Orbán Viktor

Orbán Viktor Mihály (sinh ngày 31 tháng 5 năm 1963) là một luật sư và chính trị gia người Hungary, giữ chức Thủ tướng Hungary thứ 56 từ năm 2010 tới nay, và từng đảm nhiệm chức vụ này từ năm 1998 đến 2002. Ông cũng là lãnh đạo của đảng chính trị Fidesz từ năm 2003, và trước đó là từ năm 1993 đến 2000. Ông được bầu lại làm thủ tướng vào năm 2014, 2018 và 2022. Vào ngày 29 tháng 11 năm 2020, ông trở thành thủ tướng tại vị lâu nhất trong lịch sử Hungary.

Orbán lần đầu đắc cử vào Quốc hội Hungary năm 1990 và lãnh đạo khối nghị sĩ của đảng Fidesz cho đến năm 1993. Trong nhiệm kỳ thủ tướng đầu tiên lãnh đạo chính phủ liên minh bảo thủ từ năm 1998 đến 2002, lạm phát và thâm hụt ngân sách đã giảm bớt, đồng thời Hungary cũng gia nhập NATO. Tuy nhiên, sau khi thất bại trong nỗ lực tái đắc cử, Orbán đã lãnh đạo đảng đối lập từ năm 2002 đến 2010.

Kể từ khi trở lại nắm quyền vào năm 2010, Hungary đã trải qua tình trạng suy thoái dân chủ, làm suy yếu tính độc lập của tư pháp, gia tăng tham nhũng và thành lập các cơ quan chính phủ mới nhằm kiểm soát báo chí chặt chẽ hơn. Trong nhiệm kỳ thứ hai kể từ năm 2010 (được những người chỉ trích gọi là “Chế độ Orbán”), nhiều cải cách hiến pháp và pháp lý gây tranh cãi đã được thực hiện, bao gồm cả các sửa đổi Hiến pháp năm 2013. Ông cũng kịch liệt chỉ trích việc Liên minh Châu Âu công nhận hôn nhân đồng giới.

Chính phủ của ông đã bị cáo buộc là một chính phủ đạo tặc (kleptocracy). Chế độ này cũng được mô tả là một chế độ hỗn hợp, hệ thống đảng chiếm ưu thế và một cái tên gọi là nhà nước mafia.

Vào tháng 3 năm 2019, Fidesz đã bị đình chỉ tư cách thành viên trong Đảng Nhân dân Châu Âu (EPP) – liên minh các đảng Dân chủ Cơ đốc giáo của EU. Đến tháng 3 năm 2021, Fidesz chính thức rời khỏi EPP sau những tranh chấp về các quy định mới liên quan đến thượng tôn pháp luật trong điều lệ của liên minh này. Trong khi thúc đẩy Hungary chuyển hướng sang mô hình mà ông gọi là "dân chủ phi tự do", ông cũng cổ xúy tinh thần hoài nghi châu Âu nhẹ, phản đối dân chủ tự do, và thiết lập các mối quan hệ chặt chẽ hơn với Trung Quốc, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 31 tháng 5 năm 1963 ở Székesfehérvár và trải qua tuổi thơ của mình trong hai ngôi làng gần đó, Alcsútdoboz và Felcsút. Năm 1977, gia đình ông chuyển đến Székesfehérvár.
Orbán tốt nghiệp từ trường trung học, ông nghiên cứu tiếng Anh năm 1981. Trong thời gian hai năm sau đó, ông đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự, sau đó học luật tại Đại học Eötvös Loránd ở Budapest. Sau khi tốt nghiệp từ trường đó năm 1987, ông sinh sống tại Szolnok cho hai năm tiếp theo, sau đó chuyển đến Budapest, nơi ông làm nhà xã hội học cho Viện Đào tạo quản lý của Bộ Nông nghiệp và Thực phẩm.

Năm 1991, Orbán đã nhận được học bổng từ Quỹ Soros và đã dành nửa năm ở Oxford, nơi ông học tại Pembroke College.

Orbán Viktor kết hôn với luật gia Lévai Anikó. Orbán là một tín đồ Tin Lành Calvin, trong khi vẫn duy trì quan hệ tốt với các nhà lãnh đạo của tất cả các nhà thờ lớn ở Hungary. Orbán và vợ của ông có năm con. Ông rất thích các môn thể thao, đặc biệt là bóng đá, ông là một cầu thủ đã ký kết của đội bóng Felcsút, và kết quả là ông cũng xuất hiện trong Football Manager 2006.

