Khu di tích chiến trường Điện Biên Phủ

Quần thể di tích chiến trường Điện Biên Phủ là một quần thể các di tích lịch sử nằm tại tỉnh Điện Biên, ghi lại chiến công của Quân đội nhân dân Việt Nam trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Đây là một trong 130 di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam. Quần thể bao gồm 46 di tích thành phần đã được công nhận và 4 di tích đề xuất bổ sung, trải rộng trên địa bàn 10 xã, phường của tỉnh Điện Biên.

Các di tích nổi bật của chiến trường Điện Biên Phủ bao gồm đồi A1, C1, C2, D1, cứ điểm Hồng Cúm, Him Lam, đồi Độc Lập, cầu Mường Thanh, sân bay Mường Thanh (nay là sân bay Điện Biên Phủ) và hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Đồi A1 - Cứ điểm trọng yếu

Đồi A1 nằm ở phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, là cứ điểm quan trọng nhất trong tập đoàn cứ điểm của thực dân Pháp ở Điện Biên Phủ. Đồi A1 nằm dài theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, bao gồm 2 đỉnh: Tây Bắc cao hơn 490m, Đông Nam cao hơn 493m. A1 là ký hiệu mà quân đội Việt Nam đặt cho quả đồi. Sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân đội Việt Nam đã chiếm được đồi A1.

Hiện nay, trên đỉnh Tây Bắc của đồi A1 có đài kỷ niệm được xây theo kiểu "ở giữa cao, hai bên thấp và đều có hình mái đầu đạo". Phía trước là lư hương, ở giữa là tấm bia, phù hiệu Quốc kỳ, sao vàng nền tròn đỏ, xung quanh là vòng tương hoa. Một di tích quan trọng ở đồi A1 là cái hố hình phễu rộng hơn 100 m² do khối bộc phá nghìn cân được quân đội Việt Nam đưa vào hầm ngầm phát nổ tạo ra. Cùng với đó là hệ thống đường hào, lô cốt xung quanh đồi, xác xe tăng và một số khẩu pháo được sử dụng trong trận chiến.

Hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ 

Hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, hay hầm Đờ Cát, nằm ở trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, thuộc cánh đồng Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.

Hầm dài 20m và rộng 8m, chia làm bốn ngăn. Đây là nơi làm việc và nghỉ ngơi của tướng Christian de Castries (đọc như Đờ Ca-xtơ-ri) cùng Bộ chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Tại đây, tướng De Castries đã tiếp đón nhiều quan chức cấp cao của Pháp, Mỹ như Thủ tướng Pháp Joseph Laniel, Tổng thống Mỹ cũng như các nhà báo quốc tế khác. Vào lúc 17 giờ 30 phút ngày 7 tháng 5 năm 1954, Tạ Quốc Luật, chỉ huy trưởng đại đội 360, trung đoàn 209, sư đoàn 312 đã bắt sống tướng Đờ Cát tại bàn làm việc.

Cấu trúc và cách bố trí, sắp xếp của căn hầm vẫn còn được giữ nguyên. Xung quanh hầm là hàng rào phòng thủ với hệ thống dây kẽm gai dày đặc và bốn chiếc xe tăng. Hiện nay, công trình đã được lắp thêm mái che bằng kính để bảo quản được tốt hơn.

Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ
Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ nằm trong một khu rừng nguyên sinh tại địa phận xã Mường Phăng, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ 35 km về phía đông. Đây là nơi làm việc của các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái... Sở chỉ huy có diện tích tự nhiên khoảng 90 km², được bố trí thành một hệ thống liên hoàn có hầm hào và lán trại. Gần với Sở chỉ huy có đài quan sát trên đỉnh núi độ cao trên 1000 m, từ đài quan sát này có thể bao quát hoạt động và diễn biến ở thung lũng Mường Thanh. Sở chỉ huy gồm:

Chòi canh gác số 1
Hầm thông tin liên lạc
Đài quan sát
Lán ở và làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Lán ở và làm việc của Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái
Đường hầm xuyên núi dài 96 m nối liền lán của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái
Hầm của ban cố vấn Trung Quốc ( gồm có 5 thành viên thực hiện nhiệm vụ tham mưu, hỗ trợ cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Việt Nam.)
Nhà hội trường
Hầm ban chính trị

Bảo tàng chiến thắng Điện Biên Phủ

Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (tên đầy đủ: Bảo tàng chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ) nằm đối diện với nghĩa trang liệt sĩ trên đồi A1, ở trung tâm thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên. Bảo tàng được khởi công xây dựng vào tháng 10 năm 2012 trên diện tích 22.000 m², với tổng vốn đầu tư trên 211 tỷ đồng và khánh thành vào ngày 5 tháng 5 năm 2014, thay thế cho Bảo tàng Điện Biên Phủ cũ được xây dựng năm 1984.

