Sông Đốc (xã)

Sông Đốc là một xã thuộc tỉnh Cà Mau, Việt Nam.

Địa lý 
Xã Sông Đốc có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Khánh Hưng và xã Trần Văn Thời
Phía tây giáp Vịnh Thái Lan
Phía nam giáp xã Phú Mỹ và xã Phú Tân
Phía bắc giáp xã Khánh Hưng.

Xã Sông Đốc có diện tích 83,95 km², dân số năm 2024 là 46.353 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Ngoài phần diện tích trên đất liền, xã còn quản lý hành chính hai hòn đảo nằm ngoài khơi là Hòn Chuối và Hòn Buông.

Hành chính 
Xã Sông Đốc được chia thành 22 ấp: 1, 2, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Đất Biển, Đất Mới, Mỹ Bình, Rẫy Mới, Tân Hòa, Tân Phú, Tân Thuận, Thị Kẹo, Vàm Xáng.

Lịch sử

= = Nguồn gốc tên gọi==  
Về tên gọi của xã, có lưu truyền sự tích rằng: Sông này vốn có tên là Khoa Giang. Tương truyền ngày trước, Nguyễn Ánh bị quân Tây Sơn đuổi đánh đến đây. Đô đốc thủy binh Nguyễn Văn Vàng đã xin Nguyễn Ánh được mặc hoàng bào để nghi binh cho Nguyễn Ánh trốn. Vị đô đốc này hy sinh; sau này được lập miếu thờ tại vùng này vào năm 1802. Từ đó, sông này được dân gian gọi là sông Ông Đốc.
 
Vào năm 1782, khi bị quân Tây Sơn truy đuổi, Nguyễn Ánh chạy về vùng đất phương Nam này và dừng chân ở cửa sông Ông Đốc để cầu viện quân Xiêm giúp đỡ. Có một vị quan không rõ họ chỉ biết tên là Đốc đã dám đứng ra ngăn cản hành động không có lợi cho đất nước Việt Nam này của Nguyễn Ánh, cuối cùng bị sát hại. Để tôn vinh tinh thần yêu nước của vị quan này mà người dân đã gọi tên sông là Ông Đốc (sau rút gọn thành Sông Đốc) và đó cũng là tên gọi của thị trấn này.

= = Thời phong kiến==  
Xưa kia, vùng đất trong vịnh Thái Lan này là vùng đất của Vương quốc Phù Nam, sau thuộc Chân Lạp và Đế chế Khmer. Từ giữa thế kỷ 17, những lưu dân người Việt và người Hoa đã đi thuyền dọc theo đường biển đến tận vùng này sinh sống.

Năm 1680, Mạc Cửu – một người Hoa từ [[Quảng Đông[] sang – lập ấp rải rác từ Vũng Thơm, Trủng Kè, Cần Vọt, Rạch Giá, Cà Mau. Khu vực ông khai phá trở thành thương cảng quan trọng, thôn ấp định cư hoặc nằm sát mé biển, thuận tiện cho ghe thuyền tới lui, hoặc ở đất cao theo Giang thành, sông Cái Lớn, sông Gành Hào, sông Ông Đốc để canh tác.

Sau khi Mạc Cửu dâng toàn bộ phần đất này thần phục nhà Nguyễn, Mạc Thiên Tứ con của Mạc Cửu đã vâng lệnh triều đình chúa Nguyễn lập ra đạo Long Xuyên (ngày nay đạo Long Xuyên gồm toàn bộ địa bàn tỉnh Cà Mau).

Vào năm 1808, thời Gia Long thứ 7, đổi tên đạo Long Xuyên thành huyện Long Xuyên, thuộc trấn Hà Tiên.

Năm 1825, thời Minh Mạng thứ 6, nhà Nguyễn đã đặt ra một quan tri huyện để cai trị.

= = Thời Pháp thuộc==  
Thời Pháp thuộc, Cà Mau là một quận của tỉnh Bạc Liêu. Vùng Sông Đốc lúc này thuộc vào tổng Quảng Xuyên của quận Cà Mau (sau tách ra thành quận Quảng Xuyên, xong đổi tên thành quận Cà Mau Nam rồi lại nhập trở lại vào quận Cà Mau).

