Cá hồi vân

Cá hồi vân (tên khoa học Oncorhynchus mykiss) là một loài cá hồi bản địa ở các sông nhánh của Thái Bình Dương ở châu Á và Bắc Mỹ. Loài đầu thép là một loại cá hồi cầu vồng bơi ngược sông để sinh sản thường trở về vùng nước ngọt để đẻ trứng sau hai hoặc ba năm sinh sống ở biển; cá hồi cầu vồng và cá hồi đầu thép là loài tương tự. Loài cá này được gọi là salmon trout trong tiếng Anh. Nhiều loài cá hồi trong Họ Cá hồi được gọi là cá hồi, một số bơi ngược sông để sinh sản như cá hồi còn một số chỉ sống ở nước ngọt.

Loài đã được du nhập với mục đích nuôi làm thực phẩm, thể thao ít nhất 45 quốc gia, và mọi châu lục ngoại trừ châu Nam Cực. Trong một số địa điểm, chẳng hạn như Nam Âu, Australia và Nam Mỹ, chúng đã có ảnh hưởng tiêu cực các loài cá bản địa do chúng ăn thịt, cạnh tranh vượt trội so với loài cá bản địa, truyền các bệnh truyền nhiễm (chẳng hạn như bệnh Whirling truyền bởi Tubifex) hoặc lai tạo với các loài liên quan chặt chẽ và phân loài có nguồn gốc ở phía tây Bắc Mỹ.

Quá trình phân loại 
Tên khoa học của cá hồi vân là Oncorhynchus mykiss. Loài ban đầu được đặt tên bởi nhà tự nhiên học và phân loại học người Đức tên Johann Julius Walbaum năm 1792 dựa trên các mẫu điển hình lấy ở bán đảo Kamchatka, Siberia. Tên loài mà Walbaum đặt là mykiss, vốn có nguồn gốc từ tiếng Kamchatkan: mykizha. Tên chi gồm các từ onkos tiếng Hy Lạp nghĩa là "móc", và rynchos tiếng Hy Lạp nghĩa là "mũi", xuất phát từ chiếc hàm nối của con đực.

Ông John Richardson, một nhà tự nhiên học người Scotland, đặt tên mẫu vật của loài này là Salmo gairdneri vào năm 1836 để vinh danh Meredith Gairdner, một bác sĩ phẫu thuật Công ty Vịnh Hudson tại Fort Vancouver trên sông Columbia đã cung cấp Richardson mẫu vật. Năm 1855, người phụ trách bảo tàng Địa chất và Khoáng Vật ở Viện Khoa học California tên là William P. Gibbons tìm thấy mẫu và đặt tên là Salmo iridia (Tiếng La-tinh: cầu vồng), sau đó sửa lại thành Salmo irideus. Những tên này đã bị bỏ đi khi Walbaum mô tả tổng quan mẫu vật và do đó ưu tiên tên ông đặt ra. Năm 1989, các nghiên cứu về hình thái và di truyền chỉ ra rằng cá hồi của lưu vực Thái Bình Dương gần hơn về mặt di truyền với cá hồi Thái Bình Dương (chi Oncorhynchus) so với chi Salmos - cá hồi nâu (Salmo trutta) hoặc cá hồi Đại Tây Dương (Salmo salar) của lưu vực Đại Tây Dương. Như vậy, trong năm 1989, các nhà phân loại học đã chuyển cá hồi vân, Oncorhynchus clarki và các loài cá hồi thuộc lưu vực Thái Bình Dương vào chi mang tên là Oncorhynchus. Vì ưu tiên tên mà Walbaum đặt ra, nên tên loài Oncorhynchus mykiss đã trở thành tên khoa học của cá hồi vân.

Phân loài 
Phân loài của Oncorhynchus mykiss được liệt kê phía dưới bởi nhà sinh vật biển Robert J. Behnke (2002):

Mô tả 
Cá hồi vùng nước ngọt khi trưởng thành nặng từ  trong môi trường sông, trong khi cá ở hồ và cá bơi ngược sông có thể đạt . Màu của cá thể giữa các phân loài hay nơi sống rất khác nhau. Cá hồi vùng nước ngọt khi trưởng thành phần lớn có màu trộn của xanh lá cây và xanh da trời hoặc màu xanh ô-liu cùng với những đốm đen lớn dọc suốt chiều dài của cơ thể. Cá trưởng thành có sọc đỏ rộng, dọc theo hàng vẩy, xuất phát từ mang cho đến đuôi thể hiện rõ nhất ở giống đực. Đuôi cá hơi vuông và được xẻ một chút ở giữa. Còn cá hồi ở hồ và cá bơi ngược sông thường có màu hơi bạc và không có sọc đỏ trên hàng vẩy như cá hồi vùng nước ngọt. Phần lớn cá hồi ở tuổi bắt đầu trưởng thành ở vùng nhiệt đới có vạch tối. Ở một số loài cá hồi vân hay cá hồi vàng, vạch tối có thể xuất hiện cho đến khi đến tuổi trưởng thành. Một số cá hồi cầu vồng ven biển (), cá hồi vân sông Columbia, giống lai "cutbow" (giữa Oncorhynchus mykiss và Oncorhynchus clarki) có vạch màu hơi đỏ hay màu hồng, giống như Oncorhynchus clarki. Trong nhiều nước, cá hồi lai nuôi trại có thể được phân biệt với cá hồi bản địa bằng cách nhìn vây, nhất là trên các vây mỡ.

Vòng đời 
Có hồi cầu vồng, bao gồm cá bẹ, thường đẻ trứng vào khoảng thời gian từ đầu đến cuối xuân (tháng 1 đến tháng 6 ở Bắc Bán cầu và tháng 9 đến tháng 11 ở Nam Bán cầu) khi nhiệt độ nước ít nhất . Cá hồi cầu vồng có thể sống lâu nhất là 11 năm.

Cá nước ngọt 

Cá hồi cầu vồng nước ngọt thường sống và sinh sản ở sông nhỏ hoặc hơi lớn, nông, giàu oxi, dưới đấy sông là dải sỏi đá. Cá phát triển ở vùng suối có nhiều phù sa hay đá suối, vốn là những nhánh sông đặc trưng của lưu vực Thái Bình Dương.

Chú thích

Tham khảo
 
 

Cá hồi
Động vật Canada
Cá Ngũ Đại Hồ
Cá Thái Bình Dương
M
Cá Canada
Cá Pakistan
Cá Tây Hoa Kỳ
M
M
G
I
Cá nước lạnh
Cá thương mại
Động vật được mô tả năm 1792
Loài cá xâm lấn
Cá nước ngọt châu Á
Loài an toàn theo NatureServe
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN