Tháp Thượng Hải

Tháp Thượng Hải (Chữ Hán giản thể: 上海中心大厦; bính âm: Shànghǎi Zhōngxīn Dàshà; tiếng Anh: Shanghai Tower) là một tòa nhà chọc trời siêu cao tọa lạc tại số 501 đường Ngân Thành Trung, thuộc Khu Tài chính và Thương mại Lục Gia Chủy, quận Phố Đông, thành phố Thượng Hải, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Với chiều cao 632 mét và 128 tầng nổi, Tháp Thượng Hải hiện là tòa nhà cao nhất Trung Quốc và là công trình cao thứ ba trên thế giới, sau tháp Merdeka 118 tại Kuala Lumpur và tháp Burj Khalifa tại Dubai. Được khởi công vào ngày 29 tháng 11 năm 2008 và hoàn thiện phần kết cấu vào năm 2015, công trình chính thức đi vào hoạt động từ năm 2016 và đài quan sát mở cửa đón khách từ năm 2017. Tháp Thượng Hải là một phần trong cụm ba tòa nhà chọc trời biểu tượng của Lục Gia Chủy, cùng với Tháp Kim Mậu (hoàn thành năm 1999) và Trung tâm Tài chính Thế giới Thượng Hải (hoàn thành năm 2008), tạo nên một quần thể kiến trúc hài hòa bên bờ sông Hoàng Phố.

Bối cảnh và lịch sử hình thành

Quy hoạch khu tài chính Lục Gia Chủy 
Kế hoạch xây dựng một cụm ba tòa nhà chọc trời tại khu vực Lục Gia Chủy đã được chính quyền thành phố Thượng Hải vạch ra từ năm 1993 trong "Quy hoạch thiết kế Khu trung tâm Lục Gia Chủy Thượng Hải". Theo đó, ba tòa tháp sẽ được bố trí theo hình "phẩm" (品), tượng trưng cho sự hài hòa và vững chãi. Hai tòa tháp đầu tiên là Tháp Kim Mậu (cao 420,5 mét, hoàn thành năm 1999) và Trung tâm Tài chính Thế giới Thượng Hải (cao 492 mét, hoàn thành năm 2008) đã lần lượt ra đời, đặt nền móng cho một khu tài chính hiện đại bậc nhất châu Á.

Đấu thầu và lựa chọn thiết kế 
Tháng 3 năm 2005, Công ty Cổ phần Lục Gia Chủy chính thức công bố lô đất Z3-2 – khu đất dành cho tòa tháp thứ ba. Tháng 4 cùng năm, thư mời thầu được gửi đến khoảng sáu tập đoàn bất động sản danh tiếng toàn cầu, bao gồm Sun Hung Kai Properties và Hutchison Whampoa. Tuy nhiên, quá trình đấu thầu đã bị tạm dừng vào cuối tháng 9 năm 2005. Sau nhiều vòng đánh giá và điều chỉnh, đến năm 2007, phương án thiết kế của hãng kiến trúc Gensler (Hoa Kỳ) do kiến trúc sư trưởng Jun Xia – một người Thượng Hải – dẫn dắt đã được lựa chọn. Thiết kế của Gensler nổi bật với ý tưởng "thành phố thẳng đứng" (vertical city), kết hợp hình dáng xoắn ốc tượng trưng cho sự vươn lên và phát triển không ngừng của Trung Quốc hiện đại.

Xây dựng và hoàn thiện 
Lễ động thổ chính thức diễn ra vào ngày 29 tháng 11 năm 2008. Quá trình thi công kéo dài hơn bảy năm với nhiều thách thức về kỹ thuật nền móng, vận chuyển vật liệu lên độ cao kỷ lục và đảm bảo an toàn lao động trong môi trường đô thị đông đúc. Phần kết cấu chính của tòa tháp được hoàn thiện vào năm 2015 và công trình bắt đầu tiếp nhận những khách thuê văn phòng đầu tiên. Đến ngày 12 tháng 3 năm 2016, toàn bộ công tác xây dựng được tuyên bố hoàn tất.

Những năm đầu vận hành và các mốc phát triển 
Mặc dù kết cấu hoàn thiện từ năm 2015, tòa tháp gặp một số trở ngại trong việc cấp phép phòng cháy chữa cháy, khiến việc cho thuê diện tích văn phòng bị chậm trễ. Giấy phép cư trú chính thức chỉ được cấp vào cuối tháng 6 năm 2017. Đài quan sát "Đỉnh Thượng Hải" trên tầng 118 chính thức mở cửa đón công chúng từ ngày 26 tháng 4 năm 2017, nhanh chóng trở thành một trong những điểm du lịch hút khách nhất thành phố. Tính đến tháng 2 năm 2026, đài quan sát đã đón hơn 10 triệu lượt khách tham quan, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hoạt động du lịch và văn hóa của công trình.

