Bắc 54

Bắc 54, hoặc "Bắc Kỳ 54", là cụm từ nói về những người miền Bắc di cư vào miền Nam Việt Nam dưới vĩ tuyến 17 vào năm 1954 và 1955. Họ rời khỏi vùng do chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quản lý để vào vùng do Quốc gia Việt Nam quản lý sau ngày ký kết Hiệp định Genève năm 1954.

Chiến dịch Con đường đến tự do 

Chiến dịch Con đường đến tự do là một sáng kiến của hải quân Hoa Kỳ và quân đội Pháp để di chuyển các thường dân Việt Nam muốn di cư đến nửa phía Nam của Việt Nam từ miền Bắc, chủ yếu bằng tàu thuyền hoặc máy bay, theo hiệp định Genève năm 1954. Tạo ra thời kỳ 300 ngày mà mọi người có thể di cư tự do giữa miền Bắc Việt Nam và miền Nam Việt Nam trước khi vĩ tuyến 17 bị phong tỏa vào ngày 18 tháng 5 năm 1955. Người Bắc 54 đã di cư vào miền Nam bằng chiến dịch con đường đến tự do với con số ước lượng từ 800.000 người đến gần 1 triệu người năm 1955. Thêm 109.000 người di cư về phía Nam bằng phương tiện riêng của họ, một số ít di cư sau khoảng thời gian 300 ngày (ví dụ như sau cuộc nổi dậy Quỳnh Lưu, Nghệ An năm 1956,...). Những người tự di cư bằng cách đi bộ xuyên qua Lào, lên tàu đánh cá địa phương sau khi lấy được hoặc đi vào tỉnh Quảng Bình để bơi qua dòng sông Bến Hải ở vĩ tuyến 17. Phần lớn người di cư có nguồn gốc từ đồng bằng sông Hồng, đặc biệt là Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình, Nam Định, một số từ Bắc Trung Bộ như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và số ít từ các tỉnh trung du, miền núi Bắc Bộ.

Theo các tài liệu của Mỹ, trong thời gian này Edward Lansdale, chuyên gia tình báo Mỹ hoạt động tại miền Bắc Việt Nam, có nhiệm vụ làm suy yếu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bằng mọi cách có thể. Lansdale và nhóm của ông đã thực hiện một chiến dịch tuyên truyền miêu tả rằng các điều kiện sắp tới dưới chính quyền Việt Minh sẽ ác nghiệt hết mức. Những khẩu hiệu như "Chúa đã vào Nam", "Đức Mẹ đã rời miền Bắc" cũng được cho là do nhóm Lansdale đặt ra. Việt Minh gọi mỉa mai cuộc di cư là "theo Chúa vào Nam". Nhưng một nghiên cứu cho thấy hầu như không ai trong số những người được phỏng vấn từng thấy truyền đơn, áp phích hay tài liệu nào kêu gọi di cư vào Nam. Họ ra đi vì tác động của cha xứ, những câu chuyện truyền miệng, hoặc vì lý do cá nhân chứ không phải vì chịu tác động của các truyền đơn tuyên truyền chống cộng của CIA.

Chính bản thân Edward Lansdale cho rằng chiến dịch tâm lý của mình ít có ảnh hưởng tới dân chúng:
"Người ta không bật khỏi gốc rễ mà rời bỏ quê hương chỉ vì những khẩu hiệu xuông. Họ thật sự lo sợ những gì có thể xảy đến với mình, và cảm xúc ấy mạnh mẽ đến mức vượt qua được sự gắn bó với đất đai, nhà cửa và mồ mả tổ tiên. Vì vậy, ý định ấy phần lớn xuất phát từ họ, còn chúng tôi chủ yếu chỉ làm cho việc di chuyển trở nên khả thi."

Hơn 200.000 người Phật giáo di cư vào Nam cùng với các tăng sĩ chính. Cả một phong trào trí thức Phật giáo di dời vào miền Nam. Hàng chục nghìn người thuộc các sắc tộc thiểu số cũng di chuyển vào Nam.

Định cư 

Nhiều người Bắc 54 đã định cư ở các khu vực ven biển như Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Thuận (nơi nhiều người làm nghề đánh bắt cá), Đồng Nai (nơi nhiều người làm nghề trồng trọt và chăn nuôi), hoặc tại các đô thị lớn như Sài Gòn hoặc Biên Hòa. Biên Hòa sau này sẽ trở thành địa điểm chống cự quy mô nhỏ với chính quyền mới trong những tháng đầu sau khi chế độ Việt Nam Cộng hòa sụp đổ năm 1975, vì sự tập trung cao độ của những người Bắc 54 chống cộng sản và con cháu của họ đã di cư vào miền Nam Việt Nam năm 1954, 1955.

