Vốn mạo hiểm

Vốn mạo hiểm (VC) hay vốn liên doanh là vốn tài chính cung cấp cho các công ty khởi động, tăng trưởng, rủi ro cao, có tiềm năng lớn giai đoạn sơ khai. Quỹ vốn mạo hiểm làm ra tiền bằng cách sở hữu vốn cổ phần trong các công ty đầu tư vào, mà thường có công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới trong các ngành công nghiệp công nghệ cao, chẳng hạn như công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, phần mềm, vv và các công ty này đang làm ra đủ tiền sau khi các khoản vay đã được trả hết để ném ra tiền mặt dư thừa không cần thiết để tăng trưởng kinh doanh. Đầu tư vốn mạo hiểm điển hình xảy ra sau vòng tạo vốn hạt giống như vòng tạo vốn phát triển (cũng được gọi là vòng Series A) trong lợi ích của việc tạo ra hoàn vốn thông qua một sự kiện cuối cùng thực hiện, chẳng hạn như một IPO hay bán trao đổi của công ty. Vốn mạo hiểm là một tập hợp con của vốn cổ phần tư nhân. Vì vậy, tất cả các vốn mạo hiểm là vốn cổ phần tư nhân, nhưng không phải tất cả vốn cổ phần tư nhân đều là vốn mạo hiểm.

Ngoài các lựa chọn đầu tư thiên thần và tài trợ hạt giống, vốn mạo hiểm là hấp dẫn cho các công ty mới với lịch sử hoạt động hạn chế có quá nhỏ để huy động vốn trên thị trường công cộng và đã không đạt đến điểm mà họ đang có thể đảm bảo cho một vay ngân hàng hoặc hoàn thành một chào nợ. Để đổi lấy rủi ro cao mà các nhà tư bản mạo hiểm gánh vác bởi việc đầu tư vào các công ty nhỏ và chưa trưởng thành, các nhà tư bản mạo hiểm thường nắm kiểm soát đáng kể đối với các quyết định công ty, ngoài một phần quan trọng của quyền sở hữu công ty (và do đó giá trị của công ty).

Vốn mạo hiểm cũng được kết hợp với giải quyết việc làm (chiếm 2% GDP của Mỹ), kinh tế tri thức, và được sử dụng như một biện pháp đổi mới trong một ngành kinh tế hay khu vực địa lý. Mỗi năm, có gần 2 triệu doanh nghiệp được tạo ra ở Mỹ, và 600-800 được tài trợ vốn mạo hiểm. Theo Hiệp hội vốn mạo hiểm quốc gia, 11% công ăn việc làm khu vực tư nhân đến từ các công ty được hỗ trợ vốn mạo hiểm và doanh thu được hỗ trợ vốn mạo hiểm chiếm 21% GDP của Mỹ.

Nó cũng là một cách thức mà các khu vực công và tư có thể xây dựng một tổ chức mà có thể tạo ra một cách hệ thống các mạng lưới cho các hãng và ngành công nghiệp mới, để họ có thể tiến bộ. Tổ chức này giúp trong việc xác định và kết hợp các phần của các công ty, như tài chính, chuyên môn kỹ thuật, bí quyết tiếp thị và các mô hình kinh doanh. Sau khi hợp nhất, các doanh nghiệp này thành công bằng cách trở thành các nút trong các mạng lưới tìm kiếm cho việc thiết kế và xây dựng các sản phẩm trong phạm vi của họ.

Lịch sử 
Một đầu tư vốn mạo hiểm có thể được định nghĩa là một dự án tiềm năng được chuyển đổi thành một quá trình với một rủi ro và đầu tư được giả định đầy đủ.
Với vài ngoại lệ, vốn cổ phần tư nhân trong nửa đầu của thế kỷ 20 là lĩnh vực của các cá nhân và gia đình giàu có. Vanderbilts, Whitneys, Rockefellers, và Warburgs là các nhà đầu tư đáng chú ý trong các công ty tư nhân ở nửa đầu của thế kỷ này. Trong năm 1938, Laurance S. Rockefeller giúp tài trợ cho việc tạo ra của cả hai Eastern Air Lines và Douglas Aircraft, và gia đình Rockefeller đã có cổ phần lớn trong một loạt các công ty. Eric M. Warburg thành lập E.M. Warburg & Co vào năm 1938, mà cuối cùng sẽ trở thành Warburg Pincus, có các đầu tư trong các mua lại vốn có đòn bẩy và vốn mạo hiểm.

Nguồn gốc của vốn cổ phần tư nhân hiện đại 
Trước Chiến tranh Thế giới II, các lệnh đặt tiền (ban đầu được gọi là "vốn phát triển") là lĩnh vực chủ yếu của các cá nhân và gia đình giàu có. Mãi cho đến sau Chiến tranh thế giới thứ hai, những gì được coi hôm nay là các đầu tư vốn cổ phần tư nhân thực sự bắt đầu xuất hiện được đánh dấu bằng sự ra đời của hai hãng vốn mạo hiểm đầu tiên năm 1946: American Research and Development Corporation (ARDC) và J.H. Whitney & Company.

ARDC được sáng lập bởi Georges Doriot, "người cha của chủ nghĩa tư bản mạo hiểm" (cựu hiệu trưởng của Trường kinh doanh Harvard và người sáng lập của INSEAD), với Ralph Flanders và Karl Compton (cựu chủ tịch của MIT), để khuyến khích các đầu tư khu vực tư nhân vào các doanh nghiệp được điều hành bởi những người lính đã trở về từ Thế chiến II. Ý nghĩa của ARDC chủ yếu là nó là hãng đầu tư cổ phần tư nhân thể chế đầu tiên huy động vốn từ các nguồn khác ngoài các gia đình giàu có mặc dù nó cũng đã có một số thành công đầu tư đáng chú ý. ARDC được ghi nhận với cú ngoạn mục đầu tiên khi đầu tư năm 1957 của nó khoảng 70.000 USD vào Digital Equipment Corporation (DEC) có giá trị trên 355.000.000 USD sau chào bán công chúng lần đầu của công ty trong năm 1968 (đại diện cho hoàn vốn hơn 1200 lần trên đầu tư và tỷ lệ hoàn vốn hàng năm 101%).

