Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Hợp chất dị vòng

Hợp chất dị vòng là hợp chất vòng chứa ít nhất một nguyên tử không phải là carbon.  Nguyên tố lạ trong vòng được gọi là dị nguyên tử. Thông thường nó là nitơ, oxy hoặc lưu huỳnh. Hóa học dị vòng là một nhánh của hóa học hữu cơ liên quan đến sự tổng hợp, tính chất và ứng dụng của các dị vòng này.

Các hình ảnh 
Tên in nghiêng được giữ lại bởi IUPAC và chúng không theo Hantzsch-Widman nomenclature

Lịch sử của hoá học dị vòng 
Lịch sử của hóa học dị vòng bắt đầu từ những năm 1800, cùng với sự phát triển của hóa học hữu cơ. Một số diễn biến đáng chú ý:

1832: Dobereiner sản xuất furfural (một loại furan) bằng cách xử lý tinh bột với acid sulfuric;

1834: Runge thu được pyrrole ("dầu lửa") bằng cách chưng cất khô xương

1906: Friedlander tổng hợp thuốc nhuộm chàm, cho phép ngành hóa học tổng hợp thay thế cả một ngành nông nghiệp lâu đời

1936: Treibs cô lập các dẫn xuất chlorophyl từ dầu thô, giải thích nguồn gốc sinh học của dầu mỏ

1951: Các quy tắc của Chargaff được mô tả, làm nổi bật vai trò của các hợp chất dị vòng (purin và pyrimidine) trong mã di truyền.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Hantzsch-Widman nomenclature, IUPAC
 Heterocyclic amines in cooked meat, US CDC
 List of known and probable carcinogens, American Cancer Society 
  (more comprehensive)

Hợp chất dị vòng
John Polanyi

John Charles Polanyi (sinh ngày 23 tháng 1 năm 1929) là nhà hóa học người Canada. Ông được trao Giải Nobel Hóa học năm 1986 cùng với Lý Viễn Triết và Dudley R. Herschbach. Cả ba đều giành giải thưởng này là vì họ đã chứng tỏ cách thức phản ứng hóa học cơ bản diễn ra.

Chí thích

Sinh năm 1929
Nhân vật còn sống
Nhà hóa học Canada
Hội viên Hội Vương thất
Người Canada đoạt giải Nobel
Người Đức đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Nhà khoa học Berlin
Fairchild T-46

Fairchild T-46 (biệt danh "Eaglet") là một loại máy bay huấn luyện phản lực hạng nhẹ của Hoa Kỳ trong thập niên 1980. Nó bị hủy bỏ vào năm 1986 sau khi mới chỉ có 3 chiếc được chế tạo.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (T-46)

Xem thêm

Tham khảo

 Braybrook, Roy. "Tweety-Bird Replacement". Air International, June 1985, Vol 28, No. 6. các trang 273–280.
 "Fairchild wins NGT". Flight International, ngày 17 tháng 7 năm 1982, p. 122.
 "T-46A is flown". Flight International ngày 26 tháng 10 năm 1985, p. 8.
 Warwick, Graham "T-46: A Class Apart". Flight International, ngày 13 tháng 4 năm 1985, các trang 24–29.

Liên kết ngoài

 Global Security Article on the T-46
  Includes photo of RAF Model 73 flown by Dick Rutan

T-46
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1980
Máy bay quân sự Hoa Kỳ
Máy bay huấn luyện
Máy bay phản lực hai động cơ
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Cessna Citation II

Cessna Citation II là loại máy bay đầu tiên trong seri Model 550 thuộc dòng máy bay Citation, do Cessna chế tạo.

Biến thể
Citation II (Model 550)
T-47A (Model 552) 
Citation II/SP (Model 551)
Citation S/II (Model S550)
Citation Bravo (Model 550)

Quốc gia sử dụng

Quân sự

 Lục quân Argentina

Lục quân Ecuador

 Không quân Myanmar 

 Không quân Nigeria

 Lục quân Pakistan

 Không quân Hoàng gia Ả rập Saudi

 Không quân Tây Ban Nha
 Hải quân Tây Ban Nha
 Cảnh sát quốc gia Tây Ban Nha 

 Không quân Thụy Điển

 Không quân Thổ Nhĩ Kỳ

 Hải quân Hoa Kỳ

 Không quân Venezuela

Tính năng kỹ chiến thuật (Cessna S550 Citation SII)

Xem thêm

Tham khảo

Hoyle, Craig. "World Air Forces Directory". Flight International, Vol. 182, No. 5370, 11–ngày 17 tháng 12 năm 2012. các trang 40–64. ISSN 0015-3710.
Lambert, Mark. Jane's All The World's Aircraft 1993-94. Coulsdon, UK:Jane's Data Division, 1993. ISBN 0-7106-1066-1.

Liên kết ngoài

 Cessna Citation home page 
 Airliners.net aircraft description page

Citation II
Máy bay thương mại Hoa Kỳ 1970–1979
Máy bay chở khách Hoa Kỳ 1970–1979
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1980
Máy bay dân sự
Máy bay quân sự
Máy bay thương mại
Máy bay chở khách
Máy bay huấn luyện
Máy bay phản lực hai động cơ
Máy bay cánh dưới
Diamond DA40

Diamond DA40 Diamond Star là một loại máy bay hạng nhẹ của Áo, được chế tạo từ vật liệu composite. Được Áo và Canada sản xuất, nó được phát triển như một phiên bản 4 chỗ của loại DA20 bởi Diamond Aircraft Industries.

Biến thể

DA40
DA40 D
DA40 F
DA40 NG
T-52A
DA40 XLT

Quốc gia sử dụng

Dân sự

Quân sự

Không quân Bolivia

Không quân Ecuador - 12 
 Academy "Cosme Rennella Barbatto"

Lực lượng phòng vệ Jamaica

Singapore Youth Flying Club - 13

Học viện Không quân Hoa Kỳ - 20

Tính năng kỹ chiến thuật (Diamond DA40 XL Diamond Star kiểu 2007)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Diamond Aircraft - corporate web site 
Diamond Aircraft - North American web site

DA40
Máy bay thông dụng dân sự Áo 1990–1999
Máy bay thông dụng dân sự Canada 2000–2009
Máy bay huấn luyện quân sự Hoa Kỳ 2000–2009
Máy bay dân sự
Máy bay quân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt
Máy bay cánh thấp
Lockheed T2V SeaStar

Lockheed T2V SeaStar, sau gọi là T-1 SeaStar, là một loại máy bay huấn luyện phản lực của Hải quân Hoa Kỳ, được đưa vào trang bị từ tháng 5 năm 1957. Nó được phát triển từ loại Lockheed T-33 và lắp 1 động cơ Allison J33.

Quốc gia sử dụng

 Hải quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (T2V-1)

Xem thêm

Tham khảo
Chú thích

Tài liệu
 Francillon, René J. Lockheed Aircraft since 1913. London:Putnam, 1982. ISBN 0-370-30329-6.
 Ginter, Steve. Lockheed T2V-1/T-1A Seastar. Naval Fighters #42. Simi Valley, California: Ginter Books, 1999. ISBN 978-0-942612-42-4.
 Ogden, Bob. Aviation Museums and Collections of North America. 2007. Air-Britain (Historians) Ltd. ISBN 0-85130-385-4.
 Swanborough, Gordon, with Bowers, Peter M. United States Navy Aircraft since 1911. 1990. Putnam Aeronautical Books. ISBN 0-87021-792-5.
 Green, William, with Gerald Pollinger. The Aircraft of the World. New York; Doubleday & Co., 1965. P. 255.
 Green, William, with Dennis Punett. MacDonald World Air Power Guide. London; Purnell & Sons, Ltd. (reprinted by Doubleday), 1963. P. 28.

Liên kết ngoài

 Naval Aviation Chronology 1954-1959 chapter from United States Naval Aviation 1910-1995 book. 

T2V
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1950
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay huấn luyện
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay phản lực một động cơ
North American T-2 Buckeye

North American T-2 Buckeye là một loại máy bay huấn luyện của Hải quân Hoa Kỳ. Nó được đưa vào sử dụng năm 1959, đến năm 2008 bị T-45 Goshawk thay thế.

