Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm trên gà

Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm (tiếng Anh: Infectious Laryngotracheitis, viết tắt ILT) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan nhanh trên gà và một số loài chim khác, do một loại virus thuộc họ Herpesviridae gây ra. Bệnh được đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp nghiêm trọng như ho, thở khó, thở khò khè, khạc đờm lẫn máu, và có thể dẫn đến suy hô hấp cấp tính và tử vong với tỷ lệ cao. ILT là một trong những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại kinh tế lớn nhất cho ngành chăn nuôi gia cầm toàn cầu, ảnh hưởng đến năng suất trứng, tăng trọng và làm tăng chi phí quản lý dịch bệnh. Bệnh không lây truyền sang người, nhưng con người có thể đóng vai trò là vật mang mầm bệnh cơ học.

Tác nhân gây bệnh

Phân loại và đặc điểm sinh học 
Tác nhân gây bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm là Gallid alphaherpesvirus 1 (GaHV-1), trước đây được biết đến với tên gọi virus viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILTV). Đây là một virus DNA sợi đôi, có vỏ bọc (enveloped), thuộc chi Iltovirus, phân họ Alphaherpesvirinae, họ Herpesviridae. Virus có cấu trúc đối xứng khối hai mươi mặt (icosahedral), đường kính khoảng 195–250 nm, và chứa một bộ gen DNA mạch thẳng dài khoảng 150–155 kilobase.

GaHV-1 có tính kháng nguyên tương đối đồng nhất, mặc dù các chủng phân lập từ thực địa có thể khác nhau về độc lực và khả năng gây bệnh. Sự khác biệt này chủ yếu đến từ các đột biến điểm trong các gen liên quan đến độc lực, chẳng hạn như gen mã hóa glycoprotein gC, gE và protein kinase US3.

Sức đề kháng của virus 
Virus ILT có sức đề kháng tương đối yếu trong môi trường bên ngoài so với nhiều virus không vỏ bọc khác. Ở nhiệt độ phòng (khoảng 20–25 °C), virus có thể tồn tại trong chất tiết đường hô hấp từ vài giờ đến vài ngày. Trong mô nhiễm bệnh hoặc phân gà, virus có thể tồn tại lâu hơn, lên đến 100 ngày ở điều kiện mát, ẩm. Ở nhiệt độ đông lạnh (dưới -20 °C), virus có thể tồn tại và giữ được độc lực trong nhiều tháng. Virus dễ dàng bị bất hoạt bởi các chất khử trùng thông thường như formalin, iodine, hợp chất amoni bậc bốn, và tia cực tím (UV).

Cơ chế gây bệnh ở cấp độ phân tử 
Sau khi xâm nhập vào cơ thể gà qua niêm mạc đường hô hấp trên hoặc kết mạc mắt, GaHV-1 bám vào thụ thể trên bề mặt tế bào biểu mô và dung hợp màng để giải phóng nucleocapsid vào tế bào chất. Bộ gen DNA của virus nhanh chóng di chuyển vào nhân, nơi diễn ra quá trình phiên mã và sao chép. Virus sản sinh ra các protein sớm (early proteins) điều khiển quá trình nhân lên và các protein muộn (late proteins) cấu tạo nên vỏ capsid. Quá trình nhân lên của virus gây hoại tử và bong tróc tế bào biểu mô khí quản, dẫn đến viêm, phù nề, và hình thành các màng giả (pseudomembrane) trong lòng khí quản. Sự kết hợp giữa phù nề, xuất huyết và tích tụ dịch nhầy gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến các dấu hiệu lâm sàng điển hình như ho, thở khó và khạc máu.

