Ali Khamenei

Ali Hosseini Khamenei (19 tháng 4 năm 1939 – 28 tháng 2 năm 2026) là một giáo sĩ và chính trị gia người Iran, từng giữ chức Lãnh tụ Tối cao Iran từ năm 1989 cho đến khi bị Israel và Hoa Kỳ ám sát năm 2026. Ông là người thứ hai nắm giữ vị trí Lãnh tụ Tối cao Iran và trước đó từng là Tổng thống Iran từ năm 1981 đến 1989. Với nhiệm kỳ Lãnh tụ Tối cao kéo dài  năm, ông là nhà lãnh đạo Iran có thời gian cầm quyền dài nhất kể từ thời Shah Mohammad Reza Pahlavi.

Sinh ra trong gia tộc Khamenei, ông theo học tại một  (trường giáo luật) ở quê nhà Mashhad, sau đó đến định cư tại Qom vào năm 1958, nơi ông dự các buổi giảng của Ruhollah Khomeini. Khamenei đã tham gia các hoạt động đối lập chống lại vị vua cuối cùng của Iran là Mohammad Reza Pahlavi, và từng bị bắt giữ sáu lần trước khi bị chính quyền Shah lưu đày trong ba năm. Khamenei là một nhân vật chủ chốt trong cuộc Cách mạng Iran 1978–1979, và sau khi cách mạng thành công, ông đã đảm nhiệm nhiều chức vụ trong chính quyền Cộng hòa Hồi giáo Iran mới thành lập. Sau cuộc cách mạng, ông là mục tiêu của một vụ ám sát hụt khiến cánh tay phải của ông bị liệt. Kể từ đó, ông liên tục đối mặt với những lời đe dọa ám sát từ phía Israel. Khamenei giữ chức Tổng thống Iran thứ ba từ năm 1981 đến 1989 trong thời gian diễn ra Chiến tranh Iran–Iraq, giai đoạn mà ông đã thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Sau khi Khomeini qua đời vào năm 1989, Khamenei được bầu chọn làm Lãnh tụTối cao.

Trên cương vị Lãnh tụ Tối cao, Khamenei ủng hộ chương trình hạt nhân của Iran cho mục đích dân sự, đồng thời ban hành một fatwa (sắc lệnh tôn giáo) cấm sản xuất vũ khí hủy diệt hàng loạt. Khamenei thúc đẩy tư nhân hóa nền kinh tế đối với các ngành công nghiệp nhà nước và tận dụng trữ lượng dầu mỏ cùng khí đốt để biến Iran thành một "siêu cường năng lượng". Chính sách đối ngoại của ông tập trung vào Chủ nghĩa Islam Shia và xuất khẩu Cách mạng Iran. Khamenei đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), biến tổ chức này thành công cụ chính để kiểm soát quyền lực trong nước và gây ảnh hưởng trong khu vực.  Dưới thời Khamenei, Iran đã hỗ trợ liên minh Trục Kháng chiến trong Nội chiến Syria, Chiến tranh Iraq (2013–2017), Nội chiến Yemen (2014–nay) và Chiến tranh Gaza, cũng như hỗ trợ Nga trong cuộc xâm lược Ukraina. Là một người chỉ trích gay gắt Israel và chủ nghĩa phục quốc Do Thái, Khamenei ủng hộ người Palestine trong cuộc xung đột Israel–Palestine; các phát ngôn của ông bao gồm cả những lời kêu gọi hủy diệt đất nước Israel cũng như các luận điệu bài Do Thái. Dưới thời Khamenei, Iran đã tham gia vào các cuộc chiến tranh ủy nhiệm với Israel và Saudi Arabia; vào năm 2025, căng thẳng với Israel đã leo thang thành một cuộc xung đột vũ trang kéo dài 12 ngày.

Được nhìn nhận là một nhà lãnh đạo cứng rắn đầy thực dụng, Khamenei đã gạt sang bên lề các phe phái cánh tả, giới giáo sĩ ôn hòa cũng như những người bất đồng chính kiến, dù đôi khi ông vẫn chủ động nới lỏng các biện pháp hạn chế mỗi khi sự ổn định hay tính chính danh của chế độ bị đe dọa. Sự lãnh đạo của ông gắn liền với việc mở rộng quân sự hóa nhà nước và củng cố quyền lực trong văn phòng Lãnh tụ Tối cao. Khamenei cũng đối mặt với nhiều làn sóng phản đối, bao gồm biểu tình sinh viên năm 1999, biểu tình bầu cử năm 2009, Biểu tình Iran 2011–2012, Biểu tình Iran 2017–2018, Tổng bãi công và biểu tình Iran 2018–2019, Biểu tình Iran 2019–2020, Biểu tình Mahsa Amini, và Biểu tình Iran 2025–2026. Nhiều nhà báo, blogger và các cá nhân khác đã bị đưa ra xét xử tại Iran với cáo buộc xúc phạm Lãnh đạo Tối cao Khamenei, thường đi kèm với các cáo buộc báng bổ. Các bản án giành cho họ bao gồm phạt roi và tù giam; một số người đã tử vong trong khi bị giam giữ. Khamenei cũng được biết đến với danh hiệu Ayatollah và được coi là một trong những  (nguồn noi theo) hàng đầu của người Hồi giáo Shia trên thế giới. Những người chỉ trích Khamenei coi ông là một kẻ chuyên quyền áp bức, chịu trách nhiệm về các hành vi đàn áp, giết người hàng loạt và các hành vi bất công khác.

Thiếu thời và học vấn  

Ali Khamenei sinh ngày 19 tháng 4 năm 1939 tại Mashhad, là con của ông Javad Khamenei—một giáo sĩ sinh ra tại Najaf, Iraq—và bà Khadijeh Mirdamadi (con gái của Hashem Mirdamadi). Khamenei là con thứ hai trong một gia đình có tổng cộng 8 người con. Hai người anh em trai của ông cũng là giáo sĩ; trong đó người em trai là Hadi Khamenei, một giáo sĩ kiêm biên tập viên báo chí. Chị gái của ông, bà Fatemeh Hosseini Khamenei, qua đời năm 2015 ở tuổi 89. Về nguồn gốc sắc tộc, cha ông là người Azerbaijan đến từ Khamaneh, còn mẹ ông là người Ba Tư gốc Yazd. Tổ tiên của ông đến từ Tafresh (thuộc Tỉnh Markazi ngày nay), sau đó đã di cư từ quê gốc Tafresh đến Khamaneh gần Tabriz.

Quá trình học tập của Khamenei bắt đầu từ năm 4 tuổi với việc học Kinh Qur'an tại Maktab (trường truyền thống); sau đó ông hoàn thành các cấp độ học thuật cơ bản và nâng cao tại hawza (chủng viện) của Mashhad, dưới sự dẫn dắt của các giáo sư như Sheikh Hashem Qazvini và Ayatollah Milani. Tại Mashhad, ông cũng thường xuyên tiếp xúc với các trí thức thế tục cũng như Phong trào Những người Xã hội Thờ phụng Thượng đế – một tổ chức chính trị ủng hộ Chủ nghĩa xã hội Hồi giáo và chịu ảnh hưởng từ các nhân vật như Karl Marx, Che Guevara, Tito và Ali Shariati. Khamenei đã tham gia các buổi hội thảo và thuyết giảng của họ; theo Abbas Milani, điều này đã tác động đến tư tưởng Chủ nghĩa Thế giới thứ ba của ông sau này. Năm 1957, ông đến Najaf, nhưng sớm quay lại Mashhad do cha ông không muốn ông ở lại đó. Đến năm 1958, ông định cư tại Qom, nơi ông theo học các lớp của Seyyed Hossein Borujerdi và Ruhollah Khomeini. Giống như nhiều giáo sĩ hoạt động chính trị khác vào thời điểm đó, Khamenei quan tâm đến chính trị hơn là nghiên cứu tôn giáo thuần túy.

