Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Pterois antennata

Pterois antennata là một loài cá biển thuộc chi Pterois trong họ Cá mù làn. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1787.

Từ nguyên 
Tính từ định danh antennata trong tiếng Latinh có nghĩa là "có râu", hàm ý đề cập đến các xúc tu dài phía trên mỗi mắt của loài cá này.

Phân bố 
P. antennata có phân bố rộng khắp vùng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, từ Đông Phi và vịnh Ba Tư trải dài đến quần đảo Line, Polynésie thuộc Pháp và Pitcairn, ngược lên phía bắc đến Nam Nhật Bản, giới hạn phía nam đến Nam Phi, quần đảo Kermadec và Úc (không có ở Hawaii).

P. antennata sống trên các rạn san hô hoặc trong đầm phá, độ sâu đến ít nhất là 86 m, nhưng chúng thường ẩn mình trong kẽ đá vào ban ngày.

Mô tả 
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở P. antennata là 20 cm. Đầu và thân có các sọc màu đỏ hoặc nâu đỏ, các sọc mỏng dần về phía đuôi, xen giữa là các sọc trắng hơn. Xúc tu trên chẩm có các dải trắng và nâu sẫm hoặc đen xen kẽ. Có đốm nâu sẫm hoặc đen ở xương dưới nắp mang. Các gai vây lưng có đốm xen kẽ đỏ sẫm và trắng. Vây ngực có các đốm đen lớn, các tia vươn dài màu trắng đến đỏ nhạt.

Số lượng đốm trên vây ngực ở các mẫu vật P. antennata từ nhóm đảo quốc Trung và Nam Thái Bình Dương nhiều hơn hẳn so với những nơi khác trong phạm vi phân bố của chúng. Tuy nhiên, không có sự khác biệt đáng kể nào được ghi nhận về các đặc điểm hình thái hay trình tự COI giữa các quần thể này, do đó đây chỉ đơn thuần là biến thể địa lý ở P. antennata.

Số gai vây lưng: 12 (hiếm khi 13); Số tia vây lưng: 10–12; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây hậu môn: 6; Số gai vây bụng: 1; Số tia vây bụng: 5; Số tia vây ngực: thường 17.

Thương mại 
Dù là loài có độc, P. antennata đôi khi vẫn được nuôi làm cá cảnh.

Tham khảo 

 

A
Cá có độc
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Iran
Cá Oman
Cá Yemen
Cá Pakistan
Cá Somalia
Cá Nam Phi
Cá Mauritius
Cá Ấn Độ
Cá Maldives
Cá Myanmar
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Philippines
Cá Malaysia
Cá Singapore
Cá Nhật Bản
Cá Úc
Động vật được mô tả năm 1787
Cá mao tiên

Cá mao tiên, tên khoa học Pterois volitans, là một loài cá có gai độc thuộc họ Cá mù làn. Loài cá này sinh sống trong các rạn san hô. Trong tự nhiên chúng được tìm thấy trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nhưng đã trở thành một vấn đề rất lớn xâm lấn ở vùng biển Caribbean và dọc theo bờ biển phía Đông của Hoa Kỳ, cùng với một loài tương tự, Pterois miles.

Mô tả
Cá mao tiên có sọc trắng xen kẽ với màu đỏ, nâu, hoặc màu nâu. Con trưởng thành có thể dài đến 43 cm, trong khi con chưa thành niên có thể ngắn hơn 1 inch (2,5 cm). Chúng có thể sống đến 10 năm. Nó có gai độc lớn, nhô ra từ cơ thể như bờm sư tử. Các gai độc làm cho cá không ăn được hoặc ngăn chặn hầu hết các kẻ thù tiềm năng. Cá mao tiên sinh sản hàng tháng và có thể nhanh chóng phân tán trong giai đoạn ấu trùng của chúng khiến cho việc mở rộng của khu vực xâm lấn của chúng nhanh chóng. Không có kẻ thù dứt khoát của cá mao tiên, và nhiều tổ chức đang thúc đẩy việc thu hoạch và tiêu thụ cá mao tiên trong nỗ lực để ngăn chặn sự gia tăng hơn nữa trong các mật độ dân số đã cao.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

V
Động vật được mô tả năm 1758
Sinh vật xâm hại
Loài cá xâm lấn
Cá được mô tả năm 1758
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Pterois radiata

Pterois radiata là một loài cá biển thuộc chi Pterois trong họ Cá mù làn. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1829.

Từ nguyên 
Tính từ định danh radiata trong tiếng Latinh có nghĩa là "tỏa ra", hàm ý có lẽ đề cập đến các tia vây ngực dài, vươn ra ngoài màng vây ở loài cá này.

Phân bố 
P. radiata có phân bố rộng khắp vùng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, từ Đông Phi về phía đông đến quần đảo Marquises (Polynésie thuộc Pháp), giới hạn phía nam đến Nam Phi và Úc, ngược lên phía bắc đến Nam Nhật Bản. Quần thể ở Biển Đỏ được xác định là Pterois cincta.

P. radiata sống trên các rạn san hô và đầm phá, nhưng chúng ưa sống hơn ở vùng biển nhiều đá hơn, độ sâu đến ít nhất là 30 m.

Mô tả 
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở P. radiata là 15 cm. Thân có 5 sọc dày màu cam sẫm hoặc nâu đỏ được ngăn cách bởi những sọc mảnh màu trắng, sọc trắng tách đôi tạo thành các đốm tam giác ở lưng và bụng. Các vạch trên đầu và thân trước thường sẫm màu hơn, vạch xiên nâu đỏ có viền trắng băng qua mắt. Cuống đuôi có 2 sọc ngang hẹp, màu trắng. Tia vây ngực có màu đỏ sẫm ở phần gần, màu trắng trở ra xa (không có đốm đen), màng vây gần như trong suốt. Các tia vây còn lại màu đỏ nhạt hoặc hồng.

Các biến thể địa lý giữa quần thể Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương được ghi nhận ở P. radiata. P. radiata Ấn có ít vảy hơn trên các bộ phận của cơ thể, đôi khi không có đốm tam giác (do sọc trắng tách đôi) giữa dải cam sẫm/nâu đỏ thứ hai đến thứ năm.

Số gai vây lưng: 12–13; Số tia vây lưng: 11; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây hậu môn: 5–6; Số gai vây bụng: 1; Số tia vây bụng: 5; Số tia vây ngực: 16–17.

Sinh thái 
Thức ăn của P. radiata chủ yếu là giáp xác nhỏ. P. radiata có thể lẫn vào nhóm các loài cá mù làn khác, nhưng thường là chúng luôn sống đơn lẻ.

Thương mại 
Dù là loài có độc, P. radiata vẫn được săn đón trong ngành thương mại cá cảnh.

Tham khảo 

 

R
Cá có độc
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Pakistan
Cá Yemen
Cá Oman
Cá Seychelles
Cá Tanzania
Cá Mozambique
Cá Nam Phi
Cá Madagascar
Cá Maldives
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Philippines
Cá Malaysia
Cá Singapore
Cá Indonesia
Cá Nhật Bản
Cá Đài Loan
Cá Úc
Động vật Polynésie thuộc Pháp
Động vật được mô tả năm 1829
Họ Cá mặt trăng

Họ Cá mặt trăng (danh pháp khoa học: Molidae) là một họ thuộc bộ Cá nóc (Tetraodontiformes). Loài điển hình của họ này là cá mặt trăng (Mola mola).

Từ nguyên
Mola là từ trong tiếng Latinh nghĩa là thớt cối xay, để nói tới hình dạng gần như tròn của các loài cá trong họ này.

Phân bố
Các loài trong họ này phân bố rộng khắp trong các vùng biển nhiệt đới và ôn đới trên thế giới.

