Bạch tuộc Argonaut

Bạch tuộc Argonaut (chi Argonauta, chi duy nhất còn tồn tại trong họ Argonautidae) là một nhóm bạch tuộc sống ở vùng biển khơi. Chúng còn được gọi là nautilus giấy, ám chỉ đến lớp vỏ trứng mỏng như giấy mà con cái tiết ra. Tuy nhiên, xét về loài bạch tuộc, chúng chỉ là họ hàng xa của nautilus thực sự. Cấu trúc của chúng thiếu các khoang chứa khí có trong vỏ nautilus có khoang và không phải là vỏ động vật chân đầu thực sự, mà là một sự đổi mới tiến hóa độc đáo của chi này. Nó được sử dụng làm buồng ấp trứng và để giữ không khí trên bề mặt nhằm duy trì sức nổi. Trước đây người ta từng suy đoán rằng bạch tuộc Argonaut không tự sản xuất vỏ trứng mà sử dụng vỏ do các sinh vật khác bỏ lại, giống như cua ẩn sĩ. Các thí nghiệm của nhà sinh vật học biển tiên phong Jeanne Villepreux-Power vào đầu thế kỷ 19 đã bác bỏ giả thuyết này, vì Villepreux-Power đã nuôi thành công bạch tuộc Argonaut con và quan sát sự phát triển vỏ của chúng.

Bạch tuộc Argonaut được tìm thấy ở vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới. Chúng sống ở đại dương mở, tức là chúng sống ở vùng biển khơi. Giống như hầu hết các loài bạch tuộc, chúng có thân tròn, tám chi (cánh tay) và không có vây. Tuy nhiên, không giống như hầu hết các loài bạch tuộc, bạch tuộc Argonaut sống gần mặt nước hơn là ở đáy biển. Các loài Argonauta được đặc trưng bởi đôi mắt rất lớn và các màng nhỏ giữa các cánh tay. Hệ thống khóa phễu-khoang áo là một đặc điểm nhận dạng chính của nhóm này. Nó bao gồm các sụn hình núm ở khoang áo và các chỗ lõm tương ứng ở phễu. Không giống như các chi có quan hệ gần gũi là Ocythoe và Tremoctopus, các loài Argonauta không có lỗ thoát nước.

Tên 
Tên gọi phổ biến của loài này bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại, nơi người ta tin rằng nó di chuyển trên mặt biển bằng cách sử dụng hai xúc tu của mình như những cánh buồm: Argonaut là những thủy thủ thần thoại của Argo, trong đó từ Hy Lạp  (nautílos) nghĩa là "thủy thủ". Trên thực tế, argonaut bơi bằng cách đẩy nước qua phễu của chúng giống như bất kỳ loài bạch tuộc nào khác. Loài nautilus thực sự sau này được đặt tên theo sự giống nhau về hình thái với argonaut, nhưng thuộc một bộ động vật chân đầu khác, Nautilida.

Mô tả

Dị hình giới tính và sinh sản 
Loài Argonauta thể hiện sự dị hình giới tính cực độ về kích thước và tuổi thọ. Con cái có thể phát triển đến 10 cm và tạo ra vỏ dài tới 30 cm, trong khi con đực hiếm khi vượt quá 2 cm. Con đực chỉ giao phối một lần trong suốt cuộc đời ngắn ngủi của chúng, trong khi con cái có khả năng sinh sản nhiều lần trong suốt cuộc đời. Ngoài ra, con cái đã được biết đến từ thời cổ đại, trong khi con đực chỉ được mô tả vào cuối thế kỷ 19.

Con đực thiếu các xúc tu ở lưng mà con cái sử dụng để tạo ra túi trứng. Con đực sử dụng một cánh tay được biến đổi, gọi là hectocotylus, để truyền tinh trùng cho con cái. Để thụ tinh, cánh tay được đưa vào khoang áo của con cái và sau đó tách ra khỏi con đực. Hectocotylus khi được tìm thấy ở con cái ban đầu được mô tả là một loại giun ký sinh.

