Kh-25

Kh-25 / Kh-25M (; Ký hiệu NATO: AS-10 'Karen') là một họ tên lửa không đối đất hạng nhẹ của Liên Xô với hệ thống dẫn đường dạng mô-đun và tầm bắn 10 km. Biến thể tên lửa chống bức xạ (Kh-25MP) được NATO gọi là AS-12 'Kegler' và có tầm bắn lên tới 40 km. Được thiết kế bởi Zvezda-Strela, Kh-25 được phát triển từ phiên bản dẫn đường bằng laser của dòng Kh-23 Grom (AS-7 'Kerry'). Kh-25 hiện vẫn được sử dụng rộng rãi mặc dù phiên bản kế nhiệm là Kh-38 đã được phát triển.

Phát triển
Dựa trên nền tảng của một loại tên lửa không đối không, mẫu Kh-66 dẫn đường bám chùm tia là tên lửa không đối đất đầu tiên của Liên Xô dành cho máy bay chiến thuật, đi vào hoạt động từ năm 1968. Tuy nhiên, nó tỏ ra khó sử dụng trong thực tế vì máy bay phóng phải bổ nhào về phía mục tiêu. Một phiên bản sử dụng dẫn đường bằng lệnh vô tuyến là Kh-23 đã được thử nghiệm lần đầu vào năm 1968, nhưng các vấn đề với hệ thống dẫn đường khiến nó không thể đi vào hoạt động trong 5 năm sau đó. Vì vậy, vào năm 1971, việc nghiên cứu một phiên bản với đầu dò laser bán chủ động đã được bắt đầu, chính là tiền thân của Kh-25. Ban đầu, phương Tây gọi loại này là Kh-23L. Các cuộc thử nghiệm cấp nhà nước bắt đầu vào ngày 24 tháng 11 năm 1974, và Kh-25 chính thức được sản xuất vào năm 1975.

Việc nghiên cứu một biến thể tên lửa chống radar dựa trên mẫu Kh-66 được bắt đầu vào năm 1972, sử dụng đầu dò radar thụ động và hệ thống lái tự động SUR-73. Tên lửa chống radar tầm xa Kh-31 cũng xuất phát từ chính dự án này. Mẫu Kh-27 bắt đầu thử nghiệm cấp nhà nước trên máy bay MiG-27 vào ngày 8 tháng 8 năm 1975 nhưng phải đến ngày 2 tháng 9 năm 1980 mới chính thức đi vào biên chế. Nó được NATO ký hiệu là AS-12 'Kegler' và trên thực tế đã thay thế loại tên lửa Kh-28 (AS-9 'Kyle') vốn nặng hơn rất nhiều.

Năm 1973, Victor Bugaiskii được bổ nhiệm làm kỹ sư trưởng của phòng thiết kế. Ông bắt đầu công việc kết hợp các dòng Kh-23M, Kh-25 và Kh-27 thành một hệ thống mô-đun duy nhất nhằm cắt giảm chi phí và cải thiện tính linh hoạt trong tác chiến. Tên lửa Kh-27 được chọn làm nền tảng nhờ động cơ tên lửa mạnh mẽ hơn và hệ thống lái tự động mới. Công việc này hoàn tất vào cuối năm 1978, tạo ra họ tên lửa bao gồm Kh-25MP (chống radar), Kh-25ML (dẫn đường bằng laser) và Kh-25MR (điều khiển bằng vô tuyến). NATO vẫn tiếp tục gọi chúng là AS-12 và AS-10, mặc dù giờ đây các loại này có thể được hoán đổi chỉ bằng cách thay đổi đầu dò dẫn đường đơn giản.

Thiết kế
Kh-25 có thiết kế rất giống với phiên bản sau của dòng Kh-23 Grom, với các cánh mũi (canard) và vây lái được bố trí theo hình chữ thập.

Phiên bản Kh-25MP có hai loại đầu tự dẫn là 1VP và 2VP, nhạy với các dải tần số khác nhau.