Đặc điểm
Là các loài cá to lớn, với chiều dài tổng cộng trong khoảng . Miệng nhỏ xíu. Răng hợp nhất và giống như mỏ. Hàm với 2 răng hợp nhất. Mỗi bên đầu có 2 lỗ mũi nhỏ. Vây lưng và vây hậu môn không tia gai nhưng cung cấp sức mạnh để chuyển động. Không cuống đuôi. Vây đuôi (khi có mặt) thực tế là một loại vây giả đuôi, được hình thành từ sự di chuyển của các tia vây lưng và vây hậu môn về phía sau. Không đường bên. Không bong bóng. Đốt sống 16-18. Không vây bụng. Lớp da giống như da thú và dày. Các khe mang nhỏ, ở phía trước vây ngực. Phần lưng màu xám, hai bên thân màu nâu xám bạc, màu nhạt hơn hoặc xỉn màu về phía bụng. Hai loài có thể phát triển tới chiều dài khoảng 3 m, nặng nhất tới 1.500 kg. Khả năng sinh sản có thể tới khoảng 300 triệu trứng ở Mola mola. Cá non có gai và khác biệt rõ rệt so với cá trưởng thành. Bơi chậm, ăn sinh vật phiêu sinh ở tầng mặt biển khơi; một số loài ăn sứa nhưng cũng ăn cả tảo, động vật giáp xác và cá.

Các chi và loài

Còn sinh tồn
Họ này chỉ có 5 loài còn sinh tồn trong 3 chi:
 Chi Masturus
 Masturus lanceolatus: Cá nóc đuôi nhọn (Cá mặt trăng đuôi nhọn). Khu vực sinh sống: Trong các vùng nước nhiệt đới và cận nhiệt đới vòng quanh địa cầu.
 Chi Mola
 Mola alexandrini. Khu vực sinh sống: Phổ biến rộng, trừ vùng cực.
 Mola mola: Cá mặt trăng. Khu vực sinh sống: Trong các vùng nước nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới vòng quanh địa cầu.
 Mola tecta: Vùng biển ôn đới Nam bán cầu.
 Chi Ranzania
 Ranzania laevis. Khu vực sinh sống: Vùng biển ấm toàn cầu.

Hóa thạch 
Các hóa thạch đã biết của họ này có niên đại tới thế Eocen với chi Eomola chứa loài E. bimaxillaria Tyler & Bannikov, 1992 được biết đến từ Thượng Eocen ở Bắc Kavkaz. Chi hóa thạch thứ hai là Austromola cũng chứa 1 loài là Austromola angerhoferi Gregorova, Schultz, Harzhauser & Kroh, 2009, được biến đến từ thành hệ Ebelsberg Hạ Miocen gần Pucking, Áo. Loài này là cá sinh sống trong biển Paratethys và ước tính dài tới . Ít nhất một loài hóa thạch của chi Mola là Mola pileata (van Beneden, 1881) được biết đến từ Thượng và Trung Miocen ở châu Âu với có thể là loài hóa thạch thứ hai của chi này tìm thấy trong địa tầng Hạ Miocen ở Bắc Carolina, Hoa Kỳ. Chi Ranzania có 5 loài hóa thạch là R. grahami Weems, 1985 và R. tenneyorum Weems, 1985, cả hai đều từ thành hệ Calvert Trung Miocen ở Virginia, Hoa Kỳ; R. zappai Carnevale, 2007 từ Trung Miocen ở Italia; R. ogaii Uyeno & Sakamoto, 1994 từ Trung Miocen ở Nhật Bản; và một loài chưa dược đặt tên từ Thượng Miocen ở Algérie.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 
 The Open Ocean  MarineBio.org. Cập nhật: 28-8-2011.

M
Họ Cá nóc nhím

Họ Cá nóc nhím (danh pháp khoa học: Diodontidae) là một họ thuộc bộ Cá nóc. Các loài trong họ này có kích thước từ vừa đến lớn, và được tìm thấy trong những vùng biển nông vùng ôn đới và nhiệt đới trên toàn thế giới. Một số loài được tìm thấy ở khu vực xa hơn nữa tính từ bờ biển, trong đó có thể có những đàn lớn gồm hàng ngàn con. Chúng thường di chuyển chậm.

Các chi và loài 
 Allomycterus
 Allomycterus pilatus (Whitley, 1931)
 Allomycterus whiteleyi (Phillipps, 1932)
 Chilomycterus
 Chilomycterus affinis (Günther, 1870)
 Chilomycterus antennatus (Cuvier, 1816)
 Chilomycterus antillarum (Jordan & Rutter, 1897)
 Chilomycterus atringa (Linnaeus, 1758)
 Chilomycterus geometricus (Bloch & Schneider, 1801)
 Chilomycterus reticulatus (Linnaeus, 1758)
 Chilomycterus schoepfii (Walbaum, 1792)
 Chilomycterus spinosus mauretanicus (Le Danois, 1954)
 Chilomycterus spinosus spinosus (Linnaeus, 1758)
 Cyclichthys
 Cyclichthys hardenbergi (de Beaufort, 1939)
 Cyclichthys orbicularis (Bloch, 1785)
 Cyclichthys spilostylus (Leis & Randall, 1982)
 Dicotylichthys
 Dicotylichthys punctulatus (Kaup, 1855)
 Diodon
 Diodon eydouxii (Brisout de Barneville, 1846)
 Diodon holocanthus (Linnaeus, 1758)
 Diodon hystrix (Linnaeus, 1758)
 Diodon liturosus (Shaw, 1804)
 Diodon nicthemerus (Cuvier, 1818)
 Lophodiodon
 Lophodiodon calori (Bianconi, 1854)
 Tragulichthys
 Tragulichthys jaculiferus (Cuvier, 1818)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 

D
Họ Cá nóc nhím
Cá nóc nhím gai dài

Cá nóc nhím gai dài (danh pháp hai phần: Diodon holocanthus), còn có tên là Cá nóc nhím vằn đen, là một loài cá thuộc họ Cá nóc nhím. Nó ăn các loài động vật thân mềm, cầu gai, cua ẩn tu, ốc, và cua. Nó săn mồi về ban đêm. Trong Đông y, loài cá này được sử dụng là thuốc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 
 http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=127402
 http://fran.cornu.free.fr/affichage/affichage_nom.php?id_espece=1209
 

H
Động vật được mô tả năm 1758
Cá Ấn Độ Dương
Cá Hawaii
Cá biển Đỏ
Cá Đại Tây Dương
Cá Thái Lan
Cá được mô tả năm 1758
Cá ngát sọc

Cá ngát sọc (danh pháp hai phần: Plotosus lineatus), hay đơn giản là cá ngát, là một loài cá da trơn trong họ Plotosidae. Con đực có thể đạt chiều dài tổng cộnng 32 hoặc 35 cm. Lúc còn nhỏ nó hoàn toàn đen. Khi lớn dần nó có các sọc ngang màu nâu vàng hoặc trắng. Khi trở thành con trưởng thành, độ sáng của màu mờ dần. Loài cá này rất độc, cú chích của nó có thể gây ra tử vong.

Mô tả
Plotosus lineatus có thể đạt chiều dài tối đa là 32 cm (13 in) ở con đực. Cơ thể có màu nâu với dải sọc màu kem hoặc trắng.

Đặc trưng nổi bật nhất của loài này là ở vây, trong thực tế, vây lưng thứ hai, vây đuôi và vây hậu môn hợp nhất với nhau giống như ở cá chình. Phần còn lại của cơ thể là khá giống với cá da trơn nước ngọt: miệng được bao quanh bởi bốn cặp râu, bốn ở hàm trên và bốn ở hàm dưới. Vây lưng đầu tiên và mỗi vây ngực có gai rất độc. Chúng thậm chí có thể gây tử vong.

Phân bố

P. lineatus xuất hiện ở phía đông Địa Trung Hải, trong Ấn Độ Dương, ở phía tây Thái Bình Dương và đôi khi xâm nhập vào nguồn nước ngọt ở Đông Phi và Madagascar.

Môi trường sống
P. lineatus được tìm thấy trong các rạn san hô, nó cũng được tìm thấy ở các cửa sông, vùng thủy triều và bờ biển khơi.

Chú thích

Tham khảo

 Eschmeyer, William N., ed. 1998. Catalog of Fishes. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. California Academy of Sciences. San Francisco (California). ISBN 0-940228-47-5.
 Fenner, Robert M.: The Conscientious Marine Aquarist. Neptune City, New Jersey: T.F.H. Publications, 2001.
 Helfman, G., B. Collette y D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts, 1997.
 Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. ed., Upper Saddle River, New Jersey: Prentice-Hall. Año 2000.
 Nelson, J.: Fishes of the World, 3a. ed. New York: John Wiley and Sons. 1994.
 Wheeler, A.: The World Encyclopedia of Fishes, 2a. ed., Luân Đôn: Macdonald. 1985.
 Lieske, E. i R. Myers 1994. Collins Pocket Guide. Coral reef fishes. Indo-Pacific & Caribbean including the Red Sea. Haper Collins Publishers, 400 p.

