Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Yên Thao

Yên Thao (24 tháng 12 năm 1927 – 16 tháng 1 năm 2024) là một nhà thơ, nhà báo người Việt Nam. Ông được biết từ thời Chiến tranh Đông Dương, với nhiều bài thơ mang chất lãng mạn chiến tranh, nổi bật nhất là bài Nhà tôi, được nhạc sĩ Anh Bằng phổ nhạc với tên "Chuyện giàn thiên lý". Ngoài ra, ông còn có các bút danh khác như Nguyễn Bảo, Cử Yên, Lang Bang, Thái Dương

Thân thế sự nghiệp
Ông tên thật là Nguyễn Bảo Thịnh, sinh ngày 21 tháng 1 năm 1927, quê Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, Hà Nội. Sau khi người Pháp tái xâm lược Đông Dương năm 1946, ông tham gia Kháng chiến chống Pháp, chiến đấu trong quân đội. Thời gian này ông sáng tác nhiều bài thơ lãng mạn chiến tranh được nhiều người biết đến, nổi danh cùng với một số nhà thơ trẻ cùng thời như Quang Dũng, Tất Vinh, Hồng Nguyên...

Tác phẩm 
Giọt lệ màu nâu (1927)
 Nhà tôi

Về bài thơ "Nhà tôi" 
Năm 1949, ông công tác văn nghệ quân đội tại Liên khu 3. Một lần theo một đơn vị đánh vào một đồn binh Pháp đồn trú cạnh sông ở một làng đồi, trong lúc chờ đợi giờ nổ súng, ông trò chuyện với anh em và được biết ở đơn vị này có một chiến sĩ quê ở ngay làng đồi đó. Phía bên ấy đang còn mẹ và vợ. Anh lấy vợ được chừng tháng thì chiến tranh bùng nổ. Chàng trai lên đường đi kháng chiến, chia tay người vợ trẻ. Trong câu chuyện, mấy lần cậu ta nhắc tới giàn thiên lý của nhà mình. Ông rất thích câu chuyện và viết nên bài thơ "Nhà tôi". Có lẽ người viết đã hoà nhập được với người kể nên bài thơ được đông đảo anh em lính thuộc và nhanh chóng được phổ biến cả vào các chiến trường Nam Bộ. Không chỉ lính xuất thân từ nông thôn, cả những lính thành phố cũng tìm thấy thấp thoáng trong bài thơ những nét hợp với mình. Ở đây xin nói thêm, có nhiều văn bản ghi nhầm câu "Nhà tôi ở cuối thôn đồi" thành "Nhà tôi ở cuối thôn Đoài". Điều này không đúng với nguyên gốc bài thơ.

Bài thơ đã được nhạc sĩ Anh Bằng phổ nhạc, dưới tiêu đề "Chuyện giàn thiên lý" và "Chuyện giàn thiên lý 2". Tuy nhiên, bài hát "Chuyện giàn thiên lý" được nhiều người yêu thích hơn. Bài hát đã được nhiều ca sĩ như Mạnh Đình, Trường Vũ, Như Quỳnh, Duy Khánh... thể hiện và khá phổ biến ở cả trong nước và các kiều bào ở nước ngoài.

Qua đời
Ông qua đời lúc 02h43 ngày 16 tháng 1 năm 2024 tại Hà Nội, hưởng thọ 98 tuổi.

Gia đình 
Vợ ông là bà Đỗ Thị Phú, sinh 17 tháng 1 năm 1929, quê Đại Gia, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây. Hai người gặp nhau trong kháng chiến chống Pháp, cưới nhau ở Phú Thọ tháng 11 năm 1953. Hai ông bà đều là học sinh thoát ly gia đình đi kháng chiến.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Yên Thao làm thơ trữ tình

Nhà thơ Việt Nam
Người Hà Nội
Cục Thiết kế Chế tạo Thiết bị KBP

Phòng thiết kế chế tạo khí cụ thành phố Tula (tiếng Nga: ФГУП «Конструкторское бюро приборостроения»), thường viết tắt là KBP, là nhà thiết kế và chế tạo vũ khí chính xác của Nga. Tiền thân của nó là Phòng Thiết kế Công cụ thời Liên Xô, thành lập năm 1927 tại thành phố Tula.

Có các loại vũ khí sau đã được KBP thiết kế và chế tạo:
 Pháo Gatling AK-630
 Hệ thống phòng không hải quân Kashtan CIWS
 Hệ thống vũ khí có điều khiển GWS Hermes
 Tên lửa chống tăng 9K115-2 Metis-M (định danh của NATO: AT-13 "Saxhorn-2")
 Tên lửa chống tăng 9K121 Vikhr (AT-16 "Scallion")
 Tên lửa chống tăng 9M113 Konkurs (AT-5 "Spandrel")
 Tên lửa chống tăng 9M133 Kornet (AT-14 "Spriggan")
 Hệ thống phòng không Tunguska-M1 (SA-19 "Grison")
 Hệ thống phòng không Pantsir-S1 (SA-22 "Greyhound")
 Tên lửa phòng không 9K22 Tunguska (SA-19 Grisom)
 Khí cụ bay có điều khiển bằng laser 30F39 Krasnopol 152-mm
 Súng Gatling GShG-7,62
 Súng Gatling Yak-B 12,7 mm
 Pháo GSh-30-1
 Pháo GSh-30-2
 Pháo GSh-23
 Pháo Gatling GSh-6-23
 Pháo Gatling GSh-6-30
 Tiểu liên PP-90
 Tiểu liên PP-93
 Tiểu liên PP-2000
 Súng cạc bin 9A-91
 Súng bắn tỉa VSK-94
 Súng bắn tỉa VSSK Vykhlop
 Các loại súng ngắn "Rys"
 Súng ngắn GSh-18
 Shotgun RMB-93
 Súng phóng lựu 6G-30
 Súng phóng lựu GM-94
 Súng phóng lựu GP-25, GP-30
 Súng phóng lựu AGS-17, AGS-30
 Hệ thống phòng thủ chủ động Drozd
 Súng săn Berkut (súng săn)

Tham khảo

Liên kết ngoài 
  KBP Trang web chính thức 
  KBP Trang web chính thức 

Công ty sản xuất súng Nga
Công ty sản xuất vũ khí
Khoa học và công nghệ tại Liên Xô
Thìn Hàn

Thìn Hàn hoặc Thần Hàn là một liên minh lỏng lẻo của các bộ tộc từng tồn tại từ khoảng thế kỷ 1 TCN cho đến thế kỷ 4 SCN ở nam bộ bán đảo Triều Tiên, phía đông thung lũng sông Nakdong, Gyeongsang. Thìn Hàn là một trong Tam Hàn, cũng với Biện Hàn và Mã Hàn. Thìn Hàn về sau bị hợp nhất vào Tân La, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Thìn Hàn được hình thành sau sự hỗn loạn và làn sóng di cư sau khi Cổ Triều Tiên sụp đổ vào năm 108 TCN.

Văn hóa
Mối quan hệ giữa Thìn Hàn với Thìn Quốc trước đó là không rõ ràng, mặc dù biên niên sử Tam quốc sử ký đương thời đã đồng nhất Thìn Hàn với Thìn Quốc (trong khi một ghi chép khác mô tả Thìn là tiền thân của toàn bộ Tam Hàn). Thìn Hàn và Biện Hàn về cơ bản chia sẻ cùng một nền văn hóa, với nhiều phong tục tôn giáo khác nhau, và dường như không dược phân tách bằng một biên giới rõ ràng.

Người dân tuyên bố rằng họ là hậu duệ của những người Tần di cư, chạy trốn các chính sách lao động và chuyển đến Mãn Hàn, và họ được cấp vùng đất phía đông. Liên minh này cũng được gọi là Tần Hàn (秦韓). Có tài liệu cho rằng các vị vua là người Mã Hàn song không có các bằng chứng khảo cổ cho việc này.