Các nhân viên cũ của ARDC đã bước vào và thành lập một số hãng vốn mạo hiểm nổi tiếng như Greylock Partners (thành lập vào năm 1965 bởi Charlie Waite và Bill Elfers) và Morgan, Holland Ventures, tiền thân của Flagship Ventures (thành lập năm 1982 bởi James Morgan). ARDC đã tiếp tục đầu tư cho đến năm 1971 với việc nghỉ hưu của Doriot. Năm 1972, Doriot sáp nhập ARDC với Textron sau khi đã đầu tư vào hơn 150 công ty.

J.H. Whitney & Company được thành lập bởi John Hay Whitney và đối tác của mình Benno Schmidt. Whitney đã đầu tư từ những năm 1930, thành lập Pioneer Pictures vào năm 1933 và mua lại 15% lợi ích trong Technicolor Corporation với người em họ của mình Cornelius Vanderbilt Whitney. Đến nay đầu tư nổi tiếng nhất của Whitney là ở Florida Foods Corporation. Công ty đã phát triển một phương pháp sáng tạo để cung cấp dinh dưỡng cho những người lính Mỹ, mà sau này được biết đến như nước cam Minute Maid và đã được bán cho The Coca-Cola Company vào năm 1960. J.H. Whitney & Company tiếp tục thực hiện đầu tư trong các nghiệp vụ mua lại đòn bẩy và đã nâng 750 triệu USD cho vị trí quỹ cổ phần tư nhân thể chế lớn thứ sáu của mình vào năm 2005.

Vốn mạo hiểm sơ khai và sự tăng trưởng của Thung lũng Silicon 

Một trong những bước đầu tiên hướng tới một ngành công nghiệp vốn mạo hiểm được quản lý chuyên nghiệp là việc thông qua Đạo luật Đầu tư doanh nghiệp nhỏ năm 1958. Đạo luật năm 1958 đã chính thức cho phép Cục Quản lý Kinh doanh nhỏ Mỹ (SBA) cấp giấy phép các "công ty đầu tư kinh doanh nhỏ" tư nhân (SBIC) để giúp đỡ tài trợ và quản lý các doanh nghiệp tự doanh nhỏ tại Hoa Kỳ.

Trong những năm 1960 và 1970, các hãng vốn mạo hiểm tập trung hoạt động đầu tư của họ chủ yếu trong việc khởi động và mở rộng các công ty. Thường xuyên, các công ty này đang khai thác những bước đột phá trong công nghệ điện tử, y tế, hoặc xử lý dữ liệu. Kết quả là, vốn mạo hiểm đã đi đến được gần như đồng nghĩa với tài chính công nghệ. Một công ty vốn mạo hiểm tại bờ biển phía tây thời kỳ đầu là Draper and Johnson Investment Company, được hình thành vào năm 1962 bởi William Henry Draper III và Franklin P. Johnson, Jr. Năm 1965, Sutter Hill Ventures mua lại danh mục đầu tư của Draper và Johnson là một hành động sáng lập. Bill Draper và Paul Wythes là những người sáng lập, và Pitch Johnson thành lập Công ty quản lý tài sản tại thời điểm đó.

Thường được lưu ý rằng khởi động được hỗ trợ vốn mạo hiểm đầu tiên là Fairchild Semiconductor (nhà sản xuất mạch tích hợp thương mại thực tế đầu tiên), được cấp vốn trong năm 1959 bởi cái mà sau này trở thành Venrock Associates. Venrock được thành lập vào năm 1969 bởi Laurance S. Rockefeller, con thứ tư trong sáu người con của John D. Rockefeller như một cách để cho phép các con cái khác của Rockefeller phát triển tiếp xúc với các đầu tư vốn mạo hiểm.

Cũng trong những năm 1960, hình thức phổ biến của quỹ vốn cổ phần tư nhân, vẫn còn sử dụng ngày hôm nay, nổi lên. Các hãng vốn cổ phần tư nhân đã tổ chức các quan hệ đối tác hạn chế để nắm giữ các đầu tư, trong đó các chuyên gia đầu tư phục vụ như những đối tác tổng quát và các nhà đầu tư là những đối tác hạn chế thụ động, đưa vốn lên. Cơ cấu bồi thường, vẫn được sử dụng ngày hôm nay, cũng đã xuất hiện với các đối tác hạn chế chi trả một khoản phí quản lý hàng năm 1,0-2,5% và tiền lãi thực hiện thường chiếm tới 20% lợi nhuận của quan hệ đối tác này.

Sự phát triển của ngành công nghiệp vốn mạo hiểm đã được thúc đẩy bởi sự xuất hiện của các hãng đầu tư độc lập tại đường Sand Hill, bắt đầu với Kleiner, Perkins, Caufield & Byers và Sequoia Capital vào năm 1972. Được đặt tại Menlo Park, CA, Kleiner Perkins, Sequoia và các hãng vốn mạo hiểm sau đó sẽ có quyền truy cập vào nhiều công ty bán dẫn có trụ sở tại thung lũng Santa Clara cũng như các hãng máy tính sơ khai bằng cách sử dụng các thiết bị và việc lập trình của họ và các công ty dịch vụ.

Trong suốt những năm 1970, một nhóm các hãng vốn cổ phần tư nhân, tập trung chủ yếu vào đầu tư vốn mạo hiểm, đã được thành lập mà sẽ trở thành mô hình cho các hãng đầu tư mua lại đòn bẩy và vốn mạo hiểm sau này. Trong năm 1973, với số lượng các hãng vốn mạo hiểm mới gia tăng, những nhà đầu tư vốn mạo hiểm hàng đầu hình thành Hiệp hội vốn mạo hiểm quốc gia (NVCA). NVCA là để phục vụ như là tập đoàn trao đổi công nghiệp cho ngành công nghiệp vốn mạo hiểm. Các hãng vốn mạo hiểm bị suy giảm tạm thời trong năm 1974 khi thị trường chứng khoán sụp đổ và các nhà đầu tư đã thận trọng một cách tự nhiên đối với loại hình mới này của quỹ đầu tư.

