Joseph I của Thánh chế La Mã

Joseph I (Joseph Jacob Ignaz Johann Anton Eustachius; 26 tháng 6 1678 – 17 tháng 4 năm 1711) là Hoàng đế Thánh chế La Mã và là con trai cả của Leopold I với người vợ thứ ba, Eleonor Magdalene of Neuburg. Ông được tôn là vua của Hungary năm 1687 khi mới 9 tuổi, vua của Đức năm 11 tuổi (1690) và kế thừa ngai vàng của Bohemia và ngôi vị Hoàng đế của Thánh chế La Mã từ cha mình vào năm 1705 đến 1711.

Triều đại của ông chứng kiến sự tiếp tục của Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha chống lại Louis XIV của Pháp nhằm đưa em trai của ông là Karl VI lên ngôi Vua của Tây Ban Nha. Trong quá trình đó, nhờ những chiến thắng của thống chế Eugène de Savoie-Carignan mà triều đại của ông đã thành công thiết lập được bá quyền của vương triều Áo tại Ý. Joseph I cũng phải đối phó với một cuộc nổi dậy kéo dài ở Hungary do Louis XIV đứng sau. Cả hai cuộc chiến đều kết thúc sau khi ông đã qua đời với việc ký kết Hiệp ước Utrecht.

Phương châm của ông là Amore et Timore (tiếng Latin có nghĩa là "Bằng tình yêu và nỗi sợ hãi").  Giống như cha và ông nội của mình, ông cũng là một nhà soạn nhạc.

Thuở nhỏ 

Chào đời tại Viên, Joseph được giáo dục nghiêm khắc bởi Charles Theodore, Thân vương xứ Salm và nhờ đó ông thông thạo nhiều ngôn ngữ. Có lẽ do ảnh hưởng từ người gia sư từng theo đạo Tin Lành, ông ít sùng đạo Công giáo hơn cha mẹ và họ hàng. Joseph dần trở thành một người ủng hộ thời kỳ Khai sáng sơ khai. Ông có hai niềm đam mê lớn: âm nhạc và săn bắn.

Mặc dù là con trai trưởng và đứa con đầu tiên trong cuộc hôn nhân của cha mẹ, Joseph thực ra là người con trai thứ ba và đứa con thứ bảy. Trước đó, Hoàng đế Leopold I từng kết hôn với Vương nữ Margarita Teresa của Tây Ban Nha, người sinh cho ông bốn người con, nhưng chỉ một người sống sót qua thời thơ ấu. Sau đó, Leopold cưới Claudia Feliitas của Áo, người sinh hai con gái nhưng đều mất sớm. Vì vậy, Joseph có tổng cộng sáu anh chị em cùng cha khác mẹ. Năm 1684, khi mới sáu tuổi, vị Đại Công tước nhỏ đã có bức chân dung đầu tiên được họa sĩ Benjamin Block vẽ. Đến năm chín tuổi, vào ngày 9 tháng 12 năm 1687, ông được tấn phong làm Vua của Hungary; và ở tuổi mười một, vào ngày 23 tháng 1 năm 1690, ông được phong làm Vua La Mã Đức.

Phục vụ quân ngũ 
Năm 1702, khi Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha nổ ra, Joseph tham gia chiến dịch quân sự duy nhất trong đời. Ông cùng Tướng quân của Đế quốc Louis William, Thân vương xứ Baden-Baden, tham gia cuộc bao vây thành Landau.

Hoàng đế La Mã Thần thánh 

Trước khi lên ngôi, Joseph đã tập hợp quanh mình một nhóm cố vấn đầy khát vọng cải cách, riều đình trẻ tuổi ở Viên khi đó nổi bật bởi tinh thần đổi mới và tham vọng chính trị. Ông được miêu tả là một “vị quân vương có tầm nhìn tiến bộ”. Sau khi kế vị, Joseph giảm bớt số lượng các ủy viên trong Hội đồng Cơ mật, đồng thời tìm cách cải tổ bộ máy hành chính để hoạt động hiệu quả hơn. Ông ban hành nhiều biện pháp nhằm hiện đại hóa các cơ quan trung ương và đã đạt được một số thành công nhất định trong việc ổn định tình hình tài chính vốn luôn khó khăn của triều đại Habsburg.