Nhiệm kỳ thủ tướng đầu tiên (1998–2002)

Năm 1998, Orbán thành lập chính phủ liên minh giữa đảng Fidesz, Diễn đàn Dân chủ Hungary (MDF) và Đảng các chủ sở hữu nhỏ độc lập (FKGP) sau khi giành chiến thắng với 42% số phiếu bầu. Ở tuổi 35, ông trở thành thủ tướng trẻ thứ hai trong lịch sử Hungary và là nhà lãnh đạo đầu tiên tại Trung-Đông Âu thời hậu Chiến tranh Lạnh chưa từng là đảng viên Cộng sản dưới thời Xô viết.

Trong nhiệm kỳ này, chính phủ của Orbán đối mặt với nhiều chỉ trích từ phe đối lập khi cắt giảm tần suất họp quốc hội xuống còn ba tuần một lần nhằm hạn chế sự giám sát đối với hành pháp. Mối quan hệ giữa chính phủ và phe đối lập xấu đi nhanh chóng do xu hướng quản trị cứng rắn, thay thế người đứng đầu các định chế chủ chốt (như Ngân hàng Trung ương và Đài phát thanh) bằng các nhân vật thân hữu. Những tuyên bố của Orbán như "Quốc hội vẫn hoạt động tốt dù không có phe đối lập" đã góp phần tạo nên hình ảnh một chính quyền độc đoán.

Năm 2001, liên minh cầm quyền đứng trước bờ vực tan rã sau các bê bối hối lộ liên quan đến tập đoàn Lockheed Martin và những sai phạm tài chính tại Bộ Nông nghiệp, dẫn đến việc giải thể đảng FKGP.

Kinh tế
Chính sách kinh tế của Orbán tập trung vào cắt giảm thuế, giảm lạm phát và thất nghiệp, đồng thời bãi bỏ học phí đại học và tái áp dụng trợ cấp thai sản. 

Nhiệm kỳ này ghi nhận nhiều thành công về kinh tế: lạm phát giảm từ 15% (1998) xuống còn 7,8% (2001); tăng trưởng GDP hàng năm duy trì ổn định từ 3,8% đến 5,2%. Thâm hụt ngân sách cũng giảm từ 3,9% xuống 3,4%, và nợ công giảm xuống mức 54% GDP.

Chính sách đối ngoại

Vào tháng 3 năm 1999, bất chấp những phản đối từ phía Nga, Hungary đã chính thức gia nhập NATO cùng với Cộng hòa Séc và Ba Lan. Việc trở thành thành viên NATO buộc Hungary phải tham gia giải quyết cuộc khủng hoảng Kosovo tại Liên bang Serbia và Montenegro và hiện đại hóa quân đội. Tuy nhiên, tư cách thành viên này cũng gây tổn hại cho nền kinh tế do lệnh cấm vận thương mại áp đặt lên Nam Tư thời điểm đó.

Năm 1999, Hungary thu hút sự chú ý của truyền thông quốc tế khi thông qua "Luật vị thế" (Status Law). Đạo luật này nhằm hỗ trợ khoảng ba triệu người thuộc cộng đồng thiểu số Hungary đang sinh sống tại các quốc gia láng giềng như Romania, Slovakia, Serbia và Montenegro, Croatia, Slovenia và Ukraine. Đạo luật cung cấp các quyền lợi về giáo dục, y tế và việc làm, được cho là nhằm xoa dịu những hệ quả tiêu cực từ Hiệp ước Trianon năm 1920.

Chính phủ các nước láng giềng, đặc biệt là Romania, đã phản đối gay gắt vì cho rằng luật này can thiệp vào công việc nội bộ của họ. Phía Hungary lập luận rằng nhiều quốc gia chỉ trích cũng có các cơ chế tương tự cho công dân của mình ở nước ngoài. Cuối cùng, Romania đã chấp thuận sau khi các sửa đổi được thống nhất trong thỏa thuận tháng 12 năm 2001 giữa Orbán và Thủ tướng Romania Adrian Năstase. Slovakia cũng chấp nhận đạo luật này sau những nhượng bộ từ chính phủ mới của Hungary sau cuộc bầu cử năm 2002.

