Truyện tranh Việt Nam

Truyện tranh Việt Nam () là thuật ngữ do Bán nguyệt san Tuổi Hoa khởi xướng từ thập niên 1960, được hiểu gồm các hoạt động sáng tác, phê bình và ấn loát truyện tranh có xuất xứ Việt Nam.

Lịch sử

Trung đại (1901 về trước)

Chứng tích "truyện tranh Việt Nam" xuất hiện sớm nhất ở trung đại với các loại hình sáng tác và ấn loát đậm ảnh hưởng Trung Hoa hoặc đôi khi Ấn Độ. Nguyên ủy mục đích là truyền tải văn chương theo cách sinh động và dễ hiểu nhất cho đại chúng. Các tác phẩm tập trung nêu những thông điệp huấn đạo thông qua giai thoại và để lại tới ngày nay bằng văn khắc hoặc thủ bản. Đáng kể trong đó là vấn đề tam cương ngũ thường được trình bày thật dung dị và sinh động để nữ lưu ít học cũng dễ tiếp thụ. Những loại hình như thế được gọi nôm na là mạn họa (漫畫), liên-hoàn họa (連環畫) hoặc phong-tục họa (風俗畫), hầu như được hình dung là luân lý giáo khoa thư giản hóa.

Đương thời, mạn họa được coi là hạng văn nghệ ít phức tạp nhất, tầm thường và chỉ dành cho hạ lưu. Đặc biệt từ thế kỷ XVIII, khi kỹ nghệ ấn loát nở rộ, mạn họa chiếm vai trò thống lĩnh trong việc phổ thông hóa dòng văn chương diễm tình, chí quái mà triều đình ra sức ngăn cấm và liệt hạng dâm thư. Cứ theo Đại Nam thực lục, những thư ấn đường làm lậu sách ấy mà phát giác thì phải niêm phong và chưởng quản bị phạt rất nặng, hình thức cao nhất thường là phát vãng.

Pháp thuộc (1902–1953)

Sau khi Liên bang Đông Dương thành lập, tình trạng hòa bình kéo dài cùng sự bảo trợ văn hóa tích cực của giới chức đã phát sinh hiện tượng sách báo in nhiều tới mức bão hòa. Ban đầu, "truyện tranh" xuất hiện trong hình thức mới với vai trò trào phúng hoặc truyền tải tin tức một cách hóm hỉnh cho công chúng ít học cũng theo được, khiến trang báo trở nên vui mắt hơn. Hình thức này được gọi là hoạt-kê họa (滑稽畫), hí họa (戲畫) hoặc biếm họa (貶畫).

Thập niên 1930, khi trào lưu Âu hóa thổi bùng sức chuộng giải khuây trong cư dân thành thị, "truyện tranh" mới thực trở nên một dòng nghệ thuật độc lập, hấp dẫn sự dự phần của lượng cực lớn tác gia và độc giả, thậm chí có vài họa sĩ đã mở triển lãm và đem tác phẩm của mình ra ngoại quốc với thành công vang dội. Điển hình là bộ ba Bang Bạnh – Xã Xệ – Lý Toét của tuần báo Phong Hóa và Ngày Nay "hô phong hoán vũ" (chữ trên mặt báo đương thời) khắp tam kỳ, được ngay cả ngài toàn quyền đương nhiệm ngợi khen. Kém hơn một chút có truyện dài kỳ Ba đứa trẻ mạo-hiểm của tác giả Nguyễn Văn Thịnh hầu như duy nhất bấy giờ được in nhiều màu. Ngoài ra còn có tuần báo Vịt Đực với những biếm họa nhằm vào báo giới và văn sĩ An Nam, thậm chí không từ chính phủ bảo hộ và ngài toàn quyền. Hình thức này được gọi nôm na là chuyện bằng tranh.

