. Ủy ban Olympic quốc gia của Aruba được thiết lập năm 1985 và được Ủy ban Olympic Quốc tế công nhận năm 1986. Cho tới nay, nước này chưa từng tham dự Thế vận hội Mùa đông.

Bảng huy chương

Huy chương tại các kỳ Thế vận hội Mùa hè

Các VĐV cầm cờ cho đoàn

Xem thêm
 Antille thuộc Hà Lan tại Thế vận hội

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 

Thế vận hội
Đặng Mạn

Đặng Mạn (chữ Hán: 鄧曼), cũng gọi Sở Mạn (楚曼), họ Mạn, người nước Đặng, là Vương hậu chính phu nhân của Sở Vũ vương và là mẹ của Sở Văn vương.

Truyền thuyết về sự nhân trí của bà được ghi trong Liệt nữ truyện của học giả Lưu Hướng nhà Hán, và được Tư Mã Tương Như bình luận:"Nhược thần tiên chi phảng Phật".

Sự tích 
Khoảng năm Sở Vũ vương thứ 42 (699 TCN), Khuất Hà (屈瑕) xuất quân tiến công nước La (羅國; nay là huyện La Sơn, tỉnh Hà Nam), Đấu Bá Tỷ khi đưa tiễn đoán trước sẽ chiến bại. Thế là Đấu Bá Kỷ kiến nghị Sở Vũ vương tăng thêm quân, nhưng Vũ vương không đáp ứng. Đặng Mạn biết được thì nói:"Đấu Bá Tỷ không phải là chỉ là muốn đơn thuần gia tăng quân đội nhân số, mà muốn ngài áp trấn quốc dân, bình ổn quan lại địa phương. Khuất Hà từng chiến thắng, ắt sẽ sinh cao ngạo, khinh thường quân nước La. Nếu không khuyên bảo, hắn chắc chắn thả lỏng cảnh giác mà không thêm phòng bị. Đấu Bá Tỷ bổn ý là muốn ngài răn dạy nhân dân, triệu tập quan lại dùng mỹ đức cổ vũ bọn họ, triệu kiến Khuất Hà sẽ khiến hắn không mắc phải sai lầm.". Kết quả, Khuất Hà đại bại, hắn ở Hoang cốc mà thắt cổ, còn bại binh đến biên thành chờ bị xử trí. Sở Vũ vương tự nhận lỗi, nên tha cho bại binh.

Sở Vũ vương khi tại vị cũng nhiều lần chinh phạt nước Tùy, một hầu quốc mà lãnh thổ hiện ở Tùy Châu, Hồ Bắc. Năm thứ 51 (690 TCN), Sỡ Vũ vương quyết định lại lần nữa công Tùy. Trước khi đi, ông vào cung nói cho Đặng Mạn, cảm thấy trong tâm rung chuyển bất an. Lúc này thì bà thở dài đáp:"Ngài phúc lộc đem hết. Đầy liền sẽ rung chuyển, đây là thiên đạo. Các tiên quân nước Sở cũng biết, thế là dùng cách này nhắc nhở ngài. Nếu quân đội không có cái gì tổn thất, mà ngài khi trên đường hành quân qua đời, đây là quốc gia chi phúc.".

Sở Vũ vương ra lệnh xuất quân, nhưng giữa đường thì qua đời. Lệnh doãn Đấu Kỳ và Mạc ngao Khuất Trọng bí mật không phát tang. Cả hai hội quân ngay sát biên giới nước Tùy cắm trại. Tùy hầu sợ hãi, bèn chấp nhận cầu hòa. Về sau mới phát tang Vũ vương.

Lưu Hướng khi chép về bà có nhận xét:"Sở Vũ Đặng Mạn, kiến sự sở hưng, vị hà quân bại, tri Vương tương hoăng, thức bỉ Thiên Đạo, thịnh nhi tất suy, chung như kì ngôn, quân tử dương xưng."

Tham khảo 

 Liệt nữ truyện

Nữ giới Xuân Thu
Nước Sở
Yên Văn Công

Yên Văn Công có thể là:
Yên Tiền Văn công, quân chủ thứ 24 của nước Yên thời Tây Chu và Xuân Thu Chiến Quốc 
Yên Hậu Văn công, quân chủ thứ 36 hoặc 37 của nước Yên thời Tây Chu và Xuân Thu Chiến Quốc 
Yên Văn Công Vu Cẩn thời Tây Ngụy-Bắc Chu.

Thụy hiệu
Iod polyoxide

Iod oxide là tên chung chỉ các hợp chất hóa học của oxy và iod. Đặc tính hóa học của các hợp chất này khá phức tạp, chỉ một số ít có đặc trưng tốt. Có khá nhiều hợp chất trong số này đã được phát hiện trong bầu khí quyển và được cho là có vai trò đặc biệt quan trọng trong lớp ranh giới biển.
Điod oxide (I2O) phần lớn là chủ đề của nghiên cứu lý thuyết, nhưng có một số bằng chứng cho thấy nó có thể được điều chế tương tự dichlor oxide, thông qua phản ứng giữa HgO và I2. Hợp chất không ổn định nhưng có thể phản ứng với anken để tạo ra các sản phẩm halogen hóa.

Iod monoxide (IO), iod dioxide (IO2) và điod tetroxide ((IO2)2), tất cả đều có phản ứng hóa học đáng kể trong khí quyển và kết nối với nhau. Chúng được hình thành, với số lượng rất nhỏ, ở lớp ranh giới biển của photooxidation và điiodometan, được tạo ra bởi macroalga như rong biển. Mặc dù số lượng nhỏ được sản xuất (thường dưới ppt) nhưng chúng được cho là các chất làm suy giảm và phá huỷ tầng ozon.

Điod pentoxide (I2O5) là anhydride của acid iodic và anhydride ổn định duy nhất trong số các iod oxide.

