Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Diệc Sumatra

Diệc Sumatra (danh pháp hai phần: Ardea sumatrana) là một loài chim thuộc họ Diệc, phân bố từ Đông Nam Á đến Papua New Guinea và Australia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các vùng duyên hải rộng lớn như các đảo, đảo san hô, rừng ngập mặn, sông lớn. Tuy vậy, đôi khi chúng cũng có mặt tại các ao nhỏ trong lục địa.
Chúng kiếm ăn ở vùng nước nông, mổ cá bằng mỏ dài và nhọn. Chúng thường đứng bất động chờ con mồi, hoặc từ từ rình rập nạn nhân. 
Diệc Sunmatra là loài chim lớn, cao tới 115 cm.

Phân bố và sinh cảnh
Diệc mỏ lớn có phạm vi rất lớn, xuất hiện ở nhiều vùng duyên hải Nam Á và Châu Úc bao gồm Úc, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia và Philippines. Môi trường sống của chúng phần lớn là ven biển như đảo, rạn san hô, rừng ngập mặn, sông lớn. Tuy nhiên, đôi khi, chúng có thể được tìm thấy trong đất liền trong các ao cạn.

Hình ảnh

Chú thích 

  Database entry includes justification for why this species is of least concern.

Liên kết ngoài 
 BirdLife Species Factsheet 

Birds of Western Australia
Birds of Australia
Birds of Asia
Birds of Southeast Asia
Birds of Bangladesh
Birds of Brunei
Birds of India
Birds of Indonesia
Birds of Malaysia
Birds of Burma
Birds of the Philippines
Birds of Singapore
Birds of Thailand
Birds of Vietnam
S
Chim Việt Nam
Chim Myanmar
Chim Philippines
Chim Singapore
Chim Brunei
Chim Malaysia
Chim Papua New Guinea
Chim Thái Lan
Chim Indonesia
Chim Bangladesh
Chim Úc
Chim châu Á
Chim Ấn Độ
Chim New Guinea
Chim Đông Nam Á
Chim Tây Úc
Chim Queensland
Chim được mô tả năm 1822
Diệc lửa

Diệc lửa (danh pháp hai phần: Ardea purpurea) là một loài chim thuộc họ Diệc, phân bố ở châu Phi, Trung Âu, Nam Âu, Nam Á, Đông Á. Các quần thể ở châu Âu là chim di cư, mùa đông chúng di cư xuống châu Phi nhiệt đới; các quần thể ở Bắc Á di cư xuống Nam Á.

Miêu tả 
Diệc lửa là loài chim lớn, cao 80–90 cm, sải cánh dài 120–150 cm, tuy nhiên cân nặng chỉ khoảng 0,5-1,3 kg.

Khóa phân loại 
Có ba hoặc bốn phân loài:
Ardea purpurea purpurea Linnaeus, 1766. châu Phi, châu Âu với giới hạn phía bắc là Hà Lan, Tây Nam Á với giới hạn phía đông là Kazakhstan.
Ardea purpurea bournei (de Naurois, 1966), Bourne's Heron. Quần đảo Cabo Verde 
Ardea purpurea madagascariensis Oort, 1910. Madagascar.
Ardea purpurea manilensis Meyen, 1834. châu Á, từ Pakistan đến Philippines và Primorsky Krai, Nga.

Thư viện ảnh

Chú thích

Tham khảo
  Database entry includes justification for why this species is of least concern.
Handbook of the Birds of the World 1: 407. Lynx Edicions.
Ornitaxa: Ardea bournei split as a separate species

Liên kết ngoài 
 Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta 
 Avibase

Birds of China
Birds of Armenia
Birds of Europe
Birds of Southeast Asia
Birds of Bangladesh
Birds of Burma
Birds of Vietnam
Birds of Laos
Birds of Cambodia
Birds of Thailand
Birds of Malaysia
Birds of Brunei
Birds of Indonesia
Birds of the Philippines
Birds of Gibraltar
P
Chim Azerbaijan
Chim châu Âu
Chim châu Á
Chim châu Phi Hạ Sahara
Chim Đông Nam Á
Chim Philippines
Chim Đại lục Á Âu
Chim châu Phi
Chim Nepal
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Cò ngàng lớn

Cò ngàng lớn (danh pháp ba phần: Ardea alba modesta) là một loài chim thuộc chi Diệc. Có thể gọi là Diệc bạch lớn (great white egret). Tuy có nghiên cứu xếp chúng thành một loài riêng biệt (Ardea Modesta) vào 2005, đa phần các nhà phân loại vẫn xem giữ là một phân loài của A. alba.

Miêu tả 
Cò ngàng lớn dài khoảng 83–103 cm và nặng 0,7–1,2 kg, toàn thân màu trắng. Mỏ chim có màu vàng trong mùa sinh sản và màu đen trong thời gian còn lại

Phân bố 
Loài chim này phân bố từ châu Á đến châu Đại Dương, cụ thể từ Pakistan, Ấn Độ, Sri Lanka, Bangladesh, Myanma, Thái Lan, Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, đông bắc Nga, Nhật Bản, Đông Dương, Indonesia, Papua New Guinea, quần đảo Solomon, Australia và New Zealand.

Hình ảnh

Chú thích 

M
Chim Bhutan
Chim New Zealand
Động vật được mô tả năm 1831
Chim Nam Úc
Chim Tasmania
Chim Tây Úc
Chim Châu Đại Dương
Cò bợ

Cò bợ, còn gọi là cò ma, cò cói (danh pháp hai phần: Ardeola bacchus), là một loài chim ở Đông Á, thuộc họ Diệc.

Cò bợ có chiều dài trung bình 47 cm, thường với bộ lông nền trắng, lưng màu nâu, mỏ vàng với đầu mỏ đen; chân và mắt cò màu vàng. Lông cò chuyển sang màu đỏ, xanh và trắng vào mùa sinh sản. Vào thời gian còn lại lông cò màu nâu xám pha đốm trắng.

Cò bợ sống ở đầm lầy nước lợ tương đối nông cạn ở vùng ôn đới và bán nhiệt đới Đông Á. Chúng thích vùng đồng bằng với bản địa trải dài từ duyên hải đến vùng núi phía tây.

Cò bợ không hẳn là loài chim thiên di nhưng cũng di chuyển ít nhiều theo mùa. Có trường hợp một con cò sinh sống ở Myanmar vào Tháng Tư, 1995 mà đến Tháng Tám, 1997 lại xuất hiện ở Alaska.

Thức ăn chính của cò bợ là côn trùng, cá và các loài giáp xác. Khi làm tổ, cò bợ sẽ làm xen kẽ với các loài cò khác. Cò đẻ trứng màu xanh lam pha màu lục. Mỗi lứa từ ba đến sáu quả trứng.

Là loài khá phổ biến, cò bợ không phải là loài bị đe dọa theo theo nhận định của IUCN.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo 

 American Ornithologists' Union (AOU) (2000): Forty-second supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds. Auk 117(3): 847–858.DOI: 10.1642/0004-8038(2000)117[0847:FSSTTA]2.0.CO;2 PDF fulltext
 
 Robson, Craig R. (2002): A guide to the birds of Southeast Asia: Thailand, Peninsular Malaysia, Singapore, Myanmar, Laos, Vietnam, Cambodia. New Holland, London.ISBN 1-85368-313-2
 Robson, Craig R.; Buck, H.; Farrow, D.S.; Fisher, T. & King, B.F. (1998): A birdwatching visit to the Chin Hills, West Burma (Myanmar), with notes from nearby areas. Forktail 13: 109-120. PDF fulltext 

B
Chim châu Á
Chim Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1855
Chim Đông Á
Moor

Moor là từ dùng để mô tả nhóm dân cư trong lịch sử bao gồm người Berber, người châu Phi da đen, người Ả Rập có nguồn gốc Bắc Phi, những nhóm người này đã chinh phục và xâm chiếm bán đảo Iberia trong gần 800 năm. Tại thời điểm đó, họ là những người Hồi giáo, trước đó thì người Moor theo tôn giáo khác. Họ gọi lãnh thổ này là Al-Andalus, bao gồm phần lớn Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ngày nay.

