Tòa án Tối cao Pakistan

Tòa án Tối cao Pakistan () là cơ quan tư pháp cao nhất của Pakistan.

Tòa án Tối cao có thẩm quyền xét xử phúc thẩm, xét xử sơ thẩm và tư vấn đối với tất cả các tòa án (bao gồm cả tòa án cấp cao, tòa án quận, tòa án đặc biệt và Tòa án Shariat Liên bang) về các các vấn đề luật pháp và thực hiện quyền hạn đối với các quyết định trong các vụ việc, vụ án thuộc thẩm quyền của tòa án. Trong hệ thống tòa án của Pakistan, Tòa án Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất và từng là cơ quan giám sát hiến pháp trước khi Tu chính án 27 thành lập Tòa án Hiến pháp Liên bang Pakistan.

Hiện tại, Tòa án Tối cao gồm chánh án, 17 thẩm phán và hai thẩm phán tạm thời tại Tòa phúc thẩm Shariat. Thẩm phán giữ chức vụ cho đến độ tuổi nghỉ hưu bắt buộc là 65 tuổi, trừ phi từ chức hoặc bị Ủy ban tư pháp tối cao luận tội dẫn đến việc tổng thống phải xem xét sai phạm của thẩm phán. Thành phần Tòa án Tối cao thường được phân loại theo các trường phái luật học bảo thủ, văn bản, ôn hòa và tự do.

Trụ sở Tòa án Tối cao là Tòa nhà Tòa án Tối cao ở Vùng Đỏ tại Islamabad.

Lịch sử 

Năm 1861, chính phủ thuộc địa Anh tại Ấn Độ ban hành Luật Tòa án cấp cao Ấn Độ, thành lập hệ thống tòa án cấp cao tại các tỉnh trên khắp tiểu lục địa Ấn Độ, đồng thời giải thể các tòa án tối cao ở Calcutta, Bombay, Madras, Lahore và hệ thống Panchayati tại các vùng tự trị.

Cho đến khi Tòa án Liên bang Ấn Độ được thành lập theo Luật Chính phủ Ấn Độ năm 1935, các tòa án cấp cao là cơ quan xét xử cao nhất cao nhất đối với tất cả các vụ án. Tòa án Liên bang có thẩm quyền hạn rộng để giải quyết tranh chấp giữa các tỉnh, tổng trấn và Luật Chính phủ Ấn Độ năm 1935, thường xuyên xét xử phúc thẩm quyế định của các tòa án cấp cao.

Sau khi Ấn Độ bị chia cắt năm 1947, Tòa án Liên bang cũng được chia giữa Ấn Độ và Pakistan. Thẩm phán Sir Harilal Kania trở thành chánh án đầu tiên của Ấn Độ, Thẩm phán Sir Abdul Rashid trở thành chánh án đầu tiên của Pakistan.

Tòa án Tối cao Pakistan được thành lập khi Hiến pháp đầu tiên của Pakistan được ban hành vào ngày 23 tháng 3 năm 1956, thay thế Tòa án Liên bang. Tòa án Tối cao ban đầu có trụ sở tại Karachi, hiện tại là trụ sở Tòa án cấp cao Sindh. Sau đó, Tòa án Tối cao chuyển trụ sở đến Tòa án cấp cao Lahore trước khi dời về trụ sở hiện tại ở Islamabad vào năm 1964.

Cơ cấu tổ chức 
Hiến pháp Pakistan không quy định số lượng thẩm phán Tòa án Tối cao.

Năm 1947, Tòa án Tối cao gồm một chánh án và sáu thẩm phán tòa án cấp cao đến từ Sindh, Punjab, NWFP, Balochistan và Đông Bengal. Tòa án Tối cao đề nghị Nghị viện tăng số lượng thẩm phán do khối lượng công việc của Tòa án ngày càng âtngw và các vụ án bắt đầu tồn đọng trong vài năm liên tiếp. Sau khi được tăng số lượng thẩm phán, hội đồng xét xử thường gồm hai đến ba thẩm phán. Trong những vụ việc liên quan các vấn đề pháp luật cơ bản, hội đồng xét xử gồm ít nhất năm thẩm phán.

