Phật giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ

Phật giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ là cộng đồng và các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa Phật giáo do người Việt tại Hoa Kỳ thực hành và phát triển. Đây là một trong những cộng đồng Phật giáo phát triển năng động bậc nhất tại Hoa Kỳ, với hàng trăm tự viện, thiền viện và trung tâm tu học trải dài trên khắp 50 tiểu bang. Lịch sử phát triển của Phật giáo Việt Nam tại đây gắn liền với những biến động chính trị tại quê nhà và quá trình hội nhập của cộng đồng người Việt hải ngoại.

Lịch sử

Bối cảnh Phật giáo du nhập Hoa Kỳ
Phật giáo du nhập vào Hoa Kỳ như một triết lý từ thế kỷ 19, với dấu mốc quan trọng là bản dịch Kinh Pháp Hoa mang tên "White Lotus of the Good Law" của văn sĩ Henry David Thoreau. Về mặt tổ chức, Henry Steel Olcott và bà Helena Petrovna Blavatsky đã thành lập Hội Thông Thiên Học (Theosophical Society) tại New York vào năm 1875, tạo tiền đề cho việc truyền bá tư tưởng Phật giáo trong giới trí thức Mỹ. Henry Steel Olcott cũng chính là người đã thiết kế mẫu cờ Phật giáo được công nhận rộng rãi sau này. Các cộng đồng di dân châu Á, đặc biệt là người Trung Quốc và Nhật Bản, là những người đầu tiên mang theo các nghi thức thờ Phật đến Hoa Kỳ.

Những nhà truyền giáo Việt Nam tiên phong (thập niên 1950 - 1975)
Phật giáo Việt Nam bắt đầu có sự hiện diện tại Hoa Kỳ vào thập niên 1950 với sự xuất hiện của các tăng sĩ du học. Trong số đó, Hòa thượng Thích Quảng Liên là một trong những vị tiên phong, theo học ngành kinh tế tại Đại học Yale.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh đến Mỹ năm 1961 để nghiên cứu và giảng dạy ngành tôn giáo tỷ giáo tại Đại học Princeton và sau đó là Đại học Columbia. Ông là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất, đưa khái niệm "Phật giáo dấn thân" và phép thực tập chánh niệm đến với công chúng phương Tây.

Tuy nhiên, người được xem là "Sơ Tổ" đặt nền móng vững chắc cho Phật giáo Việt Nam tại Mỹ là Hòa thượng Tiến sĩ Thích Thiên Ân (1925–1980). Sau khi nhận bằng Tiến sĩ Văn chương tại Đại học Waseda, Nhật Bản, Ngài đến Đại học California tại Los Angeles (UCLA) làm giáo sư thỉnh giảng vào năm 1966. Nhận thấy nhu cầu tìm hiểu Thiền học của sinh viên Mỹ, năm 1970, Ngài thành lập Trung tâm Thiền học Quốc tế (International Buddhist Meditation Center - IBMC) tại khu Koreatown, Los Angeles. Năm 1973, Ngài tiếp tục thành lập Viện Đại học Đông Phương học. Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 đã khiến Ngài quyết định ở lại Hoa Kỳ và thành lập Chùa Việt Nam tại Los Angeles, ngôi chùa Việt Nam đầu tiên trên đất Mỹ.

Giai đoạn sau 1975 và sự phát triển bùng nổ
Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, làn sóng người Việt tị nạn đổ về Hoa Kỳ đã tạo ra một nhu cầu to lớn về đời sống tâm linh và bảo tồn văn hóa dân tộc. Các ngôi chùa Việt Nam mọc lên khắp nơi, ban đầu chỉ là những ngôi nhà nhỏ được tu sửa lại, sau đó dần phát triển thành những quần thể kiến trúc quy mô. Từ năm 1975 đến nay, số lượng chùa, tự viện và trung tâm Phật giáo của người Việt đã tăng trưởng vượt bậc. Một nghiên cứu học thuật năm 2024 ước tính rằng người Mỹ gốc Việt đã thành lập và vận hành hơn 400 trung tâm Phật giáo trên 42 tiểu bang, đóng góp phần lớn vào tổng số khoảng 650 trung tâm Phật giáo của cộng đồng Đông Nam Á tại Hoa Kỳ.