Lãnh đạo phe đối lập (2002–2010)
Dù có sự bám đuổi quyết liệt về tỷ lệ ủng hộ với Đảng Xã hội Hungary (MSZP), khối của Orbán đã thất bại trong cuộc bầu cử quốc hội tháng 4 năm 2002 với tỷ lệ cử tri đi bầu cao kỷ lục 70,5%. Phe đối lập khi đó đã khiếu nại về gian lận bầu cử, nhưng các quan sát viên OSCE khẳng định kết quả hợp lệ, dù có lưu ý về sự thiên vị của đài truyền hình nhà nước dành cho Fidesz.

Fidesz bắt đầu lấy lại vị thế bằng thắng lợi tại bầu cử Nghị viện châu Âu 2004, giành 47,4% số phiếu. Tuy nhiên, Orbán tiếp tục thất bại trong cuộc bầu cử quốc hội năm 2006, khiến tương lai chính trị của ông bị nghi ngờ. Sau giai đoạn khủng hoảng của liên minh cầm quyền, ông đã củng cố lại quyền lực và tái đắc cử chủ tịch Fidesz vào năm 2007.

Đáng chú ý, vào năm 2008, Orbán từng kịch liệt lên án việc Nga xâm lược Georgia:
"Nhiệm vụ của các dân tộc Trung Âu là phải lên tiếng rõ ràng và dứt khoát khi một quốc gia độc lập bị xâm lược quân sự."

Sự trỗi dậy của Fidesz được củng cố thông qua thắng lợi tại các cuộc bầu cử địa phương năm 2006 và đặc biệt là cuộc trưng cầu dân ý năm 2008. Cuộc trưng cầu dân ý do Fidesz khởi xướng nhằm bãi bỏ các loại phí y tế và học phí đại học đã thành công vang dội, tạo tiền đề cho chiến thắng áp đảo của đảng này tại bầu cử Nghị viện châu Âu 2009 với 56,36% số phiếu.

Nhiệm kỳ thủ tướng thứ hai (2010–nay)

Chính phủ thứ hai (2010–2014)

Trong cuộc bầu cử năm 2010, đảng của Orbán giành được 52,7% số phiếu phổ thông nhưng lại chiếm tới 68% số ghế tại Quốc hội nhờ đặc thù của hệ thống bầu cử. Với đa số hai phần ba này, chính phủ của Orbán đã soạn thảo Hiến pháp mới và thông qua chỉ sau 9 ngày tranh luận. Orbán cũng bác bỏ những ý kiến trong nội bộ đảng về việc thực hiện một chương trình nghị sự thận trọng hơn.

Bản Hiến pháp mới nhấn mạnh vào các giá trị truyền thống và Cơ đốc giáo, đồng thời cắt giảm số ghế trong Quốc hội từ 386 xuống còn 199 ghế. Về kinh tế, chính phủ áp dụng mức thuế phẳng 16% đối với thu nhập cá nhân từ năm 2012.

Thỏa thuận năng lượng với Nga
Vào tháng 1 năm 2014, Orbán đã ký kết với Vladimir Putin thỏa thuận về nhà máy điện hạt nhân Paks II. Nga sẽ cho Hungary vay 8 tỷ euro với thời hạn 30 năm để thực hiện dự án này thông qua tập đoàn Rosatom. Thỏa thuận bị chỉ trích vì thiếu đấu thầu công khai; các nhà thầu phương Tây như Westinghouse đã bị loại để chính quyền Orbán chọn hình thức chỉ định thầu trực tiếp cho phía Nga.

Chính phủ thứ ba (2014–2018)

Sau cuộc bầu cử tháng 4 năm 2014, đảng Fidesz tiếp tục giành đa số áp đảo với 133 trên tổng số 199 ghế tại Quốc hội. Dù chiếm đa số ghế, tỷ lệ phiếu phổ thông của Fidesz chỉ đạt 44,5%, giảm 8,7% so với năm 2010.

Trong bài phát biểu nổi tiếng vào tháng 7 năm 2014 tại Băile Tușnad, Orbán lần đầu tiên công khai đưa ra khái niệm "chế độ phi tự do" (illiberalism). Ông cho rằng cuộc khủng hoảng tài chính 2008 là một bước ngoặt của trật tự quốc tế và tuyên bố sứ mệnh xây dựng một mô hình tổ chức nhà nước Hungary mới, độc lập với các "giáo điều" của phương Tây để tăng cường khả năng cạnh tranh quốc gia.

