Nicolás Maduro

Nicolás Maduro Moros (sinh ngày 23 tháng 11 năm 1962) là một chính trị gia và cựu lãnh đạo công đoàn người Venezuela, giữ chức Tổng thống Venezuela vào ngày 19 tháng 4 năm 2013. Là thành viên của Đảng Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất Venezuela (PSUV), ông từng đảm nhiệm vai trò Phó Tổng thống thứ 24 và Bộ trưởng Ngoại giao (2006–2012) dưới thời Tổng thống Hugo Chávez (2012–2013).

Maduro bị đánh giá là một nhà độc tài, đứng đầu một chính quyền chuyên chế với các cáo buộc về gian lận bầu cử, vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, tham nhũng tràn lan và đẩy nền kinh tế vào tình trạng kiệt quệ. Ngược lại, những người ủng hộ ông. bao gồm các đồng minh như Nga, Trung Quốc, Cuba và Liên minh Bolivar cho Châu Mỹ (ALBA)  lại xem ông là người bảo vệ trung thành cho di sản xã hội chủ nghĩa của Chávez và là "bức tường thành" chống lại chủ nghĩa đế quốc Mỹ.

Khởi nghiệp là một tài xế xe buýt, Maduro vươn lên trở thành lãnh đạo công đoàn trước khi đắc cử vào Quốc hội năm 2000. Dưới thời Tổng thống Hugo Chávez, ông được bổ nhiệm vào nhiều vị trí quan trọng, bao gồm Chủ tịch Quốc hội (2005–2006), Bộ trưởng Ngoại giao và Phó Tổng thống. Sau cái chết của Chávez vào ngày 5 tháng 3 năm 2013, Maduro lên nắm quyền Tổng thống. Trong cuộc bầu cử đặc biệt diễn ra vào ngày 14 tháng 4 năm 2013, ông được tuyên bố chiến thắng với 50,62% số phiếu bầu đại diện cho đảng PSUV. Kể từ năm 2015, ông đã cai trị đất nước chủ yếu thông qua các sắc lệnh, nhờ vào quyền hạn đặc biệt được cơ quan lập pháp do đảng cầm quyền kiểm soát trao tặng cho riêng ông.

Tình trạng khan hiếm nhu yếu phẩm trầm trọng cùng mức sống lao dốc đã châm ngòi cho làn sóng biểu tình dữ dội vào năm 2014. Các biện pháp trấn áp phe đối lập diễn ra sau đó đã khiến uy tín của Maduro sụt giảm nghiêm trọng. Mặc dù phe đối lập giành chiến thắng tại bầu cử Quốc hội năm 2015 và khởi động tiến trình bãi nhiệm tổng thống vào năm 2016, nỗ lực này đã bị chính phủ vô hiệu hóa. Ông Maduro tiếp tục duy trì quyền lực nhờ thâu tóm Tòa án Tối cao, Hội đồng Bầu cử Quốc gia (CNE) và quân đội.

Năm 2017, Tòa án Tối cao vô hiệu hóa quyền lực của Quốc hội do phe đối lập kiểm soát, đẩy đất nước vào một cuộc khủng hoảng hiến pháp và kích động làn sóng biểu tình mới. Đáp trả, ông Maduro triệu tập Quốc hội Lập hiến để sửa đổi hiến pháp, một tiến trình bị cáo buộc là thiếu minh bạch nghiêm trọng. Sau cuộc bầu cử tổng thống tháng 5 năm 2018, ông tuyên thệ nhậm chức vào tháng 1 năm 2019 giữa tâm bão chỉ trích của quốc tế. Ngay sau đó, Chủ tịch Quốc hội Juan Guaidó tuyên bố đảm nhận cương vị Tổng thống lâm thời, khơi mào cuộc khủng hoảng quyền lực kéo dài gần 4 năm và khiến thế giới chia rẽ trong việc công nhận ai là người lãnh đạo hợp pháp.

Năm 2024, ông tiếp tục tranh cử nhiệm kỳ thứ ba. Hội đồng Bầu cử Quốc gia (thân Maduro) tuyên bố ông thắng cử mà không đưa ra bằng chứng, đẩy Venezuela vào một cuộc khủng hoảng chính trị mới. Trong khi đó, số liệu do phe đối lập thu thập cho thấy ứng viên Edmundo González mới là người giành được nhiều phiếu nhất. Bất chấp tranh cãi, Maduro tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ ba vào ngày 10 tháng 1 năm 2025. Vào ngày 24 tháng 11 năm 2025, Hoa Kỳ đã liệt ông vào danh sách thành viên của một tổ chức khủng bố nước ngoài.