Tetraiod nonoxide (I4O9) đã được điều chế bởi phản ứng pha khí của I2 với O3 nhưng chưa được nghiên cứu rộng rãi.

Xem thêm
Oxy fluoride
Chlor oxide
Brom oxide

Tham khảo

Hợp chất iod
Hợp chất oxy
Nhôm iodide

Nhôm iodide là hợp chất hóa học của nhôm và iod, có công thức hóa học là AlI3, chúng hình thành bởi phản ứng của nhôm và iod hoặc phản ứng của HI với kim loại Al. Dạng hexahydrat được tạo thành từ một phản ứng giữa nhôm hoặc nhôm(III) hydroxide với hydro iodide hoặc axit iodhydric. Giống như chloride và bromide có liên quan, AlI3 là axit Lewis mạnh và sẽ hấp thụ nước từ khí quyển. Nó được sử dụng làm chất thử để phân biệt một số loại liên kết C-O và N-O. Nó tách các ete aryl và epoxit deoxygenat.

Kết cấu
Chất rắn AlI3 là đime, bao gồm cả , tương tự như AlBr3. Cấu trúc các dạng monome và đime đã được đặc trưng trong pha khí. Monome, AlI3 là mặt phẳng ba chiều có độ dài 2,448 (6) Å, và dime cầu,  ở 430 K tương tự như  và  với độ dài liên kết của Al-I là 2,456 (6) Å (đầu cuối) và 2,670 (8) Å (cầu nối). Đime được mô tả như đĩa mềm với một hình dạng cân bằng của D2h.

Nhôm(I) iodide

Tên gọi "nhôm iodide" được giả định rộng rãi để mô tả các triodide hoặc đime của nó. Trên thực tế, monoiodide cũng có vai trò trong liên kết Al-I, mặc dù hợp chất AlI không ổn định ở nhiệt độ phòng so với các triodide: 

Một dẫn xuất của nhôm(I) iodide là các phức tetrame được hình thành với trietylamin, .

Tham khảo

Hợp chất nhôm
Muối halogen của kim loại
Muối iodide
Kali sulfide

Kali sulfide là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học là K2S. Chất rắn không màu này hiếm khi gặp phải vì nó phản ứng dễ dàng với nước, phản ứng tạo thành kali bisulfide (KHS) và kali hydroxide (KOH). Thông thường, thuật ngữ kali sulfide dùng để chỉ hỗn hợp này, chứ không phải chất rắn khan.

Cấu trúc 
Chất này có "cấu trúc antifluorite", có nghĩa là ion nhỏ K+ chiếm vị trí cúa mặt tứ diện (F−) giống như cấu trúc fluorit, và các trung tâm lớn hơn S2− ở trung tâm chiếm 8 vị trí phối hợp.  Li2S, Na2S, và Rb2S cũng có cấu trúc kết tinh tương tự.

Tổng hợp và các phản ứng 
Chất này có thể điều chế bằng cách đun nóng K2SO4 với carbon (than cốc):
 K2SO4  +  4C  →  K2S  +  4CO↑
Trong phòng thí nghiệm K2S nguyên chất có thể điều chế bằng cách cho kali hóa hợp với lưu huỳnh trong môi trường amonia khan.

Muối sulfide là muối rất cơ bản, do vậy K2S hoàn toàn thủy phân trong nước theo phản ứng sau đây:
 K2S  +  H2O  →  KOH  +  KHS

Đối với nhiều mục đích, phản ứng này không quan trọng vì hỗn hợp của HS− và OH− phản ứng như dung dịch S2−. Các muối sulfide của kim loại kiềm khác (trừ Na) cũng có tính chất tương tự.

Ứng dụng trong pháo hoa 
Kali sulfide được tạo ra khi đốt cháy thuốc súng và là chất trung gian quan trọng trong nhiều hiệu ứng của pháo hoa, chẳng hạn như senko hanabi và một số công thức tạo ánh sáng lấp lánh của pháo hoa.

Tham khảo 

Hợp chất vô cơ
Hợp chất kali
Sulfide
Hợp chất lưu huỳnh
Sulfua
Pin lithi

Pin lithi là các pin điện có lithi dùng làm anode. Những loại pin này còn được gọi là pin lithi-kim loại.

Loại pin lithi khác biệt với các loại pin khác nhờ dung tích lưu trữ cao (tuổi thọ dài) và chi phí cao. Tùy thuộc vào thiết kế và các hợp chất hóa học được sử dụng, pin lithi có thể tạo ra điện áp từ 1,5 V (tương đương với pin kẽm-carbon hoặc pin kiềm) cho đến khoảng 3.7 V.

Pin lithi dùng một lần cần phân biệt rõ với pin Li-ion và pin Li-po, mà đều là các pin sạc. Lithi rất hữu ích vì ion của nó có thể di chuyển giữa anode và cathode, sử dụng một hợp chất lithi làm vật liệu tạo cathode nhưng không dùng lithi nhưng kim loại anode. Lithi nguyên chất ngay lập tức sẽ phản ứng với nước, hoặc thậm chí là hơi ẩm trong không khí; lithi trong các pin ion lithi này ít có tính phản ứng hơn do ở dạng hợp chất. Trong quá trình sạc hoặc xả nếu người dùng không tuân thủ quy định thì pin có thể gây ra lượng khí thải ra bên ngoài, dẫn đến có thể gây nổ hoặc hỏa hoạn.