Liên kết ngoài
 Peteducation

Động vật được mô tả năm 1787
L
Cá châu Á
Cá châu Phi
Cá có độc
Động vật đặc hữu Madagascar
Cá biển Đỏ
Họ Cá ngát
Đặng (nước)

Đặng () là một nước chư hầu của nhà Thương và nhà Chu vào thời Xuân Thu (khoảng 1200 – 475 TCN) do gia tộc Mạn (曼) cai trị. Các nguồn sử liệu có mâu thuẫn về việc nước Đặng nằm ở Đặng Châu (鄧州/邓州), Hà Nam hay Tương Phàn (襄樊), Hồ Bắc.

Vua nhà Thương là Vũ Đinh (武丁) (trị vì 1250–1192 TCN) đã trao đất đai nước Đặng cho em trai là Tử Mãn (子曼) để truyền đời trị vì. Dưới thời trị vì của Ngô Ly (吾离), Đặng từng có một thời gian trở nên giàu có và hùng mạnh song ảnh hưởng của nó đã suy giảm cùng với sự nổi lên của các nước bá chủ thời vào Xuân Thu.

Năm 688 TCN, Sở Văn Vương đã băng qua đất Đặng để đánh nước Thân. Mặc dù Đặng là đất gốc của Đặng Mạn (邓曼), một trong những người vợ của phụ thân Văn Vương, tức Sở Vũ Vương (楚武王) song nó lại nằm trên biên giới Sở và việc diệt nước này sẽ tạo thuận lợi cho việc mở mang bờ cõi của Sở. Ba vị quan của Đặng là Chuy Sanh (騅甥/骓甥), Đam Sanh (聃甥) và Dưỡng Sanh (養甥/养甥) đã thúc vua Đặng giết chết Văn Vương tuy nhiên, Đặng hầu đã không nghe theo. Sở Văn Vương đã qua Đặng và đánh Thân. Trên đường trở về, Sở Văn Vương đã diệt luôn Đặng. Với việc thôn tính Đặng và Thân, Sở đã mở rộng lãnh thổ đến bồn địa Nam Dương.

Năm 678 TCN, Sở Văn Vương đã diệt nước Đặng. Sau đó, họ Đặng (鄧/邓) vẫn tồn tại cho đến nay.

Tham khảo

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Chư hầu nhà Thương
Tây Chu
Xuân Thu
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)
Lịch sử Hồ Bắc
Chư hầu nhà Chu
Nhà Chu
Đông Quắc

Đông Quắc () là một nước chư hầu quan trọng và thời kỳ đầu Tây Chu (1046-770 TCN).

Sau khi Chu Vũ Vương tiêu diệt nhà Thương vào năm 1046 TCN, hai người đệ cùng mẹ của phụ thân ông, tức Chu Văn Vương, được cấp đất đai. Một người được ban cho nước Tây Quắc tại Ung Địa và Quắc Trọng (虢仲) được ban nước Đông Quắc tại Chế Địa (nay là Tích Dương, Hà Nam). Hai nước này tạo thành một hàng rào bảo vệ cả hai mặt lãnh thổ của thiên tử nhà Chu.

Nước Đông Quắc hầu như không còn tồn tại vào thời Xuân Thu (770-475 TCN). Nước này đã bị nước Trịnh diệt vào năm 767 TCN.

Danh sách quân chủ
 Đông Quắc thúc (東虢叔) tức Quắc trọng 虢仲
 Quắc Huệ thúc (虢惠叔) Đại Lâm 大林
 Quắc thúc Lữ (虢叔旅) Lữ 旅

Xem thêm
 Tây Quắc
 Tiểu Quắc

Tham khảo

Nước Trịnh
Kịch (chim)

Kịch (danh pháp hai phần:Gallinula chloropus) là một loài chim thuộc họ Gà nước. Loài được không được tìm thấy trong các vùng cực, hoặc những khu rừng mưa nhiệt đới. Nhưng ở những nơi khác kịch có thể là loài gà nước thường thấy nhất đối với hầu hết mọi người, ngoại trừ sâm cầm hoặc Fulica americana ở một số vùng.

Đặc điểm
Nó sống xung quanh đầm lầy, ao, kênh, rạch và các vùng đất ngập nước nhiều cây cối khác. Chúng có đầu và cổ đen chuyển thành xám chì thẫm ở ngực, hai bên sườn và lưng. Phần mặt lưng còn lại nâu thẫm, vai và các lông kề bên xám phớt vàng lục mút đuôi đen nhạt. Lông bao cánh sơ cấp, lông cánh sơ cấp và thứ cấp đen nhạt, lông cánh sơ cấp thứ nhất và mép cánh viền trắng. Mặt hung xám chì ở ngực chuyển dần thành xám nhạt ở bụng. Dưới đuôi trắng trừ các lông ở giữa đen. Dưới cánh xám với mút trắng.

Mắt đỏ. Mỏ, hai phần gáy phía ngoài và gốc gần trán đỏ tươi phần còn lại vàng lục nhạt. Phần dưới ống chân và phần trước giò vàng đen nhạt, Phần sau vá ngón lục xám ở phần trên ống chân, chỗ sát với lông có một vành vàng cam.

Chú thích

Tham khảo
 

C
Chim Azerbaijan
Chim Pakistan
Chim Puerto Rico
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi Hạ Sahara
Chim Philippines
Chim châu Phi
Chim Đại lục Á Âu
Chim Quần đảo Canaria
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Vụ đánh bom Sana'a 2012

Một vụ đánh bom liều chết đã xảy ra vào ngày 21 tháng 5 năm 2012 nhằm vào binh lính tập luyện cho buổi diễu binh thường niên chào mừng Ngày Thống nhất tại Sana'a, Yemen. Lễ kỷ niệm này được tổ chức thường niên ngày 22 tháng 5, đánh dấu thống nhất giữa Bắc và Nam Yemen, thành Cộng hòa Yemen. Hậu quả vụ đánh bom đã làm 120 người chết, hàng trăm người bị thương. Đây là cuộc tấn công đẫm máu nhất trong lịch sử Yemen. Tổ chức khủng bố Al-Qaeda ở Bán đảo Ả Rập, đứng đầu là Ansar al-Sharia đã thừa nhận trách nhiệm cho vụ tấn công này.

Hoàn cảnh
Vụ đánh bom diễn ra sau 10 ngày cuộc tấn công quân sự chống lại Al-Qaeda ở tỉnh miền nam bất ổn Abyan của Yemen, nơi mà AQIM (Al-Qaeda Organization in the Islamic Maghreb-Tổ chức Al-Qaeda ở Maghreb Hồi giáo) đã nắm quyền kiểm soát các thị xã, thành phố trong cuộc tấn công được phát động từ tháng 5 năm 2011. Theo các nhân chứng và quan chức Yemen, chính phủ đã tăng cường chống lại Al-Qaeda tại miền Nam Yemen, một tuần trước vụ đánh bom với sự tham gia của cả không quân và bộ binh làm hàng chục người chết, trong đó có cả dân thường.

Diễn biến
Vụ đánh bom diễn ra tại Quảng trường Al-Sabin, gần phủ tổng thống Yemen, khi các binh sĩ đang xếp hàng trong một buổi tập diễu hành mừng Ngày Thống nhất sắp tới.

Thủ phạm
Tổ chức khủng bố Al-Qaeda ở Bán đảo Ả Rập, đứng đầu là Ansar al-Sharia đã thừa nhận trách nhiệm vài giờ sau vụ tấn công này. Một phát ngôn viên của chúng cho biết đó là để trả đũa cho những bất công được thực hiện bởi các CSO: "Chúng tôi sẽ trả thù, theo ý Chúa, và ngọn lửa của chiến tranh sẽ tiếp cận với bạn ở khắp mọi nơi, và những gì đã xảy ra là bắt đầu của một dự án thánh chiến để bảo vệ danh dự và tính bất khả xâm phạm". Người đó cũng nói thêm rằng sẽ có thêm các cuộc tấn công nếu các cuộc tấn công của chính phủ không dừng lại ở Abyan.