Biến thể

T-2A
YT-2B
T-2B
YT-2C
T-2C
DT-2B and DT-2C
T-2D
T-2E

Quốc gia sử dụng

 Không quân Hy Lạp

 Hải quân Hoa Kỳ

 Không quân Venezuela

Tính năng kỹ chiến thuật (T-2C Buckeye)

Xem thêm

Tham khảo

 Taylor, John W. R. Jane's All The World's Aircraft 1976–77. London: Jane's Yearbooks, 1976. ISBN 0-354-00538-3.

Liên kết ngoài

T-2 Buckeye page on U.S. Navy History site 
T2J-l / T-2 Buckeye on GlobalSecurity.org
Rockwell T-2 Buckeye page on AMARCExperience.com 
T-2C Buckeye Photo
VT-4 Rubber Duck Hymnal

T-02 Buckeye
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1950
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay huấn luyện
Máy bay phản lực hai động cơ
Máy bay cánh giữa
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Beechcraft T-6 Texan II

Beechcraft T-6 Texan II là một loại máy bay động cơ turboprop, do Raytheon Aircraft Company (đã trở thành Hawker Beechcraft và nay là Beechcraft Corporation) chế tạo. Dựa trên loại Pilatus PC-9, T-6A được Không quân Hoa Kỳ sử dụng cho nhiệm vụ huấn luyện phi công cơ bản, Hải quân Hoa Kỳ sử dụng cho huấn luyện sơ cấp và trung cấp.

Biến thể

T-6A Texan II 
T-6A NTA Texan II 
T-6B Texan II
AT-6B Texan II
T-6C Texan II
CT-156 Harvard II

Quốc gia sử dụng

 Bộ chỉ huy không quân Lực lượng vũ trang Canada/Không quân Hoàng gia Canada

Không quân Đức (Luftwaffe)

 Không quân Hy Lạp

 Không quân Iraq

 Không quân Israel

 Không quân Mexicol 

 Không quân Hoàng gia Maroc

 Không quân Hoa Kỳ
 Hải quân Hoa Kỳ

 Không quân nhân dân Việt Nam

Tính năng kỹ chiến thuật (T-6A)

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hawker Beechcraft T-6 information page 
 United States Air Force T-6 Texan II fact sheet
 United States Navy T-6 Texan II fact sheet 
 Canadian Forces Air Command CT-156 page 
 Hawker Beechcraft T-6 comparison to PC-9
 T-6B Texan II Aircraft Images

T-006 Texan II
Máy bay huấn luyện quân sự Hoa Kỳ 1990–1999
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Máy bay động cơ turboprop
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay động cơ tuốc bin cánh quạt
Máy bay một động cơ cánh quạt
Altolamprologus

Altolamprologus là một chi nhỏ cá hoàng đế đặc hữu của hồ Tanganyika ở miền đông châu Phi. Chúng sinh sống ở khu vực hồ với số lượng lớn đá, thường xuyên nhất tại chiều sâu 2-10 mét. Hai loài được mô tả chính thức trong chi này.

Loài
Hiện tại có hai loài được công nhận trong chi này:
 Altolamprologus calvus (Poll, 1978)
 Altolamprologus compressiceps (Boulenger, 1898)

Chú thích

Tham khảo

Cá cảnh
Lamprologini
Mario J. Molina

Mario José Molina-Pasquel Molina (19 tháng 3 năm 1943 – 7 tháng 10 năm 2020) là nhà hóa học người Mỹ gốc Mexico. Ông nhận Giải Nobel Hóa học năm 1995 khi là một trong ba người (còn lại là F. Sherwood Rowland và Paul J. Crutzen) nghiên cứu sự hình thành và phân hủy tầng ozone. Ông và Rowland nhận biết các CFC có khả năng phá hủy tầng ôzôn vào năm 1974. Đây là cơ sở quan trọng để các loại tủ lạnh ngày nay không sử dụng chất làm lạnh này.

Chú thích

Sinh năm 1943
Mất năm 2020
Nhà hóa học Mỹ gốc Mexico
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley
Người Thành phố México
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Mặt trận Liên Việt

Mặt trận Liên Việt là một liên minh chính trị tại Việt Nam từ năm 1951 đến 1955, được thành lập trên cơ sở hợp nhất hai tổ chức Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (gọi tắt là Việt Minh) và Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam (gọi tắt là Hội Liên Việt). Tổ chức này được Đảng Cộng sản Việt Nam coi là một hình thức mặt trận dân tộc thống nhất ở Việt Nam. Mặt trận Liên - Việt, tiếp nối Mặt trận Việt Minh, là cơ sở quần chúng để bảo vệ Đảng Lao động Việt Nam và Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Mặt trận Liên - Việt vẫn được nhiều người quen gọi là Việt Minh.

Lịch sử

Năm 1951, Chiến tranh Đông Dương đi vào giai đoạn quyết liệt. Nhằm tập hợp mọi nguồn lực hỗ trợ cho cuộc Kháng chiến chống Pháp, Trung ương Đảng Lao động Việt Nam nêu khẩu hiệu "Tất cả cho tiền tuyến", động viên toàn dân tập trung sức người sức của đẩy mạnh kháng chiến. Bên cạnh đó, các nhà lãnh đạo Đảng Lao động cũng chủ trương các tổ chức chính trị ngoại vi vào một tổ chức thống nhất để đoàn kết toàn dân. Với sự ủng hộ tích cực của các Đảng Xã hội Việt Nam, Đảng Dân chủ Việt Nam, các tổ chức chính trị thành viên, các nhân sĩ trí thức trong Mặt trận Việt Minh và Hội Liên Việt, hai tổ chức này đã hợp nhất thành một tổ chức chính trị chung, lấy tên gọi là Mặt trận Liên Việt.

Đại hội thống nhất Việt Minh và Liên Việt tổ chức từ 3 đến 7/3/1951 tại xã Vinh Quang, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. Đại hội thống nhất suy tôn Nguyên soái Iosif Vissarionovich Stalin, chủ tịch Mao Trạch Đông vào chủ tịch đoàn danh dự cùng Ủy ban bảo vệ hòa bình thế giới, hai Mặt trận dân tộc thống nhất hai nước Miên, Lào và bộ đội Việt, Miên, Lào. Hồ Chủ tịch đứng đầu danh sách Đoàn chủ tịch. Tham dự có các vị trong Ban Chấp hành Liên Việt, đoàn địa biểu Tổng bộ Việt Minh, các chính đảng: Đảng Dân chủ, Đảng Xã hội, Đồng minh hội (Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội), đoàn đại biểu Đảng Lao động Việt Nam mới thành lập, đại biểu Công giáo, Phật giáo, Công đoàn, Nông dân, Thanh niên,...Đại hội tưởng niệm các ông Hoàng Văn Thụ, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Văn Tố. Theo tuyên ngôn của Đại hội, Việt Minh tự nguyện hòa mình trong Liên Việt. Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội tự xét không cần đứng riêng, tuyên bố hòa mình vào Liên Việt, Đảng Lao động Việt Nam đã thành lập và tham gia Mặt trận Liên Việt,... Đại hội cử Hồ Chủ tịch làm Chủ tịch danh dự Mặt trận và cử cụ Tôn Đức Thắng làm Chủ tịch mặt trận.

