Yi Un

Anh Thân vương, Ý Mẫn Hoàng thái tử hay Thái tử Lý Ngân (phiên âm: Yi Un, Yi Eun, Lee Eun hoặc Un Yi, sinh ngày  – mất ngày ), tự Quang Thiên (光天, 광천), bút danh Minh Huy (明暉, 명휘) và Minh Tân Trai (明新齋, 명신재), là người đứng đầu thứ 28 của Hoàng tộc Triều Tiên và là vị Thái tử phong kiến cuối cùng trong lịch sử Triều Tiên.

Tiểu sử
Thái tử Lý Ngân sinh ngày  tại Khánh Vận cung (tức cung Đức Thọ) ở Hán Thành, là con trai thứ 7 của Đại Hàn Cao Tông, tức Quang Vũ Hoàng đế. Mẹ là Hoàng quý phi Nghiêm Thiện Anh, sau khi mất được truy thụy là Thuần Hiến Hoàng quý phi. Ông cũng là em trai cùng cha khác mẹ của Hoàng đế Thuần Tông và Nghĩa Thân vương Lý Cang. Năm 1900, ông được phong làm Anh Thân vương, và lên ngôi thái tử năm 1907 dù nhỏ tuổi hơn Nghĩa Thân vương. Lực lượng ủng hộ Nghĩa Thân vương trong triều đình không nhiều do mẹ ông này đã qua đời.

Tháng 12 năm 1907, ông được đưa tới Nhật với lý do học tập. Ông vào học ở Học Tập Viện (Gakushuin) và Học viện Quân sự Hoàng gia ở Tokyo. Năm 1920, ông kết hôn với Phương Tử Nữ vương của Lê Bản cung (sinh  – ), trưởng nữ của Lê Bản cung Vương Morimasa, vào ngày  ở Tokyo. Năm 1910, khi Triều Tiên bị Nhật Bản biến thành thuộc địa và Hoàng đế Thuần Tông bị buộc thoái vị, ông được phong Lý Vương Thế tử Triều Tiên. Vào ngày , khi Hoàng đế Thuần Tông qua đời, ông trở thành Lý Vương của Triều Tiên (tước vị bị giảm sau Điều ước sáp nhập Triều Tiên vào Nhật Bản).

Hoàng tử Lý Ngân (còn được gọi là hoàng tử Gin Ri ở Nhật Bản) phục vụ trong quân đội Nhật Bản với cấp sĩ quan chỉ huy Trung đoàn 59, sư đoàn Depot 4 và sau đó là sư đoàn 51. Ông phục vụ trong lực lượng không quân Đế quốc Nhật Bản với cấp bậc trung tướng, chỉ huy không đoàn 1.

Sau khi Triều Tiên được độc lập khỏi Đế quốc Nhật Bản vào năm 1945, ông xin phép Tổng thống Lý Thừa Vãn để được cùng gia đình trở về Triều Tiên, nhưng bị từ chối. Thái tử được đề nghị vị trí Đại sứ Hàn Quốc tại Anh vào năm 1960 nhưng ông từ chối với lý do sức khoẻ yếu. Vào tháng 11 năm 1963, Tổng thống Phác Chính Hi cho phép ông và vợ, Thái tử phi Phương Tử, trở về Hàn Quốc. Lúc đó ông đã hôn mê liệt giường. Ông được chăm sóc tại bệnh viện St. Mary's ở Hán Thành.

Trong những năm cuối đời, Thái tử sống ở Nhạc Thiện trai, Xương Đức cung – nơi ở trước đây của Hoàng gia tại Seoul, với Thái tử phi Phương Tử, chị dâu Thuần Trinh Hiếu Hoàng hậu Doãn thị và em gái là Đức Huệ Ông chúa. Bảy năm sau ngày trở về Tổ quốc, Thái tử qua đời vào ngày  tại Nhạc Thiện Trai, Xương Đức Cung, Hán Thành, năm 1989, vợ ông là bà Phương Tử qua đời. Ông được chôn cất tại Anh Viên (英園, 영원) thuộc Hồng Dụ lăng ở Nam Dương Châu thị, gần Hán Thành cùng vợ, và mang thuỵ hiệu là Văn Nhân Võ Trang Chí Hiếu Minh Huy Ý Mẫn Hoàng thái tử (文仁武莊至孝明暉懿愍皇太子, 문인무장지효명휘의민황태자). Ông được thờ tự trong Đông giáp của Vĩnh Ninh điện (永寧殿; 영녕전; Yeongnyeong-jeon) - một điện tế tự của chuỗi tông miếu chính thống của Triều Tiên.

Hậu duệ
 Lý Tấn () (sinh ngày  – ), con trai cả của Thái tử và vợ, Thái tử phi Phương Tử. Qua đời đột ngột khi đi thăm Triều Tiên cùng cha mẹ, làm dấy lên giả thuyết đã bị đầu độc. Tang lễ được cử hành ngày 17 tháng 5 năm 1922 và được chôn cất ở Triều Tiên. Không có hậu duệ.
 Hoài Ẩn Hoàng thái tôn Lý Cửu () (sinh ngày  – ), con trai thứ hai của Thái tử và vợ, Thái tử phi Phương Tử. Hoàng tử Lý Cửu trở thành người đứng đầu thứ 29 của gia tộc hoàng gia Triều Tiên sau cái chết của cha mình. Không có hậu duệ, nhận cháu trong tộc là Lý Nguyên (李源; 이원; Yi Won) làm con thừa tự. Năm 2005, Lý Cửu qua đời, được Tông ước sở bàn nghị định thụy, tôn xưng “Từ Nhân Ôn Dụ Đức Tính Thuần Túy Hoài Ẩn Hoàng thế tôn” (慈仁溫裕德性純粹懷隱皇世孫), gọi tắt “Hoàng thế tôn” (皇世孫), được an táng ở Hoài Nhân Viên (懷仁園; 회인원; Hoein-won) ở Nam Dương châu thị (南楊州市; 남양주시; Namyangju-si).

Danh hiệu
 His Royal Highness Hoàng tử Ngân của Đại Hàn Đế quốc (1897–1900)
 His Imperial Highness Anh Thân vương của Đại Hàn Đế quốc (1900–1907)
 His Imperial Highness Thái tử Ngân của Đại Hàn Đế quốc (1907–1970)
 His Royal Highness Thái tử Lý của Triều Tiên (1910–1926)
 His Majesty Vua Lý của Triều Tiên (1926–1945)
 Thái tử Ý Mẫn của Triều Tiên (Thuỵ hiệu)

Thư viện ảnh

Ghi chú

Sinh năm 1897
Mất năm 1970
Trung tướng Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Người Seoul
Quý tộc Nhật Bản
Hoàng tử Triều Tiên
Người Hàn Quốc
Tín hữu Công giáo Hàn Quốc