Vỏ trứng 
Cá thể Argonaut cái tạo ra một vỏ trứng bằng calcium có hình dạng dẹt theo chiều ngang, nơi chúng cư trú. "Vỏ" này có hai gờ nổi được viền bởi hai hàng nốt sần xen kẽ. Các cạnh có gờ nổi, phần giữa phẳng hoặc có các phần nhô ra hình cánh. Vỏ trứng này kỳ lạ thay lại giống với vỏ của các loài ammonit đã tuyệt chủng. Nó được tiết ra từ đầu hai xúc tu lưng (cánh tay thứ ba bên trái) phát triển rất lớn của con cái trước khi đẻ trứng. Sau khi đẻ trứng vào vỏ trứng nổi, con cái trú ẩn trong đó, thường giữ lại phần thân sau (hectocotylus) đã tách rời của con đực. Nó thường được tìm thấy với đầu và xúc tu thò ra khỏi miệng vỏ, nhưng nó sẽ rút sâu vào bên trong nếu bị quấy rầy. Những vỏ trứng màu trắng cong, được trang trí công phu này đôi khi được tìm thấy trôi nổi trên biển, đôi khi có cả cá thể Argonaut cái bám vào đó. Nó không được làm bằng aragonit như hầu hết các vỏ sò khác mà bằng calcit, với cấu trúc ba lớp và tỷ lệ magnesi carbonat cao hơn (7%) so với các vỏ sò khác.

Vỏ trứng chứa một bong bóng khí mà động vật bắt được ở bề mặt nước và sử dụng để nổi, tương tự như các loài động vật chân đầu có vỏ khác, mặc dù nó không có khoang phragmocone. Từng được cho là góp phần gây ra hiện tượng mắc cạn hàng loạt trên bãi biển, bong bóng khí được kiểm soát một cách tinh vi, thể hiện rõ qua hành vi của các động vật mà không khí đã bị loại bỏ trong điều kiện lặn thử nghiệm. Hệ thống đạt được độ nổi trung tính này chỉ hiệu quả ở độ sâu tương đối nông ở 10 mét trên cùng của cột nước. Con cái non có chiều dài khoang áo dưới 9 milimét không có vỏ giống như con đực, cả hai đều được tìm thấy ở vùng nước từ 50–200 mét.

Hầu hết các loài bạch tuộc khác đẻ trứng trong hang động; Neale Monks và C. Phil Palmer suy đoán rằng, trước khi ammonit tuyệt chủng trong sự kiện tuyệt chủng Phấn Trắng – Cổ Cận, loài Argonauta có thể đã tiến hóa để sử dụng vỏ ammonit bị bỏ đi để đẻ trứng, cuối cùng có thể sửa chữa vỏ và có lẽ tự tạo ra vỏ của riêng mình. Tuy nhiên, điều này không chắc chắn và không rõ liệu đây có phải là kết quả của sự tiến hóa hội tụ hay không.

Argonauta argo là loài lớn nhất trong chi và cũng tạo ra vỏ trứng lớn nhất, có thể đạt chiều dài 300 mm. Loài nhỏ nhất là Argonauta boettgeri, với kích thước tối đa được ghi nhận là 67 mm.

Kiếm ăn và tự vệ 
Việc kiếm ăn chủ yếu diễn ra vào ban ngày. Argonaut sử dụng xúc tu để tóm lấy con mồi và kéo về phía miệng. Sau đó, chúng cắn con mồi để tiêm nọc độc từ tuyến nước bọt. Chúng ăn các loài giáp xác nhỏ, động vật thân mềm, sứa và salp. Nếu con mồi có vỏ, Argonaut sẽ dùng radula (cấu trúc giống lưỡi có răng dùng để ăn ở nhiều loài động vật thân mềm) để khoan vào cơ thể sinh vật, sau đó tiêm chất độc.

