Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Thạch Quỳ

Nhà thơ Thạch Quỳ tên thật là Vương Đình Huấn, sinh năm 1941 tại thôn Đông Bích, tổng Thuần Trung, huyện Lương Sơn, tỉnh Nghệ An, nay là thôn Đông Bích, xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Thân phụ là người thông thạo Hán học, thân mẫu tuy không biết chữ nhưng lại thông thuộc nhiều ca dao, tục ngữ, truyện Kiều... 
Năm 1960, ông học ngành Sư phạm Toán tại trường Đại học Vinh, cùng năm này, ông có bài thơ đầu tiên được đăng trên tạp chí Văn nghệ quân đội có tựa "Mà thương cũng nhiều".
Sau khi tốt nghiệp đại học, ông có một thời gian làm giáo viên Toán cấp 3 tại Nghệ An sau đó công tác tại Hội Văn học Nghệ thuật Nghệ An, ông là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Giải thưởng
Ông được nhiều giải thưởng của báo Văn nghệ, Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Giải thưởng Hồ Xuân Hương (tỉnh Nghệ An).

Phong cách thơ

Tác phẩm
CÁC TẬP THƠ:
 Sao và đất (1967)
 Tảng đá nhành cây (1973)
 Điệu hát nguồn sống và đất (1978).
 Nguồn gốc cơn mưa (1978)
 Cuối cùng vẫn một mình em (1986)
 Đêm Giáng sinh (năm 1990)
 Bức tường (2009).

NHỮNG BÀI THƠ NỔI TIẾNG:
 Với con:
Là tác phẩm ông viết năm, được đăng trên báo Văn nghệ năm 1980 trên trang dành cho thiếu nhi. Bài thơ đã được đón nhận nồng nhiệt nhưng cũng để lại cho ông nhiều tai tiếng, thậm chí có người nghi ngờ thái độ chính trị của ông qua bài thơ đến nỗi Xuân Diệu phải thay mặt Hội Nhà văn vào Nghệ An giải thích.
Bài thơ có những câu như:

Con ơi con, trái đất thì tròn 
Mặt trăng sáng cũng tròn như đĩa mật
Tất cả đấy đều là sự thật
Nhưng cái bánh đa vừng tròn, điều đó thật hơn!

Vì thế những lời cha dặn dò
Cũng chưa hẳn là điều đúng nhất
Cha mong con lớn lên chân thật
Yêu mọi người như cha đã yêu con

 Đợi em ngày giáp tết:
Đây là bài thơ viết về tình yêu của ông, có những vần thơ rất đặc sắc

Trời đã tết. Khói xanh mờ bụi nước
Góc vườn con, hoa mận đã đơm khuy
Lòng như đất lặng thầm mơ dấu guốc
Cỏ thanh thiên hoa trắng đợi em về

Đánh giá về Thạch Quỳ
- Thạch Quỳ là nhà thơ rất nhạy bén trong việc nắm bắt thông tin và chóng vánh tìm ra ngay bản chất đối tượng. Anh làm thơ hoàn toàn bằng mẫn cảm thiên phú. Thơ Thạch Quỳ là thứ thơ có phần nhỉnh hơn mọi lý thuyết về thơ (Thái Doãn Hiếu, Thi nhân Việt Nam hiện đại).

- Thạch Quỳ: Ông đồ gàn xứ Nghệ (Võ Văn Trực).

Tham khảo

Liên kết ngoài 
  

Người Đô Lương
Người Nghệ An
Sinh năm 1941
Thi nhân hiện đại Việt Nam
Lạc Sơn, Đô Lương

Lạc Sơn là một xã thuộc huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Vị trí địa lý
Xã Lạc Sơn nằm ở trung tâm huyện Đô Lương, có Quốc lộ 15A chạy qua, giáp với các xã: Đà Sơn, Yên Sơn, Văn Sơn, Thịnh Sơn, Tân Sơn, Trung Sơn, Xuân Sơn.

Do ở địa bàn trung tâm, nên Lạc Sơn từng là nơi đóng của Ủy ban nhân dân huyện Đô Lương, Công an huyện, một số cơ quan Tỉnh uỷ Nghệ An trong thời kỳ chiến tranh.

Hiện nay, tại xã Lạc Sơn có Sư đoàn bộ binh F324 (Đoàn Ngự Bình) đóng quân, có nhà máy may và sản xuất đồ từ da của Công ty TNHH Prex Vinh (100% vốn đầu tư Hàn Quốc).

Lịch sử và tên gọi
Xã Lạc Sơn đã có lịch sử lâu đời, gắn với các tên gọi như:

Trường Bộc (Tràng Bộc): tên gọi này có từ khoảng thế kỷ XV là một đơn vị cấp thôn thuộc tổng Thuần Trung, phủ Anh Đô, thừa tuyên Nghệ An và duy trì đến cuối thế kỷ XVIII.
 Trường Mỹ: là tên xã thuộc tổng Thuần Trung, phủ Anh Sơn, tỉnh Nghệ An vào giữa thế kỷ XIX, gồm các thôn (làng): Thuận Lạc, Đa Văn, Hoành Sơn, Trùng Quang.
 Thuận Lạc: tên làng (thôn) cuối thế kỷ XIX, gồm các giáp: Trù Phúc, Cảnh Minh, Khải Sơn.
 Sau năm 1945, thành lập xã Trường Xuân, huyện Anh Sơn từ xã Trường Mỹ, tương ứng 2 xã Lạc Sơn và Xuân Sơn hiện nay.
 Năm 1953 chia tách thành lập mới xã Lạc Sơn thuộc huyện Anh Sơn, tên các xã trong huyện đều có chữ Sơn kèm theo.
 Năm 1963, sau khi Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà chia Anh Sơn thành 2 huyện Anh Sơn và Đô Lương tên các xã của huyện Đô Lương vẫn giữ nguyên.

Hành chính
Xã Lạc Sơn gồm các xóm từ: 1,2,3

Khen thưởng
Được Chủ tịch Nước tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang năm 2003.

Xã Lạc Sơn trong thời kỳ kháng chiến và sau hoà bình luôn là đơn vị dẫn đầu thi đua của huyện.

Di tích lịch sử
 Chùa Giáp Vinh: Tên nôm là chùa Làng Vành, là ngôi chùa cổ nhưng qua thời gian chiến tranh đã hoang phế, đến năm 2010 đã được phục dựng tại mảnh đất có tên Làng Vành. Chùa nằm trong hệ thống thờ tự của Tỉnh hội Phật giáo Nghệ An.
 Đình Thuận Lạc: Xây dựng từ giữa thế kỉ XIX, tuy nhiên do thời gian không được quan tâm tu sửa cũng như nhân tai đã bị phá nát, hiện đang còn nền đất tại xóm 7 (thôn Cảnh Minh).
 Chùa Trùng Quang: Xây dựng năm Minh Mạng thứ 33, tuy nhiên cũng bị phá nát, hiện đang còn bia tại chùa Phúc Mỹ, xã Yên Sơn (chùa nằm bên Đền Đức Hoàng thờ Lê Trang Tông).
 Đền Đức Ông: tại thôn Trù Phúc, sau Cải cách ruộng đất bị phá huỷ và rước đồ tế khí xuống đền Hữu Thiện, xã Xuân Sơn nhưng nay đền Hữu Thiện cũng đã bị phá.
 Chùa làng Cảnh Minh: sau Cải cách ruộng đất cũng bị phá huỷ.
Bên cạnh đó là các nhà thờ được xây dựng hơn 100 năm của các họ lớn trong xã như Nguyễn Duy, Trần Doãn, Nguyễn Văn, Hoàng Đình...

Nhân vật tiêu biểu
 Anh hùng LLVT Đặng Quang Cầm
 Tướng quân Trần Doãn Ngạn (được vua Cảnh Hưng ban nhiều sắc phong cuối thế kỷ XVIII).
 Cha con PGS.TSKH Trần Doãn Quới và PGS. TS. Trần Doãn Vinh
 Doanh nhân Nguyễn Cảnh Hà, tổng giám đốc Công ty An Thiên Lý.