Đánh giá

Chính diện
Theo Nguyễn Túc, uỷ viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thì:

Văn hiến tham khảo

Chiến tranh Đông Dương
Cựu đảng phái chính trị Việt Nam
Đảng Cộng sản Việt Nam
Dầu cá

Dầu cá là loại dầu có nguồn gốc từ các mô của những con cá chứa dầu (cá béo) như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ, cá trích, cá tuyết. Dầu cá có chứa các axit béo omega-3 axit eicosapentaenoic (EPA) và axit docosahexaenoic (DHA) mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Ở góc độ dược phẩm, dầu cá là tên gọi chung cho thuốc và thực phẩm chức năng dạng viên nang mềm chứa vitamin tan trong dầu (hoặc dầu gan cá), được dùng bồi dưỡng sức khoẻ, dầu cá chứa omega-3, omega-6 được lưu hành dưới dạng thực phẩm chức năng. Dầu cá thông dụng hiện nay chia làm hai loại: loại chứa vitaminA, D tan trong dầu và loại chứa axít béo omega-3, omega-6 Dầu cá là dạng vitamin, tan trong dầu, chúng chỉ được hấp thu tốt nhất khi có dung môi phù hợp

Những con cá không thực sự sản sinh ra axit béo omega- 3, nhưng thay vì tích trữ bằng cách tiêu thụ vi tảo hoặc cá mồi thì nó đã tích lũy axit béo omega- 3, cùng với một lượng cao chất chống oxy hóa như iod và selen từ vi tảo. Những loài cá săn mồi như cá mập, cá kiếm, cá kình và cá ngừ chứa rất nhiều axit béo omega-3, nhưng do vị trí của chúng lại nằm trên cùng của chuỗi thức ăn thế cho nên các loài này cũng có thể tích lũy các chất độc hại.

So với dầu nhuyễn thể
Dầu nhuyễn thể thường được so sánh với dầu cá. Mặc dù cùng là nguồn cung cấp các axit béo omega-3 thiết yếu đối với cơ thể nhưng về bản chất thì hai loại dầu này rất khác nhau. Không giống như omega-3 từ dầu cá có gốc triglyceride, các axit béo omega-3 từ dầu nhuyễn thể hầu hết đều có gốc phospholipid. Cấu trúc khác nhau giữa hai loại axit béo tạo nên những đặc tính khác nhau giữa chúng. Trong khi triglyceride kị nước và không thể hòa tan thì phospholipid với 1 đầu kị nước và 1 đầu ưa nước giúp nó có khả năng hòa tan tốt hơn. Trong dầu nhuyễn thể chứa hàm lượng chất chống oxy hóa tự nhiên cao hơn dầu cá đến 47 lần dầu nhuyễn thể là sản phẩm "xanh, sạch và an toàn" hơn dầu cá.

Công dụng

Dầu cá là một loại thực phẩm rất có tác dụng tốt đối với sức khỏe, cụ thể là
 Dầu cá luôn được coi là thần dược trong việc phát triển trí não cũng như giảm thiểu bệnh tật, Omega 3 trong dầu cá được chứng minh có khả năng mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch, giảm lượng Cholesterol và Triglycerid trong máu, giảm nguy cơ tăng huyết áp do tăng Cholesterol gây xơ cứng động mạch 
 Dầu cá rất có hiệu quả trong việc giảm sưng và giảm đau với những người bị viêm khớp, đau lưng, giúp giảm nguy cơ máu vón cục, ngăn ngừa các nếp nhăn... 
 Dầu cá còn thúc đẩy lành vết lở loét do tì đè ở những bệnh nhân bị bệnh nặng làm tăng nồng độ oxy trong các mô của cơ thể 
 Phụ nữ ăn hai phần dầu cá một tuần có thể giảm nguy cơ ung thư vú. 
 Dầu cá không chỉ cung cấp nhiều axit béo thiết yếu giúp trái tim khỏe mạnh mà còn cải thiện các rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt.
Tuy nhiên có thông tin cho rằng những viên nang dầu cá không có nhiều tác dụng ngăn chặn nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở góc độ nào đó, công dụng của các viên nang dầu cá là có nhưng rất ít nếu như người bệnh từng sử dụng các loại thuốc khác chữa bệnh tim mạch hoặc một số căn bệnh có liên quan đến tim mạch.

Chú thích

Chất dinh dưỡng bổ sung
Sản phẩm động vật
Sản phẩm từ cá
Hòn Sơn

Hòn Sơn (hay còn gọi là Hòn Sơn Rái) là một hòn đảo thuộc đặc khu Kiên Hải, An Giang, Việt Nam (trước ngày 01/7/2025, Hòn Sơn thuộc xã Lại Sơn, huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang). Đảo cách thành phố Rạch Giá khoảng 65km về phía Tây theo đường chim bay, với diện tích 11,5 km2.

Nhân khẩu 
Dân cư trên đảo tập trung chủ yếu ở ba xóm chài và nông nghiệp chủ yếu là những vườn cây ăn trái, còn lại diện tích chiếm 80% là rừng nguyên sinh với ít cây cổ thụ, nhiều cây nhỏ và dây leo. Động vật chủ yếu có khỉ, sóc, chim, một ít kỳ đà và trăn. Hòn Sơn có hơn 2.012 hộ gia đình với 8.120 khẩu.

Kinh tế 
Người dân trên đảo từ trước đến nay sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt hải sản, ngoài ra còn có những nghề thủ công như đóng tàu, chế biến tôm, cá, mực khô và các cơ sở sản xuất nước mắm. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, do nguồn cá cơm quanh đảo trước kia rất dồi dào nay đã cạn kiệt, một số cơ sở sản xuất nước mắm đã ngưng hoạt động.

Địa danh 
Hòn Sơn, có các địa danh tâm linh là những nơi thờ tự như Đình Thần Lại Sơn, Miếu Bà Cố Chủ, Thánh thất Cao Đài, chùa Hải Sơn.

Hòn Sơn có 7 đỉnh núi dính liền vào nhau, Ma Thiên Lãnh là đỉnh núi cao nhất với độ cao khoảng 450 m so với mặt nước biển, trên đỉnh Ma Thiên Lãnh có một tảng đá bằng phẳng, với phong cảnh xung quanh rất đẹp nên gọi là Sân Tiên.

Hòn Sơn còn có 5 bãi biển và 1 ghềnh đá hoang sơ, trong đó Bãi Bàng có phong cảnh đẹp nhất, nhiều cây dừa nghiêng phủ bóng mát xuống bãi cát trắng, bãi biển hoang vắng và êm đềm.

Suối Tiên là dòng suối duy nhất nước trong vắt chảy từ đỉnh Ma Thiên Lãnh xuống ngay Bãi Bàng là nguốn nước ngọt quý báu cho người dân trên đảo.

Tham khảo

Kiên Hải
Himnusz

"Himnusz" là quốc ca của Hungary. Nó được sáng tác bởi Ferenc Kölcsey, và nhạc được sáng tác bởi Ferenc Erkel.

Lời

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Hungarian anthem (video subtitled in 33 languages)
 Hungary: Himnusz - Audio of the national anthem of Hungary, with information and lyrics
 National and historical symbols of Hungary  has a page about the anthem, featuring a vocal sound file. 
 Sheet Music is available at the Hungarian Electronic Library website.
 Hungarian Anthem on Music Keyboard 2.4

Quốc ca
Quốc ca châu Âu
Bài hát năm 1823
Bài hát năm 1844
Nhạc khúc Đô thăng trưởng
Nhạc khúc Rê giáng trưởng
Văn hóa Hungary
Biểu tượng quốc gia Hungary
John Pople

John Anthony Pople (1925 – 2004) là nhà hóa học người Anh. Ông cùng với Walter Kohn giành Giải Nobel Hóa học năm 1998. Công trình đã giúp ông có vinh dự đó là nghiên cứu và phát triển các phương pháp tính toán trong hóa học lượng tử. Đây là điều rất thú vị và không phải ai cũng làm được, bởi John Pople đã sử dụng công cụ của toán học để giải quyết vấn đề của hóa học. Về bản chất, hóa học là môn khoa học thực nghiệm, còn toán học là môn khoa học lý thuyết. Thế nên ta tìm được rất mối quan hệ giữa chúng (có lẽ chính vì thế mà Alfred Nobel, người có ý tưởng về Giải Nobel và lập ra giải, thấy ít tác dụng của toán học, nên không cho toán học vào danh sách các lĩnh vực trao giải(đây là thuyết được nhiều người ủng hộ để giải thích tại sao không có giải Nobel cho toán học vì nó mang tính khách quan)). Vậy mà Pople đã sử dụng toán học để phát triển các sơ đồ nghiên cứu các phân tử mà không cần thí nghiệm thì quả là khó ai làm được.

