Kiểm duyệt ở Myanmar

Kiểm duyệt tại Myanmar (còn gọi là Miến Điện) là kết quả của các chính sách chính phủ trong việc kiểm soát và điều chỉnh một số thông tin nhất định, đặc biệt là trên các cơ sở tôn giáo, sắc tộc, chính trị, và đạo đức.

Tự do ngôn luận và báo chí không được luật pháp bảo đảm. Nhiều đạo luật từ thời thuộc địa quy định về báo chí và thông tin vẫn tiếp tục được sử dụng. Cho đến tháng 8 năm 2012, mọi ấn phẩm (bao gồm các bài báo, phim hoạt hình, quảng cáo và tranh minh họa) đều cần phải được phê duyệt trước bởi Cục Thẩm định và Đăng ký Báo chí (PSRB) thuộc Bộ Thông tin. Tuy nhiên, các cuộc cải cách chính trị tại Myanmar năm 2011–2012 đã báo hiệu sự nới lỏng đáng kể trong các chính sách kiểm duyệt của đất nước và vào tháng 8 năm 2012, Bộ Thông tin đã dỡ bỏ yêu cầu các tổ chức truyền thông in ấn phải nộp tài liệu cho chính phủ trước khi xuất bản.

Burma xếp thứ 151 trong số 179 quốc gia trong Chỉ số tự do báo chí toàn cầu niên khóa 2012–2013 của tổ chức Phóng viên không biên giới. Tính đến năm 2023, Myanmar được coi là một trong những quốc gia kém tự do nhất thế giới về mặt kiểm duyệt. Freedom House chấm điểm quốc gia này chỉ 9 trên 100 trong Chỉ số Tự do Toàn cầu và phân loại là "không có tự do".

Lịch sử

Triều đại Konbaung 
Dưới thời trị vì của Vua Mindon Min thuộc triều đại cuối cùng của Burma, Triều đại Konbaung, đất nước này có một trong những nền báo chí tự do nhất ở châu Á. Mười bảy Điều khoản (Seventeen Articles), được thông qua năm 1873, đã bảo vệ quyền tự do báo chí.

Thời kỳ thuộc địa 
Năm 1878, sau khi Hạ Miến bị Vương quốc Anh sáp nhập, Đạo luật Báo chí Bản xứ (Vernacular Press Act) đã được thông qua nhằm cố gắng đàn áp sự tuyên truyền chống lại chính phủ Anh trên các tờ báo tiếng địa phương. Năm 1898, Bộ luật Tố tụng Hình sự cho phép chính phủ kết án người dân vì tội phản quốc và xúi giục nổi loạn với lý do phổ biến thông tin sai lệch chống lại nhà nước. Ngay sau đó, vào năm 1908, Đạo luật Các Hiệp hội Bất hợp pháp đã được ban hành để bóp nghẹt thêm quyền tự do ngôn luận.

Đạo luật Bí mật Chính thức được thông qua năm 1923, quy định việc bất kỳ ai sở hữu thông tin mật của nhà nước là trái pháp luật. Một thập kỷ sau, Đạo luật Điện báo Không dây Burma được thông qua, hình sự hóa việc sở hữu máy điện báo mà không có sự cho phép của chính phủ. Tuy nhiên, đã có nhiều ấn phẩm lưu hành trong thời kỳ thuộc địa, với sự gia tăng đều đặn. Năm 1911, có 44 tạp chí định kỳ và báo lưu hành, và con số này là 103 vào năm 1921. Đến cuối những năm 1930, đã có hơn 200 tờ báo và tạp chí định kỳ lưu hành, gấp đôi số lượng năm 1921.

Thời kỳ hậu độc lập 
Burma giành độc lập vào năm 1948. Hiến pháp Liên bang Miến Điện (1947) bảo đảm tự do ngôn luận, bảo đảm "các quyền tự do tư tưởng và biểu đạt". Hai năm sau, Đạo luật Quy định Khẩn cấp được ban hành, hình sự hóa việc cố ý lan truyền tin tức sai lệch và phỉ báng công chức cũng như quan chức quân đội. Bất chấp luật này, trong những năm 1950, Burma có một trong những nền báo chí tự do nhất châu Á, với 30 tờ báo hàng ngày (bằng tiếng Miến Điện, tiếng Trung Quốc, tiếng Anh và các ngôn ngữ Ấn Độ).