Argonaut có khả năng thay đổi màu sắc. Chúng có thể hòa mình vào môi trường xung quanh để tránh kẻ săn mồi. Chúng cũng tạo ra mực, được phun ra khi bị tấn công. Loại mực này làm tê liệt khứu giác của kẻ tấn công, tạo thời gian cho Argonaut trốn thoát. Con cái cũng có thể kéo lớp màng bao phủ vỏ của mình ra, tạo ra ánh sáng bạc lấp lánh, có thể ngăn cản kẻ săn mồi tấn công.

Argonaut là con mồi của cá ngừ, cá kiếm và cá heo. Vỏ và phần còn lại của argonaut đã được ghi nhận trong dạ dày của Alepisaurus ferox và Coryphaena hippurus.

Người ta đã quan sát thấy Argonaut đực cư trú bên trong các loài tập đoàn salp (Pegea socia), mặc dù người ta biết rất ít về mối quan hệ này.

Phân loại 
Chi Argonauta bao gồm tới bảy loài còn tồn tại. Một số loài đã tuyệt chủng cũng được biết đến.

Bốn loài còn tồn tại được coi là hợp lệ trên phạm vi nghiên cứu:

Argonauta argo Linnaeus, 1758
Argonauta hians Lightfoot, 1786
Argonauta nodosus Lightfoot, 1786
Argonauta nouryi Lorois, 1852

Một số đơn vị phân loại bổ sung được coi là loài hợp lệ hoặc được xem là nomen dubium (tên gọi không chắc chắn):

Argonauta boettgeri Maltzan, 1881
Argonauta cornutus Conrad, 1854
Argonauta pacificus Dall, 1871

Một số loài đã tuyệt chủng cũng đã được mô tả:

†Argonauta absyrtus Martill & Barker, 2006
†Argonauta biarmata Ponzi, 1876
†Argonauta itoigawai Tomida, 1983
†Argonauta joanneus Hilber, 1915
†Argonauta oweri Fleming, 1945
†Argonauta sismondai Bellardi, 1872
†Argonauta tokunagai Yokoyama, 1913

Loài Obinautilus awaensis đã tuyệt chủng ban đầu được xếp vào chi Argonauta, nhưng sau đó đã được chuyển sang chi Obinautilus.

Các đơn vị phân loại nghi ngờ hoặc không chắc chắn 
Các đơn vị phân loại sau đây liên quan đến họ Argonautidae có tình trạng phân loại chưa chắc chắn:

Trong thiết kế 

Argonaut là nguồn cảm hứng cho một số hình thức nghệ thuật và trang trí cổ điển và hiện đại, bao gồm cả việc sử dụng trên đồ gốm và các yếu tố kiến ​​trúc. Một số ví dụ ban đầu được tìm thấy trong nghệ thuật Minos thời kỳ đồ đồng từ Crete. Một biến thể được gọi là thiết kế argonaut kép cũng được tìm thấy trong đồ trang sức Minos. Thiết kế này cũng được chuyển đổi và điều chỉnh bằng cả vàng và thủy tinh trong bối cảnh Mycenae đương đại, như được thấy ở Mycenae và Tholos ở Volo.

Trong văn học và từ nguyên học 

 Các Argonaut được nhắc đến trong Hai vạn dặm dưới biển, nổi tiếng với khả năng sử dụng xúc tu của họ như những cánh buồm. Mặc dù đây là lịch sử tự nhiên sai lệch, nhưng đây là một huyền thoại lâu đời và phổ biến, dường như bắt nguồn từ Aristotle.
 Một cá thể Argonaut cái cũng được mô tả trong bài thơ "The Paper Nautilus" của Marianne Moore.
 "Argonauta" là tên của một chương trong cuốn Gift from the Sea của Anne Morrow Lindbergh.
 Ốc giấy được bắt trong tiểu thuyết Gia đình Robinson Thụy Sĩ.
 Các Argonaut đã được đặt tên cho một đột biến của Arabidopsis thaliana và từ đó đặt tên cho các protein Argonaute.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 

Bạch tuộc
Argonautidae