Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Tiếng Malayalam

Tiếng Malayalam ( ) là một ngôn ngữ dùng tại Ấn Độ, chủ yếu ở tiểu bang Kerala. Đây là một trong 22 Ngôn ngữ với địa vị chính thức tại Ấn Độ và được công nhận năm 2013 là một ngôn ngữ cổ điển. Tiếng Malayalam phát triển đến "hình hài" hiện nay một phần nhờ công của nhà thơ Thunchaththu Ezhuthachan thế kỷ XVI. Đây là ngôn ngữ chính thức ở Kerala và ở các lãnh thổ liên bang Lakshadweep và Puducherry. Malayalam thuộc ngữ hệ Dravida, có khoảng 38 triệu người dùng. Tiếng Malayalam cũng hiện diện ở hai tiểu bang lân cận: Tamil Nadu và Karnataka; dân các huyện Nilgiris, Kanyakumari và Coimbatore (Tamil Nadu), cũng như Dakshina Kannada (Karnataka) cũng dùng tiếng Malayalam.

Ngữ học phân tích cho thấy rằng tiếng Malayalam phát triển từ cổ ngữ Tamil. Tiếng Malayalam tiếp nhận nhiều yếu tố của tiếng Phạn trong suốt quá trình phát triển. Trước khi tiếng Malayalam thành hình, tiếng Tamil cổ đã được dùng như một ngôn ngữ văn chương ở khu vực Tamilakam, gồm cả bang Kerala ngày nay, với một tác phẩm ví dụ nổi tiếng là Silappatikaram. Silappatikaram được sáng tác bởi hoàng tử Chera Ilango Adigal từ Chunkaparra, và được xem là một tác phẩm kinh điển trong văn học Sangam. Tiếng Malayalam hiện đại vẫn lưu giữ nhiều từ ngữ trong khối từ vựng tiếng Tamil cổ trong văn học Sangam.

Hệ chữ cổ nhất dùng để viết tiếng Malayalam là chữ Vatteluttu, rồi sau đó là Kolezhuttu. Cùng với việc tiếng Malayalam vay mượn từ vựng cũng nhưng phép ngữ pháp từ tiếng Phạn, chữ Grantha được chấp nhận làm chữ viết và được gọi là Arya Eluttu. Arya Eluttu phát triển thành chữ Malayalam hiện đại. Nhiều văn bản tôn giáo thời trung đại được viết bằng một dạng kết hợp giữa tiếng Phạn và tiếng Malayalam cổ, gọi là Manipravalam.

Tham khảo

Xem thêm 
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài 

 Malayalam Keyboard and text editor
 Ethnologue report for Malayalam 
 Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
 Malayalam typing,Free malayalam keyboard download 

Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Ngữ hệ Dravida

Ngôn ngữ chủ-tân-động
Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Ngôn ngữ cổ điển tại Ấn Độ
Alor Setar

Alor Setar - hay còn gọi là Alor Star trong giai đoạn 2004-2008 - là thủ phủ bang Kedah của Malaysia, đồng thời là trung tâm hành chính huyện Kota Setar. Thành phố là nơi sinh ra của Ng Kuan Jie, là một trung tâm phân phối cho sản xuất và sản phẩm nông nghiệp (như gạo) và là nơi đóng đô của hoàng gia của bang Kedah kể từ khi thành lập thành phố này. Thành phố có dân số đô thị khoảng hơn 300.000 người. Đây là một trong những thành phố lâu đời nhất của khu vực.

Alor Setar nằm 93 km về phía bắc Butterworth (Penang) và cách biên giới với Thái Lan 45 km về phía nam. Thành phố là một trung tâm giao thông ở khu vực phía bắc bán đảo Mã Lai.

Hai Thủ tướng là Tunku Abdul Rahman (thủ tướng đầu tiên của Malaysia) và Mahathir Mohamad (thủ tướng thứ tư của Malaysia) đều sinh ra ở Alor Setar. Nơi đây được thăng lên thành phố vào ngày 21 tháng 12 năm 2003.

Khí hậu

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 Towns and Cities in Malaysia

Kedah
Thành phố của Malaysia
Thủ phủ bang ở Malaysia
Vùng Kinh tế Hành lang phía Bắc
Amentotaxus formosana

Amentotaxus formosana là một loài conifer trong họ Taxaceae. Chúng chỉ được tìm thấy ở Đài Loan.

Loài này bị đe dọa bởi mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 
 Conifer Specialist Group 2000. Amentotaxus formosana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Tải xuống ngày 10 tháng 7 năm 2007.

F
Loài dễ thương tổn
Thực vật cực kỳ nguy cấp
Thực vật đặc hữu Đài Loan
Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN
Cây Đài Loan
Sidney Lumet

Sidney Lumet ( ; 25 tháng 6 năm 1924 9 tháng 4 năm 2011) là một đạo diễn, nhà sản xuất phim và nhà biên kịch Mỹ với 50 bộ phim để tên của mình. Ông được đề cử giải Oscar Đạo diễn xuất sắc cho 12 Angry Men (1957), Dog Day Afternoon (1975), Network (1976) and The Verdict (1982). Ông đã không đoạt một Giải Oscar cá nhân, mặc dù ông đã nhận được một giải thưởng danh dự Học viện và 14 bộ phim của ông đã được đề cử cho các giải Oscar khác nhau, như Network, được đề cử cho 10 giải, giành được 4 giải.

Bách khoa toàn thư Hollywood cho rằng Lumet là một trong những đạo diễn có nhiều phim nhất của kỷ nguyên hiện đại, mỗi năm sản xuất bình quân một bộ phim kể từ khi ra mắt nghề đạo diễn của mình vào năm 1957.

Tham khảo

Sinh năm 1924
Mất năm 2011
Đạo diễn điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Giải Oscar danh dự
Nam biên kịch Mỹ
Nhà sản xuất truyền hình Mỹ
Đạo diễn truyền hình Mỹ
Người đoạt giải Quả cầu vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Nhà sản xuất phim Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Columbia
Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Chết vì ung thư hạch
Tử vong vì ung thư ở New York
Đạo diễn phim tiếng Anh
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Nhà văn Philadelphia
Charl Schwartzel

Charl Adriaan Schwartzel(; sinh ngày 31 tháng 8 năm 1984) là một tay golf chuyên nghiệp Nam Phi đang chơi trong PGA Tour và PGA European Tour và Sunshine Tour. Anh có cho riêng mình một chức vô địch Masters Tournament vào năm 2011.

Schwartzel sinh ra tại Johannesburg, Nam Phi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vận động viên Nam Phi
Vận động viên golf Nam Phi
Người Afrikaner
Vận động viên golf PGA Tour
Vô địch giải golf major của nam
Hoàng liên bắc

Hoàng liên bắc hay hoàng liên Trung Quốc (danh pháp hai phần: Coptis chinensis) là loài thực vật thuộc chi Hoàng liên, loài bản địa của Trung Quốc.

Các giống cây
Coptis chinensis Franch. var. chinensis
(syn. Coptis teeta Wallich var. chinensis Finet & Gagnepain)

Dược liệu
Củ hoàng liên Trung Quốc là một vị thuốc trong đông y, có chứa isoquinolin alkaloid berberine, palmatin, hydrastin, và coptisin.

Tại Việt Nam, hoàng liên Trung Quốc được xếp vào Danh mục các loài thực vật, động vật nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

Chú thích

Liên kết ngoài
Complementary and Alternative Healing University (Chinese Herbology)
List of Chemicals in Coptis chinensis (Dr. Duke's Databases) 

Cây thuốc
C
Thực vật được sử dụng trong Đông y
Thực vật được mô tả năm 1897
Hoàng liên chân gà

Hoàng liên chân gà (danh pháp hai phần: Coptis quinquesecta) là cây thuộc chi Hoàng liên, loài bản địa của Vân Nam, Trung Quốc và miền bắc Việt Nam.

Tại Việt Nam, hoàng liên chân gà được xếp vào Danh mục các loài thực vật, động vật nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

Chú thích

Tham khảo
 

Q
Voọc đen má trắng

Voọc đen má trắng (danh pháp hai phần: Trachypithecus francoisi) là loài vật đặc trưng của nhóm voọc, thuộc bộ Linh trưởng Tuy nhiên đây cũng là loài voọc ít được nghiên cứu nhất.

