Người Việt tại Israel

Người Việt tại Israel là một cộng đồng người Việt Nam sinh sống, làm việc và học tập tại Nhà nước Israel. Cộng đồng này có nguồn gốc đặc biệt từ các đợt tiếp nhận thuyền nhân Việt Nam tị nạn trong giai đoạn 1977–1979 và sau đó được bổ sung bởi các nhóm lao động, tu nghiệp sinh, sinh viên và người định cư theo diện đoàn tụ gia đình. Theo số liệu từ cơ quan đại diện Việt Nam và Hội Người Việt Nam tại Israel, đến năm 2025–2026, tổng số người Việt tại Israel ước tính khoảng 700 người, sinh sống chủ yếu tại các thành phố lớn như Tel Aviv, Bat Yam, Netanya, Haifa và một số khu vực lân cận.

Dù có quy mô nhỏ so với các cộng đồng người Việt tại châu Âu hay Bắc Mỹ, cộng đồng người Việt tại Israel mang những đặc điểm riêng biệt do bối cảnh địa chính trị phức tạp của khu vực Trung Đông và chính sách tị nạn nhân đạo từng được chính quyền Israel áp dụng. Cộng đồng này bao gồm hai nhóm chính: thế hệ thuyền nhân đầu tiên và con cháu của họ (khoảng 150–200 người) cùng với nhóm lao động, sinh viên, tu nghiệp sinh đến sau những năm 2000. Trong những năm 2025–2026, cộng đồng này đã trải qua các giai đoạn căng thẳng an ninh nghiêm trọng do xung đột giữa Israel và Iran cùng các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Lịch sử hình thành và phát triển

Bối cảnh tiếp nhận thuyền nhân Việt Nam (1977–1979) 

Sau Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, hàng trăm nghìn người Việt Nam đã rời bỏ đất nước bằng đường biển, trở thành thuyền nhân tìm kiếm nơi tị nạn trên khắp thế giới. Trong bối cảnh đó, Nhà nước Israel dưới thời Thủ tướng Menachem Begin đã có một quyết định mang tính nhân đạo, tiếp nhận khoảng 360–366 thuyền nhân Việt Nam trong giai đoạn 1977–1979.

Sự kiện mở đầu diễn ra vào ngày 10 tháng 6 năm 1977, khi tàu chở hàng Yuvali của Israel, đang trên hải trình đến Đài Loan, đã cứu vớt một nhóm 66 thuyền nhân Việt Nam trên Biển Đông. Những người này đã trải qua hành trình gian khổ trên một chiếc thuyền đánh cá ọp ẹp, hết lương thực và nước uống, trước khi được tàu Israel phát hiện. Sau khi bị một số quốc gia châu Á từ chối tiếp nhận, nhóm thuyền nhân này đã được đưa đến Israel và chào đón tại sân bay Ben Gurion vào ngày 26 tháng 6 năm 1977.

Thủ tướng Menachem Begin, người vừa nhậm chức chỉ một tuần trước đó, đã quyết định trao quy chế tị nạn cho nhóm thuyền nhân này. Ông được trích dẫn đã so sánh hoàn cảnh của họ với những người tị nạn Do Thái trong thời kỳ Holocaust, đặc biệt nhắc đến con tàu St. Louis chở 900 người Do Thái từng bị từ chối khắp nơi trước Thế chiến II. Begin tuyên bố: "Chúng tôi chưa bao giờ quên con tàu St. Louis... Vì vậy, việc trao cho những người này một nơi trú ẩn trên Đất Israel là điều tự nhiên."

Sau sự kiện đầu tiên, Israel tiếp tục tiếp nhận thêm hai đợt thuyền nhân Việt Nam trong hai năm tiếp theo, nâng tổng số người được cấp quy chế tị nạn lên khoảng 366 người. Họ được cấp quyền công dân Israel đầy đủ, hưởng các quyền lợi xã hội như người dân bản địa và được bố trí nhà ở do nhà nước hỗ trợ.