Tham khảo
Dido (cầu thủ bóng đá)

Edson Silva, được biết nhiều với biệt danh Dido (sinh 27 tháng 6 năm 1962), là một cựu cầu thủ bóng đá và huấn luyện viên Brasil, từng thi đấu cho các câu lạc bộ ở Giải vô địch bóng đá Brasil như Flamengo và Santos. Ông có cả hộ chiếu Hà Lan.

Sự nghiệp thi đấu
Dido chơi ở vị trí tiền vệ  cho Flamengo và Santos. Khoác áo Santos, ông từng thi đấu hai trận tại giải vô địch quốc gia Brasil năm 1984. Ông cũng từng thi đấu tại Israel  cho câu lạc bộ Beitar Jerusalem,. Tại đây Dido giải nghệ vào năm 1996, và bắt đầu sự nghiệp huấn luyện  với vai trò huấn luyện viên trưởng câu lạc bộ Maccabi Holon.

Sự nghiệp huấn luyện 
Ông làm huấn luyện viên đội tuyển Việt Nam trong giai đoạn 2001-02. Sau đó ông huấn luyện đội tuyển Đài Loan năm 2005, rồi đến cuối năm 2008 ký hợp đồng huấn luyện Bangladesh. Tuy nhiên hợp đồng chỉ kéo dài chưa đầy một năm, đến 10 tháng 11 năm 2009 thì kết thúc, trước giải Cúp SAFF.

Tham khảo 

Huấn luyện viên bóng đá Brasil
Huấn luyện viên đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài
Người Hà Nội (phim)

Người Hà Nội là một bộ phim truyền hình được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Hoàng Tích Chỉ và Đoàn Lê làm đạo diễn. Phim được phóng tác từ tiểu thuyết Phố của Chu Lai. Phim phát sóng lần đầu vào năm 1996 trên kênh VTV3.

Nội dung
Người Hà Nội lấy bối cảnh những năm khoảng cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90, xoay quanh cuộc sống đời thường của những người lính trở về sau chiến tranh. Nam (Hồng Sơn) là một kỹ sư quân đội vẽ kỹ thuật, có vợ là Thảo (Lê Khanh) và con gái Niên Thảo. Do cuộc sống gia đình khó khăn nên Thảo xin sang Đức xuất khẩu lao động dù ban đầu Nam không đồng ý. Bình (Huệ Đàn) là một nhà làm phim, có nhiều ý tưởng nhưng lại không được cấp vốn để làm điện ảnh. Lãm (Quyền Linh) do lấy vợ (Minh Hằng) người Nùng nên phải giải ngũ và bị gia đình từ, từ trên quê vợ về sống ngoài vỉa hè ở phố nhà binh. Dặt (Quốc Trị) làm công an khu vực, đồng lương không đủ sống, không đáp ứng đủ nhu cầu của vợ (Diệu Thuần) nên đã bị vợ bỏ....

Diễn viên

 NSND Lê Khanh trong vai Thảo
 Hồng Sơn trong vai Nam
 Quyền Linh trong vai Lãm
 NSND Minh Hằng trong vai Vợ Lãm
 Huệ Đàn trong vai Bình
 NSND Mạnh Cường trong vai Hùng
 NSƯT Diệu Thuần trong vai Vợ trước của Dặt
 NSND Anh Dũng trong vai Dụ
 NSƯT Thanh Quý trong vai Diễm
 NSƯT Chiều Xuân trong vai Bạch Vân
 Mạnh Linh trong vai Ông Tướng
 NSƯT Mai Châu trong vai Bà Tướng
 NSND Quốc Trị trong vai Dặt
 NSƯT Minh Tâm trong vai Cụ giáo Khang
 Ngọc Thu trong vai Vợ sau của Dặt
 Thu Hiền trong vai Loan
 Hồng Minh trong vai Bồ của Dụ
 Đới Lan Anh trong vai Niên Thảo
 Đăng Khoa trong vai Tùng
Cùng một số diễn viên khác...

Ca khúc trong phim
Bài hát trong phim là ca khúc "Chị tôi" do Đoàn Thị Tảo phỏng thơ, Trọng Đài sáng tác và Mỹ Linh thể hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Người Hà Nội  trên VTV Giải trí

Chú thích

Phim do Đoàn Lê đạo diễn
Văn nghệ Chủ Nhật
Phim dựa theo tác phẩm
Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 1996
Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC
Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3
Chu Lai
Mảnh đời của Huệ

Mảnh đời của Huệ là một bộ phim truyền hình được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Phi Tiến Sơn làm đạo diễn. Phim được phóng tác từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Võ Khắc Nghiêm. Phim phát sóng lần đầu trong Văn nghệ Chủ nhật vào năm 1997 trên kênh VTV3.

Nội dung
Mảnh đời của Huệ xoay quanh Huệ – một thiếu nữ xinh đẹp từ miền quê Thái Bình ra Cẩm Phả làm nghề mót than. Vì bản tính thật thà, dễ tin người mà cô đã không ít phen bị lừa, trải ba đời chồng nhưng vẫn phải đơn độc nuôi con, cuộc sống khó khăn đã khiến Huệ nhiều lúc phải nghĩ dại vượt biên sang Hồng Kông để kiếm ăn...

Diễn viên 

 Thu Hiền trong vai Huệ
 Đường Minh Giang trong vai Phúc
 Trần Tường trong vai Hải
 Lê Hồ Lan trong vai Lan
 Hoàng Thắng trong vai Tư Lẫm
 Kim Xuyến trong vai Tập
 Lê Thu trong vai Tuyết
 Tùng Dương trong vai Long
 Văn Hiệp trong vai Đồng
 Hoàng Lâm trong vai Tuấn
 Hoàng Nhuận Cầm trong vai Nghênh
 Tuyết Hoa trong vai Hiền
 Hồ Tháp trong vai Giám đốc công ty than
 Hồ Quốc Phong trong vai Biền
 Tuyết Liên trong vai Bà hàng nước
Và một số diễn viên khác...

Ca khúc trong phim 
Bà hát trong phim là ca khúc "Huệ trắng" do Tiến Hỷ thể hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Mảnh đời của Huệ trên YouTube

Phim do Phi Tiến Sơn đạo diễn
Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC
Phim tâm lý Việt Nam
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim truyền hình ra mắt năm 1997
Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3
Nấm hầu thủ

Nấm hầu thủ hay Nấm đầu khỉ (danh pháp hai phần: Hericium erinaceus là một loài nấm ăn được và được sử dụng làm dược liệu thuộc họ Hericiaceae.

Quả thể khi non có màu trắng đến trắng ngà, thịt màu trắng, khi già nấm ngả sang màu vàng đến vàng sậm, các tua nấm chính là lớp bào tầng, dài từ 0,5–3 cm, trên bề mặt tua có các đảm màu trắng mang bào tử đảm hình cầu, giữa bào tử có một giọt nội chất tròn. 
Nấm hầu thủ là loại nấm ôn đới, chỉ trồng được những vùng khí hậu mát mẻ, nhiệt độ thích hợp cho nấm sinh trưởng là 16-20 độ C, nhiệt độ cao nhất có thể trồng là 19-22 độ C. Hiện nay, loại nấm này được trồng nhiều ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Chú thích

Tham khảo

 Mushroomexpert.com - Hericium erinaceus
 Hericium erinaceus photos
 German info on Hericium erinaceus 
 Use to treat dementia

E
Nấm ăn
E
E
E
Nấm Bắc Mỹ
Nấm châu Âu
Nấm trồng
Speyside single malts

Speyside single malt là những loại rượu Scotch whisky đơn cất từ mạch nha được chưng cất tại Strathspey, khu vực xung quanh sông Spey ở Moray, Badenoch và Strathspey vùng đông bắc Scotland.

Hai loại whisky đơn cất từ mạch nha bán chậy nhất toàn cầu là The Glenlivet và Glenfiddich là sản phẩm của vùng Speyside. Speyside đứng đầu trong các vùng sản xuất whisky tại scotland số lượng nhà máy chưng cất rượu.