Kết quả
Cuộc diễu hành nhân ngày Thống nhất vẫn được tổ chức theo đúng lịch trình vào ngày hôm sau, Tổng thống Al-Hadi quan sát buổi lễ từ phía sau một hàng rào chống đạn.

Tham khảo

Giết người ở Yemen năm 2012
Vụ nổ năm 2012
Giết người hàng loạt năm 2012
Vụ khủng bố Hồi giáo năm 2012
Vụ khủng bố ở Yemen năm 2012
Sana'a thế kỷ 21
Đánh bom tự sát ở Yemen
Vụ khủng bố của Al-Qaeda ở Bán đảo Ả Rập
Tội phạm ở Sana'a
Sự kiện tháng 5 năm 2012 tại Yemen
Yemen năm 2012
Sếu vương miện xám

Sếu vương miện xám (danh pháp hai phần: Balearica regulorum) là một loài chim sếu thuộc họ Gruidae. Sếu vương miện xám sinh sống trên thảo nguyên khô cằn phía nam hoang mạc Sahara, châu Phi. Mặc dù chim làm tổ trong môi trường có phần ẩm ướt hơn. Chúng cũng có thể được tìm thấy trên đầm lầy, đất trồng trọt và bình nguyên cỏ gần sông, hồ ở Uganda, Kenya và xa về phía nam đến Nam Phi. Loài sếu này không có thói quen di cư.

Phân loại 
Các tên khác của loài sếu này bao gồm Sếu vương miện châu Phi, sếu mào vàng, sếu vương miện vàng, sếu Đông Phi, sếu vương miện Đông Phi, sếu châu Phi, sếu vương miện phía Đông, sếu Kavirondo, sếu Nam Phi và sếu mào. Chúng có quan hệ họ hàng gần với sếu vương miện đen, và hai loài đôi khi được xem là cùng một loài. Hai loài này có thể tách rời dựa trên bằng chứng di truyền, tiếng kêu, bộ lông và các bộ phận không có lông, tất cả các nhà khoa học hiện nay đều coi chúng là những loài khác nhau.

Hiện ghi nhận được 2 phân loài. Phân loài B. r. gibbericeps (sếu mào) ở Đông Phi, sinh sống tại phía đông Congo, Uganda. Phân loài còn lại có một lớp da mặt trọc đỏ phía trên mảng trắng, nhỏ hơn so với loài chỉ định, B. r. regulorum (sếu vương miện Nam Phi) sinh sản từ Angola đến phía nam Nam Phi.
Loài này liên hệ gần đến sếu vương miện đen, là loài sếu chỉ có thể đậu ngủ trên cây, do ngón chân sau dài có thể ôm chật các ngón trước. Thói quen này, trong số nhiều thói quen khác, là lý do tại sao sếu Balearica tương đối nhỏ, dường như gần giống với thành viên tổ tiên của họ Gruidae.

Mô tả 
Sếu vương miện xám xấp xỉ cao khoảng 1m (3 ft 3 in), nặng 3,5kg (7.7 lb), và có sải cánh khoảng 2m (6ft 7in). Bộ lông trên cơ thể của chúng chủ yếu có màu xám. Đôi cánh chủ yếu có màu trắng, xám đen và và màu đỏ sẫm với một mảng màu vàng kim.

Phạm vi phân bố
Loài chim này phân bố khá rộng rãi tại khu vực Đông và Nam Phi, bao gồm lãnh thổ các nước như Congo, Uganda, Kenya, Nam Phi, Angola.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

R
Chim châu Phi Hạ Sahara
Động vật được mô tả năm 1834
Cá trê trắng

Cá trê trắng (danh pháp khoa học: Clarias batrachus) là một loài cá da trơn thuộc họ Cá trê, chúng có nguồn gốc từ Đông Nam Á.

Phân bố
Cá trê trắng là một loài bản địa Đông Nam Á bao gồm Malaysia, Thái Lan, miền đông Ấn Độ, Sri Lanka, Bangladesh, Miến Điện, Indonesia, Singapore và Brunei. Nó cũng hiện diện ở Philippines. Cá trê trắng thường sống ở khu vực nước chuyển động chậm hoặc nước tù ở ao hồ, đầm lầy, suối và các lưu vực sông (Mekong, sông Chao Phraya), cánh đồng lúa ngập nước hay hồ tạm có thể bị khô hạn.

Đặc điểm
Cá trê trắng là một loài sinh sống ở khu vực nhiệt đới và thích nhiệt độ nước trong phạm vi 10-28 °C (50-82 °F). Nó có thể sống sót ở trong bùn ít nước vào mùa khô và chờ có nước. Loài cá này có khả năng lấy oxy từ không khí do chúng có khả năng hít thở không khí nhờ một cơ quan phức tạp mọc ra từ vòm mang. Cá trê trắng có thể sử dụng vây bụng để trườn trên đất khô như con rắn bò để tìm môi trường sống thích hợp hay thức ăn. Trong tự nhiên, chế độ ăn uống tự nhiên của sinh vật này là loài ăn tạp, ăn cá nhỏ, động vật thân mềm và động vật không xương sống khác cũng như cỏ dại mùn và thủy sản. Đó là một loài ăn phàm ăn mà tiêu thụ thức ăn nhanh chóng, do đó nó là một loài đặc biệt có hại xâm lấn.

Xâm lấn
Năm 1960, chúng du nhập vào Florida (có thể là từ Thái Lan) và nhanh chóng thích nghi, phát triển một cách mạnh mẽ và đã trở thành loài gây hại của rất nhiều loại cá bản địa vùng Florida. Đặc biệt, vào mùa khô, khi chúng bị dồn tập trung lại trong một số các ao hồ thì chúng có khả năng ăn thịt các loài cá bản địa. Tại Hoa Kỳ, nó là một loài xâm lấn, được thiết lập tại Florida và báo cáo ở California, Connecticut, Georgia, Massachusetts, và Nevada.

Bảo tồn 
Loài này được liệt kê trong sách đỏ là loại LC (ít quan tâm).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

B
Cá Bangladesh
Cá Philippines
Cá Thái Lan
Động vật xâm hại
Động vật được mô tả năm 1758
B
Cá Đông Nam Á
Cá lưỡng cư
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Động vật ăn tạp
Họ Chim nhiệt đới

Họ Chim nhiệt đới (danh pháp khoa học: Phaethontidae) là một họ chim biển sinh sống ở vùng nhiệt đới. Họ này chỉ chứa 3 loài còn sinh tồn. Hiện tại, chúng được đặt trong bộ Phaethontiformes. Chúng là chim kích thước trung bình, đã thích nghi với kiểu sống trên mặt biển tương tự như cốc biển. Chim trưởng thành có các lông đuôi trung tâm dài, không có túi cổ họng và lỗ mũi bình thường. Chim non có lông tơ bao phủ.

Phân loại, hệ thống và tiến hóa
Theo truyền thống, chim nhiệt đới được gộp vào bộ Pelecaniformes, bao gồm các loài bồ nông, cốc, chim cổ rắn, chim điên và cốc biển; trong phân loại Sibley-Ahlquist thì Pelecaniformes được hợp nhất cùng một số nhóm chim khác thành bộ "Ciconiiformes" lớn hơn. Gần đây người ta nhận ra rằng kiểu gộp nhóm này là rất cận ngành (bỏ qua các họ hàng gần hơn của các nhóm có quan hệ họ hàng xa của nó) và nó lại bị chia tách.