Moor không phải là nhóm dân tộc riêng biệt. Những người châu Âu thời trung cổ và hiện đại áp dụng cái tên này cho người Berber, ngoài ra còn cả người Ả Rập và người Iberia Hồi giáo, người Tây Phi từ Niger và Mali đã bị đồng hóa vào triều đại Almoravid. Các học giả nghiên cứu cho rằng "thuật ngữ Moor không có giá trị thực sự về dân tộc".

Người Moor Andalusia cuối thời kỳ trung cổ đã tới định cư tại bán đảo Iberia sau khi quân Moor chinh phục Rashidun, Umayyad Caliphate và Hispania. Sự thống trị của người Moor thời đó trải dài từ các khu vực mà ngày nay là Mauritanie, các quốc gia Tây Phi, và sông Senegal. Trước đó, những người La Mã cổ đại đã tiếp xúc (sau đó xâm chiếm) các phần của Mauretania, một nhà nước bao phủ các phần của Maroc, khu vực tây và trung Algérie ngày nay. Những người này được văn học cổ đại ghi chú là Mauri.

Thuật ngữ Mauri và các biến thể của nó, được những thương nhân và nhà thám hiểm châu Âu sử dụng sau này vào thế kỷ từ 16 tới 18 để chỉ những người Berber và người Ả Rập nói phương ngữ Ả Rập Hassaniya. Ngày nay, những nhóm người này sinh sống ở Mauritanie và các phần của Algérie, tây Sahara, Maroc, Niger và Mali.

Những người nói ngôn ngữ châu Âu đã từng coi những nhóm dân tộc liên quan là Moor. Ngày nay ở Iberia, thuật ngữ này dùng để chỉ những người Maroc sống ở châu Âu. Moor còn được thông tục áp dụng cho bất cứ người tới từ Bắc Phi nào. Từ này đôi khi bị cho là miệt thị và phân biệt chủng tộc.

Tham khảo

Bồ Đào Nha trung cổ
Ifriqiya
Algérie trung cổ
Maroc trung cổ
Sicilia trung cổ
Lịch sử Al-Andalus

Người Ả Rập
Người Berber
Người Ả Rập ở Bồ Đào Nha
Người Berber ở Bồ Đào Nha
Người Ả Rập ở Tây Ban Nha
Người Berber ở Tây Ban Nha
Cháy bỏng dưới ánh mặt trời

Cháy bỏng dưới ánh mặt trời (tiếng Nga: Утомлённые солнцем, tiếng Pháp: Soleil trompeur) là một bộ phim của đạo diễn Nikita Mikhalkov.

Nội dung

Ê-kíp

Vinh danh
 Giải thưởng phim ngoại ngữ xuất sắc hay nhất - Oscar (1994)
 Giải thưởng đặc biệt của Hội đồng giám khảo - LHP Cannes lần thứ XLVII (1994)
 Giải nhất Con báo vàng - LHP Quốc tế Baltic tại Kaliningrad (1994)
 Giải thưởng tôn vinh dành cho phim truyện hay nhất Liên bang Nga (1994)
 Giải thưởng cấp Nhà nước Liên bang Nga (1994)

Xem thêm
 Thông tin trên Website KinoRos 
 Thông tin trên Website KinoPoisk
 Thông tin trên Website Kino-Teatr

Tham khảo

Phim do Nikita Mikhalkov đạo diễn
Rustam Ibragimbekov
Phim của Studio TriTe
Phim của Caméra 1
Phim của Canal+
Phim tâm lý Nga
Phim tâm lý Pháp
Phim tuyên truyền Nga
Phim tuyên truyền Pháp
Phim năm 1994
Giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất
Phim Nga
Phim Pháp
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1930
Phim giành giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất
Phim lấy bối cảnh năm 1936
Phim tiếng Pháp
Phim tiếng Nga
Phim cổ trang Nga
Phim của Sony Pictures Classics
Phim về Nội chiến Nga
Đỗ Kim Tuyến

Đỗ Kim Tuyến (sinh ngày 19 tháng 1 năm 1958) là một Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam và chính trị gia người Việt Nam. Ông nguyên là Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát Nhân dân Việt Nam kiêm Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội, Đại biểu Quốc hội khóa 13 (2011-2016) tại khu vực bầu cử số 2, thành phố Hà Nội.

Xuất thân
Ông sinh ngày 19 tháng 1 năm 1958 tại xã Tán Thuật, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay là xã Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên).

Giáo dục
Tiến sĩ Luật học
Đỗ Kim Tuyến được đào tạo chính quy - Học viên Khoá D1 của Học viện Cảnh sát Nhân dân; từ chiến sĩ trở thành lãnh đạo đơn vị trực tiếp chiến đấu chống các tội phạm nguy hiểm; bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ về Luật học (đề tài: Đấu tranh phòng, chống tội cướp tài sản trên địa bàn Hà Nội) tại Trường Đại học Luật Hà Nội.

Sự nghiệp
Ông đã từng giữ chức Trưởng phòng Cảnh sát Hình sự, rồi Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội; được phong danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam lúc 32 tuổi (ngày 17/8/1990).

Đỗ Kim Tuyến đã trực tiếp điều tra 50 vụ tội phạm giết người nghiêm trọng, bắt 21 tội phạm (trong đó có 15 tội phạm bị tử hình), khám phá 101 vụ cướp có vũ khí, thu 47 súng, 10 lựu đạn, 30 súng lê AK. Trong 5 năm (1986-1990) ông đã trực tiếp chỉ đạo đội trọng án khám phá 2042 vụ trọng án, trong đó 270 vụ án giết người, bắt 421 tội phạm, khám phá 301 vụ cướp tài sản riêng của công dân, bắt 402 tội phạm, 158 vụ hiếp dâm, bắt 268 tội phạm.

Cuối năm 2009, Chính phủ cơ cấu lại tổ chức của Bộ Công an và thành lập Tổng cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm, ông đã được điều động về giữ chức Phó Tổng cục trưởng kiêm Cục trưởng Cục CSĐT tội phạm về TTXH (C45).

Nhận định cá nhân

Ngày 24/12/2012 ông được phong quân ham Trung tướng.

Tặng thưởng

Chú thích

Sinh năm 1958
Người Hưng Yên
Người họ Đỗ tại Việt Nam
Tiến sĩ Luật Việt Nam
Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2012
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Hà Nội
Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an (Việt Nam)
Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2008
Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 3

Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 3: Chiến lũy (tiếng Nga: Утомлённые солнцем 3: Цитадель) là phần tiếp theo của bộ phim Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 2.

Nội dung

Diễn viên
 Nikita Mikhalkov... Sư trưởng Sergey Petrovich Kotov
 Oleg Menshikov... Mitya
 Mikhail Yefremov
 Dmitry Dyuzhev
 Vladimir Ilyin... Kirik
 Nadezhda Mikhalkova... Nadya
 Andrey Panin
 Viktoriya Tolstoganova... Marusia
 Angelina Mirimskaya
 Tagir Rakhimov

Ê-kíp

Xem thêm

 Thông tin trên Website KinoPoisk
 Thông tin trên Website KinoKadr

Phim do Nikita Mikhalkov đạo diễn
Rustam Ibragimbekov
Phim của Studio TriTe
Phim của Canal+
Phim Nga
Phim Pháp
Phim Đức
Phim Séc
Phim về Chiến tranh Vệ quốc
Phim chiến tranh Nga
Phim chiến tranh Pháp
Phim tâm lý Nga
Phim tâm lý Pháp
Phim tâm lý Đức
Phim hành động Nga
Phim hành động Pháp
Phim hành động Đức
Phim tuyên truyền Nga
Phim tuyên truyền Pháp
Phim tuyên truyền Đức
Phim tuyên truyền Séc
Phim năm 2011
Phim của Mosfilm
Phim cổ trang Nga
Jensen Ackles

Jensen Ross Ackles (sinh 1 tháng 3 năm 1978) là diễn viên người Mỹ. Anh nổi tiếng sau vai diễn Eric Brady trong phim "Days of our Lives" khi anh nhận được một số đề cử tại giải "Daytime Emmy Award", ngoài ra anh còn tham gia một số bộ phim như "Dark Angel" trong vai "Alec McDowell", phim "Smallville" trong vai "Jason Teague" và vai diễn "Dean Winchester" trong phim truyền hình dài tập Supernatural.