Mãi cho đến năm 1978 vốn mạo hiểm được trải nghiệm năm tăng quỹ chính đầu tiên của nó, khi ngành công nghiệp tăng khoảng 750 triệu USD. Với việc thông qua các Đạo luật An sinh lợi tức hưu trí nhân viên (ERISA) trong năm 1974, các quỹ hưu trí công ty đã bị cấm đảm nhiệm một số đầu tư rủi ro nhất định trong đó có nhiều khoản đầu tư trong các công ty nắm giữ tư nhân. Trong năm 1978, Bộ Lao động Mỹ nới lỏng một số hạn chế của ERISA, theo "quy tắc người khôn ngoan," do đó cho phép các quỹ hưu trí công ty đầu tư vào các lớp tài sản và cung cấp một nguồn vốn lớn sẵn có cho các nhà đầu tư vốn mạo hiểm.

Những năm 1980 
Những thành công đại chúng của công nghiệp vốn mạo hiểm trong những năm 1970 và đầu những năm 1980 (ví dụ, Digital Equipment Corporation, Apple, Genentech) đã dẫn đến một sự gia tăng lớn của các hãng đầu tư vốn mạo hiểm. Từ chỉ một vài chục hãng vào đầu thập kỷ này, đã có hơn 650 hãng vào cuối những năm 1980, mỗi hãng tìm kiếm cho "vận hành nhà" chính tiếp theo. Số lượng các hãng được nhân lên, và vốn được quản lý của các hãng này đã tăng từ 3 tỷ USD lên 31 tỷ USD trong suốt thập kỷ này.

Tăng trưởng của ngành công nghiệp này bị cản trở bởi các hoàn vốn bị suy giảm mạnh, và các hãng vốn mạo hiểm nhất định bắt đầu công bố lỗ lần đầu tiên. Ngoài ra với sự cạnh tranh gia tăng giữa các hãng, một số yếu tố khác đã ảnh hưởng tới hoàn vốn. Thị trường cho các IPO bị giá lạnh vào giữa những năm 1980 trước khi bị sụp đổ sau sự sụp đổ của thị trường cổ phiếu trong năm 1987 và các công ty nước ngoài, đặc biệt là từ Nhật Bản và Hàn Quốc, bị tràn ngập các công ty giai đoạn sơ khai với vốn.

Để đáp ứng với các điều kiện thay đổi, các công ty đã được tài trợ bởi các tay đầu tư vốn mạo hiểm trong nhà, bao gồm General Electric và Paine Webber hoặc bán ra hoặc đóng cửa các đơn vị vốn mạo hiểm này. Ngoài ra, các đơn vị vốn mạo hiểm trong Chemical Bank và Continental Illinois National Bank, trong số những người khác, bắt đầu chuyển sự chú ý của họ từ việc tài trợ các công ty giai đoạn sơ khai sang các đầu tư trên các công ty trưởng thành hơn. Ngay cả các nhà sáng lập ngành công nghiệp J.H. Whitney & Company và Warburg Pincus cũng bắt đầu quá trình chuyển đổi hướng tới các đầu tư mua lại đòn bẩy và vốn tăng trưởng.

Sự bùng nổ vốn mạo hiểm và bong bóng Internet (1995–2000) 
Vào cuối những năm 1980, tỷ suất hoàn vốn vốn mạo hiểm là tương đối thấp, đặc biệt là so với người anh em mua lại đòn bẩy mới nổi của nó, một phần là do sự cạnh tranh cho các khởi động nóng, nguồn cung dư thừa các IPO và sự thiếu kinh nghiệm của nhiều nhà quản lý các quỹ vốn mạo hiểm. Tăng trưởng trong công nghiệp vốn mạo hiểm còn nhiều hạn chế trong suốt những năm 1980 và nửa đầu những năm 1990, tăng từ 3 tỉ USD trong năm 1983 lên chỉ có hơn 4 tỷ USD so với một thập kỷ sau đó trong năm 1994.

Sau khi một shakeout của các nhà quản lý vốn mạo hiểm, các hãng thành công đã đổi xu hướng, tập trung nhiều hơn vào việc cải thiện các hoạt động tại công ty danh mục đầu tư của họ chứ không phải liên tục thực hiện các đầu tư mới. Kết quả sẽ bắt đầu chuyển sang rất hấp dẫn, thành công và cuối cùng sẽ tạo ra sự bùng nổ vốn mạo hiểm của những năm 1990. Giáo sư Andrew Metrick của Trường Quản lý Yale đề cập đến 15 năm của sự bắt đầu của ngành công nghiệp vốn mạo hiểm hiện đại trong những năm 1980 như là "thời kỳ trước sự bùng nổ" trong dự đoán của sự bùng nổ mà sẽ bắt đầu vào năm 1995 và cuối cùng thông qua sự bùng nổ của bong bóng Internet vào năm 2000.

Cuối những năm 1990 là một thời kỳ bùng nổ cho vốn mạo hiểm, do các hãng trên đường Sand Hill tại Menlo Park và thung lũng Silicon được hưởng lợi từ sự gia tăng lợi ích lớn đến từ Internet mới ra đời và các công nghệ máy tính khác. Các IPO cổ phiếu cho các công ty công nghệ và các công ty tăng trưởng khác là trong sự phong phú và các hãng vốn mạo hiểm đã được gặt hái hoàn vốn lớn.

Sụp đổ vốn cổ phần tư nhân (2000 tới 2003)

Sự sụp đổ Nasdaq và khủng hoảng công nghệ bắt đầu Tháng 3 năm 2000 bắt gần như toàn bộ ngành công nghiệp vốn mạo hiểm như các định giá cho các công ty công nghệ khởi động sụp đổ. Trong hai năm tiếp theo, nhiều hãng vốn mạo hiểm đã bị buộc phải write-off tỷ lệ lớn các đầu tư của họ, và nhiều quỹ "dưới nước" đáng kể (các giá trị của các đầu tư của quỹ là dưới số vốn đã đầu tư). Các nhà đầu tư vốn mạo hiểm tìm cách giảm quy mô các cam kết mà họ đã làm với các quỹ vốn mạo hiểm, và trong nhiều trường hợp, các nhà đầu tư tìm cách dỡ bỏ các cam kết hiện tại cho từng xu trên mỗi đồng đô la trên thị trường thứ cấp. Đến giữa năm 2003, công nghiệp vốn mạo hiểm đã teo lại còn khoảng một nửa công suất năm 2001 của mình. Tuy nhiên, khảo sát MoneyTree của PricewaterhouseCoopers cho thấy tổng đầu tư vốn mạo hiểm được nắm giữ ổn định tại các mức của năm 2003 thông qua quý thứ hai của năm 2005.

