Sách Ngạch Đồ

Sách Ngạch Đồ (; ; 1636 - 1703), hiệu Ngu Am (愚庵), là Đại học sĩ thời Khang Hi Đế triều Thanh, xuất thân từ bộ tộc Hešeri (Hách Xá Lý thị), thuộc Mãn Châu Chính Hoàng kỳ.

Gia Thế
Sách Ngạch Đồ là con trai thứ ba của Sách Ni - một khai quốc công thần của triều Thanh, được thế tập tước "Nhất đẳng Công". Năm sinh của Sách Ngạch Đồ được suy tính là vào trước sau năm Sùng Đức thứ nhất (1636), nơi sinh là Thịnh Kinh (nay là Thẩm Dương).

Quan Lộ 
Năm Khang Hi thứ 7 (1668), Sách Ngạch Đồ nhậm chức Lại bộ Thị lang. Sách Ngạch Đồ đã lập công trong việc bắt giữ Ngao Bái, thụ chức "Quốc sử viện Đại học sĩ", còn tích cực hoạch mưu bình định loạn Tam phiên.

Năm thứ 9 (1670) thì nhậm chức "Bảo Hòa điện Đại học sĩ". Con gái của Cát Bố Lạt - anh trai Sách Ngạch Đồ, là Hoàng hậu của Khang Hi Đế. Sử sách viết: "Sách Ngạch Đồ sinh ra trong quý thịnh, tính ngạo mạn tùy tiện"; "là thúc của Hoàng hậu, làm việc chuyên quyền, hành công hối lộ, có nhiều người oán". 

Năm thứ 18 (1679), tháng 7, Tả đô Ngự sử Ngụy Tượng Xu (魏象樞) thượng tấu Sách Ngạch Đồ tội cậy quyền tham lam, Khang Hi Đế nghiêm trọng cảnh cáo Sách Ngạch Đồ, bắt ông phải sửa chữa sai lầm lúc trước.

Năm thứ 19 (1680), ông được phong làm Lĩnh thị vệ Nội đại thần. 

Năm thứ 23 (1684), tháng 3, do các em trai Tâm Dụ (心裕), Pháp Quả (法保) lười biếng cao ngạo, bị tước chức Nội Đại thần, Nghị chính Đại thần, Thái tử Thái phó, chỉ được giữ chức Tá lĩnh. 

Năm thứ 25 (1686), Sách Ngạch Đồ lại được nhậm Lĩnh thị vệ Nội đại thần.

Năm thứ 27 (1688), Sách Ngạch Đồ phụng mệnh đảm nhận nhiệm vụ đại diện cho nhà Thanh trong đàm phán biên giới Đông Bắc với nước Nga Sa hoàng, thay mặt cho Hoàng đế Đại Thanh ký kết hiệp ước Trung - Nga đầu tiên là điều ước Ni Bố Sở. Do Sách Ngạch Đồ trợ giúp Thái tử tranh vị, cho nên Khang Hi Đế đối với những việc mà Sách Ngạch Đồ tham dự vào các đại sự quân - chính trọng yếu, ngoài cuộc đàm phán với Nga ở Ni Bố Sở ra, toàn bộ đều không tán thành. và nói: "Sách Ngạch Đồ quả thật là đệ nhất tội nhân của bản triều".

Sách Ngạch Đồ và Nạp Lan Minh Châu có vị thế ngang bằng nhau, chèn ép lẫn nhau, bách tính Bắc Kinh vì thế chế ra ca dao: "trời muốn bình, giết Lão Minh; trời muốn an, giết Sách Tam" (天要平，殺老明；天要安，殺索三). Khang Hi Đế từng nhiều lần trách phạt Sách Ngạch Đồ song sau lại trọng dụng, rõ ràng có ý dùng ông để chế ngự Minh Châu, cũng như có suy xét đến vấn đề phế lập Thái tử. Sách Ngạch Đồ bị Hán hóa rất sâu, đồ cổ tốt, phàm là từ thời Hán Đường đến thời sau, dù là đỉnh, hoạch (chảo), bàn (khay, mâm) hay vu (lọ), Sách Ngạch Đồ chỉ cần xem là biết thật giả, không ai dám lừa dối. 

