Dực Thánh vương

Dực Thánh vương (Chữ Hán: 翊聖王; ?-?) là một tông thất và tướng lĩnh thời đầu nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Ông là vị tướng có đóng góp cho việc bảo vệ biên cương nước Đại Cồ Việt khi nhà Lý mới thành lập, đồng thời cũng là một trong 3 vương tranh ngôi với thái tử Lý Phật Mã khi vua Lý Thái Tổ vừa qua đời.

Thân thế 
Các sử liệu chép không thống nhất về thân thế của ông, và cũng đều không chép tên thật của ông. Theo Việt sử lược (thời Trần), Dực Thánh vương là em trai của Lý Mỗ và Lý Công Uẩn. Năm 1009, vua Lê Long Đĩnh mất, Lý Công Uẩn được triều thần tôn lên làm vua, tức Lý Thái Tổ. Sau khi lên ngôi, Lý Thái Tổ phong tước Vũ Uy vương cho anh trai ruột là Lý Mỗ, phong tước Dực Thánh vương cho em trai, và truy phong cha tước Hiển Khánh vương. Vì nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Hiển Khánh Vương có thể là Lý Khánh Văn nên Vũ Uy vương và Dực Thánh vương giống như Lý Thái Tổ có thể là con nuôi của Lý Khánh Văn.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư (thời Lê sơ), con của Dực Thánh vương là Lý Phó cũng được phong Tổng quản.

Tuy nhiên, theo sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (thời Nguyễn), dẫn lại Nam Thiên trung nghĩa lục của Phạm Phi Kiến (thời Lê Trung hưng), thì Dực Thánh vương là con trai thứ năm của Lý Thái Tổ. Các nhà nghiên cứu khi xem xét những ghi chép trong Toàn thư lẫn Việt sử lược đều cho rằng Cương mục đã chép sai.

Cũng cần lưu ý rằng, sử chỉ chép giản lược về thời niên thiếu của Lý Công Uẩn ở chùa Cổ Pháp chứ hoàn toàn không nhắc gì đến anh, em và chú của Công Uẩn vào thời điểm này, nên không rõ những người này có sống cùng hay gặp gỡ Lý Công Uẩn vào giai đoạn này không. Sử chép Lý Công Uẩn được Sư Vạn Hạnh nuôi dạy,' đến khi khôn lớn thì được cho vào triều để hầu vua và học tập,' chứ không có nói đến việc hai người anh em của Công Uẩn có được Sư Vạn Hạnh nuôi dạy hay được cho vào triều hầu vua cùng với Công Uẩn không.

Tiểu sử 
Năm 1012, ngưởi ở châu Vị Long làm phản nhà Lý, dẫn tướng nước Đại Lý là Dương Trường Trung vào cướp Đại Cồ Việt, đến bến Kim Hoa rồi lập doanh trại, gọi là trại Ngũ Hoa. Vua Lý Thái Tổ liền sai Dực Thánh vương đi đánh, và bắt được hơn một vạn quân và ngựa.

Năm 1014, chiến tranh Đại Cồ Việt - Đại Lý nổ ra. 20 vạn quân Đại Lý do tướng Dương Trường Huệ (Việt sử lược chép là Đỗ Trường Huệ) và Đoàn Kính Chí chỉ huy tiến quân sang lãnh thổ Đại Cồ Việt, đóng ở bến Kim Hoa, dựng trại Ngũ Hoa. Lý Thái Tổ sai Dực Thánh vương đem quân đi đánh quân Đại Lý ở bến Kim Hoa. Trận này quân nhà Lý đại thắng, chém hàng vạn đầu giặc, bắt sống được vô số quân lính và ngựa. Lý Thái Tổ sau đó sai người đem trăm con ngựa là chiến lợi phẩm sang biếu nhà Tống.

