Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Samphanh

Samphanh, có khi viết là Samphan, (tiếng Lào: ເມືອງສຳພັນ) là một muang (mường, huyện) thuộc tỉnh Phongsaly ở cực bắc Lào.

Hành chính

Chú thích

Liên kết ngoài 

Phongsaly
Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Sơ khai địa lý Lào
Khongxedone

Khongxedone (tiếng Lào: ເມືອງຄົງເຊໂດນ) hay Khong Xedone, Khong Sedone là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Saravane ở hạ Lào.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Sơ khai địa lý Lào
Saravane
Lakhonepheng

Lakhonepheng (tiếng Lào: ເມືອງລະຄອນເພັງ) là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Saravane ở hạ Lào.

Hành chính

Tham khảo

Xem thêm 
 Địa lý Lào

Liên kết ngoài 

Huyện thị Lào
Sơ khai địa lý Lào
Saravane
Huyện của Saravane
Saravane (huyện)

Saravane (tiếng Lào: ເມືອງສາລະວັນ) là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Saravane ở hạ Lào. Thị trấn Saravane đồng thời là huyện lỵ và cả tỉnh lị của tỉnh

Hành chính

Tham khảo

Xem thêm 
 Địa lý Lào

Liên kết ngoài 

Huyện thị Lào
Saravane
Sa Mouay

Sa Mouay (có khi viết là Samouay hay Sa Moay,ສະໝ້ວຍ) là một huyện (muang, mường) biên giới thuộc tỉnh Saravane ở Nam Lào.

Huyện Samouay cách xa trung tâm thị xã Saravane 133 km, Bao gồm 4 xã 51 bản, Là một trong ít huyện có trung tậm hành chính huyện cách xa biên giới Lào-Việt nam khoảng 10 km.

Dân số cập nhật mới nhất trong đợt điều tra dân cư năm 2025 là 20.905 người.

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Saravane
Sơ khai địa lý Lào
Ta Oy

Ta Oy (tiếng Lào: ເມືອງຕະໂອ້ຍ) hay Taoi, Tà Ôi là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Saravane ở Nam Lào.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Saravane
Sơ khai địa lý Lào
Seponh

Sepone (có khi viết là Xepon) là một huyện (muang, mường)  thuộc tỉnh Savannakhet ở Nam Lào.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Savannakhet
Sơ khai địa lý Lào
Vilabuly

Viraboury (có khi viết là Vilabuly hoặc Vilabouli) là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Savannakhet ở Nam Lào.

Chú thích

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Huyện của Savannakhet
Dak Cheung

Dak Cheung (có khi viết là Dakchung, phát âm như Đạc-chưng) là một huyện (muang, mường) núi cao thuộc tỉnh Sekong ở Nam Lào. Huyện này có biên giới chung với tỉnh Quảng Nam của Việt Nam. Giữa hai bên có cặp cửa khẩu quốc gia Dak Ork - Nam Giang.

Do là địa phương vùng sâu vùng xa, giao thông kém phát triển, nên đây là huyện nghèo nhất tỉnh. Tuy nhiên, Dak Cheung có tiềm năng lớn về du lịch do có nhiều cảnh đẹp, khí hậu núi cao mát mẻ. Khí hậu Dak Cheung rất phù hợp để trồng cà phê Arabia đặc biệt là bằng phương pháp canh tác hữu cơ.

Tuyến giao thông chính ở Dak Cheung là quốc lộ 16B, nối với quốc lộ 14D của Việt Nam. Hiện tại, đây chỉ là đường đất, nhiều nơi không thể chạy ô tô được.

Hành chính

Chú thích 

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Attapeu
Sơ khai địa lý Lào
Sekong
Tha Teng

Tha Teng là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Sekong ở Nam Lào. Trước khi thành lập tỉnh Sekong, Tha Teng thuộc tỉnh Champasack.

Nhờ có khí hậu phù hợp cho trồng cây công nghiệp và ngành du lịch phát triển, Tha Teng là huyện phát triển nhất tỉnh Sekong. Trong huyện có nhiều trang trại cà phê Arabica.

Quốc lộ 1I nối Tha Teng với tỉnh lỵ Lam Mam.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Sekong
Sơ khai địa lý Lào
Kaleum

Kaleum (có khi viết là Kalum, phát âm như Cà-lừm) là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Sekong ở Nam Lào. Huyện này nằm ở phía đông bắc của Sekong, giáp với Thừa Thiên – Huế và Quảng Nam của Việt Nam ở phía đông, giáp huyện Dak Cheung cùng tỉnh ở phía nam. Giữa huyện này và huyện A Đớt của Thừa Thiên – Huế có cặp cửa khẩu Tavan - A Đớt.

Đây là một huyện vùng núi cao, trên cao nguyên Baloven. Kaleum là một trong những huyện nghèo nhất.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Attapeu
Sơ khai địa lý Lào
Sekong
Khoun

Khoun hay Khoune (tiếng Lào: ເມືອງຄູນ), phiên âm tiếng Việt là Mường Khun, trước đây còn gọi là Xiêng Khoảng, là một muang (mường, huyện) thuộc tỉnh Xiengkhuang ở bắc Lào. Nằm cách thủ phủ tỉnh Phônxavẳn 35 km về phía Đông Nam, Mường Khun từng là thủ đô của tiểu vương quốc Bồn Man, một vương quốc nhiều lần trực thuộc Lan Xang, Xiêm La, và cả Đại Việt dưới tên gọi Trấn Ninh, từng nổi tiếng thời xưa với 62 phù đồ của đô thành.

Vào đầu thế kỷ 18, nơi này nhiều lần trở thành địa điểm giao tranh giữa quân Xiêm La và Đại Nam. Cuối thế kỷ 18, Mường Khun là một trong những địa điểm bị tấn công bởi các đảng cướp người Hoa trong cuộc Chiến tranh người Hoắc những năm 1880. Sau những sự kiện trên, thị xã đã bị tàn phá nặng nề, nhưng vẫn là thủ phủ của tỉnh Xiêng Khoảng thuộc Pháp sau này. Tuy nhiên, trong cuộc Chiến tranh Việt Nam, Chiến dịch Barrel Roll kéo dài gần một thập kỷ đã biến tỉnh Xiêng Khoảng trở thành nơi có mật độ bom đạn lớn nhất thế giới, và Mường Khun bị tàn phá đến mức độ mà gần như không còn toà tháp nào đứng vững và thị xã bị bán bỏ hoang sau cuộc chiến. Thủ phủ của tỉnh Xiêng Khoảng được dời đến Phonsavan sau đó, giữ nguyên đến ngày nay.

Sau cuộc chiến, thị xã được tái lập, tuy nhiên phần lớn các di tích lịch sử đã bị phá hủy, chỉ còn một số được giữ nguyên một phần.

Các địa điểm quan trọng 

 Wat Phia Wat: Ngôi chùa nổi tiếng với bức tượng Phật lớn uy nghiêm tọa lạc giữa trời. Hiện tại chùa chỉ còn lại những hàng cột và bức tượng Phật sau khi mái chùa bị bom đạn phá hủy.
 That Foun (Thát Fùn): Ngôi bảo tháp cổ kính, nơi được cho là cất giữ xá lợi của Đức Phật (theo truyền thuyết) và tro cốt của các vị vua Phuan.

Hành chính

Chú thích

Liên kết ngoài 

Huyện thị Lào
Nong Het

Nong Het (tiếng Lào: ເມືອງໜອງແຮດ), tại Việt Nam gọi là "Noọng Hét", là một muang (mường, huyện) thuộc tỉnh Xiengkhuang ở bắc trung Lào, giáp với huyện Kỳ Sơn tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Hành chính

Chú thích

Liên kết ngoài 

Xiêng Khoảng
Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Phou Kout

Phou Kout (tiếng Lào: ເມືອງພູກູດ) là một muang (mường, huyện) thuộc tỉnh Xiengkhuang ở tây bắc Lào.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Sơ khai địa lý Lào
Nam Cao (định hướng)

Nam Cao có thể đề cập đến:

Nhân vật
 Nam Cao, tên thật Trần Hữu Tri, nhà văn người Việt Nam

Địa danh
 Xã Nam Cao (huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng); nay là một phần xã Nam Quang thuộc tỉnh
 Xã Nam Cao (huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình), sau là một phần xã Thống Nhất (huyện Kiến Xương); nay là một phần xã Lê Lợi, tỉnh Hưng Yên
Sông Ông Đốc (quận)

Sông Ông Đốc là một địa danh hành chính cũ cấp quận thuộc tỉnh An Xuyên thời Việt Nam Cộng hòa. Địa danh này lấy theo tên sông Ông Đốc. Địa bàn quận Sông Ông Đốc gần tương ứng với huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau.

