Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền

Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền (JSLC; ), còn được gọi là Trung tâm Thử nghiệm Tên lửa Song Thành Tử, Tổ hợp Phóng B2, Cơ sở Thử nghiệm Tên lửa Tổng hợp Tây Bắc (), Căn cứ 20, hoặc Đơn vị 63600, là một cảng vũ trụ của Trung Quốc và là một đơn vị cấp quân đoàn trực thuộc Lực lượng Hàng không Vũ trụ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Trung tâm nằm giữa Kỳ Alxa Hữu, Minh Alxa, Nội Mông, và Trấn Hàng Thiên, Huyện Kim Tháp, địa cấp thị Tửu Tuyền, tỉnh Cam Túc. Trung tâm là một phần của Thành phố Hàng không Vũ trụ Đông Phong (Căn cứ 10). Mặc dù hầu hết cơ sở nằm trong huyện Kim Tháp, cảng vũ trụ này lại được đặt tên theo Tửu Tuyền. Trung tâm phóng trải dài cả hai bên bờ sông Nhược Thủy.

Lịch sử 
Được thành lập vào năm 1958, JSLC là cảng vũ trụ lâu đời nhất trong số bốn cảng vũ trụ của Trung Quốc. Giống như hầu hết các cơ sở phóng của Trung Quốc, nó nằm ở một khu vực xa xôi và thường đóng cửa đối với khách du lịch nước ngoài.

Trung tâm phóng là một phần của Thành phố Vũ trụ Đông Phong (), còn được gọi là Căn cứ 10 () hoặc Căn cứ Đông Phong (). Khu vực Đông Phong rộng lớn bao gồm các cơ sở thử nghiệm bay cho Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAF), một bảo tàng không gian và một nghĩa trang liệt sĩ ().

JSLC được sử dụng để phóng các tàu vũ trụ vào quỹ đạo Trái Đất thấp và trung bình với độ nghiêng cao, cũng như để thử nghiệm các tên lửa tầm trung và tầm xa. Các cơ sở của trung tâm bao gồm trung tâm kỹ thuật, các tổ hợp phóng, trung tâm kiểm soát phóng, trung tâm chỉ huy sứ mệnh và các hệ thống hậu cần liên quan.

Trung tâm bao phủ diện tích khoảng 2.800 km2 và được cho là nơi làm việc của tới 20.000 nhân viên. Nhiều hệ thống và thiết bị tại đây có khả năng được mô phỏng theo thiết kế của Liên Xô, và Liên Xô có lẽ đã cung cấp hỗ trợ kỹ thuật ban đầu.

JSLC đã được mở rộng trong chiến dịch Tam tuyến của Trung Quốc nhằm phát triển ngành công nghiệp liên quan đến quốc phòng ở các vùng nội địa trước lo ngại về các cuộc xung đột tiềm tàng với Liên Xô hoặc Hoa Kỳ.

Địa điểm này đã hỗ trợ nhiều cột mốc quan trọng trong ngành không gian Trung Quốc, bao gồm việc phóng vệ tinh đầu tiên của Trung Quốc Đông Phương Hồng I vào năm 1970, và sứ mệnh không gian có người lái đầu tiên Thần Châu 5 vào năm 2003. Tính đến năm 2021, tất cả các đợt phóng có người lái của Trung Quốc—bao gồm các sứ mệnh đến Trạm vũ trụ Thiên Cung—đều khởi hành từ Tửu Tuyền.

Vào tháng 8 năm 2016, Trung Quốc đã phóng vệ tinh truyền thông lượng tử đầu tiên, Thí nghiệm lượng tử ở quy mô không gian, từ JSLC.

Vào tháng 8 năm 2018, các công ty tên lửa thương mại Trung Quốc i-Space và OneSpace đã thực hiện các đợt phóng dưới quỹ đạo từ trung tâm. Vào ngày 25 tháng 7 năm 2019, i-Space đã thực hiện đợt phóng lên quỹ đạo thành công đầu tiên của tư nhân Trung Quốc từ Tửu Tuyền bằng tên lửa Hyperbola-1.