Trong Đệ nhị Thế chiến cũng xuất hiện hình thức mạn họa tuyên truyền chính trị của chính phủ Vichy, quân quản Nhật và các chính đảng bản xứ. Sau thế chiến, khi người Pháp giảm bớt ảnh hưởng thì một thời gian ngắn diễn ra xu hướng kêu gọi kháng Pháp và chấn hưng quốc học bằng mạn họa từ cơ quan tuyên truyền của các tổ chức chính trị – tông giáo. Sang đầu thập niên 1950, tại các thành thị rầm rộ trào lưu quốc tế hóa ngành xuất bản. Tại Hà Nội và Sài Gòn manh nha dòng truyện phóng tác những tiểu thuyết cổ điển hoặc văn chương kị sĩ với mục đích lãng mạn hóa thị hiếu công chúng, ít nổi hơn còn có dòng tranh thánh tích và giáo huấn thanh nữ nhi đồng bằng mực tím của các xứ đạo Hải Phòng, Nam Định, Huế, Biên Hòa, Vĩnh Long... Sự kết hợp văn chương và hội họa đã gây trào lưu đọc vô cùng khởi sắc, mà có nhiều bài báo đương thời quả quyết, hiện tượng mù chữ và lưu manh công cộng giảm rõ rệt.

 Nguyễn Tường Tam (Đông Sơn)
 Lê Minh Đức (Bút Sơn)
 Nguyễn Gia Trí (Rigt)
 Tô Ngọc Vân (Tô Tử, Ái Mĩ)
 Lê Phổ
 Nguyễn Thứ Lễ (Lê Ta)
 Nguyễn Tường Long (Tứ Ly)
 Nguyễn Văn Thịnh
 Nguyễn Cát Tường (Lemur)
 Nguyễn Minh Mỹ
 Trần Bình Lộc (Nhất Sách)
 Tạ Tỵ
 Lương Xuân Nhị
 Bùi Xuân Phái (Phái, BXP)

Phân liệt (1954–1976)

Từ thập niên 1960, tại Việt Nam Cộng hòa phát triển vũ bão ngành ấn loát do chính sách tự do báo chí sau Cách mạng 1 tháng 11. Bán nguyệt san Tuổi Hoa sớm lĩnh vai trò tiên phong trong văn hóa đọc và hoằng dương hình thức mạn họa mới. Thuật ngữ tranh-truyện Việt-nam xuất hiện đều đặn trên các số Tuổi Hoa đã được công chúng và nhiều báo khác "sao chép" tích cực.

Truyện tranh thời này không bó hẹp trong những chủ đề đạo đức, gia đình, tình yêu, tình bạn, đồng thoại cứng nhắc nữa mà có thêm các dòng phiêu lưu, trinh thám, khoa học viễn tưởng, Viễn Tây, võ hiệp... dưới sức ảnh hưởng của những cái tên như Spirou, Marvel, Hollywood và thậm chí Jules Verne, Conan Doyle, Kim Dung. Họa sĩ không chỉ là những nhân vật được đào tạo bài bản mà gồm cả người tay ngang, thậm chí còn thi hành quân dịch. Vấn đề ngôn ngữ mạn họa cũng xuất hiện với tính cấp thiết và gây tranh cãi trong giới văn bút và phê bình, tạo ra nhiều hình thức truyền đạt súc tích, hoạt náo hơn trước.

Tại địa phận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, truyện tranh được giám sát chặt và nằm trong một số chủ đề cố định, chủ yếu do các đơn vị ấn loát là Khăn Quàng Đỏ, Nhi Đồng, Thiếu Niên Tiền Phong và Kim Đồng, còn lại có thể chỉ mang tính thời điểm. Phong cách hội họa Bắc Việt nặng yếu tố giáo dục, cổ động và đôi khi cũng truyền tải thông điệp văn hiến cổ truyền, nét vẽ và mô thức sáng tác thường mang dấu ấn hiện thực xã hội chủ nghĩa. Tác phẩm tiêu biểu nhất là Dế Mèn phiêu lưu ký của họa sĩ Ngô Mạnh Lân, được tái bản không dưới 10 lần và chính tác giả chuyển thể phim hoạt họa.