Người Bắc di cư vì nhiều lý do chính trị, kinh tế, và tôn giáo. Trong số người Công giáo, có những người quyết định di cư không phải vì lý do tôn giáo. Thành phần di cư Công giáo từ miền Bắc thực tế đã mang đến nhiều thách thức phức tạp cho Giáo hội Công giáo tại miền Nam; thủ tướng Ngô Đình Diệm cũng không tái định cư người Công giáo miền Bắc ở quanh Sài Gòn như một chính sách chiến lược có chủ đích. Người Công giáo Việt Nam không phải là một khối đồng nhất, và họ cũng không thống nhất về lập trường chính trị. Do đó, việc đồng nhất "người tị nạn Công giáo với tất cả người Công giáo, với tất cả người tị nạn, hoặc với những người ủng hộ trung thành Ngô Đình Diệm" là một huyền thoại. Việc tái định cư người tị nạn Công giáo một cách phân tán cho thấy rằng việc là người tị nạn hay là người Công giáo không đảm bảo nhận được sự ưu ái từ tổng thống. Giáo hội ở miền Nam phải đối phó với những thách thức gắn liền với việc đón một đoàn người Công giáo nhập cư có quy mô còn lớn hơn cả bản thân giáo hội miền Nam. Theo một thống kê, vào năm 1954 cả Việt Nam có hơn 1,9 triệu người Công giáo; trong đó hơn 1,4 triệu người ở miền Bắc, và khoảng 800.000 người trong số đó di cư vào Nam. Giáo hội miền Nam còn gặp khó khăn khi văn hóa của các tín đồ hai miền khác nhau. Ngoài những khó khăn thì Giáo hội có một thuận lợi là tất cả tín hữu đều theo một hệ thống giáo lý và nghi lễ.

Những người Bắc 54 nổi tiếng 

Đây là danh sách chưa đầy đủ những người nổi tiếng có quê hương phía Bắc vĩ tuyến 17 từ Quảng Bình trở ra, một số người trong danh sách này di cư từ trước năm 1954. Các tỉnh, thành của miền Bắc Việt Nam được sắp xếp theo thứ tự trên bản đồ từ phía cực Bắc xuống cực Nam, từ Tây sang Đông.

Cao Bằng 
 Linh Quang Viên
 Nguyễn Đức Thắng (tướng)

Yên Bái 
Tỉnh cũ Yên Bái nay thuộc tỉnh Lào Cai.
 Nguyễn Xuân Vinh, đại tá, nhà khoa học không gian

Phú Thọ 
Phạm vi tỉnh Phú Thọ ngày nay còn gồm đa số phạm vi ba tỉnh cũ Hòa Bình, Vĩnh Yên, và Phúc Yên.
 Piô Ngô Phúc Hậu
 Vũ Hồng Khanh, nhà cách mạng, chính khách

Bắc Ninh 
Phạm vi tỉnh Bắc Ninh ngày nay còn bao gồm tỉnh cũ Bắc Giang.
 Bàng Bá Lân (quê Bắc Giang), nhà thơ, nhà giáo
 Nam Lộc, nhạc sĩ, dẫn chương trình
 Ngô Gia Hy, bác sĩ
 Nguyễn Đăng Thục, nhà giáo
 Nguyễn Xuân Oánh, chính khách VNCH và CHXHCNVN
 Nguyễn Văn Hiếu (trung tướng)
 Nguyễn Văn Nhuệ
 Phạm Văn Đổng
 Phan Trọng Chinh
 Trịnh Xuân Thuận
 Vương Văn Bắc

Quảng Ninh 
Phạm vi tỉnh Quảng Ninh như ngày nay được hợp thành từ các tỉnh cũ Quảng Yên và Hải Ninh.
 Chương Dzềnh Quay, chuẩn tướng
 Lý Đức Quân, chuẩn tướng
 Ngân Giang, nhạc sĩ
 Ngọc Minh, ca sĩ
 Nguyễn Hữu Tần, chuẩn tướng
 Nguyễn Lạc Hóa, linh mục 
 Phan Phụng Tiên, chuẩn tướng
 Vi Huyền Đắc, nhà văn, nhà giáo
 Vòng A Sáng, đại tá

Hưng Yên 
Phạm vi tỉnh Hưng Yên ngày nay còn bao gồm tỉnh cũ Thái Bình.
 Anh Thy, nhạc sĩ
 Duyên Anh, nhà văn, nhà báo
 Gioakim Lương Hoàng Kim, linh mục, nhạc sĩ
 Nguyễn Đình Thuần, chính khách
 Nguyễn Văn Ngải, chính khách
 Quách Thị Trang, nhà hoạt động
 Thích Quảng Độ, hòa thượng
 Trương Tiến Đạt, luật sư, chính khách
 Vũ Văn Hiền (chính khách), luật sư