Tiểu sử 
Ackles sinh ra tại Dallas, Texas, là con trai của Donna Joan (họ là Shaffer) và Alan Roger Ackles (diễn viên). Ackles có một em trai 3 tuổi, Joshua và cô em gái 7 tuổi, Mackenzie. Anh mang trong mình dòng máu Anh, Ireland và Scotland. Anh dự tính học ngành y khoa thể thao tại đại học Công nghệ Texas và muốn trở thành bác sĩ vật lý trị liệu nhưng đã đến Los Angeles, California để thực hiện giấc mộng điện ảnh của mình.

Sự nghiệp 
Anh bắt đầu tập trung sự nghiệp điện ảnh vào năm 1996, anh xuất hiện với tư cách diễn viên phụ trong một số phim như "Mr. Rhodes", "Sweet Valley High" và "Cybill" trước khi chuyển đến NBC trong phim "Days of our Lives". Anh thắng được giải "Soap Opera Digest Award" và được đề cử đến ba lần trong những năm 1998, 1999 và 2000 trong giải "Daytime Emmy Award" cho vai diễn trong "Days of our Lives".

Ackles tham gia vào đoàn làm phim truyền hình dài tập của hãng CW có tựa đề Supernatural từ năm 2005. Bộ phim vẫn còn tiếp tục đến năm 2020 với phần 15.

Đời tư 
Sau khi hẹn hò với nữ diễn viên kiêm người mẫu và chuyên viên thể dục Danneel Harris được 3 năm, họ đã đính hôn vào tháng 11 năm 2009, họ tổ chức đám cưới tại Dallas, Texas vào 15 tháng 5 năm 2010. Họ có một con gái tên là Justice Jay "JJ" Ackles, sinh ngày 30 tháng 5 năm 2013. Ackles tự xem mình là một thành viên của Phong trào Cơ Đốc Liên phái.

Sự nghiệp phim ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Sinh năm 1978
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Đạo diễn truyền hình Mỹ
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Scotland
Nam người mẫu Mỹ
Nam diễn viên từ Dallas, Texas
Labuan

Labuan là một lãnh thổ liên bang của Malaysia. Labuan được biết đến là một trung tâm tài chính và thương mại quốc tế cũng như là một địa điểm du lịch cho những người có sở thích lặn biển và đặc biệt là cho những người dân ở đất nước Brunei giàu có nằm sát bên. Tên gọi Labuan có nguồn gốc từ tiếng Mã Lai labuhan có nghĩa là "nơi thả neo" hay "nơi đậu tàu".

Địa lý

Lãnh thổ Liên bang Labuan bao gồm đảo Labuan (75 km²) và 6 hòn đảo khác nhỏ hơn là Pulau Burung, Pulau Daat, Pulau Kuraman, Pulau Papan, Pulau Rusukan Kecil, và Pulau Rusukan Besar (Bản thân từ "Pulau" đã có nghĩa là "đảo"). Tổng diện tích lãnh thổ là 92 km². Lãnh thổ nằm cách bờ biển đảo Borneo chỉ 8 km, nằm sát bang Sabah của Malaysia và đất nước Brunei. Hòn đảo Labuan chủ yếu là đồng bằng và đồi núi thấp với điểm cao nhất chỉ là 85 mét. Có tới trên 70% diện tích của đảo là cây cối. Bandar Labuan, từng được gọi là Victoria là đô thị chính và đối diện với Vịnh Brunei. Lãnh thổ Labuan có các chuyến phà nối với Brunei và Kota Kinabalu, ngoài ra còn có Sân bay Labuan.

Khí hậu

Lịch sử
Labuan từng là một phần của Vương quốc Hồi giáo Brunei (một Vương quốc rộng gấp nhiều lần nước Brunei hiện đại). Vào những năm 1840, hòn đảo vốn không có người ở này được đề xuất trở thành một căn cứ cho các hoạt động chống hải tặc của Anh Quốc. Quốc vương Brunei đã nhươngj Labuan cho người Anh năm 1848. Năm 1849, Công ty Quần đảo Phương Đông trở thành công ty đầu tiên mạo hiểm khai thác than ở đây. Về sau lãnh thổ trở thành một trạm trong tuyến cáp ngầm dưới biển giữa Hồng Kông và Singapore.

Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Labuan bị Nhật Bản chiếm đóng từ tháng 12 năm 1941 đến tháng 6 năm 1945 và người Nhật đã đổi tên nơi này thành Đảo Maida (前田島 [Maeda-shima]). Tháng 6 năm 1945, Labuan lấy lại tên cũ và nằm dưới quyền quản lý của quân đội Anh, sau đó Labuan gia nhập Bắc Borneo thuộc Anh vào ngày 15/7/1946 và trở thành một phần của bang Sabah năm 1963.

Năm 1984, bang Sabah nhượng lại Labuan cho chính quyền liên bang. Năm 1990, Labuan được công bố là một trung tâm tài chính xa bờ quốc tế và mậu dịch tự do. Trung tâm Thương mại và Tài chính Quốc tế Labuan được thành lập năm 1990.

Nhân khẩu

Theo Hội đồng Labuan, thành phần dân cư năm 2005 như sau: Người Mã Lai chủ yếu là người Mã Lai Brunei và Kedayan có 30.300 người, người Malaysia gốc Hoa có 10.300 người, người Kadazan Dusun có 5.500 người, người Bajau có 4800 người, người Murut có 700 người, các dân tộc khác là 13.300 người và có 18.600 người có quốc tịch nước ngoài.

Chú thích

Liên kết ngoài
Hội đồng Labuan
Văn phòng Phát triển Quốc gia 

Đảo Biển Đông
Borneo
Lịch sử Bắc Borneo
Borneo thuộc Anh
Lịch sử Sabah
Tem học Malaysia
Đông Nam Á hải đảo
Émile Duclaux

Émile Duclaux là một nhà vi sinh vật học và hóa học người Pháp. Ông sinh ngày 24 tháng 6 năm 1840 tại Aurillac, tỉnh Cantal. Sau khi tốt nghiệp trung học Lycée Saint-Louis tại Paris, Émile Duclaux được nhận vào cả hai ngôi trường danh tiếng Bách khoa Paris và Sư phạm Paris. Ông chọn theo học tại Sư phạm Paris và sau khi tốt nghiệp, ông làm việc tại phòng thí nghiệm của Louis Pasteur. Trong phần lớn sự nghiệp của mình, Émile Duclaux công tác với Louis Pasteur và trở thành viện trưởng Viện Pasteur vào năm 1895. Ông đã đề xuất trong tên của các enzyme phải có đuôi "ase" để ám chỉ chất nền của enzyme. Việc làm này của ông nhằm tôn vinh hai nhà khoa học đầu tiên đã cô lập enzyme Diastase khỏi chất nền của nó vào năm 1833 là Anselme Payen (1795-1871) và Jean François Persoz (1805-1868). Ông mất tại Paris ngày 2 tháng 5 năm 1904.

Tham khảo

Nhà hóa học Pháp
Nhà vi sinh vật học Pháp
Sinh viên Trường Sư phạm Paris
Nhà thực vật học với tên viết tắt
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Nhà vi trùng học Pháp
Perlis

Perlis (chữ Jawi: ﭬﺮليس), là bang nhỏ nhất của Malaysia. Bang này nằm ở phần phía bắc của bờ biển miền tây của Bán đảo Malaysia. Perlis giáp với hai tỉnh Satun và Songkhla của Thái Lan ở phía bắc và bang Kedah ở phía nam. Trong thời kỳ chi phối Perlis, người Xiêm gọi nơi đây là Palit (Tiếng Thái: ปะลิส). Perlis vốn là một phần của Kedah, mặc dù đôi khi nằm dưới quyền kiểm soát của Xiêm La hay Aceh. Sau khi người Xiêm xâm chiếm Kedah năm 1821. Thủ phủ của bang là Kangar còn Dinh thự hoàng gia nằm ở Arau.