Địa lý
Quận Sông Ông Đốc có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị xã Quản Long và quận Đầm Dơi
Phía tây giáp Vịnh Thái Lan
Phía nam giáp quận Thới Bình
Phía bắc giáp quận Cái Nước.

Hành chính
Quận Sông Ông Đốc có 3 xã: Khánh Bình Đông, Khánh Bình Tây, Phong Lạc.

Lịch sử
Thời Pháp thuộc, địa bàn này vẫn là một phần nhỏ thuộc tổng Quảng Xuyên của quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu cho đến năm 1956.

Ngày 9 tháng 3 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh số 32-NV về việc thành lập tỉnh Cà Mau trên cơ sở một phần của tỉnh Bạc Liêu.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh số 143-NV về việc:
 Thành lập tỉnh An Xuyên trên cơ sở đổi tỉnh Cà Mau.
 Thành lập quận Sông Ông Đốc trên cơ sở 3 xã: Khánh Bình Đông, Khánh Bình Tây, Phong Lạc của quận Cà Mau.

Chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam không thừa nhận phân giới hành chính của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Trước đó, vào năm 1951, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập huyện Trần Văn Thời thuộc tỉnh Bạc Liêu, bao gồm các xã Hưng Mỹ, Khánh An, Khánh Bình Đông, Khánh Bình Tây, Khánh Lâm, Trần Hợi. Chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng kế tục các phân chia hành chính này, chỉ đặt huyện Trần Văn Thời thuộc tỉnh Cà Mau cho đến đầu năm 1976. Địa bàn huyện Trần Văn Thời lúc bấy giờ gần tương ứng với quận Sông Ông Đốc thuộc tỉnh An Xuyên của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, quận Sông Ông Đốc bị giải thể.

Chú thích

Tham khảo

Hành chính Việt Nam Cộng hòa
Hành chính Cà Mau
Kasy (huyện)

Kasy là một huyện (muang, mường)  thuộc tỉnh Tỉnh Viêng Chăn ở trung  Lào.

Nhiệt độ trung bình của Kasy là 20 °C.  Tháng ấm áp nhất là tháng 4, ở 24 °C và tháng 12 lạnh nhất, ở 18 °C. Lượng mưa trung bình là 2.551mm mỗi năm. Tháng ẩm ướt nhất là tháng 8, với lượng mưa 527mm và tháng 2 khô càn nhất chỉ với 9mm.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Thiết Ống

Thiết Ống là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Được thành lập ngày 16 tháng 6 năm 2025 trên cơ sở các xã Thiết Kế, Thiết Ống của huyện Bá Thước, xã Thiết Ống chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 cùng năm.

Địa lý 
Xã Thiết Ống nằm ở vùng núi phía tây bắc tỉnh Thanh Hóa, có vị trí địa lý:

 Phía đông giáp xã Điền Quang
 Phía bắc giáp các xã Bá Thước, Điền Lư, Hồi Xuân
 Phía tây giáp các xã Văn Nho, Trung Hạ
 Phía nam giáp các xã Văn Nho, Đồng Lương.

Xã Thiết Ống có diện tích tự nhiên 94,32 km², quy mô dân số năm 2024 là 13.227 người, mật độ dân số đạt 140 người/km².

Lịch sử 
Địa giới hành chính xã Thiết Ống trước đây là các xã Thiết Kế, Thiết Ống, nằm ở phía tây nam huyện Bá Thước.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, huyện Bá Thước bị giải thể do bỏ cấp huyện; xã Thiết Ống được thành lập theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 2 xã Thiết Kế, Thiết Ống. Xã này chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, là đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh Thanh Hóa.

Xã Thiết Ống trước 16/6/2025 
Xã Thiết Ống còn được gọi là Mường Ống, vào thời Lê-Nguyễn là vùng đất thuộc huyện Cẩm Thủy, phủ Thiệu Thiên, Thanh Hóa. Đến năm Thành Thái thứ 14 (1902), thuộc tổng Thiết Ống, châu Lang Chánh. Vào năm Khải Định thứ 10 (1925), tổng Thiết Ống chuyển về châu Tân Hóa mới thành lập. Năm 1943, tổng Thiết Ống nhập với tổng Cổ Lũng thành một bang của châu Quan Hóa. Sau Cách mạng tháng Tám (1945), tổng Thiết Ống thuộc châu Tân Hóa mới tái lập, đến tháng 11 năm 1945, châu Tân Hóa đổi thành châu Bá Thước theo tên của thủ lĩnh Cầm Bá Thước trong phong trào Cần vương.

Tháng 3 năm 1948, châu Bá Thước đổi thành huyện Bá Thước, xã Thiết Ống là một trong bảy xã thuộc huyện Bá Thước.

Hiện nay, xã Thiết Ống gồm các làng: Thung, Triết, Suội, Chiếng, Dồn, Thúng, Mén, Cởi, Chum, Đốc, Sặng, Đô, Cú, Trệch, Hang, Chiềng, Cốc, Nán và Đồng Tâm.

Hành chính 
Xã Thiết Ống có 24 tổ chức tự quản. Dưới đây là danh sách các tổ chức tự quản theo địa giới từng xã cũ:

Văn hóa 
Thiết Ống được coi là nơi phát tích của sử thi Đẻ đất đẻ nước, còn dấu tích ở Đồi Chu.

Di tích 
 Hang làng Cốc, di chỉ khảo cổ thời kì đồ đá.
 Ải Thiết Ống, trận địa đánh giặc Minh của nghĩa quân Lam Sơn (1422).

Tham khảo

Chú thích

Nguồn sách
Sơn Lập (định hướng)

Sơn Lập có thể là một trong số các địa danh sau:

 Địa danh cũ
 Xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
 Xã Sơn Lập, huyện Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi
Quan (tiền)

Quan (chữ Nho: 貫, âm là "quán") là một đơn vị tiền tệ cổ của Việt Nam dùng đến đầu thế kỷ 20.

Lịch sử 
Kể từ thời nhà Lê thì một quan là 10 tiền. Một tiền quý (tức cổ tiền) là 60 đồng tiền nên một quan là 600 đồng. Tỷ số này áp dụng trong mọi hối đoái giữa dân chúng và chính quyền như tiền nộp sổ để thí sinh đi thi, thuế má...

Trong khi đó nếu chi tiêu trong dân chúng thì hay dùng tiền gián (tức sử tiền) với một quan chỉ có 360 đồng tiền gián.

Hệ thống đơn vị này từ đó được dùng ổn định trong các đời vua sau, qua nhà Mạc, thời Lê trung hưng tới khi nhà Nguyễn chấm dứt, nghĩa là trong hơn 500 năm, đến lúc chế độ phong kiến Việt Nam kết thúc.

Khác biệt với Trung Hoa
Trong khi các triều đại Việt Nam từ thời nhà Hậu Lê trở đi định giá một quan tiền quý là 600 đồng thì bên Trung Hoa một quan tiền là 1000 đồng và lệ hối đoái là một quan tiền có giá trị bằng một lạng bạc ròng.

Văn học
Đơn vị quan tiền xuất hiện trong ca dao Việt Nam và cả văn chương như bài xướng họa giữa Hồ Xuân Hương và Chiêu Hổ.

Ca dao Việt Nam thì nhắc đến người nội trợ đi chợ:
Một quan tiền tốt mang đi
Nàng mua những gì mà tính chẳng ra
Thoạt tiên mua ba tiền gà...
Nguyễn Bính viết trong Giấc mơ anh lái đò:

Lang thang tôi dạm bán thuyền,

Có người trả chín quan tiền, lại thôi!

Chú thích

Đơn vị tiền tệ Việt Nam
Văn Nho

Văn Nho là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Được thành lập ngày 16 tháng 6 năm 2025 trên cơ sở các xã Kỳ Tân, Văn Nho của huyện Bá Thước, xã Văn Nho chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 cùng năm.

Địa lý 
Xã Văn Nho nằm ở vùng núi phía tây bắc tỉnh Thanh Hóa, có vị trí địa lý:

 Phía đông và phía bắc giáp xã Thiết Ống
 Phía tây bắc giáp xã Trung Hạ
 Phía tây và phía nam giáp xã Văn Phú
 Phía đông nam giáp xã Đồng Lương.

Xã Văn Nho có diện tích tự nhiên 64,77 km², quy mô dân số năm 2024 là 10.112 người, mật độ dân số đạt 156 người/km².

Lịch sử 
Địa giới hành chính xã Văn Nho trước đây là các xã Kỳ Tân, Văn Nho, nằm ở phía tây nam huyện Bá Thước.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, huyện Bá Thước bị giải thể do bỏ cấp huyện; xã Văn Nho được thành lập theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 2 xã Kỳ Tân, Văn Nho. Xã này chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, là đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh Thanh Hóa.

Xã Văn Nho trước 16/6/2025 
Tên xã được đặt theo tên của Hà Văn Nho, một thủ lĩnh trong Phong trào Cần vương ở miền núi Thanh Hóa.

Xã Văn Nho là một phần của đất Mường Ống, vào thời Lê-Nguyễn là vùng đất thuộc huyện Cẩm Thủy, phủ Thiệu Thiên, Thanh Hóa. Đến năm Thành Thái thứ 14 (1902), thuộc tổng Thiết Ống, châu Lang Chánh. Vào năm Khải Định thứ 10 (1925), tổng Thiết Ống chuyển về châu Tân Hóa mới thành lập. Năm 1943, tổng Thiết Ống nhập với tổng Cổ Lũng thành một bang của châu Quan Hóa. Sau Cách mạng tháng Tám (1945), tổng Thiết Ống thuộc châu Tân Hóa mới tái lập, đến tháng 11 năm 1945, châu Tân Hóa đổi thành châu Bá Thước theo tên của thủ lĩnh Cầm Bá Thước trong phong trào Cần vương.

Tháng 3 năm 1948, châu Bá Thước đổi thành huyện Bá Thước, xã Văn Nho là một trong bảy xã thuộc huyện Bá Thước.

Năm 1964, xã Văn Nho được chia thành 3 xã là Văn Nho, Thiết Kế và Kỳ Tân.

Hành chính 
Xã Văn Nho có 17 thôn. Dưới đây là danh sách các thôn theo địa giới từng xã cũ:

Di tích 
 Hang làng Chuông, hang Ma Xá: di chỉ khảo cổ thời kì đồ đá.
 Hang Nhân Kỉ (hang Dong), bản doanh của Hà Văn Nho và Tống Duy Tân trong thời kì chống Pháp.
 Đền thờ Hà Văn Nho.

Tham khảo

Chú thích

Nguồn sách 
 

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người
Kỳ Tân (định hướng)

Kỳ Tân có thể là một trong các địa danh sau:

Việt Nam 
 Địa danh cũ
 Xã Kỳ Tân (huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh); nay là một phần xã Kỳ Hoa thuộc tỉnh
 Xã Kỳ Tân, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An
 Xã Kỳ Tân (huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa); nay là một phần xã Văn Nho thuộc tỉnh.

Trung Quốc 
 Huyện Kỳ Tân, Hạc Bích, Hà Nam.
An Hòa, Quỳnh Lưu

An Hòa là một xã thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Địa lý
Xã An Hòa nằm ở phía đông nam huyện Quỳnh Lưu, cách thị trấn Cầu Giát khoảng 7 km, cách thành phố Vinh và thị xã Cửa Lò khoảng 65 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Quỳnh Nghĩa và xã Tiến Thủy
Phía tây giáp xã Quỳnh Ngọc
Phía bắc giáp xã Quỳnh Yên
Phía nam giáp xã Quỳnh Thuận và xã Sơn Hải.

Theo thống kê năm 2013, xã An Hòa có diện tích 7,31 km², dân số là 10.250 người, mật độ dân số đạt 1.402 người/km².

Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Hàu theo tên gọi địa phương).

Hành chính
Xã An Hòa được chia thành 14 xóm. Trong đó có 7 xóm sản xuất nông nghiệp; 7 xóm sản xuất muối, khai thác và nuôi trồng thủy sản.

Giai đoạn Chiến tranh Việt Nam (1965-1975) 
Tính trên toàn bộ tuyến Đường Hồ Chí Minh huyền thoại, lực lượng thanh niên xung phong với quân số bằng 10 sư đoàn đã xây dựng, bảo dưỡng và đảm bảo hoạt động của 67.700 km đường. Nếu chia ra đầu người, mỗi thanh niên xung phong đã đảm bảo duy trì sự thông suốt của gần nửa cây số đường vượt rừng, vượt đèo, vượt sông, suối bất chấp bom đạn Mỹ đánh phá ác liệt suốt ngày đêm. Xã An Hoà phát động Thanh Niên Xung Phong lên đường chống Mỹ. Để tưởng nhớ tinh thần xung phong chiến đấu vì đất nước, thôn 7 được đổi tên là Nam Tiến. Sau chiến thắng lịch sử năm 1975 những người con quê hương năm xưa lên đường chiến đấu bảo vệ quê hương trở về thì xã An Hoà được gọi lại là Xã Thắng Lợi. Sau chiến tranh hoà bình, năm 1990-2000(???_chưa rõ cụ thể năm) đổi tên lại An Hoà - An trong bình an, an cư lạc nghiệp trong hoà bình.

Chú thích

Xem thêm
Người Yugur

Người Yugur (Giản thể: 裕固族, Phồn thể: 裕固族, Bính âm: Yùgù Zú, Hán Việt: Dụ Cố tộc), hay còn gọi theo truyền thống là người Uyghur vàng, là một trong 56 dân tộc được chính thức công nhận tại Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa.

Người Yugur sinh sống chủ yếu tại Huyện tự trị dân tộc Yugur Túc Nam tại tỉnh Cam Túc. Theo thống kê năm 2000 người Yugur có 13.719 thành viên.

Dân tộc này chủ yếu theo Phật giáo, còn những người Uyghur Tân Cương thì đã cải sang Hồi giáo. Một số học giả như Pál Nyíri và Joana Breidenbach cho rằng văn hóa, ngôn ngữ và tín ngưỡng của người Yugur gần gũi hơn với Liên minh Uyghur thời cổ tại Karakorum, hơn là với văn hóa của người Uyghur ở Tân Cương hiện nay.

Chú thích

Liên kết ngoài
Slide shows, maps and other material on the Yugur from author Eric Enno Tamm 
Original Western Yugur texts with English translation plus PDF grammar of Sarig Yugur  

Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận
Dân tộc Turk châu Á
Các tộc người Mông Cổ
Duy Ngô Nhĩ
Người Anglo-Saxon

Anglo-Saxon (phiên âm tiếng Việt là Ăng-lô Xắc-xông) hay Anh-Sắc là một dân tộc sống tại Đảo Anh từ thế kỷ 5 CN. Họ bao gồm những người có gốc từ các bộ lạc German tới từ lục địa châu Âu, và những cư dân bản địa tiếp nhận một số khía cạnh của văn hóa và ngôn ngữ Anglo-Saxon. Về mặt lịch sử, giai đoạn Anglo-Saxon ở Đảo Anh trải dài từ năm 450 tới năm 1066, khi mà người Norman xâm chiếm Anh.

Thuật ngữ từ Anglo-Saxon cũng được dùng để đề cập tới tiếng Anh cổ  và một ngôn ngữ được sử dụng bởi người Anglo-Saxon và con cháu của họ ở những vùng đất mà ngày nay là Anh Cát Lan và một vài phần đông nam Scotland từ giữa thế kỷ thứ 5 cho tới giữa thế kỷ thứ 12.

Tu sĩ Bede vào đầu thế kỷ 8 đã nhận định người Anh là hậu duệ của ba bộ tộc German:

 Người Angles, một bộ tộc bắt nguồn từ Angeln (ở miền bắc Đức ngày nay); Bebe viết rằng cả dân tộc Angles đến đảo Anh, bỏ hoang vùng đất cũ của họ. Cái tên England (tiếng Anh cổ: Engla land và Ængla land) bắt nguồn từ bộ tộc này.
 Người Sachsen, có nguồn gốc từ vùng Hạ Sachsen (thuộc Đức ngày nay; tiếng Đức: Niedersachsen) và các quốc gia thuộc vùng đất thấp.
 Người Jute, có từ bán đảo Jutland (thuộc Đan Mạch ngày nay, tiếng Đan Mạch: Jylland)

Ngôn ngữ của những bộ tộc này là tiếng Anh cổ, bắt nguồn từ nhóm ngôn ngữ Tây German. hay nói cách khác, tiếng Anh cổ chính là tiếng Đức cổ trong tiếng Đức gọi là  Niederdeutsch hay Plattdeutsch.

Chú thích

Liên kết
 Photos of over 600 items found in the Anglo-Saxon Hoard in Staffordshire Sept. 2009 
 Anglo-Saxon gold hoard September 2009: largest ever hoard officially declared treasure
 Huge Anglo-Saxon gold hoard found, BBC News, with photos.
 Fides Angliarum Regum: the faith of the English kings
 Anglo-Saxon Origins: The Reality of the Myth by Malcolm Todd
 An Anglo-Saxon Dictionary
 Simon Keynes' bibliography of Anglo-Saxon topics 

Người German
Mã Hưu

Mã Hưu (chữ Hán: 馬休, bính âm: Ma Xiu; ?-212) là nhân vật lịch sử người Tây Lương trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc. Mã Hưu là con trai của Mã Đằng, em trai của Mã Siêu. Mã Hưu theo cha về Hứa Đô để cư trú. Năm 211, Mã Siêu liên kết với các thế lực quân phiệt ở Tây Lương gây ra trận Đồng Quan (211), sau khi Mã Siêu thất bại, Tào Tháo đã giết cả nhà Mã Siêu tại Hứa Đô trong đó có cả Mã Đằng, Mã Thiết và Mã Hưu. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Mã Hưu theo cha và Mã Thiết, Mã Đại vào kinh đô, sau khi âm mưu của Mã Đằng bị lộ, Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết đều bị giết, chỉ có Mã Đaị chạy thoát về Tây Lương.

Xem thêm
 Mã Viện
 Mã Đằng
 Mã Siêu
 Mã Thiết
 Mã Vân Liễu

Tham khảo

 

Nhân vật Tam Quốc
Sinh thế kỷ 2
Mất năm 211
Mã Thiết

Mã Thiết (chữ Hán: 馬鐵, bính âm: Ma Tie; ?-212) là nhân vật lịch sử người Tây Lương trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc. Mã Thiết là con trai của Mã Đằng và là em trai của Mã Siêu. Mã Thiết cùng Mã Hưu theo cha về Hứa Đô để cư trú. Năm 211, Mã Siêu liên kết với các thế lực quân phiệt ở Tây Lương gây ra trận Đồng Quan (211), sau khi Mã Siêu thất bại, Tào Tháo đã giết cả nhà Mã Siêu tại Hứa Đô trong đó có cả Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Mã Thiết theo cha và Mã Hưu, Mã Đại vào kinh đô, sau khi âm mưu của Mã Đằng bị lộ, Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết đều bị giết, Mã Thiết bị Hứa Chử giết, chỉ có Mã Đại chạy thoát về Tây Lương báo tin xấu cho Mã Siêu.

Xem thêm
 Mã Viện
 Mã Đằng
 Mã Siêu
 Mã Hưu
 Mã Vân Liễu

Tham khảo

 

Nhân vật Tam Quốc
Sinh thế kỷ 2
Mất năm 211
Cá voi

Cá voi là tên gọi chung cho nhiều loài động vật dưới nước trong phân thứ bộ Cá voi (Cetacea). Thuật ngữ cá voi đôi khi ám chỉ mọi loài trong bộ Cá voi, nhưng không bao gồm các loài cá heo và cá heo chuột, chúng thuộc về tiểu bộ Odontoceti (cá voi có răng). Phân bộ này cũng bao gồm cá nhà táng, cá hổ kình, cá voi hoa tiêu, và cá voi trắng. Tiểu bộ cá voi khác bao gồm Mysticeti. Tiểu bộ này cũng bao gồm cá voi xanh, cá voi lưng gù, cá voi đầu cong và cá voi mũi nhọn. Nhiều loài cá voi hay còn gọi là cá voi được nhiều ngư dân đi biển yêu quý và tôn thờ, trở thành tục thờ cá ông (gọi là Nhân ngư hay đức ngư), nhưng cũng có một số cá thể huyền thoại bị xem là hung ác. Việc săn bắt cá voi cũng là nguy cơ dẫn đến sự tuyệt chủng của các loài cá voi.

Xem thêm 
Bộ Cá voi
Cá voi xanh
Cá voi vây
Cá voi xám
Cá voi trắng
Cá hổ kình

Tham khảo

Đọc thêm 
.
.

Liên kết ngoài 

 WikiAnswers: questions and answers about whales
 Whale Evolution
 Greenpeace work defending whales 
 Save the Whales, founded in 1977 
 AquaNetwork Marine Mammal Project 
 Whales in the Wild  - slideshow by Life magazine
 Oldest whale fossil confirms amphibious origins
 Research on dolphins and whales from Science Daily
 Whale and Dolphin Conservation Society – latest news and information on whales and dolphins
 The Oceania Project – Caring for whales and dolphins
 Whales Tohorā Exhibition Minisite from the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
 Whales in Te Ara the Encyclopedia of New Zealand 
 Orca and other whales video at Squid Force
 www.whales.org.za Whales information portal 
 World Wide Fund for Nature (WWF) – information on whales, dolphins, and porpoises
 Whale Trackers – An online documentary series about whales, dolphins and porpoises 

Cá voi
Phân thứ bộ Cá voi
Thành Nghi

Thành Nghi (chữ Hán: 成宜, bính âm: Cheng Yi; ?-211) là một thế lực quân phiệt cát cứ ở Tây Lương ở thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Khi Mã Siêu cất quân giao chiến với Triều đình nhà Hán ở Trận Đồng Quan (211), Trương Hoành đã hưởng ứng cuộc khởi sự này. Ông đã góp 10.000 binh lính trong liên quân Quan Trung và tử trận vào năm 211. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung hư cấu ông là bộ tướng của Hàn Toại và trong một trận tập kích vào doanh trại của Tào Tháo, ông dẫn 30 kỵ binh xông thẳng vào doanh trại của Tào và bị trúng phục binh và bị Hạ Hầu Uyên giết chết.

Tham khảo

Xem thêm
 Mã Siêu
 Hàn Toại

Nhân vật quân sự Tam Quốc
Năm sinh không rõ
Sinh thế kỷ 2
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Mất năm 211
Lý Kham

Lý Kham (chữ Hán: 李堪, bính âm: Li Kan; ?-211) là một thế lực quân phiệt cát cứ ở Tây Lương ở thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Khi Mã Siêu cất quân giao chiến với Triều đình nhà Hán ở Trận Đồng Quan (211), Lý Kham đã hưởng ứng cuộc khởi sự này. Ông đã góp 10.000 binh lính trong liên quân Quan Trung và tử trận vào năm 211. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung hư cấu ông là bộ tướng của Hàn Toại và giai đoạn sau của cuộc chiến ông cùng Hàn Toại và các tướng lập mưu chống lại Mã Siêu nhưng thất bại sau đó trong trận đánh cuối cùng ông bị Mã Siêu rượt đuổi và bị Vu Cấm bắn nhầm và giết chết.

