Thới Bình (xã)

Thới Bình là một xã thuộc tỉnh Cà Mau, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thới Bình có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tân Lộc và xã Trí Phải
Phía tây giáp xã Khánh An và xã Nguyễn Phích
Phía nam giáp xã Hồ Thị Kỷ
Phía bắc giáp xã Biển Bạch và xã Trí Phải.

Xã Thới Bình có diện tích 121 km², dân số năm 2024 là 38.116 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Hành chính
Xã Thới Bình được chia thành 18 ấp: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, Thới Bình.

Lịch sử

Nguồn gốc địa danh
Triều Nguyễn, Thới Bình được chia thành 4 thôn: Tân Thới, Kiến An, Cửu Vạn và Tân Bình. Sau khi thực dân Pháp đánh chiếm Thới Bình, 4 thôn nhỏ trở thành 4 làng và sau này được sáp nhập thành một làng mới, gọi là làng Thới Bình.

Năm 1924, làng Thới Bình chỉ là vùng đất hoang sơ, khắc nghiệt nên rất ít cư dân sinh sống. Chỉ một số người từ vùng trên xuống mưu sinh bằng nghề chính là trao đổi mua bán. Dần dần, Thới Bình trở nên đông đúc và nhộn nhịp. Thấy được sự phát triển của ngã ba sông Thới Bình thuận lợi cho việc giao thương, buôn bán, nên quan lại phong kiến tranh nhau cất phố, lập thôn và hình thành nên chợ Thới Bình.

Ban đầu, dãy phố chỉ được cất tạm bợ, đến năm 1940, thực dân Pháp cai trị, cất lại khu phố bằng gỗ dầu, lợp ngói, cột được xây bằng gạch. Khu phố có tất cả trên 100 căn, mỗi căn rộng 4m và dài 12m, chia làm hai dãy, được che mát bởi hàng cây còng to. Khu phố sau khi cất xong được bán lại cho những thương lái người Việt, người Hoa. Từ đó, khu phố lầu bên bờ sông Trẹm được hình thành. Gọi là phố lầu nhưng thật ra cả dãy phố chỉ được khoảng hai hoặc ba căn có gác cao, được xây cất khang trang hơn so với những căn khác. Khu phố được hình thành bởi hai dãy phố đối mặt và cách nhau bằng một con đường, mỗi dãy đều có kiến trúc riêng và rất thuận tiện cho việc trao đổi buôn bán.

Thời Pháp thuộc
Ngày 16 tháng 5 năm 1911, Toàn quyền Đông Dương quyết định nâng lên thành quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu.

Ngày 5 tháng 10 năm 1917, quận Cà Mau gồm 2 tổng Quảng Xuyên, Quảng Long và các làng Tân Lộc, Tân Lợi, Tân Phú, Thới Bình của tổng Long Thủy.

Ngày 6 tháng 4 năm 1923, tách các làng Tân Lợi, Tân Lộc, Thới Bình của tổng Long Thủy lập tổng mới Long Thới thuộc quận Cà Mau.

Ngày 5 tháng 4 năm 1944, thành lập quận Thới Bình thuộc tỉnh Bạc Liêu bao gồm tổng Thới Bình.

Ngày 6 tháng 10 năm 1944, đổi tên quận Thới Bình thành quận Cà Mau Bắc . Sau đó, lại giải thể quận Cà Mau Bắc, sáp nhập vào địa bàn quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu.

Giai đoạn 1956 – 1975
Ngày 9 tháng 3 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 32-VN về việc thành lập tỉnh Cà Mau trên cơ sở sáp nhập quận Cà Mau, quận Quảng Xuyên và 4 xã thuộc quận Giá Rai (Định Thành, Hòa Thành, Tân Thành, Phong Thạnh Tây) của tỉnh Bạc Liêu.

Năm 1949, thành lập xã Biển Bạch trên cơ sở một phần của xã Thới Bình.

Năm 1950, thành lập xã Trí Phải trên cơ sở một phần của xã Thới Bình.

Ngày 20 tháng 6 năm 1956, xã Thới Bình thuộc huyện Thới Bình mới thành lập, tỉnh Cà Mau.

Ngày 20 tháng 6 năm 1956, Ủy ban Kháng chiến – Hành chính Nam Bộ ban hành Quyết định về việc thành lập huyện Thới Bình trên cơ sở 8 xã: An Xuyên, Biển Bạch, Tân Lộc, Tân Lợi, Tân Phú, Tân Thành, Thới Bình, Trí Phải.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh số 143-NV về việc thành lập tỉnh An Xuyên trên cơ sở đổi tên tỉnh Cà Mau.

Khi đó, quận Thới Bình thuộc tỉnh An Xuyên gồm 4 xã: Khánh An, Khánh Lâm, Tân Phú, Thới Bình. Quận lỵ đặt tại xã Thới Bình.

Ngày 5 tháng 8 năm 1957, quận Thới Bình gồm 4 xã: Khánh An, Khánh Lâm, Tân Phú, Khánh Bình và quận lỵ đặt tại Thới Bình.