Nhà bảo tàng được thiết kế dạng hình nón cụt, cách điệu chiếc mũ lưới của chiến sĩ Điện Biên năm xưa, gồm một tầng hầm và một tầng nổi. Trong đó, tầng hầm là nơi đón tiếp khách tham quan, không gian học tập, tương tác và các dịch vụ vui chơi giải trí. Tầng nổi là không gian trưng bày cố định chuyên đề chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, không gian toàn cảnh và bộ phận làm việc.

Bảo tàng rộng hơn 7.000 m², trưng bày gần 1.000 hiện vật và hình ảnh được chia làm 4 nội dung:
 Chặng đường 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp (từ 9 tháng 1945 đến tháng 9 năm 1953)
 Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ
 Sự giúp đỡ của nhân dân thế giới đối với chiến dịch Điện Biên Phủ và tác động của chiến dịch Điện Biên Phủ đối với thế giới
 Phòng tôn vinh.
Mái vòm được vẽ tranh về những kì tích lịch sử.

Bao quanh khu vực mái vòm ở tầng hai của bảo tàng là một bức tranh toàn cảnh (panorama) với tựa đề Khúc khải hoàn. Bức tranh sơn dầu này rộng tổng cộng 3.225 m², cao 9 m (tính cả mái vòm là 20,5 m), dài 132 m, đường kính 42 m; được vẽ trên nền vải toan, cùng với các hiện vật sắp đặt. Đây là bức tranh tròn quy mô lớn đầu tiên tại Việt Nam và là một trong số những bức tranh tròn lớn nhất thế giới. Nhóm vẽ tranh do hoạ sĩ Nguyễn Văn Mạc làm trưởng nhóm, gồm từ 100 đến 200 hoạ sĩ, đã phác thảo trong gần một năm và hoàn thiện tác phẩm này trong vòng hai năm. Tác phẩm này đã được trao giải nhất Giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 2022.

Đồi D1 và Tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ 

Đồi D1 là một cứ điểm quan trọng trong dãy đồi phòng ngự phía Đông của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, có nhiệm vụ che chở cho trung tâm. Sau 2 ngày chiến đấu từ 30/3/1954, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 đã hoàn toàn làm chủ cứ điểm này. Ngày nay, trên đồi D1 đặt Tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ, được khánh thành đúng dịp kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2004).

Cụm Tượng đài gồm 3 chiến sĩ đứng lưng tựa vào nhau, bế em bé dân tộc Thái trên tay cầm một bó hoa, trên cùng là lá cờ Quyết chiến, Quyết thắng. Tượng có chiều cao 12,6 m, dựng trên bệ cao 3,6 m, được đúc bằng 217 tấn đồng nguyên chất, gồm 12 thớt (có những thớt nặng 40 tấn). Tác giả mẫu tượng đài là nhà điêu khắc Nguyễn Hải.

Con đường chính dẫn lên Tượng đài là trục hành lễ gồm 320 bậc, chia làm 3 chiếu nghỉ lớn tương đương với 3 đợt tấn công của Quân đội Nhân dân Việt Nam vào Tập đoàn cứ điểm. Hai bên trục hành lễ là 56 cột mốc bằng đá xanh Thanh Hóa tượng trưng cho 56 ngày đêm chiến đấu. Tại sân hành lễ còn có bức phù điêu đại cảnh lớn nhất Đông Nam Á với chiều cao trung bình 7,5 m, chiều ngang 58 m, ghép từ 217 tấm đá xanh Thanh Hóa nặng gần 400 tấn, miêu tả toàn bộ chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đồi Him Lam 

Đồi Him Lam (tên gọi chệch từ "Hin Đăm" - tiếng Thái cổ nghĩa là đá đen) nằm ở phường Him Lam, thành phố Điện Biên Phủ, là Trung tâm đề kháng Him Lam, cách Trung tâm Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ khoảng 2,5 km về phía Đông Bắc. Đây là một trong những trung tâm đề kháng kiên cố nhất của quân Pháp, án ngữ con đường 41 từ Tuần Giáo vào Điện Biên Phủ. Chiều 13/3/1954, quân ta nổ súng tấn công và làm chủ hoàn toàn cứ điểm ngay trong đêm, mở màn thắng lợi cho Chiến dịch Điện Biên Phủ. Tại trận đánh này đã ghi dấu tấm gương anh hùng Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai.

Nhân kỷ niệm 72 năm mở màn Chiến dịch (13/3/2026), dự án bảo tồn, tôn tạo di tích khu Trung tâm Đề kháng Him Lam (giai đoạn II) đã được khánh thành. Công trình có điểm nhấn là bức phù điêu tái hiện khí thế chiến đấu của trận Him Lam, diện tích 460 m², dài 45 m, cao 8,9 m, được chế tác từ đá tự nhiên.

Đồi C1 

Đồi C1 là một trong những cao điểm phía Đông của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trận chiến trên đồi C1 diễn ra ác liệt từ cuối tháng 3/1954, kéo dài hơn một tháng với nhiều đợt tấn công và phản kích. Quân ta đã nhiều lần đánh lui các đợt phản kích của quân Pháp, giằng co từng mét chiến hào. Trận đánh đồi C1 do Trung đoàn 98, Đại đoàn 316 đảm nhiệm, dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Vũ Lăng.