Tiểu quốc bộ tộc
Theo Tam quốc sử ký, Thìn Hàn có 12 tiểu quốc:

 Saro (사로국, 斯盧國, Tư Lô Quốc), tiểu quốc hùng mạnh nhất Thìn Hàn, cũng được gọi là Seorabeol. Năm 503, Saro đổi tên thành "Tân La".
 Gijeo (기저국, 己柢國, Kỷ Đế Quốc), nay thuộc Andong.
 Bulsa (불사국, 不斯國, Bất Tư Quốc), nay thuộc Changnyeong.
 Geun-gi (근기국, 勤耆國, Cần Kỳ Quốc), nay thuộc Pohang hay Cheongdo.
 Nanmirimidong (난미리미동국, 難彌理彌凍國, Nan Di Lý Di Đống Quốc), nay thuộc Miryang, cũng được gọi là "Mirimidong".
 Yeomhae (염해국, 冉奚國, Nhiễm Hề Quốc), nay thuộc Ulsan.
 Gunmi (군미국, 軍彌國, Quân Di Quốc), nay thuộc Sacheon.
 Yeodam (여담국, 如湛國, Như Đam Quốc), nay thuộc Gunwi.
 Horo (호로국, 戶路國, Hộ Lộ Quốc), nay thuộc Sangju.
 Juseon (주선국, 州鮮國, Châu Tiên Quốc), nay thuộc Gyeongsan.
 Mayeon (마연국, 馬延國, Mã Diên Quốc), nay thuộc Miryang.
 U-yu (우유국, 優由國, Ưu Do Quốc), nay thuộc Cheongdo hay Yeongdeok.

Theo Tam quốc sử ký, vương quốc Tân La (kinh đô tại Gyeongju ngày nay), được Hách Cư Thế thành lập vào năm 57 TCN, ông đã thống nhất 6 bộ tộc Thìn Hàn dưới quyền cai quản của mình. Các sử sách khá mâu thuẫn vè mối quan hệ của Thìn Hàn, Saro, Seorabeol, và vương quốc Tân La sau này.

Không có nhiều tư liệu về cuộc sống thường ngày của người Thìn Hàn. Tôn giáo thống trị tại đây là Shaman giáo, và nó cũng đóng một vai trò quan trọng trong chính trị. Nông nghiệp tập trung chủ yếu và trồng lúa gạo song cũng tồn tại lĩnh vực chăn nuôi.

Vị trí
Hầu hết các giải thuyết chỉ ra rằng vị trí của Thìn Hàn là các khu vực: bồn địa Gyeongju và vùng bờ biển Nhật Bản liền kề. Nó là láng giềng của liên minh Biện Hàn ở phía tây nam, và giáp với Mã Hàn ở phía tây. Ở phía bắc là các quận của Trung Hoa và tiểu quốc duyên hải Đông Uế. Tuy nhiên, một vài học giả cho rằng Thìn Hàn nằm tại thung lũng sông Hán, giáp với Mã Hàn ở phía bắc và Biện Hàn ở phía nam.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Lịch sử Triều Tiên
Tân La
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên cổ đại
Cựu bang liên
Serie A 2009-10

Serie A 2009–10  (còn được gọi là Serie A TIM) là mùa giải Serie A thứ 78 kể từ khi giải đấu được thành lập. Giải có 3 đội được thăng hạng từ Serie B, thay thế cho 3 đội phải xuống hạng ở mùa giải 2008–09. Nike là nhà tài trợ cho trái bóng mới - the T90 Ascente - được sử dụng ở mùa giải này.

Cuộc đua giành danh hiệu chỉ được định đoạt vào ngày cuối cùng của mùa giải với việc Inter Milan lên ngôi vô địch và đây cũng là danh hiệu thứ 5 liên tiếp của họ. Inter đồng thời cũng là đội bóng Ý đầu tiên giành được cú ăn 3 sau khi chiến thắng tại Coppa Italia và Champions League.

Câu lạc bộ tham dự

Có tất cả 20 đội bóng tham dự mùa giải 2009–10:

Nhân sự
 Davide Ballardini đã rút khỏi công việc huấn luyện vào ngày 5 tháng 6, ngay khi Walter Zenga được bổ nhiệm làm huấn luyên viên mới. Tiếp đó, ông đã kết thúc hợp đồng của mình bằng 1 thỏa thuận 2 bên vào ngày 13 tháng 6.
 Gennaro Ruotolo ban đầu đã chấp nhận ở lại Livorno sau khi dẫn dắt đội bóng thăng hạng Serie A. Tuy vậy, vào ngày 9 tháng 7, bộ phận kỹ thuật của liên đoàn bóng đá Ý thông báo Ruotolo không thể làm huấn luyện viên tại Serie A do thiếu chứng chỉ để hành nghề. Sau vụ việc này, Vittorio Russo đã được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng, dẫu vậy trên thực tế Ruotolo vẫn đóng vai trò huấn luyện viên câu lạc bộ dù ông chỉ giữ chức vụ trợ lý huấn luyện viên cho Russo. Ông sau đó đã rời khỏi vị trí trợ lý huấn luyện viên vào ngày 20 tháng 9.
 Huấn luyện viên đội Siena Primavera (đội U-19) - Marco Baroni đã được bổ nhiệm làm HLV đội 1 vào ngày 29 tháng 10, sau đó ông quay trở về công việc cũ vào ngày 23 tháng 11.
 Gennaro Ruotolo đã được phép đảm nhận ghế huấn luyện viên mà không cần chứng chỉ hành nghề yêu cầu sau khi nhận được giấy phép miễn trừ tạm thời trong 60 ngày từ liên đoàn bóng đá Ý.
 Huấn luyện viên đội trẻ Giorgio Melis được đảm nhận chức vụ huấn luyện viên tạm quyền mà không cần chứng chỉ hành nghề yêu cầu sau khi nhận được giấy phép miễn trừ tạm thời 60 ngày từ liên đoàn bóng đá Ý.

Danh sách trên không bao gồm việc xin từ chức của Serse Cosmi tại Livorno vào ngày 24 tháng 1 năm 2010, do nó đã bị câu lạc bộ từ chối 2 ngày sau đó sau cuộc gặp giữa Cosmi và chủ tịch câu lạc bộ Aldo Spinelli, và do không có trận đấu nào diễn ra trong khoảng thời gian ngắn đấy.

Bảng xếp hạng

||rowspan=10 style="background-color:white;"|

Kết quả

Cầu thủ ghi bàn

Chú thích

Liên kết ngoài
 2009–10 Serie A Season at RSSSF
2009–10 Serie A Season at ESPN 

Serie A
Ý năm 2009
Ý năm 2010
Serie A 2010–11

Giải vô địch bóng đá Ý 2010–11 (Serie A 2010–11) cũng còn được gọi là Serie A TIM theo lý do tài trợ) là mùa giải thứ 79 của Serie A kể từ khi giải đấu được thành lập, và là mùa giải đầu tiên được tổ chức bởi một hội đồng riêng biệt với Serie B. Giải đấu được bắt đầu từ ngày 28 tháng 8 năm 2010 và kết thúc vào ngày 22 tháng 5 năm 2011. Inter Milan là đương kim vô địch của giải.

A.C. Milan đã giành chức vô địch Serie A 2010–11 và cũng là chức vô địch thứ 18 trong lịch sử câu lạc bộ sau trận hòa không bàn thắng trên sân khách trước Roma vào ngày 7 tháng 5 năm 2011. Kết quả này giúp đảm bảo rằng với 2 vòng đấu còn lại, đội xếp sau - Inter cũng chỉ có thể bằng điểm với Milan, và Milan vẫn là đội nắm giữ lợi thế nhờ có thành tích đối đầu tốt hơn. Cúp vô địch sau đó được trao cho Milan trong trận đấu tiếp theo trên sân nhà vào ngày 14 tháng 5.

