Đặc sản

Đặc sản là tên gọi chỉ chung về những sản vật, sản phẩm, hàng hóa (thường là nông sản) mang tính đặc thù hoặc có nhiều điểm đặc biệt, riêng có mà xuất xứ từ những vùng, miền, địa phương và tạo nên những nét đặc trưng của một vùng, miền hay một địa phương nào đó. Khái niệm đặc sản cũng không nhất thiết chỉ về những sản phẩm, sản vật được ra đời đầu tiên tại vùng, miền hay địa phương nhưng nó mang tính chất thông dụng, phổ biến tại địa phương hay có chất lượng cao hơn hẳn những sản phẩm cùng loại và được nhân dân địa phương coi như sản phẩm truyền thống của địa phương mình.

Thuật ngữ

Trong tiếng Việt, đặc sản thường dùng để chỉ về lĩnh vực ẩm thực đặc biệt là những món ăn, thức uống, nguyên liệu, hương liệu, gia vị trong ẩm thực mang tính đặc thù của một địa phương, đặc sản thường được dùng là quà biếu trong mỗi chuyến đi, đến từ một vùng miền nổi tiếng về một loại đặc sản nào đó, nó còn có ý nghĩa trong hoạt động du lịch. Ở phương Tây, khái niệm đặc sản (local food) là một phần của khái niệm mua bán hàng hóa địa phương và nền kinh tế địa phương, và thường được những chế độ ưu đãi để mua hàng hoá sản xuất trong nước, vùng miền sản xuất. Đặc sản cũng không chỉ đơn thuần là một khái niệm địa lý dù những sản phẩm này có chứa những chỉ dẫn địa lý về vùng, miền, quốc gia nó xuất xứ.

Trong ẩm thực, đặc sản có thể là những món ăn, thức uống, thông dụng, phổ biến và có thương hiệu toàn cầu nhưng cũng có thể là những món ăn, thức uống gia truyền, bí truyền hay mang tính độc đáo chẳng hạn như những món ăn từ côn trùng, sâu bọ, ấu trùng hoặc từ những bộ phận, phủ tạng hoặc được chế biến bằng những phương pháp đặc biệt.

Một số loại đặc sản
Một số loại đặc sản nổi tiếng trên thế giới từ nhiều nước khác nhau như:
 Cà ri, cà ri gà và sa tế của Ấn Độ
 Mía của Cuba (được Tố Hữu mô tả là "ngọt lịm đường" và xì gà La Habana
 Hủ tiếu Nam Vang xuất phát từ Campuchia của những người gốc Hoa.
Kim chi của Hàn Quốc
 Spaghetti món Mì Ý, loại mì sợi nổi tiếng ở Ý
 Bánh mì Pháp, bánh sừng bò nổi tiếng tại nước Pháp
 Các món đặc sản truyền thống của Trung Hoa như: há cảo, sủi cảo, hoành thánh, màn thầu, điểm sấm, xíu mại, trà sữa trân châu, bánh bao hấp,... Cùng các món ăn gắn với các địa danh như vịt quay Bắc Kinh, cơm chiên Dương Châu, ngoài ra còn có các loại rượu Mao Đài, nữ nhi hồng,....
 Xúc xích bratwurst ở Đức.
 Kumis của Mông Cổ.
 Sushi, rượu sake ở Nhật Bản.
 Tom yum của Thái Lan.
 Sa lát Nga, một món Sa lát nổi danh
 Dầu ô liu ở vùng Địa Trung Hải
 Tóp mỡ và bo bo, đặc sản trong thời kỳ bao cấp ở Việt Nam
 Nhãn lồng ở Hưng Yên, ngoài ra còn các món chế biến từ thịt gà Đông Cảo
 Bánh đậu xanh Hải Dương (Bánh đậu xanh Rồng Vàng)
 Cốm làng Vòng
 Các loại phở như phở Bắc, phở bò, phở gà,... ở Hà Nội
 Bún bò Huế ở Huế, cùng với các loại bánh bèo, bánh nậm, bánh bột lọc (bộ ba bèo, nậm, lọc), bánh in, kẹo mè xửng,....
 Hủ tiếu Mỹ Tho ở Tiền Giang
 Mỳ Quảng ở vùng Quảng Nam
 Muối tôm, bánh canh Trảng Bàng ở Tây Ninh
Tôm khô đất, khô cá sặc bổi, khô cá lóc đồng ở Cà Mau