Sự nghiệp chính trị giai đoạn đầu (thập niên 1960–1981) 
 

Theo thông tin từ trang web cá nhân, dưới triều đại của Vua Mohammad Reza Pahlavi, Khamenei từng 6 lần bị bắt giam và bị lưu đày trong suốt 3 năm. Ông là một trong những nhân vật nòng cốt của cuộc Cách mạng Iran và là trợ thủ thân cận của Ruhollah Khomeini. Kể từ khi nền Cộng hòa Hồi giáo được thiết lập, Khamenei đã kinh qua nhiều trọng trách trong bộ máy chính quyền. Từ ngày 14 tháng 4 năm 1979, ông đảm nhiệm vị trí đứng đầu ban phụng vụ của tổ chức Astan Quds Razavi. Theo nhà phân tích Muhammad Sahimi, sự nghiệp chính trị của Khamenei thực sự thăng tiến sau cách mạng nhờ sự tiến cử của Akbar Hashemi Rafsanjani—người khi đó đã đưa ông vào vòng thân cận của lãnh tụ Khomeini. Sau đó, thông qua sự sắp xếp của Hassan Rouhani (lúc bấy giờ là đại biểu Quốc hội), Khamenei đã có được chức vụ quan trọng đầu tiên trong Chính phủ Cách mạng Lâm thời với vai trò Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Năm 1980, sau khi Hussein-Ali Montazeri rời vị trí, Ruhollah Khomeini đã bổ nhiệm Ali Khamenei làm Imam dẫn dắt buổi cầu nguyện thứ Sáu tại Tehran. Trước đó, ông cũng có thời gian ngắn giữ chức Thứ trưởng Quốc phòng (từ cuối tháng 7 đến ngày 6 tháng 11 năm 1979) và kiêm nhiệm vai trò giám sát Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Ngoài ra, với tư cách đại diện của Ủy ban Quốc phòng thuộc Quốc hội, ông cũng trực tiếp có mặt tại chiến trường để điều phối các hoạt động quân sự.

Mưu sát hụt  

Khamenei đã may mắn thoát chết trong một vụ ám sát do tổ chức Mujahedin-e Khalq thực hiện bằng một quả bom giấu trong máy ghi âm. Sự việc xảy ra vào ngày 27 tháng 6 năm 1981, khi Khamenei vừa từ tiền tuyến trở về và đến dự buổi thuyết giảng định kỳ thứ Bảy tại Thánh đường Aboozar. Sau buổi cầu nguyện đầu tiên, ông bắt đầu giải đáp các câu hỏi của các tín đồ viết trên giấy. Đúng lúc đó, một thanh niên tiến đến nhấn nút và đặt chiếc máy ghi âm kẹp giữa các lớp giấy lên bàn ngay trước mặt Khamenei. Chỉ một phút sau, chiếc máy phát ra tiếng rít chói tai rồi bất ngờ phát nổ. Phía bên trong vỏ máy ghi âm có dòng chữ: "Món quà của Nhóm Furqan gửi tới Cộng hòa Hồi giáo".

Quá trình điều trị của Khamenei kéo dài nhiều tháng do các vết thương nghiêm trọng ở tay, dây thanh quản và phổi. Vụ nổ đã để lại di chứng vĩnh viễn, khiến ông mất khả năng cử động cánh tay phải.

Nhiệm kỳ Tổng thống (1981–1989)  

Năm 1981, sau vụ ám sát Mohammad-Ali Rajai, Khamenei đã đắc cử Tổng thống Iran với số phiếu áp đảo (97%) trong cuộc bầu cử tháng 10 năm 1981 – cuộc bầu cử mà chỉ có bốn ứng cử viên được Hội đồng Giám hộ phê duyệt. Khamenei trở thành vị giáo sĩ đầu tiên nắm giữ chức vụ này. Ban đầu, Ruhollah Khomeini vốn muốn giữ giới giáo sĩ đứng ngoài ghế Tổng thống, nhưng sau đó ông đã thay đổi quan điểm. Trong cuộc bầu cử năm 1985, khi cũng chỉ có ba ứng cử viên được phê chuẩn, Ali Khamenei đã tái đắc cử với 87% số phiếu bầu.

Trong diễn văn nhậm chức, Khamenei tuyên bố sẽ loại bỏ "sự chệch hướng, chủ nghĩa tự do và các phe cánh tả chịu ảnh hưởng từ Mỹ". Theo tổ chức Iran Chamber, các hoạt động phản kháng chính quyền quyết liệt vào đầu thập niên 1980 — bao gồm cả biểu tình ôn hòa lẫn bạo động, ám sát, hoạt động du kích và khởi nghĩa — đã bị đáp trả bằng các biện pháp đàn áp và bạo lực nhà nước, cả trước và trong nhiệm kỳ tổng thống của Khamenei. Hàng nghìn thành viên thuộc các nhóm nổi dậy đã bị tiêu diệt, thường là thông qua các phiên tòa cách mạng. Đến năm 1982, chính phủ thông báo sẽ thắt chặt kiểm soát các tòa án này, dù vậy, nhiều nhóm chính trị vẫn tiếp tục bị đàn áp trong suốt nửa đầu thập niên 1980.

Trong Chiến tranh Iran–Iraq  

Trong những năm 1980, Khamenei là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của Iran xuyên suốt cuộc Chiến tranh Iran–Iraq, ông cũng đã thiết lập mối quan hệ mật thiết với Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (lực lượng hiện nắm giữ quyền lực rất lớn) trong giai đoạn này. Quân đoàn Vệ binh Cách mạng đã được triển khai để trấn áp các phe phái đối lập với chính quyền Cộng hòa Hồi giáo Iran. Trên cương vị Tổng thống, ông nổi tiếng là người quan tâm sâu sát đến các vấn đề quân sự, ngân sách và các chi tiết quản lý hành chính. Sau khi quân đội Iraq bị đẩy lui khỏi lãnh thổ Iran vào năm 1982, Khamenei đã trở thành một trong những người phản đối chính việc mở cuộc phản công sang lãnh thổ Iraq. Đây là quan điểm mà ông chia sẻ chung với Thủ tướng Mir-Hossein Mousavi, người mà sau này ông sẽ có những xung đột gay gắt trong các cuộc biểu tình bầu cử năm 2009.

Lãnh tụ Tối cao (1989–2026)

Đắc cử Lãnh tụ Tối cao 
Vào năm 1989, Ayatollah Khomeini đã bãi nhiệm tư cách người kế vị chính trị của Ayatollah Montazeri và lựa chọn Khamenei thay thế. Do tại thời điểm đó, Khamenei chưa phải là một marja''' hay ayatollah, Hội đồng Chuyên gia đã phải tiến hành tu chính hiến pháp để trao cho ông cương vị Lãnh tụ Tối cao mới của Iran (một quyết định từng vấp phải sự phản đối của một số đại giáo sĩ). Khamenei chính thức kế nhiệm Ruhollah Khomeini sau khi vị lãnh tụ này qua đời, ông được Hội đồng Chuyên gia bầu làm Quyền Lãnh tụ Tối cao vào ngày 4 tháng 6 năm 1989.

 Biểu tình 2025–2026  

Trong cuộc biểu tình tại Iran giai đoạn 2025–2026, Khamenei đã trở thành tâm điểm của sự phẫn nộ trong công chúng. Những người biểu tình liên tục hô vang các khẩu hiệu như "Cái chết cho kẻ độc tài!", "Cái chết cho Khamenei", và "Năm nay là năm của máu, Khamenei sẽ bị lật đổ". Bên cạnh đó, nhiều hình ảnh và video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy cảnh phụ nữ Iran dùng những bức ảnh đang cháy của Lãnh tụ Tối cao để châm thuốc lá—một hành động bị coi là trọng tội theo luật pháp Iran. Theo đài NDTV, hành vi này thể hiện "sự thách thức trực tiếp đối với quyền lực tôn giáo và chính trị của quốc gia". Đáp trả lại làn sóng này, Khamenei đã thừa nhận trong các phát biểu công khai rằng những bất mãn về kinh tế của người dân—như lạm phát, sự sụp đổ của đồng rial và những khó khăn của giới tiểu thương—là chính đáng. Tuy nhiên, ông phân biệt rạch ròi giữa "người biểu tình" và "những kẻ bạo loạn", tuyên bố rằng "những kẻ bạo loạn phải bị trừng trị thích đáng", đồng thời cho phép và khuyến khích các biện pháp trấn áp cứng rắn từ lực lượng an ninh.

Vào ngày 17 tháng 1 năm 2026, Khamenei lần đầu tiên công khai thừa nhận rằng "vài nghìn" người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình toàn quốc vừa qua. Ông đổ lỗi cho bạo lực và hỗn loạn là do "kẻ thù bên ngoài" gây ra, cụ thể là Hoa Kỳ và Israel, cáo buộc các nước này dàn dựng bất ổn và cung cấp vũ khí cho người biểu tình. Các báo cáo tình báo từ đầu tháng 1 năm 2026 chỉ ra rằng Khamenei được cho là đã xây dựng một "Kế hoạch B" để sơ tán sang Moscow trong trường hợp tình trạng bất ổn trong nước dẫn đến sự sụp đổ của chế độ.

 Bị ám sát 

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau một loạt các cuộc tấn công tên lửa quy mô lớn của Hoa Kỳ và Israel trong Chiến dịch Epic Fury, một quan chức Israel giấu tên tiết lộ rằng đã phát hiện thi thể của Khamenei. Một vài giờ trước đó, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi nói rằng Khamenei và Tổng thống Masoud Pezeshkian vẫn còn sống "theo như tôi được biết." Cuối ngày 28 tháng 2, Donald Trump đăng trên Truth Social rằng Khamenei đã bị ám sát. Ngày 1 tháng 3, Iran xác nhận rằng Khamenei đã thiệt mạng.