Loài voọc này sống ở tây nam Trung Quốc và đông bắc Việt Nam. Trước năm 1990, voọc đen má trắng có mặt tại 23 nước với tổng số lượng là 2.000-2.500 cá thể.  Ước đoán hiện nay chỉ còn dưới 500 con ở Việt Nam và 1.400-1.650 ở Trung Quốc. Ngoài ra có khoảng 60 con ở các vườn thú Bắc Mỹ.

Hình ảnh

Tham khảo

Tham khảo
 

F
Động vật được mô tả năm 1898
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật có vú Việt Nam
Prime Cup Aberto de São Paulo 2011

Prime Cup Aberto de São Paulo 2011 là 1 giải tennis chơi trên mặt sân cứng. Đây là lần thứ 11 giải này được tổ chức và nằm trong hệ thống ATP Challenger Tour 2011. Giải đấu được tổ chức ở São Paulo, Brasil trong khoảng thời gian từ 3 đến 9 tháng 1 năm 2011.

Các tay vợt nội dung đơn nam

Hạt giống
 Xếp hạng tính tới ngày 27 tháng 12 năm 2010.

Các tay vợt khác
Các tay vợt nhận được wildcards để thi đấu vòng đấu chính:
  Daniel Dutra da Silva
  Christian Lindell
  Tiago Lopes
  Fernando Romboli

Các tay vợt vượt qua vòng loại:
  Rafael Camilo
  Henrique Cunha
  Gastão Elias
  André Ghem

Vô địch

Đơn nam

 Ricardo Mello def.  Rafael Camilo, 6–2, 6–1

Đôi nam

 Franco Ferreiro /  André Sá def.  Santiago González /  Horacio Zeballos, 7–5, 7–6(12)

Liên kết khác
Official Website 
ITF Search 
ATP official site

Tham khảo

Prime Cup Aberto de São Paulo
Giải quần vợt sân cứng
Giải quần vợt ở Brasil
Internationaux de Nouvelle-Calédonie 2011

Internationaux de Nouvelle-Calédonie 2011 là 1 giải tennis chơi trên mặt sân cứng. Đây là lần thứ 7 giải này được tổ chức và nằm trong hệ thống ATP Challenger Tour 2011. Giải đấu được tổ chức ở Nouméa, New Caledonia trong khoảng thời gian từ 3 đến 9 tháng 1 năm 2011.

Các tay vợt nội dung đơn nam

Hạt giống
 Xếp hạng tính tới ngày 27 tháng 12 năm 2010.

Các tay vợt khác
Các tay vợt nhận được wildcards để thi đấu vòng đấu chính:
  Charles-Antoine Brézac
  Nicolas N'Godrela
  Clément Reix
  Florian Reynet

Các tay vợt vượt qua vòng loại:
  Dominik Meffert
  Amir Weintraub
  Fritz Wolmarans
  Michael Yani

Vô địch

Đơn nam

 Vincent Millot def.  Gilles Müller, 7–6(6), 2–6, 6–4

Đôi nam

 Dominik Meffert /  Frederik Nielsen def.  Flavio Cipolla /  Simone Vagnozzi, 7–6(4), 5–7, [10–5]

Liên kết khác
Official Website 
ITF Search 
ATP official site

Tham khảo

Internationaux de Nouvelle-Calédonie
Hard court tennis tournaments
Tennis tournaments in France
Intersport Heilbronn Open 2011

Intersport Heilbronn Open 2011 là giải quần vợt chơi trên mặt sân cứng. Đây là lần thứ 24 giải này được tổ chức và nằm trong hệ thống ATP Challenger Tour 2011. Giải đấu được tổ chức ở Heilbronn, Đức trong khoảng thời gian từ 24 đên 30 tháng 1 năm 2011.

Các tay vợt nội dung đơn

Hạt giống
 Xếp hạng tính tới ngày 17 tháng 1 năm 2011.

Các tay vợt khác
Các tay vợt nhận được wildcards để thi đấu vòng đấu chính:
  Daniel Brands
  Peter Gojowczyk
  Andrey Golubev
  Tobias Kamke

Các tay vợt vượt qua vòng loại:
  Grégoire Burquier
  Yannick Mertens
  Michael Ryderstedt
  Alexandre Sidorenko

Tay vợt nhận được Lucky Loser để thi đấu vòng đấu chính:
  Dieter Kindlmann

Vô địch

Đơn

 Bastian Knittel thắng  Daniel Brands, 7–6(4), 7–6(5)

Đôi

 Jamie Delgado /  Jonathan Marray thắng  Frank Moser /  David Škoch, 6–1, 6–4

Liên kết khác
Official Website
ITF Search 
ATP official site

Tham khảo

Intersport Heilbronn Open
Hard court tennis tournaments
Tennis tournaments in Germany
Vượn đen má vàng Nam

Vượn đen má vàng Nam, còn gọi là vượn má vàng Nam hay vượn đen má hung Nam (danh pháp hai phần: Nomascus gabriellae), là loài vượn bản địa của Việt Nam, Lào và Campuchia. Con đực trưởng thành có lông toàn thân màu đen với hai má màu vàng, con cái và con non có lông màu vàng.

Một báo cáo gần đây của Wildlife Conservation Society cho biết có khoảng 2.500 cá thể vượn đen má hung tại Khu bảo tồn đa dạng sinh học Seima của Campuchia, nơi được ước đoán là có quần thể vượn đen má hung đông nhất thế giới. tại Việt Nam chúng phân bố từ Sông Ba đến khu bảo tồn thiên nhiên núi ông Bình Thuận

Hình ảnh

Chú thích 

 

Động vật có vú Việt Nam
G
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Đông Nam Á
Động vật có vú Lào
Động vật được mô tả năm 1909
Linh trưởng Đông Nam Á
Chuối rừng

Chuối rừng (danh pháp hai phần: Musa acuminata) là loài chuối dại bản địa của vùng Đông Nam Á. Cùng với Chuối hột, đây là tổ tiên của các loài chuối hiện đại.

Loài này được mô tả lần đầu vào năm 1820 bởi nhà thực vật học người Ý Luigi Aloysius Colla.

Các phân loài
Chuối rừng có từ 6 đến 9 phân loài, tùy theo quan điểm của các tác giả. Các phân loài sau đây đã được chấp nhận rộng rãi:

Musa acuminata subsp. burmannica Simmonds
= Musa acuminata subsp. burmannicoides De Langhe
Phân bố tại Myanmar, nam Ấn Độ và Sri Lanka.
Musa acuminata subsp. errans Argent
= Musa errans Teodoro, Musa troglodyatarum L. var. errans, Musa errans Teodoro var. botoan
Phân bố tại Philippines.
Musa acuminata subsp. malaccensis (Ridley) Simmonds
= Musa malaccensis Ridley
Phân bố tại bán đảo Malaysia và Sumatra.
Musa acuminata subsp. microcarpa (Beccari) Simmonds
= Musa microcarpa Beccari
Phân bố tại Borneo.Musa acuminata subsp. siamea Simmonds
Phân bố tại Campuchia, Lào và Thái Lan.
Musa acuminata subsp. truncata (Ridley) Kiew
Musa acuminata subsp. zebrina  (Van Houtte) R. E. Nasution
Bản địa của Java.

Xem thêm

Chi Chuối
Musa balbisiana
Danh sách các giống chuối

Hình ảnh

Chú thích

Chuối
Chi Chuối
Thực vật được mô tả năm 1820
Chuối hột

Chuối hột (danh pháp hai phần: Musa balbisiana) là loài chuối dại bản địa của Đông Nam Á. Đây là một trong những loài tổ tiên của chuối hiện đại. Loài này được mô tả lần đầu năm 1820 bởi nhà thực vật học người Ý Luigi Aloysius Colla.

Tại Việt Nam, chuối hột cũng được dùng như một vị thuốc trong đông y.