Chú thích

Sinh năm 1925
Mất năm 2004
Nhà hóa học Anh
Hội viên Hội Vương thất
Người Vương quốc Liên hiệp Anh đoạt giải Nobel
Người Anh đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Chết vì ung thư gan
Walter Kohn

Walter Samuel Gerst Kohn (9 tháng 3 năm 1923 – 19 tháng 4 năm 2016) là nhà hóa học người Mỹ gốc Áo. Ông cùng với John Pople giành Giải Nobel Hóa học năm 1998. Công trình giúp ông đoạt giải nhờ nghiên cứu và phát triển lý thuyết phiếm hàm mật độ. Ông đã cùng với Pierre Hohenberg phát triển Định lý Hohenberg-Kohn có liên quan đến lý thuyết trên. Ngoài ra, Kohn còn đơn giản hóa các mô hình toán học thể hiện sự liên kết giữa các nguyên tử. Lý thuyết phiếm hàm mật độ dựa trên khuôn khổ của các hiệu ứng cơ học lượng tử đối với mật độ điện tử (hơn là thông qua hàm sóng đa đối tượng). Phương pháp tính đơn giản hóa này đem lại nhiều hệ quả bất ngờ và trở thành công cụ chính cho các lãnh vực cấu trúc điện tử trong vật liệu, nguyên tử và phân tử.

Chú thích

Sinh năm 1923
Mất năm 2016
Nhà hóa học Mỹ gốc Áo
Nhà vật lý Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Cựu sinh viên Đại học Toronto
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người Áo đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Nhà vật lý Áo
Nhà vật lý Mỹ thế kỷ 20
Tử vong vì ung thư ở California
Ahmed Zewail

Ahmed Hassan Zewail (tiếng Ả Rập: أحمد حسن زويل) (26 tháng 2 năm 1946 – 2 tháng 8 năm 2016) là nhà hóa học người Mỹ gốc Ai Cập. Ông đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1999 vì là người tiên phong trong việc điều tra, nghiên cứu các phản ứng hóa học cơ bản, sử dụng tia laser cực ngắn trên thang thời gian mà các phản ứng xảy ra. Ông là một trong số ít những nhà khoa học của vùng đất Bắc Phi giành giải thưởng Nobel danh giá. Ông là viện sĩ của Viện hàn lâm giáo hoàng về Khoa học.

Chú thích

Nhà hóa học
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Giáo sư Viện Công nghệ California
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Nhà phát minh Ai Cập
Tín hữu Hồi giáo Ai Cập
Người Beheira
Giám đốc công nghệ

Giám đốc công nghệ (tiếng Anh: chief technology officer hay viết tắt CTO) là vị trí quản lý cao cấp trong một công ty hay tổ chức với công việc điều hành tập trung vào các vấn đề liên quan đến khoa học và công nghệ.

Công việc của một CTO
CTO có trách nhiệm:

- Lập kế hoạch và triển khai chiến lược công nghệ; xây dựng tầm nhìn công nghệ dài hạn, đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu kinh doanh tổng thể của công ty.

- Quản lý và phát triển sản phẩm; lãnh đạo các nhóm kỹ thuật trong việc phát triển, nâng cấp và bảo trì các sản phẩm công nghệ, đồng thời đảm bảo chất lượng và hiệu suất của sản phẩm.

- Quản lý cơ sở hạ tầng; giám sát và bảo mật hệ thống công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu, đảm bảo hoạt động ổn định và liên tục.

- Xây dựng và phát triển đội ngũ; tuyển dụng, đào tạo và quản lý đội ngũ kỹ thuật, tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

- Theo dõi xu hướng công nghệ; nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, vào hoạt động kinh doanh của công ty; chỉ đạo việc thực hiện chiến lược công nghệ trên các nền tảng công nghệ.

Tham khảo

Ghi chú

Đọc thêm 
 Pratt, Mary K. "The CTO: IT's Chameleon" , Computerworld.com, ngày 22 tháng 1 năm 2007
 Berray, Tom & Sampath, Raj (2002) "The Role of the CTO, four models for success"
 Medcof, John W. and Yousofpourfard, Haniyeh (2006) "The CTO and Organizational Power and Influence", International Association for Management of Technology

Chức vụ quản trị
Nghề quản lý
Xô

Xô (phiên âm tiếng Pháp: seau) là vật dụng không thấm nước, thường có hình nón cụt hoặc hình trụ với miệng mở và đáy phẳng thường gắn với tay cầm nửa đường tròn gọi là quai. Dung tích thông thường là .

Chú thích

Liên kết ngoài

 "Five-gallon farm collectibles" by Jennifer M. Latzke
 "Uses for Five Gallon Buckets

Từ gốc Pháp
Vật dụng trong nhà
Vật dụng chứa
Vật dụng chứa thực phẩm
Ngày lễ

Ngày lễ () là một ngày hoặc khoảng thời gian được dành riêng cho các hoạt động vui chơi, giải trí, kỷ niệm hoặc tôn vinh một sự kiện, nhân vật nào đó. Ngày lễ có thể được quy định bởi chính phủ, các tổ chức tôn giáo hoặc các nhóm, tổ chức khác.

Trong tiếng Anh Anh, từ "holiday" có nghĩa rộng hơn, bao hàm cả ngày nghỉ từ công việc và các ngày lễ theo chủ đề. Ngược lại, trong tiếng Anh Mỹ, từ "holidays" thường dùng để chỉ khoảng thời gian cụ thể từ Lễ Tạ ơn đến Năm mới.

Chủ nghĩa thương mại 
Từ cuối thế kỷ 19, các ngày lễ ở Hoa Kỳ đã bị cuốn vào một nền văn hóa tiêu dùng. Nhiều lễ hội dân sự, tôn giáo và dân gian đã được thương mại hóa, khiến các truyền thống bị định hình lại để phục vụ nhu cầu của ngành công nghiệp. Theo Leigh Eric Schmidt, sự phát triển của văn hóa tiêu dùng đã cho phép các ngày lễ phát triển thành cơ hội để tăng cường tiêu dùng công cộng. Các cửa hàng bách hóa, xuất hiện sau Nội chiến, đã trở thành biểu hiện không gian của chủ nghĩa thương mại, và các ngày lễ đã trở thành biểu hiện thời gian của nó. Thương mại hóa ngày lễ có những tác động tích cực và tiêu cực. Về mặt tích cực, nó đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, về mặt tiêu cực, nó đã khiến các ngày lễ mất đi ý nghĩa văn hóa và tinh thần vốn có.

Xem thêm
Ngày lễ quốc gia
 Quốc khánh và Danh sách các ngày quốc khánh trên thế giới
 Ngày lễ quốc tế
 Ngày Hành động
 Ngày lễ theo quốc gia

Chú thích

Liên kết ngoài

Ngày lễ
Mũi tên

Một mũi tên (hay còn gọi là tiễn) là một vật thường có mũi nhọn được phóng ra từ cây cung hoặc nỏ. Nó xuất hiện từ trong lịch sử ghi chép lại và phổ biến trong hầu hết các nền văn hóa. Bằng chứng cổ nhất về múi tên có thể hoặc có thể không có liên hệ với cung là vào 64.000 năm trước, được tìm thấy ở Hang Sibudu, Nam Phi. Bằng chúng cổ nhất về cung bắn tên là vào 10.000 năm trước.

Chú thích

Bắn cung
Sinh nhật

Sinh nhật hay sinh thần, sanh nhật, sanh thần () là ngày kỷ niệm ngày sinh của một người hay theo nghĩa bóng là của một tổ chức. Sinh nhật của mọi người được tổ chức ở nhiều nền văn hóa, thường là quà sinh nhật, thiệp sinh nhật, tiệc sinh nhật hoặc nghi thức chuyển giao.

Nhiều tôn giáo kỷ niệm ngày sinh của những người sáng lập hoặc nhân vật tôn giáo của họ bằng những ngày lễ đặc biệt (ví dụ: Giáng sinh, Mawlid, Ngày sinh của Đức Phật và Krishna Janmashtami). Lễ hội Janmashtami kỷ niệm sinh nhật của vị thần Krishna, hóa thân thứ tám của thần Vishnu. Còn đại lễ Maulid là một ngày lễ trọng đại của tôn giáo Islam (Hồi giáo) và cộng đồng theo đạo Islam trên thế giới, kỷ niệm ngày sinh Thiên sứ Nabi Muhammad (S.A.W), Thiên sứ cuối cùng có nhiều công lao khai sáng tôn giáo Islam (Hồi giáo).