Pin lithi được sử dụng rộng rãi trong các thiết bị điện tử tiêu dùng xách tay và trong xe điện, từ xe lớn có kích thước đầy đủ đến đồ chơi điều khiển bằng sóng radio.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các sửa đổi năm 2009 đối với các quy định về vận chuyển pin lithium 
 Thông tin về pin ion liti phốtphát
 Tính chất của pin liti dùng 1 lần
 Hình vẽ pin liti dựa trên chuẩn ANSI
 Pin Lithium Thionyl Chloride MSDS và thông tin an toàn hỗ trợ 
 Investigation of the fire performance of lithium-ion- and lithium-metal-batteries in various applications and derivative of tactical recommendations (Research Report in German, Forschungsstelle für Brandschutztechnik, Karlsruhe Institute of Technology - KIT)  (PDF)
China's Lithium-ion Battery Market: Drivers behind it and its sustainability

Lithi
Thiết lập chỉ số
Pin khô

1. vỏ bọc đồng bên ngoài, 2. nắp nhựa, 3. không gian mở rộng, 4. bìa, 5. thanh kẽm, 6. thanh carbon, 7. hỗn hợp hóa chất.]]
Pin khô là một kiểu pin, thường được sử dụng cho các thiết bị điện xách tay. Nó được nhà khoa học người Đức Carl Gassner phát triển vào năm 1886, sau khi phát triển kế thừa pin nước kẽm-carbon của Georges Leclanché năm 1866.

Pin khô sử dụng một tấm chất điện ly, với độ ẩm vừa đủ cho phép dòng điện chạy qua. Không giống như pin ướt, một pin khô có thể hoạt động ở bất kỳ hướng nào mà không tràn ra ngoài vì nó không chứa chất lỏng dao động, điều này làm cho nó phù hợp với thiết bị di động. Để so sánh, các pin ướt đầu tiên thường là các hộp thủy tinh mỏng manh với các thanh chì treo trên đỉnh và cần phải xử lý cẩn thận để tránh bị đổ. Pin chì-axit đã không có được độ an toàn và tính di động của pin khô cho đến khi sự phát triển của pin gel. Pin ướt vẫn tiếp tục được sử dụng cho các ứng dụng có mức tiêu thụ cao như khởi động động cơ đốt trong, vì việc ức chế dòng điện phân có xu hướng làm giảm cường độ dòng điện có thể cung cấp.

Một pin khô phổ biến là pin kẽm-cacbon, đôi khi được gọi là pin Leclanché khô, có điện áp quy định 1.5 vôn, tương đương pin kiềm (vì cả hai đều dùng kết hợp kẽm–mangan dioxide).

Một pin khô tiêu chuẩn bao gồm một anode kẽm, thường ở dạng hình trụ, với một cathode carbon ở dạng một cột ở giữa pin. Chất điện li là amoni chloride dưới dạng một hỗn hợp bên cạnh anode bằng kẽm. Khoảng trống còn lại giữa chất điện phân và cathode carbon được lấp bằng một hỗn hợp thứ hai gồm amoni chloride và mangan dioxide, chất này dùng làm chất phân cực. Trong một số mẫu thiết kế, amoni chloride được thay thế bằng kẽm chloride.

Tham khảo

Hóa học
Amoni chloride

Amoni chloride là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học NH4Cl. Đây là một muối tinh thể màu trắng tan mạnh trong nước. Dung dịch amoni chloride có tính axit nhẹ. Sal ammoniac là tên của dạng khoáng vật tự nhiên amoni chloride. Khoáng chất này thường được hình thành trên các địa điểm than đá bị cháy khi ngưng tụ các khí có nguồn gốc từ than. Nó cũng được tìm thấy xung quanh một số mỏm núi lửa phun. Amoni chloride chủ yếu được sử dụng làm phân bón và hương liệu trong một số loại cam thảo. Chất này là sản phẩm của phản ứng giữa axit clohydric và amonia.

Sản xuất 

Chất này là sản phẩm của công nghệ Solvay dùng để điều chế natri cacbonat:
 CO2 + 2 NH3 + 2 NaCl + H2O → 2 NH4Cl + Na2CO3
Ngoài việc là phương pháp chính để sản xuất amoni chloride, phương pháp này được sử dụng để giảm thiểu việc giải phóng amonia trong một số hoạt động công nghiệp.

Amoni chloride được sản xuất đại trà bằng cách kết hợp amonia (NH3) với hydro chloride (khí) hoặc axit clohydric (dung dịch):
 NH3 + HCl → NH4Cl
Amoni chloride có trong tự nhiên tại các vùng có núi lửa, hình thành trên các tảng đá núi lửa gần các lỗ thông khí thải (fumaroles). Các tinh thể muối này ngưng tụ trực tiếp từ trạng thái khí và có khuynh hướng tồn tại rất ngắn, vì chúng hòa tan dễ dàng trong nước.

Phản ứng 
Amoni chloride có vẻ sẽ thăng hoa khi đun nóng nhưng thực tế bị phân hủy thành amonia và khí hydrogen chloride.
 NH4Cl → NH3 + HCl
Amoni chloride phản ứng với một base mạnh, như natri hydroxide, tạo thành khí amonia:
 NH4Cl + NaOH → NH3 + NaCl + H2O
Tương tự, amoni chloride cũng phản ứng với cacbonat kim loại kiềm ở nhiệt độ cao, tạo ra amonia và chloride kim loại kiềm:
 2 NH4Cl + Na2CO3 → 2 NaCl + CO2 + H2O + 2 NH3
Dung dịch amoni chloride 5% trong nước có độ pH trong khoảng từ 4.6 tới 6.0.

Một số phản ứng của amoni chloride với các hóa chất khác có sinh nhiệt, như phản ứng của nó với bari hydroxide và quá trình hòa tan trong nước.

Ứng dụng 

Ứng dụng chính của amoni chloride là nguồn cung cấp nitơ trong phân bón (tương ứng với 90% sản lượng amoni chloride thế giới) như amoni clorophotphat. Các loại cây trồng dùng phân bón này chủ yếu là lúa ở châu Á.

Amoni chloride đã được sử dụng trong pháo hoa vào thế kỷ 18 nhưng đã được thay thế bằng các chất an toàn hơn và ít hút ẩm hơn. Mục đích của nó là để cung cấp nguồn clo để tăng cường màu xanh lá cây và màu xanh da trời từ ion đồng trong ngọn lửa.