Danh sách những dòng whisky đơn cất từ mạch nha vùng Speyside
Aberlour Single Malt
Aultmore Single Malt
Balmenach Single Malt
Balvenie
Benriach Single Malt
Benromach Single Malt
Cardhu Single Malt
Cragganmore
Dailuaine
Dufftown Single Malt
Glendronach Single Malt
Glendullan Single Malt
Glenfarclas Single Malt
Glenfiddich Single Malt Scotch Whisky
Glen Grant
Glen Keith Single Malt
The Glenlivet
The Glenrothes
Glentauchers Single Malt
Glen Elgin
Glen Moray
Imperial Single Malt
Inchgower Single Malt
Knockando
Linkwood Single Malt
Lismore Single Malt
Longmorn Single Malt
The Macallan
McClelland's Speyside
Miltonduff Single Malt
Mortlach Single Malt
Royal Brackla Single Malt
Speyburn Single Malt
The Speyside
Strathisla Single Malt
Tamnavulin Glenlivet Single Malt
Tamdhu
Tomintoul Single Malt
Tormore Single Malt

Tham khảo

Liên kết ngoài
 GreaterSpeyside.com - all things Speyside
 Spirit of Speyside Whisky Festival
 Speyside Whisky history and distillery descriptions 

Whisky
Ofusato

là vị vua đầu tiên của vương quốc Nam Sơn (Nanzan), một vương quốc ở cực nam hòn đảo Okinawa. Ofusato nguyên là án tư của Ōzato dưới thời vương triều Anh Tổ, tự xưng là đời thứ năm của vua Eiso. Năm 1337, ông lập quốc Nam Sơn và đóng đô tại thành Ozato. Căn cứ theo Minh thực lục, năm 1383, Ofusato đã cử sứ thần sang triều cống nhà Minh. Năm 1385, được nhà Minh phong làm Nam Sơn Vương, ban cho ấn mạ bạc. Ofusato chết khi đang ở Triều Tiên, anh trai là Yafuso đã giành lấy quyền lực và tìm kiếm sự công nhận chính thức từ Trung Quốc.

Tham khảo

Vương quốc Nam Sơn
Sinh năm 1337
Mất năm 1398
Hananchi

'''''' là vị vua thứ ba và cuối cùng của vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan) trên đảo Okinawa.

Ông lên gnooi vua năm 1397 sau cái chết của cha. Ông đã gửi một đoàn sứ thần sang Triều Tiên để thông báo việc mình kế vị, và tới Trung Hoa để tìm kiếm sự tấn phong chính thức của nhà Minh đối với cương vị người cai trị toàn Okinawa. Ông là vị vua Bắc Sơn tích cực nhất trong quan hệ ngoại giao và thương mại với Trung Quốc, và được cho là đã cử 14 đoàn sứ thần sang triều cống.

Hananchi được cho là có năng lực quân sự tuyệt vời song lại dựa quá nhiều vào sức mạnh và kỹ năng cá nhân của mình, gây tổn hại cho mối quan hệ với các thuộc hạ. Khi thành Nakijin hứng chịu cuộc tấn công của Shō Hashi năm 1416, những kẻ tấn công đã bị giữa chân ở vịnh một thời gian, do bản thân thành khá vững chắc. Tuy nhiên, Hananchi đã bị một người hầu cận phản bội, tên là Motobu Taihara, người này đã mở cửa thành và cho phép lực lượng của Shō Hashi tiến vào. Bị đánh bại, Hananchi đã tự sát.

Tham khảo

Vương quốc Bắc Sơn
Mất năm 1416
Năm sinh không rõ
Min (Hokuzan)

là vua thứ hai của vương quốc Bắc Sơn và thời đại Tam Sơn trên đảo Okinawa. Ông trị vì từ năm 1393 đến năm 1400 hoặc 1395. Ông là con trưởng của Haniji. Năm 1934, ông cử sứ thần sang triều cống nhà Minh. Không có nhiều tư liệu về cuộc đời và sự trị vì của ông. Kế vị ông là con trưởng Hananchi.

Tham khảo

Vương quốc Trung Sơn
Haniji

là người sáng lập nên vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan) trên đảo Okinawa, ông trị vì từ năm 1322 đến 1395.

Vào đầu thế kỷ 14, không có thực thể tập trung quyền lực chính trị trên đảo Okinawa mà chỉ có một liên minh lỏng lẻo giữa các tù trưởng, trong đó có Haniji với tư cách là một tù trưởng bộ lạc. Với vị thế là tù trưởng kế tục của Nakijin, Haniji đã tập hợp các tù trưởng nhỏ khác ở miền bắc đảo thành một liên minh do mình đứng đầu và lập nên thực thể vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan) sau khi Tamagusuku trở thành tù trưởng đứng đầu toàn đảo. Tamagusuku thiếu uy tín và khả năng lãnh đạo để giành được sự ủng hộ của các tù trưởng và một số đã đi theo Haniji, trong khi đó, một số tù trưởng ở phía nam đã sát cánh bên Ofusato, tù trưởng Ozato và lập nên vương quốc Nam Sơn (Nanzan), khiến Tamagusuku chỉ còn kiểm soát được phần giữa của hòn đảo, và được gọi là vương quốc Trung Sơn (Chūzan).

Người ta không biết nhiều về cuộc đời của Haniji hay về thời trị vì của ông. Một dòng dõi quan lại trong triều đình Lưu Cầu sau này mang họ Haneji (羽地, âm Hán là Vũ Địa) có thể có tổ tiên là ông; người nổi tiếng nhất trong số đó là Shō Shōken (1617–1675), còn gọi là Haneji Chōshū.

Tham khảo 

Kerr, George H. (2000). Okinawa: the History of an Island People. (revised ed.) Boston: Tuttle Publishing.

Vương quốc Trung Sơn
Mất năm 1395
Sonohyan-utaki

'''' là một khu rừng thiêng (utaki) trong truyền thống tôn giáo Lưu Cầu bản địa. Nơi này nằm tại thành Shuri ở Naha, Okinawa, cách cổng thành Shureimon chỉ một vài bước chân. Utaki, hay cụ thể hơn là  của nó, là một trong số các di tích được công nhận là di sản thế giới của UNESCO với tên gọi chính thức Các di chỉ Gusuku và di sản liên quan của Vương quốc Lưu Cầu, và được chính phủ Nhật Bản xếp vào tài sản văn hóa trọng yếu.

Xưa kia, chỉ có quốc vương của vương quốc Lưu Cầu mới có thể bước qua thạch môn, còn ngày nay thì cánh cửa ngày luôn luôn đóng, và do vậy nơi đây vẫn duy trì là một không gian thiêng liêng như nó vốn có, đại diện cho cánh rừng thiêng phía sau chúng. Nhiều du khách và cư dân bản địa cầu nguyện trước thạch môn.

Thạch môn được xây lần đầu năm 1519, dưới thời vua Shō Shin, song không gian này đã được coi như một utaki từ trước đó. Bất cứ khi nào nhà vua rời thành để đi vi hành, ông đều dừng chân tại Sonohyan-utaki để cầu cho một chuyến đi suôn sẻ. Di tích cũng đóng vai trò quan trọng trong tôn giáo bản địa.

Thạch môn được đơ]cj cho là một ví dụ điển hình của kiến trúc Okinawa truyền thống, và cho thấy nhiều biểu hiện ảnh hưởng của kiến trúc Trung Hoa, bên cạnh một thế trắc mang ảnh hưởng của Nhật Bản theo kiến trúc karahafu. Thạch môn đã bị thiệt hại nặng nề trong trận Okinawa vào năm, song đã được phụ hồi năm 1957, và chính thức trở thành một di sản thế giới của UNESCO từ năm 2000, cùng với một số di tích khác trên đảo Okinawa. Utaki'', tức bản thân các khu rừng thiêng từng lớn hơn rất nhiều so với ngày nay, một trường họ cùng các tòa nhà khác đã xâm lấn không gian của khu rừng.