Những năm đầu định cư và thích nghi 

Những người Việt tị nạn đầu tiên chủ yếu được định cư tại khu vực Jaffa và Bat Yam, phía nam Tel Aviv. Họ phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình hòa nhập: rào cản ngôn ngữ (tiếng Hebrew), khác biệt văn hóa, và đặc biệt là tâm lý mất mát sau chiến tranh. Nhiều người trong số họ chỉ có trình độ học vấn tiểu học, thậm chí không biết chữ tiếng Việt, khiến việc học tiếng Hebrew trở nên vô cùng khó khăn.

Một số cá nhân nổi bật đã hỗ trợ cộng đồng vượt qua giai đoạn đầu. Ông Phong Lê Quang, một cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa từng phục vụ cùng quân đội Mỹ, là người duy nhất trong nhóm thuyền nhân đầu tiên có thể nói tiếng Anh, đã đóng vai trò phiên dịch và cầu nối giữa cộng đồng với chính quyền Israel.

Sự dịch chuyển dân số và cộng đồng hiện nay 

Theo thời gian, khoảng hơn một nửa số thuyền nhân ban đầu đã rời Israel để đoàn tụ với thân nhân tại Hoa Kỳ, Canada, Pháp và các nước châu Âu khác, nơi có cộng đồng người Việt lớn mạnh hơn. Theo ước tính, đến năm 2015, chỉ còn khoảng 150–200 người thuộc thế hệ thuyền nhân đầu tiên và con cháu của họ còn sinh sống tại Israel.

Từ những năm 2000 trở đi, cộng đồng người Việt tại Israel được bổ sung bởi các nhóm mới: lao động nhập cư, tu nghiệp sinh nông nghiệp, sinh viên quốc tế và một số ít người kết hôn với công dân Israel. Sự đa dạng này đã làm thay đổi cấu trúc cộng đồng, tạo nên sự phân tầng về địa vị kinh tế – xã hội và mức độ gắn kết với quê hương.

Đặc điểm dân số và phân bố địa lý

Quy mô và cơ cấu 

Theo số liệu công bố tại hội nghị thành lập Hội Người Việt Nam tại Israel ngày 27 tháng 3 năm 2025, tổng số người Việt tại Israel vào khoảng 700 người. Con số này bao gồm nhiều thành phần:

   Người định cư lâu dài: Chủ yếu là thế hệ thuyền nhân còn ở lại và con cháu của họ (khoảng 150–200 người).
   Lao động: Một số lượng đáng kể lao động Việt Nam làm việc trong các lĩnh vực nông nghiệp, xây dựng, dịch vụ và chăm sóc sức khỏe.
   Tu nghiệp sinh nông nghiệp: Nhóm này tham gia các chương trình đào tạo và thực tập nông nghiệp công nghệ cao tại Israel, thường kéo dài từ 11 tháng đến vài năm.
   Sinh viên: Một số ít sinh viên Việt Nam theo học các chương trình đại học và sau đại học tại các trường đại học của Israel.

Cơ cấu cộng đồng có sự đa dạng về độ tuổi và mức độ hòa nhập. Thế hệ thuyền nhân đầu tiên nay đã cao tuổi, trong khi thế hệ thứ hai (sinh ra và lớn lên tại Israel) hòa nhập sâu vào xã hội Israel, nói tiếng Hebrew như người bản xứ và ít gắn bó với văn hóa Việt Nam hơn.