 Chính sách đối nội 
Năm 2007, Khamenei yêu cầu các quan chức chính phủ đẩy nhanh tiến trình tư nhân hóa kinh tế. Động thái cuối cùng hướng tới mục tiêu này là vào năm 2004, khi Điều 44 của Hiến pháp bị bãi bỏ. Trước đó, Điều 44 quy định rằng các cơ sở hạ tầng cốt lõi của Iran phải do nhà nước quản lý. Khamenei cũng đề nghị quyền sở hữu tài sản phải được bảo vệ tại các tòa án do Bộ Tư pháp thiết lập; với hy vọng rằng sự bảo hộ mới này sẽ tạo ra một mức độ an toàn nhất định và khuyến khích đầu tư tư nhân. Cũng trong năm 2007, cảnh sát Iran dưới sự chỉ đạo của Khamenei đã phát động một "Kế hoạch An ninh Công cộng", bắt giữ hàng chục "phần tử bất hảo" để tăng cường trật tự xã hội. Ngoài ra, Khamenei tuyên bố ông tin vào tầm quan trọng của công nghệ hạt nhân cho mục đích dân sự vì "trữ lượng dầu mỏ và khí đốt không thể tồn tại mãi mãi".

Vào ngày 30 tháng 4 năm 2008, Ali Khamenei đã lên tiếng ủng hộ chính sách kinh tế của Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad, cho rằng phương Tây đang phải vật lộn với nhiều khó khăn kinh tế hơn Iran khi "khủng hoảng" đang lan rộng từ Mỹ sang châu Âu và lạm phát là vấn đề chung của thế giới. Nhà lãnh đạo Iran cho biết cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay là chưa từng có trong vòng 60 năm qua. Ông phát biểu: "Cuộc khủng hoảng này đã buộc Liên Hợp Quốc phải tuyên bố Tình trạng khẩn cấp vì thiếu hụt lương thực trên toàn cầu, nhưng các đài phát thanh nước ngoài lại tập trung vào Iran để ám chỉ rằng việc tăng giá và lạm phát hiện nay trong nước là kết quả của sự lơ là từ phía các quan chức Iran, điều mà tất nhiên là không đúng sự thật." Khamenei nhấn mạnh rằng không ai có quyền đổ lỗi cho chính phủ Iran về các vấn đề kinh tế của đất nước. Ông cũng khuyên người dân và chính phủ nên bằng lòng với những gì mình có và tránh lãng phí để giải quyết các khó khăn kinh tế, đồng thời khẳng định: "Tôi khuyên các bạn hãy ghi nhớ rằng dân tộc vĩ đại này chưa bao giờ sợ hãi các lệnh trừng phạt kinh tế."
 Các cuộc bầu cử Tổng thống, Quốc hội và Hội đồng Chuyên gia 

Với tư cách Lãnh tụ Tối cao, Khamenei nắm giữ tầm ảnh hưởng chi phối đối với các kỳ bầu cử tại Iran, bởi Hiến pháp Iran cho phép ông bổ nhiệm một nửa số thành viên của Hội đồng Giám hộ và Chánh án Iran. Hiến pháp cũng quy định Hội đồng Giám hộ là cơ quan có quyền phê duyệt hoặc bác bỏ tư cách ứng cử viên. Trong khi đó, Chánh án lại là người giới thiệu một nửa số thành viên còn lại của Hội đồng này để Quốc hội lựa chọn. 

Những đặc quyền hiến pháp này giúp Khamenei kiểm soát Hội đồng Giám hộ cả trực tiếp lẫn gián tiếp; từ đó gây ảnh hưởng lên danh sách những người được phép ra tranh cử. Quyền lực này thể hiện rõ nét trong cuộc Bầu cử Quốc hội Iran 2004, khi Hội đồng Giám hộ đã loại hàng nghìn ứng cử viên — bao gồm 80 nghị sĩ đương nhiệm, nhiều thành viên thuộc phe cải cách và toàn bộ ứng cử viên của đảng Mặt trận Tham gia Iran Hồi giáo. Hệ quả là phe Bảo thủ đã chiếm khoảng 70% số ghế trong Quốc hội. Cuộc bầu cử này trở thành bước ngoặt chính trị quan trọng, đánh dấu sự kết thúc của chiến dịch cải cách chính trị và xã hội do cựu Tổng thống Mohammad Khatami khởi xướng.

Trong kỳ bầu cử tổng thống năm 2005, Khamenei nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chống tham nhũng, lòng trung thành với lý tưởng cách mạng, đồng thời ca ngợi sự thông tuệ và năng động của những người học ngành kỹ thuật. Những phát biểu này được giới quan sát cho là sự ủng hộ ngầm dành cho Mahmoud Ahmadinejad (người có bằng Tiến sĩ về kỹ thuật giao thông). Sau khi Ahmadinejad đắc cử, Khamenei đã công khai ủng hộ và bảo vệ vị tổng thống này một cách nồng nhiệt, mức độ mà ông chưa từng dành cho nhà cải cách Khatami trước đó. Sau này, Khamenei cũng chính là người xác nhận kết quả gây tranh cãi của cuộc bầu cử tổng thống năm 2009.

Khamenei đã giữ lập trường cực kỳ cứng rắn trước các cuộc biểu tình năm 2009. Ông tuyên bố sẽ không xem xét lại kết quả bỏ phiếu hay khuất phục trước áp lực dư luận về việc tái đắc cử của Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad. Ông khẳng định: "Nhờ ân điển của Allah, cuộc bầu cử tổng thống đã diễn ra chuẩn xác, và các vấn đề hiện nay phải được giải quyết thông qua con đường pháp lý".

Trong lần xuất hiện trước công chúng ngày 19 tháng 6 năm 2009, ông công khai ủng hộ người chiến thắng là Ahmadinejad, đồng thời cáo buộc các thế lực nước ngoài — bao gồm Anh, Israel và Hoa Kỳ — đã kích động các cuộc biểu tình chống lại kết quả bầu cử. Đặc biệt, ông nhắm mục tiêu vào nước Anh và coi đây là kẻ thù "xảo quyệt nhất". Ông tuyên bố người dân Iran sẽ đáp trả bằng "bàn tay sắt" nếu các cường quốc phương Tây can thiệp vào công việc nội bộ của đất nước.
 Khoa học và công nghệ  

Khamenei luôn ủng hộ sự tiến bộ khoa học của Iran. Ông là một trong những giáo sĩ Hồi giáo đầu tiên cho phép nghiên cứu tế bào gốc và nhân bản vô tính trị liệu. Năm 2004, Khamenei khẳng định sự phát triển của đất nước phụ thuộc vào việc đầu tư cho khoa học và công nghệ. Ông cũng nhấn mạnh rằng việc đề cao vị thế của giới học giả và nhà khoa học trong xã hội sẽ giúp các tài năng nảy nở, thúc đẩy việc nội địa hóa khoa học kỹ thuật, từ đó đảm bảo sự tiến bộ và phát triển bền vững của quốc gia.
 Chính sách đối ngoại  

Khamenei nắm giữ "trách nhiệm trực tiếp" đối với các chính sách đối ngoại, lĩnh vực "không thể thực hiện nếu thiếu sự can thiệp và phê duyệt trực tiếp của ông". Ông sở hữu một đội ngũ cố vấn đối ngoại độc lập với Tổng thống, "bao gồm hai cựu bộ trưởng ngoại giao", và có thể "can thiệp vào quy trình bất cứ lúc nào ông muốn để 'điều chỉnh' một chính sách hoặc quyết định sai lầm". Chính sách đối ngoại của ông được đánh giá là đi theo lộ trình tránh đối đầu trực diện nhưng cũng không thỏa hiệp với phương Tây.

Khamenei đã lên án cuộc can thiệp do Saudi Arabia dẫn đầu tại Yemen và so sánh Saudi Arabia với Israel. Ông cũng lên án chính sách ngược đãi người Hồi giáo Rohingya tại Myanmar, đồng thời gọi nhà lãnh đạo thực tế của Myanmar và chủ nhân giải Nobel Hòa bình Aung San Suu Kyi là một "người đàn bà tàn bạo". Ngược lại, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo từng chỉ trích Khamenei vì ông từ chối lên án các Trại cải tạo Tân Cương và vi phạm nhân quyền đối với người Duy Ngô Nhĩ tại Trung Quốc. 