Chú thích

Liên kết ngoài
Official Perlis State Government web site 
Web site of His Majesty, the Raja of Perlis 
Perlis caves and tin mines 
Perlis page on the official portal of the ministry of tourism malaysia 
Official Perlis Football Fans 
Outdoor Rock Climbing at Bukit Keteri,Perlis

Bang Malaysia
Biển Andaman

Biên giới Malaysia-Thái Lan
Eo biển Malacca
Hưng Đạo, Hưng Nguyên

Hưng Đạo là một xã thuộc huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Hưng Đạo là xã đồng bằng chiêm trũng nằm về phía tây của huyện Hưng Nguyên, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Hưng Nguyên
Phía tây và phía bắc giáp huyện Nam Đàn
Phía Tây giáp huyện Nam Đàn
Phía bắc giáp Hưng Tây
Phía nam giáp xã Hưng Thông và huyện Nam Đàn.

Hành chính
Xã Hưng Đạo sau khi thực hiện chủ trương sát nhập xã năm 2019 được chia thành 8 xóm bao gồm: Xóm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8

Giao thông
Trên địa bàn xã có 2 tuyến quốc lộ đi qua gồm Quốc lộ 46 chạy dọc qua trung tâm xã theo hướng Đông - Tây dài 2,5 km và Quốc lộ 1 tuyến tránh Thành phố Vinh cắt ngang theo hướng Nam – Bắc với chiều dài 3,2 km. Trên địa bàn xã có 2 ngọn núi (thuộc dãy Đại Hải) gồm Núi đá Thái Sơn hay còn gọi là Núi Mượu với cao điểm 108 và Núi Kẻ Thai đất đỏ ba zan; có ba con sông gồm một con sông chính và hai nhánh sông là sông Đào, sông Lam Trà và sông Hội Tĩnh cùng đồng thời chảy qua chia cắt các khu dân cư, đồng ruộng Hưng Đạo thành nhiều khu vực với những địa hình khác nhau.

Toàn xã có 1.059,07 ha diện tích đất tự nhiên, có 1.820 hộ và gần 8000 nhân khẩu được bố trí trên 14 đơn vị xóm, khối; có 1 HTX dịch vụ điện năng và 3 HTX nông nghiệp với diện tích đất sản xuất nông nghiệp là 520 ha, từ lâu Hưng đạo được coi là một trong 5 xã trọng điểm lúa của huyện Hưng Nguyên.

Chú thích

Tham khảo
Người Berber

Berber là người bản địa Bắc Phi sống ở phía tây thung lũng sông Nile. Họ sống phân bố từ Đại Tây Dương với ốc đảo Siwa, ở Ai Cập, và từ Địa Trung Hải đến sông Niger. Trong lịch sử họ nói những ngôn ngữ Berber, những ngôn ngữ này cùng hình thành nên một nhánh của ngữ hệ Phi-Á. Ngày nay, tiếng tiếng Ả Rập là ngôn ngữ phổ biến của người Berber, cùng với tiếng Darija, cũng như tiếng Pháp (ở Maroc, Tunisia và Algérie) và một số khác sử dụng tiếng Tây Ban Nha (ở Tây Sahara và các phần của Maroc), do quá trình thực dân của châu Âu ở Maghreb. Ngày nay hầu hết người dân nói tiếng Berber sống ở Maroc, Algérie, Libya, Mali và Niger.

Nhiều người Berber tự gọi mình là một số biến thể của từ Imazighen (tiếng Berber: Imaziɣen, chữ Tifinagh: ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ, ⵎⵣⵗⵏ), số ít thì Amazigh (tiếng Berber: , chữ Tifinagh: , ), có nghĩa là "người tự do" hay "người đàn ông tự do và quý tộc".

Người Berber cổ đại nổi tiếng nhất là vua Masinissa của Numidia, tác giả La Mã Apuleius, Augustine thành Hippo, và tướng lĩnh La Mã Lusius Quietus, người đã có công trong việc đánh bại các cuộc nổi dậy lớn của người Do Thái năm 115-117. Người Berber nổi tiếng thời Trung Cổ có Tariq ibn Ziyad, một vị tướng đã chinh phục Hispania; Abbas Ibn Firnas, một nhà phát minh và nhà tiên phong trong ngành hàng không; Ibn Battuta, một nhà thám hiểm thời trung cổ; và Estevanico, một nhà thám hiểm châu Mỹ. Người Berber nổi tiếng thời hiện đại có Zinedine Zidane, một ngôi sao bóng đá quốc tế người Pháp, và Ibrahim Afellay, một cầu thủ bóng đá sinh ở Hà Lan.

Kiến trúc

Lăng mộ

Tôn giáo

Ki tô giáo

Chú thích

Liên kết 

Amazigh/Berber Culture
The New Mass Media and the Shaping of Amazigh Identity.
Number Systems and Calendars of the Berber Populations of Grand Canary and Tenerife.
Flags of the World -- Berbers/Imazighen .
Imedyazen cultural association (in Berber).
The Genographic Project: Maps ancient human movements via genetic markers 
World Haplogroups Maps 

Dân tộc Phi-Á
Người bản địa Bắc Phi
Maghreb
Nhóm sắc tộc ở Tunisia
Nhóm sắc tộc ở Tây Sahara
Nhóm sắc tộc ở Niger
Nhóm sắc tộc ở Mauritanie
Nhóm sắc tộc ở Maroc
Nhóm sắc tộc ở Mali
Nhóm sắc tộc ở Libya
Nhóm sắc tộc ở Burkina Faso
Nhóm sắc tộc ở Algérie
Nhóm sắc tộc ở Ai Cập
Numidia
Dân tộc cổ đại
Trường ngoại ngữ Accord

Accord là một viện đào tạo tiếng Pháp chuyên nghiệp và cao cấp thành lập từ năm 1988. Hàng năm, viện chào đón hơn 50,000 sinh viên đến từ trên 50 quốc gia trên thế giới. Trung tâm đã vinh dự được danh hiệu "Viện đào tạo tiếng Pháp chuyên nghiệp và chất lượng" do Bộ giáo dục Pháp trao tặng. Trụ sở của trường ngày nay nằm ở số 14 đại lộ Poissonnièr, quận 9 thành phố Paris.

Lịch sử hình thành 

Học viện tọa lạc trong khuôn viên 1 tòa nhà kiểu Pháp trên đại lộ Grands gần bức tường cổ của thành phố. Trước đây, con phố này được gọi là "Đại lộ của tội lỗi" vì ở đây có rất nhiều trộm cắp, quán café và nhà hàng rẻ tiền. Tuy nhiên, con phố này đã được cải thiện rất nhiều từ thế kỉ 19 nhờ công của Baron Haussmann. Ông là người đã hiện đại hóa Paris và xây dựng 1 hệ thống kiến trúc được rất nhiều đô thị nổi tiếng sau này học tập.

Phương pháp sư phạm 

Mục tiêu chính của trường là giới thiệu tới học viên những tình huống thường phát sinh trong các ngữ cảnh khác nhau trong đời sống xã hội. Những tình huống như thế sẽ giúp học viên nâng cao phương thức sử dụng kĩ năng giao tiếp học viên đã biết sẵn trong ngôn ngữ mẹ đẻ để phát triển khả năng tiếng Pháp. Đặc biệt, ngữ pháp được giảng dạy thông qua các trò chơi ngôn ngữ, trò chơi nhập vai, các bài tập tương tác và nhiều hoạt động đa dạng khác.

Quản lý nhân sự 

Giám đốc điều hành: François Pfeiffer

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Website chính thức (EN)
 Website chính thức, đơn vị cấp dưới (EN)
 Giáo viên giảng dạy (EN) 
 FLE Quality Label (EN) 
 Souffle Association (EN) 

Cộng đồng Pháp ngữ
Văn hóa Pháp
Tiếng Pháp
Quận 9, Paris
Yamada Nagamasa

là một nhà phiêu lưu mạo hiểm của Nhật Bản đã chu du nhiều nơi ở vùng Đông Á và đã để lại những dấu ấn của mình tại đất nước Xiêm (nay là Thái Lan) vào đầu thế kỉ 17 và trở thành thống đốc của một địa điểm tại tỉnh Thammarat ở miền nam Thái Lan.

