Magister militum

Magister militum (tiếng Latinh nghĩa là "Quân vụ Trưởng quan", số nhiều magistri militum) là một viên chỉ huy quân sự cấp cao nhất của Đế quốc La Mã thời hậu kỳ. Thuật ngữ đề cập đến sĩ quan quân đội cao cấp (tương đương với một chỉ huy chiến trường, hoàng đế lại còn là tổng tư lệnh tối cao) của Đế chế. Trong các nguồn sử liệu Hy Lạp, thuật ngữ này được dịch thành strategos hoặc là stratelates.

Lịch sử chức vụ
 
Danh hiệu magister militum được tạo ra vào thế kỷ 4, khi Hoàng đế Constantinus Đại đế đoạt lấy chức năng quân sự của các pháp quan thái thú. Ban đầu khi hai chức vụ này được tạo ra thì một là người đứng đầu lực lượng bộ binh gọi là magister peditum ("Trưởng quan bộ binh"), và người còn lại trông coi lực lượng kỵ binh danh giá hơn gọi là magister equitum ("Trưởng quan kỵ binh"). Danh hiệu sau này đã tồn tại từ thời kỳ Cộng hòa La Mã trong vai trò như một viên chỉ huy thứ hai của nhà độc tài La Mã.

Dưới thời những người kế vị Constantinus, danh hiệu cũng được lập ở mức độ lãnh thổ: magistri peditum và magistri equitum đều được bổ nhiệm cho từng viên pháp quan thái thú (per Gallias, per Italiam, per Illyricum, per Orientem) và ngoài ra thêm cả Thracia và đôi lúc là châu Phi. Thỉnh thoảng, các chức vụ đó sẽ được kết hợp dưới một người duy nhất mà sau gọi là magister equitum et peditum hoặc magister utriusquae militiae ("Trưởng quan cả hai lực lượng"). Như vậy thì họ đều trực tiếp chỉ huy binh đoàn chiến trường cơ động địa phương của comitatenses chủ yếu gồm kỵ binh đóng vai trò như một lực lượng phản ứng nhanh. Magistri khác còn lại vẫn nằm dưới quyền điều động trực tiếp của Hoàng đế và được gọi là praesenti ("thay mặt" Hoàng đế). Đến cuối thế kỷ 4, các chỉ huy khu vực chỉ đơn giản gọi là magister militum.

Tại Đế quốc Tây La Mã, "tổng tư lệnh" đôi khi được bổ nhiệm với danh hiệu magister utriusquae militiae. Chức vị oai hùng này thường là quyền lực đằng sau ngai vàng do các quyền thần Stilicho, Ricimer và một số khác nắm giữ. Ở phía Đông La Mã, có hai vị tướng cấp cao được bổ nhiệm làm magister militum praesentalis. Trong suốt triều đại của Hoàng đế Justinianus I, với sự gia tăng các mối đe dọa quân sự và sự mở rộng của Đế quốc Đông La Mã, có ba chức vụ mới được lập ra: magister militum per Armeniam ở các tỉnh vùng Armenia,  trước đây là một phần quyền hạn của magister militum per Orientem, magister militum per Africam ở các tỉnh châu Phi vừa được tái chiếm vào năm 534, với một cấp dưới là magister peditum và magister militum Spaniae (khoảng năm 562).

Xuyên suốt thế kỷ 6, các cuộc khủng hoảng nội bộ và bên ngoài tại các tỉnh thường xuyên đòi hỏi phải có sự kết hợp tạm thời của cơ quan dân sự tối cao với chức vụ magister militum. Trong việc thành lập các Trấn khu Ravenna và Carthage vào năm 584, thói quen này đã đặt nền móng cho sự biểu hiện thường trực đầu tiên của nó. Thật vậy, sau khi để mất các tỉnh phía đông trong cuộc chinh phục của người Hồi giáo vào những năm 640, những binh đoàn còn sống sót và chỉ huy của họ đã lập nên themata đầu tiên. Các viên chỉ huy quân sự tối cao đôi khi cũng nắm lấy danh hiệu này ở nước Ý đầu thời Trung Cổ, ví dụ như trong Lãnh thổ Giáo hoàng và tại Venezia mà viên Tổng trấn đã tuyên bố mình là người kế thừa chức Trấn thủ Ravenna.