Tham khảo 

Di sản thế giới tại Nhật Bản
Vương quốc Lưu Cầu
Naha
Án ti

Án ti hay án tư (tiếng Nhật: 按司 aji hoặc anji) là người đứng đầu một lãnh địa trong lịch sử Lưu Cầu. Từ này dưới thời vương quốc Lưu Cầu được sử dụng để chỉ tầng lớp quý tộc hay hào tộc địa phương. Nó được cho là có liên hệ với từ tiếng Nhật aruji ("chủ"), và được phát âm khác nhau trên khắp các đảo. Nó xếp hạng dưới hoàng tử trong giới quý tộc. Các con trai của hoàng tử và người con trai cả của "án ti" sẽ trở thành "án ti". Một "án ti" lập nên một gia đình quý tộc tương đương với một miyake tại Nhật Bản.

Án ti xuất hiện khoảng thế kỷ 12 khi các lãnh chúa địa phương bắt đầu xây dựng gusuku (thành theo phong cách Ryūkyū). Shō Hashi là một án ti, ông sau đó đã thống nhất và trở thành vua Lưu Cầu. Vào thời triều Shō II, khi các án ti định cư gần thành Shuri, từ này mang ý nghĩa biểu thị một quý tộc trong thành trấn.

Cách gọi mẫu của một án ti bắt đầu với tên của nơi ông ta cai quản và kết thúc với từ án ti, ví dụ, "Nago Aji." Đối với phụ nữ, được thêm hậu tố ganashi hay kanashi (加那志, gia na chí) ở sau: "Nago Aji-ganashi."

Danh sách án ti 
Oroku Aji/小禄按司/Tiểu Lộc án ti 
Yuntanza Aji/読谷山按司/Cốc Sơn án ti 
Yoshimura Aji/義村按司/ Nghĩa Thôn án ti 
Yonashiro Aji与那城按司/Dư Na Thành án ti 
Tomigusuku Aji/豊見城按司/Phong Kiến Thành án ti 
Osato Aji/大里按司/Đại Lý án ti 
Urasoe Aji/浦添按司/Phổ Thiêm án ti 
Tamagawa Aji/玉川按司/Ngọc Xuyên án ti 
Kunigami Aji/国頭按司/Quốc Đầu án ti 
Omura Aji/大村按司/Đại Thôn án ti
Motobu Aji/本部按司/Bản Bộ án ti
Misato Aji/美里按司/Mĩ Lý án ti
Haneji Aji/羽地按司/Vũ Địa án ti
Nago Aji/名護按司/Danh Hộ án ti
Kin Aji/金武按司|Kim Vũ án ti
Mabuni Aji/摩文仁按司/Ma Văn Nhân án ti 
Nakazato Aji/仲里按司/Trọng Lý án ti 
Goeku Aji/護得久按司/Hộ Đắc Cửu án ti
Ogimi Aji/大宜見按司Đại Nghi Kiến án ti
Gushikami Aji/具志頭按司/Cụ Chí Đầu án ti
Mabuni Aji/真壁按司/Chân Bích án ti 
Tamashiro Aji/玉城按司/Ngọc Thành án ti
Gushikawa Aji/具志川按司/Cụ Chí Xuyên án ti
Takamine Aji/高嶺按司/Cao Lĩnh án ti
Kushi Aji/久志按司/Cửu Chí án ti
Katsuren Aji/勝連按司/Thắng Liên án ti

Tham khảo 

Higashionna, Kanjun. (1957). Ryukyu no rekishi, Tokyo: Shibundo.
Higashionna, Kanjun. (1964). Nanto fudoki, Tokyo: Okinawa Bunka Kyokai Okinawa Zaidan.

Tước hiệu quý tộc
Vương quốc Lưu Cầu
Đảo Matak

Đảo Matak (tiếng Indonesia: Pulau Matak) là một đảo thuộc quần đảo Anambas của Indonesia, nằm ở Biển Đông giữa bán đảo Malaysia và Borneo. Các công ty khai thác dầu khí bao gồm Conoco Phillips, Premier Oil và Star Energy và được hỗ trợ bởi sân bay Matak (MWK/WIOM).

Tham khảo

Quần đảo Anambas
Đảo Sumatra
Địa mạo Quần đảo Riau
Hòn Ngư

Hòn Ngư là một đảo ở Vịnh Bắc Bộ, biển Đông Việt Nam. Về hành chính đảo thuộc phố Nghi Hương thuộc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Đảo ở cách bờ hơn 4 km. Đảo gồm hai hòn lớn nhỏ. Hòn lớn cao 133 m, hòn nhỏ cao 88 m so với mặt nước biển. Diện tích vỏn vẹn 2,5 km². Tại đảo cũng có cả một trạm khí tượng thủy văn đặt trên điểm cao nhất của đảo. Ở đảo rất nhiều loại động vật hoang dã như chồn, kỳ đà, dê, khỉ,... đa số là do Chi cục kiểm lâm Nghệ An thả tại đây. Những động vật này là những động vật hoang dã do Chi cục bắt giữ của những kẻ buôn lậu qua biên giới. Do theo quy đinh của đảo, các ngư dân không được đánh bắt quanh đảo 1 hải lý, do vậy quanh đảo rất nhiều loại hải sản quý, đặc biệt là loại "đặc sản" ốc rồng.

Muốn nhìn rõ toàn cảnh của Hòn Ngư ta phải đứng từ bến sông. Sông Cửa Lò nhánh chính xuất phát từ nhánh tây, chảy qua Hương Vận, Phan Thanh. Sau khi chia nước cho Kênh Nhà Lê, sông băng qua đường Thiên lý, nay là Quốc lộ 1 ở Cầu Cấm rồi chảy giữa Rú Đầu Voi và Rú Cấm, ra đến gần biển thì gặp rú Dung, tiếp đến là rú Làng Khô ở bờ Bắc nên sông uốn dòng chảy về phía nam rồi đổ ra biển.

Tục ngữ nói: cảnh có núi sông nhiều thú lạ. Đây không chỉ có núi sông mà còn có biển biếc. chính có Song Ngư án ngự ở phía ngoài, nó làm cho bãi biển Cửa Lò thêm nên thơ, mỹ lệ. Màu xanh bốn mùa của nước biển sải dài ra tít tận xa thì gặp màu mây pha sắc hung hung đỏ của vách đảo lúc trời sáng trong. Vào những chiều bảng lảng, bến vắng, con người dù trong lòng còn nặng thì khi nhìn ra đấy cũng bớt phần xót xa. Đảo che chở cho những chiếc thuyền đánh cá nhỏ nhoi.
Bãi chùa nằm ở phía tây Đảo Ngư, Chùa được xây dựng ở thế kỷ thứ XIII có Chùa và Vườn chùa; Chùa có chùa Thượng, chùa Hạ, mỗi Chùa có 3 gian lợp ngói âm dương; Các xà hạ khắc chạm các vật Tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng) rất đẹp và rất linh thiêng; Vườn chùa có nhiều cây xanh mọc tự nhiên như: Đại, Mưng, Dưới (trong Vườn chùa hiện có 02 cây Dưới cổ thụ) và 01 giếng nước ngọt gọi là Giếng Ngọc. Sân chùa có 2 cây lộc vừng khoảng 700 năm tuổi.

Địa điểm liên quan 
Phia tây bắc Hòn Ngư cỡ 5,5 km, nằm sát biển là "Đảo Lan Châu" , liền kề bãi biển phía nam Cửa Lò, thuộc phố Nghi Thủy  thành phố Vinh.

"Đảo Lan Châu" không phải đảo thật sự, mà là mũi đất sát bờ và nối vào đất liền bởi dải đất hẹp ngập nước triều. Đảo được đặt tên phục vụ du lịch, và đường ra đảo đã được xây dựng là đường cơ giới chắc chắn.

Tham khảo

Đảo Việt Nam
Địa lý Nghệ An
Dumai

Dumai là thành phố ở tỉnh Riau trên đảo Sumatra, Indonesia. Thành phố có diện tích 1727 km² và có 174,465 cư dân (2001). Dumai là trung tâm giao dịch và vận chuyển quan trọng mang tính địa phương và quốc tế. Dumai có trữ lượng dầu khí phong phú (nhiên liệu và dầu cọ).