Amoni chloride đã được sử dụng một thời để tạo ra khói trắng, nhưng phản ứng phân hủy kép tức thời của nó với kali clorat tạo ra hợp chất amoni clorat với tính ổn định không cao đã làm cho việc sử dụng chất này rất hạn chế.

Amoni clorua cũng được dùng để sản xuất paracetamol từ nitrobenzen. Đầu tiên, nitrobenzen đựoc khử bằng hỗn hợp kẽm-amoni clorua, sau đó được thủy phân bằng axit sulfuric. Cuối cùng, paracetamol được tạo ra bằng cách xử lý 4-aminophenol với anhydride acetic.

Tham khảo

Muối chloride
Phụ gia thực phẩm
Hợp chất amoni
Chất giả kim
Chloride
Muối ăn
Hợp chất halogen của phi kim
Nhị diện

Nhị diện là hình hợp bởi hai nửa mặt phẳng có chung bờ là một đường thẳng. Mỗi nửa mặt phẳng đó gọi là một mặt của nhị diện và  đường thẳng chung gọi là cạnh của nhị diện

Kí hiệu 
Nhị diện gồm hai nửa mặt phẳng (α), (β) có chung bờ là a được kí hiệu là [α, a, β] hoặc là [α, β] hoặc [a] nếu không sợ bị nhầm với nhị diện khác

Góc của nhị diện 
Cắt nhị diện [α, a, β] bởi mặt phẳng (P) vuông góc với a tại O. Giao tuyến của (P) với (α) và (P) với (β) lần lượt là hai tia Ox và Oy. Khi đó  gọi là góc của nhị diện [α, a, β], hay nói gọn là góc nhị diện [α, β].

Số đo góc nhị diện [α, a, β] cũng được kí hiệu là [α, β] hoặc đơn giản là [a] nếu không cần phân biệt

Từ I  (α) và J  (β) với I, J  a, hạ IK  a, JH  a, khi đó ta có [α, β] = ()

Công thức tính góc của nhị diện tạo bởi 3 tia 
Cho 3 tia OX, OY, OZ trong đó , , . Khi đó số đo góc nhị diện cạnh OX là  được tính theo công thức:Chứng minh: Trên các tia OX, OY, OZ lần lượt lấy 3 điểm A, B, C sao cho OA = OB = OC = 1. Khi đó  và   là ba vectơ đơn vị trên các trục đã cho.

Kẻ các đường cao BH, CK của hai tam giác OAB, OAC. Ta có:

, , 

, , , 

Từ đó suy ra:

Vậy:

Đa diện
Đồng(I) iodide

Đồng(I) iodide là hợp chất vô cơ, có công thức hóa học là CuI. Nó có ứng dụng trong nhiều việc khác nhau như để tổng hợp hữu cơ.

Đồng(I) iodide có màu trắng, khi được tìm thấy trong tự nhiên nó là chất khoáng thô hiếm, màu nâu đỏ, nhưng màu đó là do bị pha trộn lẫn tạp chất. Thường các hợp chất có chứa iodide bị đổi màu do sự oxy hóa iodide đối với phân tử iod.

Cấu trúc
Đồng(I) iodide, giống như hầu hết halide kim loại khác, là một polyme vô cơ. Nó tồn tại dưới nhiều dạng tinh thể. Nó có cấu trúc pha trộn kẽm dưới 390 ℃ (γ-CuI), cấu trúc wurtzit giữa 390 và 440 ℃ (β-CuI), và cấu trúc muối đá trên 440 ℃ (α-CuI). Các ion được phối hợp tứ diện khi ở dạng blend kẽm hoặc cấu trúc wurtzit, với khoảng cách Cu-I là 2,338 Å. Đồng(I) bromide và đồng(I) chloride cũng chuyển đổi từ cấu trúc blende kẽm sang cấu trúc wurtzit ở 405 và 435 ℃, tương ứng. Do đó, chiều dài liên kết đồng-halide càng dài, nhiệt độ cần để thay đổi cấu trúc từ cấu trúc pha trộn kẽm đến cấu trúc wurtzit càng thấp. Khoảng cách liên kết trong đồng(I) bromide và đồng(I) chloride tương ứng là 2,173 và 2,051 Å.

Điều chế
Đồng(I) iodide có thể được điều chế bằng cách đốt nóng iod và đồng trong HI. Tuy nhiên, trong phòng thí nghiệm, đồng(I) iodide được điều chế bằng cách trộn một dung dịch nước của natri hoặc kali iodide và một muối đồng(II) tan như đồng(II) sunfat.
Cu2+ + 2I− → CuI2
CuI2 ngay lập tức phân hủy tạo thành CuI và giải phóng I2:
2CuI2 → 2CuI + I2

Tính chất
CuI có thể hòa tan trong acetonitrile.

Sử dụng
CuI được sử dụng làm chất thử trong tổng hợp hữu cơ. Kết hợp với các hợp chất diamin 1,2 hoặc 1,3, CuI xúc tác chuyển hóa aryl-, heteroaryl-, và vinyl-bromide thành các iodid tương ứng.
CuI được sử dụng như là một nguồn iod ăn kiêng trong muối ăn và thức ăn chăn nuôi.
Các đặc tính cấu trúc của CuI cho phép CuI ổn định nhiệt trong nylon trong ngành công nghiệp thảm thương mại và nhà ở, các phụ kiện động cơ ô tô và các thị trường khác, nơi cần yếu tố độ bền và trọng lượng.
CuI được sử dụng trong việc phát hiện thủy ngân. Khi tiếp xúc với hơi nước thủy ngân, hợp chất trắng ban đầu thay đổi màu sắc để tạo thành đồng tetraiodomercurat, có màu nâu.
CuI được sử dụng trong việc thiết kế và tổng hợp các cụm Cu(I), đó là hợp chất phức tạp polymetal.
CuI được dùng để thay đổi lượng mưa hoặc cấu trúc của chúng bằng cách phân tán các chất vào khí quyển làm tăng khả năng nước tạo thành các giọt nhỏ hoặc tinh thể.