Phân bố địa lý 

Khác với giai đoạn đầu khi người Việt chủ yếu tập trung ở Tel Aviv, hiện nay cộng đồng phân tán rộng hơn tại các thành phố thuộc khu vực duyên hải trung tâm và phía bắc Israel:

   Bat Yam: Được xem là khu vực tập trung đông người Việt nhất, nằm cách Tel Aviv hơn 7 km về phía nam.
   Tel Aviv và vùng phụ cận: Bao gồm các thành phố như Ramat Gan, Herzliya, nơi có nhiều cơ sở kinh doanh của người Việt và là trung tâm kinh tế – văn hóa của Israel.
   Netanya: Thành phố ven biển phía bắc Tel Aviv, nơi Chủ tịch Hội Người Việt Nam tại Israel Trương Thị Hồng (Hồng Shuranys) sinh sống.
   Haifa: Thành phố cảng lớn phía bắc, nơi có một số lao động và sinh viên Việt Nam cư trú.
   Các khu vực khác: Một số ít người Việt sinh sống tại Jerusalem, Ashdod, Beer Sheva và các thành phố nhỏ hơn.

Đời sống và tổ chức cộng đồng

Hoạt động kinh tế và nghề nghiệp 

Hoạt động kinh tế của người Việt tại Israel khá đa dạng, phản ánh sự phân tầng trong cộng đồng:

   Thế hệ thuyền nhân đầu tiên : Ban đầu làm các công việc lao động phổ thông, sau đó nhiều người chuyển sang kinh doanh nhỏ, đặc biệt là mở nhà hàng ẩm thực châu Á. Một số nhà hàng Việt Nam tại Tel Aviv như "Cà phê Hanoi" hay "Viet-Taam" đã trở thành điểm đến quen thuộc cho cả người Việt lẫn người Israel yêu thích ẩm thực Việt.
   Lao động nhập cư : Phần lớn làm việc trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, xây dựng và chăm sóc người cao tuổi. Israel được đánh giá là thị trường lao động có mức lương hấp dẫn đối với lao động Việt Nam, với nhu cầu nhân lực lớn trong bối cảnh thiếu hụt lao động nội địa. Tháng 5 năm 2025, Bộ trưởng Lao động Israel Rabbi Yoav Ben Tzur cho biết nước này cần tới 60.000 lao động xây dựng và 200.000 lao động trong các lĩnh vực khác.
   Thế hệ thứ hai : Hòa nhập hoàn toàn vào thị trường lao động Israel, làm việc trong nhiều ngành nghề như công nghệ thông tin, tài chính, bất động sản và nghệ thuật.

Văn hóa và giáo dục 

Việc gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam là một thách thức đối với cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh xa quê hương và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn hóa Do Thái. Tuy nhiên, một số hoạt động văn hóa vẫn được duy trì:

   Lớp dạy tiếng Việt : Ban Liên lạc cộng đồng (trước khi Hội Người Việt Nam tại Israel được thành lập) đã tổ chức các lớp dạy tiếng Việt cho con em kiều bào, nhằm duy trì khả năng sử dụng tiếng mẹ đẻ.
   Sự kiện Tết cổ truyền : Hằng năm, Đại sứ quán Việt Nam tại Israel đều tổ chức chương trình Tết cộng đồng, quy tụ bà con người Việt đến giao lưu, thưởng thức ẩm thực truyền thống và hướng về quê hương. Chương trình Tết Bính Ngọ 2026 thu hút khoảng 150 khách mời tham dự.
   Kết nối với quê hương : Dù sống xa Tổ quốc, cộng đồng người Việt tại Israel vẫn duy trì sự quan tâm đến các sự kiện chính trị – xã hội trong nước, như cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031.

Tổ chức cộng đồng 

Bước ngoặt quan trọng trong đời sống cộng đồng diễn ra vào ngày 27 tháng 3 năm 2025, khi Hội nghị thành lập Hội Người Việt Nam tại Israel được tổ chức tại Tel Aviv. Trước đó, cộng đồng chỉ có Ban Liên lạc cộng đồng, hoạt động từ khoảng năm 2015. Hội Người Việt Nam tại Israel ra đời với mục tiêu:

   Tăng cường đoàn kết, tương trợ lẫn nhau trong cộng đồng.
   Gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam và tiếng Việt.
   Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên.
   Làm cầu nối giữa cộng đồng với Đại sứ quán Việt Nam và chính quyền sở tại.
   Hỗ trợ công tác bảo hộ công dân trong các tình huống khẩn cấp.