Đây là danh hiệu Scudetto đầu tiên của Milan kể từ năm 2004 và là dấu chấm hết cho 5 mùa giải thống trị liên tiếp của Inter Milan. Serie A 2010–11 cũng là danh hiệu đầu tiên của huấn luyện viên Massimiliano Allegri ngay trong năm đầu ông dẫn dắt Milan. Milan là đội dẫn đầu bảng xếp hạng trong phần lớn mùa giải và lên ngôi vô địch sớm trước 2 vòng đấu. Đáng chú ý, họ đã đánh bại đương kim vô địch Inter Milan 2 lần trong giải đấu và cũng làm điều tương tự với đội đứng thứ 3 Napoli. Trước đó trong kì chuyển nhượng mùa hè, Milan đã củng cố đội hình với 2 cầu thủ Zlatan Ibrahimović và Robinho. Sau đó họ tiếp tục mang về Antonio Cassano và Mark van Bommel trong kì chuyển nhượng mùa đông.

Câu lạc bộ tham dự
Giải đấu bao gồm 17 đội từng góp mặt tại Serie A 2009–10, 3 đội thăng hạng từ Serie B 2009–10 (2 đội lên hạng trực tiếp, 1 đội thắng trận playoff). Ngày 30 tháng 5 năm 2010, Lecce và Cesena, bằng việc kết thúc ở 2 vị trí dẫn đầu, đã giành được vé lên chơi tại Serie A. Brescia là đội bóng Serie B thứ 3 thăng hạng vào ngày 13 tháng 6 năm 2010 sau khi vượt qua Torino với tổng tỉ số 2–1 trong lượt trận playoff. Lần gần nhất Cesena tham dự Serie A là ở mùa giải 1990–91, trong khi Brescia đã phải chơi 5 mùa tại Serie B kể từ khi xuống hạng ở mùa giải 2004–05. Còn Lecce, xuống hạng ở mùa giải 2008–09 và chỉ mất 1 năm tại Serie B để quay trở lại giải đấu cao nhất nước Ý.

Thay đổi huấn luyện viên

Bảng xếp hạng

 

|| style="background:#f9f9f9;"|

|| rowspan="9" style="background:#f9f9f9;"|

kết quả thi đấu

Vua phá lưới
.

Chú thích

Serie A
A La Già Da

A La Già Da (아시량국, 阿尸良國)), và Alla (안라, 安羅, An La), là một thành bang của liên minh Già Da vào thời Tam Quốc Triều Tiên. Lãnh thổ thành bang thuộc địa phận huyện Haman ngày nay. Khi chính sách đối ngoại mang tính đối đầu của Đại Già Da thất bại. A La Già Da và các chính sách ít mang tính đối đầu hơn của nó đã giúp đỡ liên minh trong thập niên 540.

Trong thế kỷ thứ 6, liên minh Già Da không thể mạo hiểm để có thái độ thù địch với Tân La hay Bách Tế. A La Già Da đã đưa ra một thỏa thuận quan trọng trong nỗ lực theo đuổi các giải pháp ngoại giao nhằm duy trì nền độc lập của mình, bao gồm cả việc tổ chức đàm luận giữa Bách Tế, Tân La và Nụy Quốc (Nhật Bản).

Liên minh Già Da đã bị suy yếu phần lớn vào thời điểm đó, các thành bang phía tây bắc của liên minh nằm dưới sự ảnh hưởng của Bách Tế (đời vua Bách Tế Thánh vương) trong khi các thành bang ở phía tây nam chịu ảnh hưởng của Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương). A La Già Da tìm cách duy trì nền độc lập của mình bằng cách tự liên minh mình với Cao Câu Ly, và sau đó mời Cao Câu Ly (đời vua Cao Câu Ly Dương Nguyên Vương) xâm lược Bách Tế (đời vua Bách Tế Thánh vương) và năm 548. Vua Cao Câu Ly Dương Nguyên Vương đã cử 6.000 lính tấn công thành Ngốc Sơn (Doksan) của Bách Tế song Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương) đã cho một đội quân chi viện cho Bách Tế. Nỗ lực của A La Già Da nhằm làm suy yếu ảnh hướng của Bách Tế này đã không thành công khi Cao Câu Ly thất bại trong chiến tranh.

Năm 553, Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương) đã đè bẹp Bách Tế (đời vua Bách Tế Thánh vương) trong một cuộc chiến và chiếm được khu vực Gyeonggi (bồn địa sông Hán), chấm dứt 120 năm liên minh giữa hai nước. Tân La của vua Tân La Chân Hưng Vương bắt đầu sáp nhập các thành bang Già Da đã chịu ảnh hưởng của mình từ trước và xâm chiếm các thành bang còn lại nằm trong tầm ảnh hưởng của Bách Tế (đời vua Bách Tế Uy Đức vương). A La Già Da đầu hàng Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương) và bị sáp nhập vào Tân La năm 559.

Xem thêm
 Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Già Da
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Đại Già Da

Đại Già Da là một thành bang thuộc liên minh Già Da vào thời Tam Quốc Triều Tiên. Lãnh thổ Đại Già Da ngày nay thuộc huyện Goryeong, tỉnh Gyeongsang Bắc của Hàn Quốc.

Theo "địa chí" trong Tam quốc sử ký, Đại Già Da tồn tại trong khoảng 520 năm bắt đầu từ vị vua đầu tiên là, Ijinashi (이진아시왕, 伊珍阿豉王, Y Trân A Thị Vương), cho tới vị vua cuối cùng là Doseolji (도설지왕, 道設智王, Đạo Thiết Trí Vương). Đại Già Da có 16 vị vua từ Ininashi đến Doseolji song chỉ có năm người là còn được biết đế. Vua Haji (하지왕, 荷知王, Hà Tri Vương) đã từng cử sứ thần sang Nam Tề (南齊) vào năm 479. Theo sử sách Trung Hoa, ông được xếp hàng thứ ba, tức dưới Bách Tế và Tân La.

Đại Già Da phát triển nhanh chóng và đóng một vai trò quan trọng trong liên minh Già Da vào thế kỷ thứ 5, một phần vì có nghề chế tác đồ sắt thép tiên tiến, nhưng sự tiến triển của nó và toàn liên minh bị giới hạn bởi hai nước láng giềng là Tân La và Bách Tế, là những thực thể đã phát triển đầy đủ và có tính tập trung cao hơn. Những phát hiện trong tư liệu cổ và các bằng chứng khảo cổ đã cho thấy một xã hội phân tầng quý tộc ở mức cao tại Đại Già Da và liên minh Già Da trong thời điểm này.

Hà Tri Vương liên minh với Bách Tế và Tân La chống lại Cao Câu Ly vào năm 481. Đại Già Da cũng liên minh với Bách Tế (đời vua Bách Tế Thánh vương) để chống Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương) trong trận đánh ở thành Gwansan năm 554, song cả Bách Tế và Già Da đều phải chịu thiệt hại nặng nề. Chính sách đối đầu làm cho các thành viên khác của liên minh Già Da xa lánh, và Đại Già Da đã mất vị trí lãnh đạo liên minh cho A La Già Da (Ara Gaya).

Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương), vốn sẵn sàng hợp nhất phần lớn liên minh Già Da, đã xâm lược Đại Già Da như là một hình phạt do việc thành bang này đã liên minh với Bách Tế vào năm 554. Đại Già Da (đời vua Đạo Thiết Trí Vương) đã thất bại trước đội quân của tướng Tân La là Kim Isabu (Kim Dị Tư Phu) vào năm 562. Đại Già Da sau đó bị sáp nhập vào Tân La.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Già Da

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cyber Museum of Daegaya

Già Da
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia Đông Á
Cổ Ninh Già Da

Cổ Ninh Già Da là một trong các thành bang bộ lạc của liên minh Già Da vào thời Tam Quốc Triều Tiên. Lãnh thổ của thành bang này tập trung tại thành phố Sangju, tỉnh Gyeongsang Bắc của Hàn Quốc hiện nay. Truyền thuyết cho rằng một vị vua Thái Tổ là người sáng lập nên Cổ Ninh Già Da, và ông là người được chôn cất trong lăng mộ ở núi Obong tại Hamchang-eup, Sangju.