 Lê Văn Đệ
 Đào Sĩ Chu
 Nguyễn Văn Duyến (Tú Duyên)
 Lê Minh
 Nguyễn Hải Chí (Chóe)
 Võ Hùng Kiệt (ViVi)
 Hướng Dương
 Nguyễn Tài
 Nguyễn Đình
 Đoàn Đức Tiên
 Vịt Mò
 Kiến Vàng
 Nguyễn Rĩ (R. Nguyễn)
 Ngọc Linh
 Đức Lâm
 Đức Hạnh
 Long Ân
 Vũ Tân
 Văn Hiếu
 Ngô Mạnh Lân
 Hoàng Dzự (Dzím)
 Bùi Quang Ngọc
 Trần Văn Phú

Bao cấp (1977–1985)

Sau Ngày Thống Nhất, truyện tranh Việt Nam có điều kiện phát huy kỹ thuật ấn loát nhờ kỹ nghệ Việt Nam Cộng hòa và chương trình viện trợ theo chu kỳ 10 năm của Liên bang Xô Viết cùng khối SEV, nhưng chủ đề sáng tạo bị chững lại một thời gian dài do chế độ kiểm duyệt khắt khe. Thời này hầu như thống lĩnh dòng truyện chiến đấu và một số ít hơn là sự nghiệp nhân vật được coi là anh hùng trong lịch sử, dấu gạch nối các từ trong câu chính thức được bãi bỏ cho văn phạm đỡ rườm rà, tuy nhiên nó vẫn tồn tại trong việc kí chú các từ ngữ ngoại lai. Nét vẽ cũng dần hòa quyện phong cách hai miền Bắc-Nam với sự rắn rỏi, dứt khoát hơn trước.

Sang thập niên 1980, Nhà xuất bản Kim Đồng từ thử nghiệm tới chính thức ấn hành dòng truyện trên giấy dó với những nét vẽ phỏng hội họa dân gian cổ truyền. Hình thức tuy cũ mà mới này đã đẩy nhanh dòng mạn họa đồng thoại lên đỉnh cao và chiếm thị phần cao nhất, có những thời điểm tại quầy sách chỉ bày truyện tranh kể những cổ tích. Bên cạnh đó, Kim Đồng cũng tán trợ nhóm họa sĩ Đỗ Hoàng Tường biên soạn tạp chí truyện tranh Bút Chì, phát hành được vài năm và gây cơn sốt ái mộ trên toàn quốc.

Đây cũng là thời kỳ việc in màu trở nên đại chúng và ít phí tổn hơn xưa. Trong giai đoạn này, hầu như địa phương nào cũng có cơ quan ấn loát truyện tranh. Lượng phát hành dần đạt những cột mốc rất lớn, ít nhất từ 1.100–1.500 ấn bản, cao nhất có khi lên đến 80.000–150.000 với trường hợp Tướng quân họ Đoàn của Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc.

 Tạ Thúc Bình
 Phan Doãn
 Tạ Lựu
 Nguyễn Bích
 Phan Anh Toàn
 Mạnh Quỳnh
 Nguyễn Hữu Thụ
 Nguyễn Trọng Khôi (Tu Mi)
 Đinh Cường
 Nguyễn Ngọc Phong
 Phạm Cao Hoàng
 Đỗ Hoàng Tường

Cải cách (1986–2006)