Hợp chất khác
CuI còn tạo một số hợp chất với NH3, như:
CuI·3NH3 – chất rắn lục nhạt;
2CuI·3NH3 – chất rắn nâu đen.
Hợp chất CuI·3NH3 tồn tại dưới trạng thái đime.

CuI còn tạo một số hợp chất với CS(NH2)2, như CuI·CS(NH2)2 là tinh thể trắng hay CuI·3CS(NH2)2 là tinh thể lục phương trong suốt giống nước, bị phân hủy bởi nước.

Tham khảo

Hóa học vô cơ
Hợp chất đồng
Muối iodide
Muối halogen của kim loại
Altena

Altena là một thị trấn thuộc huyện Märkischer Kreis, bang Nordrhein-Westfalen, Đức. Thị trấn hình thành bên dưới thành trì Altena có từ thế kỷ 12, mà sau đó được Richard Schirrmann vào năm 1914 thành lập nhà khách cho thanh thiếu niên (youth hostel) thường trực đầu tiên trên thế giới. Altena nằm ở thung lũng sông Lenne, đoạn phía bắc của vùng Sauerland.

Chú thích
Thali(I) iodide

Thali(I) iodide là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học TlI. Nó là một trong số ít các iodide kim loại không tan trong nước, cùng với AgI, SnI2, SnI4, PbI2 và HgI2.

Điều chế
TlI có thể được hình thành trong dung dịch nước khi cho bất cứ muối thali(I) nào hòa tan với muối iodide. Nó cũng được hình thành như là một sản phẩm phụ khi cho phenol tác dụng với thali(I) acetat.

Tính chất vật lý
Ở nhiệt độ phòng, TlI có màu vàng và có cấu trúc thuộc hệ tinh thể trực thoi có thể được coi là cấu trúc NaCl bị méo mó. Hình dạng méo mó được cho là do tương tác liên kết Tl–Tl, khoảng cách Tl–Tl gần nhất là 383 pm. Ở 175 ℃, dạng màu vàng biến đổi thành dạng màu đỏ. Quá trình chuyển đổi giai đoạn này được đi kèm với khoảng hai bậc tăng cường độ dẫn điện. Cấu trúc CsI có thể ổn định đến nhiệt độ phòng bằng cách pha tạp TlI với các iodide khác như RbI, CsI, KI, AgI, TlBr và TlCl. Do đó, sự có mặt của các tạp chất có thể giúp cho sự tồn tại của các khối TlI và hình thoi ở xung quanh. Dưới áp lực cao, 160 kbar, TlI trở thành một chất dẫn điện. Các màng mỏng TlI nanomet phát triển trên các chất nền LiF, NaCl hoặc KBr thể hiện cấu trúc đá khối.

Ứng dụng
Thali(I) iodide được thêm vào bóng đèn hồ quang thủy ngân để cải thiện hiệu suất của chúng. Ánh sáng được tạo ra nằm chủ yếu trong vùng xanh lá cây của ánh sáng nhìn thấy được và ít bị hấp thụ bởi nước, do đó chúng được sử dụng để chiếu sáng dưới nước.

Thali(I) iodide cũng được dùng để pha tạp trong các tinh thể nháp nháy NaI hoặc CsI với hàm lượng rất nhỏ để tạo ra các thiết bị ghi đo bức xạ.

An toàn
Giống như tất cả các hợp chất tali khác, tali(I) iodide là chất rất độc.

Hợp chất khác
TlI còn tạo một số hợp chất với CS(NH2)2, như TlI·6CS(NH2)2 là tinh thể không màu, nóng chảy ở .

Tham khảo

Hóa học vô cơ
Muối halogen của kim loại
Hợp chất thali
Muối iodide
Carl Perkins

Carl Lee Perkins (sinh ngày 9 tháng 4 năm 1932, mất ngày 19 tháng 1 năm 1998) là ca sĩ, nhạc sĩ người Mỹ, nổi tiếng với các sản phẩm cho Sun Studio tại Memphis, Tennessee từ năm 1954. Ca khúc được biết tới nhiều nhất của ông là "Blue Suede Shoes".

Theo nhạc sĩ Charlie Daniels, "âm nhạc của Carl Perkins nổi bật trong thời kỳ rockabilly, và âm thanh của Carl Perkins khác biệt với mọi cá nhân khác trong thời kỳ này, có lẽ vì bản thân ông luôn nhất quán". Các ca khúc của Perkins được hát lại và ảnh hưởng tới nhiều nghệ sĩ đương thời, như Elvis Presley, The Beatles, Jimi Hendrix hay Johnny Cash, góp phần gây dựng nên hình ảnh của ông trong lịch sử nhạc rock. Paul McCartney từng nói "nếu không có Carl Perkins, chắc chắn sẽ không có The Beatles".

Với danh hiệu "Ông hoàng nhạc rockabilly", Perkins được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll, Đại sảnh Danh vọng Rockabilly, Đại sảnh Danh vọng âm nhạc Memphis, Đại sảnh Danh vọng nhạc sĩ Nashville. Ông cũng từng được trao giải Grammy.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
 Dance Album (1957)
 Whole Lotta Shakin''' (1958)
 On Top (1969)
 My Kind of Country (1973)
 Ol' Blue Suede's Back (1978)
 Country Soul (1979)
 Disciple in Blue Suede Shoes (1984)
 Born to Rock (1989)

 Album hợp tác
 Boppin' the Blues (1970, cùng NRBQ)
 The Survivors (1982, cùng Jerry Lee Lewis, và Johnny Cash)
 Class of '55 (1986, cùng Roy Orbison, Jerry Lee Lewis, và Johnny Cash)
 The Million Dollar Quartet (1990, cùng Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, và Johnny Cash)
 706 Re-Union (1990, cùng Scotty Moore)
 Carl Perkins & Sons (1993, cùng con trai Greg và Stan)
 Go Cat Go! (1996, cùng nhiều nghệ sĩ)