Yamada Nagamasa được sinh ra ở Numazu vào năm 1590. Ông đã tham gia vào các hoạt động thương mại của Nhật Bản với Đông Nam Á và định cư tại vương quốc Ayutthaya (ngày nay là Thái Lan) từ năm 1612. Nói chung trong thời gian ông sống ở Xiêm, ông cũng ra sức tăng cường giao thương với Nhật Bản đồng thời cũng can thiệp vào nội bộ của Thái Lan thông qua những cuộc tranh giành, chiến tranh. Kết quả là năm 1630, ông đã chết trong một trận đánh. Ông bị thương nhưng sau đó chết vì nhiễm trùng.

Hình ảnh của Yamada được tái hiện thông qua bộ phim đầy bạo lực Yamada - võ sĩ đạo Thái (năm 2011). Trong bộ phim này, ông là một Nhẫn giả trong đội quân đánh thuê của Nhật Bản phục vụ cho quân Miến Điện, do ông không hoàn thành nhiệm vụ nên đã bị giết người diệt khầu, rất may là có mấy võ sĩ Xiêm đã cứu và đem về chữa trị cho ông. Sau một thời gian sống ở vùng quê này, cảm nhận sự thân thiện ở đây, ông đã coi đây như quê hương thứ hai của mình và chiến đấu cho vùng đất này.

Tham khảo

Nhà thám hiểm Nhật Bản
Mất năm 1630
Lịch sử quan hệ ngoại giao của Nhật Bản
Hiệu ứng Facebook (sách)

Hiệu ứng Facebook (tiếng Anh: The Facebook Effect) là quyển sách được viết bởi David Kirkpatrick và được xuất bản bởi nhà xuất bản Simon and Schuster. Nó miêu tả về lịch sử và sự liên quan đến xã hội của Facebook.

Cuốn sách này được ứng cử cho giải thưởng Cuốn sách Thời đại tài chính và doanh nghiệp Goldman Sachs của năm (tiếng Anh: Financial Times and Goldman Sachs Business Book of the Year Award).

Cuốn sách đã, đang và sẽ được xuất bản ở các thị trường như: Úc, Brasil, Trung Quốc, Croatia, Pháp, Đức, Hà Lan, Hungary, Israel, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc, Litva, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Nga, Scandinavia, Slovakia, Tây Ban Nha, Đài Loan, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Liên hiệp Anh, Ukraina và Việt Nam.

Tại Việt Nam
Cuốn sách Hiệu ứng Facebook tại Việt Nam được xuất bản vào năm 2011 bởi nhà xuất bản Thế Giới. Bản quyền tiếng Việt thuộc về Alpha Books. Các dịch giả bao gồm Tùng Linh, Nguyễn Linh Giang và Hoàng Ngọc Bích.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Harkin, James, Review: The Facebook Effect by David Kirkpatrick, The Observer, 18/7/2010.
 Arrington, Michael, Review: Kirkpatrick’s The Facebook Effect Is A Wonderfully Biased History Of Facebook, Techcrunch, 24/6/2010.
 The Facebook Effect, Google Books.

Facebook
Sách Mỹ
Sách tiếng Anh
Sách năm 2010
Sách phi hư cấu năm 2010
Liêu Thiêm Đinh

Liêu Thiêm Đinh (chữ Hán: 廖添丁, 1883-1909) là một kẻ trộm huyền thoại người Đài Loan trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Đài Loan (tương đương với thời kỳ nhà Thanh ở Trung Quốc). Xoay quanh ông có nhiều chủ đề tranh cãi trong đó được ca ngợi là một kẻ ăn trộm kỳ tài, nghĩa hiệp, luôn cướp của người giàu, chia cho người nghèo, và luôn nhắm vào quân xâm lược Nhật Bản giống như Robin Hood của châu Âu thời Trung cổ.

Cuộc đời 
Khi Liêu Thiêm Đinh mới 2 tuổi, cha của ông bị đánh chết trong một cuộc tranh chấp. Sau khi cha ông chết, mẹ của ông chạy vạy khắp nơi để khiếu kiện vụ việc nhằm giải oan cho chồng. Sau nhiều năm chạy vạy tham gia vào khiếu nại, mẹ của ông bị mắc một khoản nợ lớn không thể trả được, bà buộc phải tái giá với người chồng mới và Liêu Thiêm Đinh phải theo mẹ. Ông đã bị bắt làm việc như một đầy tớ trong gia đình mới này.

Sau khi lớn lên, ông rời quê hương của ông để đến Đài Loan tìm công ăn việc làm, cải thiện đời sống cơ cực. Khi đến Đài Bắc (台北), Liêu Thiêm Đinh nhận được một công việc trong một cửa hàng tạp hóa, sau đó ông bị cho rằng đã lấy cắp một số món đồ trong tiệm, từ đó tạo ra tiếng xấu và không ai thuê mướn ông nữa. Với sự tẩy chay của người dân trong thị xã, ông đã phải lang thang xung quanh để mưu sinh.

Sau đó, qua trải nghiệm cuộc sống, ông dần hiểu rằng người Nhật Bản đang áp bức đồng bào của ông (trong thời kỳ này, Đài Loan nằm dưới sự cai trị của thống đốc của Nhật Bản), Ông bắt đầu tạo ra rất nhiều rắc rối cho Thống đốc Nhật Bản trong việc đảm bạo trật tự, trị an, thậm chí lẻn vào những nhà giàu Nhật Bản để ăn cắp tiền và các tài sản có giá trị để phân phát cho dân nghèo Đài Loan. Ngày 18 tháng 11 năm 1909 Liêu Thiêm Đinh tụ tập cùng đồng đảng của mình tại một địa điểm bỏ hoang nhưng bị quân Nhật phát hiện và đuổi theo. Ông định chạy thoát nhưng vì quá mệt nên đã bị bắt. Ông khước từ đầu hàng và bị giết tại chỗ, lúc đó ông chỉ mới 26 tuổi. Sau cái chết của ông, nhiều người đã thờ ông để thể hiện lòng biết ơn sau đó được tôn vinh là những người kháng Nhật.

Trong văn hóa

Hình ảnh của ông được chuyển thể thành nhiều bộ phim và truyện tranh như bộ phim Vua trộm Liêu Thiêm Đinh (Hiệp vương Liêu Thiêm Đinh), Song sinh đại hiệp của Hồng Kông hay bộ truyện Vua trộm Liêu Thiêm Đinh (trong bộ truyện này đối thủ chính của Liêu Thiêm Đinh là Hậu Đằng Tân Bình - một sĩ quan giỏi võ của quân đội Hoàng gia Nhật Bản).

Tham khảo
 Yang, Meng-Yu (1998). Cloud Nine:Lin Hwai-Min and Cloud Gate Dance Theatre. Taipei: Tian xia yuan jian chu ban gu fen you xian gong si. trang 139–142.

Chú thích

Người Đài Loan
Lịch sử Đài Loan
Sinh năm 1883
Mất năm 1909
Người Basque

Người xứ Basques (tiếng Basque: euskaldunak, tiếng Tây Ban Nha: vascos, tiếng Pháp: Basques) là một nhóm dân tộc, sinh sống chủ yếu ở khu vực thường được gọi là xứ Basque (tiếng Basque: Euskal Herria), một khu vực nằm khoảng cuối phía tây của dãy núi Pyrenees trên bờ biển Vịnh Biscay và nằm giữa các phần của Trung - Bắc Tây Ban Nha và Tây - Nam nước Pháp.

Chú thích

Liên kết

Basque Autonomous Government.

Người
Nhóm sắc tộc phân chia bởi biên giới quốc tế
Nhóm sắc tộc ở Argentina
Nhóm sắc tộc ở Chile
Nhóm sắc tộc ở Pháp
Nhóm sắc tộc ở México
Nhóm sắc tộc ở Nam Mỹ
Nhóm sắc tộc ở Tây Ban Nha
Nhóm sắc tộc ở Uruguay
Người bản địa Châu Âu
Nhóm sắc tộc ở Cuba
Người Tiền Ấn-Âu
Vương quốc León

Vương quốc León là một vương quốc độc lập nằm ở phía tây bắc của bán đảo Iberia. Vương quốc này được thành lập năm 910 khi quốc vương của xứ Asturias là Alfonso III chia vương quốc cho ba con trai: Fruela II (Asturias), García I (León), Ordoño II (Galicia). Con trai cả của ông, García đã chủ động chuyển kinh đô của họ từ Oviedo tới thành phố León. Bồ Đào Nha tách ra để trở thành Vương quốc Bồ Đào Nha độc lập năm 1139, về phía đông, phần nội địa của León bị sáp nhập vào Vương quốc Castilla năm 1230.