Xem thêm
Chi Chuối
Musa acuminata: Chuối rừng

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 
Musa balbisiana
A type of wild banana

B
Thực vật được mô tả năm 1820
Chuối
Đền Đồng Bằng

Đền Đồng Bằng tương truyền thờ Đức Vua cha Bát Hải. Nằm trên địa bàn xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Đền được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia. Là một quần thể di tích mang trong mình một truyền thuyết về nơi khai sinh và hóa thánh của 8 (Bát vị) thánh có công chống giặc cứu nước. Để tưởng nhớ công đức của các vị nhân dân đã dựng đền và tổ chức lễ hội vào tháng 8 âm lịch hàng năm.

Đặc điểm
Đền Đồng Bằng là một bảo tàng mỹ thuật điêu khắc gỗ tuyệt đẹp, một điểm du lịch hấp dẫn của vùng quê lúa Thái Bình. Xuôi đường 10 đi Hải Phòng, dừng chân bên cầu Vật, du khách sẽ bị cuốn hút trước công trình kiến trúc uy nghi, lộng lẫy đứng khiêm nhường bên dòng sông Cổ đầy ắp huyền thoại. Làng Đồng Bằng xưa là trang Đào Động - Một trong những phòng tuyến quân sự của nhà Trần thế kỷ 13. Nơi đây còn âm vang khí thế hào hùng oanh liệt của quốc gia đại Việt chống giặc Nguyên Mông.

Tướng quân diện súy Phạm Ngũ Lão đã bái yết cửa đền trước khi xuất trận và lưu bút đền thờ nơi "Tứ cố cảnh Lý Triềư' này. Tục truyền, đền được khởi dựng khá sớm, trải qua các triều đại, thiên nhiên, giặc giã hoành triệt, đền được tu tạo nhiều lần. Công trình kiến trúc hiện nay có niên đại Khải Định năm thứ 10 (1926).Toạ lạc trên một diện tích gần 6000 m2, toàn bộ công trình được xây dựng của đền Đồng Bằng gồm có 13 toà, 66 gian, kết cấu theo kiểu tiền nhị hậu đỉnh liên hoàn khép kín, rất nguy nga bề thế.

Các mảng kiến trúc của công trình rất mềm mại, hài hoà với các nét chạm trổ tinh vi, hàng trăm câu đối, đại tự, cuốn thư sơn son thếp vàng với các chủ đề về tứ quý, tứ linh, hiện thực thiên nhiên vừa thần thoại vừa huyền ảo nhưng cũng rất sống động và đời thường.

Có thể nói, đền Đồng Bằng mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống trong văn hoá làng xã Bắc Bộ nhưng lại ảnh hưởng bởi kiến trúc Huế những năm đầu thế kỷ. Đó là nghệ thuật ghép gốm và mái tứ diện chồng diêm, âu cũng là sự giao thoa văn hoá và cũng từ đó càng làm gia tăng vẻ đẹp mê hồn của ngôi đền độc nhất vô nhi trên vùng đất này.

Tham khảo

Di tích tại Thái Bình
Bọ ngựa Trung Quốc

Bọ ngựa Trung Quốc (tên khoa học Tenodera sinensis) là một loài bọ ngựa. Chúng có nguồn gốc từ Trung Quốc, và đã được du nhập vào Bắc Mỹ khoảng năm 1895 như một nguồn kiểm soát côn trùng dịch hại. Kể từ đó, chúng đã lan rộng khắp nhiều miền nam New England, và Đông Bắc Hoa Kỳ. Con trưởng thành có chiều dài đến 10 cm, là loài bọ ngựa lớn nhất ở Bắc Mỹ. Loài này thường bị đặt tên nhầm thành Tenodera aridifolia sinensis. Khi lần đầu tiên phân loại, người ta nghĩ rằng T. sinensis là một phân loài của T. Aridifolia.

Chế độ ăn uống của chúng bao gồm chủ yếu là các loài côn trùng khác, mặc dù con cái trưởng thành đôi khi có thể ăn cả con mồi là động vật có xương sống nhỏ như loài bò sát và loài lưỡng cư (một số trường hợp ghi nhận chúng săn cả chim ruồi). Giống như một số bọ ngựa khác, chúng là loài ăn thịt đồng loại. Những con cái có thể sản xuất một cái tổ cứng có kích thước của một quả bóng bàn, số lượng chứa có thể lên đến 200 trứng. Tổ này thường gắn vào cây như cây bụi và cây gỗ nhỏ.
Màu sắc của chúng phong phú từ xanh tổng thể màu nâu với sọc ngang màu xanh lá cây trên các cạnh của cánh phía trước.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 Watkins, Gary. Praying Mantids 
 Keeping and breeding Chinese mantis in captivity 

S
Động vật Trung Quốc
Côn trùng Bắc Mỹ
Côn trùng châu Á
Động vật được mô tả năm 1871
Côn trùng Trung Quốc
Sinh vật xâm hại
Trịnh Khắc Sảng

Trịnh Khắc Sảng (chữ Hán: 鄭克塽, bính âm: Zhèng Kèshuǎng; 18 tháng 3 năm 1670 – 22 tháng 9 năm 1717), húy là Tần (秦), tự Thực Hoằng (實弘), hiệu Hối Đường (晦堂) là con thứ của Trịnh Kinh, cháu nội Trịnh Thành Công, kế thừa tước vị của cha làm Diên Bình Quận vương, Chiêu Thảo Đại tướng quân.

Lịch sử
Năm 1681, sau khi Trịnh Kinh và Trần Vĩnh Hoa chết, Phùng Tích Phạm cùng các em của Trịnh Kinh phát động chính biến, giết chết con trưởng của Trịnh Kinh là Trịnh Khắc Tang, lập Trịnh Khắc Sảng lúc bấy giờ mới gần 12 tuổi làm Diên Bình Quận vương.

Năm 1683, Thủy sư Đề đốc nhà Thanh là Thi Lang tại trận hải chiến Bành Hồ đại phá hạm đội Đài Loan, đánh chiếm Bành Hồ, tướng Đài Loan là Lưu Quốc Hiên phải rút chạy về Đài Loan. Phùng Tích Phạm bèn khuyên Trịnh Khắc Sảng đầu hàng.

Ngày 5 tháng 7, Trịnh Khắc Sảng lệnh cho Trịnh Đức Tiêu viết thư xin hàng, ngày 15 chuyển cho Thi Lang. Ngày 13 tháng 8, quân Thi Lang tiến vào Đài Loan, sau đó đưa Trịnh Khắc Sảng về Bắc Kinh, được phong làm Hải Trừng công, đãi vào Hán quân Chính Hoàng kỳ, Lưu Quốc Hiên và Phùng Tích Phạm được phong Bá tước. Năm Khang Hy thứ 47 (1717), Trịnh Khắc Sảng bị bệnh chết, không có người tập tước.

Trịnh Khắc Sảng lấy con gái Phùng Tích Phạm, có con là Trịnh An Phúc, em là Trịnh Khắc Cử. Sau khi Trịnh Khắc Sảng chết, mẹ là Hoàng thị yêu cầu nhà Thanh trả lại gia sản của họ Trịnh nhưng không được chấp thuận.

Hậu duệ
Nhà thơ nổi tiếng Đài Loan Trịnh Sầu Dư là hậu duệ của Trịnh Khắc Sảng.

Văn học
Trịnh Khắc Sảng được tiểu thuyết hóa trong tác phẩm Lộc Đỉnh ký của nhà văn Kim Dung. Trong Lộc Đỉnh ký, Trịnh Khắc Sảng được miêu tả tăng thêm 10 tuổi, có tình yêu với con gái của Lý Tự Thành và Trần Viên Viên là A Kha và là kẻ thù không đội trời chung với nhân vật chính Vi Tiểu Bảo. Sau này A Kha có con với Vi Tiểu Bảo nên quyết định rời bỏ Trịnh Khắc Sảng, đi theo Vi Tiểu Bảo.