Tiêu chuẩn và quy trình bổ nhiệm 
Thẩm phán Tòa án Tối cao do tổng thống bổ nhiệm theo đề cử của Ủy ban Tư pháp sau khi được Ủy ban Nghị viện phê chuẩn. Tổng thống chỉ định thẩm phán thâm niên nhất của Tòa án Tối cao làm chánh án.

Thẩm phán Tòa án Tối cao phải hội đủ các tiêu chuẩn sau đây:

 Là công dân Pakistan;
 Đã làm thẩm phán Tòa án cấp cao (bao gồm Tòa án cấp cao đã tồn tại ở Pakistan vào bất kỳ thời điểm nào trước ngày bắt đầu thi hành Hiến pháp) ít nhất năm năm; hoặc
 Đã làm luật sư tại Tòa án cấp cao (bao gồm Tòa án cấp cao đã tồn tại ở Pakistan vào bất kỳ thời điểm nào trước ngày bắt đầu thi hành Hiến pháp) ít nhất 15 năm.

Thẩm phán tạm thời 
Trong trường hợp không đủ số lượng thẩm phán để tiến hành công việc hoặc nếu cần thiết phải tăng số lượng thẩm phán Tòa án Tối cao thì chánh án có thể chỉ định thẩm phán ad hoc trong số thẩm phán tòa án cấp dưới với sự đồng ý của tổng thống. Hiện tại, có hai thẩm phán tạm thời được chỉ định từ Tòa án Sharia Liên bang.

Miễn nhiệm 
Thẩm phán Tòa án Tối cao chỉ bị miễn nhiệm trong trường hợp có sai phạm hoặc không làm việc được. Tổng thống quyết định miễn nhiệm thẩm phán Tòa án Tối cao sau khi có kiến nghị của Hội đồng Tư pháp Tối cao.

Lương bổng 
Ủy ban Tư pháp xác định mức lương, các khoản phụ cấp khác, nghỉ phép, lương hưu và những chế độ khác của thẩm phán Tòa án Tối cao. Mức lương của thẩm phán Tòa án Tối cao là 558.907 rupee Paksitan (5.333,85 đô la Mỹ) với các khoản phụ cấp bổ sung là 259.009 rupee Pakistan (2.471,81 đô la Mỹ). Những chế độ khác bao gồm nhà ở, điều trị y tế miễn phí và miễn thuế hóa đơn tiền điện. Thẩm phán Tòa án Tối cao đã nghỉ hưu không được hành nghề tại tòa án, cơ quan khác ở Pakistan.

Thành phần hiện tại 
Tính đến năm 2024, Tòa án Tối cao gồm tối đa 25 thẩm phán, hiện tại có 16 thẩm phán và khuyết 9 thẩm phán. Có hai thẩm phán tạm thời từ Tòa án Shariat Liên bang để hỗ trợ xét xử các vụ án liên quan đến tôn giáo.

Yahya Afridi là chánh án Pakistan đương nhiệm, được bổ nhiệm vào ngày 26 tháng 10 năm 2024.

Tòa phúc thẩm Shariat được thành lập vào năm 1980, gồm các học giả pháp lý có chuyên môn về luật học Hồi giáo. Thẩm phán tạm thời Tòa phúc thẩm được chỉ định trong số thẩm phán Tòa án Shariat Liên bang hoặc từ giới giáo sĩ. Tòa phúc thẩm Shariat là cơ quan cao nhất về giải thích luật Hồi giáo ở Pakistan và có quyền xét xử phúc thẩm quyết định của Tòa án Shariat Liên bang.

Thẩm quyền 
Tòa án tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của Pakistan, có thẩm quyền xét xử sơ thẩm, xét xử phúc thẩm và tư vấn đối với toàn bộ hệ thống tòa án Pakistan. Thẩm quyền của Tòa án Tối cao bị Tu chính án 5 Hiến pháp Pakistan hạn chế vào năm 1976, nhưng được  Tu chính án 8 khôi phục, mở rộng vào năm 1985.

Trong trường hợp chính phủ và các cơ quan chính phủ không bảo vệ quyền con người hoặc vi phạm pháp luật thì Tòa án Tối cao có quyền tự thụ lý vụ việc thông qua thẩm quyền suo motu.

