Con ông cháu cha

Một nepo baby (xuất phát từ cụm từ "nepotism baby", tạm dịch là con ông cháu cha, hay "đứa trẻ của chế độ gia đình trị") là một cá nhân được cho là đã tận dụng sự nổi tiếng, vốn xã hội hoặc tài sản của cha mẹ để đạt được thành công trong một lĩnh vực có liên quan mật thiết đến sự nghiệp của cha hoặc mẹ. Thuật ngữ này thường mang hàm ý miệt thị, phản ánh quan điểm của những người chỉ trích rằng thành công của đối tượng không đến từ năng lực tự thân mà chủ yếu dựa vào xuất thân gia đình. Bắt nguồn từ văn hóa đại chúng phương Tây, khái niệm này đã nhanh chóng lan rộng toàn cầu và trở thành một chủ đề tranh luận xã hội sâu rộng về công bằng xã hội, chế độ nhân tài và đặc quyền.

Nguồn gốc và sự phổ biến

Sự ra đời của thuật ngữ 
Dạng thức đầy đủ "nepotism baby" đã xuất hiện rải rác từ đầu thập niên 2010, nhưng phiên bản rút gọn "nepo baby" chỉ thực sự được ghi nhận lần đầu vào năm 2020 trên blog Pop Culture Died in 2009, khi tác giả mô tả nhân vật truyền hình Olivia Jade là "câu trả lời của thời đại chúng ta dành cho biểu tượng Bling Ring Alexis Haines".

Bùng nổ toàn cầu (2022–2023) 
Thuật ngữ này thực sự bùng nổ vào cuối năm 2022, khi một người dùng Twitter đăng tải dòng tweet về nữ diễn viên Maude Apatow (con gái của đạo diễn Judd Apatow và nữ diễn viên Leslie Mann) tham gia loạt phim Euphoria. Sự kiện này đã kích hoạt một làn sóng thảo luận trên TikTok, nơi người dùng liệt kê hàng loạt cá nhân mà họ coi là "nepo baby" trong giới nghệ sĩ. Tạp chí New York sau đó đã xuất bản một số báo đặc biệt với tiêu đề "Năm của Nepo Baby", phân tích sâu về hiện tượng này và phân loại các cấp độ "nepo baby" khác nhau trong ngành giải trí Mỹ. Các ấn phẩm lớn như The New York Times, Vox, Forbes và CNN cũng đồng loạt đưa tin về chủ đề này, biến nó thành một hiện tượng văn hóa toàn cầu.

Xu hướng mới (2024–2026) 
Đến năm 2026, thuật ngữ này tiếp tục mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Mùa thời trang Xuân/Hè 2026 chứng kiến sự xuất hiện dày đặc của thế hệ người mẫu "nepo baby" mới, tiêu biểu là Kai Schreiber (con gái của Naomi Watts và Liev Schreiber), Sunday Rose (con gái của Nicole Kidman và Keith Urban), cùng nhiều gương mặt khác. Trong lĩnh vực giải trí, nam diễn viên Jack Henry Robbins (con trai của Tim Robbins và Susan Sarandon) đã phát triển một loạt phim hài mang tên Nepo Baby cho nền tảng Hulu, dựa trên chính trải nghiệm của anh với tư cách là một "nepo baby không thành công". Cùng năm, nữ ca sĩ Violet Grohl (con gái của Dave Grohl) đã thẳng thắn đối diện với danh xưng này khi chuẩn bị phát hành album đầu tay, tuyên bố rằng cô không quan tâm đến những lời chỉ trích.

Phân loại và phạm vi

Trong ngành giải trí 
Đây là lĩnh vực thường xuyên được nhắc đến nhất khi bàn về nepo baby. Những cái tên như Lily-Rose Depp, Zoë Kravitz, Kaia Gerber, Maya Hawke, Gracie Abrams hay Brooklyn Beckham liên tục là tâm điểm của các cuộc tranh luận. Một số người trong số họ đã công khai đáp trả. Trong khi Lily-Rose Depp gọi thuật ngữ này là "phân biệt giới tính", thì Hailey Bieber lại đón nhận nó một cách hài hước bằng cách mặc một chiếc áo phông in chữ "nepo baby". Allison Williams, một diễn viên cũng thường bị gán nhãn, cho rằng việc thừa nhận đặc quyền không phải là một sự mất mát, miễn là bản thân tin tưởng vào kỹ năng của chính mình.

Trong thể thao 
Mặc dù thể thao thường được coi là lĩnh vực trọng dụng tài năng thực chất hơn, nhiều vận động viên có cha mẹ là người nổi tiếng vẫn bị gán nhãn "nepo baby". Trường hợp của Bronny James, con trai của siêu sao bóng rổ LeBron James, là một ví dụ điển hình. Việc anh được chọn vào đội Los Angeles Lakers đã làm dấy lên nhiều ý kiến cho rằng ảnh hưởng của cha anh đóng vai trò quan trọng hơn năng lực thực tế. Trong làng quần vợt, The New York Times cũng từng chỉ ra sự phổ biến của các "nepo baby".

Trong chính trị 
Tại Philippines, thuật ngữ này đã được sử dụng để mô tả con cái của các chính trị gia và quan chức tham nhũng, những người phô trương lối sống xa hoa bất thường so với thu nhập chính thức của gia đình. Ở Nepal, các cuộc biểu tình của Thế hệ Z năm 2025 một phần cũng xuất phát từ sự phẫn nộ đối với những "nepo kids" có lối sống xa xỉ được cho là tài trợ bởi công quỹ.