Nghiên cứu gần đây cũng gợi ý rằng Pelecaniformes như định nghĩa truyền thống cũng là cận ngành. Chim nhiệt đới và chim có quan hệ họ hàng trong họ Prophaethontidae tiền sử (bao gồm Lithoptila abdounensis (khoảng 58,7-55,8 Ma, thế Paleocen ở Morocco) và Prophaethon shrubsolei (khoảng 66,04-55,8 Ma, thế Paleocen ở Maryland)) được coi là thuộc một bộ khác biệt là Phaethontiformes, và bộ này không có quan hệ họ hàng gần với các nhóm chim còn sinh tồn nào khác. Một số nghiên cứu trong thập niên 2000 gợi ý về mối quan hệ họ hàng xa với bộ Procellariiformes, nhưng từ năm 2004 chúng đã từng được đặt trong Metaves, hay là trong một nhánh không có quan hệ họ hàng gần với Procellariiformes, theo các kết quả của các ngiên cứu phân tử gần nhất

Bài báo của Jarvis năm 2014 xếp chim nhiệt đới vào nhánh có quan hệ họ hàng gần nhất với bộ Eurypygiformes, và hai nhánh này tại thành nhóm có quan hệ chị em với "thủy điểu phần lõi" (Aequornithes) và loại bỏ giả thuyết Metaves.

Trong phạm vi họ này thì chim nhiệt đới đuôi đỏ và chim nhiệt đới đuôi trắng là các họ hàng gần của nhau, và chim nhiệt đới mỏ đỏ là đơn vị phân loại chị-em của nhóm này.

Phaethusavis và Heliadornis là các chi chim nhiệt đới tiền sử được miêu tả từ các hóa thạch.

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo các kết quả nghiên cứu của Jarvis E.D.. (2014), Burleigh J.G.. (2014)

Các loài
Họ này có 1 chi và 3 loài còn sinh tồn.
 Phaethon aethereus: Chim nhiệt đới mỏ đỏ (nhiệt đới Đại Tây Dương, đông Thái Bình Dương, tây Ấn Độ Dương). Danh lục chim Việt Nam của Võ Quý và Nguyễn Cử (1999 - Nhà xuất bản Nông nghiệp - Hà Nội) ghi nhận loài này có tại Việt Nam với tên gọi "chim nhiệt đới" và tình trạng là chim bay lạc, không rõ độ phổ biến. Tuy nhiên, trừ Trung Quốc ra (với tên gọi nhiệt đái điểu, hồng chủy mông, đoản vĩ mông) thì các quốc gia khác trong khu vực xung quanh đều không ghi nhận sự hiện diện của loài này.
 Phaethon rubricauda: Chim nhiệt đới đuôi đỏ (Ấn Độ Dương cùng trung và tây Thái Bình Dương nhiệt đới)
 Phaethon lepturus: Chim nhiệt đới đuôi trắng (phổ biến rộng tại các vùng nước nhiệt đới, ngoại trừ tại đông Thái Bình Dương).

Chú thích

Tham khảo
 

Chim biển
P
P
Danh sách các họ chim
Họ Sếu

Họ Sếu (danh pháp: Gruidae) là một nhánh thuộc bộ Gruiformes gồm các loài chim lớn có cổ dài và chân dài. Họ này có 4 chi và 15 loài. Chim sếu có cổ và chân dài. Chúng phân bố khắp thế giới ngoại trừ Nam Mỹ và Nam Cực. Hầu hết các loài sếu ít nhất được phân loại là bị đe dọa, nếu như không phải là cực kỳ nguy cấp, trong phạm vi phân bố của chúng. Tình trạng của Grus americana ở Bắc Mỹ truyền cảm hứng cho cơ quan lập pháp Hoa Kỳ ban hành luật bảo vệ các loài nguy cấp.
Sếu kiếm ăn cơ hội, do có thể thay đổi chế độ ăn theo mùa và theo yêu cầu dinh dưỡng riêng. Chúng ăn một loạt các động vật gặm nhấm kích thước nhỏ phù hợp, cá, động vật lưỡng cư, côn trùng, ngũ cốc, quả mọng, và cây.

Con trống của hầu hết các loài có vũ điệu tán tỉnh con mái. Trong khi văn hóa dân gian thường nói rằng sếu chung thủy suốt đời với một bạn đời, nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy rằng những con chim này thay đổi bạn tình theo cuộc đời chúng, có thể kéo dài nhiều thập kỷ. Sếu xây các tổ trên búi ngọn nhiều cây trong vùng nước nông, và thường đẻ hai quả trứng tại một thời điểm. Cả chim bố lẫn chim mẹ đều cùng chăm sóc chim non, con non vẫn ở với cha mẹ cho tới mùa sinh sản tiếp theo.

Phân loại
Họ Sếu có 15 loài trong 4 chi:

 Chi Balearica
 Balearica regulorum: Sếu vương miện xám
 Balearica pavonina: Sếu vương miện đen
Chi Leucogeranus
Leucogeranus leucogeranus: Sếu Siberia
Chi Antigone
Antigone canadensis: Sếu đồi cát
Antigone vipio: Sếu gáy trắng
Antigone rubicunda: Sếu brolga
Antigone antigone: Sếu sarus (Bao gồm phân loài A. a. sharpii: Sếu đầu đỏ)
 Chi Grus
 Grus carunculatus: Sếu yếm thịt
 Grus paradisea: Sếu lam
 Grus virgo: Sếu khuê tú
 Grus japonensis: Sếu Nhật Bản
 Grus americana: Sếu Mỹ
 Grus grus: Sếu cổ trắng
 Grus monacha: Sếu mào
 Grus nigricollis: Sếu cổ đen

Tham khảo
Quần đảo Phoenix

Quần đảo Phoenix là một nhóm gồm tám rạn san hô vòng và hai rạn san hô ngập nước nằm ở trung tâm Thái Bình Dương, phía đông của quần đảo Gilbert và phía tây của quần đảo Line. Các đảo là một phần của Cộng hòa Kiribati. Vào cuối thập niên 1930 chúng trở thành nơi thực hiện các nỗ lực mở rộng thuộc địa cuối cùng của Đế quốc Anh bằng việc chính thức sáp nhập để chuẩn bị cho việc rút lui. Quần đảo và khu vực xung quanh và Vùng bảo tồn Quần đảo Phoenix với 120 loài san hô và trên 500 loài cá. Vào ngày 28 tháng 1 năm 2008, chính phủ Kiribati chính thức tuyên bố toàn bộ nhóm Phoenix và khu vực xung quanh là một khu bảo tồn, với diện tích  thì đây là khu bảo tồn biển lớn nhất trên thế giới.

Nhóm đảo không có người ở ngoại trừ một vài hộ gia đình tại đảo Kanton. Các lãnh thổ chưa hợp nhất của Hoa Kỳ là đảo Baker và đảo Howland thường được coi là phần tách ngoài phía bắc của nhóm đảo, theo định nghĩa về địa lý. Chính quyền Hoa Kỳ trước đó tuyên bố chủ quyền với toàn bộ quần đảo Phoenix theo Đạo luật đảo phân chim. Hiệp ước Tarawa đã thủ tiêu mọi tuyên bố chủ quyền của Hoa Kỳ tại Kiribati, ngoại trừ Baker và Howland.

Tại các thời điểm khác nhau, quần đảo được coi là một phần của nhóm đảo Gilbert (từng có tên "Kingsmill"). Tên gọi "Phoenix" của nhóm đảo này dường như được đặt từ thập niên 1840, theo tên một hòn đảo trong nhóm. Đảo Phoenix có thể đã được đặt theo tên một trong nhiều tàu săn cá voi mang tên này khi chúng hoạt động dồn dập trong vùng biển vào đầu thế kỷ 19.

Tham khảo

Đọc thêm 

Prentice-Hall year=1967 Rickenbacker=An Autobiography page=298

Liên kết ngoài 
 Phoenix Islands Protected Area website 

Quần đảo Thái Bình Dương
Địa lý Polynesia
Lịch sử Kiribati
Đảo theo Đạo luật đảo phân chim
Quần đảo Line

Quần đảo Line, quần đảo Teraina hay quần đảo Equatorial, là một chuỗi 11 rạn san hô vòng và đảo san hô thấp tại trung tâm Thái Bình Dương, phía nam của quần đảo Hawaii, trải dài 2.350 km theo hướng tây bắc-đông nam, khiến nó trở thành một trong những chuỗi đảo dài nhất trên thế giới. Tám hòn đảo trong đó thuộc về Kiribati, trong khi ba đảo còn lại là lãnh thổ Hoa Kỳ và là một trong Các tiểu đảo xa của Hoa Kỳ.

