Vụ án Thái Khắc Chuyên

Vụ án Thái Khắc Chuyên (tiếng Anh: The Green Beret Affair) là những diễn tiến xoay quanh vụ sát hại của thông dịch viên người Việt Nam tên Thái Khắc Chuyên xảy ra trong tháng 6 năm 1969. Vụ việc liên quan đến việc các thành viên của Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ (Mũ nồi xanh) bị cáo buộc đã hành quyết Thái Khắc Chuyên, một người bị tình nghi là điệp viên hai mang, sau khi anh này bị bắt và thẩm vấn. Vụ án đã gây ra một cuộc tranh cãi lớn trong dư luận Hoa Kỳ và quốc tế, đặt ra những câu hỏi về đạo đức trong chiến tranh, vai trò của CIA, và áp lực chính trị đối với hệ thống tư pháp quân sự.

Bối cảnh

Dự án Gamma và các hoạt động tình báo 
Bối cảnh của vụ án là các hoạt động tình báo tuyệt mật của Hoa Kỳ tại Việt Nam Cộng hòa trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Thái Khắc Chuyên làm thông dịch viên cho một đơn vị tình báo thuộc Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ, có liên quan đến "Dự án Gamma". Dự án này là một chiến dịch thu thập tin tình báo tối mật, hoạt động "bên kia hàng rào" bên trong lãnh thổ Campuchia nhằm theo dõi kết quả của các cuộc ném bom bí mật của Hoa Kỳ tại đây.

Đơn vị tình báo này, được gọi là B-57, hoạt động từ Nha Trang (nay thuộc tỉnh Khánh Hòa sau khi sáp nhập tỉnh theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội). Đây là một phần của trụ sở chính Lực lượng Đặc biệt tại miền Nam Việt Nam.

Thái Khắc Chuyên và nghi ngờ làm điệp viên hai mang 
Vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5 năm 1969, một số nhân viên nằm vùng cho B-57 đột nhiên không tuân lệnh hoặc không cung cấp tin tình báo, làm dấy lên nghi ngờ có sự phản bội. Nghi ngờ đổ dồn vào Thái Khắc Chuyên, lúc đó khoảng 31 hoặc 32 tuổi, một thông dịch viên người Việt Nam làm việc cho đơn vị. Anh ta bị tình nghi là điệp viên hai mang cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam hoặc Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Các sĩ quan Mũ nồi xanh đã thu giữ được một bức ảnh cho thấy Chuyên đang nói chuyện với một sĩ quan của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Họ cũng nghi ngờ Chuyên đã cố tình phá hoại một cuộc phục kích bằng cách làm kẹt súng và thay đổi tần số liên lạc vô tuyến. Những sự kiện này đã dẫn đến việc bắt giữ và thẩm vấn Chuyên.

Diễn biến vụ án

Bắt giữ, thẩm vấn và quyết định thủ tiêu 
Thái Khắc Chuyên bị bắt và bị thẩm vấn trong khoảng 10 ngày tại một căn cứ của Lực lượng Đặc biệt ở Nha Trang. Anh ta bị tra hỏi ráo riết, bao gồm cả việc sử dụng máy phát hiện nói dối và thuốc gây mê sự thật (Sodium Pentathol). Mặc dù không vượt qua được bài kiểm tra nói dối, Chuyên vẫn không thú nhận.

Trong thời gian này, các sĩ quan Lực lượng Đặc biệt đã liên lạc với CIA tại Sài Gòn để xin chỉ thị. Các nguồn tin cho biết CIA đã có phản ứng mơ hồ, với một số báo cáo cho rằng họ đã ngầm cho phép "chấm dứt với định kiến cực đoan" (ám chỉ việc thủ tiêu). Tuy nhiên, CIA sau đó đã phủ nhận mọi liên quan trực tiếp.

Cuối cùng, Đại tá Robert B. Rheault, chỉ huy trưởng Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ tại Việt Nam vào thời điểm đó, đã ra lệnh thủ tiêu Chuyên. Quyết định này dựa trên niềm tin rằng Chuyên là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với các hoạt động tình báo bí mật.

Vụ sát hại ngày 20 tháng 6 năm 1969 
Vào tối ngày 20 tháng 6 năm 1969, Thái Khắc Chuyên bị tiêm thuốc mê, đưa lên một chiếc thuyền ra khơi vịnh Nha Trang. Tại đây, anh bị bắn hai phát vào đầu bởi Đại úy Robert F. Marasco. Thi thể của Chuyên sau đó bị buộc thêm xích và vành bánh xe tải để làm vật nặng, rồi bị ném xuống biển.

Để che giấu hành vi, các sĩ quan Mũ nồi xanh đã dựng lên một câu chuyện bịa đặt rằng Chuyên đã được giao một nhiệm vụ nguy hiểm ở Campuchia và mất tích. Tuy nhiên, câu chuyện này nhanh chóng bị nghi ngờ.