Một đặc điểm quan trọng của GaHV-1, cũng giống như các alphaherpesvirus khác, là khả năng thiết lập trạng thái tiềm ẩn (latency) trong hạch thần kinh sinh ba (trigeminal ganglia) sau khi gây nhiễm cấp tính. Trong giai đoạn tiềm ẩn, bộ gen virus tồn tại dưới dạng episome trong nhân tế bào thần kinh mà không biểu hiện protein, cho phép virus "lẩn trốn" hệ miễn dịch của vật chủ. Khi gặp điều kiện thuận lợi như stress, vận chuyển, hoặc suy giảm miễn dịch, virus có thể tái hoạt động (reactivation), nhân lên trở lại và được bài thải ra môi trường qua đường hô hấp. Chính khả năng tiềm ẩn này khiến những con gà đã khỏi bệnh hoặc đã được tiêm phòng trở thành vật mang trùng suốt đời và là nguồn lây nhiễm dai dẳng cho đàn.

Dịch tễ học

Phân bố địa lý và tình hình lưu hành 
Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm có phân bố rộng khắp trên toàn cầu, đặc biệt phổ biến ở những khu vực có ngành chăn nuôi gia cầm tập trung, quy mô công nghiệp. Bệnh đã được ghi nhận ở hầu hết các quốc gia chăn nuôi gà chính tại Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Châu Âu, Châu Á và Châu Phi. Tại Hoa Kỳ, theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), các đợt bùng phát ILT xảy ra thường xuyên tại các bang có mật độ chăn nuôi gà thịt cao như Georgia, Alabama và Arkansas. Tại châu Âu, bệnh là bệnh phải khai báo theo quy định của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH/OIE).

Loài mẫn cảm và lứa tuổi mắc bệnh 
Vật chủ tự nhiên chính của virus ILT là gà nhà (Gallus gallus domesticus). Gà ở mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, nhưng gà từ 3 đến 5 tháng tuổi thường biểu hiện triệu chứng lâm sàng nặng nề nhất và có tỷ lệ tử vong cao nhất. Gà con dưới 3 tuần tuổi thường ít mẫn cảm hơn, nhưng nếu bị nhiễm, chúng có thể trở thành vật mang trùng mà không có triệu chứng. Ngoài gà nhà, các loài chim khác như gà lôi, chim công, và ở mức độ ít hơn là gà tây cũng được ghi nhận là mẫn cảm với virus. Các loài chim hoang dã như chim sẻ, quạ, và bồ câu không có biểu hiện lâm sàng nhưng có thể mang virus trên cơ thể và góp phần vào việc phát tán mầm bệnh cơ học.

Đường lây truyền và yếu tố nguy cơ 
Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, khi gà khỏe hít phải các giọt bắn (aerosol) chứa virus từ gà bệnh hoặc gà mang trùng đang bài thải virus qua hắt hơi, ho, hoặc khạc đờm. Bệnh cũng có thể lây truyền gián tiếp qua các vật dụng (fomites) bị ô nhiễm như dụng cụ chăn nuôi, máng ăn, máng uống, quần áo và giày dép của công nhân, phương tiện vận chuyển, và thậm chí là không khí giữa các trang trại lân cận. Virus không lây truyền qua trứng (không truyền dọc), vì vậy gà con một ngày tuổi từ trại giống sạch bệnh thường không mang virus.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng bùng phát và lây lan dịch bệnh bao gồm:
- Mật độ nuôi cao, điều kiện thông gió kém trong chuồng trại.
- Việc nhập đàn mới không qua kiểm dịch hoặc thả chung đàn với gà đã khỏi bệnh nhưng còn mang trùng.
- Thực hành an toàn sinh học lỏng lẻo, đặc biệt là khâu vệ sinh, khử trùng dụng cụ và phương tiện ra vào trại.
- Thời tiết nóng ẩm, giao mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan.

Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích 
Thời gian ủ bệnh của ILT thường từ 2 đến 14 ngày, tùy thuộc vào độc lực của chủng virus, liều lượng virus xâm nhập và sức đề kháng của đàn gà. Bệnh có thể biểu hiện ở nhiều thể khác nhau, từ cấp tính, quá cấp đến mãn tính hoặc nhẹ.