Sau cuộc đảo chính quân sự do Ne Win lãnh đạo năm 1962, Luật Đăng ký Nhà in và Nhà xuất bản đã được ban hành. Luật này, hiện vẫn còn hiệu lực, yêu cầu tất cả các nhà in và nhà xuất bản phải đăng ký và nộp bản sao ấn phẩm của họ cho Hội đồng Thẩm định Báo chí, trực thuộc Bộ Nội vụ và Tôn giáo (nay thuộc Bộ Thông tin). Năm 1975, Hiến pháp Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Liên bang Miến Điện (1975), Điều 157, bảo đảm "tự do ngôn luận, biểu đạt và xuất bản trong chừng mực việc hưởng các quyền tự do đó không đi ngược lại lợi ích của người lao động và chủ nghĩa xã hội."

Bản ghi nhớ gửi tất cả các Nhà in và Nhà xuất bản về việc Nộp Bản thảo để Thẩm định đã được Hội đồng Đăng ký Trung ương Nhà in và Nhà xuất bản ban hành. Nó đưa ra các hướng dẫn rõ ràng về các tài liệu sẽ bị kiểm duyệt, bao gồm những tài liệu có nội dung gây tổn hại đến chương trình xã hội chủ nghĩa Miến Điện, hệ tư tưởng nhà nước, nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, đoàn kết dân tộc, an ninh, hòa bình và trật tự công cộng, có tính chất khiêu dâm, phỉ báng, vu khống, hoặc chỉ trích chính phủ quốc gia. Cùng năm đó, Luật Bảo vệ Nhà nước được ban hành, cho phép chính quyền bỏ tù bất kỳ người nào bị nghi ngờ là mối đe dọa đối với hòa bình quốc gia. Luật này là cơ sở cho việc bắt giữ nhiều nhà báo và nhà văn.

Đảo chính năm 1988 
Sau cuộc đảo chính quân sự do Hội đồng Khôi phục Trật tự và Pháp luật Nhà nước (SLORC) lãnh đạo vào năm 1988, các lệnh thiết quân luật nhanh chóng được ban hành, cấm tụ tập nơi công cộng, cấm các hoạt động, ấn phẩm và bài phát biểu nhằm chia rẽ Lực lượng Vũ trang, và hình sự hóa việc xuất bản tài liệu mà không đăng ký với nhà nước. Các lệnh thiết quân luật này sau đó đã được bãi bỏ.

Sự cai trị của quân đội 
Năm 1996, một số luật đã được thông qua để kiểm soát việc phổ biến thông tin hơn nữa ở Burma. Bao gồm Luật Bảo vệ việc Chuyển giao Trách nhiệm Nhà nước một cách Hòa bình và Có hệ thống và Thực hiện Thành công các Chức năng của Đại hội Quốc gia chống lại các Rối loạn và Chống đối, nghiêm cấm các hoạt động nhằm phá hoại hòa bình, ổn định, luật pháp và trật tự. Ngoài ra, luật này quy định các hành vi hạ thấp Đại hội Quốc gia là bất hợp pháp. Các luật truyền thông bao gồm Đạo luật Truyền hình và Video, yêu cầu chủ sở hữu máy phát phương tiện (bao gồm tivi, vệ tinh và đầu ghi videocassette) phải xin giấy phép từ Bộ Truyền thông, Bưu chính và Điện báo và thành lập các Hội đồng Kiểm duyệt Video đối với các video sản xuất trong nước, và Luật Điện ảnh, yêu cầu giấy phép do Doanh nghiệp Điện ảnh Myanmar cấp khi làm phim đã được thông qua.

Phim ảnh chịu sự kiểm duyệt của Hội đồng Kiểm duyệt Điện ảnh. Ngoài ra, Luật Phát triển Khoa học Máy tính đã được thông qua. Theo luật này, tất cả các thiết bị máy tính phải được Bộ Truyền thông, Bưu chính và Điện báo phê duyệt. Bên cạnh đó, việc phân phối, chuyển giao hoặc thu thập thông tin làm suy yếu an ninh nhà nước, đoàn kết dân tộc và văn hóa là một hành vi phạm tội hình sự. SLORC, vào năm 1997, đã đổi tên thành Hội đồng Hòa bình và Phát triển Nhà nước (SPDC). Năm 2000, Luật Internet, cấm đăng tải các bài viết có hại cho lợi ích nhà nước, đã được SPDC ban hành. Tin tức nước ngoài cũng bị chính phủ kiểm duyệt. Các chương trình phát thanh của British Broadcasting Corporation và Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (Voice of America) bị gây nhiễu, bắt đầu từ năm 1995. Các phóng viên nước ngoài bị hạn chế đưa tin từ Myanmar và thường xuyên bị từ chối nhập cảnh.