Xem thêm
 Mã Siêu
 Hàn Toại

Tham khảo

Nhân vật quân sự Tam Quốc
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Nhân vật được tiểu thuyết hóa
Lương Hưng (Đông Hán)

Lương Hưng (chữ Hán: 梁興, bính âm: Liang Xing; ?-212) là một thế lực quân phiệt cát cứ ở Tây Lương ở thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Khi Mã Siêu cất quân giao chiến với Triều đình nhà Hán ở Trận Đồng Quan (211), Lương Hưng đã hưởng ứng cuộc khởi sự này. Ông đã góp 10.000 binh lính trong liên quân Quan Trung. Khác với các viên tướng còn lại có xu hướng thân với Hàn Toại thì Lương Hưng cùng phe với Mã Siêu, trong trận Đồng Quan, Lương Hưng cũng đóng vai trò nhất định, là người chỉ huy một bộ phận kỵ binh của quân Tây Lương. Sau khi Từ Hoảng và Chu Linh vượt sông Bồ Phản thành công và xây dựng công sự thì quân Tây Lương mới phát hiện và khi đang quân Tào đang đào hào còn chưa xong, thì Lương Hưng dẫn hơn năm ngàn quân bộ kỵ Tây Lương lợi dụng đêm tối vây đánh Từ Hoảng. Quân Tào do Từ Hoảng chỉ huy đánh trả quyết liệt khiến quân Tây Lương phải bỏ chạy. Sau đó, trận Đồng Quan thất bại, Lương Hưng không đầu hàng mà bỏ trốn trở thành sơn tặc và tiếp tục có những hoạt động quấy nhiễu ở vùng Lũng Tây. Tào Tháo đã phái Hạ Hầu Uyên truy quét và giết ông. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung hư cấu ông là bộ tướng của Hàn Toại và giai đoạn sau của cuộc chiến ông cùng Hàn Toại và các tướng lập mưu chống lại Mã Siêu nhưng thất bại và bị Mã Siêu chém chết tại chỗ cùng với Mã Ngoạn.

Tham khảo

Trần Thọ. Tam Quốc chí.
de Crespigny, Rafe (1996). "To Establish Peace: being the Chronicle of the Later Han dynasty for the years 201 to 220 AD as recorded in Chapters 64 to 69 of the Zizhi tongjian of Sima Guang". Volume 2.  Faculty of Asian Studies, The Australian National University, Canberra. ISBN 0-7315-2526-4.
.
La Quán Trung. Tam Quốc diễn nghĩa.
Tư Mã Quang. Tự trị Thông giám.

Xem thêm
 Mã Siêu
 Hàn Toại

Nhân vật quân sự Tam Quốc
Sinh thế kỷ 2
Mất năm 212
Người Xa

Xa (Trung văn: 畲族; phiên âm Hán Việt: Xa tộc) là một trong 56 dân tộc được công nhận chính thức tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Chữ"畲"trong tên gọi của tộc này có nghĩa là"đốt nương làm rẫy", đọc là"xa". Người Xa tự gọi mình là  (山哈).  trong tiếng Xa có nghĩa là"núi",  có nghĩa là khách, người khách,  ý là người khách sống trong núi.

Tộc Xa là dân tộc thiểu số có số dân đông nhất tỉnh Phúc Kiến. Ngoài ra, dân tộc này cũng sinh sống tại các tỉnh Chiết Giang, An Huy, Giang Tây và Quảng Đông. Một số người Xa cũng di cư đến Đài Loan và được xếp vào cộng đồng Khách Gia.

Ngôn ngữ
Tiếng Xa là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ H'Mông-Miền. Tiếng Xa không có văn tự riêng. Hiện nay 99 phần trăm người Xa sử dụng phương ngôn Khách Gia của tiếng Hán. Những người còn lưu giữ được ngôn ngữ của dân tộc mình - xấp xỉ 1.200 tại tỉnh Quảng Đông - tự gọi mình là  (người miền núi) (活聶). Một số người cho rằng họ là hậu duệ của người Đông Di, Nam Man hay Bách Việt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official Website of Jingning She Autonomous County
She Nationality 
The She ethnic minority
Chinese Nationalities (She Minority)
畲族网

Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận
Chiết Giang
Nhóm sắc tộc ở Phúc Kiến
Người Độc Long

Người Độc Long (hay Drung hoặc Dulong) (Giản thể: 独龙族, Phồn thể: 獨龍族, Bính âm: Dúlóngzú; endonym: tɯɹɯŋ) là một trong 56 dân tộc được công nhận chính thức tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Dân số của dân tộc này có khoảng 6.000 tại Châu tự trị dân tộc Lật Túc Nộ Giang ở tỉnh Vân Nam, tại thung lũng Độc Long. 600 người khác sinh sống phía đông thung lũng Độc Long, sống tại các vùng đồi núi phía trên Nộ Giang (Sông Salween)ở phía bắc Cống Sơn.

Người Độc Long nói tiếng Độc Long, một ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Hán-Tạng. Ngôn ngữ của họ không có chữ viết. Mặc dù một số người Độc Long đã cải sang Thiên Chúa giáo, phần lớn dân tộc này vẫn tin vào tín ngưỡng thuyết vật linh của mình, cho rằng tất cả mọi sự vật đều có linh hồn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Last tattooed women of the Dulong people (China News Wrap, English)
  Last tattooed women of the Dulong people (Original Chinese article, with larger number of photographs)
The Drung ethnic minority (Chinese government site)
Asia harvest ethnic profile 
 Sūn Hóngkāi 孙宏开: Dúlóngyǔ jiǎnzhì 独龙语简志 (Introduction to the Derung language; Běijīng 北京, Mínzú chūbǎnshè 民族出版社 1982).
 http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1079533,00.html  Time magazine article on the Dulong people, 2005

Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận
IC 1101

Thiên hà IC 1101 là một thiên hà hình elip siêu khổng lồ nằm tại trung tâm của cụm thiên hà Abell 2029 (có vị trí biểu kiến thuộc chòm sao Xử Nữ) và cách xa Trái Đất khoảng 1,07 tỷ năm ánh sáng. Theo các nghiên cứu thì cho đến nay đây là thiên hà lớn thứ 2 mà con người từng phát hiện được. Thiên hà lớn nhất được phát hiện trong năm 2022 là Alcyoneus cách trái đất 3 tỷ năm ánh sáng có chiều dài lên tới 16 triệu năm ánh sáng tức là gấp 3 lần IC 1101 và gấp tới 153 lần đường kính của thiên hà Milky Way.

Đường kính của thiên hà IC 1101 vào khoảng 5,5 triệu năm ánh sáng tức là khoảng gấp 55 lần đường kính của dải Ngân Hà và nó có khoảng chừng 100.000 tỉ (1014) ngôi sao các loại. Do đó khối lượng của thiên hà này được phỏng đoán vào khoảng 2.000 lần khối lượng của Ngân Hà.

Sở dĩ IC 1101 có được kích thước này, theo các khoa học gia, là trong suốt cuộc đời của mình (tuổi của IC 1101 vào khoảng 12 tỉ năm), IC 1101 đã va chạm và đã nuốt các thiên hà nhỏ khác có kích thước vào khoảng Ngân Hà hoặc là Tinh Vân Tiên Nữ (thiên hà Andromeda).

Mô tả 
Thiên hà được phân loại là hình elip siêu phẳng và là thiên hà sáng nhất trong A2029 (do đó, tên gọi khác của nó là A2029-BCG; BCG có nghĩa là  cụm sao sáng nhất ). Kiểu hình thái của thiên hà được tranh luận do nó có thể có hình dạng như một đĩa phẳng nhưng chỉ có thể nhìn thấy từ Trái đất ở kích thước rộng nhất của nó. Tuy nhiên, hầu hết các thấu kính có kích thước từ .