Sau khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran vào năm 2018, vụ ám sát Qasem Soleimani năm 2020 và việc chính trị gia bảo thủ Ebrahim Raisi (người được Khamenei ủng hộ) đắc cử Tổng thống năm 2021, Iran đã chọn con đường địa chính trị là thắt chặt liên minh với Nga và Trung Quốc. Xu hướng này trở nên rõ nét hơn vào giữa năm 2022 khi Iran bắt đầu cung cấp máy bay không người lái HESA Shahed 136 cho Quân đội Nga để sử dụng trong cuộc chiến chống lại Ukraine. Cùng với việc Iran ủng hộ các cuộc tấn công vào lực lượng Mỹ khắp Trung Đông sau vụ đột kích ngày 7 tháng 10 và mối quan hệ hợp tác quân sự và hạt nhân kéo dài hàng thập kỷ giữa Bắc Triều Tiên và Iran, những diễn biến này đã khiến một số nhà phê bình nhắc đến một "Trục biến động" mới bao gồm Iran-Nga-Trung Quốc-Bắc Triều Tiên. Khamenei cũng là người ủng hộ mạnh mẽ sự can thiệp của Iran vào cuộc nội chiến tại Syria.

 Quan điểm về Hoa Kỳ và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ  

 

Hoa Kỳ và Iran đã không có quan hệ ngoại giao chính thức kể từ sau vụ khủng hoảng con tin Iran năm 1980, thời điểm đại sứ quán Mỹ bị chiếm đóng và các nhà ngoại giao Mỹ bị bắt làm tù binh. Theo nghiên cứu của Karim Sadjadpour, các bài phát biểu của Khamenei thường xuyên đề cập đến nguyên tắc kiên quyết đối đầu với Hoa Kỳ. Sadjadpour cũng lập luận rằng Khamenei đã "khước từ những nỗ lực của Rafsanjani trong việc tìm kiếm một modus vivendi (thỏa hiệp tạm thời) với Hoa Kỳ", và ông từng nói với tổng thống Mohammad Khatami rằng "chúng ta cần Hoa Kỳ như một kẻ thù".

Vào ngày 4 tháng 6 năm 2006, Khamenei tuyên bố rằng Iran sẽ làm gián đoạn các chuyến tàu vận chuyển năng lượng từ vùng Vịnh Ba Tư nếu đất nước bị Mỹ tấn công. Khu vực này đóng vai trò sống còn khi có khoảng 20% lượng dầu cung ứng hàng ngày của thế giới được vận chuyển qua Eo biển Hormuz, nằm sát bờ biển Iran. Đồng thời, ông nhấn mạnh Tehran sẽ không từ bỏ quyền sản xuất nhiên liệu hạt nhân. Vào ngày 14 tháng 9 năm 2007, trong buổi cầu nguyện thứ Sáu đầu tiên của tháng Ramadan, Khamenei — người khẳng định Mỹ là nguyên nhân chính gây ra tình trạng bất ổn ở Iraq — đã đưa ra dự báo rằng George W. Bush và các quan chức Mỹ một ngày nào đó sẽ bị đưa ra xét xử tại một tòa án hình sự quốc tế để "chịu trách nhiệm" về cuộc Chiến tranh Iraq do Mỹ dẫn đầu.

Vào ngày 21 tháng 3 năm 2009, một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Barack Obama ủng hộ một "sự khởi đầu mới" trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước, Khamenei cho rằng chỉ thay đổi "lời nói" của phía Mỹ là chưa đủ và nói thêm: "Chúng tôi sẽ quan sát và đánh giá (chính quyền mới của Mỹ)... Các anh thay đổi, hành vi của chúng tôi sẽ thay đổi". Ông chỉ trích chính sách đối ngoại của Mỹ kể từ sau cách mạng Hồi giáo, khẳng định rằng Hoa Kỳ đang "bị cả thế giới căm ghét" và nên chấm dứt việc can thiệp vào các quốc gia khác.

Khamenei cũng chỉ trích cuộc can thiệp quân sự do NATO dẫn đầu tại Libya. Vào ngày 21 tháng 3 năm 2011, ông cáo buộc phương Tây đang "nhắm đến dầu mỏ của Libya". Ông nhấn mạnh rằng "Iran hoàn toàn lên án hành vi của chính phủ Libya đối với người dân, các vụ giết chóc, áp bức và ném bom các thành phố... nhưng (đồng thời) cũng lên án hành động quân sự của phương Tây tại Libya." Thay vì ném bom Libya, Khamenei tuyên bố ông ủng hộ giải pháp cử các bên trung gian để giải quyết xung đột bằng con đường hòa giải..

Vào tháng 6 năm 2011, Khamenei đã cáo buộc chính phủ Hoa Kỳ theo đuổi chủ nghĩa khủng bố và bác bỏ định nghĩa về khủng bố của Mỹ. Ông được dẫn lời rằng: "Hoa Kỳ và các chính phủ châu Âu theo đuôi họ đã mô tả các nhóm chiến binh Palestine đang đấu tranh giải phóng đất nước là những kẻ khủng bố." Đến tháng 6 năm 2012, Khamenei cảnh báo các chính phủ phương Tây rằng các lệnh trừng phạt ngày càng gia tăng đối với Iran sẽ chỉ làm sâu sắc thêm sự thù ghét của người dân Iran đối với phương Tây. Vào tháng 10 năm 2014, Khamenei khẳng định Hoa Kỳ và Vương quốc Anh đã tạo ra ISIS như một công cụ để chống lại Iran và "gây bất ổn" trong khu vực.

Vào ngày 19 tháng 7 năm 2015, khi phát biểu tại một thánh đường ở Tehran, Khamenei nói với những người ủng hộ rằng các chính sách của Hoa Kỳ trong khu vực "đối lập 180 độ" với phong trào chính trị và tôn giáo của Iran. Bài phát biểu liên tục bị ngắt quãng bởi những tiếng hô vang "Cái chết cho nước Mỹ" và "Cái chết cho Israel". Liên quan đến thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Khamenei tuyên bố: "Ngay cả sau thỏa thuận này, chính sách của chúng ta đối với nước Mỹ ngạo mạn sẽ không thay đổi". Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry nhận định rằng nếu những phát biểu này thực sự phản ánh chính sách, thì đó là điều "gây quan ngại sâu sắc".

Ngày 24 tháng 6 năm 2019, Hoa Kỳ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Khamenei thông qua việc ký kết Sắc lệnh hành pháp 13876. Vào tháng 3 năm 2020, Khamenei cảnh báo không nên nhận lời đề nghị hỗ trợ chống dịch COVID-19 từ phía Hoa Kỳ vì đó có thể là một thủ đoạn để hãm hại Iran thông qua việc làm dịch bệnh lây lan rộng hơn. Ông thậm chí còn gợi ý rằng Mỹ đã phát triển một biến thể virus đặc biệt "dựa trên thông tin di truyền của người Iran mà họ thu thập được", mặc dù ông không đưa ra bằng chứng nào cho giả thuyết này. Khamenei giải thích: "Có những kẻ thù là ác quỷ, và có những kẻ thù là con người, chúng tương trợ lẫn nhau". Vào tháng 2 năm 2024, Meta Platforms thông báo đã xóa các tài khoản Facebook và Instagram của Khamenei, dẫn lý do vi phạm nhiều lần chính sách về các tổ chức và cá nhân nguy hiểm. Vào tháng 3 năm 2022, Khamenei đã cáo buộc Hoa Kỳ là bên đứng sau tạo ra xung đột dẫn đến cuộc Chiến tranh Nga-Ukraine.

 Lên án vụ tấn công ngày 11 tháng 9 
Sau vụ tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, Khamenei đã lên án hành động này cùng những kẻ tấn công, đồng thời kêu gọi thế giới cùng bài trừ các hoạt động khủng bố trên toàn cầu. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra cảnh báo mạnh mẽ chống lại một cuộc can thiệp quân sự của Mỹ vào Afghanistan. Ông được dẫn lời rằng: "Việc sát hại hàng loạt con người là những hành động thảm khốc cần bị lên án dù chúng xảy ra ở bất cứ đâu, và dù thủ phạm hay nạn nhân là bất kỳ ai".
 Chủ nghĩa phục quốc Do Thái và Israel 

   

Khamenei là người kịch liệt phản đối Nhà nước Israel và Chủ nghĩa phục quốc Do Thái. Ông thường xuyên bị chỉ trích vì đưa ra những lời đe dọa đối với Israel cũng như sử dụng các luận điệu Bài Do Thái. Vào ngày 15 tháng 12 năm 2000, Khamenei đã gọi Israel là một "khối u ung thư" và tuyên bố quốc gia này "cần phải được loại bỏ khỏi khu vực". Trong giai đoạn 2013–2014, đặc biệt là trong cuộc chiến tranh Gaza, ông đã gọi Israel là "con chó dại". Năm 2014, một bài đăng trên tài khoản Twitter được cho là của Khamenei khẳng định rằng không có "liều thuốc" nào cho Israel ngoài việc tiêu diệt quốc gia này.