Tòa án Tối cao có thẩm quyền xét xử sơ thẩm tranh chấp giữa hai chính quyền tỉnh hoặc Chính phủ Pakistan. Số vụ án, vụ việc được xem xét dựa trên thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án Tối cao rất ít và hầu hết các vụ án, vụ việc đều được đưa lên Tòa án Tối cao thông qua thủ tục kháng cáo. Tòa án Tối cao có quyền ra ý kiến tư vấn bằng văn bản về các vấn đề pháp luật quan trọng theo yêu cầu của tổng thống.

Độc lập tư pháp 
Tòa án Tối cao được hưởng độc lập tư pháp mạnh mẽ và có quyền hủy bỏ văn bản, quyết định của thủ tướng, Nghị viện trái với Hiến pháp. Tuy phải đối mặt với tình trạng thiết quân luật trong những thập kỷ qua, Tòa án Tối cao vẫn duy trì quyền lực thể chế ở một mức độ nhất định.

Quy trình

Phán quyết, chuyển giao vụ việc 
Tòa án Tối cao có quyền ban hành nội quy về hoạt động và thủ tục của Tòa án. Tòa án Tối cao ra phán quyết công khai ngay sau khi nghị án hoặc vào một ngày khác sau khi thông báo cho các bên liên quan thông qua luật sư của họ.

Tòa án Tối cao có quyền chuyển vụ án, vụ việc, đơn kháng cáo hoặc những thủ tục đang chờ xử lý khác trước một tòa án cấp cao đến một tòa án cấp dưới nếu xét thấy cần thiết nhằm đảm bảo công lý và quyền xét xử nhanh chóng. Tòa án Tối cao có thể ban hành chỉ thị, lệnh, quyết định mang tính tư vấn đối với một vụ án, vụ việc, vấn đề đang chờ xử lý tại một tòa án cấp cao nếu xét cần thiết để thi hành công lý trọn vẹn, bao gồm lệnh triệu tập người và xuất trình tài liệu. Chỉ thị và lệnh của Tòa án Tối cao là quyết định cuối cùng.

Tranh luận miệng 
Sau khi thụ lý vụ án, vụ việc thì Tòa án Tối cao ấn định ngày tranh luận miệng. Trong trường hợp một bên không đồng ý tranh luận thì coi như bên đó từ bỏ quyền tranh luận miệng. Tại phiên tranh luận miệng, các thẩm phán có thể ngắt lời luật sư và đặt câu hỏi. Nguyên đơn trình bày lập luận trước và có quyền phản bác lập luận của bị đơn sau khi bị đơn kết thúc trình bày.

Sau khi kết thúc phiên tranh luận miệng thì hội đồng xét xử nghị án. Hội đồng xét xử quyết định theo đa số.

Hiệp hội Luật sư Tòa án Tối cao 
Luật sư bào chữa trước Tòa án Tối cao phải là thành viên Hiệp hội Luật sư Tòa án Tối cao. Hiệp hội Luật sư được thành lập vào năm 1989, gồm các luật sư Tòa án tối cao được bầu chọn từ khắp cả nước.

Trụ sở 

Tòa nhà Tòa án Tối cao nằm trên Đại lộ Hiến pháp ở Islamabad, giáp với Văn phòng Thủ tướng ở phía nam, Dinh Tổng thống và Tòa nhà Nghị viện ở phía bắc.

Ban đầu, Tòa án Tối cao đặt trụ sở tại Karachi, sau đó chuyển đến nhiều địa điểm tại Lahore và Rawalpindi cho đến năm 1960, khi chính phủ dời thủ đô về Islamabad. Tòa nhà Tòa án Tối cao thuộc phạm vi bảo vệ của Cảnh sát Islamabad.

Kiến trúc sư người Nhật Bản Tange Kenzo thiết kế Tòa nhà Tòa án Tối cao theo lối kiến trúc hiện đại, hài hòa với Tòa nhà Nghị viện. Cơ quan Phát triển Thủ đô và Cơ quan Bảo vệ Môi trường giám sát việc thiết kế công trình kiến trúc và cơ sở hạ tầng dân dụng. Tòa nhà được khởi công vào thập niên 1960. Vào thập niên 1980–90, Cơ quan Phát triển Thủ đô mở rộng cơ sở hạ tầng của Tòa án Tối cao, đặc biệt là khi xây dựng thư viện luật của Tòa án Tối cao.

Xem thêm 

 Tổng thống Pakistan
 Thủ tướng Pakistan

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
Tòa án hiến pháp
Tòa án tối cao quốc gia
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata