Tỉnh của La Mã

Ở La Mã cổ đại, tỉnh (tiếng Latin: provincia, số nhiều provinciae) là một đơn vị hành chính và lãnh thổ lớn nhất bên ngoài Italia của đế quốc cho đến thời Tetrarchy (khoảng 296). Từ province (tỉnh) trong tiếng Anh bắt nguồn từ từ provincia của người La Mã.

Các tỉnh này thường được cai trị bởi những thành viên cao cấp của viện nguyên lão, thường là các cựu chấp chính quan hoặc pháp quan. Có một ngoại lệ là tỉnh Ai Cập, được Augustus sáp nhập vào La Mã sau cái chết của Cleopatra: tỉnh này do một người thuộc giai cấp kỵ sĩ La Mã cai trị, có thể là nhằm ngăn cản tham vọng của viện nguyên lão. Tuy là hy hữu nhưng ngoại lệ này cũng không đi ngược lại luật La Mã vì Ai Cập được xem là tài sản cá nhân của Augustus, tiếp nối truyền thống của các vị vua Hy Lạp trước đó.

Các tỉnh Cộng hòa

Danh sách các tỉnh Cộng hòa
 240 TCN – Sicilia
 237 TCN – Corsica và Sardinia
 197 TCN – Hispania Citerior
 197 TCN – Hispania Ulterior
 147 TCN – Macedonia
 146 TCN – Africa 
 129 TCN – Asia
 120 TCN – Gallia Transalpina (sau đổi tên thành Gallia Narbonensis)
 67 TCN – Crete và Cyrenaica
 63 TCN – Bithynia và Pontus
 63 TCN – Syria
 63 TCN - Cilicia
 74 TCN – Creta và Cyrenaica, propraetorial province (senatorial from 27 BC)
 58 TCN – Cyprus
 46 TCN – Numidia
Vùng đất Gallia Cisalpina (nằm ở miền Bắc nước Italia) bị Cộng hòa La Mã chiếm đóng vào khoảng năm 220 TCN, trở thành một phần de facto của tỉnh Italia về mặt địa lý, tuy nhiên trên danh nghĩa và về mặt chính trị thì lại là một tỉnh riêng biệt. Tỉnh này được tam hùng Augustus sáp nhập cách hợp pháp vào tỉnh Italia vào năm 42 TCN, thông qua sự kiện phê chuẩn các đạo luật chưa được ông bố của Caesar ().

Các tỉnh trong thời kỳ Nguyên thủ

Dưới triều hoàng đế Augustus 

 30 TCN – Aegyptus
 27 TCN – Achaia
 27 TCN – Hispania Tarraconensis
 27 TCN – Lusitania
 27 TCN – Illyricum
 27 TCN hoặc 16–13 TCN – Aquitania
 27 TCN hoặc 16–13 TCN – Gallia Lugdunensis
 25 TCN – Galatia
 25 TCN – Africa Proconsularis
 22 TCN – Gallia Belgica
 15 TCN – Raetia
 14 TCN – Hispania Baetica
 7 TCN – Germania Antiqua
 6 CN? – Moesia
 6 CN – Judaea, một tỉnh thuộc hoàng đế do quan khâm sai đứng đầu, được thành lập sau khi tiểu vương Herodes Archelaus của Judea, Samaria và Edom bị phế truất. Đến năm 41, hoàng đế Claudius khôi phục Vương quốc Judea và đặt Herodes Iulius Agrippa làm vua. Sau khi Agrippa mất, tái lập tỉnh Judaea và sáp nhập thêm hai vùng Galilea và Peraea. Năm 135, hoàng đế Hadrianus đổi tên tỉnh thành Syria Palaestina và nâng lên thành tỉnh thuộc quan phó chấp chính.

Dưới triều hoàng đế Tiberius 

 17 CN – Cappadocia (miền trung Tiểu Á thuộc nước Thổ Nhĩ Kỳ), được thành lập sau khi vua phụ thuộc là Archelaos của Cappadocia mất.

Dưới triều hoàng đế Claudius 

 42 CN – Mauretania Tingitana
 42 CN – Mauretania Caesariensis
 41 hoặc 53 CN – Noricum
 43 CN – Britannia
 43 CN – Lycia
 46 CN – Thracia
 47 CN? – Alpes Graiae et Poeninae

Dưới triều hoàng đế Nero 

 62 CN – Pontus
 63 CN – Vương quốc Bosporos bị sáp nhập vào tỉnh Moesia Inferior. Năm 68 CN, hoàng đế Galba khôi phục Vương quốc Bosporos với tư cách nước phụ thuộc.
 63 CN? – Alpes Maritimae
 63 CN – Alpes Cottiae

Dưới triều hoàng đế Vespasianus 

 72 CN – Vương quốc Commagene bị sáp nhập vào tỉnh Syria sau khi vua phụ thuộc là Antiochus IV của Commagene bị phế truất.
 72 CN – Vương quốc Armenia Minor bị sáp nhập vào tỉnh Syria sau khi vua phụ thuộc là Aristobulus xứ Chalcis bị phế truất.
 72 CN – Ba vương quốc phụ thuộc tại vùng núi phía tây của vùng Cilicia được thành lập dưới triều hoàng đế Augustus đã bị hoàng đế Vespasianus giải thể và sáp nhập vào tỉnh Cilicia.
 74 CN – Lycia và Pamphylia được hoàng đế Vespasianus thành lập trên cơ sở hợp nhất tỉnh Lycia và vùng Pamphylia thuộc tỉnh Galatia.

Tham khảo

La Mã
Vùng lịch sử