Chú thích

Tham khảo

Thanh sử cảo, quyển 224

Sinh năm 1670
Mất năm 1717
Lịch sử Đài Loan
Quan nhà Thanh
Quý tộc Trung Quốc
Vương quốc Đông Ninh
Người Đài Loan gốc Mân Nam
Người Hán Quân Chính Hoàng kỳ
Eno Raud

Eno Raud (15 tháng 2, 1928 Tartu - 10 tháng 7, 1996 Haapsalu) là một nhà văn, nhà thơ nổi tiếng Estonia. Ông đặc biệt thành công với các tác phẩm văn xuôi viết cho thanh - thiếu niên.

Tiểu sử và sự nghiệp

Tác phẩm

Proosa 
"Roostevaba mõõk" (1957)
"Sõjakirves on välja kaevatud" (1959)
"Mõru kook" (1959)
"Kurjad mehikesed" (1961)
"Rein karuradadel" (1962)
"Sipsik" (1962)
"Anu và Sipsik" (1970)
"Põdrasõit" (1965)
"Xe tay ga" (1965)
"Trực thăng và cối xay gió" (1966)
"Peep ja sõnad" (1967)
"Lửa trong thành phố sẩm tối" (1967)
"Etturid" (1968)
"Päris kriminaalne lugu" (1968)
"Huviline filmikaamera" (1969)
"Lugu lendavate taldrikutega" (1969)
"Telepaatiline lugu" (1970)
"Karu maja" (1972)
"Konn ja ekskavaator" (1972)
"Toonekurg vahipostil" (1974)
"Väike autoraamat" (1974)
"Naksitrallid. Esimene raamat" (1972)
"Naksitrallid. Teine raamat" (1975)
"Jälle need naksitrallid. Esimene raamat" (1979)
"Jälle need naksitrallid. Teine raamat" (1982)
"Märgutuled Padalaiul" (1977)
"Ninatark muna" (1980)
"Suvejutte veski alt" (1982)
"Mèo và Chuột" (1985)
"Siniste kaantega klade" (1993)

Thơ
"Kalakari salakaril" (1975)
"Käbi käbihäbi" (1977)
"Padakonna vada" (1985)
"Kilul oli vilu" (1987)
"Kala kõnnib jala" (1997)

Vinh danh

Xem thêm
 Animator.RU

Tham khảo

Nhà văn Estonia
Nhà thơ Estonia
Cựu sinh viên đại học Tartu
Phất cờ nam tiến

"Phất cờ nam tiến" là bài hát được sử dụng làm hiệu ca của Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Bài hát sau đó được dùng phổ biến trong Cách mạng Tháng Tám cũng như Phong trào Nam tiến 1945-1946. Từ 1960-1975, bài hát được sử dụng làm nhạc hiệu của Chương trình phát thanh Quân đội Nhân dân Việt Nam của Đài Tiếng nói Việt Nam. Tác giả của bài hát là 1 đội viên Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân Hoàng Văn Thái, người về sau trở thành Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.|

Hoàn cảnh ra đời 

Theo chỉ thị của lãnh tụ Việt Minh Hồ Chí Minh, cuối năm 1944, một số đội viên xuất sắc của các đội Cứu quốc quân và du kích Việt Minh được tập hợp để thành lập 1 đội vũ trang làm nhiệm vụ tuyên truyền lấy tên là Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Nhận thấy việc nên có 1 nhạc hiệu cho đội, ông Võ Nguyên Giáp đã giao cho Hoàng Văn Thái, 1 đội viên của đội, về việc sáng tác 1 bài hát làm nhạc hiệu. Là 1 người có chút ít kiến thức về nhạc lý, ngay trong đêm 21/12/1944, trước ngày thành lập Đội, ông Hoàng Văn Thái đã sáng tác 1 bản hành khúc lấy tên là "Phất cờ nam tiến". Ngay chiều ngày hôm sau, bài hát lần đầu tiên được trình diễn trong buổi lễ tuyên thệ của Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Nhanh chóng được phổ biến

Sau những chiến thắng đầu tiên, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân nhanh chóng phát triển thành cấp đại đội, nhiều đại đội. Bài hát "Phất cờ nam tiến" được sử dụng để tuyên truyền cổ vũ các đội vũ trang tiến về phía nam hỗ trợ giành chính quyền. Bài hát nhanh chóng được phổ biến lan rộng, nhất là sau khi các chi đội Việt Nam Giải phóng quân tiến về Hà Nội sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công.

Sau khi người Pháp nổ súng tái chiếm Nam Bộ, một phong trào tình nguyện vào Nam chiến đấu gọi là Phong trào Nam tiến được phát động để chi viện nhân lực và vũ khí cho miền Nam. Bài hát một lần nữa được xem như là nhạc hiệu của phong trào, đến nỗi nhiều người không biết nguồn gốc của nó là từ đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Từ 1960-1975, bài hát được sử dụng làm nhạc hiệu của Đài phát thanh Quân đội Nhân dân Việt Nam. Bấy giờ, phối khí cho bài hát là Nghệ sĩ Nhân dân Đinh Ngọc Liên và Nghệ sĩ Nhân dân Trung Kiên đảm nhận phần trình bày.

Lời 
Cờ giải phóng phất cao mau thẳng tiến

Trời phía Nam dân chúng đang chờ ta

Cờ giải phóng phất cao mau thẳng tiến

Trời phía Nam dân chúng đang mong chờ.

Phong trào lên đang sục sôi chuẩn bị khởi nghĩa

Mau bước đều lên, tiến tới cho kịp thời cơ

Phong trào lên đang sục sôi chuẩn bị khởi nghĩa

Mau phất cờ lên tiến tới giành lấy chính quyền.

A! Quân dân ta reo hò

Cướp lấy chính quyền

Cứu lấy nước nhà

Tung cờ giải phóng, cờ giải phóng trên đất Thăng Long, trên thành Huế, trên Sài Gòn, mũi Cà Mau.

Tiến bước mau quân giải phóng

Tiến bước mau đập cho tan quân đế quốc Nhật-Pháp

Quyết đem máu hồng ta thề giành lấy non sông.

Xem thêm
 Hoàng Văn Thái
Quân đội Nhân dân Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài

Bài hát nhạc đỏ
Bài hát tiếng Việt
Agalychnis callidryas

Nhái cây mắt đỏ còn để chỉ loài Litoria chloris

Nhái cây mắt đỏ (danh pháp khoa học: Agalychnis callidryas) là một loài nhái bén sống trên cây bản địa rừng mưa miền Tân nhiệt đới ở Trung Mỹ. Nhái cây mắt đỏ có mắt màu đỏ, ngón chân màu da cam. Con đực có chiều dài từ 5,08 cm đến 6,35 cm còn con cái có chiều dài từ 6,35 cm đến 7,62 cm. Con non có màu nâu điển hình và chuyển thành màu xanh lá cây hơn khi chúng lớn lên dù con nhái trưởng thành có thể thay đổi màu da một chút phụ thuộc vào môi trường. Loài này có da mềm dễ rách ở bụng và da ở lưng thì dày hơn và thô nhám hơn.

Chú thích

Tham khảo

 , 1862, Proc. Acad. Nat. Sci. Philadelphia, 14: 359.
 , 1968, Univ. Kansas Publ. Mus. Nat. Hist., 18: 4.
 Frost, Darrel R. 2010. Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 5.4 (8 April, 2010). Electronic Database accessible at [1] American Museum of Natural History, New York, USA. Agalychnis callidryas. Truy cập 30 tháng 4 năm 2008.
 

C
C
C
Động vật được mô tả năm 1862
Động vật lưỡng cư Belize
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Costa Rica
Động vật lưỡng cư Guatemala
Động vật lưỡng cư Honduras
Động vật lưỡng cư México
Động vật lưỡng cư Panama
Động vật lưỡng cư Nicaragua
Dẽ cổ đỏ

Dẽ cổ đỏ (danh pháp hai phần: Phalaropus lobatus) là loài dẽ nhỏ thuộc họ Dẽ. Mùa sinh sản, chúng phân bố tại vùng cực ở Bắc Mỹ và đại lục Á Âu. Đây là loài chim di cư, mùa đông chúng thường di chuyển xuống các vùng biển nhiệt đới.