Joseph cũng nỗ lực củng cố vị thế của mình trong Đế quốc La Mã Thần thánh, xem đó là cách để nâng cao sức mạnh của Áo như một cường quốc châu Âu. Khi tìm cách khẳng định các quyền đế chế của mình tại Ý và mở rộng lãnh thổ cho nhà Habsburg, ông thậm chí đã mạo hiểm đối đầu quân sự với Giáo hoàng về vấn đề Công quốc Mantua. Vì điều này, vào ngày 16 tháng 6 năm 1699, Giáo hoàng Clement XI đã đe dọa tuyệt thông Joseph.

Tại Hungary, Joseph thừa hưởng từ cha mình, Hoàng đế Leopold I - cuộc nổi dậy của lực lượng kuruc, khi tầng lớp quý tộc ở Transilvania một lần nữa chống lại ách cai trị của nhà Habsburg, thậm chí có thời điểm tiến quân áp sát Viên. Dù buộc phải dùng biện pháp quân sự, Joseph không noi theo các vị Hoàng đế đời trướ bằng cách trừng phạt nặng nề hay xử tử thủ lĩnh khởi nghĩa. Thay vào đó, ông chọn con đường thỏa hiệp, ký hòa ước với các thủ lĩnh nổi dậy. Chính sách mềm dẻo này về lâu dài đã giúp việc hợp nhất Hungary vào lãnh thổ Habsburg trở nên thuận lợi hơn.

Joseph I trị vì trong giai đoạn may mắn khi ông có trong tay một vị võ tướng trọng thần tài năng là Hoàng thân Eugène xứ Savoy, người đã liên tiếp giành chiến thắng trước quân đội của Quốc vương Louis XIV của Pháp – dù chiến đấu một mình tại Ý hay phối hợp cùng Công tước xứ Marlborough ở Đức và Flanders. Tuy nhiên, trong suốt triều đại của ông, Hungary vẫn bị xáo trộn bởi cuộc nổi dậy do Francis Rákóczi II lãnh đạo, người sau đó phải chạy sang Đế quốc Ottoman để tị nạn.

Joseph I đã đảo ngược nhiều chính sách cai trị hà khắc của cha mình, góp phần làm dịu sự phản kháng trong đế quốc. Ông cũng là người khởi xướng việc tìm giải pháp cho vấn đề thừa kế của Áo thông qua Sắc lệnh Thực dụng (Pragmatic Sanction) – một sáng kiến sau này được em trai ông, Hoàng đế Karl VI, tiếp tục hoàn thiện.

Chính sách tôn giáo và dân tộc 
Trong cuộc nổi dậy của Francis Rákóczi II tại Vương quốc Hungary, chính quyền của Joseph I phải đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến tôn giáo và dân tộc. Một phần đáng kể quý tộc và dân chúng Hungary theo Giáo hội Cải cách (Calvinist). Mong muốn giành được tự do tôn giáo và bình đẳng, các tín đồ người Hungary theo đạo Tin Lành Cải cách ủng hộ phong trào của Rákóczi, buộc triều đình ở Viên phải xem xét lại một số chính sách ưu tiên ủng hộ Công giáo trước đó.

Cùng thời gian này, các vùng phía đông và phía nam của Vương quốc Hungary còn có đông cư dân theo Chính thống giáo Đông phương, chủ yếu là người Serb và Romania. Để đảm bảo sự trung thành của họ,  vào năm 1706 Joseph đã chính thức xác nhận lại quyền tự do tôn giáo mà cha ông, Hoàng đế quá cố Leopold I, từng ban cho các tín đồ Chính thống giáo. Năm 1708, Joseph xác nhận việc thành lập Đô thị Krušedol.