Từ năm 2013 đến 2023, Venezuela đã tụt 42 bậc trên Bảng xếp hạng Tự do Báo chí. Theo ước tính của Liên Hợp Quốc (LHQ) và Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), dưới thời Maduro, hơn 20.000 người đã bị hành quyết phi pháp và 7 triệu người dân phải rời bỏ đất nước. Phái đoàn tìm kiếm sự thật của LHQ kết luận rằng sự độc lập của hệ thống tư pháp Venezuela đã bị xói mòn nghiêm trọng, đồng thời xác định nhiều vi phạm về tố tụng, bao gồm can thiệp chính trị và sử dụng bằng chứng thu được qua tra tấn. Hầu hết các kênh truyền hình đều do nhà nước kiểm soát và thông tin bất lợi cho chính phủ thường bị hạn chế. Năm 2018, một Hội đồng Chuyên gia Độc lập của Tổ chức các Quốc gia Châu Mỹ (OAS) cáo buộc rằng các tội ác chống lại loài người đã diễn ra dưới thời Maduro. Năm 2021, Văn phòng Công tố của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) thông báo mở cuộc điều tra về tình hình tại quốc gia này.

Tiểu sử 
Ông sinh ngày 23 tháng 11 năm 1962 ở Caracas. Học xong trung học tại Liceo Jose Avalos, một trường Công lập nằm ở phía Tây Caracas trong những năm 1980 (tiểu khu El Valle), Maduro kết hôn với Cilia Flores, một nhân vật nổi bật trong phong trào Cộng hòa thứ năm (MVR).

Sự nghiệp ban đầu 
Xuất thân là tài xế xe buýt, ông là đại biểu đoàn viên cho những người lao động của hệ thống xe buýt công cộng Caracas Metro trong những năm 1970 và 1980. Ở thời điểm đó, hoạt động công đoàn của Metro còn chưa được phép hoạt động, do vậy, hoạt động của ông coi như hoạt động khởi đầu cho Phong trào Công đoàn của Metro Caracas.

Ông được coi là một trong những người sáng lập của Phong trào Cộng hòa thứ năm. Thành tựu chính trị lớn nhất của ông là nhà hoạt động đấu tranh cứu Hugo Chávez ra khỏi nhà tù sau cuộc đảo chính tổng thống không thành công Carlos Andrés Pérez từ 1992 đến 1998, và sau đó là một trong những điều phối viên khu vực chính trị của mình trong cuộc đua tổng thống 1998.

Maduro trở thành đại biểu Thượng viện MVR Venezuela trong năm 1998, đại biểu lập hiến năm 1999, và Đại biểu Quốc hội trong năm 2000 và 2005. Ông là Chủ tịch Hội đồng cơ quan lập pháp từ năm 2005 cho đến nửa đầu năm 2006, được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao vào ngày 9 tháng 8 năm 2006.

Nhiệm kỳ tổng thống (2013–2026) 
Ngày 15 tháng 12 năm 2011, Tổng thống Hugo Chávez chỉ định Maduro làm ứng cử viên PSUV, Thống đốc bang Carabobo El Universal. Ngày 10 tháng 10 năm 2012, 3 ngày sau khi cuộc bầu cử tổng thống 2012, Tổng thống Chávez bổ nhiệm Maduro là Phó tổng thống. Ông nhậm chức vào ngày 13 tháng 10 năm 2012, kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao.

Ngày 8 tháng 12 năm 2012, Tổng thống Hugo Chávez thông báo rằng bệnh ung thư tái phát và ông sẽ trở lại Cuba để điều trị. Tổng thống Chavez cho biết tình trạng của mình có thể tồi tệ hơn và một cuộc bầu cử tổng thống mới có thể được diễn ra để tìm người thay thế ông. Và Chavez đã đưa ra ý kiến ủng hộ cho Maduro nếu người dân Venezuela cần phải đi bỏ phiếu bầu tổng thống thay thế ông. Đây là lần đầu tiên Hugo Chávez chỉ định một ứng cử viên kế nhiệm cho phong trào của ông. Ngày 05/3/2013 Tổng thống Hugo Chávez mất, ông được đưa lên làm Tổng thống tạm quyền Venezuela. Ngày 12 tháng 4 năm 2013, ông Maduro đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống ở Venezuela với 50,7% số phiếu bầu so với 49,1% số phiếu của ứng viên đối lập Henrique Capriles.

Ngày 20 tháng 5 năm 2018, theo kết quả cuộc bầu cử tổng thống, ông tái đắc cử Tổng thống với 67,8% số phiếu bầu.
Theo nhận định của hai học giả Corrales và Penfold, việc ông Maduro tiếp quản chiếc ghế tổng thống vào năm 2013 diễn ra suôn sẻ nhờ vào hệ thống các cơ chế mà người tiền nhiệm Chávez đã dày công xây dựng. Vào thời điểm đó, giá dầu vẫn ở mức đủ cao để Maduro duy trì các khoản chi tiêu cần thiết nhằm đảm bảo sự ủng hộ, đặc biệt là từ phía quân đội. Ông cũng tận dụng triệt để các mối quan hệ quốc tế được thiết lập từ thời Chávez, vận dụng những kỹ năng tích lũy được trong thời gian giữ chức Ngoại trưởng. Bên cạnh đó, đảng PSUV và các thể chế chính phủ đều đồng loạt đứng sau Maduro; chính quyền mới đã sử dụng bộ máy trấn áp chuyên chế vốn được hình thành dưới thời Chávez để ngày càng trở nên hà khắc hơn đối với phe đối lập.