Danh sách magistri militum

Chỉ huy không xác định
 383-385/8: Flavius Bauto, magister militum dưới thời Valentinianus II
 385/8-394: Arbogast, magister militum dưới thời Valentinianus II và Eugenius
 383–388: Andragathius
 422-?: Asterius
 ? – 480: Ovida

Comes et Magister Utriusque Militiae
 411 – 421: Flavius Constantius 
 422 - 425: Castinus
 425 - 430: Flavius Constantius Felix 
 431 - 432: Bonifacius 
 432 - 433: Sebastianus
 433 – 454: Flavius Aetius
 455 - 456: Avitus & Remistus
 456 – 472: Ricimer
 472–473: Gundobad 
 475: Ecdicius Avitus
 475–476: Flavius Orestes

per Gallias
 352–355: Claudius Silvanus
 362–364: Flavius Iovinus, magister equitum dưới thời Julianus và Jovianus
 ? – 419: Flavius Gaudentius
 425–433: Flavius Aetius
 452–456: Agrippinus
 456–461: Aegidius
 461/462: Agrippinus
 465–486: Syagrius

per Hispanias
 441-442: Asterius
 443: Flavius Merobaudes
 446: Vitus

per Illyricum
 ?-350: Vetranio, magister peditum dưới thời Constans
 361: Flavius Iovinus, magister equitum dưới thời Julianus
 365–375: Equitius, magister utriusquae militiae dưới thời Valentinianus I
 395-? Alaric I
 457?–468: Marcellinus
 468–474: Julius Nepos
 477–479: Onoulphus
 479–481: Sabinianus Magnus
 528: Ascum
 529–530/1: Mundus (lần thứ nhất)
 532–536: Mundus (lần thứ hai)
 ca. 538: Justinus
 ca. 544: Vitalius
 ca. 550: John
 568–569/70: Bonus
 581–582: Theognis

per Orientem
 ca. 347: Flavius Eusebius, magister utriusquae militiae
 349–359: Ursicinus, magister equitum dưới thời Constantius
 359–360: Sabinianus, magister equitum dưới thời Constantius
 363–367: Lupicinus, magister equitum dưới thời Jovianus và Valens
 371–378: Iulius, magister equitum et Peditum dưới thời Valens 
 383: Flavius Richomeres, magister equitum et peditum
 383–388: Ellebichus, magister equitum et peditum
 392: Eutherius, magister equitum et peditum
 393–396: Addaeus, magister equitum et peditum
 395/400: Fravitta
 433–446: Anatolius
 447–451: Zeno
 460s: Flavius Ardabur Aspar
 -469: Iordanes
 469–471: Zeno
 483–498: Ioannes Scytha
 c.503–505: Areobindus Dagalaiphus Areobindus
 505–506: Pharesmanes
 ?516-?518: Hypatius
 ?518–529: Diogenianus
 520-525/526: Hypatius
 527: Libelarius
 527–529: Hypatius
 529–531: Belisarius
 531: Mundus
 532–533: Belisarius
 540: Buzes
 542: Belisarius
 543–544: Martinus
 549–551: Belisarius
 555: Amantius
 556: Valerianus
 569: Zemarchus
 572–573: Marcianus
 573: Theodorus
 574: Eusebius
 574/574-577: Justinianus
 577–582: Mauricius
 582–583: John Mystacon
 584-587/588: Philippicus
 588: Priscus
 588–589: Philippicus
 589–591: Comentiolus
 591–603: Narses
 603-604 Germanus
 604-605 Leontius 
 605-610 Domentziolus

per Thracias
 377–378: Flavius Saturninus, magister equitum dưới thời Valens
 377–378: Traianus, magister peditum dưới thời Valens
 378: Sebastianus, magister peditum dưới thời Valens
 380–383: Flavius Saturninus, magister peditum dưới thời Theodosius I
 392–393: Flavius Stilicho, magister equitum et peditum 
 412–414: Constans
 441: Ioannes the Vandal, magister utriusque militiae
 468–474: Armatus
 474: Heraclius xứ Edessa
 511: Hypatius
 512: Cyril
 514: Vitalianus
 530–533: Chilbudius
 550–ca. 554: Artabanes
 588: Priscus (lần thứ nhất)
 593: Priscus (lần thứ hai)
 593–594: Peter (lần thứ nhất)
 594–ca. 598: Priscus (lần thứ hai)
 598–601: Comentiolus 
 601–602: Peter (lần thứ hai)