 Khách mời
 Judds: Greatest Hits Volume II (1991)
 Philip Claypool: Perfect World (1999)

 Album nhạc tôn giáo 
 Cane Creek Glory Church (1979)
 Gospel (1984)

 Album tuyển tập
 Country Boy Dreams (1967)
 Carl Perkins' Greatest Hits (1969, thu âm lại)
 Original Golden Hits (1969)
 That Rockin' Guitar Man (1981)
 Presenting Carl Perkins (1982)
 Boppin' the New Bleus (1982)
 Born to Boogie (1982)
 The Heart and Soul of Carl Perkins (1983)
 Carl Perkins (1985)
 Original Sun Greatest Hits (1986)
 Up Through the Years 1954–57 (1986)
 Friends, Family & Legends (1992)

 Album trực tiếp 
 The Carl Perkins Show (1976)
 Live at Austin City Limits (1981)
 The Silver Eagle Cross Country: Carl Perkins Live (1997)
 Live (2000)
 Blue Suede Shoes: A Rockabilly Session (2006)

 Xếp hạng 
 Album 

 Đĩa đơn 

 Tham khảo 

 Thư mục 
 Guterman, Jimmy. (1998.) "Carl Perkins". The Encyclopedia of Country Music.'' Paul Kingsbury, ed. New York: Oxford University Press. pp. 412–413.
 
 
 .

Liên kết ngoài 

 
 Carl Perkins biography 
 Perkins' page at the Rockabilly Hall of Fame
 Carl Perkins bio at Rolling Stone 
 Carl Perkins Biography at The History of Rock 

Carl Perkins
Nam ca sĩ thế kỷ 20
Nghệ sĩ của Columbia Records
Nam ca sĩ tự sáng tác Mỹ
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Sinh năm 1932
Mất năm 1998
Ca sĩ kiêm sáng tác nhạc đồng quê người Mỹ
Nam nghệ sĩ guitar người Mỹ
Người đoạt giải Grammy
Nghệ sĩ guitar từ Tennessee
Nghệ sĩ của Mercury Records
Kỹ sư hệ sinh thái

Một kỹ sư hệ sinh thái là bất kỳ sinh vật nào tạo ra, làm thay đổi một cách quan trọng, duy trì hoặc phá hủy một sinh cảnh. Những sinh vật này có thể có một tác động to lớn lên sự giàu về loài và tính không đồng nhất ở mức độ phong cảnh của một khu vực. Do đó, kỹ sự hệ sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự khỏe mạnh và bền vững của môi trường mà chúng sống. Vì tất cả sinh vật đều tác động lên môi trường sống của chúng bằng cách này hay cách khác, đã có đề xuất là thuật ngữ "kỹ sư hệ sinh thái" chỉ được sử dụng cho các loài chủ chốt, những loài mà hành vi của chúng ảnh hưởng mạnh mẽ tới các sinh vật khác.

Loại 
Jones và các đồng nghiệp chia kỹ sư hệ sinh thái thành hai loại:

Kỹ sư ngoại sinh 
Kỹ sư ngoại sinh biến đổi môi sinh bằng cách thay đổi về mặt cơ học các vật chất vô tri vô giác hoặc sinh vật sống từ dạng này sang dạng khác. Hải ly là hình mẫu nguyên gốc cho một kỹ sư hệ sinh thái; trong quá trình xây đập, hải lý làm thay đổi hệ sinh thái của chúng một cách rộng khắp. Thêm một cái đập sẽ thay đổi cả phân bố lẫn sự phong phú của nhiều sinh vật ở khu vực đó.

Kỹ sư nội sinh 
Kỹ sư nội sinh biến đổi môi trường bằng cách biến đổi chính bản thân chúng. Cây cối là một ví dụ tốt, bởi vì khi chúng lớn lên, thân và cành cây của chúng tạo nên sinh cảnh cho các sinh vật sống khác, có thể bao gồm sóc, chim, côn trùng, v...v.. Ở vùng nhiệt đới, các cây dây leo kết nối cây lớn, cho phép nhiều loài động vật di chuyển giữa các tán rừng.

Đọc thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 A lecture by Moshe Shachak, the developer of the concept of ecosystem engineers (together with CG.Jones and JH. Lawton) during the 90's.

Thuật ngữ sinh học
Sinh cảnh
Sinh vật xâm hại
Sinh thái học phong cảnh
Sinh thái học hệ thống
Pioneer 11

Pioneer 11 (còn được biết đến là Pioneer G) là một tàu robot thăm dò không gian nặng  được phóng đi bởi NASA vào ngày 6 tháng 4 năm 1973 để nghiên cứu vành đai tiểu hành tinh, môi trường xung quanh Sao Mộc và Sao Thổ, gió Mặt Trời và bức xạ vũ trụ. Nó là tàu thăm dò đầu tiên tới được Sao Thổ và là con tàu thứ hai bay xuyên qua vành đai tiểu hành tinh và qua Sao Mộc. Sau đó, Pioneer 11 trở thành vật thể nhân tạo thứ hai trong số năm vật thể đạt được vận tốc thoát ly cho phép nó rời khỏi Hệ Mặt trời. Do sự hạn chế và năng lượng và khoảng cách lớn tới tàu thăm dò, lần liên lạc cuối cùng với con tàu diễn ra vào ngày 30 tháng 9 năm 1995.

Hồ sơ nhiệm vụ

Phóng và quỹ đạo phóng
Tàu thăm dò Pioneer 11 được phóng vào ngày 6 tháng 4 năm 1973 lúc 02:11:00 UTC, bởi Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ từ Space Launch Complex 36A tại Mũi Canaveral, Florida trên một phương tiện phóng Atlas-Centaur. Tàu thăm dò sinh đôi của nó, Pioneer 10, đã được phóng trước đó một năm vào ngày 3 tháng 3 năm 1972. Pioneer 11 được phóng trên một quỹ đạo nhắm thẳng tới Sao Mộc mà không có một sự trợ giúp về mặt lực hấp dẫn nào trước đó.