Các thể lâm sàng

Thể quá cấp và cấp tính 
Đây là thể bệnh phổ biến và nghiêm trọng nhất, thường gặp ở gà từ 3-5 tháng tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh (morbidity) có thể lên đến 90-100% trong đàn, và tỷ lệ tử vong (mortality) dao động từ 10% đến 70% tùy thuộc vào độc lực của virus và điều kiện chăm sóc. Các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng bao gồm:
- Thở khó dữ dội, gà há mồm, rướn dài cổ để thở (dấu hiệu "bơi ngửa").
- Ho từng cơn, khạc ra đờm có lẫn máu tươi hoặc cục máu đông.
- Chảy nước mắt, nước mũi, mí mắt sưng và dính vào nhau.
- Mào và tích tím tái do thiếu oxy máu.
- Gà ủ rũ, bỏ ăn, xù lông, nằm tụm lại một chỗ.
- Sụt giảm sản lượng trứng đột ngột ở gà đẻ (có thể giảm 10-50%).

Thể dưới cấp và mãn tính 
Thể này thường xảy ra ở những đàn gà đã được tiêm phòng hoặc nhiễm chủng virus có độc lực thấp. Triệu chứng nhẹ hơn, chủ yếu là viêm kết mạc mắt, chảy nước mắt, nước mũi, viêm xoang, và giảm nhẹ năng suất. Tỷ lệ tử vong thấp, thường dưới 5%, nhưng bệnh kéo dài và gây thiệt hại kinh tế do chậm lớn và giảm sản lượng trứng.

Thể mắt 
Một số chủng ILTV có ái tính đặc biệt với kết mạc mắt, gây viêm kết mạc nặng, phù nề mí mắt, chảy nhiều dịch nhầy hoặc mủ, và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến loét giác mạc và mù lòa.

Thể ẩn bệnh (không triệu chứng) 
Nhiều trường hợp, đặc biệt là ở gà đã được tiêm phòng hoặc gà con, nhiễm ILTV không biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ ràng. Tuy nhiên, những con gà này vẫn có thể bài thải virus ra môi trường và trở thành nguồn lây nhiễm âm thầm.

Bệnh tích đại thể và vi thể 
Mổ khám gà chết vì ILT thể cấp tính cho thấy các tổn thương tập trung chủ yếu ở đường hô hấp trên:
- Khí quản và thanh quản viêm xuất huyết nặng, lòng khí quản chứa đầy dịch nhầy lẫn máu hoặc cục máu đông.
- Niêm mạc khí quản phù nề, sung huyết, có thể có các điểm hoặc vệt xuất huyết.
- Ở thể mãn tính, có thể thấy các nút casein (chất bã đậu) màu vàng xám bám chặt vào niêm mạc khí quản, gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn đường thở.
- Viêm kết mạc mắt, phù nề mí mắt, xoang mũi chứa dịch nhầy.

Về mặt vi thể, dưới kính hiển vi, các tế bào biểu mô của khí quản và thanh quản có hiện tượng thoái hóa, hoại tử, bong tróc. Đặc trưng của bệnh là sự hình thành các thể vùi nội nhân (intranuclear inclusion bodies) và các tế bào khổng lồ nhiều nhân (syncytia) trong giai đoạn đầu của nhiễm trùng.

Chẩn đoán 
Chẩn đoán bệnh ILT dựa trên sự kết hợp giữa các dấu hiệu lâm sàng điển hình, bệnh tích mổ khám đặc trưng và các kỹ thuật xét nghiệm trong phòng thí nghiệm.

Chẩn đoán lâm sàng và dịch tễ 
Trong một ổ dịch với các biểu hiện cấp tính như ho, thở khó, khạc máu và tỷ lệ chết cao trên gà thịt hoặc gà hậu bị, ILT nên được nghi ngờ hàng đầu. Tuy nhiên, cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh hô hấp khác có triệu chứng tương tự như bệnh Newcastle, cúm gia cầm thể độc lực cao (HPAI), viêm phế quản truyền nhiễm (IB), và viêm mũi - khí quản truyền nhiễm (ORT).