Mặc dù những năm sau sự bùng nổ chỉ chiếm một phần nhỏ trong các mức đỉnh cao của đầu tư mạo hiểm đã đạt được trong năm 2000, nhưng chúng vẫn được tăng thêm so với mức độ đầu tư từ năm 1980 đến năm 1995. Là một tỷ lệ phần trăm của GDP, đầu tư mạo hiểm là 0,058% trong năm 1994, đạt mức cao nhất 1.087% (gần 19 lần so với mức năm 1994) vào năm 2000 và dao động từ 0,164% đến 0,182% trong năm 2003 và 2004. Sự hồi sinh của một môi trường theo định hướng Internet trong năm 2004 thông qua năm 2007 đã giúp làm sống lại môi trường vốn mạo hiểm. Tuy nhiên, như một tỷ lệ phần trăm của toàn thị trường vốn cổ phần tư nhân, vốn mạo hiểm vẫn chưa đạt đến mức giữa những năm 1990 của mình, để lại một mình đỉnh điểm vào năm 2000.

Các quỹ vốn mạo hiểm, chịu trách nhiệm cho phần lớn khối lượng huy động vốn trong năm 2000 (chiều cao của bong bóng dot-com), chỉ huy động được 25,1 tỷ USD trong năm 2006, giảm 2% so với năm 2005 và giảm đáng kể từ cao điểm của nó.

Tài trợ vốn 
Nhận vốn mạo hiểm là khác nhau đáng kể so với nâng nợ hay vay tiền từ người cho vay. Người cho vay có quyền hợp pháp với tiền lãi trên khoản vay và hoàn trả vốn, không phụ thuộc vào sự thành công hay thất bại của một doanh nghiệp. Vốn mạo hiểm được đầu tư để đổi lấy một phần vốn cổ phần trong doanh nghiệp. Là một cổ đông, hoàn vốn của vốn mạo hiểm phụ thuộc vào sự tăng trưởng và khả năng lợi nhuận của doanh nghiệp. Hoàn vốn này thường thu được khi nhà tư bản vốn mạo hiểm "thoát" bằng cách bán cổ phần của mình khi kinh doanh được bán cho chủ sở hữu khác.

Các nhà tư bản vốn mạo hiểm thường rất chọn lọc trong việc quyết định những gì để đầu tư, như một quy tắc ngón cái, một quỹ có thể đầu tư vào một trong bốn trăm cơ hội được trình bày cho nó, bằng cách tìm kiếm các phẩm chất rất hiếm, chẳng hạn như công nghệ tiên tiến, tiềm năng phát triển nhanh chóng, một mô hình kinh doanh đã phát triển tốt, và một đội ngũ quản lý ấn tượng. Về những phẩm chất này, các quỹ quan tâm nhất trong các liên doanh với tiềm năng tăng trưởng đặc biệt cao, vì chỉ có những cơ hội như vậy mới có thể có khả năng cung cấp các hoàn vốn tài chính và sự kiện thoát thành công trong khung thời gian cần thiết (thường là 3-7 năm) mà các nhà tư bản mạo hiểm mong đợi.

Bởi vì các đầu tư là kém thanh khoản và yêu cầu khung thời gian kéo dài để thu hoạch, các nhà tư bản mạo hiểm dự kiến sẽ thực hiện thẩm định chi tiết trước khi đầu tư. Các nhà tư bản mạo hiểm cũng được dự kiến sẽ nuôi dưỡng các công ty mà họ đầu tư, để tăng khả năng đạt được một giai đoạn IPO khi các định giá là thuận lợi. Các nhà tư bản mạo hiểm thường hỗ trợ tại bốn giai đoạn trong sự phát triển của công ty:
Phát sinh ý tưởng;
Khởi động;
Leo dốc; và
Thoát

Bởi vì không có niêm yết giao dịch công khai chứng khoán của họ, các công ty tư nhân đáp ứng các hãng vốn mạo hiểm và các nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân khác bằng nhiều cách, kể cả giới thiệu nồng nhiệt từ các nguồn đáng tin cậy của nhà đầu tư và các tiếp xúc kinh doanh khác; hội nghị nhà đầu tư và hội nghị chuyên đề và hội nghị thượng đỉnh mà các công ty pitch trực tiếp cho các nhóm nhà đầu tư trong các cuộc họp mặt đối mặt, bao gồm cả một biến thể được gọi là "Speed Venturing", mà là giống như ước hẹn nhanh cho vốn, nơi mà nhà đầu tư quyết định trong vòng 10 phút liệu ông ta có muốn một cuộc gặp mặt tiếp theo hay không. Ngoài ra, có một số mạng trực tuyến riêng tư mới đang xuất hiện để cung cấp các cơ hội bổ sung đáp ứng cho các nhà đầu tư.

Nhu cầu cho hoàn vốn cao này làm cho tài trợ vốn mạo hiểm là một nguồn vốn đắt tiền đối với các công ty, và phù hợp nhất cho các doanh nghiệp có các yêu cầu vốn lớn phía trước, mà không thể được tài trợ bởi các lựa chọn thay thế rẻ hơn như vay nợ. Đó là phổ biến nhất cho trường hợp đối với các tài sản vô hình như phần mềm, và tài sản trí tuệ khác, có giá trị chưa được chứng minh. Đến lượt nó, điều này giải thích lý do tại sao vốn mạo hiểm là phổ biến nhất trong các lĩnh vực công nghệ đang phát triển nhanh chóng và khoa học đời sống hay công nghệ sinh học.

Nếu một công ty có những phẩm chất các nhà tư bản mạo hiểm tìm kiếm bao gồm một kế hoạch kinh doanh vững chắc, đội ngũ quản lý tốt, đầu tư và niềm đam mê từ những người sáng lập, một tiềm năng tốt để thoát khỏi đầu tư trước khi kết thúc chu kỳ tài trợ vốn của họ, và hoàn vốn mục tiêu tối thiểu vượt quá 40% mỗi năm, nó sẽ thấy dễ dàng hơn để huy động vốn mạo hiểm.