Giai đoạn này chứng kiến nhiều vụ bắt giữ nhà báo nổi tiếng, chẳng hạn như Aung Pwint, người bị bỏ tù năm 1999 vì sở hữu máy fax và "gửi tin tức" cho các tờ báo bị cấm. Năm 2008, biên tập viên Thet Zin của tờ Myanmar Nation đã bị bắt vì sở hữu một bản sao báo cáo nhân quyền của Liên Hợp Quốc. Vào tháng 7 năm 2014, năm nhà báo đã bị bỏ tù 10 năm sau khi xuất bản một báo cáo cáo buộc chính phủ có kế hoạch xây dựng một nhà máy vũ khí hóa học mới. Các nhà báo mô tả việc bỏ tù này là một đòn giáng vào các quyền tự do truyền thông tin tức vừa mới giành được sau năm thập kỷ bị kiểm duyệt và đàn áp.

Internet

Kiểm duyệt Internet ở Burma được phân loại là có chọn lọc trong các lĩnh vực chính trị và công cụ Internet, là đáng kể trong lĩnh vực xã hội, và không có bằng chứng về việc lọc trong xung đột/an ninh bởi OpenNet Initiative vào tháng 8 năm 2012. Burma bị Phóng viên không biên giới liệt kê là kẻ thù của Internet vào năm 2011.

Theo một nghiên cứu do OpenNet Initiative (ONI) thực hiện năm 2005, kiểm duyệt Internet chủ yếu giới hạn ở các trang web liên quan đến các nhóm ủng hộ dân chủ và nội dung khiêu dâm. Ngoài ra, 85% các trang web cung cấp dịch vụ e-mail đã bị chặn. Tổng công ty Phát triển Công nghệ Thông tin và Truyền thông Myanmar (MICTDC) cấp phép cho các quán cà phê internet. Người dùng được yêu cầu đăng ký, và chủ sở hữu được yêu cầu lưu ảnh chụp màn hình hoạt động của người dùng cứ sau năm phút, và khi có yêu cầu, phải chuyển giao chúng cho MICTDC để giám sát. Tuy nhiên, quy định về quán cà phê internet còn lỏng lẻo.

ONI đã tiến hành thử nghiệm tại Burma trong tháng 8 năm 2012. Kết quả của các thử nghiệm này cho thấy cả phạm vi và chiều sâu của nội dung bị lọc đã giảm đáng kể so với tất cả các vòng thử nghiệm trước đó của ONI từ năm 2005. Tuy nhiên, các hạn chế đối với nội dung được coi là có hại cho an ninh nhà nước vẫn được duy trì. Nội dung khiêu dâm vẫn bị chặn rộng rãi, cũng như nội dung liên quan đến rượu và ma túy, trang web cờ bạc, trang web hẹn hò trực tuyến, giáo dục giới tính, nội dung đồng tính nam và nữ, và các công cụ vượt kiểm duyệt Internet. Năm 2012, gần như tất cả các trang web bị chặn trước đây của các đảng chính trị đối lập, nội dung chính trị phản biện và các trang tin tức độc lập đều có thể truy cập được, chỉ có 5 trong số 541 URL được thử nghiệm được phân loại là nội dung chính trị bị chặn.

Cải cách chính trị
Vào tháng 11 năm 2010, ngay sau khi Aung San Suu Kyi được trả tự do khỏi sự quản thúc tại gia, 10 ấn phẩm địa phương đã bị đình bản vì đặt "tầm quan trọng quá mức" vào việc trả tự do cho bà trong các bài viết của họ.