Năm 1015, Lý Thái Tổ lại sai Dực Thánh vương cùng Vũ Đức vương đi đánh dẹp các châu Đô Kim, Vị Long, Thường Tân, Bình Nguyên. Trận này Dực Thánh vương bắt được Hà Án Tuấn. Hà Án Tuấn (Cương mục chép là Hà Trắc Tuấn) vốn là thủ lĩnh châu Vị Long. Trước đó, vào năm 1013, Hà Án Tuấn làm phản, theo nước Đại Lý, bị Lý Thái Tổ thân chinh đi đánh, Án Tuấn bỏ chạy vào rừng núi.

Năm 1022, Dực Thánh vương nhận chiếu đi đánh vùng đất của người Đại Nguyên Lịch (Việt sử lược chép là Đại Quang Lịch) nằm giữa trại Như Hồng của nhà Tống và trấn Triều Dương của Đại Việt. Quân nhà Lý tiến sâu vào trong đất Tống tại trại Như Hồng, đốt phá kho đụn, bắt dân và gia súc rồi rút quân về. Từ sau sự kiện này, không thấy ghi chép gì về việc Dực Thánh vương cầm quân dưới triều Lý Thái Tổ nữa. Các cuộc đánh dẹp những năm sau do Thái tử Khai Thiên vương, Hoàng tử Khai Quốc vương và Hoàng tử Đông Chinh vương thay nhau cầm quân.

Năm 1028, Lý Thái Tổ băng hà. Các quan lại trong triều đến cung Long Đức đón Thái tử Khai Thiên vương lên ngôi. Dực Thánh vương, Đông Chinh vương, Vũ Đức vương không phục, đem phủ quân làm binh biến. Đông Chinh vương cho quân phục ở trong Long Thành, còn Dực Thánh vương và Vũ Đức vương ở cửa Quảng Phúc, chờ Khai Thiên vương đến thì đánh úp. Khai Thiên vương ban đầu muốn cho người thuyết phục ba vương tự rút quân, nhưng sau đó được Lý Nhân Nghĩa thuyết phục, thì sai Lý Nhân Nghĩa và Lê Phụng Hiểu dẫn quân ra đánh. Lê Phụng Hiểu đối trận với ba vương, rút gươm ra chỉ vào Vũ Đức vương mà bảo rằng: "Các người dòm ngó ngôi cao, khi dễ tự quân, trên quên ơn tiên đế, dưới trái nghĩa tôi con, vậy Phụng Hiểu xin dâng nhát gươm này!". Rồi Phụng Hiểu xông vào trận mà chém chết Vũ Đức vương. Quân của ba vương thấy vậy thì kinh sợ mà bỏ chạy cả thì liền bị quân triều đình đuổi theo mà giết chết hết, chỉ có Dực Thánh vương và Đông Chinh vương may mắn trốn thoát được. Sử gọi sự kiện ba vương làm binh biến này là loạn tam vương.

Sau đó, thái tử Khai Thiên Vương lên ngôi, tức vua Lý Thái Tông. Dực Thánh vương và Đông Chinh vương đến xin chịu tội và được vua xuống chiếu tha tội và phục chức như cũ. Từ đây, sử không chép thêm gì về Dực Thánh Vương nữa, không rõ ông mất năm nào.

Thờ phụng 
Dực Thánh vương cùng với Đông Chinh vương, Vũ Đức vương được thờ phụng tại nhiều nơi, đặc biệt là khu vực Hải Phòng. Dực Thánh vương được thờ làm Thành hoàng ở Đình An Bảo,... Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương được thờ tại Đình Thông Tây Hội. Do hành động làm chính biến của Dực Thánh vương và Đông Chinh vương nên Đình Thông Tây Hội không tổ chức lễ Kỳ yên lẫn hát chầu.

Tham khảo

Chú thích 

Người Bắc Ninh
Võ tướng nhà Lý
Hoàng tộc nhà Lý
Quân nổi dậy Việt Nam
Vương tước nhà Lý