Lê Dũng Tráng

Lê Dũng Tráng (27 tháng 7 năm 1947 – 19 tháng 11 năm 2025) là giáo sư, tiến sĩ khoa học toán học Pháp–Việt. Ông là một trong những nhà Toán học nổi tiếng trên thế giới và là người có công lớn đưa Việt Nam kết nối với cộng đồng khoa học toàn cầu. Ông là viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS) từ năm 1993.

Tiểu sử và học vấn 
Lê Dũng Tráng sinh ngày 27 tháng 07 năm 1947 tại Sài Gòn, sau đó theo cha mẹ sang Pháp từ lúc mới 3 tuổi.

Ông theo học phổ thông tại trường Lycée Louis-le-Grand.

Ông hoàn thành luận văn Tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Claude Chevalley và Pierre Deligne vào năm 1969; bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ khoa học (Doctorat d’Etat) vào năm 1971, ở tuổi 24, và là một trong những Tiến sĩ khoa học trẻ nhất ở Pháp lúc bấy giờ.

Sự nghiệp học thuật của ông trải dài trên nhiều quốc gia. Ông từng làm trợ giảng tại Đại học Paris (1966–1969); Tùy viên và sau đó là Giáo sư nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) (1969–1975); Phó giáo sư rồi Giáo sư tại Đại học Paris 7 (1975–1999); Giáo sư Đại học Provence Marseille (1999–2003); Giáo sư Trường Bách khoa Paris (1983–1995). Ông là viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS) từ năm 1993. Ông còn là Chủ tịch ban Toán tại Trung tâm Quốc tế về Vật lý Lý thuyết  (ICTP) mang tên “Abdus Salam” từ năm 2002 đến năm 2009.

Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục nghiên cứu, làm việc tại các trường đại học ở Brazil và tiếp tục trao đổi học thuật quốc tế.

Ông qua đời tại Pau (Pháp) vào tối ngày 19 tháng 11 năm 2025, theo giờ địa phương.

Sự nghiệp 
Lê Dũng Tráng là một trong những nhà Toán học Việt Nam nổi tiếng trên thế giới và có công lớn đưa Việt Nam gia nhập Hội Toán học Thế giới (IMU). Ông được đánh giá là người đã mở ra những cơ hội mới cho Việt Nam kết nối với cộng đồng khoa học toàn cầu.

Nghiên cứu toán học 
Lê Dũng Tráng là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về Lý thuyết kỳ dị. Lĩnh vực nghiên cứu chính của ông là các điểm kỳ dị trong hình học và lý thuyết Hodge. Ông đã công bố nhiều công trình quan trọng, phát triển các công cụ nghiên cứu mới, góp phần mở rộng hiểu biết của các nhà Toán học khác trên thế giới. Ông luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của tự học và nghiên cứu độc lập trong Toán học, cũng như việc không ngừng nỗ lực để nâng cao năng lực cá nhân.

Cầu nối giữa nền Toán học Việt Nam và Thế giới 
Lê Dũng Tráng thành danh ở Pháp nhưng ông luôn hướng về Việt Nam. Từ những năm 1970, ông đã tự bỏ kinh phí cá nhân để về Việt Nam giảng dạy. Năm 1974, theo lời mời của Giáo sư Tạ Quang Bửu, ông cùng các nhà Toán học quốc tế sang Việt Nam tổ chức chuỗi bài giảng về các vấn đề Toán học tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Trang đầu luận án Tiến sĩ khoa học của Lê Dũng Tráng ghi đậm dòng chữ "Kính tặng nhân dân tôi, Tổ quốc tôi, Tổ quốc Việt Nam anh hùng".

Ông là người Việt đầu tiên sang Mỹ bằng hộ chiếu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thủ tục làm visa sang Mỹ khá chật vật, kéo dài từ năm 1973 sang đến tận năm 1974. Ông kể lại, chính ông Kissinger đã trực tiếp đồng ý.

Một trong những đóng góp quan trọng của ông là vận động để Việt Nam gia nhập Hội Toán học Thế giới (IMU) vào năm 1974. Ông tích cực vận động kinh phí, kết nối với các nhà Toán học ở Mỹ, Pháp và Nhật Bản để hỗ trợ các nhà toán học Việt Nam tham dự Đại hội Toán học Thế giới tại Vancouver, Canada. Cũng nhờ sự kết nối và vận động của ông, nhiều nhà toán học quốc tế đến Việt Nam giảng bài, nhiều nhà toán học trẻ của Việt Nam được tạo điều kiện ra nước ngoài tu nghiệp. Có thể nói, ông là một trong những người có công lớn đưa Toán học Việt Nam hòa nhập với cộng đồng Toán học quốc tế.

Vinh danh 
 Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (1993).
 Tiến sĩ danh dự của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (2004).
 Giải thưởng toán học của Viện Hàn lâm Khoa học Pháp (1990).
Nguồn:

Công trình tiêu biểu 
 Introduction à la théorie des singularités, Paris, Hermann, 2 volumes, 1988
 Publisher: Algebraic approach to differential equations, Bibliotheca Alexandrina, Alexandria, Nov. 2007, World Scientific 2010
 Editor with Kyoji Saito, Bernard Teissier: Singularity Theory, World Scientific 1995
 Topology of hypersurfaces complexes, in singularités à Cargese, astérisque 7/8, 1973, 171–182
 with C. P. Ramanujam The invariance of Milnor's number implies the invariance of the topological type, American Journal of Mathematics, Volume 98, 1976, pp 67–78
 Calcul du nombre de cycles évanouissants d'une hyper surface complexe, Annales de l'institut Fourier, 23, 1973, 261–270, NUMDAM
 Topological Use of Polar Curves, Proc. Symp Pure Math, Volume 29, 1975, pp 507–512
 with Francoise Michel, Claude Weber: Courbes polaires et topology of courbes plan. Annales scientifiques de l'Ecole Normale Supérieure, Sér.4, band 24, 1991, pp. 141–169, NUMDAM
 The geometry of the monodromy theorem in C. P. Ramanujam – a tribute, Tata Institute, Springer Verlag 1978, 157–173
 with H. Hamm Un théoreme de Zariski du type de Lefschetz, Ann.Sci.ENS, 6, 1973, 317–366

Tham khảo 

Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới
Nhà toán học Việt Nam
Người Sài Gòn
Tiến sĩ Khoa học
Giáo sư Pháp
Nhà toán học Pháp
Người Pháp gốc Việt
Giáo sư gốc Việt