Ngay khi chính sách kiểm duyệt được tháo dỡ nhiều khâu, bắt đầu từ Kim Đồng và Mỹ Thuật phát sinh làn sóng du nhập yếu tố ngoại quốc vào truyện tranh. Tuy nhiên, đa số ấn phẩm ban đầu vẫn đóng khung trong các chủ đề giáo dục đạo đức và tư tưởng. Tuy nhiên, sự xuất hiện bất ngờ của trứ tác Dũng sĩ Hesman với nội dung thuần giải trí đã gây biến đổi hẳn ngành mạn họa Việt Nam. Đây được coi là trường hợp thành công nhất và được thêu dệt thành huyền thoại trong giới mạn họa sĩ, mà tác giả Nguyễn Hùng Lân đặt nhan đề Dũng sĩ Hesman, mà ban sơ nhà xuất bản phụ chú "Truyện tranh Nhật Bản", sau đó sửa lại thành "Phóng tác từ truyện tranh ngoại quốc". Tác phẩm này được truyền thông trích dẫn như một ví dụ về sự thăng hoa của truyện tranh xuất xứ Việt Nam.

Ngay sau thành công ấy, đồng hành với cơn sốt ái mộ dòng phim cổ trang chuyển thể các tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa, có ít nhất hai ấn phẩm được chú ý ngay từ khâu phát hành là Phong thần và Ngọn lửa Hồng Sơn. Thậm chí với Phong thần, đơn vị phát hành phải ấn loát thêm và chia 4 tập thành 12 quyển để độc giả bình dân dễ tiếp cận.

Bên cạnh việc ấn hành truyện ngoại mà các tác gia cũng tích cực "mượn" ý tưởng quốc tế vào ấn phẩm của mình, việc này vô hình trung khiến độc giả tưởng lầm là truyện ngoại đích thực. Điển hình là việc phóng tác những cuốn phim lừng danh đương thời như: Hãy đợi đấy, Công viên kỷ Jura, Tom và Jerry, Charlot, Những cuộc phiêu lưu của Tintin...

Mãi tới năm 2004, khi Công ước Berne được chính phủ Việt Nam cam kết áp dụng, hiện trạng này mới vãn hồi. Sự kiện được một số cơ quan thông tấn coi là cột mốc cho sự thoái trào của truyện tranh Việt Nam vì không chịu nổi sức ép của truyện ngoại. Có những giai đoạn truyện ngoại gây bão hòa thị trường sách cho thanh thiếu niên. Một ước tính cho thấy, trước năm 2003, trung bình Việt Nam xuất bản 4.000 đầu truyện tranh/năm với số bản in khoảng 3.000 bản/đầu truyện, nhưng vào một thời điểm chỉ trong 8 tháng đầu năm 2003, con số này đã lên tới 13.000 đầu truyện qua đó chứng tỏ sức hút ngày càng mạnh của truyện tranh, trong đó có tới 7/10 thiếu nhi ở thành phố được hỏi đều có mua đọc, và 10/10 trong số đó đều thích truyện tranh. 

 Nguyễn Phước Vĩnh Khoa (VINK)
 Nguyễn Thị Giang (CINE)
 Nguyễn Hùng Lân (Hùng Lân, Nguyên Hùng, Thiện Chí, HL)
 Nguyễn Văn Hương (Kim Khánh)
 Hồ Thị Hương
 Nguyễn Hà Bắc
 Mai Long
 Phạm Minh Trí (Minh Trí)
 Nguyễn Thị Phương Hoa (Phương Hoa)
 Nguyễn Thái Hùng (Thái Hùng)
 Vũ Kim Dũng
 Trần Minh Tâm
 Lê Phương (LEO)
 Đào Hồng Hải (Đào Hải)
 Nguyễn Quang Toàn (Quang Toàn)
 Nguyễn Hữu Ước (Hữu Ước)
 Trần Tử Văn (Năm Tu Huýt)
 Nguyễn Cửu Thọ (Trần Hùng, Bóng Nhựa)
 Lê Mộng Lâm (Mai Rừng)
 Hoài Thu
 Mạc Can

Suy thoái (2007 đến nay)

Thập niên 2000 được báo giới Việt Nam gọi là thời kỳ "xâm lăng" của manhua-manhwa-manga với việc tăng đột biến thị phần và sức đọc, cùng các hoạt động liên đới. Truyện tranh có xuất xứ Đông Bắc Á không chỉ gói gọn trong sách mà đi vào các sản phẩm thương mại và trở nên trào lưu giải trí trong giới trẻ. Trong bối cảnh đó, nhiều họa sĩ đã hoạt động nhiều năm đành gác bút, có những tác phẩm buộc phải ngưng khi chưa có hồi kết. Giai đoạn này chứng kiến từ đình đồn tới khủng hoảng của truyện tranh xuất xứ Việt Nam.