Có sự khác biệt giữa ngày sinh nhật và ngày sinh: ngày sinh nhật, ngoại trừ ngày 29 tháng 2, diễn ra hàng năm (ví dụ: ngày 15 tháng 1), trong khi ngày sinh là ngày hoàn chỉnh khi một người được sinh ra (ví dụ: ngày 15 tháng 1 năm 2001). Sự khác biệt là ngày sinh gồm năm, tháng và ngày sinh của ai đó; trong khi sinh nhật là ngày kỷ niệm ngày ai đó được sinh ra.

Công ước pháp lý
Trong hầu hết các hệ thống pháp luật, một người trở thành người trưởng thành hợp pháp vào một ngày sinh nhật cụ thể khi họ đến tuổi trưởng thành (thường là từ 12 đến 21) và đạt được các mốc cụ thể theo độ tuổi sẽ trao các quyền và trách nhiệm cụ thể.

Ở những độ tuổi nhất định, một người có thể đủ điều kiện để rời bỏ giáo dục toàn thời gian, trở thành đối tượng của nghĩa vụ quân sự hoặc nhập ngũ, đồng ý quan hệ tình dục, kết hôn với sự đồng ý của cha mẹ, kết hôn mà không có sự đồng ý của cha mẹ, bầu cử, tranh cử cho chức vụ được bầu, mua (hoặc tiêu thụ) hợp pháp các sản phẩm rượu và thuốc lá, mua vé số hoặc lấy bằng lái xe. Tuổi thành niên là độ tuổi mà trẻ vị thành niên không còn được coi là trẻ em về mặt pháp lý và nắm quyền kiểm soát con người, hành động và quyết định của chúng, do đó chấm dứt sự kiểm soát pháp lý và trách nhiệm pháp lý của cha mẹ hoặc người giám hộ đối với chúng. Hầu hết các quốc gia quy định tuổi thành niên là 18, mặc dù nó thay đổi theo thẩm quyền.

Từ nguyên 
Chữ Hán: 生日.

Xem thêm 

 Nhiều ngày sinh được nhắc đến trên các trang viết về ngày trong năm, từ 1 tháng 1 đến 12 tháng 12
 Giấy khai sinh
 Tổ chức sinh nhật
 Bài toán ngày sinh
 Thôi nôi
 Giỗ

Tham khảo 

Ngày
Hal Holbrook

Hal Holbrook (17 tháng 2 năm 1925–23 tháng 1 năm 2021) là diễn viên người Mỹ.

Danh sách phim

Tham khảo

Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Người giành giải Tony
Sinh năm 1925
Nhân vật còn sống
Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Người Weymouth, Massachusetts
Đạo diễn truyền hình Mỹ
Mất năm 2021
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Chôn cất ở Tennessee
Người từ Weymouth, Massachusetts
Mũ

Mũ hay còn gọi là Nón, là vật dụng để che đầu. Nó có thể dùng để bảo vệ đầu hoặc vì các lý do nghi lễ hoặc tôn giáo, vì lý do an toàn hoặc được dùng như một phụ kiện thời trang. Trong quá khứ, mũ là biểu hiện của địa vị xã hội. Trong quân đội, mũ có thể cho biết về quốc tịch, ngành, cấp bậc hoặc đơn vị.

Từ nguyên 
Từ mũ trong tiếng Việt bắt nguồn từ từ tiếng Hán thượng cổ 帽. William H. Baxter và Laurent Sagart phục nguyên âm tiếng Hán thượng cổ của từ 帽 là /*mˤuk-s/. Chữ Hán 帽 có âm Hán Việt là mạo.

Chú thích

Liên kết ngoài 
 
 
 
 
 
 

Trang phục
Lịch sử thời trang
Mực (in viết)

Mực là dung dịch lỏng hoặc nhão chứa chất màu hoặc phẩm nhuộm được dùng để viết lên một bề mặt để vẽ hình, viết chữ hoặc thiết kế. Mực được dùng để viết hoặc vẽ với bút mực, chổi quét. Nhiều loại mực được sử dụng trong in ấn.

Tham khảo

Chất liệu in
Zug (bang)

Bang Zug (tiếng Đức Kanton ) là một trong 26 bang của Thụy Sĩ. Mười một thành phố tự trị là Zug, Oberägeri, Unterägeri, Menzingen, Baar, Cham, Hünenberg, Steinhausen, Risch, Walchwil, Neuheim.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bang của Thụy Sĩ

Khởi đầu thập niên 1350 ở Đế quốc La Mã Thần thánh
Neuchâtel (bang)

Neuchâtel (, ) là một bang nói tiếng Pháp của Thụy Sĩ, tiếp giáp vùng Bourgogne-Franche-Comté của Pháp. Năm 2007, dân số là 169,782 trong đó 39,654 (23.4%) là người ngoại quốc. Thủ phủ là Neuchâtel.

Chú thích

Cựu quốc gia châu Âu
Bang của Thụy Sĩ

Arpitanie
Khởi đầu thập niên 1030 ở Đế quốc La Mã Thần thánh
St. Gallen (bang)

Bang St. Gallen (tiếng Đức: Kanton , ) là một bang của Thụy Sĩ nói tiếng Đức. St. Gallen nằm ở phía Đông Bắc của Thụy Sĩ, có diện tích 2,026 km². Thủ phủ là thành phố St. Gallen.

Địa lý 
Bang St. Gallen có biên giới với những Kanton khác như Graubünden, Glarus, Schwyz, Zürich, Thurgau, ở miền Bắc có biên giới với Bodensee cũng như về phía Đông với bang Vorarlberg của Áo và công quốc Liechtenstein. Qua Bodensee, Kanton gián tiếp có biên giới với Lindau vùng Schwaben thuộc Bayern. Hơn nó bao bọc cả nửa kanton Appenzell Innerrhoden và Appenzell Ausserrhoden.

Ngọn núi cao nhất ở kanton này là ngọn Ringelspitz với độ cao 3.247m, nổi tiếng hơn là ngọn Säntis (2.502m). Điểm thấp nhất là Bodensee 395 m trên mặt nước biển. Những hồ lớn nhất của St. Gallen là Bodensee, Zürichsee và Walensee, tuy nhiên các hồ này không chỉ nằm trong lãnh thổ của kanton. Hồ lớn nhất chỉ nằm trong kanton St. Gallen là hồ đọng nước Gigerwaldsee.

Những con sông chạy ngang có vai trò quan trọng là Rhein, Thur, Linth, Sitter và Seez.

Tham khảo

Tham khảo

Bang của Thụy Sĩ
Cabernet Sauvignon

Cabernet Sauvignon () là một trong những loại nho đỏ để làm rượu nổi tiếng nhất thế giới. Nó phát xuất từ Bordelais thuộc vùng làm rượu nho Bordeaux, và từ đó được trồng lan tràn khắp mọi nơi trên thế giới.Với khoảng 200.000 mẫu trồng nho nó đứng hàng thứ bảy, một hạng sau loại nho đỏ Merlot mà được trồng nhiều nhất trên thế giới.

Được sử dụng thường xuyên trong hỗn hợp rượu vang pha trộn, Cabernet Sauvignon có số lượng lớn đối tác pha trộn thích hợp để tạo nên những hương vị rượu vang đặc biệt. Một phần rõ ràng là từ là Merlot và Cabernet Franc, còn lại phần lớn đang thịnh hành pha trộn với Malbec, Petit Verdot và Carmenere (thành phần của loại vang Blend Bordeaux cổ điển), Shiraz (hương vị pha trộn ưa chuộng ở Australia) và ở Tây Ban Nha và Nam Mỹ, loại rượu vang pha trộn giữa Cabernet - Temparanillo hiện đang phổ biến. Ngay cả những loại rượu vang đậm đà từ giống nho Tannat ở Madiran giờ đây cũng đã hòa hợp với Cabernet Sauvignon

Có hai nguyên nhân chính để giống nho Cabernet Sauvignon trở thành một trong những giống nho thịnh hành và được ưa chuộng nhất trên thế giới. Nguyên nhân đầu tiên cũng là điều đơn giản nhất, vì giống nho này có thể dễ dàng thích nghi với các loại đất và khí hậu khác nhạu. Nó được trồng trải rộng từ Bắc bán cầu (như Canada, Mỹ...) cho tới những vùng xa xôi phía Nam bán cầu (như Australia, Chi lê...). Nguyên nhân thứ hai nhưng rát quan trọng, đó là mặc dù được trồng tại nhiều vùng có thổ nhưỡng và khí hậu khác nhau nhưng Cabernet Sauvignon vẫn giữ lại được một hương vị đặc trưng "Cab" không thể thay đổi. Một giống nho lâu đời, bền bỉ đã quen thuộc với hầu hết những tín đồ rượu vang trong nước và trên toàn thế giới.