Một liên minh bằng con đường hôn nhân được hình thành giữa Tân La (đời vua Tân La Pháp Hưng Vương) và Cổ Ninh Già Da vào năm 522. Vì vậy, Cổ Ninh Già Da không tham gia tấn công Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương) cùng với liên minh Bách Tế-Đại Già Da vào năm 554. Tuy nhiên, điều này cũng không giúp đem lại lợi ích lâu dài cho thành bang. Theo cả Tam quốc sử ký và Nihonshoki (Nhật Bản thư kỷ), thành bang Cổ Ninh Già Da đã thất bại trước quân đội của Tân La (đời vua Tân La Chân Hưng Vương) vào năm 562, tức là cùng năm mà thành bang Đại Già Da bị quân Tân La tàn phá.

Các thành viên của gia tộc Kim ở Hamchang nhận nguồn gốc của mình là các vị vua của Cổ Ninh Già Da.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Già Da
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Gyeongsang Bắc
Nadira Rashidovna Isayeva

Nadira Isayeva hoặc Isaeva () là nhà báo người Nga, người nổi tiếng quốc tế về vụ tường thuật những vấn đề an ninh ở vùng Bắc Kavkaz.

Hoạt động
Isayeva là tổng biên tập tuần báo Chernovik ở Dagestan, một tờ báo được tổ chức Phóng viên không biên giới mô tả là "tờ báo độc lập hàng đầu của Dagestan". Trong vai tổng biên tập, bà đã cho đăng hàng loạt bài chỉ trích chiến thuật của Cục An ninh Liên bang (Federal Security Service) trong đấu tranh chống Nổi dậy ở Bắc Kavkaz.

Năm 2008, bà xuất bản bài phỏng vấn một nhà cựu lãnh đạo quân du kích trong đó đối tượng cáo buộc chính quyền địa phương là tham nhũng và có quan hệ với điện Kremli. Sau đó, ngày 31.7.2008 bà bị bắt giữ và cáo buộc tội "kích động hận thù đối với cán bộ thực thi pháp luật" theo luật chống hành động quá khích cùng các cáo buộc khác. Nếu bị xử phạt, bà có nguy cơ bị lãnh án 5 năm tù giam. Các phóng viên Magomed Magomedov, Artur Mamayev và Timur Mustafayev của tuần báo Chernovik cũng bị buộc tội, cùng với luật sư Biyakai Magomedov của họ.

Phiên tòa xét xử bắt đầu từ tháng 1 năm 2010, với lời buộc tội của công tố viên là những bài báo của Isayeva đã "công khai biện minh cho chủ trương khủng bố". Công tố viên cũng đòi bà phải bị khảo sát nhiều về tâm lý và ngôn ngữ, mà vụ án phần lớn dựa vào. Sau sự phản đối của luật sư bảo vệ, những phát hiện của các khảo sát này bị lật ngược bởi "Trung tâm khảo sát pháp lý liên bang" tại Moskva, và vụ án xét xử Isayeva cùng các đồng nghiệp của bà đã bị bãi bỏ vào ngày 19.5.2011. Sau khi được tha bổng, Isayeva nói rằng mình xem vụ này như "một thử nghiệm về thể chế tự do báo chí" ở Dagestan.

Vụ đăng bài phỏng vấn cùng vụ truy tố Isayeva đã thu hút sự chú ý của giới báo chí và nhiều tổ chức tự do báo chí. Ban biên tập báo The Washington Post của Hoa Kỳ đã ca ngợi việc làm của Isayeva, gọi bà là "nhà báo thượng hạng" và là "người hùng". Nhóm tự do báo chí ARTICLE 19 của Vương quốc Anh lên án việc truy tố Isayeva như hành động của "xu hướng" quấy nhiễu của chính quyền đối với các phóng viên Dagestan. Cả hai tổ chức Phóng viên không biên giới và Ủy ban bảo vệ các nhà báo đều hoan nghênh việc tha bổng bà,

Ngày 15.12.2011 Gadzhimurat Kamalov, chủ tờ Chernovik và là đồng nghiệp thân thiết của Isayeva, đã bị một tay súng vô danh bắn chết. Ủy ban bảo vệ các nhà báo mô tả cái chết của ông là "một cú đánh giết chết tự do báo chí" và "một mất mát lớn đối với nghề báo chí độc lập ở Bắc Kavkaz, nơi nguy hiểm nhất cho các phóng viên ở Nga".

Giải thưởng
Năm 2010 Ủy ban bảo vệ các nhà báo đã trao tặng bà Giải Tự do Báo chí Quốc tế.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Nhà báo Nga
Năm sinh thiếu
Bách thanh xám Trung Hoa

Bách thanh xám Trung Hoa (danh pháp hai phần: Lanius sphenocercus) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Loài này sinh sống ở Trung Quốc, Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên, Mông Cổ và Nga. Nó sinh sống trong các khu rừng ôn đới.

Chú thích

Tham khảo
Images at ADW

C
Chim châu Á
Động vật được mô tả năm 1873
Chim Trung Quốc
Chim Triều Tiên
Bóng đá trên thế giới

Phần lớn các quốc gia ở châu Âu có 2 giải đấu bóng đá chính: 1 giải có danh tiếng hơn, thường tổ chức theo thể thức vòng tròn 2 lượt tính điểm, dành riêng cho các câu lạc bộ xuất sắc nhất, và 1 giải đấu cúp cho tất cả các câu lạc bộ trong nước. Ở Châu Mỹ La tinh, các giải đấu thường tổ chức theo nhiều giai đoạn hoặc chia thành 2 giải Apertura (giải mở) và Clausura (giải đóng). Để có cái nhìn tổng quát về bóng đá nữ, xem "Bóng đá nữ trên thế giới".

Châu Phi (CAF) 

 † Zanzibar là thành viên của CAF nhưng không phải là thành viên của FIFA.

Châu Á (AFC)

Châu Âu (UEFA)

Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF)

Nam Mỹ (CONMEBOL)

Châu Đại Dương (OFC) 
 † Niue và Palau là thành viên không chính thức của OFC.

NF-Board

Xem thêm 
 Bóng đá nữ trên thế giới
 Danh sách các đội tuyển bóng đá quốc gia

Tham khảo

Địa lý nhân văn
Bóng đá theo quốc gia
Danh sách bóng đá
Cơ quan quản lý bóng đá
Tổ chức bóng đá
Lon Nil

Lon Nil (? – 1970) là em trai của Thủ tướng Campuchia Lon Nol và là nạn nhân chết trong vụ đảo chính năm 1970.

Nil là con út của Lon Hin, một quan chức huyện trong thời kỳ thực dân Pháp. Giống như người anh trai Lon Nol, ông học tại Trường Lycée Chasseloup-Laubat ở Sài Gòn, Việt Nam và tiếp nối truyền thống gia đình là vào làm việc trong bộ máy an ninh nhà nước thuộc địa sau khi tốt nghiệp. Cuối cùng, ông trở thành ủy viên cảnh sát huyện Memot thuộc tỉnh Kampong Cham.

Trong khi Hoàng thân Norodom Sihanouk đang thực hiện chuyến công du ra nước ngoài ở Bắc Kinh, Trung Quốc, thì vào ngày 18 tháng 3 năm 1970, Hoàng thân Sirik Matak đã trợ giúp Lon Nol tổ chức một cuộc bỏ phiếu của Quốc hội để truất phế chức vụ Quốc trưởng của Sihanouk và thâu tóm mọi quyền hành vào trong tay nhằm thực hiện sự thống trị tối cao và tiến tới việc thành lập nước Cộng hòa Khmer.