Khủng hoảng di cư và chính sách biên giới
Trong cuộc Khủng hoảng di cư châu Âu 2015, Orbán đã ra lệnh xây dựng hàng rào ngăn cách Hungary và Serbia nhằm ngăn chặn dòng người nhập cư bất hợp pháp. Chính sách cứng rắn này đã giúp Hungary giảm đáng kể lượng người tị nạn tràn vào lãnh thổ. Orbán kịch liệt phản đối các hạn ngạch phân bổ người di cư của EU và gọi chính sách nhập cư của Liên minh Châu Âu là "điên rồ".

Ông đã đề xuất một kế hoạch 6 điểm lên EU để giải quyết cuộc khủng hoảng, bao gồm:
 Phối hợp giám sát biên giới Hy Lạp.
 Phân loại người tị nạn và người di cư kinh tế trước khi họ vào Khu vực Schengen.
 Xác lập danh sách "quốc gia an toàn" để có thể hồi hương người di cư.
 Tăng đóng góp tài chính từ các thành viên EU để quản lý khủng hoảng.
 Hợp tác chặt chẽ với Thổ Nhĩ Kỳ và Nga.
 Thiết lập một hạn ngạch tiếp nhận người tị nạn trên quy mô toàn cầu (không bắt buộc).

Phần lớn các điểm này đã được Nghị viện thông qua vào tháng 9 năm 2015.

Chính phủ thứ tư (2018–2022)

Trong cuộc bầu cử tháng 4 năm 2018, liên minh Fidesz–KDNP đã giành chiến thắng áp đảo và duy trì đa số hai phần ba tại quốc hội. Chiến dịch của Orbán tập trung chủ yếu vào vấn đề chống nhập cư và chống sự can thiệp của nước ngoài, chiến thắng của ông được xem là một thắng lợi lớn của chủ nghĩa dân túy cánh hữu tại châu Âu.

Cầm quyền bằng sắc lệnh và cải cách định chế
Vào ngày 30 tháng 3 năm 2020, trước bối cảnh đại dịch, Quốc hội Hungary đã thông qua luật cho phép thủ tướng quyền cầm quyền bằng sắc lệnh mà không có thời hạn kết thúc, đồng thời đình chỉ các cuộc bầu cử bổ sung. Dù tình trạng khẩn cấp này sau đó đã được dỡ bỏ vào tháng 6, chính phủ vẫn giữ quyền ban bố tình trạng khẩn cấp y tế thông qua sắc lệnh trong tương lai mà không cần sự phê chuẩn của quốc hội.

Năm 2021, chính quyền Orbán đã chuyển quyền kiểm soát 11 trường đại học công lập sang các quỹ do những đồng minh của ông đứng đầu, một động thái được cho là nhằm củng cố ảnh hưởng của tư tưởng bảo thủ trong giới trí thức tương lai.

Kinh tế và quan điểm xã hội
Bất chấp những tuyên bố chống nhập cư quyết liệt, Hungary dưới thời Orbán vẫn gia tăng tiếp nhận lao động nước ngoài kể từ năm 2019 để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực. Trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2021, ông đã đổ lỗi cho kế hoạch Thỏa thuận Xanh châu Âu của Ủy ban Châu Âu về sự leo thang giá cả trong nước.

Orbán cũng tiếp tục nhấn mạnh việc bảo tồn gốc rễ Cơ đốc giáo của Trung Âu trước những thử nghiệm của Tây Âu về hôn nhân đồng giới và chủ nghĩa vô thần.

Chính phủ thứ năm (2022–2026)

Trong cuộc bầu cử tháng 4 năm 2022, đảng Fidesz tiếp tục giành đa số áp đảo với 135 trên 199 ghế tại Quốc hội. Chiến thắng này được củng cố nhờ thông điệp giữ Hungary đứng ngoài cuộc chiến tại Ukraine. Trong bài phát biểu mừng chiến thắng, Orbán tuyên bố: "Chúng ta đã giành được một chiến thắng lớn đến mức có thể nhìn thấy từ mặt trăng, và chắc chắn là có thể nhìn thấy từ Brussels."

Phát ngôn gây tranh cãi và chính sách di cư
Năm 2022, Orbán vấp phải sự chỉ trích quốc tế khi đưa ra những quan điểm về thuyết âm mưu "Thay thế vĩ đại" và phát biểu chống lại việc "pha trộn" giữa các chủng tộc châu Âu và phi châu Âu. Hai ngày sau tại Vienna, ông đính chính rằng mình đang đề cập đến khía cạnh văn hóa chứ không phải sinh học.