Để đáp lại xu thế này, truyện tranh Việt Nam cũng có dấu hiệu nỗ lực lớn, một số đơn vị đã tung ra thị trường truyện Việt cho người Việt, khởi đầu là TVM Comics với một loạt truyện cho thiếu nhi và cả người lớn, trội nhất là tác phẩm của nhóm B.R.O (Sài Gòn) đã được doanh nghiệp Nhật Bản đề nghị cộng tác, sau đó nhiều đơn vị cũng mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực này và thu hút số lượng lớn đội ngũ họa sĩ, sáng tác có chất lượng khả quan. Một số đơn vị xuất bản lặng lẽ tiến hành cổ phần hóa và gấp rút kiến tạo thế hệ họa sĩ mới sung mãn như kỳ vọng.

Năm 2002, Công ty Phan Thị kết hợp Nhà xuất bản Trẻ tiến hành in Thần đồng đất Việt, mượn các yếu tố Việt sử để thu hút thị hiếu của độc giả hoa niên, đồng thời phát động một số phong trào đọc truyện hoặc vui chơi có thưởng để làm tăng mối lưu tâm của công chúng. Trong tổng số 120 tập đã phát hành, tác phẩm này có phân nửa từng đạt doanh thu ấn tượng trên thị trường sách và nhận được một số giải thưởng văn hóa. Mặc dù được báo giới kỳ vọng đẩy bớt truyện ngoại, nhưng Thần đồng đất Việt chóng sa ngõ cụt sau vài năm vì cách chọn chất liệu và phương pháp truyền tải được đánh giá là khô khan, nhiều chi tiết lố không hợp mĩ quan giới trẻ. Một số tác phẩm như Long thần tướng thậm chí chép nguyên si nhiều đoạn dẫn lê thê từ giáo khoa thư, khiến sách bị báo chí chỉ trích vì ngôn từ dông dài không hợp hình thức mạn họa, bản thân tác giả thiếu vốn sống. Mặc dù được giải khuyến khích Manga Nhật Bản nhưng doanh thu sách không khả quan. Nhiều cơ quan thông tấn cũng đăng nhiều loạt bài phê phán sự "suy thoái nghiêm trọng của đạo đức người cầm bút và ngôn ngữ mạn họa".

Những năm cuối thập niên 2010, cổ tích xuất bản trong hình thức truyện bắt mắt tái xuất, nhưng nhiều tác phẩm không thể hiện được những tình tiết được coi như linh hồn đồng thoại. Tỉ dụ, truyện Tấm Cám của Nhà xuất bản Tổng hợp Đồng Nai bị lược hết câu thần chú âu yếm gọi cá của Tấm "Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng, cơm bạc nhà ta, chớ ăn cơm hẩm, cháo hoa nhà người", hay lời nói như thơ của bà cụ nhân hậu "Thị ơi, thị rụng bị bà..." để thay bằng những câu thoại nhảm: "Tấm, mày hâm à, mày câm à, sao mày đâm thủng cái mâm", "Bái bai, thấy chết liền". Thậm chí có những truyện viết sai lệch nội dung, hoặc đưa vào các tình tiết hư cấu, sai sự thật nhằm mục đích gây cười. Cổ tích Nghìn lẻ một đêm của Nhà xuất bản Kim Đồng đã được phóng tác quá mức, mang những nội dung phản cảm với những cảnh gợi dục và câu từ yêu đương thô tục không được chau chuốt mà lại vận dụng tối đa, dù là sách cho thiếu nhi.