Năm 1710, Joseph mở rộng sắc lệnh của cha mình liên quan đến việc trục xuất người Romani (người Digan) trên lãnh thổ Habsburg. Theo quy định của Leopold, bất kỳ người Romani nào xâm nhập vương quốc sẽ bị tuyên bố là kẻ ngoài vòng pháp luật thông qua sắc lệnh chính thức công khai. Nếu người đó quay lại Bohemia lần thứ hai, họ sẽ bị xử lý nghiêm khắc nhất có thể. Joseph ra lệnh rằng, tại Vương quốc Bohemia, tai phải của họ sẽ bị cắt; tại Công quốc Moravia, tai trái bị cắt; tại Áo, họ sẽ bị đóng dấu trên lưng bằng sắt nóng, hình tượng của giá treo cổ. Những hành vi này nhằm giúp chính quyền nhận dạng những người Romani đã bị trục xuất nhưng quay trở lại. Sắc lệnh của Joseph quy định rằng tất cả nam trưởng thành sẽ bị treo cổ mà không cần xét xử, trong khi phụ nữ và nam trẻ sẽ bị đánh đòn và lưu đày vĩnh viễn. Quan chức không thực hiện lệnh có thể bị phạt 100 đồng Reichsthaler, và việc giúp đỡ người Romani sẽ bị xử lý bằng sáu tháng lao động cưỡng bức. Theo ghi nhận, sắc lệnh này dẫn đến nhiều trường hợp tàn sát hàng loạt người Romani.

Qua đời 

Trong đợt dịch đậu mùa năm 1711, vốn đã cướp đi sinh mạng của Louis, Đại Thái tử nước Pháp, cùng ba người anh chị em của vị Hoàng đế tương lai Franz I, Joseph cũng bị nhiễm bệnh. Ông qua đời vào ngày 17 tháng 4 tại cung điện Hofburg. Trước đó, ông đã hứa với vợ rằng sẽ chấm dứt các mối tình vụng trộm nếu sống sót.

Hoàng đế được an táng tại Hầm mộ Hoàng gia (Imperial Crypt), nơi yên nghỉ của phần lớn các thành viên triều đại Habsburg. Lễ tang diễn ra vào ngày 20 tháng 4, tại mộ số 35 trong Karl's Vault. Mộ của ông do Johann Lukas von Hildebrandt thiết kế, trang trí bằng các bức họa minh họa những trận đánh trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Khu Josefstadt, quận thứ tám của thành phố Viên, được đặt theo tên Hoàng đế Joseph.

Hôn nhân và con cái 
Vào ngày 24 tháng 2 năm 1699, Joseph kết hôn với Wilhelmine Amalie xứ Braunschweig-Lüneburg tại Viên. Hai người có ba người con, nhưng người con trai duy nhất của họ qua đời vì bệnh thủy não trước khi tròn một tuổi. Joseph vốn có niềm say mê với các mối quan hệ tình ái bên ngoài hôn nhân (không để lại con ngoài giá thú), và ông đã mắc một căn bệnh lây truyền qua đường tình dục, có thể là bệnh giang mai, và truyền sang vợ trong quá trình họ cố gắng sinh một người thừa kế mới. Sự việc này khiến Wilhelmine Amalia bị vô sinh.

Trong thời gian này, cha của họ vẫn còn sống đã buộc Joseph và người em trai Karl ký Hiệp ước Kế vị Chung (Mutual Pact of Succession), theo đó các con gái của Joseph sẽ được quyền kế thừa trước các con gái của Karl nếu cả hai không có con trai. Quy định này không đề cập đến việc con gái của Karl, Maria Theresia, có thể kế vị, và chính điều này đã dẫn đến Chiến tranh Kế vị Áo.

Con cái

Tổ tiên

Chú thích

Tham khảo 

Hoàng đế La Mã Thần thánh
Mất năm 1711
Quốc vương Bohemia
Vua Đức
Người Viên
Sinh năm 1678
Vương tộc Habsburg
Quốc vương Croatia
Quốc vương Hungary
Đại vương công Áo
Hiệp sĩ Lông cừu vàng Áo