Lịch sử chiến đấu
Phiên bản Kh-25 nguyên bản đi vào phục vụ trong Không quân Liên Xô từ giai đoạn 1973-1975, trang bị cho các loại máy bay MiG-23, MiG-27 và Su-17M. Kể từ đó, nó đã được phê duyệt để sử dụng trên MiG-21, MiG-29, dòng máy bay Sukhoi Su-17/20/22, Sukhoi Su-24, Su-25 và Su-27. Tên lửa này cũng có thể được mang bởi các máy bay trực thăng tấn công như Kamov Ka-50.

Biến thể Kh-25MP có thể được lắp đặt trên MiG-23/27, Su-17/22, Su-24 và Su-25.

Chiến tranh Liên Xô tại Afghanistan
Bắt đầu từ tháng 4 năm 1986, trong trận Zhawar thứ hai, các tên lửa Kh-25ML đã được các máy bay cường kích Su-25 Frogfoot thuộc Trung đoàn Không quân Cường kích Độc lập (OShAP) số 378 sử dụng để tấn công các lối vào hang động của quân Mujahideen vốn dùng làm nơi trú ẩn và kho vũ khí. Các cuộc tấn công được thực hiện từ khoảng cách lên tới 4.5 hải lý (8 km).

Cuộc xâm lược Kuwait của Iraq
Trong Cuộc xâm lược Kuwait của Iraq, vào ngày 2 tháng 8 năm 1990, một máy bay Sukhoi Su-22 của Không quân Iraq thuộc Phi đội số 109 (căn cứ tại sân bay as-Shoibiyah) đã bắn một quả tên lửa diệt bức xạ Kh-25MP vào một trận địa tên lửa phòng không MIM-23B I-HAWK của Kuwait tại Đảo Bubiyan. Trận địa này trước đó đã bắn rơi một chiếc Su-22 khác cùng đơn vị và một chiếc MiG-23BN thuộc Phi đội 49. Cú bắn này đã buộc hệ thống radar của HAWK phải ngừng hoạt động. Khối hỏa lực HAWK này (vốn được vận hành bởi một số nhà thầu Mỹ) sau đó đã bị lực lượng đặc nhiệm Iraq chiếm giữ và được phát hiện là đang ở chế độ vận hành tự động sau khi các nhà thầu đã tháo chạy.

Các cuộc chiến tại Chechnya
Máy bay Su-25 của Không quân Nga đã sử dụng Kh-25 trong cả hai chiến dịch tại Chechnya để tấn công các mục tiêu cố định như các vị trí đặt súng cối và hầm ngầm. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng không nhiều so với các loại bom và rocket không dẫn đường. Việc sử dụng vũ khí dẫn đường chính xác cho phép hỗ trợ quân sự tại các khu vực quá nguy hiểm đối với máy bay trực thăng tấn công. Chúng không được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất bằng so với lần thứ hai, chủ yếu do sự khác biệt về điều kiện thời tiết và có thể là do nhu cầu duy trì kho dự trữ chiến lược ngay sau khi Liên Xô tan rã.

Nga can thiệp quân sự tại Syria
Các tên lửa Kh-25 dẫn đường bằng laser đã được máy bay cường kích cánh cụp cánh xòe Su-24 sử dụng để tấn công các mục tiêu nổi dậy chống Assad tại Syria.

Nga xâm lược Ukraine
Mặc dù hiếm gặp, nhưng kể từ tháng 8 năm 2022, trong cuộc chiến đấu chống lại lực lượng Nga, Không quân Ukraine đã được quan sát thấy sử dụng các tên lửa Kh-25MR dẫn đường bằng lệnh vô tuyến và Kh-25ML dẫn đường bằng laser bán chủ động. Chúng được phát hiện phóng từ các máy bay ném bom chiến thuật Su-24M khi thực hiện chế độ bay "ngóc mũi" (pitch-up mode), dường như nhằm mục đích tăng tầm bắn của tên lửa, vì đây vốn là loại vũ khí tầm ngắn dành cho hàng không chiến thuật.

Các biến thể
Ngoại trừ các biến thể chống radar, NATO ký hiệu tất cả các thành viên trong họ Kh-25 là AS-10 'Karen'. Chữ cái định danh "M" là viết tắt của "Modulnaya" – tính mô-đun (đầu dò có thể thay thế).