Dẽ cổ đỏ dài khoảng 18 cm, có móng chân thẳng và mỏ khỏe. Trong mùa sinh sản, chim mái có bộ lông màu xám đậm, cổ và ngực màu hạt dẻ, mặt đen và họng trắng.

Tại Việt Nam, dẽ cổ đỏ không phổ biến, chủ yếu ở biển Nghĩa Hưng và vườn quốc gia Xuân Thủy. Năm 2011, loài này đã được ghi nhận tại các vùng ven biển tỉnh Ninh Thuận và Khánh Hòa.

Hình ảnh

Chú thích
  Database entry includes justification for why this species is of least concern
 Shorebirds by Hayman, Marchant and Prater ISBN 0-395-60237-8

Liên kết ngoài
 RSPB A to Z of UK Birds
 Red-necked Phalarope videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
 Image from Iceland 
 eNature.com - Red-necked Phalarope 
 South Dakota Birds - Red-necked Phalarope
 USGS - Red-necked Phalarope 
 VIREO photo gallery - Red-necked Phalarope
 Stamps - Red Phalarope (for Iceland) with ~world Circumpolar-Map

L
Động vật được mô tả năm 1758
Chim lội
Sukhoi S-54

Sukhoi S-54/S-55/S-56 (tiếng Nga: Сухой С-54/С-55/С-56) là một đề án máy bay chiến đấu hạng nhẹ do Phòng Thiết kế Sukhoi phác thảo.

Lịch sử
Cuối thập niên 1990, Sukhoi bắt đầu phát triển một đề án máy bay chiến đấu đa năng hạng nhẹ LFI (ЛФИ - Легкий фронтовой истребитель, "Máy bay tiêm kích chiến thuật hạng nhẹ"), tương tự Dự án MiG LFI. Đề án này được Sukhoi phát triển thành một nhóm với 3 mẫu phác thảo: S-54, S-55, S-56. Trên cơ bản mẫu phát triển TPFI (ТПФИ - Тяжёлый Перспективный фронтовой истребитель, "Máy bay tiêm kích chiến thuật tiên tiến hạng nặng") là Su-27, Sukhoi đã đa dạng hóa mẫu thiết kế chiếm ưu thế trên không rất thành công của mình thành nhiều hệ khác nhau như: máy bay chiến đấu và huấn luyện đa năng hạng nhẹ, gồm cả cho không quân và hải quân, dùng cho nội địa và xuất khẩu.

vấn đề tài chính vào giữa thập niên 1990 đã làm đình trệ các dự án. Mãi đến đầu thế kỷ 21, với sự phục hồi kinh tế và vị thế nước Nga, Sukhoi mới mở lại các đề án của mình.

Tham khảo

Máy bay Sukhoi
Máy bay phản lực
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự Liên Xô và Nga
Máy bay một động cơ
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga
Phyllomedusa

Phyllomedusa là một chi động vật lưỡng cư trong họ Nhái bén, thuộc bộ Anura. Chi này có 32 loài và 9% bị đe dọa hoặc tuyệt chủng.

Phân loại
Chi này gồm các loài sau:
 Chi Phyllomedusa
 Phyllomedusa araguari
 Phyllomedusa atelopoides
 Phyllomedusa ayeaye
 Phyllomedusa azurea
 Phyllomedusa bahiana
 Phyllomedusa baltea
 Phyllomedusa bicolor
 Phyllomedusa boliviana
 Phyllomedusa burmeisteri
 Phyllomedusa camba
 Phyllomedusa centralis
 Phyllomedusa coelestis
 Phyllomedusa distincta
 Phyllomedusa duellmani
 Phyllomedusa ecuatoriana
 Phyllomedusa hypochondrialis
 Phyllomedusa iheringii
 Phyllomedusa itacolomi
 Phyllomedusa neildi
 Phyllomedusa nordestina
 Phyllomedusa oreades
 Phyllomedusa palliata
 Phyllomedusa perinesos
 Phyllomedusa rohdei
 Phyllomedusa sauvagii 
 Phyllomedusa tarsius
 Phyllomedusa tetraploidea
 Phyllomedusa tomopterna
 Phyllomedusa trinitatis
 Phyllomedusa vaillantii
 Phyllomedusa venusta

Hình ảnh

Tham khảo

Scaturiginichthys
Cu luồng

Cu luồng (danh pháp hai phần: Chalcophaps indica) là một loài chim thuộc Họ Bồ câu. Tiếng Việt còn gọi loài này là gầm ghì. Đây là loài bản địa khu vực nhiệt đới Nam Á và Úc.

Loài bồ câu này là một loài gia cầm được nuôi khắp nơi ở vùng nhiệt đới Nam Á từ Pakistan sang Sri Lanka và đông sang Indonesia và miền bắc và miền đông Australia. Chim bồ câu cũng được biết đến với tên gọi bồ câu lục bảo, bồ câu xanh. Cu luồng là loài chim nhà biểu tượng bang của bang Tamil Nadu Ấn Độ.

Nó có một số phân loài, với ba phân loài ở Úc, longirostris từ Kimberly, Tây Úc đến bán đảo Cape York, chrysochlora từ bán đảo Cape York vào miền nam New South Wales cũng như đảo Norfolk và đảo Lord Howe, và natalis từ đảo Christmas.

Đây là một loài phổ biến ở các rừng nhiệt đới và rừng rậm ẩm ướt tương tự, trang trại, vườn, rừng ngập mặn và ven biển. Nó xây dựng một tổ trên cây ở độ cao đến 5 mét và đẻ hai trứng màu kem. Mùa sinh sản có xu hướng diễn ra ở Australia vào mùa xuân hoặc đầu mùa hè ở đông nam Australia và vào cuối mùa khô ở miền bắc Australia.

Chúng bay tốc độ nhanh chóng và trực tiếp

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 

I
Chim Sri Lanka
Chim Thái Lan
Chim Pakistan
Động vật được mô tả năm 1758
Chim Ấn Độ
Chim Nepal
Chim Tây Úc
Chim Philippines
Bố Hạ

Bố Hạ là một xã thuộc tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.

Địa lý 
Xã Bố Hạ có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Vân Nham, tỉnh Lạng Sơn
Phía tây giáp các xã Yên Thế 
Phía nam giáp các xã Tiên Lục và Kép
Phía bắc giáp xã Đồng Kỳ

Xã Bố Hạ có diện tích 41,32 km², dân số 27.517 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Hành chính 
Xã Bố Hạ được chia thành 13 thôn: Hoà Bình ,Thống Nhất ,Tân Tiến ,Gia Lâm, Xuân Lan, Tân Xuân, Liên Tân, Dinh Tiến, Vòng Huyện, Đồng Lều, Tân An, Đồng Quán, Sỏi.

Lịch sử 
Bố Hạ là một thị trấn xuất hiện sớm từ thế kỷ XIX, từ khi có cuộc khởi nghĩa Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo. Nơi đây từng nổi tiếng với cam sành Bố Hạ nhưng hiện nay giống cam này đã không còn tồn tại.

Thị trấn Bố Hạ được thành lập vào ngày 20 tháng 7 năm 1957 trên cơ sở tách phố Bố Hạ thuộc xã Bố Hạ.

Đến năm 2018, thị trấn Bố Hạ có diện tích 1,00 km², dân số là 4.037 người, mật độ dân số đạt 4.037 người/km². Xã Bố Hạ có diện tích 6,27 km², dân số là 6.371 người, mật độ dân số đạt 1.016 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 813/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Bắc Giang (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Bố Hạ vào thị trấn Bố Hạ.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1658/NQ-UBTVQH15 của UBTVQH về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Bắc Ninh năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Bố Hạ, xã Đông Sơn và xã Hương Vĩ thành xã mới có tên gọi là xã Bố Hạ.

Kinh tế - xã hội

= = Công nghiệp==  
Các lò vôi tập trung chủ yếu tại xóm Vòng Huyện
Cụm công nghiệp Bố Hạ có quy mô 10 ha.
Nhà máy xi măng Lâm Nghiệp.