IC 1101 nằm trong số các thiên hà lớn nhất được biết, nhưng có tranh luận dựa trên tài liệu thiên văn về cách xác định kích thước của một thiên hà như vậy. Tấm ảnh ánh sáng xanh từ thiên hà (các ngôi sao lấy mẫu không bao gồm quầng khuếch tán) mang lại bán kính hiệu dụng (bán kính trong đó một nửa ánh sáng được phát ra) của . Thiên hà có quầng sáng rất lớn với "ánh sáng khuếch tán" cường độ thấp hơn nhiều kéo dài đến bán kính . Các tác giả của nghiên cứu xác định quầng sáng kết luận rằng IC 1101 là "có thể là một trong những thiên hà lớn nhất và phát sáng nhất trong vũ trụ". Giống như hầu hết các thiên hà lớn, IC 1101 được tạo ra bởi một số ngôi sao giàu kim loại, một số trong số đó lớn hơn Mặt Trời 7 tỷ năm, khiến nó có màu vàng vàng. Nó có một nguồn vô tuyến sáng ở trung tâm, có khả năng liên quan đến lỗ đen siêu lớn trong phạm vi khối lượng gấp 40-100 tỷ lần Khối lượng Mặt Trời, một trong các lỗ đen lớn nhất được biết đến trong vũ trụ.

Lịch sử khám phá
Thiên hà được phát hiện vào ngày 19 tháng 6 năm 1790, bởi nhà thiên văn học người Anh Frederick William Herschel I. Nó được phân loại vào năm 1895 bởi John Louis Emil Dreyer với tư cách là đối tượng thứ 1.101 của Danh mục chỉ mục của tinh vân và cụm sao (IC). Tại khám phá của nó, nó đã được xác định là một tính năng mơ hồ. Sau phát hiện năm 1932 của Edwin Hubble rằng một số "tính năng mơ hồ" thực sự là các thiên hà độc lập, việc phân tích các vật thể trên bầu trời sau đó đã được tiến hành và do đó IC 1101 được coi là một trong những thiên hà độc lập.

Tham khảo

Thiên hà elip
Chòm sao Xử Nữ
Thiên thể PGC
Thiên thể UGC
Thiên thể phát hiện năm 1790
Được phát hiện bởi William Herschel
Thiên thể IC
Vogue (tạp chí)

Vogue là một tạp chí thời trang bao gồm nhiều chủ đề khác nhau, bao gồm thời trang cao cấp, sắc đẹp, văn hóa, cuộc sống và sàn diễn. Có trụ sở tại One World Trade Center ở Khu Tài chính của Lower Manhattan, Vogue ra đời vào năm 1892 với tư cách là một tờ báo hàng tuần trước khi trở thành tạp chí hàng tháng nhiều năm sau đó. Kể từ khi thành lập, Vogue đã giới thiệu rất nhiều diễn viên, nhạc sĩ, người mẫu, vận động viên và những người nổi tiếng khác. Số báo lớn nhất được xuất bản bởi Vogue là ấn bản tháng 9 năm 2012, gồm 900 trang.

Tạp chí Vogue của Anh, ra mắt vào năm 1916, là ấn bản quốc tế đầu tiên, trong khi phiên bản tiếng Ý của tạp chí Vogue Italia đã được gọi là tạp chí thời trang hàng đầu thế giới. Tính đến hôm nay, Vogue đã có 26 ấn bản quốc tế.

Lịch sử

Vào năm 1892 Arthur Baldwin Turnure thành lập Vogue như là một ấn phẩm hàng tuần tại Mỹ. Khi ông mất vào năm 1919, Condé Montrose Nast chuyển nó thành một tờ tạp chí và bắt đầu in. Ông thay đổi thời gian phát hành của nó thành 2 tuần một lần và bắt đầu xay dựng tên tuổi Vogue ở nước ngoài vào những năm 1910. Ông tới Anh đầu tiên và bắt đầu thành lập Vogue thứ hai tại đây, sau Anh Vogue lần lượt xuất hiện tại Tây Ban Nha, Pháp - nơi tạp chí này đã đạt được thành công lớn. Số lượng bán ra tăng nhanh chóng và lợi nhuận của tờ tạp chí này tăng lên đáng kể.

Tham khảo

Tạp chí
Tạp chí thời trang
Tạp chí thời trang phụ nữ
Constans I

Constans I (tiếng Latin: Augustus Constans Flavius Julius)  (c.323  -350), là Hoàng đế La Mã từ năm 337-350. Ông đã đánh bại anh trai Constantinus II của mình trong năm 340, nhưng sự tức giận trong quân đội vì cuộc sống cá nhân của mình và sự ưu đãi cho các vệ sĩ man rợ của ông gây ra cuộc nổi loạn của tướng Magnentius, và dẫn đến vụ ám sát Constans trong năm 350.

Sự nghiệp
Constans là con trai thứ ba và là người trẻ nhất trong số các con của Constantinus Đại đế và Fausta, người vợ thứ hai của cha mình. Ông được nuôi dạy tại triều đình của cha mình tại Constantinopolis dưới sự giám hộ của nhà thơ Aemilius Magnus Arborius.

Ngày 25 tháng 12 năm 333, Constantinus I phong Constans lên chức Caesar ở Constantinopolis  Trước năm 337, Constans đã đính hôn với Olympias, con gái của Trưởng quan cận vệ Ablabius, mặc dù cuộc hôn nhân không bao giờ thành hiện thực. Với cái chết của Constantinus năm 337, Constans và hai người anh em, Constantinus II và Constantius II đã phân chia thế giới La Mã giữa họ, sau khi đã tàn sát hầu như tất cả người nhân của cha,những người có quyền kế vị. Quân đội tuyên bố họ là Augusti vào ngày 09 Tháng chín, năm 337  Hầu như ngay lập tức., Constans buộc phải đối phó với một cuộc xâm lược của người Sarmatia vào cuối năm 337, mà sau đó ông giành được một chiến thắng vang dội.

Lúc đầu, Constans nằm dưới sự giám hộ của Constantinius II, tai cuộc phân chia ban đầu Constans nhận được pháp quan các quận của Ý và châu Phi. Constans không hài lòng với sự phân chia này, và vì vậy anh em họ gặp nhau tại Viminacium trong năm 338 để sửa đổi địa giới Constans cố gắng để có thêm tỉnh của Illyricum và giáo phận của Thrace, những tỉnh đó ban đầu là một phần những gì đã được cai trị bởi Dalmatius người anh em họ của ông như là dự định của Constantinus I phân chia lãnh thổ đế quốc sau khi ông mất. Anh trai của Constans, Constantinus II, sớm phàn nàn rằng ông đã không nhận được những vùng lãnh thổ đó do xuất phát từ vị trí của mình là người lớn tuổi nhất trong số những người con trai của Constantinus.

Bực bội vì Constans đã nhận được Thrace và Macedonia sau khi cái chết của Dalmatius, Constantinus yêu cầu Constans giao hành tỉnh châu Phi, trong đó, để duy trì một nền hòa bình mong manh, ông đã đồng ý làm vậy.

Nguồn

Nguồn chính
 Zosimus, Historia Nova, Book 2 Historia Nova
 Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus
 Eutropius, Breviarium ab urbe condita

Nguồn phụ
 DiMaio, Michael, Constans I (337–350 A.D.), D.I.R.]
 Jones, A.H.M., Martindale, J.R. The Prosopography of the Later Roman Empire, Vol. I: AD260-395, Cambridge University Press, 1971
 
 Gibbon. Edward Decline & Fall of the Roman Empire (1888)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 320
Mất năm 350
Triều đại Constantinus
Constantinus Đại đế
Hoàng đế La Mã
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Hoàng đế La Mã bị giết
Người LGBT Ý
Sinh thập niên 320
Magnentius

Flavius Magnus Magnentius (303-11 tháng Tám, 353) là một kẻ cướp ngôi của Đế chế La Mã (18 tháng Giêng,năm 350-11 tháng Tám, năm 353).

Khởi nghiệp
Ông sinh ra tại Samarobriva (Amiens), Gaul, Magnentius là vị tướng chỉ huy của Herculia và Iovia, những đơn vị cận vệ hoàng gia  Khi quân đội trở nên bất mãn với các hành vi của Hoàng đế La Mã Constans I, nó chọn Magnentius tại Autun ngày 18 Tháng 1, năm 350. Constans I đã bị bỏ rơi bởi tất cả ngoại trừ một số ít thuộc hạ, và ông đã bị giết ngay sau đó bởi một đội quân kị binh nhẹ gần Pyrenee.