Ngày 23 tháng 3 cùng năm, Sihanouk công khai tuyên bố kháng chiến tại Trung Quốc và kêu gọi nhân dân Campuchia nổi dậy chống chính phủ phe đảo chính. Một cuộc bạo loạn nổ ra ở Kampong Cham do đám đông dân chúng hưởng ứng lời kêu gọi từ Sihanouk đã xông vào dinh thống đốc tỉnh và giết chết một số quan chức ủng hộ Lon Nol nhất là hai đại biểu Quốc hội, Kim Phon và Saoun Sos. Lon Nol liền gửi người em trai tới Kampong Cham để theo dõi tình hình ở đó, Nil được chọn một phần do ông là chủ sở hữu đồn điền cao su trong khu vực và khá quen thuộc địa hình nơi đấy. Vào ngày 28 tháng 3, tại Tonle Bet, Nil bị một đám đông công nhân ủng hộ Sihanouk từ đồn điền Chup vây chặt và bắt sống, rồi lôi ra đánh cho đến chết ở giữa chợ của thị trấn.

Có tin đồn dai dẳng rằng các thành viên của đám đông đã cắt gan từ cơ thể Lon Nil; sau đó đưa vào một nhà hàng Trung Quốc buộc chủ nhà hàng phải nấu chín và cắt ra từng phần. Sau đó chuyển ra ngoài phục vụ cho người dân trong khu vực ngay lập tức. (Mặc dù việc ăn gan của kẻ thù được coi là một hành động truyền thống của việc trả thù trong văn hóa Khmer, thế nhưng nó không được coi là một chuyện tầm thường dù đã trở thành một phương tiện tuyên truyền phổ biến, như lời buộc tội thường xuyên của hai phe dựa theo cam kết của lực lượng mỗi bên trong cuộc nội chiến Campuchia sau đó). Một cư dân ở Kampong Cham kể từ sau sự cố đấy nói rằng đám đông đã làm điều đặc biệt này "để bày tỏ sự tức giận cùng cực của họ" đối với Lon Nol.

Ngay khi nghe được tin về tai nạn bi thương của người em trai, Lon Nol lập tức điều quân đội tới đàn áp dữ dội các cuộc biểu tình, gây ra cái chết của hàng trăm người dân thường Campuchia.

Tham khảo

Năm sinh không rõ
Mất năm 1970
Gia tộc họ Lon
Chính trị gia bị xử tử
Chính khách Campuchia
Nhân vật chống Cộng Campuchia
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Bách thanh đầu to

Bách thanh đầu to (danh pháp hai phần: Lanius ludovicianus) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Chúng là thành viên duy nhất của Họ Bách thanh đặc hữu Bắc Mỹ, phía Bắc liên quan đến bách thanh xám lớn (L. excubitor) hiện diện ở phía bắc của phạm vi của nó mà còn ở các miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

L
Chim Mỹ
Chim đặc hữu Bắc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1766
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Loài tương đối an toàn theo NatureServe
Bách thanh mặt nạ

Bách thanh mặt nạ (danh pháp hai phần: Lanius nubicus) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Chúng sinh sản ở đông nam châu Âu và kết thúc phía đông của Địa Trung Hải, với quần thể riêng biệt ở miền tây Iran. Nó là một loài phổ biến ở Thổ Nhĩ Kỳ, Cyprus, Israel và Syria. Nó là di cư, trú đông ở phía đông bắc châu Phi.

Vì đây là một loài chim nhập cư tầm ngắn, một con chim ở Scotland vào tháng 10 năm 2004 là một ví dụ đáng chú ý của loài lang thang, mặc dù một con xuất hiện ở Anh kỷ lục thứ hai ở nhà thờ Thánh của Đức Maria trong quần đảo Scilly trong tháng 11 năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

N
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1823
Chim châu Phi
Chim châu Á
Chim Nam Âu
Chim Tây Á
Cu cu

Cu cu thông thường (danh pháp hai phần: Cuculus canorus), còn gọi là đại đỗ quyên (大杜鹃), bố cốc (布谷), quách công, là một loài chim thuộc Chi Cu cu, họ Cuculidae. Loài chim qua tiết cốc vũ (hết mùa Xuân) mới kêu, qua tiết hạ chí (qua giữa Hè) rồi thôi, tiếng như giục người cấy lúa, nên gọi là chim bố cốc. Loài này là một loài di cư rộng lớn vào mùa hè sang châu Âu và châu Á, và mùa đông ở châu Phi. Nó là một loài bố mẹ ký sinh, đẻ nhờ vào tổ loài chim khác, đặc biệt là Prunella modularis, Anthus pratensis và Acrocephalus scirpaceus.

Phân bố và môi trường sống 

Bản chất là một con chim của đất mở, cu cu thông thường là loài chim di cư mùa hè phổ biến rộng rãi đến châu Âu và châu Á, và mùa đông trong Châu Phi. Chim đến ở châu Âu trong tháng Tư và rời đi vào tháng Chín. Cu cu thông thường cũng đã hiện diện như một loài lang thang ở các nước bao gồm Barbados, Hoa Kỳ, Greenland, đảo Faroe, Iceland, Indonesia, Palau, Seychelles, Đài Loan và Trung Quốc.

Hình ảnh

Chú thích

C
Chim Đại lục Á Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Brookesia micra

Brookesia micra là một loài bò sát thuộc họ tắc kè phân bố tại một hòn đảo nhỏ kế bên đảo Madagascar và là một trong những loài bò sát nhỏ nhất thế giới đã được phát hiện vào năm 2012 cùng với 04 loài mới khác.

Tắc kè Brookesia micra chỉ bằng con ruồi, thậm chí không lớn hơn con ruồi bao nhiêu và với chiều dài khoảng 3cm, tương đương bằng đầu que diêm. Các chuyên gia của Đại học bang San Diego thuộc Hoa Kỳ tiến hành phân tích gien đối với loài tắc kè này, từ kích thước Brookesia micra cho thấy tắc kè tại Madagascar có thể đã tiến hóa từ một tổ tiên không giống với họ hàng đầy màu sắc và to lớn ở các nơi khác trên thế giới.

Chú thích

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

Động vật được mô tả năm 2012
M
Động vật bò sát Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar
Loài sắp bị đe dọa theo Sách đỏ IUCN
Khu dân cư tồi tàn

Khu dân cư tồi tàn hay khu dân cư lụp xụp đôi khi còn gọi là khu ổ chuột là một khu vực đông dân cư với nhiều dãy nhà sát nhau, được xây dựng bằng các vật liệu tạm bợ, được bố trí theo kiểu xếp củi và nằm trong tình trạng xuống cấp hoặc tồi tàn, lụp xụp, và không được đầu tư nâng cấp. Đây là nơi sinh sống cho những người hay nhiều hộ gia đình có điều kiện thu nhập thấp, nghèo khổ. Nhưng nơi này có mặt chủ yếu ở các quốc gia đang phát triển thậm chí còn ở một số khu vực của các quốc gia phát triển.

Đặc điểm
Khu dân cư có các dãy nhà có kết cấu tạm bợ, hạ tầng chắp vá, không đảm bảo điều kiện sống. Những vật liệu xây dựng nhà cửa ở đây thường làm từ phế liệu, ván ép, tôn kim loại và tấm nhựa nói chung khu vực này đều sử dụng bằng vật liệu dễ cháy như gỗ, ván, tăng bạt, gác gỗ, mái lợp tôn, giấy dầu... còn bên trên thì dây điện giăng kín. Không giống như những khu phố ổ chuột, những khu dân cư này thường tập trung tại ngoại ô hoặc vùng ven của thành phố, nó cũng thường không đảm bảo vệ sinh, điện, dịch vụ điện thoại. Nơi đây còn là khu vực ẩn chứa nhiều tệ nạn xã hội như tội phạm, tự sát, ma túy, bệnh tật, các băng đảng xã hội đen, nhưng nó cũng hàm chứa những văn hóa cộng đồng riêng.