Đặc điểm và Tổ chức

Thành phần tín đồ
Cộng đồng Phật tử Việt Nam tại Hoa Kỳ bao gồm những người thuộc nhiều thế hệ khác nhau, từ những người tị nạn thuộc thế hệ thứ nhất cho đến những người Mỹ gốc Việt sinh ra và lớn lên tại Hoa Kỳ. Theo số liệu của Trung tâm Nghiên cứu Pew (Pew Research Center), 37% người Mỹ gốc Việt xác định tôn giáo của mình là Phật giáo, khiến họ trở thành nhóm sắc tộc châu Á có tỷ lệ Phật tử cao nhất tại Mỹ.

Với dân số người Mỹ gốc Việt ước tính khoảng 2,4 triệu người vào năm 2023, trong đó 38% cư trú tại California, có thể ước tính số lượng Phật tử gốc Việt tại Mỹ vào khoảng 888.000 người. Phần lớn Phật tử tập trung tại các khu vực có đông người Việt sinh sống như Quận Cam (Little Saigon), San Jose, Houston, Dallas, và thủ đô Washington D.C. và các vùng phụ cận. Bên cạnh đó, các trung tâm thiền theo truyền thống Làng Mai của Thiền sư Thích Nhất Hạnh còn thu hút một lượng lớn thiền sinh thuộc nhiều sắc tộc khác, không chỉ riêng người Việt.

Các tổ chức giáo hội
Tại hải ngoại, nhiều tổ chức giáo hội đã được thành lập để liên kết và hỗ trợ các tự viện. Nổi bật trong số đó là Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hoa Kỳ (Vietnamese American Unified Buddhist Congress), một tổ chức có ảnh hưởng lớn trong việc tổ chức các sự kiện Phật giáo quy mô quốc gia và đại diện cho tiếng nói của cộng đồng Phật tử Việt Nam tại Hoa Kỳ. Các tổ chức khác bao gồm Giáo hội Phật giáo Liên hữu Mỹ Việt và các hội đoàn cấp địa phương hoặc liên bang, đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối các hoạt động hoằng pháp và từ thiện.

Vai trò văn hóa và tâm linh
Các ngôi chùa Việt tại Hoa Kỳ không chỉ đơn thuần là nơi thờ tự mà còn là những trung tâm văn hóa, nơi bảo tồn ngôn ngữ, truyền thống và các giá trị gia đình của người Việt. Các lễ hội lớn như Phật Đản, Vu Lan Báo Hiếu và Tết Nguyên Đán được tổ chức long trọng, quy tụ hàng chục nghìn người tham dự. Đặc biệt, Đại lễ Phật Đản Phật lịch 2569 (Dương lịch 2025) đã được Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hoa Kỳ tổ chức tại Thủ đô Washington D.C., đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự hiện diện và ảnh hưởng của cộng đồng tại trung tâm chính trị của nước Mỹ.

Một số tự viện tiêu biểu
Dưới đây là một số tự viện có vai trò quan trọng trong lịch sử và sự phát triển của Phật giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ:

 Chùa Việt Nam (Los Angeles, California): Thành lập năm 1975 bởi Hòa thượng Thích Thiên Ân, là ngôi chùa Việt Nam đầu tiên trên đất Mỹ, hiện là trụ sở của Giáo hội Phật giáo Liên hữu Mỹ Việt.
 Chùa Pháp Vân (Pomona, California): Được biết đến là ngôi chùa Phật giáo Nguyên thủy (Theravada) Việt Nam đầu tiên tại Hoa Kỳ.
 Thiền viện Bồ Đề (theo truyền thống Trúc Lâm): Một trong nhiều thiền viện thuộc hệ phái của Hòa thượng Thích Thanh Từ, được thành lập để đáp ứng nhu cầu tu tập thiền định của Phật tử hải ngoại.
 Trung tâm Phật giáo Việt Nam (Sugar Land, Texas): Một quần thể Phật giáo rộng lớn, nổi tiếng với tượng Bồ tát Quán Thế Âm cao nhất bang Texas, trở thành một điểm đến tâm linh quan trọng của cộng đồng người Việt tại Houston và các vùng lân cận.

Xem thêm
 Phật giáo
 Thích Nhất Hạnh
 Người Mỹ gốc Việt
 Thích Thiên Ân

Chú thích

Hoa Kỳ
Phật giáo Hoa Kỳ
Người Mỹ gốc Việt