Dumai chia thành 5 quận nhỏ (theo cách chia của Indonesia - kecamatan):
 Bukit Kapur
 Dumai Barat
 Dumai Timur
 Medang Kampai
 Sungai Sembilan

Tham khảo

Riau
Thành phố của Indonesia
Khu dân cư ở Riau
Huyện lỵ Indonesia
Khởi đầu năm 1999
Indonesia năm 1999
Thái bá Hoang

Sái bá Hoang (chữ Hán: 蔡伯荒), tên thật là Cơ Hoang (姬荒), là vị vua thứ ba của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Hoang là con của Sái Trọng Hồ - vua thứ 2 nước Sái. Sau khi Sái Trọng Hồ mất, ông lên nối ngôi.

Sử sách không chép năm lên ngôi và năm mất, cũng như những sự kiện xảy ra trong thời gian Sái bá Hoang làm vua. Sau khi ông mất, con ông lên nối ngôi, tức là Sái Cung hầu.

Xem thêm
Sái Trọng Hồ
Sái Cung hầu

Tham khảo

Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nước Sái
Trung Quốc thế kỷ 11 TCN
Quý tộc nhà Chu
Thái Cung hầu

Sái Cung hầu (chữ Hán: 蔡宮侯), họ Cơ (姬), không rõ tên húy, là vị vua thứ tư của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Sái Cung hầu là con của Sái bá Hoang - vua thứ 3 nước Sái. Sau khi Sái bá Hoang mất, ông lên nối ngôi.

Sử sách không chép năm lên ngôi và năm mất, cũng như những sự kiện xảy ra trong thời gian Sái Cung hầu làm vua. Sau khi ông mất, con ông là Sái Lệ hầu lên nối ngôi.

Xem thêm
Sái bá Hoang
Sái Lệ hầu

Tham khảo

Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nước Sái
Quý tộc nhà Chu
Ruồi giấm thường

Ruồi giấm thường hay Ruồi trái cây thường (Drosophila melanogaster) là một loài ruồi, thuộc họ Drosophilidae. Bắt đầu từ Charles W. Woodworth, loài này là một động vật mô hình được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu sinh học gen, sinh lý học, sinh bệnh học vi khuẩn và tiến hóa lịch sử sự sống. Nó thường được sử dụng bởi vì nó là một loài là dễ dàng để chăm sóc, sinh sản một cách nhanh chóng, và đẻ trứng nhiều.

Ngoại hình 
Trong tự nhiên, ruồi giấm có màu vàng đất, mắt màu đỏ gạch và nhiều vằn đen nằm ngang trên bụng.

Cơ thể ruồi giấm được chia làm ba phần: đầu, ngực và bụng. Đầu ruồi khá tròn, có mắt kép to và rõ. Mắt ruồi được cấu tạo từ hàng trăm mắt đơn nhỏ li ti và chiếm phần lớn bề mặt đầu. Màu đỏ gạch của mắt ruồi trong tự nhiên được cấu thành từ hai sắc tố: xanthommatin, sắc tố màu nâu có nguồn gốc từ tryptophan, và drosopterin, nhóm sắc tố màu đỏ có nguồn gốc từ guanosine triphosphate. Giữa hai mắt ruồi là một cặp ăng-ten ngắn, trông như lông vũ tí hon hoặc lông chìa ra và được dùng để phát hiện mùi hương, dòng khí lưu chuyển hay rung động. Họ ruồi Drosophila cũng có lông cứng - những sợi lông ngắn, cứng - phân bố trên khắp đầu và thân dùng để cảm nhận môi trường.

Ngực ruồi cứng cáp, nối liền ba cặp chân và một cặp cánh. Ruồi có cánh dạng màng mỏng trong suốt với mạch cánh rõ ràng, rộng tầm 4 mm. Trong tiếng Việt, mạch cánh còn có thể gọi là “gân cánh”, nhưng bộ phận này không được cấu thành từ gân. Khi không bay, cánh ruồi nằm phẳng trên lưng. Ngay đằng sau cánh có một cặp núm cân bằng (halteres), vốn được biến đổi từ cánh sau, giúp giữ thăng bằng và phương hướng khi bay.

Chân ruồi được cấu tạo từ năm phần: đốt háng (coxa), đốt chuyển (trochanter), đốt đùi (femur), đốt chày (tibia) và đốt bàn chân (tarsus). Đốt bàn chân lại chia ra làm năm đoạn, với đoạn cuối là chân ruồi, nơi có nhiều cấu trúc bao gồm móng vuốt và phần bám dính. Để bám dính vào bề mặt, ruồi giấm thường D. melanogaster chủ yếu dùng đệm chân, một cấu trúc dẻo kéo dài bên dưới móng vuốt, và seta - các lông cứng nhỏ xen vào đệm chân, có hình dạng giống cái sạn nấu ăn. Móng ruồi cũng có thể dùng để bám vào những bề mặt thô. Ruồi đực có lược giao phối trên đoạn đầu tiên của đốt bàn chân - đây là những sợi nhỏ màu đen trông giống lông ở chân trước, dùng để bám vào con cái khi giao phối.

Hình ảnh

Tham khảo

Đọc thêm

Popular media 
 "Inside the Fly Lab" — broadcast by WGBH và PBS, in the program series "Curious", tháng 1 năm 2008.
 "How a Fly Detects Poison"  — WhyFiles.org article describes how the fruit fly tastes a larva-killing chemical in food.

Liên kết ngoài 

A quick and simple introduction to Drosophila melanogaster
FlyBase — A Database of Drosophila Genes & Genomes 
NCBI page on Drosophila melanogaster
The WWW Virtual Library: Drosophila
The Berkeley Drosophila Genome Project

M
Sinh vật mô hình

he:דרוזופילה
Bình Gia (xã)

Bình Gia là xã của tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý 
Xã Bình Gia có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Thiện Thuật và xã Hồng Phong.
Phía nam giáp xã Bắc Sơn.
Phía đông giáp xã Tân Văn.
Phía tây giáp xã Thiện Long.

Lịch sử
Địa bàn xã Bình Gia trước kia thuộc huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn.

Đến năm 2018, thị trấn Bình Gia có diện tích 3,15 km², dân số là 3.269 người, mật độ dân số đạt 1.038 người/km², gồm 9 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5A, 5B, 6A, 6B, Pò Đồn. Xã Tô Hiệu có diện tích 26,42 km², dân số là 4.519 người, mật độ dân số đạt 171 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 818/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Lạng Sơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Tô Hiệu cùng toàn bộ 7,77 km² diện tích tự nhiên và 733 người thuộc 2 thôn: Tòng Chu 1, Tòng Chu 2 của xã Hoàng Văn Thụ vào thị trấn Bình Gia. Vậy nên địa bàn thị trấn Bình Gia được mở rộng và phù hợp với chủ trương của cấp trên

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1672/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lạng Sơn năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Hoàng Văn Thụ, xã Mông Ân và thị trấn Bình Gia thành xã mới có tên gọi là xã Bình Gia.

Giao thông
Xã Bình Gia có quốc lộ 1B, quốc lộ 279 đi qua địa bàn.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Liên kết ngoài 
 Quy hoạch chi tiết xây dựng thị trấn Bình Gia

Huyện lỵ Việt Nam
Hoài An (nhạc sĩ, sinh 1929)

Nhạc sĩ Hoài An (tên thật là Nguyễn Đắc Tịnh, 20 tháng 5 năm 1929 – 15 tháng 3 năm 2012) là một nhạc sĩ mang quốc tịch Việt Nam nổi tiếng thuộc dòng nhạc vàng và nhạc quê hương trước năm 1975. Ông được biết đến qua nhiều ca khúc trữ tình, nhất là các bản nhạc mùa xuân như Câu chuyện đầu năm, Tâm sự ngày xuân và các ca khúc về quê hương như Trăng về thôn dã, Tình lúa duyên trăng.

Tiểu sử 
Hoài An sinh ngày 20 tháng 5 năm 1929 tại Hải Phòng. Ông sớm theo đuổi con đường âm nhạc và phát triển sự nghiệp sáng tác trong bối cảnh nhạc vàng miền Nam trước năm 1975. Ông thường ký các tác phẩm với bút danh Hoài An, và đôi khi với bút danh phụ Trang Dũng Phương.