Về vấn đề di cư, Orbán tiếp tục chỉ trích gay gắt Hiệp ước mới về Di cư và Tị nạn của EU. Ông đưa ra số liệu cho thấy sự kém hiệu quả của chính sách di cư hiện tại: trong năm 2023, dù đã có 430.000 quyết định trục xuất người di cư bất hợp pháp khỏi các nước EU, nhưng thực tế mới chỉ có 84.000 trường hợp được thực thi.

Khủng hoảng năng lượng và đối đầu tại Nghị viện Châu Âu
Tháng 7 năm 2024, quan hệ với Ukraine trở nên căng thẳng khi phía Ukraine quyết định đóng đường ống dẫn dầu từ Nga sang Hungary. Orbán đã kịch liệt phản đối và từ chối đề xuất sử dụng đường ống dẫn dầu Adria qua Croatia, cho rằng tuyến đường này không đáng tin cậy.

Vào tháng 10 năm 2024, trên cương vị Chủ tịch luân phiên Hội đồng Châu Âu, Orbán đã có cuộc đối đầu trực diện tại Nghị viện Châu Âu. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen cùng các nghị sĩ như Péter Magyar đã chỉ trích ông về tình trạng suy thoái dân chủ, tham nhũng và chính sách thân Nga. Đặc biệt, bà von der Leyen đã so sánh lập trường hiện tại của ông với tinh thần của những "chiến sĩ tự do" trong cuộc Cách mạng Hungary 1956.

Chính sách đối ngoại

Trung Quốc 

Orbán đã duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc trong suốt nhiệm kỳ của mình, và chính quyền của ông thường được xem là đồng minh thân cận nhất của Bắc Kinh trong EU. Hungary gia nhập Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) vào năm 2015. Vào tháng 4 năm 2019, Orbán đã tham dự diễn đàn BRI tại Bắc Kinh và hội đàm với nhà lãnh đạo Tập Cận Bình. Ông cũng đi đầu trong kế hoạch mở cơ sở đào tạo của Đại học Phục Đán tại Budapest, một dự án đã vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ tại Hungary. Vào tháng 2 năm 2023, sau cuộc gặp với nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc Vương Nghị, Orbán đã bày tỏ sự ủng hộ đối với kế hoạch hòa bình của Trung Quốc liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine.

Nga và Ukraine 

Mối quan hệ giữa Hungary và Ukraine đã xấu đi rõ rệt từ năm 2017 liên quan đến quyền lợi của cộng đồng thiểu số Hungary. Orbán và các bộ trưởng đã kịch liệt chỉ trích luật giáo dục của Ukraine, vốn quy định tiếng Ukraine là ngôn ngữ chính trong các trường học công lập. Tuy nhiên, luật này đã được Ukraine sửa đổi vào tháng 12 năm 2023 theo hướng khôi phục quyền ngôn ngữ cho các cộng đồng thiểu số thuộc EU.

Orbán được coi là một trong những nhà lãnh đạo EU có lập trường thân Nga nhấ. Ông thường xuyên ca ngợi chính sách của Vladimir Putin ngay cả sau khi cuộc xâm lược năm 2022 nổ ra. Mặc dù công nhận cuộc chiến là "sự xâm lược rõ ràng" từ phía Nga, ông lại chỉ trích EU vì đã "kéo dài xung đột" bằng các lệnh trừng phạt và viện trợ vũ khí cho Ukraine thay vì thúc đẩy đàm phán.

Vào tháng 10 năm 2025, Orbán thông báo Hungary đang chuẩn bị cho một hội nghị thượng đỉnh giữa Donald Trump và Vladimir Putin tại Budapest để thảo luận về hòa bình Ukraine. Tuy nhiên, đến ngày 22 tháng 10 năm 2025, Trump thông báo hủy bỏ sự kiện này do các cuộc đàm phán sơ bộ rơi vào bế tắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Miniszterelnok
  Published on Apr 5, 2008
 Nincs elveszett labda – Orbán Viktor és a magyar foci Origo 31/03/2010

Thủ tướng Hungary
Cầu thủ bóng đá nam Hungary
Người chống cộng Hungary
Chính trị gia Hungary thế kỷ 20
Chủ nghĩa chuyên chế