Cướp ngôi
Magnentius nhanh chóng có được sự trung thành của các tỉnh ở Britannia, Gaul, và Hispania, một phần vì ông đã chứng tỏ là người khoan dung hơn đối với cả những người Kitô giáo và người đa thần. Sự Kiểm soát của ông ở Ý và châu Phi đã được áp đặt thông qua sự lựa chọn của các quan chức quan trọng nhất. Tuy nhiên, cuộc nổi dậy ngắn ngủi của Nepotianus, một thành viên của triều đại Constantinus, cho thấy rằng danh hiệu hoàng đế của Magnentius đã được củng cố để chống lại các thành viên của triều đại đó.

Vị hoàng đế tự xưng đã cố gắng để tăng cường sức mạnh của mình trên các vùng lãnh thổ trước đây đã được kiểm soát bởi Constans,ông tiến quân về phía sông Danube. Vetranio, chỉ huy của quân đội ở Pannonia, đã được tôn làm Augustus bởi quân của mình ở Mursa vào ngày 1 tháng Ba. Cuộc nổi dậy này đã có được sự danh chính ngôn thuận, vì Vetranio được hỗ trợ bởi Constantina, và Constantius II công nhận Vetranio, bằng việc gửi cho ông chiếc vương miện hoàng đế.

Bại vong 
Vị hoàng đế còn lại của gia đình Constantinus I, Constantius II đã chấm dứt chiến tranh của ông ở Syria với Ba Tư, và hành quân về phía tây.

Sau khi chọn Magnus Decentius (có thể là của anh trai ông) làm Caesar và tuyển mộ càng nhiều quân càng tốt, quân đội của Magnentius và Constantius đã gặp trong trận Mursa Chính vào năm 351; Magnentius dẫn quân của mình tham gia vào trận chiến, trong khi Constantius đã dành một ngày cầu nguyện cho trận chiến trong một nhà thờ gần đó. Bất chấp chủ nghĩa anh hùng của Magnentius, quân đội của ông bị đánh bại và buộc phải rút về Gaul.

Tiếp theo thất bại của Magnentius, Ý từ chối đơn vị đồn trú của ông và chuyển lòng trung thành của mình. Magnentius đã chiến đấu trận cuối cùng vào năm 353 trong trận Mons Seleucus, sau đó ông tự sát bằng cách ngã vào thanh kiếm của mình.

Sau khi đàn áp cuộc nổi loạn Magnentius, Constantius ra lệnh tiến hành một cuộc điều tra để tìm những người theo ông. Nhân vật nổi tiếng nhất trong cuộc điều tra này là notariorum primicerius Paulus Catena.

Một số nguồn cho rằng cha Magnentius là một người Anh và mẹ là một người Frank.

Chú thích

Tham khảo
 Cameron, Averil, and Peter Garnsey ed., The Cambridge Ancient History, Vol XIII, Cambridge University Press, 1988.

Liên kết ngoài

Sinh năm 303
Mất năm 353
Người Amiens
Người Frank
Hoàng đế La Mã
Magistri militum
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Đảng Công lý và Phát triển (Thổ Nhĩ Kỳ)

Đảng Công lý và Phát triển ( , AK PARTİ) là một đảng chính trị trung hữu ở Thổ Nhĩ Kỳ. Đảng này là lớn nhất tại Thổ Nhĩ Kỳ, với 334 nghị sĩ của quốc hội. Lãnh đạo của đảng, Recep Tayyip Erdoğan, là Thủ tướng, trong khi đảng viên Abdullah Gül là cựu Tổng thống. Được thành lập vào năm 2001 bởi các thành viên của một số đảng hiện hữu, đảng này đã giành một chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử năm 2002, chiến thắng trên hai phần ba số ghế quốc hội. Abdullah Gül trở thành Thủ tướng, nhưng một sửa đổi hiến pháp năm 2003 cho phép Erdogan dành vị trí của mình. Trong cuộc bầu cử sớm trong năm 2007, AKP tăng tỷ lệ phiếu bầu đến 47%; số lượng ghế đã giảm xuống còn 341, nhưng Erdogan đã được trở lại giữ chức Thủ tướng, trong khi Gül đã được bầu làm Tổng thống.

Đảng AK miêu tả bản thân là một đảng bảo thủ, ủng hộ một nền kinh tế thị trường tự do và Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập Liên minh châu Âu. Năm 2005, Đảng AK đã được cấp thành viên quan sát trong Đảng Nhân dân châu Âu.

Lịch sử

Hệ tư tưởng

Kết quả bầu cử

Ghi chú

Tham khảo

Đảng phái chính trị Thổ Nhĩ Kỳ
Ổ đỡ trục

Ổ đỡ trục hay gọi tắt là ổ đỡ hay ổ trục () là một cơ cấu cơ khí. Nó có 2 dạng chính là ổ lăn (vòng bi) và ổ trượt.
Thiết kế của ổ đỡ có thể, ví dụ, cung cấp cho các chuyển động tuyến tính tự do của phần di chuyển hoặc quay tự do xung quanh một trục cố định; Hoặc, nó có thể ngăn chặn một chuyển động bằng cách kiểm soát các vectơ của lực lượng bình thường chịu trên các bộ phận chuyển động. Hầu hết các vòng bi tạo thuận lợi cho chuyển động mong muốn bằng cách giảm thiểu ma sát. Vòng bi được phân loại rộng theo loại hoạt động, các chuyển động được cho phép, hoặc theo hướng tải (lực) áp dụng cho các bộ phận.

Các vòng bi quay giữ các bộ phận quay như trục hoặc ổ trục trong hệ thống cơ, và truyền tải trục và xuyên tâm từ nguồn của tải đến cấu trúc hỗ trợ nó. Hình dạng đơn giản nhất của ổ đỡ, vòng bi đồng bằng, bao gồm một trục xoay trong một lỗ. Ổ trục thường được bôi trơn để giảm ma sát. Trong vòng bi và ổ đỡ con lăn, để tránh ma sát trượt, các yếu tố cán như con lăn hoặc quả bóng có mặt cắt ngang hình tròn nằm giữa các cuộc đua hoặc các tạp chí của bộ phận vòng bi. Có rất nhiều kiểu thiết kế ổ đỡ để đáp ứng nhu cầu của ứng dụng cho hiệu quả, độ tin cậy, độ bền và hiệu suất tối đa.

Xem thêm
Ổ lăn
Ổ trượt

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Comprehensive review on bearings, University of Cambridge
 Types of bearings, University of Cambridge
 A glossary of bearing terms
 How bearings work
Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL) - Movies and photos of hundreds of working mechanical-systems models at Cornell University. Also includes an e-book library of classic texts on mechanical design and engineering.
 Mounted Ball Bearings Technical Information 

Cơ khí
Động cơ
Bộ phận động cơ
Kĩ thuật động cơ
Chi tiết máy
Lãnh thổ Thủ đô Islamabad

Lãnh thổ Thủ đô Islamabad là một trong hai lãnh thổ liên bang của Pakistan. Lãnh thổ này bao gồm Islamabad, thành phố thủ phủ của Pakistan, và có diện tích 1.165,5 km² (450 mi²) trong đó 906 km² (349.8 mi²) là diện tích của thủ đô Islamabad. Lãnh thổ dược Hội đồng Quốc gia chia thành 2 khu bầu cử, tên là NA-48 và NA-49.

Lịch sử 
Vùng đất này được tách từ Khyber Pakhtunkhwa và Punjab vào năm 1960, với mục đích lập thủ đô mới cho Pakistan. Theo kế hoạch năm 1960, the ICT bao gồm thành phố Rawalpindi, và gồm có: 
 Rawalpindi; 259 km²
 Bản thân Islamabad (gồm các khu cơ quan và công nghiệp); 220.15 km²
 Công viên Islamabad (Vùng đồi Margalla); 220,15 km²
 Vùng nông thôn Islamabad; 446,20 km²

Tuy nhiên, thành phố Rawalpindi cuối cùng đã tách khỏi ICT. Lãnh thổ còn lại được chia thành 5 khu, với khu I được thiết kế để xây dựng nhà cửa cho các cư dân, công nghiệp và văn phòng nhà nước. Punjab nằm ở phía nam của ICT, và Khyber Pakhtunkhwa nằm ở phía tây bắc.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Government of the Islamabad Capital Territory 

Capital Development Authority 

Phân cấp hành chính Pakistan
Vùng thủ đô

Khởi đầu năm 1960
Ramallah

Ramallah ( ,  ; ;  ; ) là một thành phố Palestine ở trung tâm Bờ Tây, hiện là thủ đô hành chính thực tế của Chính quyền Dân tộc Palestine. Tọa lạc trên núi Judaean ở độ cao 872m so với mực nước biển, cách Jerusalem 10 km (6 dặm) về phía bắc, tiếp giáp với al-Bireh.