Từ năm 1963 đến năm 1967, chuyển xã Vĩnh Thuận và xã Vĩnh Phong của huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang cho huyện Thới Bình.

Năm 1970, quận Thới Bình gồm 4 xã: Khánh An, Khánh Bình, Khánh Lâm, Tân Phú.

Đến năm 1972, tỉnh An Xuyên giao thêm cho quận Thới Bình 3 xã: Khánh An, Khánh Lâm, Nguyễn Phích.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, huyện Thới Bình thuộc tỉnh Cà Mau.

Giai đoạn 1975 - nay
Sau năm 1975, quận Thới Bình đổi thành huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc hợp nhất tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau và 2 huyện An Biên, Vĩnh Thuận (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc hợp nhất tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc hợp nhất tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Bạc Liêu – Cà Mau.

Ngày 10 tháng 3 năm 1976, Chính phủ ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Minh Hải trên cơ sở đổi tên tỉnh Bạc Liêu – Cà Mau.

Ngày 29 tháng 12 năm 1978, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 326-CP về việc thành lập huyện U Minh trên cơ sở 3 xã Khánh An, Khánh Lâm, Nguyễn Phích của huyện Thới Bình và thành lập thị trấn Thới Bình – thị trấn huyện lỵ của huyện Thới Bình trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Thới Bình.

Ngày 25 tháng 7 năm 1987, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 275-CP về việc:
Chia xã Thới Bình thành 3 xã: Thới Thuận, Thới Bình và Thới Hòa.
Xác định ranh giới của thị trấn Thới Bình như sau:
Phía đông giáp xã Thới Bình
Phía tây giáp xã Khánh Thới và kênh Lâm Trường, huyện U Minh
Phía nam giáp xã Thới Hòa và xã Khánh Thới
Phía bắc giáp xã Thới Thuận.

Ngày 2 tháng 2 năm 1991, Ban Tổ chức – Cán bộ của Chính phủ ban hành Quyết định số 51/QĐ-TCCP về việc sáp nhập xã Thới Hòa vào xã Thới Bình.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Minh Hải thành Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau. Khi đó, thị trấn Thới Bình và xã Thới Bình thuộc huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Bạc Liêu vào tỉnh Cà Mau.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1655/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Cà Mau năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Thới Bình thuộc tỉnh Cà Mau trên cơ sở toàn bộ 21 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 13.030 người của thị trấn Thới Bình và toàn bộ 100 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 25.086 người của xã Thới Bình thuộc huyện Thới Bình.

Xã Thới Bình có 121 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 38.116 người.

Kinh tế - xã hội

Thới Bình là xã phát triển kinh tế dựa vào nông nghiệp là chủ yếu. Điều kiện tự nhiên của vùng đất Thới Bình thích hợp cho việc nuôi cua, nuôi tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm càng xanh, trồng lúa trên đất nuôi tôm. Bên cạnh đó, một số xã vùng ngọt của huyện thích hợp cho độc canh cây lúa.

Giáo dục
Xã Thới Bình có 1 trường cấp THPT là trường THPT Thới Bình, tự hào là một trong những ngôi trường có bề dày lịch sử. Cuối năm 2016, trường THPT Thới Bình là trường thứ 2 ở cấp THPT của tỉnh Cà Mau được công nhận đạt chuẩn Quốc gia (sau trường THPT Đầm Dơi).

Ngoài ra, còn hệ thống các trường Tiểu học, THCS phân bố khắp địa bàn.

Y tế 
Xã có 2 Trung tâm Y tế lớn là trung tâm y tế huyện Thới Bình cũ và Phòng khám đa khoa Gia đình cùng hệ thống trạm y tế rải điều khắp xã, đủ đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người dân.

Văn hóa

Âm nhạc
 Bên dòng sông Trẹm : Phan Ni Tấn 
 Đêm Thới Bình : Hoàng Bửu
 Thới Bình - Sông Trẹm Và Nỗi Nhớ : Lý Vũ Duy Phương
 Áo mới Cà Mau : Thanh Sơn 
 Qua miền sông Trẹm : Trần Quốc Khải (Thơ: Trương Hòa Bình) 
 Ấp Xóm Lá: Thanh Sơn 
 Đất mũi Cà Mau : Hoàng Hiệp
 Thương về Cà Mau : Vũ Đức Sao Biển

Văn học
Xã Thới Bình là địa danh gắn liền với tiểu thuyết Bên dòng sông Trẹm của Dương Hà, truyện xoay quanh mối tình đầy trắc trở giữa chàng trai Triệu Vĩ và cô thôn nữ Mỹ Lan bên dòng sông Trẹm. Tác phẩm được đánh giá là tiểu thuyết tình cảm - tâm lý xã hội đặc sắc, phản ánh xung đột giai cấp và những định kiến phong kiến ở vùng quê Nam Bộ giữa thế kỷ XX

Tác phẩm đã được chuyển thể thành nhiều loại hình nghệ thuật:
 Cải lương: Soạn giả Huỳnh Anh chuyển thể thành vở cải lương nổi tiếng với sự tham gia của các nghệ sĩ Minh Phụng , Phượng Liên, Kiều Tiên, Bảo Quốc.
 Phim: 
Đạo diễn Lê Dân dựng thành phim cùng tên với các diễn viên như Y Phụng , Lê Tuấn Anh, Lê Công Tuấn Anh, Hồng Đào, Lê Khanh.