Tháng 4 năm 2013, Maduro đắc cử tổng thống sau khi đánh bại ứng viên đối lập Henrique Capriles với cách biệt mong manh chỉ 1,5%. Capriles đã từ chối công nhận kết quả và yêu cầu kiểm lại phiếu.Tuy nhiên, Maduro vẫn tuyên thệ nhậm chức vào ngày 19 tháng 4.

Căng thẳng leo thang vào tháng 5 năm 2016 khi các lãnh đạo phe đối lập đệ đơn lên Hội đồng Bầu cử Quốc gia (CNE), kêu gọi tổ chức trưng cầu dân ý để người dân quyết định việc có bãi nhiệm Maduro hay không. Ngày 5 tháng 7 năm 2016, cơ quan tình báo Venezuela đã bắt giữ 5 nhà hoạt động đối lập tham gia vận động trưng cầu dân ý, cùng với 2 thành viên khác của đảng Ý chí Nhân dân. Trước sự chậm trễ trong việc xác minh chữ ký, người biểu tình cáo buộc chính phủ cố tình trì hoãn quy trình, trong khi chính phủ lại cho rằng những người biểu tình đang lên âm mưu lật đổ. Mặc dù CNE thông báo vào ngày 1 tháng 8 năm 2016 rằng đã xác nhận đủ chữ ký để tiếp tục quy trình, những tranh cãi vẫn tiếp diễn. Phe đối lập thúc đẩy việc bỏ phiếu bãi nhiệm trước khi kết thúc năm 2016 để có thể tổ chức bầu cử tổng thống mới, nhưng chính phủ kiên quyết đẩy lùi sang năm 2017.

Đến tháng 5 năm 2017, Maduro đề xuất tổ chức bầu cử Quốc hội Lập hiến, sự kiện đã diễn ra vào ngày 30 tháng 7 cùng năm bất chấp sự lên án rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Sau cuộc bầu cử này, Hoa Kỳ đã áp đặt lệnh trừng phạt lên Maduro, gọi ông là "kẻ độc tài" và cấm ông nhập cảnh. Trái lại, các quốc gia như Trung Quốc, Nga và Cuba lại tuyên bố ủng hộ Maduro cũng như cuộc bầu cử Quốc hội Lập hiến. Tiếp đó, cuộc bầu cử tổng thống vốn được lên lịch vào tháng 12 năm 2018 đã bị dời lên ngày 22 tháng 4, rồi lại hoãn đến ngày 20 tháng 5. Giới phân tích mô tả đây là một "màn kịch bầu cử"  khi ghi nhận tỷ lệ cử tri đi bầu thấp nhất trong lịch sử nền dân chủ của đất nước.

Chỉ sáu tháng sau khi đắc cử, ông Maduro đã được trao quyền cai trị bằng sắc lệnh, ban đầu là bởi cơ quan lập pháp trước năm 2015 và sau đó là bởi Tòa án Tối cao kể từ năm 2016, nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng kinh tế triền miên. Động thái này vấp phải sự lên án kịch liệt từ phe đối lập, những người cho rằng quyền lực của Quốc hội đã bị tòa án thâu tóm trái phép. Nhiệm kỳ của ông gắn liền với sự tụt dốc thảm hại về kinh tế – xã hội, kéo theo tình trạng tội phạm, lạm phát, đói nghèo gia tăng chóng mặt. Trong khi giới phân tích quy trách nhiệm cho các chính sách kinh tế của cả Chávez lẫn Maduro, thì bản thân Maduro lại đổ lỗi cho nạn đầu cơ và cuộc "chiến tranh kinh tế" do các đối thủ chính trị gây ra.

Về vấn đề nhân quyền, một báo cáo năm 2018 của Tổ chức Ân xá Quốc tế đã cáo buộc chính quyền Maduro phạm phải những vi phạm nhân quyền tồi tệ nhất trong lịch sử Venezuela. Báo cáo chỉ ra rằng bạo lực tập trung chủ yếu tại các khu dân cư nghèo, với con số gây chấn động là 8.292 vụ hành quyết phi pháp diễn ra từ năm 2015 đến 2017; chỉ trong một năm, lực lượng an ninh đã gây ra 22% tổng số vụ giết người trên cả nước. Trong những năm sau đó, cảnh sát và quân đội thân chính phủ đã phát động "Chiến dịch Giải phóng Nhân dân" với tuyên bố nhắm vào các băng đảng đường phố và lực lượng bán quân sự tại các khu ổ chuột. Tuy nhiên, phe đối lập tố cáo đây thực chất là công cụ trấn áp của nhà nước, đã dẫn đến hàng ngàn vụ bắt giữ và ước tính khoảng 9.000 cái chết. Liên Hợp Quốc đã ra báo cáo lên án các phương pháp bạo lực này, dù phía Venezuela phản bác rằng báo cáo thiếu khách quan và liệt kê tới 60 lỗi sai trong đó.

Sự bất ổn chính trị lên đến cao trào vào ngày 4 tháng 8 năm 2018, khi ít nhất hai máy bay không người lái có gắn thuốc nổ đã phát nổ gần nơi ông Maduro đang phát biểu trước quân đội. Chính phủ khẳng định đây là một âm mưu ám sát có chủ đích, trong khi nguyên nhân thực sự vẫn còn nhiều tranh cãi; một số ý kiến thậm chí cho rằng đây là một chiến dịch "cờ giả" do chính phủ dàn dựng để lấy cớ trấn áp phe đối lập.