Kiến trúc và thiết kế

Ý tưởng "Thành phố thẳng đứng" 
Tháp Thượng Hải được thiết kế theo triết lý "thành phố thẳng đứng" (vertical city), tích hợp đa dạng chức năng – văn phòng, khách sạn, bán lẻ, giải trí, văn hóa và quan sát – trong một cấu trúc duy nhất. Mục tiêu của thiết kế là tạo ra một cộng đồng thu nhỏ theo chiều dọc, giảm thiểu nhu cầu di chuyển ngang và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất trong bối cảnh đô thị đông đúc. Chín khối hình trụ được xếp chồng lên nhau và xoay 120 độ từ chân đế lên đến đỉnh tháp, tạo nên hình dáng xoắn ốc đặc trưng.

Hình dáng xoắn và hiệu quả khí động học 
Hình dáng xoắn 120 độ không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn là một giải pháp khí động học tối ưu. Theo tính toán của nhóm thiết kế, kiểu dáng này giúp giảm tải trọng gió lên công trình tới 24% so với một tòa tháp hình hộp chữ nhật truyền thống có cùng chiều cao. Nhờ đó, lượng thép kết cấu sử dụng được cắt giảm khoảng một phần tư, tiết kiệm đáng kể chi phí xây dựng và giảm tác động môi trường. Grant Uhlir, Giám đốc khu vực của Gensler, từng ví von: "Vòng xoắn này giống như một sợi DNA, biểu tượng cho tinh thần hướng về tương lai của người dân Trung Quốc."

Mặt dựng hai lớp (Double‑skin Façade) 
Tháp Thượng Hải sử dụng hệ thống mặt dựng kính hai lớp, bao gồm một lớp kính bên ngoài bao bọc toàn bộ tòa tháp và một lớp kính bên trong ngăn cách với không gian sử dụng. Khoảng trống giữa hai lớp vỏ này hoạt động như một "lớp đệm khí", tạo ra hiệu ứng nhà kính tự nhiên vào mùa đông và thông gió đối lưu vào mùa hè, giúp giảm đáng kể năng lượng tiêu thụ cho hệ thống sưởi ấm và điều hòa không khí. Hệ thống này cũng góp phần cách âm và bảo vệ nội thất khỏi các tác động khắc nghiệt của thời tiết.

Tổ chức không gian và các khu chức năng chính 
Tòa tháp được chia thành chín khu vực theo chiều cao, mỗi khu vực có một "sảnh trời" (sky lobby) riêng, tương tự như các quảng trường công cộng trong một thành phố truyền thống. Tổng cộng có 154 thang máy phục vụ, bao gồm các thang máy cao tốc hai tầng do Mitsubishi Electric cung cấp, trong đó ba thang máy có tốc độ kỷ lục 20,5 mét/giây (73,8 km/h), đưa khách từ tầng hầm lên đài quan sát tầng 118 chỉ trong vòng 55 giây.

Công nghệ và đặc điểm kỹ thuật

Hệ thống giảm chấn khối lượng (Tuned Mass Damper) 
Để đối phó với dao động do gió mạnh và động đất, Tháp Thượng Hải được trang bị một bộ giảm chấn khối lượng điều chỉnh (TMD) khổng lồ nặng 1.000 tấn, đặt ở độ cao 583 mét trên tầng 125–126. Hệ thống này, được gọi là "Mắt Thượng Hải" (Shanghai Eye), là bộ giảm chấn điện từ đầu tiên trên thế giới được lắp đặt trong một tòa nhà chọc trời. Khi tòa tháp bị gió đẩy sang một bên, khối nặng 1.000 tấn sẽ di chuyển theo hướng ngược lại, triệt tiêu động năng và giảm biên độ rung lắc. Vào ngày 12 tháng 4 năm 2025, trong một đợt gió lớn tại Thượng Hải, hệ thống giảm chấn đã được ghi nhận dao động rõ rệt nhưng vẫn đảm bảo an toàn tuyệt đối cho công trình.