= = Giáo dục==  
Các cơ sở giáo dục trên địa bàn thị trấn:

 Trường THPT Bố Hạ
 Trường Tiểu học Bố Hạ
 Trường THCS Bố Hạ
 Trường Mầm non Bố Hạ

= = Một số công trình công cộng==  
 Bưu điện Bố Hạ
 Trạm y tế thị trấn Bố Hạ
 Sân vận động thị trấn Bố Hạ
 Chợ Bố Hạ
 Chùa Bố Hạ.

Giao thông 
Các tuyến đường bộ chạy qua địa bàn thị trấn:
Tỉnh lộ 292 từ thị trấn Kép đi huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
Tỉnh lộ 242 từ thị trấn Bố Hạ đến thị trấn Hữu Lũng thuộc tỉnh Lạng Sơn
Tỉnh lộ 244.

Về đường thủy, có tuyến đường từ Bến Tuần, huyện Lạng Giang đến cảng Bố Hạ.

Chú thích

Tham khảo
Ngữ hệ Dravida

Ngữ hệ Dravida là một ngữ hệ được nói chủ yếu ở Nam Ấn Độ, một số phần tại Đông và Trung Ấn Độ, cũng như tại miền Bắc Sri Lanka và vài khu vực nhỏ ở Pakistan, Nam Afghanistan, Nepal, Bangladesh, và các cộng đồng hải ngoại ở Malaysia và Singapore. Những ngôn ngữ Dravida với lượng người nói lớn nhất là tiếng Telugu, Tamil, Kannada và Malayalam.

Dù có ý kiến cho rằng ngôn ngữ Dravida được những người di cư đưa đến Ấn Độ vào khoảng thế kỷ thứ tư (bốn) TCN hay thậm chí sớm hơn, ta không thể dễ dàng liên hệ ngữ hệ Dravida với các ngữ hệ khác.

Những bản chữ khắc chữ ngôn ngữ Dravida đã được ghi nhận, chúng có niên đại cổ nhất là thế kỷ II TCN. Chỉ hai ngôn ngữ Dravida không có mặt ở Ấn Độ: tiếng Brahui tại Pakistan và tiếng Dhangar, có thể xem là phương ngữ tiếng Kurukh, tại Nepal. Những địa danh có tên Dravida dọc bờ biển Ả Rập và sự ảnh hưởng của hệ Dravida lên các ngôn ngữ Indo-Arya, như tiếng Marathi, Konkan, Gujarat, Marwar và Sindh, cho thấy rằng ngôn ngữ Dravida có lẽ từng phổ biến rộng rãi hơn trên tiểu lục địa Ấn Độ.

Phân loại
Các ngôn ngữ Dravida là hậu duệ của tiếng Dravida nguyên thủy. Các học giả đều tương đối thống nhất về cách phân loại các ngôn ngữ này. Họ đồng ý rằng có bốn nhóm: Bắc, Trung (Kolami–Parji), Trung-Nam (Telugu–Kui) và Nam. Có những phân loại gộp nhóm Trung và Trung-Nam vào cùng một nhóm. Phân loại bên dưới là phân loại của Krishnamurti. Những ngôn ngữ có địa vị chính thức tại Ấn Độ được tô đậm.

Thêm vào đó, Ethnologue liệt kê nhiều ngôn ngữ Dravida chưa phần loại rõ ràng: tiếng Allar, Bazigar, Bharia, Malankuravan (có thể là một phương ngữ tiếng Malayalam), Vishavan, Mala Malasar, Malasar, Thachanadan, Ullatan, Kalanadi, Kumbaran, Kunduvadi, Kurichiya, Attapady Kurumba, Muduga, Pathiya và Wayanad Chetti.

Tham khảo 

Ngôn ngữ chắp dính
Dân tộc Tiền Ấn-Âu
Ngữ hệ
Đồng ly

Đồng ly (tiếng Anh: homolysis, gốc từ tiếng Hy Lạp ὅμοιος, homoios, "đồng" và λύσις, lusis, "ly") là sự phân ly các liên kết hóa học của một phân tử trung hòa, từ đó hình thành hai gốc tự do. Tức là, hai electron tham gia vào việc hình thành liên kết giữa hai phân tử được chia đều cho hai gốc tự do mới được thành lập. Mỗi electron dùng chung cộng hóa trị trong liên kết (xem liên kết cộng hóa trị) được trả về nguyên tử cũ của nó.

Phản ứng này được khơi mào bởi các tia cực tím, ánh sáng mặt trời khuếch tán hay peroxide. Điều khiện thiếu oxy, nhiệt độ cao (nhiệt phân) cũng kích thích sự đồng ly của các hợp chất carbon.

Năng lương tham gia vào quá trình đồng ly được gọi là năng lương phân ly liên kết. Việc phân ly các liên kết cũng xảy ra trong phản ứng dị ly.

Chú thích

Xem thêm
Dị ly
Sự tách phân tử ở vị trí alpha

Chemical reactions
Phản ứng hóa học
Tiếng Assam

Tiếng Assam hay tiếng Asamiya (tiếng Assam: , '', ) là một ngôn ngữ Ấn-Arya miền đông chủ yếu nói tại bang Assam, nơi nó là một ngôn ngữ chính thức. Đây là bản ngữ của khoảng 13 triệu người, và là lingua franca'' trong khu vực. Nó cũng được nói tại Arunachal Pradesh và những bang miền Đông Bắc Ấn Độ khác. Naga, một ngôn ngữ Creole dựa trên tiếng Assam được sử dụng rộng rãi tại Nagaland và một phần Assam. Nefa là một pidgin dựa trên tiếng Assam, hiện diện tại Arunachal Pradesh.

Như những ngôn ngữ Đông Ấn-Arya khác, tiếng Assam đã phát triển từ ít nhất trước thế kỷ 7 từ Magadhi Prakrit, một thứ ngôn ngữ xuất phát từ những phương ngữ tương tự, nhưng có phần cổ hơn, tiếng Phạn Veda. Những ngôn ngữ gần gũi với tiếng Assam là tiếng Bengal, tiếng Odia, tiếng Maithil, tiếng Chittagon, tiếng Sylhet, tiếng Angika và các ngôn ngữ Bihar.

Chữ viết tiêu chuẩn hiện tại chữ Assam giống hệt với chữ Bengal, ngoại trừ hai chữ cái,  (ro) và  (vo); và chữ cái  (khya) đã tách thành phụ âm riêng với chất lượng ngữ âm riêng trong khi trong bảng chữ cái tiếng Bengal, nó là một liên hợp của hai chữ cái.

Phân bố địa lý 
Tiếng Assam là ngôn ngữ bản địa tại thung lũng Assam (gồm Thượng Assam và Hạ Assam của bang Assam). Nó cũng được nói tại bang Arunachal Pradesh và Nagaland. Cũng có những cộng đồng nói tiếng Assam đáng kể tại Úc, Dubai, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, Canada và Hoa Kỳ.

Tình trạng chính thức
Tiếng Assam là ngôn ngữ chính thức của Assam và là một trong 23 ngôn ngữ được công nhận chính thức của Cộng hòa Ấn Độ.

Ngữ âm
Hệ thống ngữ âm tiếng Assam gồm tám nguyên âm, mười nguyên âm đôi và hai mươi mốt phụ âm.

Unicode 
Chữ viết tiêu chuẩn hiện tại chữ Assam chung bảng Unicode với chữ Bengal, dải mã U+0980–U+09FF.

Tham khảo

Xem thêm 
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
 Candrakānta abhidhāna: Asamiyi sabdara butpatti aru udaharanere Asamiya-Ingraji dui bhashara artha thaka abhidhana. 2nd ed. Guwahati: Guwahati Bisbabidyalaya, 1962.
 A Dictionary in Assamese and English (1867) First Assamese dictionary by Miles Bronson from (books.google.com)
 English-Assamese Online Dictionary 
 English translation - Assamese Literature 
 The Creative Visionary: Jyoti Prasad Agarwalla (1903-1951)
 Assamese Language and Literature  
 Ethnologue report for Assamese
 Xophura - Collection of writings in Assamese
 Assamese  – UCLA Phonetics Lab Data
 Assamese computing resources at TDIL 
 Bharatiya Bhasha Jyoti: Asamiya —a textbook for learning Assamese through Hindi from the Central Institute of Indian Languages.

