Phong Nha

Phong Nha là một xã thuộc tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.

Lịch sử 

Địa bàn xã Phong Nha ban đầu bao gồm 4 làng cổ được hình thành vào khoảng thế kỷ XIV–XVI là: Cù Lạc, Phong Nha, Gia Tịnh, Xuân Sơn. Đến thời nhà Nguyễn, các làng này lần lượt được gọi là xã Cù Lạc, phường Phong Nha, trang Gia Tịnh và trang Xuân Sơn thuộc tổng Cao Lao, huyện Bố Trạch, phủ Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Sau Cách mạng Tháng Tám, các làng nói trên thuộc xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch. Tháng 6 năm 1955, xã Sơn Trạch được chia thành bốn xã: Sơn Trạch, Liên Trạch, Hưng Trạch, Cự Nẫm.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 862/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Quảng Bình (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó, thành lập thị trấn Phong Nha trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Sơn Trạch.

Ngày 01 tháng 07 năm 2025, theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Quảng Trị (mới) năm 2025, xã Phong Nha được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Lâm Trạch, xã Xuân Trạch, xã Phúc Trạch và thị trấn Phong Nha.

Địa lý 
Xã Phong Nha có vị trí chiến lược nằm ở cửa ngõ phía Tây của tỉnh, là tâm điểm của tuyến du lịch đường Hồ Chí Minh:

 Diện tích: 358,1 km².
 Dân số: 39.254 người (2025).

Địa hình của xã cực kỳ đa dạng, bao gồm vùng núi đá vôi (thuộc hệ thống Kẻ Bàng), thung lũng sông Son và các vùng gò đồi thấp.

Xã Phong Nha có vị trí địa lý:

Phía bắc giáp xã Tuyên Hoá và xã Nam Ba Đồn

Phía tây giáp xã Kim Phú và xã Thượng Trạch

Phía đông giáp xã Nam Gianh,xã Bắc Trạch và xã Bố Trạch

Phía nam giáp xã Thượng Trạch.

Hành chính
Sau khi sáp nhập, hệ thống trụ sở làm việc của xã Phong Nha được bố trí phân tán để tận dụng cơ sở vật chất cũ và đảm bảo công tác quản lý:

 Trụ sở Đảng ủy xã: Đặt tại trụ sở UBND thị trấn Phong Nha (cũ).
 Trụ sở HĐND và UBND xã: Đặt tại trụ sở xã Phúc Trạch (cũ).

Việc bố trí trụ sở UBND xã tại khu vực Phúc Trạch nhằm đảm bảo tính trung tâm địa lý, thuận tiện cho người dân từ các hướng (Xuân Trạch, Lâm Trạch và Phong Nha) di chuyển đến giao dịch hành chính. Xã cũng tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính thông qua mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công hoạt động ngay sau ngày sáp nhập.

Du lịch 
Hiện nay, xã Phong Nha là nơi tập trung các cơ sở dịch vụ du lịch chủ chốt của Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Các địa điểm nổi tiếng đang được khai thác phục vụ du khách bao gồm: Động Phong Nha, Động Tiên Sơn, Suối nước Moọc và tuyến du lịch Sông Chày – Hang Tối.

Di tích 
Trên địa bàn xã, bên bờ sông Son có di tích lịch sử Bến phà Xuân Sơn. Trong những năm 1960 của cuộc chiến tranh Việt Nam, bến phà này đóng vai trò quan trọng trong việc đưa người và xe sang sông để chi viện cho chiến trường miền Nam. Hoạt động chủ yếu diễn ra vào ban đêm; ban ngày, các phương tiện như phà, ca nô và cầu phao được tháo dỡ và cất giấu kín đáo trong động Phong Nha để tránh máy bay Mỹ oanh tạc. Do vị trí chiến lược trên tuyến vận tải tiếp tế, bến phà Xuân Sơn từng là trọng điểm bị đánh phá khốc liệt.

Bến phà Xuân Sơn đã được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia vào năm 1986. Đến ngày 9 tháng 12 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2383/QĐ-TTg, xếp hạng Bến phà Xuân Sơn là di tích quốc gia đặc biệt, thuộc hệ thống di tích lịch sử đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh tại Quảng Trị.

Chú thích