Đánh giá về năng lực điều hành, vào năm 2019, cựu chánh văn phòng của Maduro là ông Porras nhận xét rằng tổng thống "gần như không mang lại kết quả gì về chính sách công hay định hướng", bởi ông thiếu tầm nhìn rõ ràng cho đất nước và chỉ tập trung vào việc củng cố quyền lực trong nội bộ phong trào Chavismo. Đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế ngày càng gia tăng trong năm 2019, chính quyền Maduro đã buộc phải từ bỏ nhiều chính sách xã hội chủ nghĩa thời Chávez như kiểm soát giá cả và tiền tệ, việc này đã giúp cho nền kinh tế hồi phục nhẹ. Tuy nhiên, tờ The Economist lưu ý rằng Venezuela cũng đã thu được "nguồn tiền bổ sung từ việc bán vàng (cả từ các mỏ bất hợp pháp lẫn từ nguồn dự trữ) và ma túy".

Ngày 3 tháng 5 năm 2020, lực lượng an ninh Venezuela đã đập tan một âm mưu lật đổ Maduro do các nhóm bất đồng chính kiến có vũ trang thực hiện. Vụ việc này được tổ chức bởi Silvercorp USA, một công ty an ninh tư nhân của Mỹ do Jordan Goudreau điều hành, với các tay súng được huấn luyện tại Colombia. Goudreau khẳng định chiến dịch có sự tham gia của 60 người, bao gồm hai cựu đặc nhiệm Mỹ, trong khi chính phủ Venezuela cáo buộc Hoa Kỳ và Cơ quan Chống ma túy (DEA) đứng sau giật dây với sự hỗ trợ từ Colombia. Mặc dù Juan Guaidó phủ nhận mọi liên quan, nhưng Goudreau lại tuyên bố rằng Guaidó cùng hai cố vấn chính trị đã ký một hợp đồng trị giá 213 triệu USD với ông vào tháng 10 năm 2019. Kết cục của vụ việc là tám kẻ tấn công bị tiêu diệt và mười ba người khác, bao gồm hai công dân Mỹ, bị bắt giữ.

Đến tháng 10 năm 2025, truyền thông đưa tin về cáo buộc Hoa Kỳ đã thực hiện một chiến dịch bí mật nhằm bắt giữ Maduro bằng cách chiêu dụ phi công riêng của ông là Tướng Bitner Villegas. Theo hãng tin Associated Press, đặc vụ An ninh Nội địa Mỹ Edwin Lopez đã gặp Villegas tại Cộng hòa Dominica, đưa ra lời hứa hẹn về sự giàu sang để đổi lấy việc chuyển hướng chuyên cơ của Maduro đến một địa điểm mà chính quyền Mỹ có thể bắt giữ ông hợp pháp với cáo buộc khủng bố ma túy. Trong suốt 16 tháng sau đó, Lopez duy trì liên lạc với viên phi công, nhưng kế hoạch đã thất bại khi Villegas từ chối hợp tác. Âm mưu này bắt nguồn từ một nguồn tin vào tháng 4 năm 2024 liên quan đến các máy bay của Maduro, số phương tiện sau đó đã bị tịch thu tại Santo Domingo do vi phạm lệnh trừng phạt. Đến năm 2025, khi kế hoạch lôi kéo đổ bể, phe đối lập đã phanh phui việc Lopez tiếp cận viên phi công. Dư luận bắt đầu đặt nghi vấn về sự an nguy của Villegas, nhưng ngay sau đó, ông đã tái xuất và tuyên bố trung thành tuyệt đối với Maduro.

Căng thẳng leo thang đỉnh điểm vào ngày 24 tháng 11 năm 2025, khi chính quyền Trump chính thức liệt ông Maduro và các đồng minh trong chính phủ vào danh sách thành viên của một tổ chức khủng bố nước ngoài. Việc định danh này trao cho ông Trump quyền hạn theo luật pháp Hoa Kỳ để áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ hơn nữa lên chính phủ Venezuela. Trong khi các chuyên gia nhận định rằng động thái này không đồng nghĩa với việc cho phép sử dụng vũ lực, thì các quan chức chính quyền lại lập luận rằng nó tạo cơ sở pháp lý để tiến hành các cuộc tấn công quân sự bên trong lãnh thổ Venezuela.

Khủng hoảng kinh tế – xã hội dưới thời Maduro 

Sau cái chết của Chávez, Nicolás Maduro đã trở thành tổng thống của Venezuela sau khi đánh bại đối thủ của mình là Henrique Capriles Radonski chỉ với 235.000 phiếu bầu, tỷ lệ chênh lệch là 1,5%. Maduro tiếp tục duy trì hầu hết các chính sách kinh tế của người tiền nhiệm Chávez. Khi nhậm chức tổng thống, Maduro đã phải đối mặt với tỷ lệ lạm phát cao và tình trạng thiếu hụt hàng hóa tiêu dùng trên khắp cả nước, những vấn đề bắt nguồn từ các chính sách của người tiền nhiệm Chávez.