Hình ảnh

Chú thích

Giống cây trồng
Giống nho làm rượu vang đỏ
Gavrilo Princip

Gavrilo Princip (Гаврило Принцип, ; ngày 28 tháng 4 năm 1918) là người Séc-bi gốc Bosnia người ám sát thái tử Franz Ferdinand của Áo-Hung và người vợ mang thai của ông, Sophie, Công nương Hohenberg, ở Sarajevo vào ngày 28 tháng 6 năm 1914.

Sau vụ ám sát thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand, giới quân phiệt Đức, Áo-Hung chớp lấy cơ hội gây chiến tranh bằng cách đổ tội cho Vương quốc Serbia đứng đằng sau vụ ám sát và cuối cùng ngày 28 tháng 7 năm 1914 Đế quốc Áo-Hung tuyên chiến với Serbia, Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ.

Chú thích

Đọc thêm

 Vladimir Dedijer, Road to Sarajevo, Simon and Schuster, New York 1966.
Drago Ljubibratić, Gavrilo Princip, Nolit, Belgrade 1969.
Michèle Savary, La vie et mort de Gavrilo Princip, L'Age d'Homme 2004.
Dušan T. Bataković (dir.), Histoire du peuple serbe, Lausanne, L'Age d'Homme 2005.
Pappenheim, Martin. Gavrilo Princips Bekenntnisse: ein geschichtlicher Beitrag zur Vorgeschichte des Attentates von Sarajevo. Wien: Lechner & Son, 1926.

Tử vong vì bệnh lao
Người Serb
Mất thế kỷ 20 do bệnh lao
Hội văn học Goncourt

Hội văn học Goncourt (tiếng Pháp: Académie Goncourt) là một hội văn học được thành lập năm 1900, theo ý nguyện của Edmond de Goncourt (1822-1896) ghi trong Di chúc tự tay viết được nộp cho công chứng viên Maître Duplan ngày 7.5.1892. Ý nguyện trong đó ông kết hợp với người em đã qua đời trước đây - Jules de Goncourt (1830-1870) - hai anh em đã quyết định từ năm 1862 sẽ để lại những kỷ niệm và một Hội văn học mang tên của họ nhằm mục đích là tuyển chọn và trao một giải thưởng hàng năm cho «một tác phẩm văn xuôi xuất sắc xuất hiện trong năm». Chúc thư cũng ghi các khoản phụ cấp hậu hĩ cho mỗi hội viên của hội.

Tuy nhiên hiện nay Giải Goncourt không phải là giải duy nhất của hội, mà còn có thêm các Giải Goncourt cho thơ, Giải Goncourt cho truyện ngắn, Giải Goncourt cho tiểu sử, Giải Goncourt cho tiểu thuyết đầu tay và Giải Goncourt cho tuổi trẻ.

Lịch sử
Hai anh em Goncourt lãnh khoản niên kim là  francs bằng vàng (tương đương  euro) sau khi bà mẹ qua đời năm 1848; họ có thể sống thoải mái bằng ngòi bút của mình, trái với đa số nhà văn Pháp ở thế kỷ 19 phải xoay sang viết loại văn tiêu thụ mới có thể nuôi được gia đình (như viết kịch đường phố, kịch vui hoặc viết tiểu thuyết đăng báo hàng ngày), nếu không thì phải sống nghèo khổ như Baudelaire, Gérard de Nerval.

Năm 1862, họ quyết định rằng sau khi họ qua đời, tài sản của họ sẽ được bán lấy vốn gửi ngân hàng, và tiền lãi của khoản vốn gửi sẽ được dùng cho "hội văn học Goncourt" của họ để trả thù lao cho 10 nhà văn  francs bằng vàng mỗi năm, và lập ra Giải Goncourt hàng năm với khoản tiền thưởng 5.000 francs bằng vàng.

Việc thi hành ý nguyện của người chết - được chính ông ta phó thác cho Alphonse Daudet và Léon Hennique - đã gặp sự chống đối của gia đình ông và cuộc tranh chấp pháp lý diễn ra kéo dài tới ngày 1.3.1900, khiến cho việc lập hội văn học Goncourt bị chậm trễ, mãi tới năm 1900 mới đủ số hội viên và phải tới năm 1903 mới trao giải Goncourt lần đầu.

Alphonse Daudet đã qua đời trước khi được trao một ghế trong hội, ghế này đã được trao cho con ông là Léon Daudet, còn Léon Hennique được trao một ghế.

Hội văn học Goncourt họp trong một bữa ăn trưa hàng tháng (ngày thứ Ba đầu tiên trong tháng, ngoại trừ tháng 8), từ năm 1903 tới năm 1919 trong các tiệm ăn khác nhau ở Paris, sau đó kể từ năm 1920, chỉ họp và ăn ở tiệm ăn Drouant tại phố Gaillon (Quận 2).

Các hội viên hiện nay 
Edmonde Charles-Roux, được bầu ngày 13.9.1983, chủ tịch từ tháng 2/2002 
Didier Decoin, được bầu năm 1995, hiện là tổng thư ký
Françoise Chandernagor, được bầu tháng 6/1995 
Bernard Pivot, được bầu ngày 5.10.2004 
Tahar Ben Jelloun, được bầu ngày 6.5.2008 
Patrick Rambaud, được bầu ngày 6.5.2008 
Régis Debray, được bầu ngày 11.1.2011 thay Michel Tournier giữ chức hội viên danh dự 
Philippe Claudel, được bầu ngày 11.1.2012 
Pierre Assouline, được bầu ngày 11.1.2012 thay Françoise Mallet-Joris giữ chức hội viên danh dự 
Paule Constant, được bầu ngày 8.1.2013

Danh sách hội viên theo ghế

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Site officiel de l'académie Goncourt 

Hiệp hội nhà văn Pháp
Tổ chức thành lập năm 1900
Khởi đầu năm 1900 ở Pháp
Khớp xương

Khớp xương là nơi tiếp giáp giữa các đầu xương cấp sự nâng đỡ cơ học, được phân loại theo cấu trúc và chức năng.

Phân loại
Dựa vào mức độ vận động khớp xương được chia làm ba loại :
 Khớp bất động: là loại khớp không cử động được; các xương nối với nhau qua tổ chức liên kết, không có khoảng khớp, giữa 2 xương có hình răng cưa khít với nhau VD: khớp giữa xương đỉnh và xương trán, khớp giữa xương đỉnh và xương thái dương, khớp giữa xương liên hàm với xương hàm trên...
 Khớp bán động: Là loại khớp trung gian, không có bao khớp và khoang khớp, là những khớp mà cử động của khớp hạn chế, diện khớp phẳng và hẹp, ít linh hoạt.VD: khớp bán động háng và khớp bán động ngồi chỉ hoạt động khi gia súc đẻ, khớp mu, khớp giữa các thân đốt sống...
 Khớp động hay còn gọi là bao hoạt dịch: Là khớp cử động thường xuyên, có ổ khớp chứa chất hoạt dịch làm trơn khớp cho phép khớp hoạt động tự do, khớp này phổ biến ở các chi

Cấu tạo của khớp động
Một khớp động thường được cấu tạo các thành phần sau:

1. Mặt khớp: Gồm hai hay nhiều đầu xương tiếp giáp với nhau, mỗi đầu xương được bao bọc bởi một lớp sụn mặt khớp mỏng, các đầu xương thường có hình thể đối chiếu nhau