Cháy là một mối nguy hiểm đặc biệt cho khu phố dạng này không chỉ cho việc thiếu các trạm chữa cháy và xe cứu hỏa gặp khó khăn vì khó chạy vào được khu vực này khi thiếu vắng mạng lưới đường phố đủ rộng. Chỉ cần một tia lửa điện là có thể xảy ra cháy và có nguy cơ cháy nổ, ô nhiễm môi trường. Một ngọn lửa đã quét qua những ngọn đồi của khu vực Shek Kip Mei, Hồng Kông, vào cuối năm 1953 đã thiêu rụi khu vực có hơn 53.000 cư dân lấn chiếm vô gia cư, khiến chính quyền phải lập nên một hệ thống nhà cố định cho việc tái định cư.

Một số nơi

Ở Việt Nam, nhiều thành phố lớn cũng có tình trạng nhiều khu dân cư "nhà không số, phố không tên", che chắn tạm bợ bằng đủ thứ vật liệu từ tôn, ván ép, thùng giấy, thậm chí áo mưa hay bao ni lông, không đảm bảo các điều kiện để sinh sống và an toàn cháy nổ. Chính quyền một số nơi như Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã tạo điều kiện cho người dân vay vốn tự nâng cấp, chỉnh trang nhà ở tại các khu dân cư lụp xụp, nâng chất lượng nhà ở nông thôn... Thay dần nhà lụp xụp bằng chung cư cao tầng trong quy hoạch tập trung chỉnh trang đô thị Các khu vực này được nâng cấp theo hai hướng: khu vực dân cư quá nghèo được khảo sát đưa vào dự án thực hiện trong vòng năm năm, giải quyết cơ bản tình hình thấp kém về hạ tầng và các dịch vụ đô thị; các khu dân cư còn lại thực hiện theo phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm. Một quan chức cho biết đã giải tỏa khoảng 30% số nhà lụp xụp.

Chú thích

Quy hoạch đô thị
Vô gia cư
Thị trấn theo loại
Sáo đá xanh

Sáo đá xanh (danh pháp hai phần: Sturnus vulgaris) là một loài chim thuộc Họ Sáo (Sturnidae). Đây là loài chim sáo đá có nguồn gốc ôn đới châu Âu và Tây Á, nó có mười hai phân loài. Nó cũng đã được du nhập vào Úc, New Zealand, Canada, Hoa Kỳ, Mexico, Peru, Argentina, quần đảo Falkland, Brazil, Chile, Uruguay, Nam Phi và Fiji.

Mô tả 

Sáo đá xanh dài từ , sải cánh  và cân nặng . Đuôi dài , và chiều dài sống mỏ là . Con trống trưởng thành có phía dưới ít đốm hơn con mái trưởng thành. Lông cổ họng lâu dài và chùng hơn, và được sử dụng như là một tín hiệu trong biểu hiện. Chim non có màu nâu xám, và mùa đông đầu tiên của chúng giống như con trưởng thành mặc dù thường giữ lại một số đặc điểm lông lúc còn non màu nâu đặc biệt là trên đầu trong phần đầu của mùa đông. Cặp chân chắc, hơi đỏ hồng. Mỏ hình nón hẹp với một đầu nhọn, trong mùa hè, mỏ con mái màu vàng, và màu vàng với một cuống mỏ màu xám xanh ở con trống, trong khi vào mùa đông, và ở con non, mỏ có màu đen ở cả hai giới. Việc thay lông diễn ra mỗi năm một lần, vào cuối mùa hè sau khi kết thúc mùa sinh sản, lông tươi nổi bật nghiêng trắng (lông ngực) hoặc da bò (cánh và lông trở lại). Việc giảm các đốm trong mùa sinh sản được thực hiện bằng cách rụng bớt các lông đốm trắng. Chim sáo đá xanh đi chứ không phải là nhảy lò cò. Dáng bay khá mạnh mẽ và trực tiếp, chúng trông có hình tam giác, cánh và đuôi ngắn trong khi bay.

Chú thích

Tham khảo 

Động vật đô thị
V
Chim châu Á
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim Bắc Cực
Chim Trung Á
Chim Bắc Mỹ
Chim Pakistan
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Chim Mỹ
Siro

Siro hay si rô (tiếng Ả rập: شراب/sharab, tiếng Latin: syrupus), được phát âm tiếng Việt như là xirô hay xi-rô là một loại thực phẩm có nguồn gốc từ vùng Ả rập, đây là một thức uống dạng lỏng và sánh, có vị ngọt và thường là màu đỏ. Đây là một thứ nước đường có pha thêm dược phẩm hoặc các loại thuốc, thảo dược, sinh tố trái cây.... Siro có tác dụng giải khát và còn có thể là một vị thuốc (Siro ho) là loại tá dược lỏng chống ho và viêm họng cho trẻ em và người lớn.

Phân loại
Siro có thể được pha bằng nhiều hợp chất vào nước và tùy các hợp chất đó mà có thể có kết cấu và công dụng khác nhau.
 Hợp chất trong siro từ cây phong (gọi là Siro phong) có thể chống ung thư, có tác dụng kháng viêm và chống oxy hóa có khả năng chống lại ung thư, bệnh tiểu đường và các bệnh do vi khuẩn, ngoài ra chất polyphenol có trong siro này có thể giúp khống chế lượng đường trong máu đối với bệnh nhân tiểu đường bằng cách ức chế các enzym có liên quan đến việc chuyển đổi hydrat-cacbon thành đường. 
 Thuốc siro ho ngoài việc điều trị ho và viêm họng cho trẻ em và người lớn, nó còn góp phần cải thiện tỉ lệ người bị ung thư vú, thuốc này ngăn chặn hiệu ứng của hormone nữ estrogen vốn có thể kích thích một số khối u tăng trưởng.

Tuy nhiên cũng có báo động về siro giải khát nhiễm DEHP  và siro có độc tính. Cũng có lời khuyên là không nên cho trẻ em uống siro trước bữa ăn vì có thể gây cảm giác no.

Chú thích

Thực phẩm
Thực phẩm chức năng
Polyme
Chất ngọt
Dạng bào chế
Phụ gia
Chim lia lớn

Chim lia lớn (danh pháp hai phần: Menura novaehollandiae) là một loài chim thuộc họ Menuridae. Loài chim biết hót rất nguyên thủy này có dị hình lưỡng tính mạnh, với bộ lông kỳ quặc ở các con trống. Loài này có kích thước bằng con công, dài khoảng 100 cm, với bộ lông màu nâu ở phần trên cơ thể, phần dưới máu nâu xám, cánh tròn và đôi chân mạnh mẽ. Nó là loài nặng nhất dài nhất và nặng thứ ba trong Bộ Sẻ.
Loài này được chọn để in trên mặt sau của đồng xu 10 xen Úc.

Mô tả 

Là một loài đặc hữu Úc, chim lia lớn có thể được tìm thấy trong khu rừng phía đông nam Australia, từ miền nam Victoria đến đông nam Queensland. Chế độ ăn uống của nó bao gồm chủ yếu là các động vật không xương sống nhỏ được tìm thấy trên nền rừng hoặc trong các khúc gỗ mục. Trong những năm 1930, một số nhỏ đã được du nhập vào Tasmania do các lo sợ thiếu cơ sở về khả năng nó bị tuyệt chủng. Quần thể ở Tasmania phát triển mạnh. Ngày nay phổ biến rộng rãi và phổ biến ở phạm vi rộng lớn của nó.

Chú thích

Tham khảo

N
Chim được mô tả năm 1801
Chim Tasmania
Tráng học

Choang học hoặc Tráng học (tiếng Tráng: Cuenghhag/Cang'yoz; chữ Hán giản thể: 壮学; chữ Hán phồn thể: 壯學; pinyin: Zhuàngxué) là một ngành của cả nhân văn và khoa học xã hội nghiên cứu tổng hợp về người Tráng, cụ thể là nguồn gốc, lịch sử, các tổ chức chính trị xã hội, tôn giáo, ngôn ngữ, văn chương và nghệ thuật của người Tráng. Nhìn chung được coi người sáng lập ra Choang học là Hoàng Hiện Phan.