Từ 1296-1301, Vương quốc León lại giành được độc lập và sau khi tái hợp với Castilla thì León vẫn là một vương quốc cho đến năm 1833, sau này trở thành một phần của đất nước Tây Ban Nha thống nhất. Đến ngày 30 tháng 11 năm 1833, Vương quốc León được xem là một trong những vùng của Tây Ban Nha và được chia thành các tỉnh León, Zamora và Salamanca. Năm 1978, León đã được bao gồm sáu tỉnh từ Castilla cũ trong Cộng đồng tự trị Castile và León.

Các quốc vương xứ León 

 García I: 910 - 914 (con thứ của vua Alfonso III)
 Ordoño II: 914 - 924 (em trai của García I)
 Fruela II: 924 - 925 (anh trai của García I và Ordoño II)
 Alfonso Froilaz: 925 - 926 (con trai của Fruela II)
 Alfonso IV: 926 - 931 (con trai của Fruela II, em trai của Froilaz)
 Ramiro II: 931 - 951 (con trai của Ordoño II)
 Ordoño III: 951 - 956 (con trai của Ramiro II)
 Sancho I: 956 - 958 (con trai của Ramiro II, em trai của anh họ Ordoño III)
 Ordoño IV: 958 - 960 (con trai của Alfonso IV)
 Sancho I: 960 - 966
 Ramiro III: 966 - 985 (con trai của Sancho I) 
 Bermudo II: 985 - 999 (không rõ cha đẻ, có lẽ là Ordoño III)
 Alfonso V: 999 - 1028 (con của Bermudo II)
 Bermudo III: 1028 - 1037 (con của Alfonso V)
 Fernando I: 1037 - 1065 (con rể của Bermudo III)
 Alfonso VI: 1065 - 1072 (con trai thứ của Fernando I)
 Sancho II: 1072 (con cả của Fernando I)
 Alfonso VI: 1072 - 1109
 Nữ hoàng Magpie I: 1109 - 1126 (con gái của Alfonso VI, tên khác là Urraca)
 Alfonso VII: 1126 - 1157 (con trai của Magpie I)
 Fernando II: 1157 - 1188 (con trai của Alfonso VII)
 Alfonso IX: 1188 - 1230 (con của Fernando II)
 Fernando III: 1230 - 1252 (con của Alfonso IX. Fernando III hợp nhất León với Castille thành một nước)
 Alfonso X: 1252 - 1284 (con cả của Fernando III)
 Sancho IV: 1284 - 1295
 Fernando IV: 1295 - 1301 (cuối cùng)

Chú thích

Liên kết ngoài
"History of the Kingdom of León" 
R.A. Fletcher, The Episcopate in the Kingdom of León in the Twelfth Century: Chapter 1 gives the cultural context of earlier and 12th century León.
"A brief explanation about the modern Leonese Country regionalism" 

Reconquista

Cựu quốc gia châu Âu
Chấm dứt năm 1301
Giai đoạn Di cư

Thời kỳ Di cư, cũng được gọi là sự xâm lăng của người man rợ (tiếng Đức: Völkerwanderung 'sự di cư của các dân tộc'), là một giai đoạn di cư của con người ở châu Âu xảy ra từ năm 376 cho đến năm 800. Thời kỳ này đánh dấu sự chuyển tiếp từ Hậu kỳ cổ đại đến Tiền kỳ Trung cổ. Quá trình di cư được thúc đẩy bởi những thay đổi sâu sắc cả ở bên trong Đế chế La Mã lẫn khu vực "biên giới của người man rợ". Di dân bao gồm người Hung, Goth, Vandal, Avar, Slav, Bulgar, Alan, Suebi, Frisia, và Frank.

Sự di cư của các dân tộc, tiếp tục phát triển vượt ra ngoài Thời kỳ Di cư, đánh dấu bằng các cuộc chinh phục của người Ả Rập Hồi giáo và sự nổi lên của Đế chế Ottoman, hay bởi sự xâm lăng của người Viking, Magyar, Moor, Turk, và Mông Cổ, những sự kiện này cũng đã có ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt là tại Bắc Phi, bán đảo Iberia, Tiểu Á, Trung và Đông Âu.

Xem thêm 
 Lịch sử châu Âu
 Tiền kỳ Trung cổ
 Hậu kỳ cổ đại

Tham khảo

Lịch sử German
Biên soạn lịch sử
Lịch sử Ấn-Âu
Sơ kỳ Trung Cổ
Khảo cổ học German
Châu Phi thiên niên kỷ 1
Châu Á thiên niên kỷ 1
Châu Âu thiên niên kỷ 1
Tiếng Ilokano

Tiếng Ilokano hay Tiếng Ilocano (Tiếng Ilokano: Ti Pagsasao nga Iloco; hay Ilocano, Iluko, Iloco, Iloco, Ylocano, và Yloco) là một ngôn ngữ đứng thứ ba về số người nói như tiếng mẹ đẻ và đứng thứ 4 về tổng số người sử dụng tại Philippines.

Ngôn ngữ này thuộc ngữ chi Malay-Polynesia của ngữ hệ Nam Đảo tương tự như tiếng Indonesia, tiếng Mã Lai, tiếng Fiji, tiếng Maori, tiếng Hawaii, tiếng Malagasy.

Theo quan niệm phổ biến hiện nay thì người Ilocano là hậu duệ của những người nói tiếng Nam Đảo từ Miền nam Trung Quốc đã di cư đến qua nơi mà nay là Đài Loan. Tuy nhiên các bằng chứng mới, đặc biệt là bằng chứng sinh học phân tử, không ủng hộ giả thuyết này.

Phân bổ
Người Ilocano vốn cư trú trên một vùng đất hẹp và cằn cỗi ở đỉnh phía bắc của đảo Luzon, giữa dãy núi Cordillera (bản thân tên gọi này đã có nghĩa là dãy núi) ở phía đông và Biển Đông ở phía tây. Từ các tỉnh Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union và Abra, những người này sau đó đã di cư dần về phía đông và phía nam. Người nhập cư Ilocano đã đến những vùng đất màu mỡ hơn ở các tỉnh Cagayan, Apayao và các vùng đồng bằng ở tỉnh Pangasinan vào thế kỷ XVIII và 19 và nay chiếm đa số ở một số nơi tại các tỉnh đó. Trong thế kỷ XX, nhiều người Ilocano đã di cư đến Metro Manila và xa hơn là tận Mindanao, như các tỉnh Cotabato, Nam Cotabato, Maguindanao, Sarangani và Bán đảo Zamboanga song lớn nhất là ở tỉnh Sultan Kudarat. Họ là nhóm dân tộc Philippines đầu tiên nhập cư đến Bắc Mỹ và hiện hình thành một cộng đồng khá lớn tại Hawaii, California, bang Washington và Alaska. Tiếng Ilokano là ngôn ngữ bản địa của hầu hết những người nhập cư Philippines đầu tiên tại Hoa Kỳ song tiếng Tagalog lại được người Mỹ gốc Philippines sử dụng nhiều hơn bởi đây là ngôn ngữ chính thức tại Philippines.

Ngoài là ngôn ngữ mẹ đẻ của người Ilocano, tiếng Ilokano còn là ngôn ngữ thứ hai của hơn 2 triệu người khác như người Pangasinan, người Ibanag, người Ivantan và một số dân tộc khác ở miền bắc Philippines.

Chữ viết
Hiện nay, tiếng Ilokano sử dụng hai hệ thống chữ viết: hệ thống "Tây Ban Nha" và hệ thống "Tagalog". Hệ thống chữ viết kiểu Tây Ban Nha được đánh vần theo cách đánh vần gốc của tiếng Tây Ban Nha và chỉ còn được người cao tuổi sử dụng. Hệ thống chữ viết kiểu Tagalog tỏ ra chính xác về phát âm hơn. Mỗi từ đều thể hiện một âm tiết và hệ thống này phản ánh tốt hơn cách phát âm của từ.