Các bệ phóng 
Địa điểm phóng bao gồm hai tổ hợp phóng, mỗi tổ hợp có nhiều bệ phóng.

Tổ hợp phóng phía Bắc 
Tổ hợp phóng phía Bắc chứa hai khu vực phóng đã ngừng hoạt động.

Khu vực phóng 2: được sử dụng cho các đợt phóng lên quỹ đạo và thử nghiệm tên lửa đạn đạo.
LA-2A: được sử dụng cho các đợt phóng tên lửa đạn đạo DF-3 và DF-5 và cho các sứ mệnh lên quỹ đạo sớm nhất của Trung Quốc bằng tên lửa CZ-1 (lần phóng lên quỹ đạo cuối cùng vào năm 1971). ()
LA-2B: được sử dụng cho các đợt phóng CZ-2A, CZ-2C, CZ-2D, và FB-1 (lần cuối sử dụng vào năm 1996). ()

Khu vực phóng 3: nằm cách LA-2 khoảng  về phía nam, được sử dụng cho các đợt phóng tên lửa DF-1, DF-2, và R-2.
Bệ phía Bắc ()
Bệ phía Nam ()

Tổ hợp phóng phía Nam 
Tổ hợp phóng phía Nam đang hoạt động và hỗ trợ các đợt phóng tên lửa dòng Trường Chinh của CASC cũng như các tên lửa thương mại.

Khu vực phóng 4: nằm cách LA-3 khoảng  về phía nam.
SLS-1 (LS-43/91): hoạt động từ năm 1999, được sử dụng cho các sứ mệnh Trường Chinh 2F đạt chuẩn chở người và được phục vụ bởi một Cơ sở Lắp ráp Thẳng đứng gần đó. ()
SLS-2 (LS-43/94): hoạt động từ năm 2003, được sử dụng cho các đợt phóng Trường Chinh 2C, Trường Chinh 2D, Trường Chinh 4B, và Trường Chinh 4C. ()

Các bệ phóng thương mại (nằm ở nhiều vị trí khác nhau về phía nam và phía đông LA-4):
LS-95: hai bệ phóng được sử dụng cho Trường Chinh 11, Khoái Châu, Tiệp Long 1, OS-M1, Hyperbola-1, và Ceres-1.
Bệ A ()
Bệ B ()
LS-96: vận hành bởi LandSpace cho tên lửa đẩy Chu Tước 2. ()
LS-120: vận hành bởi Space Pioneer cho tên lửa đẩy Thiên Long-2. ()
LS-130: vận hành bởi CAS Space cho tên lửa đẩy Kinetica 1. ()
LS-140: vận hành bởi CAS Space cho tên lửa đẩy Kinetica 2.

Hoạt động phóng gần đây

Năm 2025 
Năm 2025, Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền đã thực hiện 30 lần phóng, trong đó 27 lần thành công. Các sứ mệnh đáng chú ý bao gồm:

 Ngày 29 tháng 7: Phóng thành công tên lửa thương mại SQX-1 Y10, đưa một vệ tinh vào quỹ đạo.
 Ngày 5 tháng 9: Phóng tên lửa CERES-1 mang theo nhóm vệ tinh.
 Ngày 19 tháng 11: Phóng ba vệ tinh Shijian-30 bằng tên lửa Trường Chinh 2C.
 Ngày 3 tháng 12: Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của tên lửa Chu Tước 3 (Zhuque-3) do LandSpace phát triển.
 Ngày 23 tháng 12: Chuyến bay đầu tiên của tên lửa Trường Chinh 12A, một tên lửa tái sử dụng một phần.
 Ngày 30 tháng 12: Phóng vệ tinh Tianhui-7 bằng tên lửa Trường Chinh 4B, đánh dấu lần phóng thứ 92 của Trung Quốc trong năm.