Bà Trương Thị Hồng (Hồng Shuranys) được bầu làm Chủ tịch Hội nhiệm kỳ 2025–2030. Nhân dịp thành lập, Hội đã trao hỗ trợ tài chính cho ba nghiên cứu sinh Việt Nam tại Israel, mỗi suất trị giá 4.200 USD, trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ tổng trị giá 42.000 USD.

Ảnh hưởng của xung đột khu vực và công tác bảo hộ công dân (2025–2026)

Diễn biến xung đột và tác động đến cộng đồng 

Từ giữa năm 2025 đến đầu năm 2026, tình hình an ninh tại Israel trở nên căng thẳng nghiêm trọng do xung đột leo thang giữa Israel với Iran và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Cộng đồng người Việt tại Israel, dù có quy mô nhỏ, đã chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các đợt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV).

   Tháng 6 năm 2025 : Xung đột Israel–Iran bùng phát. Bộ Ngoại giao Việt Nam xác nhận có hơn 700 công dân Việt Nam tại Israel vào thời điểm này. Đại sứ quán Việt Nam tại Israel đã kích hoạt cơ chế ứng phó khẩn cấp, mở cổng đăng ký trực tuyến cho công dân có nguyện vọng rời Israel. Mặc dù tình hình nguy hiểm, không có thương vong nào trong cộng đồng người Việt được ghi nhận.
   Tháng 2 – 4 năm 2026 : Một làn sóng xung đột mới bùng phát dữ dội hơn. Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Đại sứ quán Việt Nam phát khuyến cáo khẩn sau khi Israel không kích Iran và bị đáp trả. Israel ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, áp dụng chế độ "chỉ duy trì hoạt động thiết yếu", đóng cửa không phận và tạm dừng toàn bộ hoạt động giáo dục. Người Việt tại Israel mô tả cuộc sống trong những ngày này vô cùng căng thẳng, có người phải chạy xuống hầm trú ẩn tới 34 lần trong một ngày.
   Tháng 3 – 4 năm 2026 : Các đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV tiếp tục diễn ra, gây thiệt hại về người và cơ sở hạ tầng tại các khu vực như Tel Aviv, Arad, Dimona và Haifa. Các vụ tấn công vào khu công nghiệp hóa chất và tổ hợp lọc dầu làm dấy lên lo ngại về nguy cơ rò rỉ vật liệu nguy hại.

Bất chấp những khó khăn, cộng đồng người Việt tại Israel đã thể hiện sự thích nghi và tinh thần đoàn kết đáng kể. Sau ba tuần xung đột (tính đến cuối tháng 3 năm 2026), cuộc sống của cộng đồng dần ổn định trở lại. Nhiều cơ sở kinh doanh của người Việt đã mở cửa lại, lao động quay trở lại làm việc, và các hoạt động hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng tiếp tục được duy trì.

Công tác bảo hộ công dân của Đại sứ quán Việt Nam 

Trong suốt giai đoạn xung đột, Đại sứ quán Việt Nam tại Israel đã đóng vai trò chủ chốt trong việc bảo hộ công dân:

   Cập nhật thông tin và khuyến cáo : Đại sứ quán liên tục phát đi các thông báo, khuyến cáo cộng đồng tuân thủ hướng dẫn của Bộ Tư lệnh Mặt trận Nội địa Israel (Home Front Command), bao gồm việc xác định nơi trú ẩn, hạn chế di chuyển và cách ứng phó khi có còi báo động.
   Duy trì liên lạc khẩn cấp : Đại sứ quán thiết lập đường dây nóng 24/7 và duy trì liên lạc thường xuyên với các đầu mối trong cộng đồng để nắm bắt tình hình và hỗ trợ kịp thời.
   Chuẩn bị phương án sơ tán : Đại sứ quán đã lên kế hoạch sơ tán công dân sang nước thứ ba hoặc về Việt Nam, đồng thời mở cổng đăng ký trực tuyến để tổng hợp nhu cầu của bà con.