Các giai đoạn tài trợ vốn
Thông thường có sáu giai đoạn của tài trợ vòng mạo hiểm được cung cấp bằng vốn mạo hiểm, tương ứng một cách mạnh mẽ với các giai đoạn phát triển của công ty.
 Tài trợ hạt giống: Tài trợ cấp thấp cần thiết để chứng minh một ý tưởng mới, thường được cung cấp bởi các nhà đầu tư thiên thần. Tài trợ đám đông cũng đang nổi lên như một lựa chọn tài trợ hạt giống.
 Khởi động: Các công ty giai đoạn đầu cần tài trợ cho các chi phí liên quan đến tiếp thị và phát triển sản phẩm;
 Tăng trưởng (Vòng các chuỗi A): Các quỹ bán hàng và sản xuất ban đầu;
 Vòng thứ hai: Vốn lưu động cho các công ty giai đoạn sơ khai đang bán sản phẩm nhưng chưa thu được lợi nhuận;
 Mở rộng: Vòng thứ ba, còn được gọi là tài trợ tầng lửng, đây là tiền mở rộng cho một công ty có thể sớm đem lại lợi nhuận;
 Thoát vốn mạo hiểm: Còn được gọi là tài trợ bắc cầu, vòng thứ tư có dụng ý tài trợ cho quá trình đi ra công chúng.

Giữa vòng đầu tiên và vòng thứ tư, các công ty được hỗ trợ vốn mạo hiểm cũng có thể tìm cách nhận nợ mạo hiểm.

Các hãng và quỹ vốn mạo hiểm

Nhà tư bản mạo hiểm
Một nhà tư bản mạo hiểm là một người mà làm các đầu tư mạo hiểm, và những nhà đầu tư mạo hiểm này được dự kiến sẽ mang lại kinh nghiệm quản lý và kỹ thuật cũng như vốn cho các đầu tư của họ. Một quỹ vốn mạo hiểm đề cập đến một phương tiện đầu tư gộp (tại Hoa Kỳ, thường là một LP hay LLC) mà chủ yếu là đầu tư vốn tài chính của các nhà đầu tư bên thứ ba trong các xí nghiệp vốn bị xem là quá rủi ro đối với các thị trường vốn tiêu chuẩn hoặc vay vốn ngân hàng. Các quỹ này thường được quản lý bởi một hãng vốn mạo hiểm, thường sử dụng các cá nhân với các nền tảng công nghệ (các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu), đào tạo kinh doanh và/hoặc có kinh nghiệm sâu trong ngành.

Một kỹ năng cốt lõi trong VC là khả năng xác định công nghệ mới có khả năng tạo ra hoàn vốn thương mại cao ở giai đoạn đầu. Theo định nghĩa, các VC cũng có một vai trò trong việc quản lý các công ty tự doanh ở giai đoạn đầu, nên các kỹ năng cũng như vốn bổ sung, do bởi sự khác biệt của VC với vốn cổ phần tư nhân mua lại, thường đầu tư vào các công ty có doanh thu đã được chứng minh, và do đó có khả năng thực hiện tỷ suất hoàn vốn cao hơn nhiều. Vốn có trong việc thực hiện tỷ suất hoàn vốn cao bất thường là nguy cơ mất tất cả đầu tư của một VC trong một công ty khởi động đã cho. Kết quả là, hầu hết các khoản đầu tư vốn mạo hiểm được thực hiện trong một định dạng hồ bơi, nơi vài nhà đầu tư kết hợp các đầu tư của họ vào một quỹ lớn đầu tư vào nhiều công ty khởi động khác nhau. Bằng cách đầu tư trong các định dạng hồ bơi, các nhà đầu tư đang lan rộng rủi ro của họ tới nhiều khoản đầu tư khác nhau so với việc nhận lấy nguy cơ của việc đặt tất cả tiền của họ trong một công ty khởi động.

Cấu trúc
Các hãng vốn mạo hiểm thường được cấu trúc như các quan hệ đối tác, các đối tác tổng quát trong đó phục vụ như các nhà quản lý của hãng và sẽ phục vụ như người tư vấn đầu tư cho các quỹ vốn mạo hiểm được huy động. Các hãng vốn mạo hiểm tại Hoa Kỳ cũng có thể được cấu trúc như các công ty trách nhiệm hữu hạn, trong trường hợp này các nhà quản lý của hãng được biết đến như các thành viên quản lý. Các nhà đầu tư vào các quỹ vốn mạo hiểm được gọi là các đối tác hạn chế. Khu vực này bao gồm các cá nhân đáng giá cao và các tổ chức với số lượng lớn vốn có sẵn, chẳng hạn như các quỹ hưu trí tư nhân và nhà nước, các cúng vốn tài chính viện đại học, các cơ sở tư nhân, các công ty bảo hiểm, và các phương tiện đầu tư gộp, được gọi là các quỹ của các quỹ.

Các loại
Các hãng vốn mạo hiểm khác nhau trong cách tiếp cận của họ. Có rất nhiều yếu tố, và mỗi hãng là khác nhau.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến các quyết định VC bao gồm:
 Tình hình kinh doanh: Một số VC có xu hướng đầu tư vào những ý tưởng mới, hoặc các công ty còn non trẻ. Những VC khác thích đầu tư vào các công ty được thành lập mà cần sự hỗ trợ để đi ra công chúng hoặc phát triển.
 Một số đầu tư duy nhất trong các ngành công nghiệp nhất định.
 Một số người thích hoạt động tại địa phương trong khi những người khác sẽ hoạt động toàn quốc hoặc thậm chí toàn cầu.
 Các kỳ vọng của VC thường khác nhau. Một số có thể muốn có một bán ra công chúng của công ty nhanh hơn hoặc mong muốn tăng trưởng nhanh. Lượng tiền giúp đỡ một VC cung cấp có thể thay đổi giữa các hãng.

Các vai trò
Trong ngành công nghiệp vốn mạo hiểm, các cộng tác viên nói chung và các chuyên gia đầu tư khác của hãng vốn mạo hiểm thường được gọi là các "nhà tư bản mạo hiểm" hay "VC". Nguồn gốc sự nghiệp tiêu biểu khác nhau, nhưng nói chung các nhà tư bản mạo hiểm đến từ một nền hiểu biết vận hành hay một nền tài chính. Các nhà tư bản mạo hiểm với một nền hiểu biết vận hành (đối tác điều hành) có xu hướng là cựu thành viên sáng lập hoặc giám đốc điều hành của các công ty tương tự như những công ty mà hợp tác sẽ tài trợ hoặc sẽ phục vụ như các tư vấn quản lý. Các nhà tư bản mạo hiểm với nền hiểu biết tài chính có xu hướng có kinh nghiệm hoạt động ngân hàng đầu tư hoặc tài chính doanh nghiệp khác.