Chẩn đoán phòng thí nghiệm 
Để xác định chính xác tác nhân gây bệnh, các kỹ thuật phòng thí nghiệm là bắt buộc. Mẫu bệnh phẩm lý tưởng bao gồm dịch ngoáy khí quản, mô khí quản và thanh quản của gà mới chết hoặc gà đang có triệu chứng cấp tính.
- Phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược thời gian thực (Real-time RT-PCR): Đây là phương pháp được ưu tiên hàng đầu hiện nay nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu cao, có thể phát hiện virus trong vòng vài giờ.
- Phân lập virus: Có thể phân lập virus trên môi trường phôi gà (màng nhung niệu – CAM) hoặc trên tế bào nuôi cấy (tế bào gan phôi gà, tế bào thận gà). Virus tạo ra các đám hoại tử (plaque) hoặc nốt đậu (pock) trên màng CAM.
- Mô bệnh học: Nhuộm tiêu bản mô khí quản để tìm kiếm các thể vùi nội nhân ưa eosin hoặc ưa kiềm và tế bào khổng lồ nhiều nhân (syncytia).
- Kính hiển vi điện tử: Có thể quan sát trực tiếp các hạt virus herpes trong dịch ngoáy khí quản hoặc mô, nhưng phương pháp này ít được sử dụng trong chẩn đoán thường quy.
- Huyết thanh học: Các xét nghiệm như ELISA (Enzyme-linked immunosorbent assay) hoặc trung hòa virus (VN) có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng miễn dịch của đàn gà sau khi tiêm phòng, nhưng không có giá trị cao trong chẩn đoán bệnh cấp tính.

Điều trị 
Hiện tại, không có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm. Do đó, chiến lược điều trị chủ yếu là hỗ trợ, nâng cao sức đề kháng và kiểm soát nhiễm trùng kế phát do vi khuẩn cơ hội gây ra.

Điều trị hỗ trợ 
- Cách ly: Ngay khi phát hiện gà có triệu chứng, cần cách ly ngay những con bệnh ra khỏi đàn để hạn chế lây lan.
- Cải thiện môi trường: Đảm bảo chuồng trại thông thoáng, ấm áp về mùa đông, mát mẻ về mùa hè. Giảm mật độ nuôi nếu cần thiết. Thực hiện vệ sinh, sát trùng chuồng trại hàng ngày.
- Dinh dưỡng: Cung cấp đầy đủ nước sạch và thức ăn dễ tiêu hóa, bổ sung vitamin (đặc biệt là vitamin A, C, E) và các chất điện giải để tăng cường sức đề kháng cho gà.

Sử dụng kháng sinh 
Vì ILT là bệnh do virus, kháng sinh không có tác dụng diệt virus. Tuy nhiên, kháng sinh phổ rộng thường được sử dụng để ngăn ngừa hoặc điều trị các bệnh nhiễm trùng kế phát do vi khuẩn (như E. coli, Mycoplasma gallisepticum, Ornithobacterium rhinotracheale), vốn thường xảy ra khi đường hô hấp của gà bị tổn thương. Các loại kháng sinh thường được khuyến cáo bao gồm:
- Tiamulin: có thể cho uống (1 g/1 lít nước) hoặc trộn thức ăn (0,5 g/1 kg thể trọng) trong 3-5 ngày.
- Doxycycline, Tilmicosin, hoặc Enrofloxacin cũng có thể được sử dụng tùy theo mức độ nhạy cảm của vi khuẩn tại trại.

Can thiệp khẩn cấp bằng vắc-xin 
Trong trường hợp dịch mới bùng phát ở giai đoạn sớm và đàn gà chưa có biểu hiện lâm sàng trên diện rộng, có thể sử dụng vắc-xin ILT sống nhược độc (như chủng CEO - Chicken Embryo Origin) để tiêm chủng khẩn cấp cho toàn đàn. Biện pháp này có thể giúp rút ngắn thời gian bùng phát và giảm thiệt hại. Tuy nhiên, việc tiêm phòng khẩn cấp cần được thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ thú y có chuyên môn.

Phòng ngừa và kiểm soát 
Phòng ngừa là chiến lược quan trọng và hiệu quả nhất để kiểm soát bệnh ILT. Các biện pháp phòng ngừa chủ yếu dựa trên sự kết hợp giữa tiêm phòng vắc-xin và thực hành an toàn sinh học nghiêm ngặt.