2. Sụn khớp: Để hai xương khớp khít vào nhau, đôi khi giữa chúng còn có các sụn bổ trợ, gồm sụn thêm (sụn chêm chặt giữa hai đầu xương,dày mỏng tùy theo khớp và di chuyển theo động tác của khớp như ở khớp thái dương hàm, khớp đầu gối) và sụn viền (tổ chức sụn của một đầu khớp có tác dụng khơi sâu mặt khớp để cho hai mặt khớp ôm chặt nhau)
 
3. Bao khớp: Hình túi, bao quanh khớp gồm cả hai đầu xương và các sụn bổ khuyết. Tùy theo chiều cử động mà độ dày mỏng ở các vị trí khác nhau. Bao khớp gồm hai lớp gồm: lớp ngoài là màng sợi dày có nhiệm vụ bảo vệ do có chứa các sợi collagen từ mang bọc xương kéo đến, các dây thần kinh cảm giác, xúc giác; lớp trong là bao hoạt dịch là mô liên kết sợi xốp, giàu mạch máu và sợi đàn hồi, có các tế bào tiết dịch 
 
4. Xoang khớp: Là khoảng trống bao quanh hai đầu xương và các sụn khớp được giới hạn bởi bao hoạt dịch và chứa đầy hoạt dịch hay dịch khớp. Dịch khớp trong suốt màu vàng nhạt, nhờn, không dính, từ mạch máu chuyển ra. Tác dụng bôi trơn, giảm ma sát mặt khớp và dinh dưỡng cho sụn khớp

5. Dây chằng: Là những bó sợi sinh keo đàn hồi nối hai đầu xương với nhau. Dây chằng cùng với bao khớp giữ chiều hoạt động của khớp. Dây chằng có hai loại gồm dây chằng ngoại biên (là dây chằng nằm trong hoặc ngoài vách bao sợi) và dây chằng gian khớp (nằm trong xoang khớp, bám nối giữa hai mặt khớp, nằm bên trong màng hoạt dịch)

 Ổ khớp: giới hạn bởi các mặt khớp và bao khớp, có bao hoạt dịch lót mặt trong bao khớp. Trong ổ khớp có chất hoạt dịch. Vì vậy nên khớp động còn được gọi là khớp hoạt dịch.

6.khớp cầu: giúp quay cánh tay một vòng hoàn chỉnh vì cánh tay được liên kết bởi một khớp cầu.Khớp này gồm một đầu của xương thứ nhất tròn như quả bóng(hình cầu)khớp với một hốc tròn của đầu xương thứ hai.

Tham khảo

Giải phẫu học
Khớp
Bộ xương người
Tanaka Kōichi

Tanaka Kōichi (tiếng Nhật: 田中 耕一) là nhà hóa học người Nhật Bản. Ông là một trong ba chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 2002. Công trình đã giúp nhà khoa học Nhật Bản đoạt giải là phát triển cách thức nhận diện và phân tích các phân tử sinh học lớn. Cùng nhận giải có Kurt Wüthrich và John B. Fenn.

Chú thích

Sinh năm 1959
Nhân vật còn sống
Nhà hóa học Nhật Bản
Người Nhật đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Cựu sinh viên Đại học Tohoku
Hình vị

Hình vị (tiếng Anh: morpheme), còn gọi là ngữ tố, từ tố, là đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất có nghĩa của một ngôn ngữ. Lĩnh vực nghiên cứu hình vị là hình thái học (còn gọi là từ pháp học). Hình vị khác từ ở chỗ: có hình vị có thể đứng riêng một mình, và cũng có hình vị bị lệ thuộc. Trong khi đó một từ, theo định nghĩa, luôn có khả năng đứng độc lập một mình.

Ví dụ như trong tiếng Anh: chair là "cái ghế", vừa là một từ, vừa là một hình vị.

Khi viết chairs, tức là số nhiều "hơn một cái ghế" thì tuy là một từ nhưng có hai hình vị: chair (hình vị độc lập chỉ cái ghế) và -s (hình vị lệ thuộc chỉ số nhiều). Hình vị -s không thể đứng riêng nên không là một từ. Dù vậy nó có ngữ nghĩa nhất định.

Tương quan hình vị và từ là một yếu tố quan trọng trong phân loại các ngôn ngữ thế giới. Ngôn ngữ cách thể như tiếng Việt thì một hình vị là một tiếng hay một chữ. Ngôn ngữ chắp dính như tiếng Nhật thì trong một từ có nhiều hình vị.

Tham khảo

Ngữ âm học
Âm vị học
Học đọc
Thuật ngữ ngôn ngữ học
Hình vị
Đọc
Nhóm ngôn ngữ Finn-Ugria

Nhóm ngôn ngữ Finn-Ugria (thuật ngữ tiếng Anh: Finno-Ugric languages, Finno-Ugrian languages hoặc Fenno-Ugric languages) là nhóm ngôn ngữ truyền thống bao gồm tất cả các ngôn ngữ thuộc hệ Ural, ngoại trừ nhóm ngôn ngữ Samoyed. Ba ngôn ngữ được nói nhiều nhất trong ngữ hệ Ural - gồm tiếng Hungary, tiếng Phần Lan và tiếng Estonia - đều nằm trong nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria.

Tham khảo

Ngữ hệ Ural
Lịch sử Ural
Ngôn ngữ tại Phần Lan
Ngôn ngữ tại Estonia
Ngôn ngữ tại Hungary
Ngôn ngữ tại Nga
Cổ họng

Cổ họng hay còn gọi là yết hầu là một phần của cổ ngay dưới khoang mũi, phía sau miệng và nằm trên thực quản và thanh quản. Họng chia làm ba phần: hầu mũi, hầu miệng và hầu thanh quản. Họng là một phần của hệ tiêu hóa và hệ hô hấp, nó cũng quan trọng trong việc phát âm.

Tham khảo

Giải phẫu học động vật
Hệ hô hấp
Hệ tiêu hóa
Đầu và cổ
Nhóm ngôn ngữ Iran

Nhóm ngôn ngữ Iran là một nhánh của ngữ tộc Ấn-Iran thuộc ngữ hệ Ấn-Âu. Người nói các ngôn ngữ trong Nhóm ngôn ngữ Iran chủ yếu là các dân tộc Iran.

Lịch sử Nhóm ngôn ngữ Iran thường được chia thành ba giai đoạn: giai đoạn tiếng Iran cổ (đến năm 400 TCN), giai đoạn tiếng Iran trung đại (400 TCN - 900) và giai đoạn tiếng Iran mới (từ năm 900). Những thứ tiếng có ở giai đoạn tiếng Iran cổ mà nay vẫn còn được hiểu biết và ghi chép tốt là tiếng Ba Tư cổ (ngôn ngữ thời Đế quốc Achaemenid) và tiếng Avesta (ngôn ngữ của Zarathushtra). Tiếng Iran trung đại có tiếng Ba Tư trung đại (ngôn ngữ thời Đế quốc Sassanid) và tiếng Parthia (ngôn ngữ thời nhà Arsacid). Nhóm ngôn ngữ Iran bao gồm rất nhiều ngôn ngữ hợp thành, lớn nhất trong số chúng là tiếng Ba Tư, tiếng Pashtun, tiếng Kurd và tiếng Baloch.

Tính đến năm 2008, người ta ước tính có 150 đến 200 triệu người dùng các ngôn ngữ trong Nhóm ngôn ngữ Iran như tiếng mẹ đẻ. Ethnologue liệt kê 87 ngôn ngữ trong Nhóm ngôn ngữ này. Có khoảng 75 triệu người nói tiếng Ba Tư, khoảng 50 triệu người nói tiếng Pashtun, khoảng 32 triệu người nói tiếng Kurd, khoảng 15 triệu người nói tiếng Baloch và 2,3 triệu người nói tiếng Luri.