Trong một bài thuyết giảng vào tháng 9 năm 2008 tại Tehran, Khamenei tuyên bố: "Thật sai lầm, phi lý và vô nghĩa khi nói rằng chúng ta là bạn của người dân Israel". Ông tin rằng chính những người dân này là công cụ thực hiện việc chiếm đóng. "Việc chiếm đoạt nhà cửa, đất đai và cơ sở kinh doanh [của người Palestine] được thực hiện thông qua những người này. Họ là những nhân tố bổ trợ cho các thành phần phục quốc Do Thái," Khamenei phát biểu. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm: "Chúng ta không có vấn đề gì với người Do Thái hay Kitô giáo... chúng ta chỉ có vấn đề với những kẻ chiếm đoạt vùng đất Palestine".

Năm 2013, Khamenei cáo buộc Pháp đang "quỳ gối" trước Israel, đồng thời mô tả các nhà lãnh đạo Israel là những kẻ không xứng đáng với "danh xưng con người". Dù vậy, theo nhà hoạt động Abbas Edalat, vào năm 2005, Khamenei đã có phản hồi trước phát ngôn gây tranh cãi của Tổng thống Ahmadinejad về việc "xóa tên Israel khỏi bản đồ" bằng cách khẳng định rằng "Cộng hòa Hồi giáo Iran chưa bao giờ và sẽ không bao giờ đe dọa bất kỳ quốc gia nào".

Trong một bài thuyết giảng vào tháng 9 năm 2009, Khamenei đã được dẫn lời rằng "căn bệnh ung thư phục quốc Do Thái đang gặm nhấm đời sống của các quốc gia Hồi giáo." Một báo cáo khác về cùng bài phát biểu này cho biết ông đã khẳng định: "Chúng ta sẽ ủng hộ và giúp đỡ bất kỳ quốc gia hay nhóm nào chiến đấu chống lại chế độ phục quốc Do Thái trên toàn thế giới, và chúng ta không hề e ngại khi tuyên bố điều này." Thay vào đó, Khamenei đề xuất rằng "người tị nạn Palestine nên được trở về để cùng những người Hồi giáo, Kitô giáo và Do Thái giáo tự lựa chọn chính phủ cho mình, ngoại trừ những người Do Thái nhập cư", và nói thêm: "Sẽ không ai cho phép một nhóm côn đồ, trụy lạc và những kẻ bị ruồng bỏ từ London, Mỹ và Moscow cai trị người dân Palestine".

Vào ngày 10 tháng 9 năm 2015, trong một bài phát biểu về Israel sau thỏa thuận về chương trình hạt nhân, Khamenei đã đưa ra nhận định gây chú ý: "Israel sẽ không tồn tại trong vòng 25 năm nữa". Lần đầu tiên, nhận định này được công bố rộng rãi trên trang web chính thức và tài khoản Twitter của ông. Phát ngôn này sau đó đã được bình chọn là câu nói hay nhất và quan trọng nhất của Khamenei trong năm 2015 qua một cuộc thăm dò trực tuyến trên chính trang web của ông.

Ngày 21 tháng 2 năm 2017, tại Hội nghị quốc tế lần thứ 6 ủng hộ phong trào Intifada của Palestine, Khamenei coi việc Israel rút quân khỏi miền Nam Lebanon năm 2000 và khỏi Gaza năm 2005 là hai thành tựu lớn tính đến thời điểm đó. Đồng thời, ông khuyên các nước Hồi giáo nên kiềm chế các cuộc khủng hoảng và khác biệt "vô nghĩa", thay vào đó hãy tập trung vào vấn đề Palestine mà ông coi là cốt lõi của thế giới Hồi giáo. Ông nói thêm: "Nếu không, tiềm năng và khả năng của các dân tộc sẽ bị lãng phí trong những cuộc đấu tranh vô ích, tạo cơ hội cho chế độ phục quốc Do Thái trở nên mạnh mẽ hơn nữa."

Vào tháng 9 năm 2020, Khamenei lên án thỏa thuận hòa bình giữa Israel và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cáo buộc UAE phản bội thế giới Hồi giáo, phản bội các nước Ả Rập và Palestine. Ông tuyên bố rằng việc bình thường hóa sẽ chỉ mang tính tạm thời, nhưng UAE sẽ mãi mãi phải gánh chịu nỗi nhục nhã vì thỏa thuận này. Vào tháng 10 năm 2023, Khamenei đã ca ngợi cuộc tấn công ngày 7 tháng 10 của Hamas, nhưng phủ nhận sự liên quan của Iran. Ông lên án việc Israel ném bom Dải Gaza để trả đũa cuộc tấn công của Hamas và cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng chống lại người dân Palestine tại Gaza.

 Chiến tranh Iran–Israel 2025 

Israel đã phát động các cuộc tấn công bất ngờ vào các cơ sở quân sự và cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran vào ngày 13 tháng 6 năm 2025, mở đầu cho cuộc Chiến tranh Iran–Israel. Các lực lượng không quân và đặc nhiệm mặt đất của Israel đã ám sát một số lãnh đạo quân sự cấp cao, các nhà khoa học hạt nhân và các chính trị gia của Iran, đồng thời gây hư hại hoặc phá hủy hệ thống phòng không cùng một số cơ sở hạt nhân và quân sự của nước này. Iran đã đáp trả bằng các đợt tấn công tên lửa và máy bay không người lái quy mô lớn nhắm vào các thành phố và căn cứ quân sự của Israel. Hoa Kỳ, quốc gia đã hỗ trợ Israel đánh chặn các cuộc tấn công của Iran, đã có hành động tấn công trực tiếp vào ngày thứ chín của cuộc chiến bằng cách ném bom ba cơ sở hạt nhân của Iran. Iran trả đũa bằng cách phóng tên lửa vào một căn cứ của Mỹ tại Qatar. Vào ngày 24 tháng 6, Israel và Iran đã đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn sau sự hối thúc từ phía Mỹ.

Trong bối cảnh chiến tranh, có báo cáo cho rằng Khamenei đã được chuyển đến một hầm trú ẩn kiên cố dưới lòng đất ở Tehran cùng với gia đình, nơi ông gần như bị cô lập với các liên lạc bên ngoài. Khamenei đã bác bỏ lời kêu gọi đầu hàng của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông cũng đối mặt với những lời đe dọa ám sát từ Trump, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz. Bộ trưởng Katz tuyên bố vào năm 2025 rằng nước ông từng có ý định hạ sát Lãnh đạo Tối cao Iran Ali Khamenei. Thủ tướng Netanyahu cũng cho biết vào tháng 6 năm 2025 rằng ông không loại trừ khả năng ám sát Khamenei trong tương lai. Có thông tin cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phủ quyết một kế hoạch của Israel vào tháng 6 năm 2025 nhằm tiêu diệt cá nhân Ali Khamenei.

Sau lệnh ngừng bắn Chiến tranh Iran–Israel, Khamenei xuất hiện trở lại vào ngày 26 tháng 6 thông qua một đoạn video ghi hình sẵn để cảnh báo Hoa Kỳ về các cuộc tấn công trong tương lai. Việc Khamenei bị cô lập trong suốt cuộc chiến — khi quyền tiếp cận chỉ giới hạn trong nhóm trợ lý thân cận nhất — đã làm phức tạp thêm các nỗ lực ngoại giao tại Geneva do các bên rất khó liên lạc với ông. Sau đó, Khamenei đã tuyên bố chiến thắng trước Israel và đe dọa sẽ thực hiện thêm các cuộc tấn công vào các căn cứ quân sự của Mỹ, khiến căng thẳng với Hoa Kỳ leo thang. Đáp lại, Tổng thống Trump đã bác bỏ những tuyên bố của Khamenei và nói thẳng rằng ông ta đã bị đánh bại một cách dứt điểm.

Một bài báo của Iran International đã phỏng vấn thường dân, những người bày tỏ sự thất vọng về Khamenei trong và sau cuộc chiến. Một người gọi ông là kẻ "hèn nhát" khi trốn trong hầm trú ẩn, người khác lại cho rằng Khamenei đang sống trong "ảo tưởng" khi tin rằng Iran đã thắng và lớn tiếng tuyên bố chiến thắng.

Vào ngày 5 tháng 7 năm 2025, Khamenei đã có lần đầu tiên xuất hiện trực tiếp trước công chúng kể từ khi cuộc chiến với Israel nổ ra.