Đồi C2 
Đồi C2 nằm trong dãy đồi phía Đông của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, có tác dụng như một bức bình phong che chắn cho phân khu trung tâm. Cứ điểm này được quân Pháp bố trí hệ thống chiến hào liên hoàn với nhiều lô cốt, ụ súng kiên cố, bao quanh là nhiều lớp rào dây thép gai và bãi mìn dày đặc. Trận đánh chiếm đồi C2 diễn ra trong đợt tấn công thứ hai của chiến dịch, bắt đầu từ chiều 30/3/1954. Đến 9 giờ 30 phút sáng ngày 7/5/1954, Trung đoàn 98, Đại đoàn 316 dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Vũ Lăng đã tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm C2, góp phần vào thắng lợi chung của chiến dịch.

Đồi Độc Lập 

Đồi Độc Lập (tên Pháp đặt là Gabrielle) là cứ điểm quan trọng thuộc phân khu Bắc của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, cách khu Trung tâm Mường Thanh 4 km về hướng Bắc. Đây là một trong hai cánh cửa thép của tuyến phòng ngự phía Bắc, do Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 7 Algeria Bắc Phi - đơn vị tinh nhuệ của Pháp - trấn giữ. Trận đánh diễn ra từ đêm 14 rạng ngày 15 tháng 3 năm 1954. Sau 5 giờ chiến đấu ác liệt, quân ta đã tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm, tiêu diệt 483 tên địch, làm chủ đồi Độc Lập.

Cứ điểm Hồng Cúm 

Cứ điểm Hồng Cúm (tên Pháp đặt là Isabelle) là phân khu phía Nam của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, cách phân khu Trung tâm Mường Thanh khoảng 5 km. Phân khu này có tổng quân số khoảng 2.000 lính, 2 xe tăng, pháo 105 ly và pháo 12 ly, do Đại tá La Lăng, Chỉ huy phó Tập đoàn cứ điểm trực tiếp chỉ huy. Hồng Cúm có nhiệm vụ bảo vệ phía Nam tập đoàn cứ điểm và chi viện cho phân khu Trung tâm, đồng thời được Pháp toan tính là cánh cửa hậu để rút chạy sang Thượng Lào nếu thất thủ. Mặc dù phân khu Trung tâm đã đầu hàng chiều 7/5/1954, quân Pháp tại Hồng Cúm vẫn ngoan cố chống cự nhưng cuối cùng cũng bị tiêu diệt và bắt sống.

Cầu Mường Thanh 
Cầu Mường Thanh (người Pháp gọi là cầu Bailey) là một cây cầu sắt bắc qua sông Nậm Rốm, được quân Pháp xây dựng vào năm 1953 sau khi chiếm lại Điện Biên Phủ. Cầu dài 40 m, rộng 5 m, kết cấu lắp ghép chắc chắn, bảo đảm trọng tải từ 15 đến 18 tấn, là tuyến đường huyết mạch nối các cứ điểm ở phía Tây sông Nậm Rốm với các cao điểm phía Đông của Tập đoàn cứ điểm. Vào lúc 14 giờ ngày 7/5/1954, Đại đội 360, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 đã vượt cầu Mường Thanh tiến công vào sở chỉ huy của tướng De Castries. Ngày nay, cầu Mường Thanh vẫn là một chứng tích lịch sử, đồng thời là cây cầu dân sinh quan trọng, nối hai bờ sông Nậm Rốm và khu chợ Mường Thanh sầm uất.

Quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị (2026) 
Ngày 19 tháng 1 năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 135/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ. Quy hoạch có tổng diện tích 358 ha, trong đó khu vực bảo vệ di tích khoảng 281 ha (bao gồm 46 di tích thành phần hiện có và 4 di tích đề xuất bổ sung) và vùng mở rộng khoảng 77 ha nhằm bảo vệ cảnh quan, kết nối di tích và phát triển du lịch. Phạm vi quy hoạch bao gồm 10 xã, phường: phường Điện Biên Phủ, phường Mường Thanh và các xã Mường Phăng, Mường Pồn, Thanh Nưa, Thanh Yên, Thanh An, Quài Tở, Tuần Giáo, Búng Lao. Quy hoạch hướng tới mục tiêu bảo tồn nguyên trạng các di tích gốc, từng bước phục hồi các hạng mục có giá trị lịch sử, đồng thời gắn kết bảo tồn với phát triển du lịch bền vững, đưa Điện Biên trở thành trung tâm du lịch trọng điểm của khu vực Trung du miền núi phía Bắc.

Chú thích

Xem thêm 
 Chiến dịch Điện Biên Phủ
 Di tích quốc gia đặc biệt (Việt Nam)

Liên kết ngoài
Cổng thông tin điện tử tỉnh Điện Biên
Trang du lịch chính thức tỉnh Điện Biên

K
Đ