Liên kết ngoài 

Ngữ chi Ấn-Arya
Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Ngôn ngữ tại Assam
Ngôn ngữ chủ-tân-động
Ngôn ngữ tại Bangladesh
Danh sách Sultan của Zanzibar

Chức danh Sultan của Zanzibar được thành lập vào ngày 19 tháng 10 năm 1856, sau cái chết của Sa'id ibn Sultan, người đã trị vì đồng thời Oman và Zanzibar với chức danh Sultan của Oman kể từ năm 1804. Các Sultan của Zanzibar là một nhánh của Nhà Al Bu Sa'id ở Oman.

Tham khảo 
Chung
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .

Riêng

Liên kết ngoài 
Omani Arab Rule ở Zanzibar 

Zanzibar, Sultan
Gầm ghì lưng xanh

Gầm ghì lưng xanh Có nơi gọi là Gầm Gừ (tên khoa học Ducula aenea) là một loài chim thuộc Chi Gầm ghì, Họ Bồ câu. Loài này được tìm thấy ở Việt Nam tại Biên Hòa, Tây Ninh, Kon Tum, Thừa Thiên, Quảng Trị và Côn Lôn

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 

A
Chim Trung Quốc
Chim Việt Nam
Chim Lào
Chim Myanmar
Chim Philippines
Chim Bhutan
Chim Sri Lanka
Chim Brunei
Chim Malaysia
Chim Thái Lan
Chim Campuchia
Chim Bangladesh
Chim châu Á
A
Động vật được mô tả năm 1766
Chim Ấn Độ
Chim Indonesia
Chim Đông Nam Á
Chim Nam Á
Loài sắp bị đe dọa theo Sách đỏ IUCN
Gầm ghì lưng nâu

Gầm ghì lưng nâu (danh pháp hai phần: Ducula badia) là loài chim thuộc họ Bồ câu.

Tại Việt Nam, loài này được tìm thấy tại Tam Đảo, Khe Sanh, đèo Hải Vân, Kon Tum và Đà Lạt

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 

B
Chim Bhutan
Chim Thái Lan
Chim Nepal
Động vật được mô tả năm 1822
Chim Ấn Độ
Chim Đông Nam Á
Columbina passerina

Columbina passerina là một loài bồ câu nhiệt đới Tân thế giới. Chúng là một loài gia cầm từ Aruba, Bermuda, thông qua cực nam Hoa Kỳ, Mexico và vùng Caribbe, Nam Mỹ, và được phía nam tận miền bắc Brazil.

Loài này thường sinh sống bụi và xứ mở khác. Nó xây dựng một tổ thanh mỏng manh trên cây và đẻ hai trứng màu trắng. Nó vỗ cánh nhanh chóng và trực tiếp điển hình của chim bồ câu nói chung.

Phụ loài 
 Columbina passerina passerina
 Columbina passerina albivitta
 Columbina passerina antillarum
 Columbina passerina bahamensis
 Columbina passerina exigua
 Columbina passerina griseola
 Columbina passerina insularis
 Columbina passerina jamaicensis
 Columbina passerina nana
 Columbina passerina navassae
 Columbina passerina neglecta
 Columbina passerina nigrirostris
 Columbina passerina pallescens
 Columbina passerina parvula
 Columbina passerina portoricensis
 Columbina passerina quitensis
 Columbina passerina socorroensis
 Columbina passerina tortugensis
 Columbina passerina trochila
 Columbina passerina umbrina
 Columbina passerina volitans

Chú thích

Tham khảo
 

Columbina
Động vật được mô tả năm 1758
Chim Aruba
Chim Saint Pierre và Miquelon
Chim Trinidad và Tobago
Chim Brasil
Chim Bermuda
Chim Colombia
Chim Venezuela
Chim Mỹ
Chim México
Chim Ecuador
Chim Puerto Rico
Chim Trung Mỹ
Chim Đại Antilles
Chim Guianas
Chim Haiti
Chim lưu vực Amazon
Chim châu Mỹ
Chim Caatinga
Chim Caribe
Chim Cộng hòa Dominica
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Eric Kripke

Eric Kripke (sinh ngày 24 tháng 4 năm 1974 tại Toledo, Ohio) là biên tập, đạo diễn kiêm nhà sản xuất phim truyền hình tại Hoa Kỳ. Tác phẩm làm nên tên tuổi của ông là bộ phim truyền hình dài tập Supernatural. Sau này ông còn nổi tiếng với siêu phẩm The Boys.

Lý lịch 

Ông tốt nghiệp cấp ba tại trường trung học Sylvania Southview, Eric thường cùng bạn mình tạo ra các bộ phim rùng rợn để chiếu cho các bạn khác xem. Sau khi tốt nghiệp Khoa Nghệ thuật điện ảnh thuộc trường đại học Nam California, Eric biên tập và đạo diễn bộ phim "Battle of the Sexes" và "Truly Committed" vào năm 1996 khi còn trong nhóm Gamma Eta Chapter của Pi Kappa Alpha.

Vào năm 2005, Kripke đã sáng tác ra dòng phim "Supernatural" và hiện vẫn đang là đồng chỉ đạo sản xuất sau khi đóng vai trò chính trong năm phần đầu của phim. Phim hiện vẫn đang được trình chiếu phần 14 trên kênh CW.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Đạo diễn điện ảnh Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Nam California
Nhà sản xuất truyền hình Mỹ
Đạo diễn truyền hình Mỹ
Nhà biên kịch truyền hình Mỹ
Người từ Toledo, Ohio
Nhà văn truyền hình nam
Nam biên kịch Mỹ
Koper

Koper () (, ) là một thành phố và khu tự quản ven biển của Slovenia. Thành phố này có thương cảng lớn nhất Slovenia, nằm ở bờ biển Adriatic. Thành phố này có diện tích 311,2 km2, dân số là 23.726 người và là trung tâm thành thị lớn của Istria Slovenia.

Khí hậu

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Municipality of Koper website
 Koper–Capodistria. Slovenian Tourist Board.
 Koper: Virtual Tour. Panoramas of Koper and surrounding area. Burger.si.
 Koper maps and aerial photos . Geopedia.si.

Thành phố Slovenia
Khu tự quản của Slovenia
Nova Gorica

Nova Gorica là một thành phố và khu tự quản của Slovenia. Thành phố này có diện tích km2, dân số là 13.852 người (thị xã); 21.082 người bao gồm cả ngoại ô; 31.000 người (khu tự trị).. Đô thị này nằm ở phía tây Slovenia, tại biên giới với Ý. Nova Gorica là một thành phố mới, được xây dựng sau năm 1948 khi Hòa ước Paris thiết lập một biên giới mới giữa Nam Tư với Ý, khiến Gorizia gần đó nằm ngoài biên giới Nam Tư, do đó tách Soča và thung lũng Vipava và tây bắc cao nguyên Kras khỏi trung tâm vùng truyền thống. Nova Gorica là trung tâm thành thị chính của vùng truyền thống Goriška ở Littoral Slovenia.

Thành phố kết nghĩa 

  Aleksandrovac, Serbia
  Klagenfurt, Áo
  Otočac, Croatia
  San Vendemiano, Ý
  Oghuz, Azerbaijan

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 
 Nova Gorica  at Geopedia

Thành phố bị phân chia
Khu dân cư ở khu tự quản thành phố Nova Gorica
Khu tự quản của Slovenia
Thành phố và thị trấn ở Primorska
Cửa khẩu Slovenia-Ý
Thị trấn mới
Cộng đồng quy hoạch
Maribor

Maribor là một thành phố và khu tự quản của Slovenia. Đây là thành phố lớn thứ nhì Slovenia với dân số 157.948 người thời điểm năm 2011. Thành phố này có diện tích 41 km2. Maribor là thành phố lớn nhất và là thủ phủ của vùng Hạ Styria và là thủ phủ của khu tự quản Maribor. Sân bay Letališče Edvarda Rusjana là sân bay quốc tế lớn thứ nhì Slovenia.
Các địa điểm du lịch nổi tiếng ở Maribor bao gồm Nhà thờ chính tòa Maribor thế kỷ 12 theo phong cách Gothic và Tòa thị chính Maribor xây dựng theo phong cách thời Phục hưng. Lâu đài Maribor xây thế kỷ 15.