Gặp Sao Mộc

Pioneer 11 bay ngang qua Sao Mộc vào tháng 11 và tháng 12 năm 1974. Trong lần tiếp cận gần nhất, vào ngày 2 tháng 12, nó đã đi qua  bên trên tầng mây trên cùng. Tàu thăm dò đã có được những bức ảnh chi tiết của Vết Đỏ Lớn, truyền những hình ảnh đầu tiên của vùng cực rộng lớn, và quyết định khối lượng của vệ tinh Callisto của Sao Mộc. Sử dụng lực kéo hấp dẫn của Sao Mộc, một sự hỗ trợ hấp dẫn đã được sử dụng để thay đổi quỹ đạo của tàu thăm dò, hướng tới Sao Thổ.

Xem thêm 
 Cassini–Huygens
 New Horizons
 Pioneer 10
 Voyager 1
 Voyager 2
 Voyager program

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Pioneer Project Home Page 
 Pioneer 11 Profile  by NASA's Solar System Exploration
 Ted Stryk's Pioneer 11 at Saturn page 
 NSSDC Pioneer 11 page
 Pioneer Odyssey, NASA SP-396, 1977 - This is an entire book about the Pioneer 10 with all pictures and diagrams, on-line.  Scroll down to click on the "Table of Contents" link.
  | Pioneer: First to Jupiter, Saturn, and beyond, Richard O. Fimmel, NASA SP-446, 1980, about Pioneer projet but specially the Pioneer 11 mission.

Tàu vũ trụ đến Sao Mộc
Tàu vũ trụ đến Sao Thổ
Du hành không gian năm 1973
Thân vương Kakukai

, tục danh Viên Tánh, là vị Hoàng tộc Nhật Bản sau thời đại Bình An (Heian) và là nhà sư của Thiên Đài Tông, cha mẹ là Thiên hoàng Toba cùng Hoàng hậu Ji Jiaszi; ngài cũng là tượng đài của Thiên Thai tông và Thanh Liên Viện.

Lúc năm 13 tuổi ngài đến núi Tỉ Duệ Sơn (núi Hieizan) học thầy Hành Huyền đại tăng đồng thời xuất gia, học tập Hiển giáo và Mật giáo, cho đến năm Cửu An thứ 7 (1151) Hành Huyền truyền pháp quán đảnh, nhậm pháp ấn cho ngài. Vĩnh Lịch nguyên niên (năm 1160) vì nhật thực nên trong cung cầu nguyện, Gia Ứng năm thứ hai (năm 1170) Tấn Vô Phẩm Thân Vương, đến Trị Thừa nguyên niên (năm 1177) bởi Diên Lịch Tự tòa chủ Minh Vân bị lưu vong nên ngài nhậm chức tòa chủ, đồng thời kiêm nhậm luôn Pháp Tánh Tự tòa chủ, Trị Thừa năm thứ tư (năm 1180) bởi bệnh nên từ chức, ẩn cư Thanh Liên Viện.

Chôn tại thành phố Kyoto, tỉnh Kyoto trong Thiện Phong Tự của Thanh Liên Viện Cung Miếu (Mộ địa).

Tham khảo

Thân vương Nhật Bản
Đại sư Phật giáo
Rubidi hydroxide

Rubidi(I) hydroxide là một hợp chất hoá học với công thức là RbOH là loại hóa chất mạnh và kiềm được tạo thành bởi một ion rubidi và một ion hydroxide.

Rubidi hydroxide không xuất hiện trong tự nhiên. Tuy nhiên, nó có thể điều chế bằng cách tổng hợp từ rubidi oxide. Ngoài ra, rubidi hydroxide còn có thể được bán thương mại dưới dạng dung dịch.

Rubidi hydroxide có tính ăn mòn cao, do đó cần phải có quần áo bảo hộ, găng tay và mặt nạ bảo hộ thích hợp khi sử dụng, tiếp xúc với chất này.

Điều chế
Rubidi hydroxide có thể được tổng hợp từ rubidi oxide bằng cách cho Rb2O (s) vào nước:
Rb2O + H2O → 2 RbOH
Rubidi hydroxide cũng có sẵn trên thị trường với một số lượng nhất định từ các nhà cung cấp hoá chất dưới dạng dung dịch khoảng 50% hoặc 99% với khối lượng mỗi gói 5 g.

Sử dụng
Rubidi hydroxide hiếm khi được sử dụng trong các quy trình công nghiệp bởi vì kali hydroxide và natri hydroxide có thể thay thế hầu hết tất cả các loại rubidi hydroxide dùng trong công nghiệp vì kali hydroxide và natri hydroxide an toàn hơn.

Rubidi hydroxide được sử dụng trong các nghiên cứu khoa học. Nó thường ít được sử dụng để tránh lãng phí vì nguyên liệu điều chế ra là rubidi rất đắt tiền. Nó được sử dụng để làm cho pháo hoa có màu tím thay cho rubidi nguyên chất.

Mặc dù rubidi hydroxide hiếm khi được sử dụng trong các quy trình công nghiệp thông thường, điều đáng chú ý là nó tổng hợp gần như tất cả các hợp chất rubidi mà rubidi hydroxide làm chất trung gian.

Nguy hiểm
Rubidi hydroxide là một hợp chất ăn mòn gây ra các vết bỏng ngay lập tức trên da khi tiếp xúc. Phải thật cẩn thận khi tiến hành xử lý hóa chất này.

Trong phòng thí nghiệm, những người xử lí nên mặc quần áo bảo vệ, găng tay và mặt nạ bảo vệ mắt được làm từ vật liệu chịu kiềm để tránh gây tổn thương do vô tình rò rỉ của rubidi hydroxide có thể dính trên da người.