Năm 2026 
Từ đầu năm 2026 đến tháng 4, trung tâm tiếp tục duy trì nhịp độ phóng cao, với nhiều sứ mệnh của cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

 Ngày 16 tháng 1: Phóng vệ tinh AlSat-3A cho Algeria bằng tên lửa Trường Chinh 2C.
 Ngày 17 tháng 1: Chuyến bay đầu tiên của tên lửa CERES-2 thất bại do dị thường trong quá trình bay.
 Ngày 16 tháng 3: Phóng thành công tên lửa Khoái Châu-11 Y7, mang theo 8 vệ tinh.
 Ngày 30 tháng 3: Phóng thành công tên lửa Kinetica-2 (Lijian-2) mang theo nguyên mẫu tàu vũ trụ chở hàng Thanh Châu.
 Ngày 3 tháng 4: Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của tên lửa Thiên Long-3 (Tianlong-3) thất bại.
 Ngày 14 tháng 4: Phóng tên lửa Kinetica-1 mang theo các vệ tinh Cát Lâm-1.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, trung tâm sẽ tiếp tục phóng các tàu vũ trụ có người lái Thần Châu 23 và Thần Châu 24.

Vai trò trong chương trình không gian Trung Quốc 
Là bãi phóng lâu đời nhất, Tửu Tuyền giữ vai trò trung tâm trong cả chương trình không gian quân sự và dân sự của Trung Quốc. Tất cả các sứ mệnh có người lái của Trung Quốc, từ Thần Châu 5 đến Thần Châu 22, đều được phóng từ đây. Trung tâm cũng là nơi phóng các vệ tinh viễn thám, thử nghiệm công nghệ và các tàu vũ trụ tái sử dụng.

Sự phát triển của khu vực phóng thương mại tại Tửu Tuyền đã biến nơi đây thành trung tâm của ngành công nghiệp vũ trụ tư nhân Trung Quốc. Các công ty như LandSpace, Space Pioneer, Galactic Energy và CAS Space đều đã tiến hành các chuyến bay thử nghiệm và thương mại từ các bệ phóng được xây dựng riêng.

Đánh giá và tranh cãi

Đánh giá tích cực 
Theo các chuyên gia, Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển năng lực không gian của Trung Quốc. Andrew Jones, nhà báo chuyên về không gian của SpaceNews, nhận định trung tâm là "xương sống của chương trình không gian có người lái Trung Quốc".

Các thách thức và thất bại 
Mặc dù có nhiều thành công, trung tâm cũng chứng kiến một số thất bại đáng chú ý. Năm 2026, hai vụ phóng thất bại liên tiếp của CERES-2 (tháng 1) và Thiên Long-3 (tháng 4) đã dấy lên câu hỏi về độ tin cậy của các tên lửa thương mại mới. Bên cạnh đó, việc trung tâm nằm sâu trong sa mạc Gobi cũng đặt ra những thách thức về hậu cần và điều kiện làm việc cho nhân viên.

Tranh cãi về hành chính 
Vị trí của trung tâm vốn có tranh chấp giữa kỳ Alxa Hữu (Nội Mông) và huyện Kim Tháp (Cam Túc). Mặc dù phần lớn cơ sở nằm trong địa phận Cam Túc, trung tâm lại được đặt tên theo thành phố Tửu Tuyền. Tranh chấp này vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Thư viện ảnh

Xem thêm

 Chương trình không gian Trung Quốc
 Trung tâm Phóng vệ tinh Thái Nguyên
 Trung tâm Phóng vệ tinh Văn Xương
 Trung tâm Phóng vệ tinh Tây Xương
Hyperbola-1

Chú thích

Liên kết ngoài 

 Căn cứ 20 Cơ sở Không gian Tửu Tuyền trên GlobalSecurity.org

Công trình xây dựng tại Minh Alxa
Cơ sở chương trình không gian Trung Quốc
Cảng vũ trụ tại Trung Quốc
Cơ sở hạ tầng hoàn thành năm 1958
Tổ chức thành lập năm 1958 tại Trung Quốc
Tửu Tuyền
Địa điểm phóng tên lửa tại Trung Quốc
Căn cứ Lực lượng Hàng không Vũ trụ Quân Giải phóng Nhân dân
Cơ sở quân sự thành lập năm 1958