Những đảo thuộc về Kiribati có múi giờ sớm nhất thế giới, UTC+14:00. Thời gian trong ngày tại đây tương đương với Hawaii, song là sớm hơn một ngày. Giờ của chúng thậm chí còn nhanh hơn 26 giờ so với các đảo khác tại Thái Bình Dương như đảo Baker, là đảo sử dụng múi giờ UTC-12:00.

Hoa Kỳ trước đó tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ quần đảo Line theo Đạo luật đảo phân chim. Yêu cầu chủ quyền này đã bị từ bỏ theo Hiệp ước Tarawa, trong đó công nhận chủ quyền của với phần lớn chuỗi đảo.

Nhóm đảo về mặt địa lý được chia thành ba phân nhóm; Bắc, Trung và Nam. Quần đảo Trung Line đôi khi được nhóm lại với quần đảo Nam Line. Bảng dưới đây liệt kê các đảo từ bắc xuống nam.

* Các diện tích đầm phá được đánh dấu hoa thị bao gồm diện tích đất liền đảo, vì không giống như các rạn san hô vòng đặc trưng, vùng nước nội địa hoàn toàn kín.

Tham khảo 

Line
Đảo của Hoa Kỳ
Vùng phân chia
Các đảo ở châu Đại Dương
Địa lý Micronesia
Rạn san hô vòng Thái Bình Dương
Quần đảo Thái Bình Dương
Đảo theo Đạo luật đảo phân chim
Vương Tự Chi

Vương Tự Chi (王字之, 왕자지, Wang Chachi, 1066 - tháng 3 năm 1122), tên tự là Nguyên Trường (元長, 원장, Wonchang), thụy là Chương Thuận (章順, 장순, Changsun), sơ danh là Thiệu Trung (紹中, 소중, Sochong) một nhà nho, quan đại thần, nhạc sĩ và là một nhà quân sự người Triều Tiên dưới thời nhà Cao Ly.
 
Vương Tự Chi nguyên quán ở Hải Châu (海州, 해주, Haechu) thuộc đạo Hoàng Hải. Ban đầu gia tộc mang họ Phác (Pak, 박), nhưng đến đời ông cố là Phác Nho (王儒, 박유, Pak Yu) thì cải sang họ Vương. Dưới thời Cao Ly Túc Tông, Vương Tự Chi được bổ nhiệm vào chức nội thị, tức một chức vụ trong hàng ngũ hoạn quan. Năm 1108, ông được bổ nhiệm chức Binh mã phán quan và theo phục vụ cho tướng quân Doãn Quán (尹瓘, 윤관, Yun Kwan). Sau đó ông được bổ nhiệm một số chức vụ như Điện trung thiếu giám, Jeonjungsogam(전중소감 殿中少監), Yebinsigyung, Chumilwonjijusa. Ông từng được cử đi sứ sang Trung Quốc vào năm 1115.

Vương Tự Chi qua đời vào năm 1122, hưởng dương 56 tuổi.

Chú thích

Liên kết ngoài 
 왕자지:한국역대인물종합정보  
 Wang Jha-ji:Naver 
 Wang Jha-ji:Nate 
 Wang Jha-ji:britannica  

Họa sĩ Triều Tiên
Nhà Nho Triều Tiên
Nhà văn Triều Tiên
Nhạc sĩ Triều Tiên
Nhà thơ Triều Tiên
Nhân vật quân sự Cao Ly
Nhân vật chính trị Cao Ly
Lịch sử quân sự Triều Tiên
Sếu vương miện đen

Sếu vương miện đen (danh pháp hai phần: Balearica pavonina) là một loài chim trong họ Sếu (Gruidae).. Loài này trông bên ngoài khá giống với một loài bà con họ hàng là Sếu vương miện xám (Balearica regulorum) và cũng có quan hệ di truyền gần gũi. Sếu vương miện đen chủ yếu phân bố tại phía Nam sa mạc Sahara châu Phi và một vài địa điểm ở Đông Phi. Môi trường tự nhiên ưa thích của chúng là những khu vực thảo nguyên, đồng cỏ bán sa mạc. Hiện loài chim này cũng đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng, đặc biệt là những quân thể ở phía Tây, do mất môi trường sinh sống và suy thoái.

Sếu vương miện đen ăn cỏ, côn trùng, bò sát và động vật có vú nhỏ.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

P
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi Hạ Sahara
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Cá mú chấm nâu

Cá mú chấm nâu (danh pháp hai phần: Cephalopholis argus) là một loài cá biển thuộc chi Cephalopholis trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.

Từ nguyên 
Không rõ nguyên gốc của từ định danh. Có lẽ, loài cá này được đặt theo tên của Argus Panoptes, người khổng lồ nhiều mắt trong thần thoại Hy Lạp, hàm ý đề cập đến các đốm nhỏ màu xanh óng trên cơ thể của chúng.

Phạm vi phân bố và môi trường sống 
Cá mú chấm nâu là loài có phân bố rộng rãi nhất trong số các loài cá mú. Từ Biển Đỏ, cá mú chấm nâu được phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trải dài về phía đông đến Polynésie thuộc Pháp và quần đảo Pitcairn. Trước đó vào năm 1956, hơn 500 cá thể cá mú chấm nâu từ đảo Moorea được vận chuyển và thả ở quần đảo Hawaii.

Cá mú chấm nâu lần đầu được ghi nhận ở Địa Trung Hải, khi 10 cá thể được đánh bắt ở bờ đông Tunisia (gần quần đảo Kerkennah).

Ở Việt Nam, cá mú chấm nâu được ghi nhận tại cù lao Chàm và dọc theo bờ biển Quảng Nam; vịnh Nha Trang (Khánh Hòa); Ninh Thuận; Phú Yên và Bình Thuận; quần đảo An Thới (Kiên Giang); quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

Cá mú chấm nâu ưa sống trên các rạn san hô từ vũng thủy triều ra đến rạn viền bờ, độ sâu đến ít nhất là 40 m.

Mô tả 
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá mú chấm nâu là 60 cm. Cá có màu nâu sẫm, được phủ đầy những đốm xanh óng viền đen. Cá lớn hơn thường có các sọc nhạt màu ở phần thân sau cùng với một vùng trắng trên ngực. Rìa các vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi có viền trắng; vùng gần rìa của vây ngực đôi khi có màu hạt dẻ. Chóp các gai vây lưng có màu vàng cam.

Cá mú chấm nâu có thể nhầm lẫn với Cephalopholis cyanostigma do có chung kiểu hình thân nâu/đỏ với đốm xanh. Nhìn chung, C. cyanostigma thường có thêm các đốm tròn màu trắng nhạt, vây ngực có màu đỏ cam ở vùng rìa.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 15–17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 16–18; Số vảy đường bên: 46–51.

Sinh học 
Thức ăn của cá mú chấm nâu là các loài cá nhỏ và động vật giáp xác.

Ở Biển Đỏ, cá mú chấm nâu sống cùng nhau với số lượng cá thể mỗi nhóm khoảng 12 trở lại đã được quan sát, đứng đầu đàn là một con đực. Mỗi nhóm chiếm giữ một lãnh thổ có thể lên đến 2.000 m2, trong mỗi lãnh thổ như vậy lại chia thành nhiều vùng nhỏ hơn dành cho những con cá cái trong hậu cung.

Cá mú chấm nâu có thể sống được đến 39 năm tuổi.

Cá mú chấm nâu là loài gây ra nhiều vụ ngộ độc ciguatera ở khu vực Thái Bình Dương.

Tham khảo 

A
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá biển Đỏ
Cá Ai Cập
Cá Sudan
Cá Nam Phi
Cá Réunion
Cá Ấn Độ
Cá Maldives
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Úc
Cá Hawaii
Động vật quần đảo Marshall
Động vật Samoa thuộc Mỹ
Động vật Polynésie thuộc Pháp
Động vật quần đảo Pitcairn
Cá được mô tả năm 1801
Epinephelus itajara

Cá mú khổng lồ (danh pháp hai phần: Epinephelus itajara) là một loại cá nước mặn lớn thuộc họ Cá mú. Loài này được tìm thấy chủ yếu ở vùng nước nông nhiệt đới giữa các rạn san hô nhân tạo ở độ sâu bất cứ nơi nào từ 15-50 mét. Phạm vi của nó bao gồm quần đảo Florida Keys của Mỹ, quần đảo Bahamas, hầu hết tại các vùng biển Caribbean, và phần lớn các bờ biển của Brazil, nơi chúng được gọi với tên là Mero. Trong một số trường hợp, nó được bắt gặp tại bờ biển của các tiểu bang New England, Mỹ ngoài khơi Maine và Massachusetts, nhưng không phổ biến. Ở phía đông Đại Tây Dương, nó có thể xuất hiện từ Congo đến Senegal.