Hình thành và phát triển
Cơ sở của Choang học được hình thành từ thời Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sau 《lịch sử tóm tắt dân tộc Choang》 bản thảo sơ bộ lần thứ nhất hoàn thành. Sách này kể lịch sử dân tộc Choang, được viết xong vào năm 1957 và do Hoàng Hiện Phan biên soạn. Vì là văn bản lịch sử Người Tráng có hệ thống đầu tiên,nó ảnh hưởng cực lớn tới việc dân tộc học và nhân học Trung Quốc sau này, Chính vì thế mà người đời sau coi Hoàng Hiện Phan là người sáng lập ra Choang học. Từ thập niên 1980 đến nay, từ "Tráng học" được dùng phổ biến ở Trung Quốc.

Các Viện, trung tâm trực thuộc
 Hội Tráng học Quảng Tây
 Viện Tráng học của Đại học Sư phạm Quảng Tây
 Trung tâm Nghiên Tráng học của Đại học dân tộc Quảng Tây
 Trung tâm Nghiên Tráng học của Viện khoa học xã hội Quảng Tây

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trung tâm Nghiên Tráng học của Đại học dân tộc Quảng Tây 
 Hội Tráng học Quảng Tây 

Hán học
Nghiên cứu sắc tộc
Châu Á học
Người Tráng
Irina Petrushova

Irina Petrushova là nhà báo người Kazakh, người sáng lập và là tổng biên tập tuần báo Respublika (Cộng hòa) đã bị đình bản từ tháng 5 năm 2005.

Sự nghiệp
Bà là một trong số người sáng lập tuần báo Respublika từ năm 2000. Báo này tập trung đưa tin về các vấn đề kinh tế và kinh doanh ở Kazakhstan, và thường đăng những bài chỉ trích mạnh mẽ chế độ cai trị của tổng thống Nursultan Nazarbayev. Tờ báo này đã viết về những vụ bê bối tài chính và tệ nạn dành những ưu tiên béo bở cho các người họ hàng cùng bạn bè, trong đó có bài báo điều tra tiết lộ việc Nazarbayev đã lấy ra 1 tỷ dollar Mỹ trong khoản lợi tức dầu mỏ quốc gia, đem cất giấu trong một tài khoản ở Ngân hàng Thụy Sĩ. Do đó, Petrusheva đã bị nhiều đe dọa, và tòa soạn báo bị đánh bom lửa san bằng bình địa.

Năm 2002 Petrushova đã phải lìa bỏ quê hương, tới cư ngụ ở Moskva và biên tập tờ Assandi Times, một xuất bản phẩm tường thuật rộng rãi việc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ điều tra một nguồn tin cho rằng tổng thống Nazarbayev và các cộng sự viên của ông đã nhận khoản hối lộ 78 triệu dollar Mỹ của các công ty dầu Hoa Kỳ trong năm 2000.

Tháng 4 năm 2005 Petrushova đã bị bắt giam ngắn hạn ở Volokolamsk gần Moskva theo yêu cầu của chính quyền Kazakhstan vì họ cáo buộc bà tội trốn lậu thuế cùng vi phạm luật công dân Kazakhstan. Vài ngày sau, bà đã được thả ra. Năm 2004, bà cũng bị bắt giữ về những cáo buộc như trên ở Sankt-Peterburg.

Cuối cùng, tờ Repusblika đã bị chính quyền đóng cửa trong tháng 5 năm 2005.

Giải thưởng
Năm 2002 Petrushova được trao tặng Giải Tự do Báo chí Quốc tế của Ủy ban bảo vệ các nhà báo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
CPJ profile
Biography at PBS.org 

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Nữ giới Kazakhstan
Nhà báo Kazakhstan
Tự do ngôn luận
Nhà báo Nga
Sinh năm 1965
Nữ nhà văn Nga
Hòa Bình (phim)

Hòa Bình là bộ phim Pháp năm 1970 do Raoul Coutard đạo diễn dựa trên một cuốn tiểu thuyết của Françoise Lorrain. Nó đã được đề cử cho giải thưởng Oscar cho Phim ngoại ngữ xuất sắc nhất và công chiếu năm 1970 tại Liên hoan phim Cannes, nơi Coutard đã giành được giải thưởng cho công việc đầu tiên xuất sắc nhất.

Phim khai thác đề tài chiến tranh Việt Nam.

Diễn viên
 Phi Lân - Hùng
 Huỳnh Cazenas - Xuân
 Lê Quỳnh - cha
 Marcel Lan Phương - Nam
 Bùi Thị Thanh - Trần Thị Hà
 Trần Văn Lịch - ủy viên chính trị
 Anh Tuấn - cán bộ Việt Cộng
 Danièle Delorme - bảo mẫu người Pháp
 Kiều Anh - bảo mẫu người Việt 
 Xuân Hà - mẹ
 Kiều Hạnh - Y sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 1970
Phim Pháp
Phim về chiến tranh Việt Nam
Phim tiếng Pháp
Phim của Warner Bros.
Phim dựa theo sách
Phim chính kịch Pháp
Phim chính kịch Việt Nam
Cánh quạt nâng trước-sau

Cánh quạt nâng trước-sau là một sơ đồ của máy bay trực thăng trong đó sử dụng hai cánh quạt nâng quay ngược chiều nhau, một cái ở đầu và một cái ở cuối trực thăng. Sơ đồ này hiện chủ yếu dùng cho các trực thăng tải hàng cỡ lớn.

Chính vì mang hai cánh quạt quay ngược chiều nhau, mô-men quay của chúng đã triệt tiêu lẫn nhau và vì thế, sơ đồ này không cần đến cánh quạt đuôi để triệt tiêu mô men quay ở thân như sơ đồ trực thăng thường, từ đó loại bỏ được hao phí năng lượng cho cánh quạt đuôi. Một ưu điểm khác của sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau là chân đế của trọng tâm lớn hơn và mức độ thăng bằng theo chiều dọc cũng cao hơn. Tuy nhiên sơ đồ này có hệ trống truyền động phức tạp, và, như cái tên của nó, đòi hỏi đến những hai cánh quạt nâng lớn. Hai cánh quạt này được liên kết bởi một hệ thống truyền động nhằm đảm bảo hai cánh quạt quay ăn khớp với nhau và không va chạm vào nhau, ngay cả khi động cơ gặp trục trặc.

Trực thăng sử dụng sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau quay ngang bằng cách thay đổi góc tấn theo chu kỳ của hai cánh quạt nâng theo hai hướng ngược nhau; điều này tạo ra hai lực kéo ngược hướng nhau ở đầu và đuôi máy bay. Động tác chúc đầu về trước hay ngả ra sau được thực hiện bằng việc tăng lực nâng chung của một cánh quạt và giảm lực nâng cánh quạt còn lại.

Về phương diện khí động lực học, sơ đồ hai cánh quạt trước-sau được đánh giá là phức tạp. Sơ đồ này giúp trực thăng có thể sản sinh ra một lực nâng lớn với cánh quạt không cần lớn lắm, do sử dụng đến 2 cánh quạt nâng và không phải hao phí năng lượng cho cánh quạt đuôi. Tuy nhiên cánh quật nâng phía sau phải hoạt động dưới sự che phủ của cánh quạt nâng phía trước và điều này làm giảm hiệu suất động cơ. Vấn đề này có thể giải quyết bằng cách tăng khoảng cách giữa hai cánh quạt nâng bằng việc cho hai động cơ cánh quạt nằm ở hai vị trí cao thấp khác nhau. Sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau thường có sức tải trên đĩa quay nhỏ hơn so với sơ đồ một cánh quạt nâng thông thường.

Trực thăng hai cánh quạt nâng trước-sau cũng thường yêu cầu công suất thấp hơn trong trạng thái lơ lửng và hay trạng thái tốc độ bay thấp so với trực thăng một cánh quạt nâng. Trong trạng thái bay tốc độ cao, công suất yêu cầu là như nhau cho cả hai loại.