Nhạc của ông mang phong cách trữ tình, giản dị, dễ thuộc và gần gũi với nhiều thế hệ người nghe nhạc. Trong nhiều ca khúc mùa xuân, những hình ảnh lễ hội, mùa xuân và triết lý sống được chuyển tải nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, khiến chúng trở thành nhạc mùa xuân tiêu biểu của nền tân nhạc Việt Nam.

Sau năm 1975, ông tiếp tục sống tại Thành phố Hồ Chí Minh nhưng ít hoạt động công khai. Một số bản nhạc của ông bị thất lạc do biến đổi thời cuộc.

Hoài An qua đời vì bệnh phổi vào ngày 15 tháng 3 năm 2012 tại nhà riêng ở Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh. Lễ quàn được tổ chức tại tư gia và sau đó ông được an táng tại Nghĩa trang Đa Phước, Bình Chánh.

Danh sách tác phẩm

Sáng tác riêng 
 Anh sẽ về
 Biết phải làm sao
 Câu chuyện đầu năm (1964)
 Chiếc áo mùa xuân
 Còn nhớ hay quên
 Duyên đời
 Giác mơ ban đầu
 Gửi ánh trăng thề (1956)
 Kỷ niệm nào buồn
 Mộng về đêm trăng (1957)
 Ngày về thăm nhau (1965)
 Tâm sự ngày xuân (1967)
 Tình người hậu tuyến (1958)
 Tấm ảnh không hồn (1972)
 Trăng lúa miền Nam
 Trăng nước miền em (1959)
 Trước giờ tạm biệt (1964)
 …

Sáng tác chung 
 Ca khúc yêu đời (Hoài An – Huyền Linh)
 Dạ khúc đêm trăng (Hoài An – Hồ Đình Phương)
 Dựng một mùa hoa (Hoài An – Phó Quốc Thăng)
 Đêm kỷ niệm (Hoài An – Lê Dinh)
 Lá thư đầu mùa (Hoài An – Hồ Đình Phương)
 Lúa đẹp chiều hôm (Hoài An – Phạm Thế Mỹ)
 Thiên duyên tiền định (Trang Dũng Phương – Nguyên Lễ)
 Tình lúa duyên trăng (Hoài An – Hồ Đình Phương)
 Trăng về thôn dã (Hoài An – Huyền Linh)
 …

Sáng tác chưa phổ biến 
 Anastasia
 Bán sầu
 Chỉ còn xuân thôi
 Dù chỉ một lần
 Đón xuân nhớ Mẹ
 Đời anh vẫn cô đơn
 Em vẫn là hoa khôi trong mắt anh
 Giây phút mộng du
 Giọng hát vô tình
 Hoa nở trong tim
 Như áng mây trời
 …

Chú thích

Thể loại 
Nhạc sĩ Việt Nam
Nhạc sĩ nhạc vàng
Người Hải Phòng
Sinh năm 1929
Mất năm 2012
Will Keane

William David Keane (sinh ngày 11 tháng 1 năm 1993) là một cầu thủ bóng đá người Anh chơi ở vị trí tiền đạo cho câu lạc bộ Hull City. Năm 2009 anh kết thúc sự nghiệp cầu thủ trẻ tại Học viện Manchester United và bắt đầu thi đấu chuyên nghiệp tại giải Premier League trong đội hình một của Manchester United. Anh là người anh sinh đôi của Michael Keane, hiện đang là trung vệ của Everton.

Sự nghiệp câu lạc bộ 
Keane bắt đầu sự nghiệp bóng đá chuyên nghiệp tại Premier League và cũng là trận đấu đầu tiền tại đội hình A của ManU vào ngày 31 tháng 12 năm 2011 trong trận đấu mà Manchester United để thua Blackburn Rovers với tỉ số 3-2 khi anh được vào sân để thay thế hậu vệ Rafael.

Sự nghiệp quốc tế 
Keane lần đầu thi đấu cho Anh ở cấp độ U-16 trong chiến thắng 3-1 trước Nga vào năm 2009. Anh ghi được một bàn trong ba trận. Anh cũng tham gia đội U-17 Anh và giúp đội tuyển vô địch Giải U-17 châu Âu 2010. Tổng cộng anh có 15 lần ra sân và ghi được ba bàn thắng cho đội bóng. Sau đó là đến U-19 Anh. Anh đã được gọi lên đội U-21 Anh vào năm 2011. Anh xuất hiện đầu tiên cho U-21 Anh trong chiến thắng 5-0 trước Iceland, từ băng ghế dự bị để thay thế cho tiền vệ Chelsea Josh McEachran ở phút 78.

Thống kê

Tham khảo

Sinh năm 1993
Tiền đạo bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá Anh
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Manchester United F.C.
Cầu thủ bóng đá Sheffield Wednesday F.C.
Cầu thủ bóng đá Wigan Athletic F.C.
Cầu thủ bóng đá Hull City A.F.C.

Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Anh
Lý thuyết VSEPR

Lý thuyết cặp điện tử vỏ hoá trị đẩy nhau, cũng gọi bằng thuyết Gillespie-Nyholm hay thuyết đẩy, là mô hình về sức đẩy giữa các cặp electron hoá trị và dạng hình học của phân tử. Thuyết đẩy giúp dự đoán khá chính xác góc hoá trị trong những phân tử có những cặp electron không phân chia hoặc có liên kết bội.

Lịch sử ra đời
Ý tưởng về sự liên quan giữa cấu tạo hình học của phân tử với sức đẩy của các electron (giữa các e liên kết và chưa liên kết) được giới thiệu lần đầu tiên bởi hai nhà khoa học Nevil Sidgwick và Herbert Powell tại Đại học Oxford năm 1940, trong bài giảng mang tên Bakerian Lecture.

Năm 1957, hai nhà khoa học Ronald Gillespie và Ronald Sydney Nyholm tại Đại học London đã đưa ra kết quả nghiên cứu công nhận quan điểm trên, đồng thời đã xây dựng một lý thuyết chi tiết về dạng hình học của phân tử.

Luận điểm chính
Phân tử AXnEm

Trong đó:

A: nguyên tử trung tâm có các cặp electron hóa trị tạo liên kết

X: cặp electron liên kết σ với A

n: số cặp electron tạo liên kết σ 

E: cặp electron không phân chia

m: số cặp electron không phân chia

m + n = q: tổng số cặp electron bao quanh A

Quy tắc thuyết sức đẩy
- Cấu hình các liên kết của nguyên tử hay ion trung tâm đa hóa trị chỉ phụ thuộc vào tổng số cặp electron hóa trị m + n = q bao quanh nó.

- Kích thước của những obital của cặp electron hóa trị được phân bố sao cho sức đẩy giữa các cặp electron đó là tối thiểu.

- Sức đẩy của các cặp e giảm theo thứ tự:

E-E >E-X > X-X

- Không gian của một cặp liên kết giảm khi độ âm điện của phối tử X tăng lên, dẫn đến góc hóa trị XAX giảm.

Ý nghĩa
- Thuyết VSEPR có thể áp dụng với phân tử có liên kết đôi.

- Thuyết VSEPR tuy vậy lại chưa thỏa đáng với các phân tử trung tâm có kích thước lớn.

Tham khảo

1. Hóa học đại cương tập 1 (Lâm Ngọc Thiềm)

2. Hóa học đại cương (Phạm Văn Nhiêu)

3. Hóa học các quá trình (Vũ Đăng Độ)

Liên kết ngoài 
 3D Chem - Chemistry, Structures, and 3D Molecules
 IUMSC - Đại học Indiana Molecular Structure Center

Lý thuyết hóa học
Hình học phân tử
Hóa học lượng tử
Hóa học lập thể
Mark Wahlberg

Mark Robert Michael Wahlberg (sinh ngày 5 tháng 6 năm 1971) là một diễn viên, nhà sản xuất truyền hình, và cựu rapper người Mỹ. Anh đã được biết đến với tên Marky Mark trong những năm đầu của mình, và trở nên nổi tiếng cho ra mắt năm 1991 vì là trong vai trò nhạc công với ban nhạc Marky Mark and the Funky Bunch. Anh được bầu là người đứng số 1 trong danh sách 40 Hottest Hotties of the 90's của VH1. Wahlberg nổi tiếng với các vai diễn của anh trong các phim nhu Boogie Nights (1997), Three Kings (1999), The Perfect Storm (2000), Planet of the Apes (2001), The Italian Job (2003), I Heart Huckabees (2004), Four Brothers (2005), The Departed (2006), Invincible (2006), Shooter (2007), và The Fighter (2010). Anh còn là giám đốc sản xuất của Entourage, Boardwalk Empire và How to Make It in America.