Miêu tả 
Cá mú khổng lồ Đại Tây Dương chưa trưởng thành có thể sống ở vùng nước lợ, cửa sông, các bãi nuôi sò ở biển, kênh rạch và đầm lầy ngập mặn, vốn là những hành vi bất thường đối với loài cá mú.

Chúng có thể dài đến 2,5 mét và nặng đến 363 kg. Kỷ lục về một con cá mú bắt được nặng 309 kg, bắt ở ngoài khơi Fernandina Beach, Florida, năm 1961. 
Cá mú khổng lồ ăn động vật giáp xác, cá, bạch tuộc, rùa biển chưa trưởng thành. Ngoài ra còn có cả Cá mập và Cá Nhồng. Chúng được biết tới là loài thường tấn công thợ lặn, đồng thời được chứng kiến đã tấn công loài cá mập Chanh.

Cá mú khổng lồ được coi là thực phẩm chất lượng tốt nên dễ dàng trở thành một mỏ vàng khai thác cho các ngư dân. Chúng là con mồi tương đối dễ đánh bắt đối với các ngư dân bởi bản tính tò mò và không sợ hãi của mình. Chúng cũng có xu hướng tập hợp sinh sản với số lượng lớn và hàng năm, thường quay về cùng một địa điểm. Điều này khiến chúng đặc biệt bị tổn hại khi bị thu hoạch hàng loạt trong khi đang sinh sản số lượng lớn.

Cho tới khi lệnh cấm thu hoạch được đặt ra với các loài thì số lượng của nó đã giảm đi nhanh chóng. Cá được bảo vệ hoàn toàn khỏi việc thu hoạch và được IUCN công nhận là loài có nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng.

Hoa Kỳ bắt đầu việc bảo vệ loài Cá mú khổng lồ vào năm 1990, và vùng Caribbean là vào năm 1993. Dân số của loài đã phục hồi đáng kể kể từ khi lệnh cấm được ban hành; Tuy nhiên, với tốc độ tăng trưởng chậm của cá, sẽ cần tới nhiều thời gian để dân số của chúng trở về mức trước đó.

Sự Sinh Sản 
Cá mú khổng lồ được cho là loài lưỡng giới tiền nữ, hay còn gọi là loài biến tính sinh sản, nghĩa là các sinh vật được sinh ra là giống cái, và sau đó, ở một số thời điểm trong tuổi thọ của mình, chúng thay đổi giới tính thành con đực. Hầu hết các loài cá mú đều theo mô hình này, nhưng điều này chưa được xác minh đối với loài cá mú khổng lồ. [5] Con đực có thể trưởng thành về giới tính khi đạt tới chiều dài khoảng 115 cm (45 in) và ở dộ tuổi từ 4 đến 6 tuổi. Con cái trưởng thành trong khoảng chiều dài 125 cm (49 in), và ở độ tuổi từ 6-8 tuôi. [6].

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Florida Museum of Natural History description  including alternate names

I
Cá Đại Tây Dương
Cá thể thao
Động vật được mô tả năm 1822
Cá Cuba
Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN
Cá phèn sọc lam

Cá phèn sọc lam (danh pháp khoa học: Upeneichthys lineatus) là một loài cá phèn thuộc họ Cá phèn, chúng sinh sống ngoài khơi bờ đông Úc và quanh New Zealand ở độ sâu từ 5-100 mét. Thân cá dài đến 30 cm.

Chú thích

Tham khảo
 
 
 Tony Ayling & Geoffrey Cox, Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8

L
Cá New Zealand
Cá Úc
Cá được mô tả năm 1801
Cút California

Cút California, tên khoa học Callipepla californica, là một loài chim trong họ Odontophoridae. Đây là chim biểu tượng của tiểu bang California.
Chúng là loài định cư quanh năm. Mặc dù loài chim này cùng tồn tại tốt ở rìa của các khu vực đô thị, nhưng nó đang giảm dần ở một số khu vực khi dân số loài người tăng lên. Chúng ban đầu được tìm thấy chủ yếu ở phía tây nam Hoa Kỳ nhưng chúng đã được đưa vào các khu vực khác bao gồm British Columbia, Hawaii, Chile, Uruguay, Brazil, Argentina, Peru, Nam Phi, New Zealand, và đến Đảo Norfolk và Đảo King ở Úc. Những con chim này tìm kiếm thức ăn trên mặt đất, thường cào vào đất. Đôi khi chúng có thể được nhìn thấy kiếm ăn ở hai bên đường. Chế độ ăn chủ yếu là hạt và lá, nhưng họ cũng ăn một số loại quả mọng và côn trùng; ví dụ, quả Toyon là một nguồn thực phẩm phổ biến. Nếu giật mình, những con chim này bay vọt lên. Nhưng thông thường, chúng chạy thoát thay vì bay vọt lên.

Các phân loài
Loài này có 7 phân loài.

 C. c. achrustera (Peters, 1923) 
 C. c. brunnescens (Ridgway, 1884) 
 C. c. californica (Shaw, 1798)
 C. c. canfieldae (Van Rossem, 1939) 
 C. c. catalinensis (Grinnell, 1906) 
 C. c. orecta (Oberholser, 1932) 
 C. c. plumbea (Grinnell, 1926)

Chú thích

Tham khảo
 Jennifer D. Calkins, Julie C. Hagelin and Dale F. Lott (1999) The California Quail (Callipepla californica). In The Birds of North America, No. 473 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA., Cornell.edu]
 A. Starker Leopold (1985): The California Quail. University of California Press, Berkeley, CA. ISBN 0-520-05456-3

Liên kết ngoài 

 California Quail videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
 California Quail conservation
 California Quail  Newsletter of the Friends of Edgewood Natural Preserve in San Mateo County, California, September 2002
 Short radio episode The Water-Ouzel , from The Mountains of California, by John Muir 1894. California Legacy Project.

C
Chim Mỹ
Chim New Zealand
Chim Úc
Động vật được mô tả năm 1798
Chim trò chơi
Chim México
Biểu tượng California
Độ cong

Trong hình học, độ cong thể hiện sự lệch hướng tại một điểm trên đường cong, mặt cong hay không gian Riemann nói chung.

Độ cong của một đường cong

Định nghĩa 
Theo Cauchy, tâm đường cong C tại một điểm là giao điểm của hai pháp tuyến vô cùng gần nhau, và bán kính cong  là khoảng cách từ điểm đó đến C. Và độ cong  chính là nghịch đảo của bán kính cong .

Gọi  là độ dài dường cong mà 2 pháp tuyến cách nhau, và  là góc hợp bởi 2 pháp tuyến. Ta có định nghĩa khác về độ cong:

Tính độ cong của một đường cong phẳng

Trong hệ tọa độ Descartes 
Xem thêm: Hệ tọa độ Descartes
Nếu đồ thị được cho dưới dạng hệ phương trình tham số , từ phần trên ta có định nghĩa:

 là góc hợp bởi 2 pháp tuyến, ta cũng có thể coi nó như góc lệch giữa 2 đường tiếp tuyến. Từ đó ta có thể định nghĩa  là góc tiếp tuyến của đường cong.

Lấy đạo hàm 2 vế theo tham số  ta được:

Trong hệ tọa độ cực 
Xem thêm: Hệ tọa độ cực
Nếu đồ thị được cho bởi một hàm số  thì độ cong được tính như sau:

Ví dụ

Đường thẳng 
Đường thẳng  hay  sẽ có độ cong được tính như sau:

Áp dụng công thức ta có:

hay công thức:

Vậy độ cong của một đường thẳng bằng 0.

Đường tròn 
Đường tròn  hay  sẽ có độ cong được tính như sau:

Áp dụng công thức ta có:

hay công thức:

Vậy độ cong của một đường tròn là nghịch đảo bán kính của nó.