Hà Nội 
Phạm vi thủ đô Hà Nội ngày nay bao gồm cả các tỉnh cũ Hà Đông, Sơn Tây; phần tả ngạn sông Hồng của Hà Nội là một phần của các tỉnh cũ Phúc Yên và Bắc Ninh.
 Chung Quân (nhạc sĩ)
 Cung Đình Quỳ, chính khách
 Doãn Quốc Sỹ, nhà văn
 Duy Trác, nhạc sĩ
 Đào Sĩ Chu, họa sĩ
 Đặng Tuyết Mai, Đệ nhị phu nhân Đệ Nhị Việt Nam Cộng hòa
 Đinh Hùng
 Đoàn Viết Hoạt
 Đỗ Quang Giai, chính khách
 Đức Huy (quê Sơn Tây), nhạc sĩ
 Dương Nghiễm Mậu, nhà văn
 Dương Thiệu Tước, nhạc sĩ
 Hà Huyền Chi, nhà thơ
 Hoàng Cơ Bình, nha sĩ, chính khách
 Hoàng Cơ Minh, phó đề đốc hải quân Việt Nam Cộng hòa
 Hoàng Cơ Thụy, luật sư, chính khách
 Hùng Lân, nhạc sĩ
 Jo Marcel, nghệ sĩ
 Khánh Ly, ca sĩ
 Kiều Chinh, diễn viên
 Kim Chung (nghệ sĩ)
 Lê Nguyên Vỹ (quê Sơn Tây), chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
 Lê Quang Luật, luật sư, chính khách
 Lê Quỳnh
 Lê Sáng, võ sư Vovinam
 Lệ Thanh (ca sĩ)
 Lê Thương
 Lê Uyên
 Minh Tuyền, nhà thơ
 Nghiêm Đằng, giáo sư
 Nghiêm Mỹ, chính khách
 Nghiêm Thẩm, nhà khảo cổ
 Nguyễn Cao Kỳ (quê Sơn Tây), phó tổng thống Việt Nam Cộng hòa
 Nguyễn Công Viên, chính khách
 Nguyễn Đình Đầu, nhà nghiên cứu
 Nguyễn Đình Hòa, giáo sư
 Nguyễn Đình Toàn (quê Gia Lâm, Bắc Ninh), nhạc sĩ, nhà văn
 Nguyễn Đức Quang, nhạc sĩ
 Nguyễn Gia Trí, họa sĩ
 Nguyễn Hiến Lê, dịch giả, nhà văn
 Nguyễn Hữu Chì (quê Sơn Tây), chính khách
 Nguyễn Hữu Trí (đảng Đại Việt)
 Nguyễn Lộc (võ sư) (quê Sơn Tây), người sáng lập Vovinam
 Ngọc Bích (nhạc sĩ)
 Nguyễn Ngọc Bích (giáo sư)
 Nguyễn Ngọc Ngạn (quê Sơn Tây), nhà văn, dẫn chương trình
 Nguyễn Phú Đức (quê Sơn Tây), chính khách
 Nguyễn Quốc Quân, tiến sĩ, nhà hoạt động
 Nguyễn Trọng Bảo, chuẩn tướng Việt Nam Cộng hòa
 Nguyên Sa (Hà Đông)
 Nghiêm Xuân Thiện, chính khách
 Nhật Bằng, nhạc sĩ
 Phạm Duy, nhạc sĩ
 Phạm Đình Chương, nhạc sĩ
 Phạm Trọng Cầu, nhạc sĩ
 Phạm Văn Phú (quê Hà Đông), thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
 Tạ Tỵ, họa sĩ
 Thái Thanh, ca sĩ
 Thẩm Oánh, nhạc sĩ
 Trần Chánh Thành, chính khách
 Trần Kim Phượng, nhà ngoại giao
 Trần Trung Dung, bộ trưởng Việt Nam Cộng hòa
 Trần Văn Khắc, thủ lĩnh phong trào hướng đạo
 Trần Văn Tuyên (quê Hà Đông, sinh tại Tuyên Quang), chính khách
 Trường Kỳ, nhạc sĩ
 Văn Phụng, nhạc sĩ
 Vũ Đình Chí
 Vũ Khắc Khoan, nhà văn, biên kịch
 Vũ Thành, nhạc sĩ
 Vũ Văn Mẫu, chính khách
 Xuân Tiên, nhạc sĩ
 Y Vân, nhạc sĩ
 Y Vũ, nhạc sĩ