Thành phố có Đại học Maribor, được thành lập vào năm 1975, và nhiều trường học khác. Đây cũng nơi sản xuất rượu nho lâu đời nhất trên thế giới, được gọi là Stara trta, trong đó hơn 400 năm tuổi. Maribor là quê hương của NK Maribor, một đội bóng đá Slovenia. Họ tham gia vào UEFA Champions League trong mùa 1999-2000. Mỗi tháng một, các trung tâm trượt tuyết Mariborsko Pohorje, nằm ở vùng ngoại ô của thành phố trên sườn của các phạm vi núi Pohorje, tổ chức slalom nữ và đua slalom khổng lồ cho các Cup Thế giới Alpine trượt tuyết được gọi là Zlata lisica (Cáo vàng). 
Maribor được đặt tên như một thành phố Alpine vào năm 2000 và được chọn là Thủ đô Văn hóa năm 2012 của châu Âu cùng với Guimarães, Bồ Đào Nha. Maribor sẽ là thành phố chủ nhà của Universiade mùa đông 2013. Năm 2011, người ta cũng thông báo rằng Maribor sẽ là Thủ đô Thanh niên châu Âu vào năm 2013.

Khí hậu
Maribor có khí hậu lục địa ẩm (Köppen Dfb), giáp với khí hậu đại dương (Köppen Cfb).

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Official website 
 Tourism homepage 
 Maribor, the official travel guide to Slovenia
 Interactive map of Maribor at Najdi.si 

Thành phố Slovenia
Khu tự quản của Slovenia
Celje

Celje () là thành phố lớn thứ ba của Slovenia. Nó là trung tâm của vùng lịch sử Štajerska của Slovenia và của khu tự quản thành phố Celje (). Celje nằm cách lâu đài Celje  ở chỗ hợp lưu các sông Savinja, Hudinja, Ložnica và Voglajna trong thung lũng Savinja, trên ngã đường rẽ đến Ljubljana, Maribor, Velenje và thung lũng Trung Sava. Nó có độ cao  trên mực nước biển.

Tên gọi
Celje mang tên Celeia vào thời La Mã. Những dạng cổ ghi lại được từ lúc người Slav đến đây gồm Cylia (452), ecclesiae Celejanae (579), Zellia (824), in Cilia (1310), Cilli (1311) và Celee (1575). Tên thành phố trong tiếng Slovene nguyên thủy được phục dựng là *Ceľe hay *Celьje, từ đó có Celje. Tên này rất cổ (từ trước lúc người La Mã đến), còn ý nghĩa của nó thì không rõ. Trong phương ngữ Slovene nơi đây, Celje được gọi là Cjele hay Cele.

Khí hậu 
Celje có khí hậu lục địa ẩm với mùa hè ấm áp (phân loại khí hậu Köppen Dfb).

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 
 Celje at Geopedia 

Thành phố Slovenia
Khu tự quản của Slovenia
Bò pía

Pò pía (còn gọi là pía, tiếng Phúc Kiến: 薄餅 pȯh-piáⁿ) là món cuốn theo phong cách ẩm thực Triều Châu (Quảng Đông) và Phúc Kiến, Trung Quốc, hiện phổ biến ở Đài Loan, Singapore và Malaysia. Tại Phúc Kiến, món này thường dùng ở Hạ Môn, còn ở Quảng Đông, món ăn phổ biến tại vùng Triều Sán ở phía đông của tỉnh trong lễ thanh minh.

Tại Việt Nam, món này do các di dân Triều Châu du nhập vào.

Từ nguyên
Trong tiếng Tiều, bò pía đọc là /poʔ˩piã˥˧/ (薄餅), bính âm báobǐng, Hán-Việt là bạc bỉnh, nghĩa là "bánh mỏng". Loại bánh này có phổ biến ở Malaysia và Singapore.

Ở Philippines và Indonesia, món này được gọi là "lumpia" /lun˩piã˥˧/ (潤餅), bính âm rùnbǐng, Hán-Việt là nhuận bánh có gốc từ tiếng Hán hệ Mân.

Nguyên liệu 
Tại Việt Nam, bò pía mặn được làm bằng các nguyên liệu gồm lạp xưởng, trứng gà tráng, cà rốt, rau xà lách, củ đậu (miền Nam gọi là củ sắn), hay su hào, tôm khô, rau thơm... tất cả thái nhỏ và cuộn trong bánh tráng làm từ bột mì. Gia vị dùng kèm là tương ớt trộn với lạc rang giã nhỏ phi bằng dầu ăn với hành khô.

Đối với loại bò bía ngọt, nguyên liệu gồm một thanh kẹo mạch nha hay thanh đường cuốn cùng dừa nạo (cơm dừa).

Chú thích

Liên kết ngoài

Ẩm thực Sài Gòn
Ẩm thực miền Nam Việt Nam
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Phúc Kiến
Ẩm thực Malaysia
Ẩm thực Singapore
Ẩm thực Đài Loan
Từ gốc Triều Châu
Ẩm thực Thái Lan
Lê Đình Chinh

Lê Đình Chinh (1960-1978) là chiến sĩ Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng) đầu tiên hy sinh trong chiến tranh biên giới Việt-Trung 1978-1979, tại mặt trận huyện Cao Lộc tỉnh Lạng Sơn trong khi thi hành nhiệm vụ ngăn cản quân Trung Quốc tràn qua biên giới Việt Nam.

Tiểu sử
Lê Đình Chinh sinh năm 1960, quê ở xã Hoằng Quang, huyện Hoằng Hóa (nay là thành phố Thanh Hóa), trú quán tại nông trường Sông Âm, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa.

Lê Đình Chinh nhập ngũ ngày 16/2/1975 khi đó anh 15 tuổi. Sau thời gian huấn luyện, Lê Đình Chinh được biên chế vào đại đội 6, tiểu đoàn 2, trung đoàn 12, Bộ tư lệnh Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội biên phòng). Anh từng tham gia chiến đấu nhiều trận với quân Khmer Đỏ trong chiến tranh biên giới Tây Nam, lập được một số chiến công.

Ngày 25 tháng 8 năm 1978, quân xâm lược Trung Quốc vượt biên giới sang Việt Nam hành hung cán bộ, phụ nữ và nhân dân địa phương. Lê Đình Chinh đã đánh trả, bằng tay không đánh gục hàng chục kẻ địch nhưng cuối cùng đã hy sinh khi mới 18 tuổi. Vì thành tích này anh được nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

An táng tại quê nhà
Ngày 05/01/2013, Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng Thanh Hóa và gia đình, cùng đại diện Ban liên lạc Trung đoàn 12 tổ chức cất bốc, đưa hài cốt anh hùng liệt sĩ Lê Đình Chinh từ Nghĩa trang liệt sĩ huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn về quê nhà tại Thanh Hóa.
Sáng ngày 06/01/2013 Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng Thanh Hóa và UBND thành phố Thanh Hóa tổ chức lễ an táng hài cốt của anh hùng liệt sĩ Lê Đình Chinh tại nghĩa trang liệt sĩ phường Hàm Rồng, Thành phố Thanh Hóa.

Truy tặng
Ngày 30 tháng 8 năm 1978, Lê Đình Chinh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên anh được nhiều địa phương trên đất nước Việt Nam đặt tên đường, trường học, trung học, nông trường. Một số sáng tác viết về Lê Đình Chinh có thể kể đến như bài hát Chúng tôi là đồng đội của Lê Đình Chinh (NS Phạm Tuyên), Bài ca tuổi trẻ Lê Đình Chinh (NS Bảo Chung), Bài hát về Lê Đình Chinh (NS Nguyễn Đức Toàn).

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tiểu sử anh hùng Lê Đình Chinh
 Lê Đình Chinh trong ký ức người mẹ 

Người Thanh Hóa
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979