 Phủ nhận cuộc diệt chủng người Do Thái của Đức Quốc xã 

Trong một bài phát biểu năm 2006, Khamenei đã sử dụng một cụm từ mà sau đó được dịch sang tiếng Anh là "huyền thoại về cuộc thảm sát người Do Thái". Trong một cuộc phỏng vấn năm 2013, Ngoại trưởng Iran khi đó là Javad Zarif cho rằng Khamenei đã bị dịch sai và những nhận định của ông bị đưa ra khỏi ngữ cảnh. Zarif nói thêm: "Tôi đã thảo luận với Lãnh đạo [Tối cao] về vấn đề này, ông ấy phản đối và lên án việc sát hại những người vô tội. Không, Holocaust không phải là một huyền thoại."

Tuy nhiên, vào ngày 21 tháng 3 năm 2014, chính Khamenei lại phát biểu rằng "Holocaust là một sự kiện mà tính thực chứng là không chắc chắn, và nếu nó đã thực sự xảy ra, thì cũng không rõ nó đã diễn ra như thế nào". Ngoài ra, đề cập đến các hệ quả pháp lý tiềm tàng tại một số quốc gia, ông nhận xét: "Không ai ở các nước châu Âu dám nói về Holocaust." Ông cũng cho rằng ở phương Tây, "việc bàn luận về Holocaust và bày tỏ sự nghi ngờ về nó bị coi là một tội lỗi lớn."

Vào Ngày tưởng niệm Holocaust, 27 tháng 1 năm 2016, Khamenei đã đăng một đoạn video có nội dung phủ nhận Holocaust lên trang web chính thức của mình. Đoạn video dài khoảng ba phút, trích dẫn từ bài phát biểu tháng 3 năm 2014, và xuất hiện hình ảnh của những người phủ nhận Holocaust nổi tiếng như Roger Garaudy, Robert Faurisson và David Irving.

Tháng 12 năm 2019, Khamenei đã ca ngợi Garaudy (một người Pháp cải đạo sang Hồi giáo) và cho rằng việc kết án Garaudy vì tội phủ nhận Holocaust là vi phạm tự do ngôn luận. Năm 2020, Khamenei đăng dòng trạng thái trên Twitter đặt câu hỏi: "Tại sao việc đặt nghi vấn về Holocaust lại là tội ác... trong khi việc xúc phạm Nhà tiên tri thì lại được phép?"

 Chủ nghĩa bài Do Thái 

Một tuyên bố được đăng trên Twitter bởi Khamenei vào ngày 8 tháng 6 năm 2022 có đoạn: "Những kẻ phục quốc Do Thái luôn là một tai họa, ngay cả trước khi thành lập chế độ phục quốc Do Thái gian lận. Ngay cả khi đó, các nhà tư bản phục quốc Do Thái đã là một tai họa cho toàn thế giới." Theo Rosenberg, câu nói này sẽ trở nên logic hơn (mặc dù vẫn mang tính chất phỉ báng tương tự) nếu thay cụm từ "những kẻ phục quốc Do Thái" bằng "người Do Thái". Thực tế, phong trào phục quốc Do Thái chỉ được thành lập vào cuối thế kỷ 19, do đó những người ủng hộ phong trào này khó có thể "luôn là một tai họa" từ trước đó rất lâu. 

Những cáo buộc khác về chủ nghĩa bài Do Thái còn đến từ Victoria Coates và Ellie Cohanim; họ quan sát quan điểm phủ nhận Holocaust của ông và nhận thấy "kế hoạch chín điểm" nhằm "xóa sổ" Israel "khỏi bản đồ thế giới" gợi nhắc một cách đáng lo ngại đến Giải pháp cuối cùng của Hitler; tờ The Jerusalem Post cũng trích dẫn lời công kích của Khamenei đối với thỏa thuận bình thường hóa năm 2020: "Quốc gia Palestine đang phải chịu nhiều áp lực nặng nề. Trong khi đó, UAE lại hành động theo thỏa thuận với phía Israel và những đặc vụ phục quốc Do Thái bẩn thỉu của Mỹ — chẳng hạn như thành viên Do Thái trong gia đình Trump — với sự tàn nhẫn tột độ chống lại lợi ích của Thế giới Hồi giáo." Các tác giả này lập luận rằng những cụm từ như "đặc vụ phục quốc Do Thái bẩn thỉu", "thành viên Do Thái trong gia đình Trump" (ám chỉ Jared Kushner và vợ là Ivanka Trump), và "tàn nhẫn" đều là những từ ngữ truyền tải các mô-típ và ám hiệu bài Do Thái.

 Các bức thư ngỏ 

Khamenei đã gửi đi một số bức thư ngỏ quan trọng. Bức thư đầu tiên với tiêu đề Gửi giới trẻ châu Âu và Bắc Mỹ được viết vào ngày 21 tháng 1 năm 2015. Đến ngày 30 tháng 5 năm 2024, Khamenei tiếp tục gửi bức thư thứ hai dành cho các sinh viên đang theo học tại các trường đại học ở Hoa Kỳ. Trong thư, ông mô tả các hành động của Israel là "diệt chủng và phân biệt chủng tộc", đồng thời kêu gọi các sinh viên kiên trì biểu tình chống lại cái mà ông gọi là "chế độ phục quốc Do Thái tàn bạo".

Trong thư, Khamenei bày tỏ sự thấu hiểu và tình đoàn kết với phong trào sinh viên phản đối các cuộc tấn công của Israel tại Gaza. Ông gọi nhóm sinh viên này là một "nhánh của Mặt trận Kháng chiến" và tiên đoán họ sẽ giành thắng lợi nhờ "ân điển của Thượng đế". Bên cạnh đó, Khamenei còn triển khai một chiến dịch gây quỹ quy mô lớn nhằm hỗ trợ các nạn nhân của các cuộc xung đột tại Gaza và Lebanon.
 Nhân quyền, quyền tự do, biểu tình và luật Hồi giáo 

Các bên chỉ trích đã cáo buộc Khamenei chỉ đạo các vụ ám sát lên tới 160 nhân vật đào tẩu lưu vong trên toàn thế giới, trấn áp mạnh tay những người biểu tình, sát hại hàng chục nghìn thành viên của tổ chức bán quân sự M.E.K. (Mujahedin-e Khalq), và biến các nhà văn cũng như trí thức bất đồng chính kiến tại Iran thành "mục tiêu đặc biệt" của sự đàn áp, cùng nhiều vi phạm nhân quyền khác. Tuy nhiên, bản thân Khamenei khẳng định rằng nhân quyền là một nguyên tắc cơ bản nằm trong các giáo huấn Hồi giáo, vốn đã có từ nhiều thế kỷ trước khi phương Tây bắt đầu quan tâm đến vấn đề này.

 Các cuộc biểu tình trong thời gian lãnh đạo  

Nhiều cuộc biểu tình lớn đã bùng phát dưới thời cầm quyền của Khamenei. Điển hình là vụ biểu tình Qazvin năm 1994, nơi đài Al-Arabiya ghi nhận có khoảng 40 người thiệt mạng và hơn 400 người bị thương. Các sự kiện lớn khác bao gồm biểu tình sinh viên năm 1999 và biểu tình bầu cử năm 2009. Trong các cuộc xuống đường này, người dân đã hô vang khẩu hiệu "cái chết cho kẻ độc tài" và xé bỏ các tấm chân dung của Khamenei. Sau đó là các làn sóng biểu tình Iran 2011–2012 và biểu tình Iran 2017–2018.

Năm 2016, khi đưa ra các nguyên tắc bầu cử dựa trên Điều 110 của Hiến pháp Iran, Khamenei từng kêu gọi tối đa hóa sự minh bạch trong bầu cử bằng cách ứng dụng công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, trong vụ Thảm sát Mahshahr, làn sóng phản đối đã lan rộng nhằm vào tình trạng tham nhũng, sự yếu kém của các thiết chế nhà nước, tình trạng thiếu hụt tự do và sự cai trị hà khắc của ông. Tại Iran, nhiều nhà báo và blogger đã bị bỏ tù với cáo buộc xúc phạm Lãnh tụ Tối cao, thường đi kèm với tội danh báng bổ.

Trong giai đoạn tổng bãi công và biểu tình Iran 2018–2019, Khamenei yêu cầu trừng trị thích đáng những kẻ "phá hoại an ninh kinh tế". Theo hãng tin Reuters, những phát biểu này nhằm gửi một thông điệp răn đe tới những người có ý định tiếp tục biểu tình. Đến đợt biểu tình Iran 2019–2020, Khamenei đã họp với các quan chức cấp cao và tuyên bố sẽ "quy trách nhiệm cho các quan chức có mặt về hậu quả của các cuộc biểu tình nếu không ngăn chặn chúng ngay lập tức". Một nguồn tin chính thống cho biết Khamenei đã khẳng định các cuộc biểu tình cần một "phản ứng quyết liệt" và "những kẻ bạo loạn phải bị đè bẹp". Các bản án đưa ra thường bao gồm phạt roi và tù giam; thậm chí một số người đã tử vong khi đang bị giam giữ. Trong các cuộc biểu tình liên quan đến chuyến bay 752, hàng nghìn người đã xuống đường yêu cầu Khamenei từ chức.