Một số tác phẩm đáng chú ý khác như Danh nhân đất Việt, Mai Mơ và Chi Li, Tomi Happy, Tý Quậy, Sát thủ đầu mưng mủ, Phê như con tê tê, Cảnh sát chính tả, Tắt đèn, Chí Phèo, Giông tố, Học sinh chân kinh của B.R.O, An Nam học viện của Black-White, hay bộ Đất rồng của các tác giả Đinh Việt Phương, Đỗ Như Trang, Lê Lâm Viên (công ty 3D-Art) được giải thưởng quốc tế Manga năm 2012. Nhưng so với truyện ngoại, truyện tranh Việt Nam còn quá nặng về tính giáo điều, nhồi nhét ngô nghê, hình thiếu linh hoạt, các họa sĩ hoặc nhóm sáng tác, xuất bản xã... dù có tâm huyết tới mấy vẫn chỉ làm được những sản phẩm vụn vặt, không gây được hướng cho truyện tranh Việt Nam. Truyện tranh Việt Nam thời này vẫn đang trong giai đoạn định hình hết sức chật vật, không những chưa thể cạnh tranh với truyện ngoại mà còn vì thể tài có thể được cấp phép rất hạn chế (với cớ thường là vi phạm thuần phong mĩ tục) theo xu hướng tăng mạnh khâu kiểm duyệt truyện tranh trở lại (thường được gọi vui là tuýt còi). Điển hình trường hợp Sát thủ đầu mưng mủ, Phê như con tê tê và Hàng xóm của tác giả Nguyễn Thành Phong.

Bên cạnh sự khủng hoảng của truyện tranh dài kỳ, thì dòng truyện có yếu tố trào phúng trên báo chí vẫn phát triển âm thầm. Một số tổ chức như Tuổi Trẻ Cười, Hoa Học Trò, Truyện Tranh Trẻ, Công an Thành phố Hồ Chí Minh, Công an Nhân dân trở nên sốt tại các sạp báo. Báo giới bắt đầu quay lại cách gọi truyền thống là mạn họa nhưng với ý nghĩa mới là sánh ngang manhua-manhwa-manga. Tuy nhiên, mạn họa Việt Nam vẫn bị chỉ trích vì xơ cứng, nghèo nàn tới mức phải quy lụy phong cách Nhật Bản và sự hỗ trợ của phần mềm vi tính. Tựu trung, do vắng hẳn lực lượng họa sĩ chuyên nghiệp với kỹ năng cao, đây vẫn là mảng trống lớn không được chú tâm đào tạo.

 Trương Lực (Marcelino Trương)
 Tạ Huy Long
 Lê Phong Linh (Lê Linh)
 Phan Kim Thanh
 Trần Quang Đức (Vân Trai)
 Thiết Kiện
 Nguyễn Thùy Linh
 Nguyễn Trung Thạch
 Thái Mỹ Phương
 Nguyễn Hiền Thương (Lampbo)
 Vũ Văn Lâm (LVV)
 Bùi Đình Thăng (Thăng Fly)
 Bùi Thanh Bình
 Nguyễn Minh Hiệu (Hiệu Sicula)

Văn hóa
Truyện tranh Việt Nam ngày nay được công nhận là một loại hình nghệ thuật độc lập và coi như hiện tượng văn chương chủ yếu dành cho giới trẻ, mà trước hết là học trò. Trong một số bài nghiên cứu lĩnh vực truyện tranh, vài tác giả còn đánh giá là sự phái sinh đáng lưu ý của hội họa, nhưng lại không hề giống văn chương và hội họa. Tại Việt Nam, từ 2003 tới nay Đại học Hồng Bàng, Đại học Mỹ thuật Sài Gòn cùng Viện Truyện tranh và Hoạt hình là những cơ quan hiếm có chương trình đào tạo mạn họa sĩ chuyên nghiệp và hàng năm mở hội thi sáng tác truyện tranh có bảo trợ xuất bản.