Kể từ ngày 10 tháng 6 năm 2011, PSRB đã cho phép các ấn phẩm tự kiểm duyệt các ấn phẩm liên quan đến giải trí, thể thao, công nghệ, sức khỏe và các vấn đề trẻ em, cho phép các biên tập viên lách luật bắt buộc phải nộp bản thảo báo cáo cho PSRB trước khi xuất bản. Sự nới lỏng này đã diễn ra trong một loạt các thử nghiệm trong một khoảng thời gian. Vào tháng 7 năm 2011, các ấn phẩm Nhóm 1, bao gồm 178 tạp chí và tạp chí định kỳ, không còn bị kiểm duyệt nữa. Trong hệ thống mới, vi phạm lần đầu yêu cầu ấn phẩm phải nộp khoản tiền đặt cọc 5.000.000 K (khoảng 5.000 USD). Vi phạm lần thứ hai dẫn đến một khoản tiền phạt được trừ vào khoản tiền đặt cọc đó. Số tiền bị thiếu hụt phải được nhà xuất bản nộp bù hoặc ấn phẩm sẽ bị cấm. Vào tháng 12 năm 2011, thêm 54 ấn phẩm thuộc thể loại kinh doanh và tội phạm đã được phép tự kiểm duyệt tác phẩm của mình.

Tint Swe, giám đốc Cục Thẩm định và Đăng ký Báo chí, đã công khai kêu gọi bãi bỏ kiểm duyệt truyền thông trong nước, nói rằng điều này không phù hợp với thực tiễn dân chủ. Tint Swe cũng đã chỉ ra rằng việc kiểm duyệt đối với video và phim sẽ được nới lỏng, nhưng không nêu rõ khung thời gian.

Vào tháng 9 năm 2011, một số trang web bị cấm bao gồm YouTube, Tiếng nói Dân chủ Miến Điện (Democratic Voice of Burma) và Đài Tiếng nói Hoa Kỳ đã được mở khóa. Các nhà báo nước ngoài, bao gồm cả những người từ British Broadcasting Corporation và Đài Tiếng nói Hoa Kỳ, đã được cấp thị thực vào nước này vào tháng sau đó. Một cố vấn tổng thống cho biết việc kiểm duyệt báo chí sẽ bị bãi bỏ vào năm 2012 theo luật truyền thông mới.

Vào tháng 1 năm 2012, Bộ Thông tin thông báo rằng họ đã chuyển dự thảo luật báo chí và truyền thông mới tới Văn phòng Tổng Chưởng lý để xem xét. Dự thảo luật, cần được Pyidaungsu Hluttaw (Quốc hội Liên bang) thông qua, mượn một số ngôn ngữ từ các luật tương tự ở Campuchia, Indonesia và Việt Nam. Dự thảo luật này, được điều chỉnh từ Luật Đăng ký Nhà in và Nhà xuất bản năm 1962, sẽ không được trình trong kỳ họp quốc hội thứ hai.

Vào tháng 8 năm 2012, Bộ Thông tin đã dỡ bỏ yêu cầu các tổ chức truyền thông in ấn phải nộp tài liệu cho chính phủ trước khi xuất bản; phim ảnh vẫn chịu sự kiểm duyệt trước. Người đứng đầu PSRB, Tint Swe, nói với Agence France-Presse rằng "kiểm duyệt bắt đầu vào ngày 6 tháng 8 năm 1964 và kết thúc sau 48 năm và hai tuần". Associated Press mô tả tuyên bố này là "bước đi kịch tính nhất từ trước đến nay hướng tới việc cho phép tự do ngôn luận tại quốc gia bị kìm kẹp lâu đời này". Tuy nhiên, lệnh cấm tư nhân sở hữu báo hàng ngày vẫn còn, cũng như luật cấm xuất bản "thông tin liên quan đến bí mật an ninh quốc gia". Các tổ chức báo chí bày tỏ sự lạc quan thận trọng trước sự thay đổi này, nhưng dự đoán rằng "một văn hóa tự kiểm duyệt lan tràn" sẽ vẫn tồn tại, do các nhà báo lo sợ các bản án tù dài hạn liên quan đến các cáo buộc phỉ báng và an ninh quốc gia.