 Nước mắm Phú Quốc (đặc biệt là nước mắm nhĩ) ở vùng đảo Phú Quốc
 Nước mắm Phan Thiết, Mực một nắng ở Phan Thiết
 Trà xanh (trà móc câu) ở Thái Nguyên
 Kẹo dừa, đặc sản của xứ dừa Bến Tre, ngoài ra xứ này còn có các sản phẩm là từ dừa
 Bánh hỏi ở vùng Bình Định
 Bánh mì Sài Gòn (bánh mì kẹp (Việt Nam)), hủ tiếu gõ ở Thành phố Hồ Chí Minh
 Mực một nắng ở Bình Thuận
 Rượu cần ở vùng Tây Nguyên, cà phê ở Ban Mê Thuột
 Mứt hạt bàng ở vùng Côn Đảo
 Nem chua Thanh Hóa
 Nem chua Lai Vung ở vùng Đồng Tháp
 Bánh cuốn thịt nướng ở Hà Nam
 Chả cá Lã Vọng ở Hà Nội
 Bánh cuốn Thanh Trì ở Thanh Trì, Hà Nội
 Kẹo cu đơ ở Hà Tĩnh
 Bánh đa cua và Chả chìa ở Hải Phòng
 Gạo nàng thơm chợ Đào, rượu đế Gò Đen ở Long An
 Mực nhảy ở Cửa Lò, Nghệ An
 Bánh gai ở tp Nam Định
 Dê núi Ninh Bình ở vùng Ninh Bình
 Kẹo mạch nha và đường phổ ở Quảng Ngãi
 Thịt lợn Móng Cái ở Quảng Ninh
 Bánh pía ở vùng Sóc Trăng
 Rượu Kim Long ở Quảng Trị
 Bò sữa ở Mộc Châu, tỉnh Sơn La
 Chả chìa và bánh mì cay ở Hải Phòng.
 Bê thui Cầu Mống của Quảng Nam
 Bò tơ Củ Chi
 Cà phê chồn Đắk Lắk

Tham khảo

 McWilliams, James. Just Food: Where Locavores Get It Wrong and How We Can Truly Eat Responsibly. New York: Little, Brown and Company, 2010.
 Wilk, Richard, ed. Fast Food/Slow Food: The Cultural Economy of the Global Food System. Walnut Creek: Altamira Press, 2006.
 Stănescu, Vasille. "Green Eggs and Ham? The Myth of Sustainable Meat and the Danger of the Local - ngày 10 tháng 12 năm 2010." Green Eggs and Ham? The Myth of Sustainable Meat and the Danger of the Local. N.p., n.d. Web. 11 Feb. 2013.
 Raloff, Janet. "AAAS: Climate-friendly Dining... Meats | Environment | Science News."AAAS: Climate-friendly Dining... Meats | Environment | Science News. N.p., n.d. Web. 11 Feb. 2013.
 Christopher L. Weber and H. Scott Matthews, "Food-Miles and the Relative Climate Impacts of Food Choices in the United States " Environ. Sci. Technol., 42, no.10 (2008): 3508.
 Caroline Saunders, Andrew Barber, and Greg Taylor, "Food Miles – Comparative Energy/Emissions Performance of New Zealand’s Agriculture Industry" Research Report No. 285 Lincoln University, New Zealand, July 2007. 93.5

Xem thêm
 Đặc sản Thái Bình
 Ẩm thực
 Ẩm thực Việt Nam

Ẩm thực
Nông nghiệp
Chính trị lương thực
Thuật ngữ sinh thái học
Chủ nghĩa địa phương