Năm thứ 42 (1703), ngày 19 tháng 5, Khang Hi Đế hạ lệnh bắt giam Sách Ngạch Đồ, cuối cùng do Thái tử tranh vị mà bị xử tử. Đồng đảng của Sách Ngạch Đồ có nhiều người bị giết, bị giam, bị lưu đày.

Gia quyến 

 Thân phụ: Nhất đẳng Công Sách Ni, Phụ chính đại thần thời Khang Hi. 
 Thân mẫu: Sa Tế Phú Sát thị (沙济富察氏), trắc thất của Sách Ni, con gái Tá lĩnh Truân Tháp Tây (屯塔西). 
 Anh: Cát Bố Lạt, tước Nhất đẳng Công, cha của Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu và Bình phi. 
 Thê tử: Đồng Giai thị (佟佳氏)
 Con trai:
 Cách Nhĩ Phân (格尔芬), tên khác Sách Phấn (索芬), tự Tố Am (素庵), nhậm Chiêm sự phủ Chiêm sự, Thái bộc tự Khanh, giỏi thơ từ, thường họa thơ cùng tông thất thi nhân Bác Nhĩ Đô (con trai Ba Đô Hải). 
 A Nhĩ Cát Thiện (阿尔吉善), Thác Hiền (托贤), Ngạo Hiền (傲贤), Chu Hiền (朱贤), Sắc Nhĩ Kim (色尔金), Cát Cáp (噶哈), Cảnh Phương (景芳), Phổ Hiền (普贤).
Con gái:
Trưởng nữ, pháp danh Chung Thanh Bảo (众圣保), sinh ngày 13 tháng 7 năm Khang Hy thứ 7, mất ngày 27 tháng 12 năm Khang Hy thứ 14, mất khi bảy tuổi. 
Nhị nữ Ô Vân Châu (乌云珠), Hán ngữ là Cửu Thập (九十), còn có tên là Nhụy Tiên (蕊仙), gả cho Văn Hoa điện Đại học sĩ Y Tang A (伊桑阿) thuộc họ Y Nhĩ Căn Giác La, được ban cáo mệnh Nhất phẩm Phu nhân. Là một đại nữ sĩ đương thời, tác giả《Tuẫn xuân đường ngâm thảo》. Thận Quận vương Uẩn Hỷ mến mộ tài năng của bà, trong bút tích có khen: "Nữ sử Trường Bạch, đạm nhã giỏi thơ. Nhụy Tiên thiên tư anh dị, xem qua kinh sử là không quên, có phong thái của bậc đại gia." Thơ của bà được ghi chép trong "Quốc triều Khuê tú Chính thủy tập". 
Tam nữ Hoàn Nhược (桓若), gả cho Lý Khải (李锴), con trai Hồ Quảng Tổng đốc Lý Huy Tổ (李辉祖), xuất thân Hán quân Chính Hoàng kỳ. Cùng chị gái là nữ sĩ nổi danh, được khen là "có phong thái của Mạnh Quang, Hoàn Thiếu Quân", thơ của bà được thu thập trong "Quốc triều Khuê tú Chính thủy tập". 
Tứ nữ không rõ tên, gả cho Tá lĩnh Giác La Ba Lương (觉罗巴良), cháu trai Đại học sĩ Ba Cáp Na (巴哈納).  
Ngũ nữ không rõ tên, gả cho Khinh xa Đô úy Lý Bội Đức (李佩德), xuất thân Hán quân Chính Hoàng kỳ.

Tham khảo

Nhân vật chính trị nhà Thanh
Nội đại thần
Lĩnh thị vệ Nội đại thần
Nghị chính đại thần
Người Mãn Châu Chính Hoàng kỳ
Ngoại thích triều Thanh
Đại học sĩ nhà Thanh
Thượng thư nhà Thanh
Nhất đẳng công nhà Thanh
Thái tử tam sư nhà Thanh