Ảnh hưởng

Trong một bài khảo cứu của tác giả Vương Trí Nhàn trên tuần báo Thể Thao và Văn Hóa ngày 15 tháng 2 năm 2005, nhân vật Lý Toét là một sản phẩm "buồn buồn vẽ chơi" của tác giả Đông Sơn trên manchette tuần báo Phụ Nữ Thời Đàm số ra ngày 10 tháng 11 năm 1930. Sau khi anh em Nguyễn Tường mua lại tờ Phong Hóa của Phạm Hữu Ninh và Nguyễn Xuân Mai, Lý Toét được tái sinh và đánh bạn với hai nhân vật khác là Xã Xệ, Bang Bạnh. Bộ ba này cứ thế làm mưa làm gió cho đến tuần báo Ngày Nay mới dứt hẳn.

Suốt thập niên 1930, hình tượng Bang Bạnh – Xã Xệ – Lý Toét liên tục bành trướng trên mặt báo khắp Tam Kỳ với nhiều tay vẽ khác nhau, thậm chí tòa soạn Phong Hóa còn nhân đó mở hội thi vẽ tranh hài hước. Trong các thập niên sau khi Bang Bạnh – Xã Xệ – Lý Toét kết thúc trên mặt báo, hình tượng này lại được tái hiện trong các loại hình sân khấu như chèo, tuồng, cải lương, thoại kịch, thậm chí đi vào thi phú. Bên cạnh đó, có nhiều câu thoại truyện tranh cũng trở nên khẩu ngữ dân gian. Cho đến năm 2018 đã có một số truyện được dựng phim như Dế Mèn phiêu lưu ký, Truyện Trê Cóc, Cuộc phiêu lưu của Ong Vàng, Tý Quậy (Tít và Mít), Bi, Bo và Kim Quy (Chiếc giếng thời gian), Thần đồng đất Việt.

Cũng có luồng quan điểm coi truyện tranh là thứ văn hóa phẩm đầu độc tâm hồn trẻ nhỏ, và tại Việt Nam ngay đến hệ thống phân cấp thể tài và lứa tuổi cũng chưa từng được nhà chức trách nêu. Một số nhà giáo dục và ngôn ngữ học lên tiếng cảnh báo về tác hại truyện tranh tại Việt Nam.

Văn sĩ Văn Giá, chủ nhiệm Khoa Sáng tác Phê bình Văn học, Đại học Văn hóa Hà Nội cho rằng "nhiều truyện tranh hiện nay quá chú trọng phần hình còn phần lời thoại, lời dẫn thì cẩu thả, không chuẩn xác và mang tính bạo lực. Ngôn ngữ nghèo nàn trong các truyện tranh không thể kích thích phát triển khả năng ngôn ngữ, sự tích lũy ngôn ngữ của trẻ. Bên cạnh đó, ngôn ngữ của nhiều cuốn rất trắng trợn, bạo lực, hình ảnh thiếu đứng đắn làm trẻ tò mò trước tuổi". Còn theo PGS.TS Phạm Văn Tình, Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam, "ngôn ngữ là phương tiện biểu hiện của tư duy. Đọc nhiều truyện tranh sẽ tác động sâu sắc đến tư duy của người đọc. Truyện tranh khiến trẻ lười tưởng tượng, điều đó dần dần hình thành thói quen lười suy nghĩ, thích cái có sẵn".

Ở Việt Nam, truyện tranh là văn hóa phẩm được giới trẻ ưa đọc nên được đánh giá có tầm ảnh hưởng lớn đến việc hình thành nhân cách. Những truyện tranh ngoại nhập vào Việt Nam hiện nay ngoài các tác phẩm nổi tiếng mang tính nghệ thuật thật sự cũng có nhiều tác phẩm chưa phù hợp với Việt Nam như các truyện ít tính văn chương, thẩm mỹ, còn kích động bạo lực đối với tuổi mới lớn và vào đời những dung tục, khiêu dâm ngày càng công nhiên.