 Đạo Baháʼí 

Đạo Baháʼí là cộng đồng tôn giáo thiểu số lớn nhất tại Iran với khoảng 300.000 thành viên (trong tổng số khoảng 8.000.000 thành viên trên toàn thế giới), nhưng bị chính phủ Iran coi là một tà giáo nguy hiểm. Tôn giáo này bị cấm tại Iran và một số quốc gia khác. Khamenei đã phê duyệt các đạo luật mới nhằm chống lại người Baháʼí tại Iran và hạn chế ảnh hưởng của họ ở nước ngoài. Theo một bức thư của Chủ tịch Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Iran gửi tới Bộ Thông tin, Vệ binh Cách mạng và Lực lượng Cảnh sát, Khamenei cũng đã ra lệnh cho Bộ Tổng tham mưu xác định những người theo đạo Baháʼí, giám sát hoạt động và thu thập mọi thông tin liên quan đến các thành viên của cộng đồng này.

 Tương tác với báo giới 

Năm 2000, Khamenei bị Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (CPJ) liệt vào danh sách "một trong mười kẻ thù hàng đầu của báo chí và tự do ngôn luận", và được tạp chí Time đưa vào danh sách Time 100 năm 2007. Các nhà báo đối lập như Ahmad Zeidabadi, Mohsen Sazegara, Mohammad Nourizad và Akbar Ganji đã bị bắt giữ và điều tra vì phổ biến các bài viết phê phán chính quyền và đưa ra những cáo buộc chưa được xác minh đối với các chính sách của Khamenei cũng như một số tổ chức nhà nước. Theo Luật Báo chí của Iran, việc "lan truyền tin đồn, dối trá và bóp méo lời nói của người khác" là bất hợp pháp. Luật này cũng cấm "lan truyền sự phỉ báng đối với các quan chức, thể chế, tổ chức và cá nhân trong nước, hoặc xúc phạm các pháp nhân hay cá nhân được pháp luật tôn trọng, kể cả thông qua hình ảnh hoặc tranh biếm họa".

Năm 2000, Ali Khamenei đã gửi thư tới Quốc hội Iran nghiêm cấm cơ quan lập pháp này thảo luận về việc sửa đổi Luật Báo chí theo hướng mở rộng tự do (đạo luật này vốn đã được sử dụng để đóng cửa hơn 20 tờ báo độc lập từ năm 1997 đến 2000). Ông viết: "Luật báo chí hiện tại đã ngăn chặn tai họa lớn này. Dự thảo luật là không chính đáng và không phục vụ lợi ích của hệ thống cũng như của cách mạng." Các nhóm cải cách và đối lập gọi đây là việc sử dụng "quyền lực ngoài lập pháp", nhưng Chủ tịch Quốc hội Mehdi Karroubi đã nhắc nhở các nghị sĩ rằng Hiến pháp vốn chứa đựng "các yếu tố về quyền lực tuyệt đối của nhà lãnh đạo giáo sĩ tối cao".Kayhan và Jomhuri-ye Eslami là hai tờ báo được xuất bản dưới sự quản lý trực tiếp của Khamenei. Trong số những hành động gây tranh cãi của ông có việc bác bỏ dự luật cải cách báo chí của Quốc hội năm 2000 và việc Hội đồng Giám hộ (do ông bổ nhiệm) tước quyền tranh cử của hàng nghìn ứng cử viên quốc hội trong Bầu cử Quốc hội Iran 2004. Trong các năm 2012, 2013 và 2014, tạp chí Forbes đã lần lượt xếp hạng Khamenei là người quyền lực thứ 21, 23 và 19 trên thế giới trong danh sách Những người quyền lực nhất thế giới.
 Xét xử các cá nhân với cáo buộc xúc phạm Khamenei 
Nhiều nhà báo, blogger và các cá nhân khác đã bị đưa ra xét xử tại Iran với cáo buộc xúc phạm Lãnh tụ Tối cao, thường đi kèm với các tội danh báng bổ. Năm 1996, Abbas Maroufi bị tuyên phạt 35 nhát roi và 6 tháng tù giam vì hành vi lan truyền dối trá và xúc phạm Khamenei. Maroufi cũng bị cấm hành nghề báo chí và nguyệt san văn học Gardoon của ông bị buộc đóng cửa. Trước đó, Maroufi đã có bài viết so sánh Khamenei với cựu Vua Iran Mohammed Reza Pahlavi.

Năm 2005, một công dân Iran bị phạt tù hai năm vì xúc phạm Khamenei và Giáo chủ Khomeini, dù người này được tuyên trắng án đối với cáo buộc xúc phạm nhà tiên tri. Năm 2009, blogger người Iran Omid Reza Mir Sayafi, người bị bắt vì xúc phạm Khamenei trong một bài đăng trên internet, đã tử vong khi đang bị giam giữ tại nhà tù Evin. 

Năm 2010, nhà hoạt động đối lập Ahmad Gabel bị kết án 20 tháng tù vì xúc phạm Khamenei, cùng với 3 năm tù bổ sung vì sở hữu đầu thu vệ tinh, bị lưu đày 3 năm và phải nộp phạt. Năm 2014, tám người đàn ông, bao gồm một công dân Anh, đã bị tuyên án từ 19 đến 20 năm tù vì xúc phạm Khamenei và các cáo buộc khác liên quan đến những bình luận trên Facebook. Năm 2017, Sina Dehghan bị tuyên án tử hình vì xúc phạm nhà tiên tri, kèm theo bản án 16 tháng tù vì xúc phạm Khamenei trên một ứng dụng nhắn tin.
 Quyền của phụ nữ và cộng đồng LGBTQ+ 

Vào tháng 7 năm 2007, Khamenei đã chỉ trích các nhà hoạt động vì quyền phụ nữ ở Iran và Công ước loại bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW). Ông phát biểu: "Tại đất nước chúng ta... một số phụ nữ hoạt động xã hội, và cả một số nam giới, đã cố gắng lồng ghép các quy tắc quốc tế về phụ nữ vào luật lệ Hồi giáo. Điều này là sai lầm." Những nhận định này được đưa ra chỉ hai ngày sau khi nhà hoạt động vì quyền phụ nữ Delaram Ali bị tòa án Iran tuyên phạt 34 tháng tù giam và 10 nhát roi.

Khamenei là người ủng hộ chính sách chia tách giới tính. Ông cũng tin rằng bình đẳng giới là một âm mưu của chủ nghĩa phục quốc Do Thái nhằm "hủy hoại vai trò của phụ nữ trong xã hội".

Khamenei ủng hộ quy định Hồi giáo về việc đeo hijab, tin rằng hành động này nhằm tôn vinh giá trị của phụ nữ. Đáp trả những phản đối từ phương Tây về việc bắt buộc đeo hijab tại Iran, ông chỉ ra tình trạng cấm đeo khăn che mặt tại một số quốc gia phương Tây và những rào cản đối với phụ nữ Hồi giáo khi muốn vào đại học. Ông lập luận thêm rằng phụ nữ ở phương Tây đã đánh mất danh dự của mình, dẫn chứng bằng tỷ lệ bạo lực tình dục cao và việc khai thác sức hấp dẫn giới tính của phụ nữ cho các mục đích thương mại rộng rãi tại đây.

Về vấn đề xu hướng tính dục, Khamenei coi đồng tính luyến ái là một sự "suy đồi đạo đức" đang tồn tại ở phương Tây, nhưng ông vẫn duy trì sự ủng hộ đối với sắc lệnh (fatwa) năm 1985 của Giáo chủ Khomeini cho phép thực hiện phẫu thuật xác định lại giới tính đối với những người mắc rối loạn định dạng giới.

 Đời tư 
 Gia đình 
Khamenei kết hôn với Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh, họ có với nhau sáu người con; bốn con trai (Mostafa, Mojtaba, Masoud, và Meysam) cùng hai con gái (Boshra và Hoda). Một trong những người con trai của ông, Mojtaba, kết hôn với con gái của Gholam-Ali Haddad-Adel. Con trai cả của ông, Mostafa, kết hôn với con gái của Azizollah Khoshvaght. Một người con trai khác, Masoud, kết hôn với con gái của Mohsen Kharazi. Ông có ba người anh em trai, bao gồm Mohammad Khamenei và Hadi Khamenei. Một trong bốn người chị em gái của ông, Badri Khamenei (vợ của nhân vật bất đồng chính kiến Ali Tehrani), đã trốn đi lưu vong vào những năm 1980.