Praesentalis
 351–361: Flavius Arbitio, magister equitum dưới thời Constantius
 361–363: Flavius Nevitta, magister equitum dưới thời Julianus
 363–379: Victor, magister equitum dưới thời Valens
 366–378: Flavius Arinthaeus, magister peditum dưới thời Valens
 364–369: Flavius Iovinus, magister equitum dưới thời Valentinianus I
 364–366: Dagalaifus, magister peditum dưới thời Valentinianus I
 367–372: Severus, magister peditum dưới thời Valentinianus I 
 369–373: Flavius Theodosius, magister equitum dưới thời Valentinianus I
 375–388: Merobaudes, magister peditum dưới thời Valentinianus I, Gratianus và Magnus Maximus
 388-395: Timasius
 394–408: Flavius Stilicho, magister equitum et peditum
 400: Fravitta
 409: Varanes và Arsacius
 419-: Plinta
 443–451: Apollonius
 450–451: Anatolius
 475-477/478: Armatus
 485–: Longinus
 492–499: John Lưng gù
 528: Leontius
 528-529: Phocas
 520-538/9: Sittas
 536: Germanus
 536: Maxentianus
 546–548: Artabanes
 548/9–552: Suartuas
 562: Constantinianus (không chắc)
 582: Germanus (không chắc) 
 585–ca. 586: Comentiolus
 626: Bonus (không chắc)

per Africam

Đế quốc Tây La Mã 
 373–375: Flavius Theodosius, magister equitum 
 386–398: Gildo, magister equitum et peditum

Đế quốc Đông La Mã
 534–536: Solomon 
 536–539: Germanus
 539–544: Solomon
 544–546: Sergius
 545–546: Areobindus
 546: Artabanes
 546–552: John Troglita
 578–590: Gennadius

Magister Militae ở Đông La Mã và nước Ý thời Trung Cổ

Venezia
 700s: Marcellus 
 737: Domenico Leoni dưới thời Leon III 
 738: Felice Cornicola dưới thời Leon III
 739: Theodatus Ursus dưới thời Leon III
 741: Ioannes Fabriacius dưới thời Leon III
 764–787: Mauricius Galba

Thời hậu kỳ La Mã
Vào thế kỷ 12, thuật ngữ này được sử dụng để mô tả một người tổ chức lực lượng quân sự của một nhà lãnh đạo chính trị hay phong kiến thay mặt cho mình. Trong Gesta Herwardi, vị anh hùng nhiều lần được mô tả như một magister militum bởi tác giả đã dịch từ tài liệu gốc bản tiếng Anh sơ khai sang tiếng Latinh. Có vẻ như tác giả của phiên bản gốc nay đã thất truyền cứ nghĩ mình là "Hereward' – người giám sát lực lượng quân sự. Rằng việc sử dụng thuật ngữ sau này đều dựa trên khái niệm cổ điển có vẻ rõ ràng.

Chú thích

Tham khảo
 Vegezius, Epitoma rei militaris II,9,1-2
 Zosimus Historia Nea II.33 
 Prosopography của Đế quốc La Mã hậu kỳ (PLRE), Vols. I-III
Alexander Demandt, Magister militum, in Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE), XII, Stuttgart 1970, pp. 553–790. 
Wilhelm Enßlin, Zum Heermeisteramt des spätrömischen Reiches, parte II, Die magistri militum des 4. Jahrhunderts, in Klio 24, 1931, pp. 102–147; parte III, Der magister utriusque militiae et patricius des 5. Jahrhunderts, in Klio 24, 1931, pp. 467–502.
Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE), Metzler, Stuttgart 1894–1978.
 Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, The Prosopography of the Later Roman Empire, volume 2, Cambridge University Press, 1992, ISBN 0-521-20159-4.

Danh hiệu La Mã cổ đại
Chức vụ trong chính quyền
Sĩ quan quân sự Đông La Mã
Cấp bậc quân đội hậu La Mã
Chức vụ có thẩm quyền