Cuộc điều tra bắt đầu 
Vụ việc bị phanh phui khi vợ của Chuyên, bà Phan Kim Liên, bắt đầu đặt câu hỏi về sự mất tích của chồng tại Đại sứ quán Hoa Kỳ. Gần như cùng lúc, một thành viên trong nhóm tình báo, Trung sĩ Alvin L. Smith Jr., đã đến gặp các đặc vụ CIA tại Nha Trang và khai báo toàn bộ sự việc, xin được bảo vệ. Thông tin sau đó được chuyển đến Đại tướng Creighton Abrams, Tổng tư lệnh quân đội Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Đại tướng Abrams, người nổi tiếng là không ưa Lực lượng Đặc biệt, đã vô cùng phẫn nộ và ra lệnh tiến hành một cuộc điều tra chính thức. Cuộc điều tra của quân đội nhanh chóng dẫn đến việc bắt giữ 8 binh sĩ Mũ nồi xanh vào tháng 7 năm 1969, bao gồm cả Đại tá Rheault, với các cáo buộc giết người có chủ đích và âm mưu giết người.

Điều tra, xét xử và bãi bỏ vụ án

Áp lực chính trị và sự can thiệp của CIA 
Vụ án nhanh chóng trở thành một scandal quốc gia tại Hoa Kỳ. Các bị cáo lập luận rằng họ chỉ hành động theo mệnh lệnh và với sự chấp thuận ngầm của CIA để bảo vệ một chiến dịch tối mật. Tuy nhiên, khi vụ án chuẩn bị được đưa ra xét xử tại tòa án binh, CIA đã từ chối cho phép các nhân viên của mình ra làm chứng, viện dẫn lý do "an ninh quốc gia".

Điều này đặt Bộ trưởng Lục quân Stanley R. Resor vào thế khó. Ông tuyên bố rằng nếu không có sự hợp tác của CIA, một phiên tòa công bằng là điều không thể thực hiện được. Vào ngày 29 tháng 9 năm 1969, Bộ trưởng Resor tuyên bố bãi bỏ mọi cáo buộc chống lại 8 binh sĩ Mũ nồi xanh.

Vai trò của Nhà Trắng và Quốc hội 
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh có nhiều áp lực chính trị mạnh mẽ. Một số nghị sĩ Quốc hội Hoa Kỳ, đáng chú ý nhất là Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mendel Rivers, đã gây sức ép đòi hủy bỏ vụ án để bảo vệ danh tiếng của quân đội. Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Richard Nixon cũng bị cáo buộc là đã can thiệp. Mặc dù Nhà Trắng công khai phủ nhận sự can thiệp của Tổng thống, các tài liệu sau này cho thấy Nixon đã thể hiện mong muốn đổ lỗi cho CIA để tránh làm lộ các chiến dịch ném bom bí mật ở Campuchia. Sự kết hợp giữa việc CIA từ chối hợp tác và áp lực từ Quốc hội đã dẫn đến kết cục là vụ án bị hủy bỏ.

Hậu quả và tranh cãi

Số phận của những người liên quan 
Ngay sau khi vụ án bị hủy bỏ, Đại tá Robert Rheault đã xin giải ngũ. Những binh sĩ khác có liên quan được điều chuyển công tác ra khỏi Việt Nam. Thái Khắc Chuyên được cho là đã chết, và thi thể của anh chưa bao giờ được tìm thấy. Vợ và gia đình anh đã yêu cầu một cuộc điều tra đầy đủ, nhưng vụ án đã khép lại mà không có ai phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Di sản và ảnh hưởng 
Vụ án Thái Khắc Chuyên, hay "Vụ bê bối Mũ nồi xanh", được xem là một trong những vụ bê bối lớn nhất của Chiến tranh Việt Nam, chỉ đứng sau Thảm sát Mỹ Lai. Vụ việc đã làm dấy lên những cuộc tranh luận sâu sắc về đạo đức trong chiến tranh, giới hạn của hoạt động tình báo, và sự xói mòn của pháp quyền dưới áp lực chính trị.

Một trong những ảnh hưởng đáng chú ý nhất của vụ án là tác động đến Daniel Ellsberg, một nhà phân tích quân sự cấp cao. Sự thất vọng sâu sắc trước cách chính phủ xử lý vụ án, mà ông coi là biểu tượng cho sự dối trá và che đậy của cuộc chiến, được cho là một trong những động lực chính thúc đẩy ông quyết định tiết lộ Hồ sơ Lầu Năm Góc vào năm 1971.

Cho đến nay, câu hỏi Thái Khắc Chuyên có thực sự là điệp viên hai mang hay không vẫn chưa có lời giải đáp chính thức. Dù sự thật về tình trạng của Chuyên là gì, cách thức mà anh ta bị hành quyết và sự che đậy sau đó đã để lại một vết nhơ trong lịch sử quân sự Hoa Kỳ và là một chương đen tối trong cuộc chiến tranh tại Việt Nam.

Chú thích 

Vụ án tại Việt Nam
Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ
Chiến tranh Việt Nam
Vụ bê bối chính trị Hoa Kỳ
Nha Trang
Khánh Hòa