Địa vị
Với Hệ thống Giáo dục Song ngữ năm 1987, tiếng Ilocano cùng với 7 ngôn ngữ khác có trên 1 triệu người sử dụng tại Philippines được phép sử dụng để dạy học cho đến hết lớp 2. Ngôn ngữ này được Hội đồng Ngôn ngữ Philippines công nhận là một trong các ngôn ngữ chính ở đất nước này. Tiếng Ilokano cũng là ngôn ngữ chính thức phụ tại những vùng sử dụng ngôn ngữ này. Hiện nay, có một số cuộc vận động ở cả Thượng và Hạ viện để thúc đẩy việc sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ trong giảng dạy phổ thông cho đến lớp 6.

Chú thích

Liên kết ngoài
Từ điển mở tiếng Ilokano và tiếng Anh
Mục từ trên Ethnologue
Cơ sở từ vựng căn bản ngữ hệ Nam Đảo

Nhóm ngôn ngữ Philippines

Văn hóa Ilocano
Tiếng Hiligaynon

Tiếng Hiligaynon, cũng được gọi là Tiếng Ilonggo là ngôn ngữ của cư dân vùng Tây Visayas của Philippines.

Tiếng Hiligaynon là thành viên của nhóm ngôn ngữ Philippine trong ngữ tộc Malay-Polynesia thuộc Ngữ hệ Nam Đảo. Tiếng Hiligaynon đứng thứ 4 về số người sử dụng như tiếng mẹ đẻ và đứng thứ 3 về tổng số người sử dụng ở đất nước này.

Ngôn ngữ này được gọi là "Ilonggo" ở hai tỉnh xuất xứ của mình là Iloilo và Negros Occidental. Mặc dù có nhiều tranh cãi, nhưng rõ ràng cách dùng này sẽ khiến mọi người liên tưởng đây chỉ là ngôn ngữ bản địa ở tỉnh Iloilo. Chính thức ngôn ngữ này được gọi là Hiligaynon.

Phân bổ 
Những người sử dụng ngôn ngữ này tập trung tại tỉnh Iloilo và tỉnh Negros Occidental, như cũng xuất hiện tại các tỉnh khác trên đảo Panay như Capiz hay Antique, Aklan và Guimaras. Ngoài ra, ngôn ngữ này cũng được sử dụng ở nhiều nơi ở Mindanao như thành phố Koronadal, tỉnh Nam Cotabato, Sultan Kudarat và nhiều phần của tỉnh Cotabato. Ngôn ngữ này còn là ngôn ngữ thứ hai của những người nói tiếng Karay-a ở tỉnh Antique, người nói tiếng Aklanon và tiếng Malaynon ở tỉnh Aklan, người nói tiếng Cebuano ở tỉnh Siquijor và người nói tiếng Capiznon ở tỉnh Capiz.

Tiếng Hiligaynon là ngôn ngữ bản địa của khoảng 7 triệu người trong và ngoài Philippines và có khoảng 4 triệu người khác có khả năng sử dụng ở mức độ thành thạo.

Tham khảo 

 English-Tagalog Ilongo Dictionary (2007) by Tomas Alvarez Abuyen, National Book Store. ISBN 971-08-6865-9.

Liên kết ngoài 

 Hiligaynon to English Dictionary 
 English to Hiligaynon Dictionary 
 Ethnologue report for Hiligaynon
 Bansa.org Hiligaynon Dictionary 
 Omniglot on Hiligaynon Writing
 Kaufmann's 1934 Hiligaynon dictionary on-line
 Ilonggo Community & Discussion Board 
 Some information about learning Ilonggo 
 Online E-book of Ang panilit sa pagcasal ñga si D.ª Angela Dionicia: sa mercader ñga contragusto in Hiligaynon, published in Mandurriao, Iloilo (perhaps, in the early 20th century)
 Diccionario de la lengua Bisaya Hiligueina y Haraya de la Isla de Panay (by Alonso de Méntrida, published in 1841)
 Language and Desire in Hiligaynon (by Corazón D. Villareal. 2006)
 Baybayin - The Ancient Script of the Philippines
 Missionary Linguistics
 The evolution of the native Hiligaynon alphabet
 The evolution of the native Hiligaynon alphabet: Genocide
 The importance of the Hiligaynon 32-letter alphabet

Ngôn ngữ tại Philippines

Ngôn ngữ động-chủ-tân
Ngôn ngữ Visayas
Tiếng Pangasinan

Tiếng Pangasinan là một trong 12 ngôn ngữ chính tại Philippines. Tiếng Pangasinan thuộc nhóm Mã Lai-Đa Đảo của Ngữ hệ Nam Đảo giống như tiếng Tagalog hay tiếng Ilokano ở Philippines, tiếng Indonesia, tiếng Mã Lai hay tiếng Malagasy ở Madagascar. Ngôn ngữ này rất gần gũi với tiếng Ibaloi ở tỉnh Benguet láng giềng phía bắc.

Phân bổ
Ngôn ngữ này được 1,5 triệu người Pangasinan sử dụng chỉ riêng ở tỉnh Pangasinan. Ngoài ra, tiếng Pangasinan còn được các cộng đồng người Pangasinan trên khắp Philippines và những người nhập cư Pangasinan tại Hoa Kỳ sử dụng. Tiếng Pangasinan là ngôn ngữ chính ở tỉnh Pangasinan, trên bờ biển phía tây khu vưc trun tâm của đảo Luzon và cũng có địa vị là ngôn ngữ chính thức cấp địa phương ở tỉnh này. Tuy nhiên vì dân số tỉnh Pangasinan là 2.343.086 người (2000) nên ngôn ngữ này chưa chiếm ưu thế tuyệt đối ngay trên xuất xứ của mình.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Ethnologue Report for Pangasinan
 Austronesian Basic Vocabulary Database
 Sunday Punch
 Sun Star Pangasinan
 Pangasinan Star 
 Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature 
 Globalization killing Pangasinan language 
 Pangasinan language is alive and kicking (Philippine Daily Inquirer, ngày 8 tháng 6 năm 2007) 
 Dying languages 
 Pangasinan-Spanish Dictionary, by Lorenzo Fernandez Cosgata, published in 1865.

Ngôn ngữ chắp dính
Nhóm ngôn ngữ Philippines
Ngôn ngữ động-chủ-tân
Tiếng Nepal

Tiếng Nepal (नेपाली) là ngôn ngữ của người Nepal và là ngôn ngữ chính thức trên thực tế của Nepal.

Tiếng Nepal là một thành viên của ngữ chi Ấ́n-Arya thuộc ngữ tộc Ấ́n-Iran của ngữ hệ Ấn-Âu. Đây là ngôn ngữ chính ở Nepal, và cũng được sử dụng ở đất nước Bhutan, một phần của Ấn Độ và Myanmar. Tại Ấn Độ, ngôn ngữ này được công nhận là một trong 23 ngôn ngữ chính thức cấp địa phương: Tiếng Nepal có vị thế chính thức ở bang Sikkim và huyện Darjeeling của bang Tây Bengal. Tiếng Nepal phát triển trong tình trạng ở gần với các ngôn ngữ thuộc nhóm Tạng-Miến, nhất là với tiếng Newar. Tiếng Nepal có quan hệ gần gũi với các ngôn ngữ Hindi và thỉnh thoảng có thể hiểu lẫn nhau ở một số từ, ngôn ngữ này có nhiều từ có gốc là tiếng Phạn và rất ít từ mượn từ tiếng Ba Tư và tiếng Anh so với tiếng Hindi-Urdu. Tiếng Nepal thường được viết bằng chữ Devanagari giống như tiếng Hindi và tiếng Phạn.

Phân bổ 
Khoảng 1/3 dân số Nepal sử dụng ngôn ngữ này như tiếng mẹ đẻ. Tiếng Nepal nay được chính phủ Nepal sử dụng và là ngôn ngữ hàng ngày của dân cư trong cả nước. Tuy thế việc không chấp nhận sử dụng tiếng Nepal trong tòa án và chính quyền ở Nepal là một sự thách thức. Phiến quân theo chủ nghĩa Mao Trạch Đông coi việc công nhận các ngôn ngữ khác ở Nepal là một trong các mục tiêu theo đuổi của họ.