Theo đánh giá của Đại biện Nghiêm Xuân Hải Đăng, đến đầu tháng 3 năm 2026, chưa có công dân Việt Nam nào thiệt mạng hoặc bị thương do các cuộc tấn công. Các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, internet và nguồn cung thực phẩm vẫn được duy trì, dù cuộc sống bị đảo lộn nghiêm trọng.

Quan hệ Việt Nam – Israel và vai trò của cộng đồng 

Cộng đồng người Việt tại Israel, dù nhỏ, vẫn đóng vai trò là cầu nối văn hóa và nhân văn trong quan hệ song phương giữa Việt Nam và Israel. Quan hệ hai nước đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây:

   Hợp tác kinh tế – thương mại : Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Israel (VIFTA), có hiệu lực từ tháng 11 năm 2024, đã tạo động lực mạnh mẽ cho thương mại song phương. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại hai chiều ước đạt trên 3,7 tỷ USD, với xuất khẩu của Việt Nam sang Israel đạt gần 900 triệu USD, tăng hơn 10% so với năm trước. Hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang Israel tiếp tục tăng trưởng 21,75% so với cùng kỳ.
   Hợp tác lao động : Hai nước đang trong quá trình đàm phán và hoàn tất Hiệp định về lao động, mở ra cơ hội đưa lao động Việt Nam có tay nghề cao sang làm việc tại Israel.
   Kết nối hàng không : Từ tháng 1 năm 2026, hãng hàng không Arkia của Israel đã khai trương đường bay thẳng đầu tiên giữa Tel Aviv và Hà Nội, với tần suất một chuyến mỗi tuần, góp phần thúc đẩy giao lưu du lịch, thương mại và đầu tư giữa hai nước.

Trong bối cảnh đó, cộng đồng người Việt tại Israel, với sự am hiểu văn hóa và xã hội sở tại, được kỳ vọng sẽ tiếp tục là nhân tố tích cực trong việc thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và Israel.

Thách thức và triển vọng 

Cộng đồng người Việt tại Israel đối mặt với những thách thức đặc thù:

   Bất ổn an ninh thường trực : Sống trong khu vực thường xuyên xảy ra xung đột vũ trang, cộng đồng phải thích nghi với cuộc sống trong tình trạng cảnh giác cao độ, ảnh hưởng đến tâm lý và sinh hoạt hàng ngày. Như bà Hồng Shuranys chia sẻ, "không nơi nào ở Israel hiện tại là an toàn tuyệt đối".
   Quy mô cộng đồng nhỏ và phân tán : Số lượng ít ỏi và sự phân tán về địa lý, thành phần khiến việc duy trì bản sắc văn hóa và xây dựng các thiết chế cộng đồng bền vững gặp nhiều khó khăn.
   Khác biệt văn hóa và rào cản ngôn ngữ : Dù thế hệ thứ hai hòa nhập tốt, thế hệ đầu tiên và lao động mới đến vẫn gặp trở ngại về ngôn ngữ và khác biệt văn hóa, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ và hòa nhập xã hội.

Tuy nhiên, triển vọng phát triển của cộng đồng vẫn có những điểm sáng. Việc thành lập Hội Người Việt Nam tại Israel vào năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo ra một tổ chức đại diện chính thức, có khả năng tập hợp, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi cho các thành viên tốt hơn. Sự phát triển trong quan hệ song phương Việt Nam – Israel, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại, lao động và hàng không, cũng mở ra những cơ hội mới cho giao lưu nhân dân và sự phát triển của cộng đồng người Việt tại đây.

Chú thích