= = Thời Việt Nam Cộng hòa==  
Ngày 9 tháng 3 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 32-VN về việc thành lập tỉnh Cà Mau trên cơ sở 2 quận: Cà Mau, Quảng Xuyên và 4 xã: Định Thành, Hòa Thành, Tân Thành, Phong Thạnh Tây của quận Giá Rai thuộc tỉnh Bạc Liêu.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh số 143-NV về việc:
 Thành lập tỉnh An Xuyên trên cơ sở đổi tên tỉnh Cà Mau.
 Tỉnh An Xuyên có 6 quận: Quản Long, Thới Bình, Sông Ông Đốc, Cái Nước, Đầm Dơi, Năm Căn. Vùng đất Sông Đốc lúc này thuộc quận Sông Ông Đốc.

= = Sau năm 1975==  
Dưới chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam, quận Sông Ông Đốc bị giải thể, thị trấn Sông Ông Đốc là một đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc hợp nhất tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau và 2 huyện An Biên, Vĩnh Thuận (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc hợp nhất tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc hợp nhất tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Bạc Liêu – Cà Mau.

Ngày 10 tháng 3 năm 1976, Chính phủ ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Minh Hải trên cơ sở đổi tên tỉnh Bạc Liêu – Cà Mau.

Ngày 29 tháng 12 năm 1978, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 326-CP. Theo đó, thị trấn Sông Ông Đốc thuộc huyện Trần Thời có phân vạch địa giới như sau:
Phía bắc giáp xã Khánh Hải
Phía đông giáp xã Khánh Hải và xã Phong Điền
Phía tây giáp Vịnh Thái Lan
Phía nam giáp rừng U Minh, xã Phong Điền.

Ngày 17 tháng 12 năm 1984, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 168-HĐBT về việc:
 Đổi tên huyện Trần Thời thành huyện Trần Văn Thời.
 Đổi tên thị trấn Sông Ông Đốc thuộc huyện Trần Thời thành thị trấn Sông Đốc thuộc huyện Trần Văn Thời.

Ngày 2 tháng 2 năm 1991, Ban Tổ chức – Cán bộ của Chính phủ ban hành Quyết định số 51/QĐ-TCCP về việc sáp nhập một phần diện tích và dân số của thị trấn Sông Đốc thuộc huyện Trần Văn Thời vào xã Phong Lạc.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Minh Hải thành tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau.

Ngày 20 tháng 12 năm 2012, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1151/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời là đô thị loại IV.

Ngày 9 tháng 11 năm 2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1755/QĐ-TTg về việc công nhận thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời là thị trấn đảo thuộc tỉnh Cà Mau.

Thị trấn Sông Đốc có diện tích tự nhiên là 2.914 ha với 35.669 nhân khẩu. Trong đó, có phần diện tích tự nhiên 61 ha là đảo Hòn Chuối và 12 ha là đảo Hòn Bươn nằm trên biển (phù hợp với quy định tại điều 19 Luật biển Việt Nam). Có 47 hộ với 146 nhân khẩu định cư và Đồn biên phòng Hòn Chuối, Trạm Hải quân 615 và Trạm Hải đăng Hòn Chuối.

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, HĐND tỉnh Cà Mau ban hành Nghị quyết số 28/NQ-HĐND về việc sáp nhập ấp Tân Thành thuộc xã Phong Điền vào ấp Tân Thuận.
Tính đến ngày 31/12/2024:
 Thị trấn Sông Đốc có 13 khóm: 1, 2, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7, 8, 9, 10, 11, 12 và 2 hòn đảo: Hòn Chuối, Hòn Buông.
 Một phần của xã Phong Điền có 9 ấp: Đất Biển, Đất Mới, Mỹ Bình, Rẫy Mới, Tân Hòa, Tân Phú, Tân Thuận, Thị Kẹo, Vàm Xáng.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Bạc Liêu vào tỉnh Cà Mau.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1655/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Cà Mau năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Sông Đốc thuộc tỉnh Cà Mau trên cơ sở toàn bộ 28,9 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 34.514 người của thị trấn Sông Đốc (bao gồm cụm đảo Hòn Chuối) và điều chỉnh 17,15 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 4.755 người của xã Phong Điền thuộc huyện Trần Văn Thời.

Xã Sông Đốc có 83,95 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 46.353 người.

Văn hóa 
Xã Sông Đốc cũng là nơi diễn ra các lễ hội truyền thống đặc sắc, tiêu biểu là lễ hội Nghinh Ông – còn gọi là lễ rước "Đại tướng quân Nam Hải", tổ chức vào tháng hai âm lịch hằng năm.

Chú thích

Tham khảo