Các đường khác 
Đường parabol  sẽ có độ cong được tính như sau:

Áp dụng công thức ta có:

 Đường ellipse  sẽ có độ cong được tính như sau:

Áp dụng công thức ta có:

với  là tâm sai của ellipse.

Độ cong của một đường cong ghềnh 
Độ cong của một đường cong ghềnh (trong không gian 3 chiều) có hệ phương trình tham số trong hệ tọa độ Descartes  được tính theo công thức

Độ cong của một mặt cong

Độ cong Gauss

Độ cong trung bình

Độ cong của một không gian

Tenxơ độ cong Riemann

Tenxơ độ cong Ricci

Xem thêm 
 Bán kính cong
 Đa tạp Riemann
 Hệ tọa độ Descartes
 Hệ tọa độ cực
 Hình học vi phân

Tham khảo
John M. Lee, Introduction to Riemannian manifolds

Độ cong
Hình học
Giải tích nhiều biến
Củ nần

Củ nần hay củ nừng, củ nê, dây nần hay củ mài trắng (danh pháp hai phần: Dioscorea hispida) là loài thực vật thuộc chi Củ nâu trong họ Củ nâu (Dioscoreaceae). Đây là loài cây dây leo, phân bố từ Ấn Độ đến Đông Nam Á, nam Trung Hoa.

Công dụng

Rễ củ chứa nhiều hạt tinh bột, ăn được nhưng phải cắt nhỏ và rửa đi rửa lại rất nhiều lần. Nước rửa củ nần rất độc. Củ nần là một vị thuốc trong đông y. Củ giã đắp trị nhọt độc, sâu quảng, đòn ngã bị thương, nước sắc của thân rễ để uống làm thuốc lợi tiểu hay thấp khớp mạn tính. Ở Campuchia, người ta sử dụng củ ăn sống kịp thời ngay sau lúc bị rắn hổ mang cắn để ngăn ngừa những biến chứng gây rối loạn trong cơ thể. Ở nhiều vùng của Philippin, Củ nần còn được dùng chữa dịch hạch, phong thấp cấp tính.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dioscoreae hispida

Cây thuốc
H
Chim thiên đường Raggiana

Chim thiên đường Raggiana (danh pháp hai phần: Paradisaea raggiana) là một loài chim thuộc họ Chim thiên đường (Paradisaeidae).

Mô tả
Chúng có chiều dài 34 cm. Đây là loài dị hình giới tính cao. Thức ăn của chúng gồm chủ yếu là trái cây và động vật Chân khớp. Loài chim này là một tác nhân phát tán hạt giống quan trọng của một số cây đậu quả ở New Guinea, và là tác nhân phát tán hạt giống chính của một số loài gỗ gụ và hạt nhục đậu khấu.
Nó phân bố rộng rãi ở nam và đông bắc New Guinea, nơi nó được gọi là kumul. Nó cũng được gọi là cenderawasih. Theo đề nghị của bá tước Luigi Maria D'Albertis, tính ngữ raggiana để tưởng niệm hầu tước Francis Raggi của Genoa.

Chim thiên đường Raggiana là quốc điểu của Papua New Guinea; trên thực tế vào năm 1971 loài này, với tên Gerrus paradisaea, đã được chọn là biểu tượng Quốc gia và được in lên quốc kỳ Papua New Guinea.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

R
Chim Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1873
Biểu tượng quốc gia Papua New Guinea
Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012 (Bảng C)

Dưới đây là thông tin chi tiết về các trận đấu trong khuôn khổ bảng C - Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012, là một trong bốn bảng đấu thuộc Euro 2012. Bảng C bắt đầu thi đấu từ ngày 10 tháng 6 năm 2012, và kết thúc vào ngày 18 tháng 6 năm 2012. Bảng đấu bao gồm các đội: Tây Ban Nha, Ý, Cộng hòa Ireland và Croatia. Kết thúc vòng bảng, Tây Ban Nha và Ý lọt vào vòng tứ kết, trong khi Croatia và Cộng hòa Ireland bị loại khỏi giải đấu. Cộng hòa Ireland đã cân bằng thành tích kém nhất trong lịch sử giải vô địch bóng đá châu Âu khi kết thúc ở vị trí cuối bảng với 3 trận toàn thua và 9 lần lọt lưới. Cả Tây Ban Nha và Ý đều vượt qua vòng tứ kết và bán kết để chạm trán nhau lần thứ 2 trong trận chung kết.

Giờ thi đấu tính theo giờ địa phương (UTC +2)

Tây Ban Nha vs Ý

Cộng hòa Ireland vs Croatia

Ý vs Croatia

Tây Ban Nha vs Cộng hòa Ireland

Croatia vs Tây Ban Nha

Ý vs Cộng hòa Ireland 

 Chú thích
Đền Vạn Kiếp

Đền Vạn Kiếp là một trong những ngôi đền nổi tiếng thuộc địa phận tỉnh Đắk Lắk, nằm ở 102 Nguyễn Du, phường Tự An, thành phố Buôn Ma Thuột

Lịch sử
Tên Vạn Kiếp có nghĩa là hàng nghìn năm, tồn tại mãi mãi...Đền được xây dựng vào năm 1960 bởi Đạo nhân Nguyễn Đình Cảo thế nên người dân địa phương thường gọi đền là Đền Ông Cảo. Đền được xây để thờ phụng Đức Thánh Trần Đại Vương và Đạo Mẫu để nhớ về dòng dõi Rồng - Tiên, lịch sử quốc gia xã hội.

Đền Vạn Kiếp phụng thờ Thánh Mẫu theo quan niệm tín ngưỡng Tứ Phủ của miền Bắc. Hằng năm, vào mùa xuân và mùa thu, ở đền này đều có tổ chức lễ hội (gọi là giỗ bà, giỗ ông); bao gồm các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian như: buổi hát chầu văn, hầu đồng tái hiện lại giai đoạn hào hùng của các vị thần thánh, tướng lĩnh...

Kiến trúc 
Đền có vị trí "non nước hữu tình":

Đền Vạn Kiếp có một cổng chính, diện tích khoảng 1000m2. Đền có nét kiến trúc tương tự các đền phủ ở miền Bắc. Đền thờ theo thứ tự từ trong cùng đền ra ngoài và từ cao xuống thấp: Thờ Mẹ Âu Cơ Tam Tòa Thánh Mẫu – Quốc Tổ Hùng Vương; Cộng đồng Trần Triều Đức Hưng Đạo Đại Vương; Đức Vua Cha Ngọc Hoàng – Nam Tào Bắc Đẩu – Hội đồng Quan Lớn...

Thờ phụng 
Tín ngưỡng thờ mẫu tại đền Vạn Kiếp là tín ngưỡng đi theo sự sùng bái tự nhiên, bởi người Việt ta là dân tộc có nền nông nghiệp lúa nước, nên văn hóa thường gắn liền với tự nhiên, mang tính chất dài lâu bền chặt.

Quan niệm của người Việt là hướng tới sự phồn thực, nặng tính chất nông nghiệp, nên thờ cúng chủ yếu là các bà, các mẹ, các mẫu.

Trước hết, đó là bà Trời, bà Đất, bà Nước –  là những nữ thần cai quản các hiện tượng tự nhiên quan trọng nhất, gần gũi nhất đối với cuộc sống của người làm nông nghiệp lúa nước. Đây là ba vị thần có tầm ảnh hưởng rất lớn đến văn hóa mẫu hệ của người Việt.

Trong dân gian, ba nữ thần này còn được thờ chung như một tam tài dưới dạng tín ngưỡng tam phủ với ba bà cai quản ba vùng Trời – Đất – Nước: Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải (Mẫu Thủy).

Ngoài ra còn có tín ngưỡng thờ Bà Mây – Mưa – Sấm – Chớp, thờ thần không gian (ngũ hành), thờ thần thời gian (12 vị thần, còn gọi là 12 bà mụ). Đặc biệt, người Việt vốn có truyền thống “Uống nước, nhớ nguồn” nên thường thờ những người có công dựng nước và giữ nước, hình thành nên tín ngưỡng Tứ Phủ (Trời – Đất – Nước và con người).

Một số hình ảnh về Đền Vạn Kiếp

Tham khảo

Đền tại Việt Nam