 Kh-25 (Izdeliye 71, Kh-23L) – Biến thể dẫn đường bằng laser nguyên bản.
 Kh-25ML – Biến thể dẫn đường bằng laser bán chủ động với đầu đạn nối tiếp (tandem) có thể xuyên thủng  bê tông.
 Kh-25MA – Biến thể dẫn đường bằng radar chủ động, được chào bán xuất khẩu lần đầu vào năm 1999.
 Kh-25MAE – Bản cập nhật của Kh-25MA được công bố xuất khẩu vào tháng 8 năm 2005 với đầu dò băng tần Ka, có khả năng là loại PSM của Phazotron vốn có thể phát hiện xe tăng ở khoảng cách  và cũng có thể sử dụng trên Kh-25MA.
 Kh-25MS – Biến thể dẫn đường bằng vệ tinh (GPS hoặc GLONASS).
 Kh-25MSE – Phiên bản xuất khẩu của Kh-25MS, công bố vào tháng 8 năm 2005.
 Kh-25MT – Biến thể dẫn đường bằng truyền hình (TV).
 Kh-25MTP – Biến thể dẫn đường bằng hồng ngoại (IIR) của Kh-25MT.
 Kh-25R/Kh-25MR – Các biến thể dẫn đường bằng lệnh vô tuyến, sở hữu đầu đạn lớn hơn, nặng .
 Kh-27 (Kh-27/M, AS-12 'Kegler') – Tên lửa chống bức xạ (chống radar) nguyên bản.
 Kh-25MP (AS-12 'Kegler') – Biến thể chống bức xạ dạng mô-đun.
 Kh-25MPU (AS-12 'Kegler') – Phiên bản cập nhật của Kh-25MP.

Các dòng đạn huấn luyện có chữ cái định danh "U", ví dụ đối với mẫu Kh-25ML sẽ có:
 Kh-25MUL – Đạn huấn luyện chiến đấu của Kh-25ML.
 Kh-25ML-UD – Tên lửa huấn luyện chức năng.
 Kh-25ML-UR – Tên lửa huấn luyện cắt lớp (mô hình mặt cắt).

Các quốc gia vận hành

Hiện tại
 
 
 
 
  − Không quân Ethiopia, sử dụng biến thể Kh-25ML trên máy bay Su-25
  − Sử dụng các biến thể Kh-25 và Kh-25ML
 
 
 
 
  − Được sử dụng trên các máy bay ném bom Su-24M

Trước đây
  − Các biến thể Kh-25ML và Kh-25MP được bàn giao trong giai đoạn 1988–1989
  − Sử dụng các biến thể Kh-25MR, Kh-25ML và Kh-25MP
  − Sử dụng biến thể Kh-25MP
  − Sử dụng các biến thể Kh-25ML và Kh-25MP
  − Biến thể Kh-25MLT được sử dụng trên máy bay MiG-23BN và MiG-27
 
 
  − Sử dụng biến thể Kh-25MP
  − Được thay thế bởi dòng Kh-38M
  − Chuyển giao lại cho các quốc gia kế thừa
  − Không quân Nhân dân Việt Nam đã sử dụng các biến thể Kh-25 trên máy bay Sukhoi Su-22 và Su-30MK2 tính đến cuối năm 2014

Các vũ khí tương đương 
 Kh-23M (AS-7 'Kerry') - loại tên lửa tiền nhiệm của Kh-25, có công nghệ "backported" từ Kh-25
 Kh-29 (AS-14 'Kedge') - mang hệ thống dẫn đường laser của Kh-25 trên một đầu đạn lớn
 Kh-59 (AS-13 'Kingbolt') - Kh-25 tầm xa, với đầu đạn lớn và dẫn đường bằng TV
 Kh-38 - loại tên lửa kế vị của Kh-25
 AGM-65 Maverick - tên lửa có trọng lượng, hệ thống dẫn đường và đầu đạn tương tự của Mỹ
 AGM-45 Shrike - tên lửa tương đương của Mỹ đối với biến thể chống radar Kh-25MP

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Zvezda Kh-25 (AS-10 Karen)  FAS
 Giới thiệu sơ Kh-25

Tên lửa không đối đất thời Chiến tranh Lạnh của Liên Xô
Tên lửa không đối đất Liên Xô
Tên lửa chống bức xạ Liên Xô