Tiêm phòng vắc-xin 
Vắc-xin đóng vai trò trung tâm trong các chương trình phòng chống ILT trên toàn thế giới. Có hai loại vắc-xin chính:
- Vắc-xin sống nhược độc (Live attenuated vaccines): Được sản xuất từ chủng virus ILT đã được làm yếu đi, thường là chủng CEO (có nguồn gốc từ phôi gà) hoặc chủng TCO (có nguồn gốc từ nuôi cấy mô). Vắc-xin này tạo ra miễn dịch nhanh và mạnh, nhưng có nguy cơ nhỏ là virus vắc-xin có thể phục hồi độc lực (reversion to virulence) sau khi lưu hành trong đàn gà, đặc biệt là chủng CEO.
- Vắc-xin tái tổ hợp (Recombinant vaccines): Được sản xuất bằng công nghệ di truyền, trong đó gen mã hóa kháng nguyên bảo vệ của ILTV (thường là glycoprotein gB hoặc gD) được chèn vào bộ gen của một virus vector an toàn như virus đậu gà (Fowlpox virus) hoặc virus herpes gà tây (HVT). Vắc-xin tái tổ hợp an toàn hơn vì không chứa virus ILT hoàn chỉnh, do đó không có nguy cơ phục hồi độc lực, và thường được sử dụng cho gà con một ngày tuổi qua đường tiêm dưới da hoặc chủng vào màng cánh.

Lịch tiêm phòng ILT thay đổi tùy theo tình hình dịch tễ địa phương và loại vắc-xin. Thông thường, gà con được tiêm một liều vắc-xin tái tổ hợp lúc 1 ngày tuổi hoặc nhỏ mắt vắc-xin sống vào lúc 4-6 tuần tuổi. Ở những vùng áp lực dịch cao, gà có thể cần được tái chủng trước khi vào đẻ.

An toàn sinh học (Biosecurity) 
Các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt là tuyến phòng thủ đầu tiên và không thể thiếu để ngăn chặn sự xâm nhập và lây lan của virus ILT vào trại:
- Kiểm soát ra vào: Hạn chế tối đa người và phương tiện ra vào trại. Công nhân và khách tham quan phải tắm rửa, thay quần áo, giày dép bảo hộ trước khi vào khu vực chăn nuôi.
- Vệ sinh và khử trùng: Định kỳ vệ sinh, khử trùng chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi, máng ăn, máng uống bằng các chất khử trùng hiệu quả với virus có vỏ bọc như ILTV.
- Quản lý đàn: Thực hiện nguyên tắc "cùng vào - cùng ra" (all-in/all-out) để tránh tình trạng lưu cữu mầm bệnh giữa các lứa gà. Không nuôi chung gà đã tiêm phòng với gà chưa tiêm phòng.
- Kiểm dịch: Gà mới nhập về phải được cách ly ít nhất 2-3 tuần trước khi nhập đàn để theo dõi các dấu hiệu bệnh.
- Kiểm soát vật chủ trung gian: Diệt chuột, côn trùng và hạn chế sự xâm nhập của chim hoang dã vào chuồng trại.

Tác động kinh tế 
Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm được coi là một trong những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại kinh tế lớn nhất cho ngành chăn nuôi gà toàn cầu. Tác động kinh tế của bệnh thể hiện trên nhiều phương diện:
- Tử vong: Trong các ổ dịch thể cấp tính, tỷ lệ chết có thể lên đến 50-70%, gây thiệt hại trực tiếp và nặng nề.
- Giảm năng suất: Ở gà đẻ, sản lượng trứng có thể giảm từ 10% đến 50%, và phải mất nhiều tuần để đàn gà phục hồi lại mức sản xuất bình thường. Trứng từ gà bệnh thường có vỏ mỏng, nhăn nheo, giảm chất lượng.
- Chậm lớn: Gà thịt nhiễm bệnh chậm tăng trọng, kéo dài thời gian nuôi, tăng chi phí thức ăn và quản lý.
- Chi phí kiểm soát dịch bệnh: Các khoản chi cho vắc-xin, thuốc kháng sinh điều trị kế phát, hóa chất sát trùng, nhân công chăm sóc đặc biệt, và chi phí cho các biện pháp an toàn sinh học tăng cường.
- Hạn chế thương mại: ILT là bệnh phải khai báo với WOAH. Sự xuất hiện của bệnh tại một quốc gia hoặc một vùng có thể dẫn đến các lệnh cấm vận hoặc hạn chế nhập khẩu đối với gia cầm sống và các sản phẩm gia cầm từ khu vực đó, ảnh hưởng nghiêm trọng đến xuất khẩu.