Maduro đổ lỗi cho đầu cơ tư bản đã thúc đẩy tỷ lệ lạm phát cao và gây ra sự thiếu hụt phổ biến các nhu yếu phẩm cơ bản tại Venezuela. Ông ta nói rằng ông ta đang chiến đấu trong một "cuộc chiến kinh tế", coi các biện pháp kinh tế mà ông ta mới ban hành là "đòn phản công kinh tế" chống lại các đối thủ chính trị của ông ta, Maduro thậm chí còn cáo buộc những đối thủ của mình đang đứng sau một "âm mưu kinh tế quốc tế". Tuy nhiên, Maduro đã bị chỉ trích vì chỉ tập trung vào dư luận, mà không hề quan tâm đến các vấn đề thực tế mà các nhà kinh tế đã cảnh báo hoặc có bất kỳ ý tưởng gì để cải thiện tình trạng khó khăn của nền kinh tế Venezuela.

Vào năm 2014, Venezuela chính thức lâm vào suy thoái kinh tế  và đến năm 2016, quốc gia này có tỷ lệ lạm phát là 800%, tỷ lệ cao nhất trong lịch sử. Tỷ lệ thất nghiệp được dự báo sẽ lên tới 44% trong năm 2019; IMF tuyên bố rằng đây là tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trên thế giới kể từ khi kết thúc Chiến tranh Bosnia năm 1995.

Dưới thời chính phủ Maduro, tình trạng thiếu nhà ở tiếp tục trở nên tồi tệ hơn. Maduro tuyên bố vào năm 2014 rằng do thiếu thép, tất cả các xe ô tô và phương tiện giao thông bị bỏ không sẽ được chính phủ mua lại và nấu chảy để cung cấp thép cho việc xây dựng nhà ở. Vào năm 2016, những người dân được cư trú tại những ngôi nhà do chính phủ cung cấp, thường là những người ủng hộ Chính phủ, do cảm thấy vô cùng bất bình về tình trạng thiếu hụt nhu yếu phẩm, đã tổ chức các cuộc biểu tình. Một người phụ nữ Venezuela tên là Anna Karena tuyên bố: "Chúng tôi đã chịu đựng đủ rồi. Điều này phải chấm dứt". Theo Karena, trong toàn bộ khu phức hợp nhà ở do chính phủ xây dựng, không một căn nhà nào có hệ thống dẫn nước. Đi cùng với đó là sự khan hiếm cực độ của những mặt hàng cơ bản, chẳng hạn như gạo, xà phòng và thuốc men khiến cho gia đình cô điêu đứng. Không có đủ điều kiện để mua các mặt hàng này trên thị trường chợ đen, Karena đã phải xếp hàng hàng giờ, đôi khi từ trước bình minh, chỉ để mua đủ ăn.

Đến thời kỳ cầm quyền của Tổng thống Nicolas Maduro, tình trạng khan hiếm nhu yếu phẩm đã ở mức độ vô cùng trầm trọng. 
Người dân Venezuela đã phải đối mặt với nỗi thống khổ của tình trạng thiếu hụt các loại thực phẩm cơ bản, chẳng hạn như sữa, các loại thịt, gà, cà phê, gạo, dầu, bột sơ chế, bơ; cũng như các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu như giấy vệ sinh, sản phẩm vệ sinh cá nhân và thuốc men. Thực phẩm trở nên khan hiếm đến nỗi nhiều người dân Venezuela đã phải ăn cả hoa quả dại hoặc thậm chí cả rác, nhiều người khác thì phải xếp hàng chờ đợi trong vô vọng tại các cửa hàng thực phẩm mà cuối cùng chẳng thể mua được bất cứ thứ gì- hầu hết các cửa hàng và siêu thị cũng đều nhanh chóng hết sạch hàng hóa.Vào tháng 1 năm 2016, người ta ước tính rằng tỷ lệ khan hiếm thực phẩm tại Venezuela là từ 50% đến 80%. Quốc hội mới được bầu, bao gồm chủ yếu là các đại biểu phe đối lập, tuyên bố rằng một cuộc "khủng hoảng lương thực quốc gia" đang diễn ra. Hơn 500 phụ nữ Venezuela đã liều mang vượt biên trái phép sang Colombia để tìm kiếm thức ăn vào ngày 6 tháng 7 năm 2016. Đến ngày 10 tháng 7 năm 2016, Venezuela tạm thời mở cửa biên giới với Colombia trong vòng 12 giờ. Hơn 35.000 người Venezuela đã đổ xô vượt biên sang Colombia để kiếm thức ăn trong khoảng thời gian đó.  Cũng trong khoảng thời gian đó vào tháng 7 năm 2016, đã xuất hiện một số báo cáo về việc nhiều người Venezuela tuyệt vọng lục lọi các bãi rác để kiếm thức ăn.