Thời trẻ 
Wahlberg sinh ra trong khu phố Dorchester của Boston, Massachusetts, là con út trong gia đình chín người con, với anh chị em ruột Arthur, Jim, Paul, Robert, Tracey, Michelle, Debbie (qua đời năm 2003 ở tuổi 44), và Donnie. Cha anh có 1/2 gốc Ailen và 1/2 Thụy Điển và, mẹ của anh là người Canada gốc Ailen, Anh, và Pháp; về bên ngoại, Wahlberg có quan hệ xa với tác giả Nathaniel Hawthorne. Mẹ của Wahlberg, Alma Elaine. (nhũ danh Donnelly), là một nhân viên ngân hàng và phụ tá của y tá, và cha của Wahlberg, Donald Edward Wahlberg, là một tài xế xe tải đã làm tài xế giao hàng. Cha mẹ anh ly dị vào năm 1982. Wahlberg đã là tín đồ Công giáo La Mã và theo học Trường phổ thông trung học Copley Square (nhưng không tốt nghiệp) ở phố Newbury trong thành phố Boston.

Năm 13 tuổi Wahlberg đã nghiện cocain và các chất gây nghiện khác. Năm 15 tuổi, Wahlberg đã bị thưa kiện hai lần vì sỉ nhục những trẻ em người Mỹ gốc Phi bằng cách ném đá vào người và phát biểu phân biệt chủng tộc. Năm 16 tuổi, Wahlberg dùng gậy đánh đập 2 người Việt bất tỉnh trên đường phố, gọi các nạn nhân là đồ mọi, khỉ da vàng, và làm 1 người mù 1 mắt vĩnh viễn. Ra tòa, Wahlberg nhận tội giết người bất thành, bị phạt 2 năm tù giam ở Boston's Deer Island House of Correction, nhưng chỉ phải ngồi tù 45 ngày rồi được thả.

Tham khảo 

Sinh năm 1971
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nhà sản xuất truyền hình Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Người đoạt giải BAFTA
Nhân vật còn sống
Nhà sản xuất phim Mỹ
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ireland
Tín hữu Công giáo Rôma Hoa Kỳ
Người Mỹ gốc Thụy Điển
Le nâu bụng đen

Le nâu bụng đen (danh pháp hai phần: Dendrocygna autumnalis là một loài chim thuộc Họ Vịt. Loài này sinh sản từ cực nam Hoa Kỳ và miền trung đến trung nam bộ Nam Mỹ. Tại Mỹ, nó có thể được tìm thấy quanh năm ở các khu vựcn của vùng đông nam Texas, và theo mùa ở phía đông nam Arizona, và Gulf Coast của tiểu bang Louisiana. Nó là một loài sinh sản hiếm hoi tại các địa điểm khác nhau chẳng hạn như Florida, Arkansas, Georgia và Nam Carolina.

Tham khảo 

A
Chim México
Chim Nam Mỹ
Vịt
Chim Trung Mỹ
Động vật được mô tả năm 1758
Phân họ Le nâu
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Mộc cọng

Mộc cọng hay còn gọi là mộc Matsumura, hoa thơm, ngưu thỉ (danh pháp khoa học: Chengiodendron matsumuranum) là loài thực vật thuộc họ Ô liu được Hayata mô tả lần đầu năm 1911 dưới danh pháp Osmanthus matsumuranus, dẫn chiếu tới Osmanthus marginatus var. formosanus do Jinzô Matsumura mô tả năm 1898. Năm 2020 Shang Chih Bei (向其柏, Xiang Qi-Bai, Hướng Kỳ Bách) et al. chuyển nó sang chi mới thành lập là Chengiodendron thành Chengiodendron matsumuranum.

Tại Trung Quốc nó được gọi là 牛矢果 (ngưu thỉ quả).

Phân bố
Cây phân bố ở Ấn Độ (Assam), miền nam Trung Quốc (An Huy, Chiết Giang, Giang Tây, Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Vân Nam), Lào, Campuchia, Đài Loan, Thái Lan, Việt Nam. Môi trường sống là rừng rậm trên sườn dốc, bụi rậm trong thung lũng, ở cao độ 800-1.500 m.

Mô tả
Cây bụi hay cây gỗ cao 2,5–10 m, nhẵn nhụi. Cành con ép dẹp. Cuống lá 1,5–3 cm; phiến lá hình mác ngược, hiếm khi hình trứng ngược hoặc hình elip hẹp, 8-14(-19) × 2,5-4,5(-6) cm, dạng như da mỏng tới giấy dày, đáy thon nhỏ dần và men xuống, mép nguyên hoặc có răng cưa dọc theo nửa phần xa, đỉnh nhọn thon và có mấu; gân giữa và (7-)10-12(-15) gân chính mặt gần trục hơi lõm xuống và mặt xa trục hơi lồi lên. Các xim hoa là chùy hoa ngắn, ở nách lá, 1,5–2 cm; lá bắc hình trứng rộng, 1-1,5 mm. Cuống hoa ~2 mm. Đài hoa 1,5–2 mm; các thùy 0,5–1 mm. Tràng hoa màu ánh xanh lục hoặc lục vàng nhạt, 3–4 mm; ống tràng dài tương đương các thuỳ đảo ngược. Nhị đính ở phần xa của ống tràng. Quả hạch chín màu tím tía tới đen, hình elipxoit, 1,5-3 × 0,7-1,5 cm. Ra hoa tháng 5-6, tạo quả tháng 11-12. 2n = 46.

Chú thích

Liên kết ngoài

M
Thực vật được mô tả năm 1911
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Campuchia
Thực vật Đài Loan
Thực vật Lào
Thực vật Thái Lan
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam
Cá cóc Việt Nam

Cá cóc Việt Nam (danh pháp khoa học: Tylototriton vietnamensis) là một loài sa giông. Đây là một loài động vật Đặc hữu của Việt Nam.

Đặc điểm
Có thân thuôn dài, có 4 chân, chân trước có 4 ngón, chân sau 5 ngón, đuôi dẹt bên, thân dài trung bình 5 cm. Đầu sa giông dẹt, mõm ngắn, tay gần như vuông, da sần sùi, gờ sống lưng nổi rõ. Cá cóc Việt Nam phân bố rải rác trên địa bàn các tỉnh Lào Cai (huyện Văn Bàn), Cao Bằng (huyện Nguyên Bình), Bắc Giang (huyện Lục Nam), Nghệ An (huyện Quế Phong)...

Chú thích

Tham khảo

 Cá cóc Việt Nam trên SVRVN
 Phát hiện loài cá cóc mới, giống Tylototriton (Bộ Có đuôi Urodela, họ Cá cóc Salamandridae) ở miền Bắc Việt Nam

 
 
 
 
 A new species of salamander, genus Tylototriton (Urodela: Salamandridae) from northern Vietnam. Salamandra, vol. 41, p. 215-220
 Tylototriton vietnamensis: Böhme, Schöttler, Nguyen and Köhler, 2005
 Tylototriton vietnamensis

V
Động vật được mô tả năm 2005
Động vật đặc hữu Việt Nam
Động vật lưỡng cư Việt Nam
TC0

TC0 là một lớp độ phức tạp trong độ phức tạp mạch.  Nó là lớp nhỏ nhất trong cấp bậc TC.

TC0 bao gồm tất cả các ngôn ngữ quyết định được bởi mạch lôgic với chiều sâu hằng số và kích thước đa thức, chỉ sử dụng cổng AND, cổng OR, và cổng đa số (kết quả là bit dữ liệu vào phổ biến hơn giữa 0 và 1) với số dữ liệu vào không giới hạn. Một cách tương đương, có thể dùng cổng ngưỡng (số bit dữ liệu vào bằng 1 có vượt quá một ngưỡng cố định hay không) thay vì cổng đa số.