Mặc dù các chức danh không hoàn toàn thống nhất giữa các hãng, các vị trí khác tại các hãng vốn mạo hiểm bao gồm:

Cộng tác viên liên doanh - các cộng tác viên liên doanh dự kiến cấp nguồn lực cho các vụ đầu tư tiềm năng ("mang lại các cơ hội") và thường được bồi thường chỉ cho những vụ mà họ tham gia.
Cộng tác viên chính yếu - Đây là một vị trí chuyên môn đầu tư mức giữa, và thường được coi là một vị trí "theo dõi đối tác". Các cộng tác viên chính yếu sẽ được thăng chức từ một vị trí cộng tác viên liên kết cao cấp hoặc người có kinh nghiệm tương xứng trong lĩnh vực khác, chẳng hạn như hoạt động ngân hàng đầu tư, tư vấn quản lý, hoặc một thị trường lợi ích đặc biệt tới chiến lược của hãng vốn mạo hiểm.
Cộng tác viên liên kết - Vị trí này thường là vị trí học việc thâm niên nhất trong một hãng vốn mạo hiểm. Sau một vài năm thành công, một cộng tác viên liên kết có thể di chuyển lên đến vị trí "cộng tác viên liên kết cao cấp" và cộng tác viên chính yếu tiềm năng và cao hơn nữa. Cộng tác viên liên kết sẽ thường làm việc trong 1-2 năm trên lĩnh vực khác, chẳng hạn như hoạt động ngân hàng đầu tư hay tư vấn quản lý.
Doanh nhân tại chỗ (EIR) - EIR là những chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể và thực hiện thẩm định về những cơ hội tiềm năng. Các EIR tham gia của các hãng vốn mạo hiểm một cách tạm thời (sáu đến 18 tháng) và được dự kiến sẽ phát triển và mồi các ý tưởng khởi động cho các hãng chủ nhà của họ mặc dù không bên nào có nghĩa vụ làm việc với nhau. Một số EIR chuyển sang các vị trí điều hành trong một công ty danh mục đầu tư.

Cơ cấu của các quỹ 
Phần lớn quỹ vốn mạo hiểm có thời gian sống cố định là 10 năm, với khả năng của một vài năm các mở rộng cho phép các công ty tư nhân vẫn đang tìm kiếm khả năng thanh khoản. Chu kỳ đầu tư đối với hầu hết các quỹ thường là 3-5 năm, sau đó trọng tâm là quản lý và thực hiện các đầu tư tiếp theo vào trên một danh mục đầu tư hiện tại. Mô hình này đã đi tiên phong của các quỹ thành công tại Silicon Valley qua những năm 1980 để đầu tư vào các xu hướng công nghệ rộng nhưng chỉ trong thời gian uy lực của chúng, và cắt giảm tiếp xúc với các rủi ro quản lý và tiếp thị của bất kỳ hãng hoặc sản phẩm cụ thể nào của nó.

Trong một quỹ như vậy, các nhà đầu tư có cam kết vững chắc đối với quỹ chưa được góp quỹ ban đầu và "gọi xuống" sau đó bởi quỹ vốn mạo hiểm theo thời gian khi quỹ này làm các đầu tư của mình. Có những hình phạt đáng kể cho một đối tác hạn chế (hoặc nhà đầu tư) mà không tham gia vào một gọi vốn.

Nó có thể mất bất cứ nơi nào từ một tháng hoặc lâu hơn đến vài năm để các nhà đầu tư mạo hiểm để huy động vốn từ các đối tác hạn chế cho quỹ của họ. Vào thời điểm khi tất cả số tiền đã được huy động xong, quỹ tuyên bố là đóng cửa, và vòng đời 10 năm bắt đầu. Một số quỹ đóng cửa một phần khi một nửa (hoặc một số lượng khác) quỹ đã được huy động xong. "Năm hái nho" thường dùng để chỉ năm mà quỹ được đóng cửa và có thể phục vụ như một phương tiện để phân tầng quỹ VC để so sánh. Điều này cho thấy sự khác biệt giữa một công ty quản lý quỹ vốn mạo hiểm và các quỹ vốn mạo hiểm được quản lý bởi họ.

Từ quan điểm của nhà đầu tư, các quỹ có thể là: (1) truyền thống - nơi mà tất cả các nhà đầu tư đầu tư với các điều kiện như nhau, hoặc (2) bất đối xứng - nơi mà các nhà đầu tư khác nhau có các điều khoản khác nhau. Thường thì tính bất đối xứng được nhìn thấy trong trường hợp có một nhà đầu tư có các quyền lợi khác như thuế thu nhập trong trường hợp các nhà đầu tư đại chúng.

Bồi thường

Các nhà đầu tư vốn mạo hiểm được bồi thường thông qua một sự kết hợp của phí quản lý và tiền lãi thực hiện (thường được gọi là một sắp xếp "hai và 20"):

 Phí quản lý — thanh toán hàng năm được thực hiện bởi các nhà đầu tư trong quỹ cho người quản lý của quỹ để trả tiền cho các hoạt động đầu tư của hãng cổ phần tư nhân. Trong một quỹ vốn mạo hiểm điển hình, các thành viên chung nhận được một khoản phí quản lý hàng năm tương đương lên đến 2% số vốn cam kết.
 Tiền lãi thực hiện — một phần lợi nhuận của quỹ (thường là 20%), trả cho công ty quản lý quỹ vốn cổ phần tư nhân như một động cơ hiệu quả. 80% lợi nhuận còn lại được chi trả tiền cho các nhà đầu tư của quỹ Tiền lãi đối tác bị hạn chế mạnh mẽ trong các hãng vốn mạo hiểm hàng đầu đã dẫn đến một xu hướng chung đối với các điều khoản có lợi hơn cho quan hệ đối tác mạo hiểm, và một số nhóm có thể yêu cầu tiền lãi thực hiện 25-30% trên quỹ của họ.