Là quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lửa lớn nhất thế giới, thế nhưng từ cuối tháng 10, đầu tháng 11 năm 2018, các thành phố đông dân ở miền Trung của Venezuela như Valencia và thủ đô Caracas bắt đầu xuất hiện tình trạng khan hiếm xăng dầu. Đó là kết quả của tình trạng sụt giảm mạnh sản lượng khai thác dầu thô và hoạt động của các nhà máy lọc dầu trong bối cảnh Venezuela bước vào năm suy thoái kinh tế thứ 5 liên tiếp.

Venezuela cũng phải trải qua tình trạng thiếu điện và sự cố mất điện ở các thành phố lớn là chuyện diễn ra hàng ngày. Vào ngày 20 tháng 4 năm 2016, chính phủ đã buộc phải phân phối điện cho các hộ gia đình ở mười bang thuộc Venezuela, bao gồm thành phố thủ đô Caracas; Một số nỗ lực khác của chính phủ nhằm hạn chế việc sử dụng điện, bao gồm cả thay đổi múi giờ của Venezuela hay kêu gọi tất cả những người phụ nữ trên toàn đất nước Venezuela ngừng sử dụng máy sấy tóc, đã hoàn toàn thất bại. Vào tháng 3 năm 2019, một sự cố mất điện trên diện rộng cực kỳ nghiêm trọng đã xảy ra ở 16/23 bang và khu vực thủ đô của Venezuela, khiến cho 43 người dân thiệt mạng do thiếu nguồn cung cấp nước, các bệnh viện bị ngừng hoạt động và hệ thống giao thông bị ngưng trê.

Tình trạng khan hiếm nước ngọt ở Venezuela khiến cho chính phủ buộc phải phân phối nước cho người dân. Nhà ở của rất nhiều người dân Venezuela không còn được tiếp cận với đường ống dẫn nước và thay vào đó họ phải dựa vào lượng nước ít ỏi do chính phủ cung cấp cho họ vài lần mỗi tháng. Thiếu nước ngọt để sinh hoạt, nhiều người Venezuela bắt đầu ăn cắp nước ngọt từ các bể bơi, tòa nhà công cộng và thậm chí cả xe tải chở dầu. Do tình trạng khan hiếm nước ngọt, "các trường hợp mắc bệnh ghẻ lở, sốt rét, tiêu chảy và amip ở Venezuela đã tăng vọt", theo Miguel Viscuña, Giám đốc Dịch tễ học của Tập đoàn Y tế Trung ương Miranda. 

Tình trạng thiếu lương thực và thuốc men vốn đã vô cùng tồi tệ lại càng trở nên trầm trọng hơn. Các loại thực phẩm đông lạnh bị hư hại, và nhiều cửa hàng bán lẻ thịt, cá và sữa phải đóng cửa do không thể bảo quản được sản phẩm. Sản lượng thịt, sữa và rau quả bị cắt giảm một nửa. Trường học, siêu thị, ngân hàng và các tòa nhà chính phủ phải tạm ngừng hoạt động. Do thiếu điện, hệ thống cung cấp nước cũng bị ảnh hưởng. Theo The Washington Post, khoảng hai phần ba dân số Venezuela (20 triệu người) không có nước hoặc không đủ nước để sinh hoạt trong vài tuần sau sự cố mất điện. Tại Caracas, từ ngày 11 tháng 3, đã có hàng trăm người tràn ra dòng sông Guaire bị ô nhiễm với những chiếc thùng phi để múc nước sông mang về sử dụng. Nhiều người khác đã cố gắng lấy nước từ các cống thoát nước của thành phố. Hàng trăm người xếp hàng dưới chân đồi El Ávila để lấy nước từ các con suối. Trong khi đó ở bang Lara, người dân thậm chí còn phải tắm rửa trong các cống rãnh do không được cung cấp nước sạch.

Tình trạng thiếu hụt thuốc men cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người dân Venezuela. Sự khan hiếm các loại thuốc kháng vi-rút để điều trị HIV / AIDS khiến cho hàng ngàn người nhiễm HIV đã phát triển sang giai đoạn AIDS dù điều này hoàn toàn có thể ngăn chặn được nếu có đủ thuốc. Nhiều người Venezuela cũng cho biết tình trạng khan hiếm thuốc men khiến họ không thể nào kiếm nổi acetaminophen để ngăn ngừa virus chikungunya, một bệnh truyền qua muỗi có khả năng gây tử vong. Bệnh bạch hầu, một loại bệnh gần như không còn ai ở Venezuela mắc phải kể từ những năm 1990, đã xuất hiện trở lại vào năm 2016 do thiếu các loại thuốc cơ bản cũng như vắc-xin.

Do tác động của cuộc khủng hoảng, năm 2015 nền kinh tế Venezuela đã suy thoái ở mức 5,7%. Đến năm 2016, mức suy thoái đã lên tới 18,6%, theo Ngân hàng Trung ương Venezuela. 