TC0 chứa nhiều bài toán quan trọng, chẳng hạn như sắp xếp n số n bit, và nhân hai số n bit, chia số nguyên.

Quan hệ với các lớp độ phức tạp khác
Có thể so sánh TC0 với các lớp độ phức tạp mạch khác như AC0 và NC1. Theo :
 
Cũng theo Vollmer, liệu TC0 có là tập con thực sự của NC1 là "một trong những bài toán mở chính của độ phức tạp mạch" (cùng vị trí trích dẫn trên).

Ngoài ra, phiên bản đồng dạng (uniform) của . (, theo ).

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Độ phức tạp mạch
Lớp độ phức tạp
Apoidea

Apoidea là một liên họ quan trọng trong bộ Cánh màng, liên họ này thông thường bao gồm hai nhánh, "sphecidae" (ong bắp cày), và ong.

Phân loại 
Ong trong các phân loại gần đây xếp nó vào một nhánh đặc biệt của ong bắp cày mà chúng chuyển sang sử dụng thức ăn cho ấu trùng là phấn hoa và mật hoa, chứ không phải mồi côn trùng; đặc điểm này có lẽ làm cho nó trở thành một nhóm cận ngành với Crabronidae. Theo đó, ong và ong bắp càu hiện được xếp cùng một liên họ, và có tên gọi là "Apoidea" thay vì "Sphecoidea".

Chú thích

Tham khảo
Engel, M.S. (2005). Family-group names for bees (Hymenoptera: Apoidea). American Museum Novitates 3476: 1-33.

Michener, C.D. (2000). The Bees of the World. Johns Hopkins University Press.

Liên kết ngoài 
 
 
 All Living Things Images, identification guides, and maps of Apoidea.
 Solitary Bees Popular introduction to the Hymenoptera Apoidea.
 Fiori e Api d'Albore and Intoppa Flower visiting bees in Europe pdf. In Italian but excellent table with Latin names.
 Native Bees of North America

Côn trùng thụ phấn
Nhánh (phân loại học)

Trong sinh học, nhánh (tiếng Anh: clade, ), còn được gọi là nhóm đơn ngành, là một nhóm sinh vật bao gồm một tổ tiên chung và tất cả hậu duệ của nó. Các nhánh là đơn vị cơ bản của miêu tả theo nhánh học, một phương pháp phân loại hiện đại được hầu hết các lĩnh vực sinh học áp dụng.

Tổ tiên chung có thể là một cá thể, một quần thể hoặc một loài (đã tuyệt chủng hoặc còn tồn tại). Các nhánh được lồng vào nhau, nhánh này nằm trong nhánh khác, vì mỗi nhánh lại tách ra thành các nhánh nhỏ hơn. Những sự phân tách này phản ánh lịch sử tiến hóa khi các quần thể phân hóa và tiến hóa độc lập. Các nhánh được gọi là các nhóm đơn ngành.

Trong vài thập kỷ qua, phương pháp miêu tả theo nhánh học đã cách mạng hóa việc phân loại sinh học và tiết lộ những mối quan hệ tiến hóa đáng ngạc nhiên giữa các sinh vật. Ngày càng nhiều nhà phân loại học cố gắng tránh đặt tên cho các đơn vị phân loại không phải là nhánh; tức là, các đơn vị phân loại không phải là đơn ngành. Một số mối quan hệ giữa các sinh vật mà nhánh sinh học phân tử của miêu tả theo nhánh học đã tiết lộ bao gồm nấm có quan hệ họ hàng gần gũi với động vật hơn là với thực vật, vi sinh vật cổ hiện được coi là khác với vi khuẩn, và các sinh vật đa bào có thể đã tiến hóa từ vi sinh vật cổ.

Thuật ngữ nhánh cũng được sử dụng với ý nghĩa tương tự trong các lĩnh vực khác ngoài sinh học, chẳng hạn như ngôn ngữ học lịch sử.

Xem thêm
 Phân tích nhánh
 Phát sinh chủng loại học
 Cận ngành
 Đa ngành
 Danh pháp phát sinh chủng loại
 Danh pháp hai phần
 Phân loại sinh học
 Nhóm chỏm cây

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Evolving Thoughts: Clade 
 DM Hillis, D Zwickl & R Gutell. "Tree of life ". An unrooted cladogram depicting around 3000 species.
 Phylogenetic systematics, an introductory slide-show on evolutionary trees University of California, Berkeley

Phát sinh loài
Triết lý sinh học
Thuật ngữ sinh học
Từ mới thập niên 1950

fi:Kladistiikka#Peruskäsitteitä
Colletes cunicularius

Colletes cunicularius là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1761.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

Colletes
Động vật được mô tả năm 1761
Colletidae
Bộ Cánh màng châu Âu
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Colletes hederae

Colletes hederae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Schmidt & Westrich mô tả khoa học năm 1993.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

Colletes
Động vật được mô tả năm 1993
Bộ Cánh màng châu Âu
Colletidae
Côn trùng được mô tả năm 1993
Colletes succinctus

Colletes succinctus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1758.

Chú thích

Tham khảo
 
 

Colletes
Động vật được mô tả năm 1758
Colletidae
Bộ Cánh màng châu Âu
Côn trùng được mô tả năm 1758
Afrodiaphanes marginipennis

Afrodiaphanes marginipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo
 

marginipennis
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1851
Alecton discoidalis

Alecton discoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Laporte de Castelnau miêu tả khoa học năm 1833.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

discoidalis
Sinh vật phát quang
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1833
Atyphella brevis

Atyphella brevis là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo
 

Atyphella
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1909
Họ Đom đóm
Atyphella ellioti

Atyphella ellioti là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Ballantyne in Ballantyne & Lambkin miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo
 

Atyphella
Họ Đom đóm
Bọ cánh cứng được mô tả năm 2000
Brachylampis blaisdelli

Brachylampis blaisdelli là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Van Dyke miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo
 

Brachylampis
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1939
Họ Đom đóm
Drilaster axillaris

Drilaster axillaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Kiesenwetter miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo
 

Drilaster
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1879
Côn trùng Nhật Bản
Họ Đom đóm
Ellychnia greeni

Ellychnia greeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Fender miêu tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo
 

Ellychnia
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1962
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Họ Đom đóm
Lucidota atra

Lucidota atra là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1790.

Chú thích

Tham khảo
 

Lucidota
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Họ Đom đóm
Lucidota punctata

Lucidota punctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo
 

Lucidota
Họ Đom đóm
Bọ cánh cứng Bắc Mỹ
Luciola cruciata

Luciola cruciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1854.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

Luciola
Côn trùng Nhật Bản
Họ Đom đóm
Luciola ficta

Luciola ficta là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được E. Olivier miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo
 

Luciola
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1909
Bọ cánh cứng châu Á
Côn trùng Trung Quốc
Côn trùng Đài Loan
Họ Đom đóm
Luciola substriata

Luciola substriata là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Gorham miêu tả khoa học năm 1880.

Chú thích

Tham khảo
 

Luciola
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1880
Côn trùng Trung Quốc
Côn trùng Ấn Độ
Côn trùng Đài Loan
Họ Đom đóm
Microphotus angustus

Microphotus angustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo
 

Microphotus
Bọ cánh cứng được mô tả năm 1874
Họ Đom đóm
Oculogryphus fulvus

Oculogryphus fulvus là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Jeng miêu tả khoa học năm 2007. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam

Chú thích

Tham khảo
 

Oculogryphus
Bọ cánh cứng được mô tả năm 2007
Họ Đom đóm
Pelania mauritanica

Pelania mauritanica là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1767.

Chú thích

Tham khảo
 
 Pelania mauritanica  - de Jong, Y.S.D.M. (ed.) (2013) Fauna Europaea version 2.6. Web Service available online at http://www.faunaeur.org .
 Pelania mauritanica - Biodiversity Heritage Library - Bibliografia
 Pelania mauritanica - NCBI Taxonomy Database
 Pelania mauritanica - Global Biodiversity Information Facility
 Pelania mauritanica'' - Encyclopedia of Life

Pelania
Động vật được mô tả năm 1767