Sự pha loãng dung dịch kiềm mạnh này phải được thực hiện bằng cách thêm hoá chất một cách từ từ vào cốc nước.

Ngoài ra, các thí nghiệm hóa học có sử dụng hợp chất này phải được thực hiện thật cẩn thận để ngăn chặn lượng nhiệt lớn được giải phóng trong các phản ứng tỏa nhiệt.

Xem thêm
Natri hydroxide
Kali hydroxide
Rubidi

Tham khảo

 
 

Hợp chất rubidi
Hydroxide
Antimon trisulfide

Antimon trisulfide (Sb2S3) là là một hợp chất vô cơ được tìm thấy trong tự nhiên dưới dạng khoáng tinh thể stibnit và khoáng chất có màu đỏ vô định hình được gọi là metastibnite. Hợp chất này được sản xuất để sử dụng trong các trận chiến giả, trong ngành quân sự đạn dược, chất nổ và pháo hoa. Ngoài ra, nó còn được sử dụng để sản xuất kính màu ruby và làm chất dẻo có tác dụng chống cháy. Trong lịch sử, dạng khoáng stibnite được sử dụng làm một chất nhuộm nên màu xám trong các bức tranh được thực hiện trong thế kỷ XVI.

Điều chế và phản ứng 
Sb2S3 có thể được điều chế trực tiếp từ các nguyên tố thành phần, với điều kiện được nung nóng ở nhiệt độ từ 500 đến 900 °C:

2Sb + 3S → Sb2S3

Sb2S3 là một chất kết tủa, được tạo ra khi cho khí hydro sulfide H2S đi qua dung dịch có chứa ion Sb3+. Phản ứng này là một phương pháp, dùng phương pháp trọng lượng để tính ra antimon, tạo bọt khí H2S qua dung dịch của hợp chất Sb (III) với xúc tác là HCl nóng, dạng Sb2S3 màu da cam biến thành màu đen tùy thuộc vào điều kiện phản ứng.

Sb2S3 dễ bị oxy hóa, nên nó phản ứng rất mạnh mẽ khi tác dụng với các chất oxy hóa. Hợp chất này cũng cháy trong không khí, với hiện tượng là một ngọn lửa màu xanh. Ngoài ra, nó cũng bốc cháy khi tiếp xúc với Cadmi, Magnesi và kẽm clorat. Hỗn hợp của Sb2S3 và Chlorat có thể phát nổ.

Tham khảo

Hợp chất antimon
Hợp chất lưu huỳnh
Diarsenic pentoxide

Điasen pentoxide là một hợp chất vô cơ có công thức hóa học As2O5. Hợp chất này có trạng thái giống thủy tinh, có màu trắng, dễ vỡ và tương đối không ổn định, phù hợp với trạng thái số oxy hóa của As(V), hiếm khi xảy ra. Phổ biến hơn hợp chất này và có giá trị về kinh tế là hợp chất điasen triOxide (As2O3). Tất cả các hợp chất asen đều có tính độc hại cao và do đó chỉ có những lợi ích về kinh tế ít ỏi.

Lịch sử
Paracelsus Macquer đã tìm thấy một hợp chất muối có tinh thể, và ông quyết định gọi nó là 'sel neutre asenical'. Hợp chất này được ông phát hiện trong dư lượng sau khi chưng cất axit nitric từ một hỗn hợp kali nitrat và điasen triOxide. Trước đó, Paracelsus đã đốt nóng hỗn hợp điasen triOxide và kali nitrat. Ông đã dùng thuật ngữ 'arsenicum fixum' vào cho hợp chất mới này. Khác với Macquer, A. Libavius gọi nó là 'butyrum arsenici' (bơ asen), mặc dù thuật ngữ này đã được sử dụng cho asen triclorua. Các hợp chất mới mà cả Paracelsus và Libavius tìm thấy, đều là các hợp chất kiềm của kim loại asen, không tinh khiết.

Độc tính
Giống như tất cả các hợp chất của asen, điasen pentOxide rất độc.

Hợp chất này được phân vào loại có tính độc hại cao tại Hoa Kỳ theo quy định tại Mục 302 của Đạo luật Hoa Kỳ về Kế hoạch Khẩn cấp và Luật Công dân Cần biết (42 USC 11002) và phải tuân theo các yêu cầu báo cáo nghiêm ngặt của các cơ sở sản xuất, hoặc khi sử dụng nó với số lượng đáng kể.

Tham khảo

Hợp chất arsenic
Ngụy Vũ Vương

Ngụy Vũ Vương (chữ Hán:魏武王) có thể là:

Danh sách
Ngụy Vũ Vương Tào Tháo, quyền thần nhà Đông Hán, trước từng làm Vũ Bình Vũ hầu và Ngụy Vũ Công, sau được Ngụy Văn Đế Tào Phi truy tôn là Vũ Đế
Ngụy Vũ Vương Thạch Hổ nhà Hậu Triệu, sau đăng cơ trở thành Triệu Vũ Đế.
Diêu Tương, thủ lĩnh người Khương thời kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc, sau được em trai là Tần Chiêu Vũ Đế Diêu Trường truy tôn là Ngụy Vũ Vương

Xem thêm
Vũ vương
 Tuyên Vũ Vương
 Thần Vũ Vương
 Văn Vũ Vương
 Mục Vũ Vương
 Duệ Vũ vương
 Huệ Vũ vương
 Chiêu Vũ vương
 Hiếu Vũ vương
 Hưng Vũ vương
 Trung Vũ Vương
 Hiến Vũ vương
 Tấn Vũ Vương
Lương Vũ Vương 
Ngụy Văn Đế
Ngụy Cao Đế
Ngụy Minh Đế
Ngụy An Hy Vương
Ngụy Nguyên Đế
Ngụy Bình Đế
Ngụy Tuyên Vũ Đế
Ngụy Quận Trung Hiến Vương
Ngụy Vũ Ý Vương
Ngụy Văn Chính Công 

Thụy hiệu