Đây là vấn đề được nhiều phụ huynh cũng như xã hội cảnh báo. Một thực tế hiện tại là truyện tranh thiếu nhi có hình ảnh nhạy cảm, kích dục, đang tác động đến trẻ nhỏ và rất khó ngăn chặn trẻ tiếp xúc với truyện tranh ngoại, đó là hiện tượng truyện tranh ngoại nhập đang bị ô nhiễm. Một số khía cạnh đáng chú ý của vấn đề này là truyện tranh dần thành truyện kích dục, truyện người lớn, truyện thiếu đứng đắn, những truyện tranh là văn hóa phẩm đồi trụy được xuất bản thiếu thận trọng cũng như nhập lậu tràn lan với những hình ảnh, lời thoại không dành cho học sinh, được dán nhãn cho độc giả trưởng thành với những hình ảnh minh họa nhạy cảm, thô tục. Những trang bìa truyện gợi cảm, nội dung thiếu đứng đắn, phần lớn truyện tranh tại các cửa hàng đều không có bản quyền.

Tuy nhiên, điều đáng lưu tâm sâu sắc là phần lớn độc giả thiếu nhi khi được phỏng vấn đều tỏ ra thích truyện nhạy cảm, thậm chí có trường hợp nghiện và có những bi kịch.

Ấn phẩm

 Vân Tiên cổ tích truyện
 Kim Vân Kiều tân truyện
 Bang Bạnh – Xã Xệ – Lý Toét
 Ba đứa trẻ mạo hiểm
 Bé Việt bé Nam
 Vũ Long trong trận đấu kỳ dị
 Kỳ Anh – Điệp vụ dưới đáy bể
 Trong cơn giông bão
 Chiếc hòm bí mật
 Bờm và cuộc thám hiểm hoang đảo
 Thạch Bích Sơn
 Mai Sơn chúa đảo
 Dế Mèn phiêu lưu ký
 Hội xuân Hoa Lâm
 Trên dòng sông Nhị
 Ở xứ hoa đào
 Làng Rừng năm ấy
 Truyện Trê Cóc
 Cổ tích Việt Nam
 Cuộc phiêu lưu của Văn Ngan tướng công
 Dũng sĩ Hesman
 Siêu nhân Việt Nam
 Năm Sài Gòn
 Hải Đại Bàng
 Bi, Bo và Kim Quy
 Những cuộc phiêu lưu của Bóng Nhựa và Bút Thép
 Ba Loe – Tú Lùn
 Phong thần
 Ngọn lửa Hồng Sơn
 Cô tiên xanh
 Trạng Quỳnh
 Trạng Quỷnh
 Linda Kiều
 Ngôi sao đen
 Thần đồng đất Việt
 Cuộc du hành của chú Kiến Tí Nị
 Cậu bé rồng
 Nhị thập tứ hiếu
 Lịch sử Việt Nam bằng tranh
 Truyện tào lao của Vàng Vàng
 An Nam học viện
 Lựa chọn
 Cô bé ganh tị
 Phía sau cánh cửa
 Hạ về trên đồi cỏ lau hồng

Xem thêm

 Biếm họa Việt Nam
 Hội họa Việt Nam
 Hoạt họa Việt Nam
 Văn chương Việt Nam

Tham khảo

Tiếng Việt
 Hội thảo khoa học Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng nghệ thuật truyện tranh Việt Nam 
 Cuốn truyện tranh đầu tiên và hành trình trở về đất mẹ
 Truyện tranh Việt về đâu ?
 Truyện tranh Việt Nam liệu có "lên ngôi"
 Từ thú vui đến thành nghề

Ngoại ngữ
 A Vietnamese family's refugee story, told through comics