Hải Phòng 
Phạm vi thành phố Hải Phòng ngày nay còn bao gồm các tỉnh cũ Kiến An và Hải Dương.
 Canh Thân (nhạc sĩ)
 Châu Hà
 Giang Tử
 Giuse Nguyễn Hữu Triết, linh mục, nhà sưu tập cổ vật
 Hoài An (nhạc sĩ, sinh 1929)
 Hoàng Trọng
 Hùng Cường (nghệ sĩ)
 Lệ Thu, ca sĩ
 Lữ Liên, nhạc sĩ
 Ngô Thụy Miên, nhạc sĩ
 Nguyễn Mạnh Côn
 Nguyễn Tường Tam (quê Hải Dương), nhà văn, nhà cách mạng 
 Phạm Thế Ngũ
 Phạm Thiên Thư
 Robert Hải
 Thẩm Thúy Hằng, diễn viên
 Thiếu Sơn, nhà văn
 Trần Dạ Từ
 Trần Quang Tứ

Ninh Bình 
Phạm vi tỉnh Ninh Bình như ngày nay được hợp thành từ các tỉnh cũ Ninh Bình, Nam Định, và Hà Nam.
 Bùi Diễm (quê Hà Nam), chính khách
 Du Tử Lê, nhà thơ
 Đa Minh Lương Kim Định, linh mục, nhà triết học 
 Giuse Ngô Quang Kiệt, tổng giám mục 
 Giuse Nguyễn Năng, tổng giám mục
 Hải Linh, nhạc sĩ
 Kim Tước, ca sĩ
 Mai Thảo, nhà văn
 Nguyễn Công Viên, chính khách
 Nguyễn Quốc Định (quê Nam Định), chính khách
 Nguyễn Xuân Chữ (quê Nam Định), bác sĩ, chính khách 
 Phạm Cao Củng, nhà văn
 Phạm Thúy Hoan, nhạc sĩ, nhà giáo
 Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi, giám mục
 Thích Tâm Châu, hòa thượng
 Trần Đông A (quê Nam Định), bác sĩ
 Trần Tuấn Khải (quê Nam Định), nhà thơ, nhà văn
 Trần Văn Đỗ (sinh Hà Nam, quê Nam Kỳ), chính khách 
 Trường Sa, nhạc sĩ 
 Tuấn Khanh (nhạc sĩ sinh 1933)
 Vũ Hoàng Chương, nhà thơ
 Vũ Ngọc Hoàn (quê Nam Định, sinh tại Lạng Sơn)
 Vũ Quốc Thông (quê Nam Định), giáo sư, chính khách
 Vũ Quốc Thúc (quê Nam Định), giáo sư, chính khách
 Vũ Thành An (quê Nam Định), nhạc sĩ

Thanh Hóa 
 Anh Bằng, nhạc sĩ 
 Giuse Nguyễn Chí Linh, tổng giám mục
 Hà Thượng Nhân, nhà thơ, viên chức
 Hoàng Văn Chí, học giả
 Lê Ngọc Chấn, chính khách 
 Nguyễn Tiến Hưng, tiến sĩ kinh tế, viên chức, cố vấn
 Nhật Ngân, nhạc sĩ
 Thanh Lãng (linh mục), nhà nghiên cứu
 Trần Kim Tuyến, chính khách

Nghệ An 
 Đặng Văn Sung, bác sĩ, chính khách
 Hoàng Nguyên, nhạc sĩ
 Phaolô Nguyễn Thái Hợp, giám mục
 Phaolô Nguyễn Thanh Hoan, giám mục
 Phạm Văn Huyến, bác sĩ thú y, chính khách
 Phan Quang Đán, bác sĩ, chính khách
 Nguyễn Phương Thiệp, chính khách
 Thanh Lan, ca sĩ, diễn viên 
 Thanh Tâm Tuyền, nhà văn, nhà thơ

Hà Tĩnh 
 Gioan Baotixita Nguyễn Đình Thi, linh mục
 Hoàng Bá Vinh, chính khách
 Ngô Thế Linh, đại tá
 Phaolô Cao Văn Luận, giáo sư, linh mục 
 Phan Huy Quát, thủ tướng Việt Nam Cộng hòa 
 Phan Quang Đông, viên chức
 Phêrô Trương Bá Cần, linh mục
 Thái Can, bác sĩ, nhà thơ
 Trần Đình Trường, doanh nhân

Quảng Bình 
Tỉnh cũ Quảng Bình nay thuộc tỉnh Quảng Trị.
 Châu Đình An, nhạc sĩ
 Đinh Xuân Quảng, chính trị gia
 Mai Hữu Xuân, chính khách
 Ngô Đình Diệm, tổng thống Việt Nam Cộng hòa

Xem thêm 
 Di dân Bạch vệ
 Bắc 75

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 "Từ Di cư đến Tỵ nạn 1954, 1975, 2010"
 "60 năm nhìn lại cuộc di cư 1954", Trùng Dương (2014)
 "‘Di cư 1954’: ‘Nỗi lòng người đi’ vẫn như ngày nào", Đằng-Giao (2024)

Năm 1954
Năm 1955
Di cư Việt Nam