Nền móng và kết cấu chịu lực 
Tòa tháp được xây dựng trên một hệ móng cọc khoan nhồi khổng lồ với 955 cọc bê tông cốt thép, mỗi cọc có đường kính 1 mét và cắm sâu tới 86 mét vào lòng đất. Phần lõi trung tâm của tòa tháp là một ống bê tông cốt thép vuông có cạnh dài 30 mét, đóng vai trò là "xương sống" chịu lực chính, kết hợp với hệ khung thép bao quanh và các tầng kỹ thuật (outrigger trusses) giúp phân tán tải trọng ngang. Tổng khối lượng thép sử dụng lên tới khoảng 100.000 tấn, tương đương với trọng lượng của 15 tháp Eiffel.

Công nghệ xanh và chứng nhận bền vững 
Tháp Thượng Hải là một trong những tòa nhà chọc trời tiên phong về phát triển bền vững. Công trình đã đạt chứng nhận LEED Platinum (cấp độ cao nhất) từ Hội đồng Công trình Xanh Hoa Kỳ và chứng nhận Công trình Xanh Ba Sao của Trung Quốc. Các giải pháp xanh bao gồm: sử dụng 43 hệ thống trao đổi nhiệt địa nhiệt để sưởi ấm và làm mát; lắp đặt 270 tuabin gió trục đứng trên đỉnh tháp để tạo ra điện năng bổ sung; thu gom và tái sử dụng nước mưa; và sử dụng vật liệu tái chế trong xây dựng. Theo báo cáo ESG năm 2024 do đơn vị vận hành công bố, các biện pháp này giúp tòa tháp tiết kiệm năng lượng vượt trội so với các công trình tương tự.

Hệ thống thang máy và giao thông đứng 
Với 154 thang máy, Tháp Thượng Hải sở hữu một trong những hệ thống vận chuyển dọc phức tạp và hiệu quả nhất thế giới. Bên cạnh ba thang máy cao tốc kỷ lục, các thang máy cục bộ kết nối các "sảnh trời" cho phép hành khách di chuyển nhanh chóng giữa các khu vực chức năng. Tốc độ trung bình của thang máy trong tòa nhà dao động từ 5–8 mét/giây. Hệ thống điều khiển thông minh giúp giảm thiểu thời gian chờ đợi và tối ưu hóa lưu lượng người, đáp ứng nhu cầu di chuyển của hơn 16.000 người mỗi ngày.

Sử dụng và các tiện ích

Phân bổ không gian theo tầng 
Tháp Thượng Hải được thiết kế để phục vụ đa mục đích, từ không gian văn phòng hạng sang, khách sạn cao cấp, khu bán lẻ, nhà hàng, đến các đài quan sát và không gian văn hóa nghệ thuật. Các khu vực chính được phân bổ như sau:

   **Tầng 1–7:** Sảnh chính, khu bán lẻ và nhà hàng, trung tâm hội nghị.
   **Tầng 8–81:** Khu văn phòng hạng A, được chia thành 5 khu riêng biệt với các sảnh trời ở tầng 22–23, 37–38, 52–53, 68–69.
   **Tầng 84–110:** Khách sạn J Hotel Shanghai Tower, khách sạn cao nhất thế giới (tính theo vị trí), với 165 phòng nghỉ sang trọng, nhà hàng, quầy bar, hồ bơi vô cực và spa.
   **Tầng 111–115:** Khu mua sắm và trung tâm thương mại VIP.
   **Tầng 118–119:** Đài quan sát "Đỉnh Thượng Hải" (Top of Shanghai), ở độ cao 546 mét và 552 mét, cung cấp tầm nhìn 360 độ toàn cảnh thành phố.
   **Tầng 125–126:** Không gian nghệ thuật "Thiên Thời 632" (Tianshi 632 Art Space), nơi đặt bộ giảm chấn 1.000 tấn và trình diễn ánh sáng nghệ thuật.
   **Tầng 127–128:** Tầng kỹ thuật và phòng hòa nhạc trên mây (đang trong giai đoạn hoàn thiện).
   **Tầng hầm 1–5:** Kết nối trực tiếp với ga tàu điện ngầm Lục Gia Chủy (tuyến số 2 và 14), khu ẩm thực, bãi đỗ xe cho hơn 1.800 ô tô và khu vực logistics.

Tình hình cho thuê văn phòng và khách thuê tiêu biểu 
Sau giai đoạn đầu gặp khó khăn trong việc cấp phép và thu hút khách thuê, Tháp Thượng Hải đã dần lấp đầy các diện tích trống. Tính đến cuối năm 2025, khoảng 80% diện tích văn phòng đã được cho thuê, trong khi tỷ lệ lấp đầy không gian thương mại đạt tới 98%. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia và định chế tài chính lớn cho thấy sức hút của tòa tháp như một địa chỉ kinh doanh đẳng cấp. Theo ông Yan Ming, Phó Tổng giám đốc Công ty Xây dựng và Phát triển Tháp Thượng Hải, tỷ lệ diện tích do các công ty nước ngoài thuê đã tăng từ 9% năm 2019 lên 41% vào năm 2025. Một số khách thuê tiêu biểu bao gồm: JPMorgan Chase (diện tích thuê mở rộng lên 26.000 m²), BNP Paribas (8.700 m²), Alibaba Group, và các công ty quản lý tài sản hàng đầu như BlackRock, Vanguard và Fidelity International.