Khoảng 242.000 người (chiếm 35%) dân số đất nước Bhutan nói tiếng Nepal nếu tất cả những người tị nạn Bhutan được tính (các con số không chính thức cho rằng dân tộc Nepal ở Bhutan lên tới 30 hay 40%, chủ yếu ở miền nam)

Ở Ấn Độ, ước tính có 500.000 người nói tiếng Nepal trong tổng số 560.000 dân ở bang Sikkim. Ở các huyện Darjeeling và Jalpaiguri ở bang Tây Bengal có khoảng 1.400.000 người nói tiếng Nepal. Ở vùng đông bắc Ấn Độ (gồm 7 bang Assam, Meghalaya, Nagaland, Manipur, Tripura, Mizoram và Arunachal Pradesh) cũng có vài triệu người nói tiếng Nepal. Một cộng đồng nói tiếng Nepal đáng kể có mặt ở nhiều thành phố của Ấn Độ như Kolkata, Delhi, Bangalore, Visakhapatnam, Chennai, Mumbai và Hyderabad.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Type In Nepali Unicode
 Romanized Nepali Unicode Keyboard  developed by OOPSLite Technologies
 Nepali Unicode Romanized
 Nepali Unicode Traditional
 A set of free tools for typing, web search and email in Unicode Nepali
 A set of free materials for learning Nepali
 How to write Nepali 
 Download Nepali Word Processor: Madhyam developed by Balendu Sharma Dadhich
 Download Nepali Fonts
 Nepali alphabets, pronunciation and script
 Lipikaar Online Nepali Editor

Ngôn ngữ tại Nepal
Ngôn ngữ tại Assam
Biểu tượng quốc gia Nepal
Gurkha
Ngôn ngữ tại Sikkim
Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Ngôn ngữ tại Tây Bengal
Tiếng Dzongkha

Tiếng Dzongkha (; Wylie: rdzong-kha, )) là một ngôn ngữ ngôn ngữ Hán-Tạng được nói bởi hơn nửa triệu người và là ngôn ngữ chính thức của Vương quốc Bhutan. Từ "dzongkha" có nghĩa là thứ tiếng (kha) được nói tại dzong - tức những tu viện xây dựng theo kiến trúc dzong trên khắp Bhutan cho đến khi đất được này được thống nhất bởi Ngawang Namgyal, Zhabdrung Rinpoche đầu tiên, vào thế kỷ 17.

Phân loại 
Tiếng Dzongkha là một ngôn ngữ Nam Tạng. Nó có quan hệ gần với tiếng Sikkim (), ngôn ngữ quốc gia của vương quốc cổ Sikkim, và với những ngôn ngữ khác của Bhutan như tiếng Chocangaca, tiếng Brokpa, tiếng Brokkat và tiếng Lakha.

Tiếng Dzongkha có mối quan hệ xa hơn nhiều đối với tiếng Tạng. Dù người nói tiếng Dzongkha và tiếng Tạng đa phần không thể hiểu được nhau, dạng viết của cả hai đều được ảnh hưởng nặng bởi tiếng Tạng cổ điển, loại ngôn ngữ đã được tăng lữ dùng trong hàng thế kỷ, mà ở Bhutan được gọi là Chöke. Chöke cũng là ngôn ngữ giáo dục tại Bhutan cho tới đầu thập kỷ 1960 khi nó bị thay thế bởi tiếng Dzongkha.

Sử dụng
Tiếng Dzongkha là tiếng bản ngữ của tám huyện miền tây Bhutan (Wangdue Phodrang, Punakha, Thimphu, Gasa, Paro, Ha, Dagana và Chukha). Cũng có vài người nói gần Kalimpong, từng là một phần của Bhutan nhưng giờ là của Tây Bengal.

Tiếng Dzongkha được chọn làm ngôn ngữ quốc gia của Bhutan năm 1971. Việc học tiếng Dzongkha là điều bắt buộc tại tất cả trường học Bhutan, và nó là lingua franca tại các quận phía đông và nam.

Ngữ âm 
Tiếng Dzongkha là một ngôn ngữ thanh điệu với hai thanh: cao và thấp.

Phụ âm 
Tất cả phụ âm đều có thể bắt đầu âm tiết. Ở đầu của âm tiết thanh thấp, phụ âm đều hữu thanh. Các phụ âm bật hơi, , và  không có mặt ở âm tiết thanh thấp. Âm  có thể là âm rung  hay âm rung xát , và được vô thanh hóa ở cụm phụ âm đầu ở âm tiết thanh cao.

 là âm răng. Âm tắc xát và xát vòm có thể là âm chân răng-vòm hay là vòm thường.

Chỉ có một vài phụ âm có thể làm phụ âm cuối, thường gặp nhất là .  cuối âm tiết (và nhất là cuối từ) thường bị lượt đi với kết quả là nguyên âm đứng trước nó được mũi hóa và dài hóa. Âm  cuối từ cũng thường bị bỏ đi, trừ trường hợp phát biểu trang trọng. Trong lối nói nói trang trọng hay văn chương, hai âm  và  cũng có thể làm phụ âm cuối; và dù hiếm,  cũng là phụ âm cuối.

Nguyên âm 
 Khí có thanh thấp, nguyên âm thường được phát âm hà hơi (breathy).
 Ở âm tiết đóng,  biến thường giữa  và , cách thứ hai phổ biến hơn.
  biến thiên giữa  và .
  biến thiên giữa  và , cách thứ hai phổ biến trong âm tiết đóng.
  biến thiên giữa  và .
  là , nhưng có xu hướng trở thành , nhất là ở âm tiết đóng. 
  nằm giữa  và .
  có khi trở thành , nhất là ở âm tiết đóng.
 Khi được mũi hóa hay theo sau bởi , nguyên âm luôn dài.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Dzongkha Development Commission Thimphu, Bhutan
 Ethnologue entry on Dzongkha
 Dzongkha-English Dictionary - རྫོང་ཁ་ཨིང་ལིཤ་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད།
 Dzongkha podcast 
 Dzongkha Romanization for Geographical Names

Ngôn ngữ tại Bhutan

Ngôn ngữ viết bằng chữ Tạng
Tiếng Kannada

Tiếng Kannada (ಕನ್ನಡ Kannaḍa) là một trong các ngôn ngữ chính của Ấn Độ, thuộc ngữ hệ Dravida chủ yếu được sử dụng ở bang Karnataka. Người sử dụng tiếng Kannada là khoảng 50 triệu người, khiến đây là ngôn ngữ lớn thứ 27 trên thế giới. Đây cũng là một ngôn ngữ chính tại Ấn Độ và là ngôn ngữ chính thức của bang Karnataka.

Đặc điểm 
Tiếng Kannada sử dụng chữ Kannada, vốn được phát triển từ chữ Kadamba. Tiếng Kannada đã được khắc lên đá từ thiên niên kỷ đầu tiên của Công Nguyên, và văn phạm tiếng Kannada cổ trở nên hưng thịnh trong thế kỷ thứ VI và thế kỷ thứ IX. Thuở đó văn phạm tiếng Kannada là thứ tiếng danh giá nhất của cả Ấn Độ. Chính phủ Ấn Độ hiện nay công nhận tiếng Kannada là ngôn ngữ cổ. Tiếng Kannada chịu ảnh hưởng từ tiếng Phạn. Vào thời tiếng Kannada Trung đại (thế kỷ XIV đến XVIII), tiếng Phạn đã ảnh hưởng nhiều đến cách từ vựng, ngữ pháp và phong cách văn chương Ấn Độ cũng như các nước trong vùng ảnh hưởng của Phật giáo.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Kannada Question-Answer Website 
 Kannada Learning Center 
 Kannaḍa-English dictionary

Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Ngữ hệ Dravida
Ngôn ngữ cổ điển tại Ấn Độ

Ngôn ngữ tại Kerala
Ngôn ngữ tại Karnataka
Ngôn ngữ tại Andhra Pradesh
Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Ngôn ngữ tại Tamil Nadu
Ngôn ngữ tại Telangana