Vào tháng 11 năm 2016, Venezuela chính thức bước vào thời kỳ siêu lạm phát. Chính phủ Venezuela "về cơ bản" đã ngừng đưa ra các ước tính chính thức về lạm phát kể từ đầu năm 2018. Lạm phát đã ảnh hưởng đến người dân Venezuela đến nỗi vào năm 2017, nhiều người trong số họ đã ồ ạt tham gia các trò chơi điện tử trực tuyến, chẳng hạn như trò chơi RuneScape với mục đích kiếm được thật nhiều tiền ảo trong trò chơi, rồi đổi số tiền ảo đó cho những người chơi khác ở nước ngoài để nhận lấy tiền thật. Trong nhiều trường hợp, những game thủ này kiếm được nhiều tiền hơn cả những người làm công ăn lương ở Venezuela mặc dù họ chỉ kiếm được vài USD mỗi ngày. Trong mùa Giáng sinh 2017, một số cửa hàng ở Venezuela đã quyết định không sử dụng thẻ báo giá đối với các loại mặt hàng được bày bán vì giá cả tăng quá nhanh, vì vậy khách hàng được yêu cầu hỏi nhân viên tại các cửa hàng số tiền của mỗi món hàng mà họ muốn mua.

Vào tháng 8 năm 2018, Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro tuyên bố rằng để chống lại siêu lạm phát, nước này sẽ phát hành một loại tiền tệ mới, được gọi là Sovereign Bolivar (đồng Bolivar tối cao). Đồng tiền mới này ít hơn năm số 0 so với đồng tiền cũ của Venezuela (nghĩa là 1 đồng Bolivar mới có giá trị bằng 100.000 đồng Bolivar cũ), gồm có các mệnh giá là 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 và 500. Đồng tiền mới này đã chính thức được phát hành vào ngày 20 tháng 8 năm 2018.

Theo "Khảo sát điều kiện sống hàng năm" của Venezuela (ENCOVI), gần 75% dân số cho biết họ đã giảm trung bình ít nhất 8,7 kg trong năm 2016 (19,4 lb) do [25] và 64% cho biết họ đã giảm 11 kg (24 lbs) trong năm 2017 do thiếu lương thực thực phẩm. Khi giá dầu tăng cao, Venezuela trở nên phụ thuộc vào nhập khẩu thực phẩm và một khi giá dầu giảm, chính phủ không thể đủ khả năng nhập khẩu. Theo Al Jazeera, sau khi giá xăng dầu giảm, chính phủ buộc phải phân phối lương thực thực phẩm cho người dân theo khẩu phần, người dân Venezuela đã phải dành cả ngày dài xếp hàng chờ đợi. Các bệnh viện nhi khoa chứa đầy những đứa trẻ bị suy dinh dưỡng, và nhiều người trước đó thuộc tầng lớp trung lưu giờ đây phải lục tìm các thùng rác công cộng để kiếm thức ăn do thực phẩm trở nên quá khan hiếm.
Thực phẩm bị thiếu hụt khiến nhiều người dân Venezuela phải giết cả những loại động vật nuôi như chó, mèo, lừa, ngựa và chim bồ câu để lấy thịt, một số loại động vật hoang dã cần được bảo vệ như chim hồng hạc và thú ăn kiến khổng lồ cũng đã bị giết để làm thức ăn. Tham nhũng là một vấn đề lớn trong việc phân phối thực phẩm.

Các bác sĩ tại 21 bệnh viện công trên khắp 17 tiểu bang của Venezuela nói với các nhà điều tra của tờ New York Times năm 2017 rằng "các phòng cấp cứu của họ đã bị tràn ngập bởi những đứa trẻ bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng. Hàng trăm người đã chết".

Tội phạm bạo lực, đặc biệt là giết người, được coi là "mối quan tâm lớn nhất" của người Venezuela trong cuộc khủng hoảng. Theo Đài quan sát Bạo lực Venezuela, đã xảy ra 27.875 vụ giết người ở Venezuela trong năm 2015, tỷ lệ khoảng 90 vụ trên 100.000 người (so với tỉ lệ 5 vụ trên 100.000 người ở Hoa Kỳ và 30 vụ trên 100.000 người ở Brazil). Đã có 23.047 vụ giết người xảy ra trong năm 2018, tỷ lệ là 81,4 vụ trên 100.000 người. Theo tạp chí The New Yorker thì Venezuela chính là nước có tỉ lệ tội phạm bạo lực cao nhất thế giới". Ít hơn hai phần trăm các trường hợp giết người được báo cáo bị truy tố. 

Theo ước tính của các học giả nghiên cứu về cuộc di cư này, ước tính chỉ riêng trong năm 2016, hơn 150.000 người Venezuela đã di cư ra nước ngoài, tờ New York Times tuyên bố rằng đây là con số "cao nhất trong hơn một thập kỷ". IOM cho biết hơn 1,6 triệu người Venezuela đã rời khỏi đất nước kể từ năm 2015.