Khách sạn J Hotel Shanghai Tower 
Khai trương vào năm 2021, J Hotel Shanghai Tower tọa lạc từ tầng 84 đến tầng 110, là khách sạn cao nhất thế giới tính theo vị trí địa lý. Thuộc quản lý của Tập đoàn Khách sạn Jin Jiang Radisson, khách sạn cung cấp 165 phòng nghỉ với thiết kế hiện đại pha trộn yếu tố nghệ thuật Trung Hoa. Dịch vụ bao gồm bảy nhà hàng và quầy bar, hồ bơi vô cực ở tầng 84 và spa cao cấp. Khách sạn thường xuyên tổ chức các sự kiện văn hóa và ẩm thực cao cấp, hướng đến giới thượng lưu và du khách quốc tế.

Đài quan sát và trải nghiệm du lịch 
Đài quan sát "Đỉnh Thượng Hải" trên các tầng 118 và 119 là điểm nhấn du lịch chính của tòa tháp. Từ độ cao 546 mét, du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh sông Hoàng Phố uốn lượn, khu Bund lịch sử, và rừng nhà chọc trời của Phố Đông. Đầu năm 2026, đài quan sát đã hoàn thành một đợt nâng cấp lớn, bổ sung màn hình linh hoạt dài 90 mét hiển thị đường chân trời động, bức tranh tường kính "Tâm và Cảnh" dài 132 mét, cùng các triển lãm tương tác về kiến trúc xanh và so sánh các tòa nhà chọc trời trên thế giới. Khu vực triển lãm ở tầng hầm B1 cũng được làm mới, tập trung vào chủ đề "một sông một biển", kết hợp văn hóa đỏ, văn hóa Hải Phái và văn hóa Giang Nam. Tính đến tháng 2 năm 2026, đài quan sát đã đón hơn 10 triệu lượt khách kể từ khi mở cửa.

Tác động, đánh giá và tranh cãi

Ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị và du lịch Thượng Hải 
Tháp Thượng Hải cùng với Tháp Kim Mậu và Trung tâm Tài chính Thế giới Thượng Hải đã định hình lại hoàn toàn đường chân trời của Thượng Hải, biến Lục Gia Chủy thành một trong những khu tài chính ấn tượng nhất toàn cầu. Sự hiện diện của tòa tháp đã góp phần đáng kể vào ngành du lịch thành phố. Đài quan sát của tháp đón trung bình 1,7 triệu lượt khách mỗi năm, trong đó khách quốc tế chiếm hơn 30%, củng cố vị thế của Thượng Hải như một điểm đến du lịch hàng đầu thế giới. Các sự kiện văn hóa thường niên như "Đuổi bắt ánh bình minh năm mới" vào ngày đầu năm và giải chạy tháp (Towerrunning) đã trở thành những hoạt động mang tính biểu tượng.

Đánh giá chuyên môn và giải thưởng quốc tế 
Tháp Thượng Hải nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới chuyên môn về thiết kế táo bạo, tính bền vững và hiệu quả vận hành. Công trình đã giành được vô số giải thưởng danh giá, tiêu biểu:
   **2016:** Giải "Công trình cao tầng tốt nhất thế giới" (Best Tall Building Worldwide) do Hội đồng Nhà cao tầng và Môi trường sống Đô thị (CTBUH) trao tặng.
   **2019:** Giải "BOMA Global Innovation Award" từ Hiệp hội Chủ sở hữu và Quản lý Tòa nhà Quốc tế (BOMA).
   **2025:** Giải "CTBUH 10-Year Award" – giải thưởng tôn vinh các công trình có giá trị bền vững và hiệu quả hoạt động xuất sắc sau một thập kỷ vận hành.
   **2025:** Lần thứ ba liên tiếp nhận chứng nhận "BOMA 360" – chứng nhận toàn cầu về quản lý vận hành xuất sắc.

Theo đánh giá của CTBUH, Tháp Thượng Hải "không chỉ là một kỳ công về kỹ thuật mà còn là một biểu tượng cho thấy sự hợp tác, sáng tạo và mục đích có thể đạt được những gì".