Khi luật xuất bản dần được cải thiện ở Burma sau lệnh cấm kiểm duyệt trước khi xuất bản vào tháng 8 vừa qua, sự độc lập biên tập vẫn bị cản trở bởi yêu cầu mới đối với các ấn phẩm phải gửi các tác phẩm đã xuất bản để phân tích sau xuất bản. PSRB vẫn là mối đe dọa đối với tự do báo chí của quốc gia, nắm giữ quyền lực kiểm toán và trừng phạt các ấn phẩm được coi là kích động chính phủ Miến Điện như họ đã làm trong năm thập kỷ qua. Hai nhà báo Wa Lone và Kyaw Soe Oo của Reuters đã bị buộc tội và bỏ tù vào ngày 12 tháng 12 năm 2017 bởi chính quyền gần Rangoon vì che giấu 'tài liệu mật', vi phạm một đạo luật thời thuộc địa. Hai nhà báo Reuters đã đưa tin về cuộc di cư của người Rohingya chủ yếu theo đạo Hồi khỏi đất nước do sự đàn áp. Vào ngày 3 tháng 9 năm 2018, cả hai nhà báo đều bị kết án bảy năm tù, gây ra sự phẫn nộ trong cộng đồng quốc tế.

Đảo chính 2021

Internet
Sau khi quân đội Myanmar nắm quyền vào ngày 1 tháng 2 năm 2021, người dân Myanmar đã trải qua tình trạng mất kết nối internet, thường xuyên bị cắt dữ liệu di động đối với một số mạng và việc sử dụng một số trang web bị kiểm soát hoặc chặn. Việc sử dụng mạng xã hội bao gồm Facebook đã bị hạn chế, và những người có ảnh hưởng xã hội đã bị bắt vì các cuộc biểu tình chống đảo chính trên các nền tảng mạng xã hội. Facebook, từng là nền tảng thống trị ở Myanmar, hiện yêu cầu phải có VPN để truy cập, làm hạn chế phạm vi tiếp cận khán giả.

Viễn thông 
Các công ty viễn thông và nhà cung cấp dịch vụ internet đã được lệnh cài đặt phần mềm gián điệp chặn thu (intercept spyware) nhiều tháng trước cuộc đảo chính. Chính quyền quân sự (Junta) đã nắm quyền kiểm soát các công ty viễn thông lớn nhất như MPT, Mytel. Một trong những công ty viễn thông lớn nhất đất nước, Telenor, do chính phủ Na Uy sở hữu và điều hành, đã quyết định rời khỏi đất nước, và bán doanh nghiệp của mình cho M1 Group. M1 có kế hoạch bán 80% cổ phần cho Shwe Byain Phyu, công ty có mối liên hệ chặt chẽ với quân đội. Chi phí truy cập internet được báo cáo là đã tăng ở Myanmar, khiến một số người dân khó chi trả hơn. Điều này có thể hạn chế hơn nữa khả năng tiếp cận thông tin và các công cụ liên lạc.

Báo chí 
Các tờ báo chính thức do quân đội kiểm soát và đất nước không còn bất kỳ tờ báo độc lập nào được xuất bản. Quân đội đã gây áp lực buộc các tờ báo như 7 Day News và Eleven ngừng xuất bản. Sử dụng điều 505 (a) của Bộ luật Hình sự Myanmar, quân đội nhắm vào toàn bộ các tổ chức tin tức và yêu cầu truyền thông không được sử dụng thuật ngữ "junta" (chính quyền quân sự) và "coup d'état" (đảo chính) nếu không sẽ phải đối mặt với các lệnh trừng phạt như một hậu quả.

Truyền hình 
Quân đội cũng áp đặt lệnh cấm truyền hình vệ tinh. Họ tuyên bố rằng các chương trình phát sóng từ bên ngoài đe dọa an ninh nhà nước và bất kỳ ai vi phạm biện pháp này sẽ bị phạt một năm tù. Lệnh cấm nhắm vào các đài truyền hình độc lập như Tiếng nói Dân chủ Miến Điện (DVB), Mizzima và các phương tiện truyền thông sắc tộc khác như 74 Media có trụ sở tại Kachin và Hãng thông tấn Tachileik có trụ sở tại Shan. Nó cũng ảnh hưởng đến các kênh tin tức nước ngoài phát sóng qua vệ tinh vào nước này.

Xem thêm 
 Truyền thông Myanmar
 Điện ảnh Myanmar
 Văn học Myanmar
 Nhân quyền tại Myanmar

Tham khảo

Đọc thêm