Phân loại 

Năm 1826, các công trình của nhà ngôn ngữ học Rasmus Rask đã công nhận các ngôn ngữ Iran (tiếng Avesta, tiếng Ba Tư cổ, tiếng Pahlav) cùng với tiếng Sanskrit và tiếng Prakrit là thuộc nhánh đông của ngữ hệ Ấn-Âu. Ban đầu, tiếng Armenia cũng được xếp vào chung nhánh với Nhóm ngôn ngữ Iran do đặc điểm vay mượng vay mượn rất nhiều từ vựng từ tiếng Iran [trung đại]. Tuy nhiên, [vào năm 1875] Hübschmann đã tách tiếng này thành một nhánh riêng trong ngữ hệ Ấn-Âu.

Nhóm ngôn ngữ Iran được phân thành hai phân họ là Iran Đông và Iran Tây, tổng cộng bao gồm 84 ngôn ngữ (theo ước tính của SIL). Trong số các thứ tiếng được nói nhiều nhất Nhóm ngôn ngữ này thì đa số thuộc nhánh Tây (tiếng Ba Tư, tiếng Baloch va tiếng Kurd), trong khi tiếng Pashtun thì thuộc nhánh Đông.

Tham khảo

Sách

Xem thêm 
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
 Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người sử dụng

Liên kết ngoài 

Tiếng Anh
Kümmel, Martin Joachim. "Areal developments in the history of Iranic: West vs. East." BOOK OF ABSTRACTS.
Hội ngôn ngữ học ngôn ngữ Iran
Iranian EFL Journal 
Âm thanh và video ghi lại trên 50 ngôn ngữ được nói ở Iran

*
Các dân tộc Iran
Người Iran
Động vật chân vây

Động vật chân màng hay động vật chân vây (Pinnipedia) (từ tiếng Latinh pinna "vây" và pes, pedis "chân") là nhánh đa dạng và phân bố rộng rãi gồm các động vật ăn thịt, chân vây, sống bán thủy sinh. Các họ còn sinh tồn là Odobenidae (thành viên duy nhất còn tồn tại là moóc), Otariidae (hải cẩu có tai, gồm hải cẩu lông và sư tử biển) và Phocidae (hải cẩu thật sự). Có 33 loài còn sinh tồn, và hơn 50 loài đã tuyệt chủng đã được mô tả từ các hóa thạch. Dù động vật chân màng từng được cho rằng có nguồn gốc từ hai dòng tổ tiên, bằng chứng phân tử chứng minh chúng là một dòng dõi đơn ngành (hậu duệ của một dòng tổ tiên). Động vật chân màng thuộc bộ Ăn thịt và các họ hàng gần nhất của chúng là gấu và liên họ Chồn (chồn, gấu mèo, chồn hôi, và gấu trúc đỏ), các nhóm này tách ra khỏi nhau khoảng 50 triệu năm trước.

Kích thước dao động từ hải cẩu Baikal ( và ) tới hải tượng phương nam ( và ). Nhiều loài thể hiện dị hình giới tính. Chúng có cơ thể thuôn và bốn chi biến thành chân chèo. Otariidae dùng chi trước để đẩy bản thân trong nước, trong khi Phocidae và Odobenidae lại sử dụng hai chi sau. Otariidae và Odobenidae có thể dùng chi sau làm chân để đi lại trên cạn, Phocidae lại di chuyển cồng kềnh hơn trên mặt đất. Otariidae có cặp tai ngoài dễ thấy, hai họ còn lại không có. Động vật chân màng có những giác quan phát triển—thị giác và thính giác thích nghi có cả trên cạn và dưới nước, hệ thống xúc giác đặc biệt nhạy trên lông mũi (hay râu). Vài loài có khả nặng lặn tới độ sâu lớn. Chúng có một lớp mỡ dưới da để giữ ấm trong nước lạnh, và tất cả đều có lông (trừ moóc).

Xem thêm 
 Danh sách thú chân vây

Đọc thêm

Tham khảo 

Thú ăn thịt
Sụn

Sụn là mô liên kết mềm dẻo được tìm thấy ở nhiều nơi trong cơ thể người và các động vật khác, có trong khớp giữa các xương, khung sườn lồng ngực, vành tai, mũi, các phế quản và các đĩa gian đốt sống... Sụn không giòn chắc bằng xương nhưng lại cứng hơn và không mềm dẻo bằng cơ.

Sụn được cấu tạo bởi những tế bào chuyên biệt gọi là nguyên bào sụn, nguyên bào sụn sản xuất một lượng lớn chất nền ngoại bào gồm các thành phần: sợi collagen; chất căn bản chiếm lượng lớn, giàu proteoglycan; và sợi elastin. Sụn được chia thành ba loại, sụn chun, sụn trong and sụn xơ, khác nhau về tỉ lệ của ba thành phần cấu tạo chính. Nguyên bào sụn bị giữ lại trong chất nền gọi là tế bào sụn. Chúng nằm trong ổ sụn, có thể có đến 8 tế bào sụn trong 1 ổ sụn.

Không giống như các loại mô liên kết khác, sụn không chứa mạch máu, thần kinh và bạch huyết. Tế bào sụn được nuôi dưỡng bởi sự thẩm thấu, sự thẩm thấu này được hỗ trợ bằng áp lực tạo nên bởi lực nén của sụn khớp hay sự đàn hồi của sụn chun. Do đó, so với các loại mô liên kết khác, sụn sinh trưởng và sửa chữa chậm hơn.

Tham khảo

Bộ xương người
Mô liên kết
Tiếng Copt

Tiếng Copt (Met Remenkēmi) là giai đoạn phát triển cuối cùng của tiếng Ai Cập, một ngôn ngữ thuộc nhánh phía bắc của ngữ hệ Phi-Á; nó được sử dụng ở Ai Cập cho đến ít nhất là thế kỷ XVII. Người Ai Cập bắt đầu sử dụng bảng chữ cái Hy Lạp vào thế kỷ I. Hệ chữ viết mới trở thành chữ Copt – một bảng chữ cái cải tiến từ chữ Hy Lạp, có bổ sung thêm sáu hoặc bảy dấu hiệu Demotic nhằm đại diện cho các âm Ai Cập mà tiếng Hy Lạp không có. Hiện người ta đã xác định được một số phương ngữ của tiếng Copt, trong đó nổi bật nhất là Sahidi and Bohair.

Tiếng Copt và tiếng Ai Cập Thông dụng (Demotikos) có ngữ pháp liên hệ chặt chẽ với tiếng Ai Cập Hậu kỳ (được viết bằng chữ tượng hình Ai Cập). Tiếng Copt phát triển mạnh trong vai trò ngôn ngữ văn học từ thế kỷ II đến thế kỷ XIII. Phương ngữ Bohair của thứ tiếng này tiếp tục đóng vai trò ngôn ngữ phụng vụ của Giáo hội Chính thống giáo Copt. Về sau tiếng Copt bị tiếng Ả Rập Ai Cập thay thế trong vai trò là ngôn ngữ nói. Đã có các nỗ lực chấn hưng ngôn ngữ này từ thế kỷ XIX.

Chú thích

Tiếng Ai Cập
Giáo hội Chính thống giáo Copt
Ngôn ngữ Trung cổ
Ngôn ngữ của Ai Cập
Ngôn ngữ phụng vụ
Ngôn ngữ Trung Cổ
Ngữ hệ Phi-Á
Ngôn ngữ Ai Cập
Ngôn ngữ hòa kết
Bảng chữ cái Hy Lạp
Ngôn ngữ tại châu Phi
Ngôn ngữ tại Ai Cập
Ngôn ngữ chủ-động-tân
HMS Firedrake

Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng mang cái tên HMS Firedrake, tên một con rồng huyền thoại của Châu Âu:

  12 khẩu pháo hạ thủy năm 1688 và bị Pháp chiếm năm 1689
  là một tàu bom 12 khẩu pháo hạ thủy năm 1693 và bị đắm năm 1710
  là một tàu bom 12 khẩu pháo hạ thủy năm 1741 và bị bán năm 1763
  là một tàu hỏa pháo được mua năm 1794 và bị bán năm 1807
  là một tàu khu trục lớp Acheron hạ thủy năm 1912 và bị bán năm 1921
  là một tàu khu trục lớp F hạ thủy năm 1934 và bị đánh chìm năm 1942

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh
Tên gọi tàu thủy Hải quân Hoàng gia Anh