 Nơi ở 
Với tư cách là Lãnh tụ Tối cao, Khamenei đã chuyển đến một ngôi nhà ở trung tâm Tehran trên phố Palestine. Một khu phức hợp đã được xây dựng mở rộng xung quanh đó và hiện bao gồm khoảng 50 tòa nhà. Theo tờ The Telegraph, có khoảng 500 người đang làm việc tại "khu phức hợp Beit Rahbari" này, và "nhiều người trong số đó được tuyển dụng từ các lực lượng quân đội và an ninh".

 Lối sống 

Theo Mehdi Khalaji, một chuyên gia về Iran tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, Khamenei có một cuộc sống khá giả "nhưng không xa hoa". Robert Tait của tờ The Daily Telegraph nhận xét rằng Khamenei "nổi tiếng với lối sống khắc khổ". Dexter Filkins mô tả Khamenei luôn thể hiện mình là một người "khổ hạnh, ăn mặc và ăn uống giản dị". Trong một cuộc phỏng vấn với một tạp chí phụ nữ, vợ ông tuyên bố rằng "chúng tôi không có đồ trang trí theo nghĩa thông thường. Nhiều năm trước, chúng tôi đã từ bỏ những thứ đó". 

Mặt khác, trang Mother Nature Network đưa tin vào năm 2016 rằng Khamenei từng được nhìn thấy di chuyển bằng xe BMW (một thương hiệu xe sang) và đã công bố hình ảnh ông bước ra từ một chiếc xe như vậy. Dù thường xuất hiện với vẻ ngoài nghiêm khắc, Khamenei lại có sở thích thưởng thức thơ ca, làm vườn, và từng có thời gian hút tẩu—một điều khá lạ lẫm đối với một giáo sĩ. Bất chấp việc nắm quyền lực tuyệt đối, ông chọn lối sống khiêm tốn, hiếm khi rời khỏi Iran, và từng được chụp lại khoảnh khắc đang vui vẻ chăm sóc vườn tược với một chiếc bình tưới cây bằng nhựa đơn sơ.

 Sức khỏe 
Tình trạng sức khỏe của Khamenei đã nhiều lần bị đặt dấu hỏi. Vào tháng 1 năm 2007, những tin đồn về việc ông đổ bệnh hoặc qua đời lan rộng sau khi ông không xuất hiện trước công chúng trong vài tuần và vắng mặt tại các buổi lễ kỷ niệm Eid al-Adha như truyền thống. Khamenei sau đó đã ra thông cáo tuyên bố rằng "kẻ thù của hệ thống Hồi giáo đã thêu dệt nhiều tin đồn về cái chết và sức khỏe nhằm làm nhụt chí dân tộc Iran". Tuy nhiên, theo tác giả Hooman Majd, ông trông "yếu đi rõ rệt" trong các bức ảnh được công bố kèm theo thông báo đó.

Vào ngày 9 tháng 9 năm 2014, Khamenei đã trải qua một cuộc phẫu thuật tuyến tiền liệt mà các bác sĩ đã mô tả trên truyền thông nhà nước là một "ca phẫu thuật thông thường". Theo một báo cáo của tờ Le Figaro, các nguồn tin tình báo phương Tây cho biết vào năm 2015 rằng Khamenei bị ung thư tuyến tiền liệt và chỉ còn sống được khoảng hai năm. Tháng 9 năm 2022, có thông tin cho rằng Khamenei đã phải phẫu thuật vì tắc ruột và phải hủy bỏ hàng loạt cuộc họp.
 Văn học và nghệ thuật 

 Ngôn ngữ và thi ca Ba Tư 
Năm 1988, khi đang đảm nhiệm chức vụ Tổng thống Iran, Khamenei đã trình bày một bài diễn văn với tiêu đề "Sự huy hoàng của Tiếng Ba Tư và nhu cầu bảo vệ nó." Trong bài phát biểu này, ông mô tả ngôn ngữ là yếu tố cơ bản và mang tính định hình bản sắc văn hóa của các dân tộc, đồng thời định danh tiếng Ba Tư là "ngôn ngữ của Hồi giáo cách mạng đích thực." Ông cũng thực hiện một phép so sánh giữa tiếng Ba Tư và tiếng Ả Rập, lập luận về sự phong phú trong biểu đạt của tiếng Ba Tư và đặt nghi vấn về việc liệu thơ của Hafez, thi hào thế kỷ 14, có thể được chuyển ngữ trọn vẹn sang tiếng Ả Rập hay không. Tại Mashhad, ông thường xuyên tham gia các hiệp hội văn học cùng với những thi sĩ tên tuổi và trực tiếp phê bình các tác phẩm thơ; bản thân ông cũng sáng tác thơ dưới bút danh "Amin". 

Khamenei ủng hộ việc chỉnh lý tiếng Ba Tư bằng cách thay thế các từ mượn bằng những thuật ngữ mới được đặt ra, bao gồm rayansphere thay cho không gian mạng (cyberspace), radian thay cho radio, và televisan thay cho truyền hình (television). Khamenei từng tuyên bố rằng "thi ca phải là đội quân tiên phong của đoàn xe cách mạng [Hồi giáo]... Thông qua nghệ thuật và văn học, cách mạng có thể được xuất khẩu một cách dễ dàng và chân thực hơn." Tuy nhiên, ký giả Dexter Filkins cho rằng chính nhãn quan này đã lý giải cho việc ông quan tâm đến việc cấm sách, đình bản báo chí và bỏ tù các nghệ sĩ.

 Tiểu thuyết 
Khamenei bộc lộ niềm yêu thích nghiên cứu tiểu thuyết và truyện ngắn từ thuở nhỏ và đã đọc nhiều tác phẩm kinh điển của văn học thế giới. Thời trẻ, ông từng "bị mê hoặc bởi Jean-Paul Sartre và Bertrand Russell". Ông dành lời khen ngợi cho các tác phẩm của Mikhail Sholokhov, Aleksey N. Tolstoy, Honoré de Balzac, và Michel Zévaco. Đặc biệt, ông coi kiệt tác Những người khốn khổ của Victor Hugo là "cuốn tiểu thuyết hay nhất từng được viết trong lịch sử". Ông giải thích:

Khamenei đã gợi ý cho giới văn nghệ sĩ nên đọc tác phẩm Chùm nho uất hận, đồng thời khuyến khích các nhà quản lý cấp cao của nhà nước đọc Túp lều bác Tom'' vì ông cho rằng nó soi rọi lịch sử thực sự của Hoa Kỳ:

Dịch thuật 
Bên cạnh các ngôn ngữ mẹ đẻ là Tiếng Ba Tư và Tiếng Azerbaijan, Khamenei còn sử dụng thành thạo Tiếng Ả Rập. Ông đã dịch nhiều cuốn sách từ tiếng Ả Rập sang tiếng Ba Tư, bao gồm các tác phẩm của nhà lý luận chính trị người Ai Cập Sayyid Qutb.

Âm nhạc 
Vào cuối năm 1996, sau một sắc lệnh (fatwa) của Khamenei cho rằng giáo dục âm nhạc làm băng hoại tâm hồn trẻ nhỏ và đi ngược lại giáo lý Hồi giáo, nhiều trường nhạc đã bị đóng cửa và việc dạy nhạc cho trẻ em dưới 16 tuổi bị cấm tại các cơ sở công lập (mặc dù các lớp học tư nhân vẫn tiếp tục duy trì). Tuy nhiên, bản thân Khamenei cũng được biết đến là người có giọng hát tốt và biết chơi tar, một loại nhạc cụ dây truyền thống của Iran.

Bị ám sát 
Ông Ali Khamenei được xác nhận là đã thiệt mạng trong một cuộc không kích phối hợp quy mô lớn giữa Mỹ và Israel nhằm vào các mục tiêu tại Tehran. Đây được coi là một đòn tấn công nhằm vào giới lãnh đạo cao nhất của Iran. Chính phủ Iran đã tuyên bố 40 ngày quốc tang và 7 ngày nghỉ lễ trên toàn quốc để tưởng niệm ông.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Chính thức
 The e-office of the Supreme Leader of Iran
 The official website of Ayatollah Khamenei

Media

 

Video
 Video Archive of Ayatollah Khamenei

Chính khách Iran
Lãnh tụ Tối cao Iran
Tổng thống Iran
Nhân vật trong chiến tranh Iran-Iraq
Người Iran lưu vong
Chủ nghĩa bài Mỹ
Người bị ám sát
Người từ Mashhad