Các vấn đề và tranh cãi 
Bên cạnh những thành công, Tháp Thượng Hải cũng đối mặt với một số thách thức và ý kiến trái chiều:
   **Khó khăn trong thu hút khách thuê ban đầu:** Trong những năm đầu sau khi hoàn thiện kết cấu, tòa tháp gặp khó khăn trong việc lấp đầy diện tích văn phòng. Nguyên nhân chính được cho là do sự chậm trễ trong việc cấp phép phòng cháy chữa cháy từ chính quyền địa phương, khiến việc cấp giấy phép cư trú chính thức bị trì hoãn. Đến tháng 6 năm 2017, tỷ lệ diện tích văn phòng có người thuê chuyển đến làm việc thực tế mới chỉ đạt 33%.
   **Tỷ lệ lấp đầy và tác động của thị trường:** Mặc dù tỷ lệ lấp đầy đã được cải thiện đáng kể, thị trường văn phòng tại Thượng Hải vẫn đối mặt với tình trạng dư cung. Theo một báo cáo năm 2025, tỷ lệ trống văn phòng toàn thành phố đã vượt 20%, tạo áp lực lên giá thuê. Một số nhà phân tích cho rằng thành công trong việc cho thuê của Tháp Thượng Hải chủ yếu đến từ việc thu hút các khách thuê lớn di dời từ các tòa nhà cũ hơn, thay vì tạo ra nhu cầu mới.
   **Sự cố an ninh:** Tháng 3 năm 2026, hai người Nga đã leo lên đỉnh tòa tháp mà không có thiết bị bảo hộ, quay video và đăng tải lên mạng. Sự việc làm dấy lên lo ngại về an ninh tại các công trình biểu tượng và công tác kiểm soát ra vào.

Cập nhật và sự kiện nổi bật đến năm 2026

Các sự kiện văn hóa và cột mốc quan trọng 
   **Tháng 1 năm 2026:** Tháp Thượng Hải tổ chức sự kiện "Đuổi bắt ánh bình minh năm mới 2026", thu hút hàng nghìn du khách lên đài quan sát đón khoảnh khắc giao thừa. Sự kiện bao gồm buổi hòa nhạc trên mây, triển lãm nghệ thuật ánh sáng tại "Thiên Thời 632 Art Space" và phát hành các ấn phẩm lưu niệm phiên bản giới hạn.
   **Tháng 2 năm 2026:** Đài quan sát "Đỉnh Thượng Hải" chính thức công bố đã đón vị khách thứ 10 triệu. Một loạt sự kiện đặc biệt mang tên "Mười Triệu Khoảnh Khắc" được tổ chức, bao gồm triển lãm tại tầng hầm B1 và triển lãm theo chủ đề "Ngựa tưởng tượng, Đón xuân trên mây" tại tầng 118.
   **Mùa xuân năm 2026:** Đài quan sát tầng 118 chính thức mở cửa trở lại sau một đợt nâng cấp toàn diện, tích hợp trải nghiệm tham quan nhập vai với màn hình linh hoạt 90 mét và bức tranh tường kính 132 mét, cùng khu triển lãm về kỹ thuật công trình xanh.

Tình hình vận hành và chiến lược phát triển 
Tính đến năm 2026, Tháp Thượng Hải đã hoạt động được một thập kỷ và đang trong giai đoạn củng cố vị thế là một "điểm đến đô thị tích hợp". Đơn vị quản lý tiếp tục đẩy mạnh chiến lược "văn hóa + du lịch + trải nghiệm", thường xuyên tổ chức các triển lãm nghệ thuật, sự kiện thể thao và hội nghị quốc tế. Tòa tháp cũng đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch quảng bá hình ảnh Thượng Hải ra thế giới, chẳng hạn như sự kiện "Thắp sáng màu đỏ Trung Quốc" vào dịp Tết Nguyên Đán.

Về mặt kỹ thuật, hệ thống giám sát sức khỏe kết cấu và quản lý tòa nhà thông minh (BIM) tiếp tục được nâng cấp để đảm bảo an toàn và hiệu quả vận hành trong dài hạn. Sự kiện bộ giảm chấn 1.000 tấn hoạt động hiệu quả trong đợt gió lớn tháng 4 năm 2025 là một minh chứng cho độ tin cậy của các giải pháp kỹ thuật được áp dụng.

Xem thêm 
   Danh sách công trình cao nhất thế giới
   Danh sách tòa nhà cao nhất Trung Quốc
   Lục Gia Chủy
   Tháp Kim Mậu
   Trung tâm Tài chính Thế giới Thượng Hải

Chú thích