Nepo baby tại Việt Nam

Sự du nhập và tiếp nhận 
Thuật ngữ "nepo baby" du nhập vào Việt Nam chủ yếu qua mạng xã hội và các ấn phẩm văn hóa - giải trí từ khoảng năm 2022, thường được dịch là "con ông cháu cha". Khái niệm này nhanh chóng được công chúng trẻ đón nhận và áp dụng để bình luận về nhiều lĩnh vực, từ showbiz Việt đến đời sống chính trị - xã hội. Trong làng thời trang và giải trí Việt Nam năm 2025, báo chí cũng bắt đầu sử dụng thuật ngữ này để mô tả thế hệ người mẫu, diễn viên mới xuất thân từ các gia đình có tiếng tăm.

Tranh luận xã hội và bối cảnh hành chính 
Tại Việt Nam, khái niệm "con ông cháu cha" không chỉ giới hạn trong ngành giải trí mà còn là một vấn đề gây nhiều tranh cãi trong khu vực công và chính trị. Trong bối cảnh Việt Nam thực hiện việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh và bãi bỏ cấp huyện theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 12 tháng 6 năm 2025, dư luận càng có thêm lý do để quan tâm đến tính minh bạch và công bằng trong bộ máy nhân sự. Quá trình tinh gọn bộ máy này, với việc cả nước chỉ còn 34 tỉnh, thành phố, đặt ra yêu cầu sàng lọc đội ngũ cán bộ, công chức một cách nghiêm túc. Các chuyên gia và truyền thông trong nước nhận định rằng, nạn "con ông cháu cha" trong tuyển dụng và bổ nhiệm có thể làm suy yếu hiệu quả của cải cách hành chính, bởi lẽ những vị trí then chốt nếu được phân bổ dựa trên quan hệ gia đình thay vì năng lực thực chất sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng quản lý nhà nước, đặc biệt trong giai đoạn hậu sáp nhập đầy biến động.

Phân tích và phê bình

Góc nhìn phê phán 
Nhiều nhà nghiên cứu xã hội coi hiện tượng nepo baby là bằng chứng cho sự xói mòn của chế độ nhân tài và "Giấc mơ Mỹ". Shai Davidai, giáo sư tại Đại học Columbia, lập luận rằng những đứa trẻ gia tộc trị đã tước đi của xã hội câu chuyện truyền cảm hứng về việc kỹ năng và sự chăm chỉ sẽ được đền đáp. Giới phê bình cũng chỉ ra rằng những người xuất thân từ tầng lớp lao động hoặc không có quan hệ gia đình trong ngành thường bị đại diện thiếu hụt một cách đáng kể trên các phương tiện truyền thông. Sự kiện Jaden Smith, ở tuổi 27 và không có nền tảng đào tạo thiết kế chính quy, được bổ nhiệm làm giám đốc sáng tạo mảng nam của Christian Louboutin vào năm 2026 đã bị xem là một biểu hiện rõ ràng của đặc quyền, thách thức những nhà thiết kế đã dành nhiều năm khổ luyện.

Góc nhìn bảo vệ 
Ngược lại, có nhiều ý kiến cho rằng việc dán nhãn "nepo baby" đôi khi mang tính đơn giản hóa và thiếu công bằng. Nhà ảo thuật Penn Jillette cho rằng đây chỉ là "một cách khác để Internet tỏ ra phẫn nộ". Maya Hawke thừa nhận cô có những lợi thế nhất định nhưng nhấn mạnh rằng "những cơ hội đó sẽ không phải là vô tận; bạn phải tiếp tục làm việc và hoàn thành tốt công việc". Nữ diễn viên từng đoạt giải Quả cầu vàng Fernanda Torres cũng bảo vệ quan điểm rằng việc có cha mẹ nổi tiếng không giải quyết được mọi vấn đề trong cuộc sống, và mỗi cá nhân vẫn phải "tự tạo ra chính mình". Một số ấn phẩm như BuzzFeed và Jezebel cũng chỉ trích việc thuật ngữ này bị lạm dụng, áp đặt một cách quá lỏng lẻo cho nhiều nhân vật công chúng mà bỏ qua những nỗ lực cá nhân thực sự.

Các thuật ngữ liên quan 
Trong số báo đặc biệt của tạp chí New York, một thuật ngữ liên quan cũng được giới thiệu là "industry baby" (tạm dịch: "đứa trẻ của ngành"). Khái niệm này dùng để chỉ những người nổi tiếng có cha mẹ hoặc người thân không hẳn là siêu sao, nhưng đã đạt được một số thành công trong ngành (thường ở vị trí hậu trường), qua đó cung cấp cho con cái họ những mối quan hệ và cơ hội quý giá. Các ví dụ thường được trích dẫn bao gồm Billie Eilish, Meghan Markle, Laura Dern, Lena Dunham, Chris Pine và Daisy Edgar-Jones.

 Gia tộc trị: Hành vi thiên vị người thân trong việc bổ nhiệm hoặc trao cơ hội, là khái niệm gốc rễ của "nepo baby".
 Quý tộc thế tập: Một hệ thống chính thức hóa việc truyền lại tước vị, tài sản và đặc quyền qua các thế hệ, có thể coi là hình thức "nepo baby" cổ điển và được thể chế hóa.
 Con nhà giàu hưởng thụ quỹ ủy thác (trust fund baby): Chỉ những người thừa kế khối tài sản lớn, nhưng không nhất thiết phải hoạt động trong cùng lĩnh vực với cha mẹ.

Xem thêm 
 Aghazadeh
 Gia đình chính trị
 Thiên kiến nội nhóm
 Công bằng xã hội
 Phân tầng xã hội

Chú thích 

Từ mới thập niên 2020
Tiếng lóng Internet
Gia tộc trị
Thuật ngữ miệt thị người