Một số trực thăng sử dụng sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau
 	

 HRP Rescuer (1945)
 Piasecki PV-14 (1948)
 HERC Jov-3 (1948)
 Piasecki H-21 (1949)
 McCulloch MC-4 (1951)
 Piasecki H-25/HUP Retriever (1952)
 Yakovlev Yak-24 (1952)
 Bristol Belvedere (1952)
 Piasecki H-16 (1953)
 Piasecki H-21 (1953)
 Bell HSL (1953)
 Boeing Vertol 107-II (1958)
 CH-46 Sea Knight (1960)
 CH-47 Chinook (1961)
 Jovair Sedan 4A (1963)
 Fliper Beta 200 (1966)
 Fliper Beta 400 (1967)
 Boeing Vertol XCH-62 (1970s - not completed)
 Boeing Model 234 (1981)
 Boeing Model 360 (1987)

Xem thêm
 Cánh quạt nâng đồng trục
 Cánh quạt nâng đan xen
 Rotorcraft
 Cánh quạt nâng hàng ngang
 Cánh quạt nâng xoay hướng

Chú thích 

Cấu tạo máy bay
Cánh quạt
Khí động lực học
*
Bách thanh mỏ vàng

Bách thanh mỏ vàng (danh pháp hai phần: Corvinella corvina) là một loài chim thuộc chi đơn loài Corvinella trong Họ Bách thanh (Laniidae). Loài này đôi khi được gọi là bách thanh đuôi dài, nhưng điều này không được khuyến khích vì nó mời nhầm lẫn với bách thanh đuôi dài, Lanius schach, miền nam châu Á nhiệt đới.

Mô tả
Bách thanh mỏ vàng là một cư dân chim sinh sản phổ biến ở châu Phi nhiệt đới từ Senegal đông đến Uganda và địa phương ở phía tây Kenya. Nó thường lui tới rừng và môi trường sống khác với cây.

Tổ là một cấu trúc hình cái tách làm trong bụi cây hoặc cây vào đó bốn hoặc năm đẻ trứng. Chỉ có một con mái trong một nhóm sinh sản tại một thời gian nhất định, với các thành viên khác cung cấp bảo vệ và thực phẩm.

Chú thích

Tham khảo
  Database entry includes justification for why this species is of least concern
 Birds of The Gambia by Barlow, Wacher and Disley, ISBN 1-873403-32-1
 

C
Chim châu Phi Hạ Sahara
Lanius
Sáo trán lửa

Sáo trán lửa (danh pháp hai phần: Enodes erythrophris) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Đây là loài duy nhất trong chi Enodes.. Loài này phân bố ở cao nguyên ẩm đảo Sulawesi Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

 BirdLife International 2004. Enodes erythrophris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

E
Chim Indonesia
Chim được mô tả năm 1824
Conus textile

Conus textile là một loài ốc biển trong họ Conidae. Đây là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có "chích" con người. Chất độc của nó cực kỳ nguy hiểm đối với con người.

Phân bố
C. textile sinh sống ở các vùng biển Biển Đỏ, Ấn Độ-Thái Bình Dương, Úc, New Zealand, Ấn Độ Dương từ Đông Phi đến Hawaii, và Polynesia thuộc Pháp.

Các phân loài:
 Conus textile archiepiscopus Hwass in Bruguière, 1792 (đồng nghĩa: Conus archiepiscopus Hwass in Bruguière, 1792; Conus cholmondeleyi Melvill, 1900; Conus communis Swainson, 1840; Conus episcopus var. elongata Dautzenberg, 1937; Conus eumitus Tomlin, 1926; Conus pyramidalis Lamarck, 1822; Conus pyramidalis Lamarck, 1810; Conus sirventi Fenaux, 1943; Conus suzannae van Rossum, 1990; Conus textile dahlakensis da Motta, 1982; Conus textile var. euetrios G. B. Sowerby III; Conus textile var. loman Dautzenberg, 1937; Conus textilinus Kiener, 1845)
 Conus textile neovicarius da Motta, 1982

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Drivas, J. & M. Jay (1988). Coquillages de La Réunion et de l'île Maurice
 Filmer R.M. (2001). A Catalogue of Nomenclature and Taxonomy in the Living Conidae 1758 - 1998. Backhuys Publishers, Leiden. 388pp.
 Branch, G.M. et al. (2002). Two Oceans. 5th impression. David Philip, Cate Town & Johannesburg
 Spencer, H.; Marshall. B. (2009). All Mollusca except Opisthobranchia. In: Gordon, D. (Ed.) (2009). New Zealand Inventory of Biodiversity. Volume One: Kingdom Animalia. 584 pp
 Tucker J.K. (2009). Recent cone species database. September 4th 2009 Edition
 Tucker J.K. & Tenorio M.J. (2009) Systematic classification of Recent and fossil conoidean gastropods. Hackenheim: Conchbooks. 296 pp

Liên kết ngoài

Photographs of Conus textile

Động vật được mô tả năm 1758
T|textile
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Quốc thiều

Quốc thiều là phần nhạc của một bài quốc ca, hay có thể hiểu là một bài quốc ca không có lời. Quốc thiều thường được sử dụng để mở đầu các buổi nghi lễ của các cơ quan nhà nước; lễ kéo cờ ở các công sở, trường học; lễ đón nhận các nguyên thủ quốc gia nước khác đến thăm chính thức nước sở tại.

Khái quát một số quốc thiều

Việt Nam
Quốc thiều đầu tiên được ghi nhận của Việt Nam là bài Đăng đàn cung, được sử dụng từ thời Gia Long đến suốt thời nhà Nguyễn. Hiện tại vẫn chưa rõ tác giả. Tuy nhiên, Đăng đàn cung chỉ tấu dụng riêng cho hoàng đế trong những dịp đặc biệt, vì vậy chỉ được xem là quốc thiều không chính thức. Mãi đến năm 1932, phần lời dành cho quốc thiều được hoàng thân Ưng Thiều soạn ra và Đăng đàn cung được sử dụng như một quốc ca không chính thức. Khi Đế quốc Việt Nam thành lập, Chính phủ Trần Trọng Kim vẫn tiếp tục sử dụng bài Đăng đàn cung làm quốc thiều và có ý định soạn lời mới để thành quốc ca chính thức nhưng chưa kịp thực hiện thì chính phủ đã sụp đổ. Ngày nay, bài Đăng đàn cung chỉ còn sử dụng như một bài diễn tấu âm nhạc truyền thống.

Ngay khi vừa thành lập, chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã chọn bài Tiến quân ca, do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác, làm quốc ca. Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam kế tục vẫn tiếp tục sử dụng bài Tiến quân ca làm quốc ca. Do đó, phần nhạc được sử dụng làm quốc thiều từ năm 1945 cho đến tận ngày nay.

Năm 1948, chính phủ lâm thời Quốc gia Việt Nam chọn phần nhạc của bài La Marche des Étudiants do Lưu Hữu Phước sáng tác, làm quốc thiều. Phần lời cũng dựa hầu như hoàn toàn phần lời Việt "Tiếng gọi thanh niên" do nhóm Hoàng Mai Lưu hợp soạn nhưng có sửa đổi đôi chút để thành quốc ca chính thức với tên gọi Tiếng gọi công dân. Chính thể Việt Nam Cộng hòa kế tục vẫn tiếp tục sử dụng bài Tiếng gọi công dân làm quốc ca cho đến khi sụp đổ vào năm 1975.

Năm 1965, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước sáng tác ca khúc Giải phóng miền Nam và được Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam sử dụng làm nhạc hiệu. Năm 1969, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam được thành lập, bài Giải phóng miền Nam được sử dụng làm quốc ca lâm thời cho đến khi Việt Nam thống nhất vào năm 1976.

Các nước khác 
Quốc ca của các nước như Tây Ban Nha, Bosna—Hercegovina và San Marino cũng là quốc thiều của các quốc gia đó.

Tham khảo

Âm nhạc
Biểu tượng quốc gia