Vào đầu năm 2015, tại các bệnh viện của Venezuela, chỉ có 35% số giường bệnh có thể dùng được và 50% phòng mổ không thể hoạt động do thiếu các loại dụng cụ cần thiết. Vào tháng 3 năm 2015, một tổ chức phi chính phủ của Venezuela, Red de Medicos por la Salud, đã báo cáo rằng 68% các loại dụng cụ phẫu thuật và 70% các loại dược phẩm thiết yếu đang bị thiếu hụt ở Venezuela. Vào tháng 5 năm 2015, Liên đoàn Y tế Venezuela cho biết có tới 15.000 bác sĩ đã rời khỏi hệ thống chăm sóc sức khỏe của nước này bởi tình trạng thiếu thuốc men, thiếu trang thiết bị và mức lương quá thấp. Vào cuối năm 2015, một báo cáo của chính phủ chỉ ra rằng trong số những người dân Venezuela đến khám chữa bệnh ở các bệnh viện công trong năm đó, có tới 1/3 số người đã chết. Năm 2016, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh đã tăng 30,12% so với năm trước đó, lên tới 11.466 ca tử vong. Tỉ lệ tử vong của các bà mẹ tăng 65,79% với 756 ca tử vong và tỉ lệ mắc bệnh sốt rét tăng 76,4% lên 240.613 trường hợp.

Bất chấp mối đe dọa về các cuộc biểu tình bạo lực xảy ra trên khắp Venezuela, trẻ em bị ảnh hưởng nhiều về mặt tâm lý do cuộc khủng hoảng kinh tế hơn là do tình trạng bạo lực. Abel Saraiba, một nhà tâm lý học và là thành viên của một tổ chức bảo vệ quyền trẻ em đã nói rằng "Những đứa trẻ của chúng tôi từ khi còn rất nhỏ đã phải suy nghĩ xem làm thế nào để sinh tồn", và một nửa số khách hàng trẻ tuổi của Abel đã phải điều trị tâm lý kể từ khi khủng hoảng diễn ra. Đáng buồn hơn, nhà tâm lý học của Tổ chức Trẻ em Amerita Protección (Fundana) là Ninoska Zambrano tiết lộ rằng, rất nhiều trẻ em dưới 18 tuổi tại Venezuela đã rơi vào tình cảnh khốn cùng đến nỗi phải đi bán dâm thì mới có được cái ăn.

Vào năm 2018, các báo cáo cho thấy tỷ lệ tự tử đã gia tăng nhanh chóng ở Venezuela do những tác động của cuộc khủng hoảng đối với cuộc sống của rất nhiều dân thường. Năm 2017, tỷ lệ tự tử ở người cao tuổi tại Venezuela tăng 67% trong khi tỷ lệ này tăng 18% ở trẻ vị thành niên.

Theo một cuộc khảo sát vào tháng 11 năm 2016 bởi DatinCorp, 25% người được hỏi đổ lỗi cho cố tổng thống Hugo Chavez đã gây ra cuộc khủng hoảng này, 19% đổ lỗi cho Nicolas Maduro, 15% đổ lỗi cho các chính sách kinh tế-xã hội của Chavez, trong khi chỉ có 16% đổ lỗi cho phe đối lập, 4% đổ lỗi cho các doanh nghiệp và 2% đổ lỗi cho Hoa Kỳ. Một cuộc khảo sát của Meganalisis vào tháng 9 năm 2018 cho thấy 84,3% người Venezuela chấp thuận một sự can thiệp của nước ngoài nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng với điều kiện là dân chúng được cung cấp lương thực và thuốc men.

Bắt giữ 

Vào rạng sáng ngày 3 tháng 1 năm 2026, Hoa Kỳ tiến hành một chiến dịch tấn công quy mô lớn tại Venezuela. Trump thông báo vào khoảng 4:20 sáng EST trên mạng xã hội rằng Maduro và vợ ông đã bị bắt giữ và đưa ra khỏi Venezuela; Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Marco Rubio tuyên bố rằng Maduro sẽ bị đưa ra xét xử hình sự tại Hoa Kỳ và "dự tính rằng sẽ không có thêm hoạt động quân sự tại Venezuela" sau khi Maduro bị giam giữ. Lực lượng Delta thuộc Lục quân Hoa Kỳ thực hiện cuộc bắt giữ. Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez nói rằng bà không biết tung tích của Maduro và yêu cầu Hoa Kỳ cung cấp bằng chứng Maduro còn sống.

Chính phủ Trinidad và Tobago tuyên bố không tham gia vụ tấn công, mặc dù Hoa Kỳ đã bố trí lực lượng, tàu thuyền tại đây trong bối cảnh tăng cường lực lượng quân sự tại Biển Caribe. Tổng thống Colombia Gustavo Petro tuyên bố triển khai lực lượng tới biên giới Venezuela nhằm ứng phó với khả năng làn sóng di cư tị nạn từ Venezuela. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez và Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu, Cao ủy về Chính sách đối ngoại và An ninh Kaja Kallas kêu gọi xuống thang và tôn trọng luật quốc tế, các nguyên tắc Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Vụ tấn công, bắt giữ được đánh giá là vô tiền lệ, với nhiều điểm tương đồng với vụ bắt giữ Manuel Noriega khi Hoa Kỳ xâm lược Panama vào năm 1989. Reuters đưa tin rằng Rodriguez đã đến Nga sau khi Maduro bị bắt giữ. Bộ trưởng Ngoại giao Venezuela Yván Gil tuyên bố Nicolás Maduro vẫn là tổng thống hợp pháp của Venezuela.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Tổng thống Venezuela
Sinh năm 1962
Nhân vật còn sống
Phó Tổng thống Venezuela
Chủ nghĩa bài Mỹ