Bởi vì một quỹ có thể thất thoát vốn trước khi kết thúc cuộc sống của mình, các hãng vốn mạo hiểm lớn thường có nhiều quỹ chồng chéo cùng một lúc; làm như vậy cho phép các hãng lớn giữ các chuyên gia trong tất cả các giai đoạn của sự phát triển của các công ty gần như tham gia liên tục. Các hãng nhỏ hơn có xu hướng phát triển mạnh hoặc không có các liên hệ công nghiệp ban đầu của họ; theo thời gian quỹ giải ngân, một thế hệ hoàn toàn mới của công nghệ và con người thay đổi dần, người mà các đối tác chung có thể không biết rõ, và vì vậy là khôn ngoan để đánh giá lại và thay đổi ngành công nghiệp hoặc nhân viên chứ không phải chỉ đơn giản là cố gắng đầu tư nhiều hơn trong ngành công nghiệp hoặc những người mà các đối tác đã biết.

Các thay thế chính cho vốn mạo hiểm
Vì những yêu cầu nghiêm ngặt các nhà đầu tư mạo hiểm phải có cho các đầu tư tiềm năng, nhiều doanh nhân tìm kiếm tài trợ hạt giống từ các nhà đầu tư thiên thần, người có thể sẵn sàng hơn để đầu tư vào các cơ hội đầu cơ cao, hoặc có thể có một mối quan hệ từ trước với nhà doanh nghiệp.

Hơn nữa, nhiều hãng vốn mạo hiểm sẽ đánh giá nghiêm túc chỉ đầu tư vào một công ty khởi động nếu không thì bỏ qua nếu công ty có thể chứng minh ít nhất một số yêu sách của hãng về công nghệ và/hoặc thị trường tiềm năng cho sản phẩm hoặc dịch vụ của mình. Để đạt được điều này, hoặc thậm chí chỉ để tránh những tác động suy giảm của việc nhận tài trợ trước khi những yêu sách như vậy được chứng minh, nhiều khởi động tìm cách tự tài trợ vốn cổ phần mồ hôi cho đến khi chúng đạt đến một điểm khi mà họ có thể tiếp cận một cách đáng tin các nhà cung cấp vốn bên ngoài như các nhà đầu tư mạo hiểm hoặc nhà đầu tư thiên thần. Cách thức này được gọi là "bootstrapping".

Đã và đang có một số cuộc tranh luận kể từ khi bùng nổ dot-com mà một "khoảng cách tài trợ" đã phát triển giữa các đầu tư bạn bè và gia đình thường trong phạm vi 0 đến 250.000 USD và số tiền mà quỹ VC thích đầu tư nhất khoảng 1 triệu USD cho tới 2 triệu USD. Khoảng cách tài trợ này có thể được nhấn mạnh bởi thực tế là một số quỹ VC thành công đã được rút ra để huy động các quỹ ngày càng lớn hơn, yêu cầu họ tìm kiếm các cơ hội đầu tư tương ứng lớn hơn. Khoảng cách này thường được lấp đầy bởi vốn cổ phần mồ hôi và tài trợ hạt giống qua nhà đầu tư thiên thần cũng như các công ty đầu tư vốn cổ phần chuyên về đầu tư trong công ty khởi động từ khoảng 250.000 USD đến 1 triệu USD. Hiệp hội vốn mạo hiểm Quốc gia ước tính rằng các thay thế sau hiện đầu tư hơn 30 tỷ USD mỗi năm ở Mỹ tương phản với 20 tỷ USD mỗi năm được đầu tư bởi các quỹ vốn mạo hiểm có tổ chức.

Tài trợ đám đông đang nổi lên như một thay thế cho vốn mạo hiểm truyền thống. Tài trợ đám đông là một cách tiếp cận để huy động vốn cần thiết cho một dự án hay xí nghiệp mới bằng cách kêu gọi một số lượng lớn những người bình thường cho các quyên góp nhỏ. Trong khi một cách tiếp cận như vậy có tiền lệ lâu đời trong lĩnh vực từ thiện, nó đang nhận được sự quan tâm trở lại của các doanh nhân như các nhà làm phim độc lập, mà bây giờ phương tiện truyền thông xã hội và các cộng đồng trực tuyến làm cho nó có thể tiếp cận với một nhóm người ủng hộ có khả năng quan tâm với chi phí rất thấp. Một số mô hình tài trợ đám đông cũng đang được áp dụng cho tài trợ khởi động như những mô hình được liệt kê tại So sánh các dịch vụ tài trợ đám đông. Một trong những lý do để tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho vốn mạo hiểm là vấn đề của mô hình VC truyền thống. Các VC truyền thống đang chuyển hướng tập trung của họ tới các đầu tư giai đoạn sau, và hoàn vốn đầu tư của nhiều quỹ VC đã thấp hay tiêu cực.

Ở châu Âu và Ấn Độ, Phương tiện truyền thông cho vốn cổ phần là một thay thế một phần cho tài trợ vốn mạo hiểm. Các nhà đầu tư phương tiện truyền thông cho vốn cổ phần có thể cung cấp cho các khởi động với các chiến dịch quảng cáo thường đáng kể để đổi lấy vốn cổ phần.

Trong các ngành công nghiệp mà tài sản có thể được chứng khoán hóa một cách có hiệu quả bởi vì họ tạo ra nguồn doanh thu trong tương lai một cách đáng tin cậy hoặc có tiềm năng tốt để bán lại trong trường hợp bị tịch thu, các doanh nghiệp có thể tăng nợ theo cách có thể là rẻ hơn để tài trợ cho sự tăng trưởng của họ. Ví dụ điển hình có thể là các ngành công nghiệp khai thác tài sản chuyên sâu như khai thác mỏ, hoặc các ngành công nghiệp chế biến. Tài trợ nước ngoài được cung cấp thông qua các tín thác vốn mạo hiểm chuyên sâu, tìm cách sử dụng chứng khoán hóa trong việc cơ cấu các nghiệp vụ đa thị trường kết hợp thông qua một SPV (phương tiện mục đích đặc biệt): một thực thể công ty được thiết kế chỉ duy nhất cho mục đích làm tài chính.

Ngoài vốn mạo hiểm truyền thống và các mạng lưới thiên thần, các nhóm đã xuất hiện, cho phép các nhóm nhà đầu tư nhỏ hoặc các doanh nhân tự mình để cạnh tranh trong một cạnh tranh kế hoạch kinh doanh tư nhân hóa khi mà nhóm tự phục vụ như nhà đầu tư thông qua một tiến trình dân chủ.

Các hãng luật cũng đang ngày càng đóng vai trò như một trung gian giữa khách hàng tìm kiếm vốn mạo hiểm và các hãng cung cấp nó.