Phim truyền hình "Giọt lệ bên sông" (2015) của đạo diễn Hoàng Tấn Cường với sự tham gia của những diễn viên như: Lương Thế Thành, Nhật Kim Anh, Kim Xuân, ... 

Trong tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi nhân vật chính An lưu lạc đến xóm chợ và được dì Tư Béo cưu mang, cho làm ở quán ăn nên thoát cảnh đói khổ. Tại đây, An gặp vợ chồng Tư Mắm và phát hiện họ là Việt gian. Bị lộ, An chạy trốn, vợ chồng Tư Mắm đốt quán của dì Tư Béo rồi bỏ đi. Dì Tư Béo định dẫn An lên Thới Bình sinh sống nhưng An quyết ở lại, tiếp tục cuộc sống lang thang.

Các truyện trong Hương rừng Cà Mau của Sơn Nam, tập truyện này gồm 18 câu chuyện ngắn viết về vùng đất U Minh Hạ , Thới Bình và Cà Mau

Địa danh Thới Bình cũng là địa danh chính trong tác phẩm Gửi vợ miền Nam của Nguyễn Bính, một số địa danh của xã được nhắn đến trong tác phẩm như: Kênh Chắc Băng, Kinh Ba, Đồn Ngã Bảy

Di tích lịch sử - văn hóa

 Đình thần Thới Bình.
Chùa Bà Thiên Hậu (chùa Bà Mã Châu).
Chùa Lôi Âm.
Địa điểm trận thảm sát của thực dân Pháp tại kênh Cái Sắn
Đền thờ Vua Hùng
Địa điểm trận thảm sát của Mỹ - Ngụy tại lung Máng Diệc

Lễ hội truyền thống
 Lễ Hạ điền (cúng Thần nông) 
Diễn ra vào mùng 10-11/5 âm lịch hàng năm tại Đình thần Thới Bình, với mục đích cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đình còn lưu giữ sắc thần do Vua Tự Đức phong năm 1852, với các nghi thức thỉnh sắc, cúng chính lễ, hát bội
 Lễ Kỳ yên - Cầu an 
Tổ chức vào ngày 21/2 âm lịch hàng năm, cũng tại Đình thần Thới Bình.

Di sản văn hóa phi vật thể
Nghệ thuật nhạc trống lớn của người Khmer xã Thới Bình - di sản văn hóa phi vật thể đã được công nhận cấp quốc gia .

Ngoài ra, đồng bào Khmer ở Thới Bình còn duy trì các lễ hội và nghệ thuật truyền thống :

- Tết Chôl Chnăm Thmây (Tết năm mới)

- Lễ Sene Dolta (cúng ông bà)

- Lễ Ok om bok

- Nghệ thuật sân khấu Dù kê

Ẩm thực
Thới Bình nổi tiếng với mắm cá lóc Thới Bình - đặc sản đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể, cùng các món ăn đặc trưng của tỉnh Cà Mau như: tôm, cua Cà Mau, dưa bồn bồn, lẩu mắm, cháo cá kèo, ...

Giao thông

Đường bộ
Xã có các tuyến đường chính như sau: Đường Hành lang ven biển phía Nam (đường Xuyên Á), Đường tỉnh 983 và 983B nối trung tâm xã với Biển Tây và Quốc lộ 63, Đường cao tốc Cần Thơ – Cà Mau (CT.01), Đường tỉnh 961 nối trung tâm xã với cầu Khánh An

Đường thủy
Sông Trẹm là con sông lớn duy nhất chảy qua địa bàn xã, đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển, trao đổi hàng hóa giữa Cà Mau với An Giang. Còn một số tuyến đường thủy quan trọng khác là kênh xáng Chắc Băng, bắt nguồn từ ngã ba sông Trẹm tại xã Thới Bình đi về tỉnh An Giang và thành phố Cần Thơ, Kênh Láng Trâm bắt nguồn từ Sông Trẹm ở xã Thới Bình đổ ra Kênh Xáng Cà Mau - Bạc Liêu ở xã  Phong Thạnh phục vụ giao thương giữa tỉnh Cà Mau và thành phố Cần Thơ.

Giao thông công cộng

Thới Bình là xã có hoạt động giao thông vận tải công cộng phát triển. Từ phường Tân Thành để về Thới Bình có 2 tuyến xe buýt: tuyến TP. Cà Mau – TT. Thới Bình hoạt động trên quốc lộ 63 và tuyến TP. Cà Mau – Thứ Bảy (An Biên , An Giang ) hoạt động trên tuyến đường Hành lang ven biển phía Nam (đường Xuyên Á).

Chú thích

Tham khảo