Tình hình tại Việt Nam 
Tại Việt Nam, bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT) là một bệnh lưu hành khá phổ biến và gây ra nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi, đặc biệt là ở các khu vực chăn nuôi gà tập trung quy mô lớn. Bệnh thường xảy ra vào mùa nóng ẩm hoặc giai đoạn giao mùa, khi điều kiện thời tiết bất lợi làm giảm sức đề kháng của gà và tạo điều kiện cho virus phát triển.

Theo các chuyên gia thú y trong nước, việc chẩn đoán nhầm ILT với một số bệnh đường hô hấp khác như ORT (viêm mũi - khí quản truyền nhiễm) vẫn còn xảy ra, dẫn đến áp dụng sai phác đồ điều trị và làm tăng thiệt hại. Do đó, việc nâng cao năng lực chẩn đoán phân biệt và ứng dụng các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại như PCR là rất cần thiết.

Hiện nay, nhiều loại vắc-xin ILT sống nhược độc và tái tổ hợp đã được cấp phép và sử dụng rộng rãi tại Việt Nam. Các công ty thuốc thú y trong nước và quốc tế đều cung cấp các sản phẩm vắc-xin phù hợp, góp phần quan trọng vào việc kiểm soát bệnh.

Nghiên cứu và phát triển 
Các hướng nghiên cứu về ILT trên thế giới và tại Việt Nam tiếp tục tập trung vào việc nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh:
- Phát triển vắc-xin thế hệ mới: Nghiên cứu về các vắc-xin tiểu đơn vị (subunit vaccines) và vắc-xin DNA để tạo ra miễn dịch an toàn, bền vững hơn mà không có nguy cơ phục hồi độc lực. Các vắc-xin tái tổ hợp sử dụng vector HVT (Herpesvirus of Turkey) đang ngày càng phổ biến nhờ tính an toàn và hiệu quả cao.
- Giám sát dịch tễ học phân tử: Sử dụng các kỹ thuật giải trình tự gen để theo dõi sự biến đổi di truyền của các chủng ILTV thực địa, từ đó đánh giá mức độ phù hợp của các loại vắc-xin hiện có và phát hiện sớm sự xuất hiện của các chủng virus mới có độc lực cao hơn.
- Nghiên cứu cơ chế miễn dịch: Hiểu rõ hơn về đáp ứng miễn dịch tự nhiên và miễn dịch thu được của gà đối với ILTV, đặc biệt là vai trò của miễn dịch qua trung gian tế bào và miễn dịch niêm mạc, để thiết kế các chiến lược tiêm phòng tối ưu hơn.
- Các biện pháp kiểm soát thay thế: Nghiên cứu về các chất kháng virus tự nhiên (như chiết xuất từ thảo dược) và các chất điều hòa miễn dịch có thể hỗ trợ trong điều trị và phòng bệnh.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về ILT tập trung vào việc xác định tỷ lệ lưu hành của bệnh, đánh giá hiệu quả của các loại vắc-xin đang sử dụng, và xây dựng quy trình chẩn đoán phân biệt chính xác để phục vụ công tác phòng chống dịch bệnh hiệu quả hơn trong bối cảnh chăn nuôi ngày càng phát triển và tập trung hóa.

Chú thích 

Bệnh truyền nhiễm ở gia cầm
Bệnh do virus ở động vật
Herpesviridae
Bệnh đường hô hấp ở động vật