Ramallah là một thị trấn gồm nhiều khu dinh thự được hình thành từ thời kỳ Herod Vĩ đại, tuy nhiên hầu hết trong số chúng đã bị phá hủy trong những cuộc Thập tự chinh ở thế kỷ 11. Thành phố được sáng lập vào thế kỷ 16 bởi Hadadeens, một bộ lạc Arab theo Kitô giáo. Vào năm 1517, thành phố thuộc về Đế chế Ottoman, cho đến năm 1920, thành phố bị cai trị bởi người Anh sau khi họ chiếm được thành phố trong Thế chiến I. Chiến tranh Ả Rập - Isarel năm 1948 chia tách toàn bộ Bờ Tây, bao gồm cả thành phố Ramallah, nằm dưới sự chiếm đóng và kiểm soát bởi Jordan. Sau đó, thành phố bị chiếm đóng bởi Isarel sau Cuộc chiến Sáu ngày năm 1967. Đến năm 1995, sau Hòa ước Oslo, Ramallah được trao trả cho Chính quyền Palestine (PNA) như một phần trong Khu A của Bờ Tây.

Trong những năm gần đây, Ramallah phát triển trở thành một trung tâm chính trị, văn hóa và kinh tế của người Palestine. Đây là nơi đặt các tòa nhà của chính quyền Palestine, bao gồm Văn phòng Phủ Tổng thống, Quốc hội và văn phòng của Cơ quan An ninh. Nó cũng bao gồm nhiều bảo tàng và trung tâm văn hóa với nhiều hoạt động về đêm. Mặc dù có lịch sử bắt nguồn từ một thị trấn Kitô giáo, người Hồi giáo đang chiếm đa số ở Ramallah với dân số 38.998 vào năm 2017, người Công giáo cũng là thiểu số đáng kể.

Lịch sử

Địa lý

Khí hậu

Kinh tế

Nhân khẩu

Thành phố kết nghĩa 
Ramallah kết nghĩa với:

 Bordeaux, Pháp
 Hounslow, Anh, Vương quốc Anh
 Johannesburg, Nam Africa
 Liège, Bỉ
 Muscatine, Iowa, Hoa Kỳ
 Oxford, Anh, Vương quốc Anh
 Sur, Thổ Nhĩ Kỳ
 Trondheim, Na Uy

Người nổi tiếng 

 Paul Ajlouny
 Mahmoud Eid
 Amber Fares
 Jibril Rajoub
 Mosab Hassan Yousef, cựu cư dân

Tham khảo 

Thành phố Bờ Tây

Tỉnh Ramallah và al-Bireh
Thủ đô Nhà nước Palestine
Cộng đồng Kitô giáo Palestine
Khởi đầu thế kỷ 16
Azad Kashmir

Azad Jammu và Kashmir ( azād jammūñ o- kaśmīr; AJK) hay gọi tắt là Azad Kashmir (nghĩa là "Kashmir Tự do"), là thực thể chính trị phía nam của phần do Pakistan quản lý tại khu vực tranh chấp Jammu và Kashmir. Bên phía đông biên giới của vùng là bang Jammu and Kashmir do Ấn Độ kiếm soát, Khyber Pakhtunkhwa nằm ở phái tây, Gilgit-Baltistan ở phía bắc, và tỉnh Punjab của Pakistan ở phía nam. Thủ phủ của vùng là Muzaffarabad, Azad Kashmir có diện tích  và dân số ước tính là 4 triệu người. Azad Kashmir và Gilgit-Baltistan cấu thành một khu vực được gọi là Vùng Kashmir do Pakistan quản lý và được Ấn Độ coi là vùng Pakistan chiếm đóng.

Đọc thêm
 Jammu và Kashmir (phiên quốc)

Chú thích

Liên kết ngoài

Government of Azad Jammu and Kashmir

Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á
Phân cấp hành chính Pakistan
Quan hệ ngoại giao của Pakistan
Tranh chấp lãnh thổ của Ấn Độ
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Kashmir
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Urdu
Gilgit-Baltistan

Gilgit-Baltistan (Urdu: , Balti: , trước đây gọi là Các khu vực phía bắc (, '')), là thực thể chính trị nằm ở vùng Kashmir do Pakistan kiểm soát. Khu vực có ranh giới với tỉnh Khyber Pukhtunkhwa về phía tây, tỉnh Badakhshan của Afghanistan về phía bắc, khu tự trị Tân Cương của Trung Quốc ở phía đông và đông bắc, tỉnh Azad Kashmir ở phía tây nam, và bang Jammu và Kashmir do Ấn Độ kiểm soát ở phía đông nam. Gilgit-Baltistan có diện tích 72.971 km² (28.174 mi²) chủ yếu là những vùng núi cao. Dân số của khu vực ước tính là 1.000.000 người. Trung tâm hành chính là thành phố Gilgit (dân số 216.760).

Đọc thêm
 Jammu và Kashmir (phiên quốc)

Tham khảo

Đọc thêmPakistan Trekking Guide'', by Isobel and Ben Shaw, 1993.

Liên kết ngoài

 Official Website of the Government of Gilgit Baltistan 

Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á
Phân cấp hành chính Pakistan
Tranh chấp lãnh thổ của Pakistan
Tranh chấp lãnh thổ của Ấn Độ
Quan hệ ngoại giao của Pakistan
Người Monpa

Người Monpa (མོན་པ།) , Tiếng Trung: 门巴族) là một dân tộc sinh sống chủ yếu tại bang Arunachal Pradesh đông bắc Ấn Độ. Họ cũng được công nhận là một trong 56 dân tộc chính thức tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tại Ấn Độ, người Monpa có khoảng 50.000 người, tập trung ở các quận Tawang và Tây Kameng của bang Arunachal Pradesh. Khoảng 25.000 người Monpa sống ở huyện Cuona tại Khu tự trị Tây Tạng, tại nơi đây họ được gọi là Menba (Giản thể: 门巴族, Phồn thể: 門巴族, Bính âm:Ménbāzú, Hán Việt: Môn Ba tộc). Tại Bhutan dân số của dân tộc này là 2.500 người

Họ có quan hệ gần gũi với người Sharchop tại Bhutan. Tiếng Monpa thuộc Nhóm ngôn ngữ Tạng-Miến, nhưng có sự khác biệt đáng kể so với phương ngữ Đông Tạng. Tiếng Monpa được viết bằng Chữ Tạng.

Người Monpa dược chia thành 6 phân nhóm dựa theo sự biến đổi ngôn ngữ, đó là:
 Monpa Tawang
 Monpa Dirang
 Monpa Lish
 Monpa Bhut
 Monpa Kalaktang
 Monpa Panchen

Người Monpa nói chung là tín đồ phái Gelugpa của Phật giáo Tây Tạng, họ đã theo phái này từ thế kỷ 17 và là một kết quả của việc truyền giáo của các Lạt ma Mera tại Bhutan. Đạt Lai Lạt Ma thứ 6, Tsangyang Gyatso là người dân tộc Monpa.

Chú thích

Liên kết ngoài 
 The Moinba ethnic minority (from the Chinese government website) 
 The tribal experience- Monpa 
 Bhutan historical setting
 The Monpa (In Chinese) 
 North East Zone Cultural Centre 
 Ethnologue profile
 Asia Harvest ethnic profile 
 Origins and Early Settlement of Bhutan, A.D. 600-1600
 Monpa community in Bhutan 
 The Far East In Words and Pictures 

Nhóm sắc tộc ở Tây Tạng
Nhóm sắc tộc ở Bhutan
Bộ lạc Arunachal Pradesh
Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận
Cựu vương quốc