Các khác biệt địa lý
Vốn mạo hiểm, như một ngành công nghiệp, có nguồn gốc ở Hoa Kỳ, và các hãng Mỹ có truyền thống được nhiều người tham gia nhất trong giao dịch mạo hiểm, và phần lớn vốn mạo hiểm đã được triển khai trong các công ty Mỹ. Tuy nhiên,, đầu tư vốn mạo hiểm không phải Mỹ đang ngày càng phát triển, và số lượng và quy mô các nhà tư bản mạo hiểm ngoài nước Mỹ đã và đang được mở rộng.

Canada
Các công ty công nghệ Canada đã thu hút được sự quan tâm từ cộng đồng vốn mạo hiểm toàn cầu như kết quả, một phần của ưu đãi thuế hào phóng qua Chương trình tín dụng thuế đầu tư phát triển nghiên cứu và thí nghiệm khoa học (SR & ED).

Châu Âu
Châu Âu có một số lượng lớn và ngày càng tăng các hãng vốn mạo hiểm hoạt động. Vốn huy động được trong khu vực vào năm 2005, bao gồm các quỹ mua lại, vượt quá 60 tỷ EUR, trong đó 12,6 tỷ EUR đã được phân bổ cụ thể cho đầu tư mạo hiểm. Hiệp hội vốn mạo hiểm châu Âu bao gồm một danh sách các hãng hoạt động và các thống kê khác. Năm 2006, ba quốc gia hàng đầu nhận được hầu hết các khoản đầu tư vốn mạo hiểm là Vương quốc Anh (515 stake cổ phần thiểu số được bán với giá 1,78 tỷ EUR), Pháp (195 vụ trị giá 875 triệu EUR), và Đức (207 vụ trị giá 428 triệu EUR) theo dữ liệu được thu thập bởi Library House.

Đầu tư vốn mạo hiểm châu Âu trong quý thứ hai của năm 2007 tăng 5% lên 1,14 tỷ EUR từ quý đầu tiên. Tuy nhiên, do các vụ có quy mô lớn hơn trong các đầu tư giai đoạn sơ khai, số lượng giao dịch đã giảm 20% đến 213. Các kết quả đầu tư vốn mạo hiểm quý thứ hai là có ý nghĩa trong các điều kiện của đầu tư vòng ban đầu, khi tới 600 triệu EUR (khoảng 42,8% tổng vốn) đã được đầu tư trong 126 vụ vòng đầu tiên (bao gồm hơn một nửa tổng số các vụ). Vốn cổ phần tư nhân tại Ý là 4.2 tỷ EUR năm 2007.

Một nghiên cứu được công bố vào đầu năm 2013 cho thấy, trái với niềm tin phổ biến, các khởi động của châu Âu được hỗ trợ bởi vốn mạo hiểm không thực hiện tồi tệ hơn so với các đối tác Mỹ. Liên doanh các hãng được hỗ trợ vốn mạo hiểm châu Âu có cơ hội niêm yết bình đẳng trên thị trường chứng khoán, và một cơ hội thấp hơn của một "bán trao đổi" (mua lại bởi công ty khác).

Trái ngược với Mỹ, các công ty phương tiện truyền thông châu Âu và cả các quỹ đã và đang theo đuổi một mô hình kinh doanh phương tiện truyền thông cho vốn cổ phần như một hình thức đầu tư vốn mạo hiểm.

Châu Á
Trung Quốc cũng đang bắt đầu phát triển công nghiệp vốn mạo hiểm (CVCA).
Việt Nam đang thử nghiệm các vốn mạo hiểm nước ngoài đầu tiên của mình, bao gồm IDG Venture Vietnam (100 triệu USD) và DFJ Vinacapital  (35 triệu USD)

Nam Phi
Ngành công nghiệp vốn mạo hiểm nam châu Phi là một giai đoạn phát triển ban đầu, chủ yếu tập trung ở Nam Phi. Các quỹ là khó khăn để đi qua và rất ít hãng đã quản lý để có được tài trợ mặc dù thể hiện tiềm năng phát triển to lớn. Nói chung là khí hậu cho ngành công nghiệp vốn mạo hiểm là nghèo nàn.

Thông tin bảo mật 
Không giống như công ty đại chúng, thông tin liên quan đến kinh doanh của một doanh nhân thường là bí mật và độc quyền. Là một phần của quá trình thẩm định, hầu hết các nhà đầu tư mạo hiểm sẽ yêu cầu chi tiết quan trọng liên quan đến kế hoạch kinh doanh của một công ty. Các doanh nhân phải cảnh giác về việc chia sẻ thông tin với các nhà đầu tư mạo hiểm là các nhà đầu tư trong các đối thủ cạnh tranh của họ. Hầu hết các nhà đầu tư mạo hiểm xử lý thông tin một cách bảo mật, nhưng như một vấn đề của thực tế kinh doanh, họ thường không tham gia vào thỏa thuận không công bố bởi vì những vấn đề trách nhiệm pháp lý tiềm năng mà các thỏa thuận đòi hỏi. Các doanh nhân thường khôn ngoan để bảo vệ tài sản trí tuệ thực sự độc quyền.

Các đối tác hạn chế của các hãng vốn mạo hiểm thường chỉ có quyền tiếp cận tới số lượng hạn chế thông tin liên quan đến các công ty danh mục đầu tư cụ thể, trong đó họ được đầu tư và thường bị ràng buộc bởi các điều khoản bảo mật trong thỏa thuận quan hệ đối tác hạn chế của quỹ.

Xem thêm
 Tài trợ vốn mạo hiểm
 Vốn mạo hiểm công ty
 Lịch sử vốn cổ phần tư nhân và vốn mạo hiểm
 Danh sách các hãng vốn mạo hiểm
 Vốn phiêu lưu
 Nhà đầu tư thiên thần
 Tài trợ đám đông
 Quỹ vốn doanh nghiệp một loại quỹ vốn mạo hiểm tại Vương quốc Anh
 IPO
 M&A
 Hiệp hội vốn mạo hiểm quốc gia
 Vốn cổ phần tư nhân
 Thị trường thứ cấp vốn cổ phần tư nhân
 Tài trợ hạt giống
 Vốn cổ phần mồ hôi
 Vốn mạo hiểm xã hội
 Nhà tư bản kền kền

Tham khảo

Vốn cổ phần tư nhân

Thuật ngữ tài chính