Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Marie François Sadi Carnot

Marie François Sadi Carnot ( (11 tháng 8 năm 1837 - 25 tháng 6 năm 1894) là một nhà chính trị Pháp. Ông là Tổng thống Đệ tam Cộng hòa Pháp giai đoạn 1887 đến khi bị ám sát vào năm 1894.

Thân thế
Ông là con trai chính khách Hippolyte Carnot và sinh ra ở Limoges, Haute-Vienne. Tên gọi Sadi là để vinh danh người bác Nicolas Léonard Sadi Carnot - nhà vật lý chuyên về nhiệt động học. Cả ông và bác mình đều được gọi ngắn gọn là Sadi Carnot. Ông từng theo học ngành kỹ thuật xây dựng dân dụng.

Tham khảo

Tổng thống Pháp
Cựu sinh viên Trường Bách khoa Paris
Félix Faure

Félix Faure (30 tháng 1 năm 1841 - 16 tháng 2 năm 1899) là tổng thống Cộng hòa Pháp. Ông thuộc Đảng Cộng hoà. Ông giữ chức vụ tổng thống từ ngày 17 tháng 1 năm 1895 đến ngày 16 tháng 2 năm 1899, lúc ông qua đời. Ông sinh ra tại Paris, là con trai của một người thợ mộc.

Tham khảo

Tổng thống Pháp
Sinh năm 1841
Mất năm 1899
Người Paris
Chôn cất tại nghĩa trang Père-Lachaise
Thành viên Hội Tam Điểm Pháp
Người được nhận Huân chương lông cừu vàng Tây Ban Nha
Chính khách từ Paris
Tiếng Bắc Friesland

Tiếng Bắc Friesland là một ngôn ngữ thiểu số của Đức, có số lượng người nói khoảng 10.000 người ở Nordfriesland. Có hai đơn vị thổ ngữ chính: những người ở đất liền và những người ở hải đảo. Không có tiếng tiêu chuẩn, mặc dù một số cho rằng phương ngữ đại lục Mooring là ngôn ngữ chuẩn. Ngôn ngữ này là một phần của nhóm lớn hơn các ngôn ngữ Tây Giéc Manh Frisia.

Tiếng Bắc Friesland là một ngôn ngữ đang bị đe dọa, do hầu hết trẻ em ở nhiều nơi không còn học thứ tiếng này, ngoài trừ các đảo Föhr và Amrum cũng như khu vực Risum-Lindholm. Tất cả các loa của Bắc Frisia đều biết ít nhất hai ngôn ngữ (Bắc Frisia và tiếng Đức tiêu chuẩn). Nhiều người nói ba ngôn ngữ (Bắc Friesland, Đức tiêu chuẩn và tiếng Hạ Đức) và, đặc biệt là dọc theo biên giới Đan Mạch, nhiều người biết bốn thứ tiếng (Bắc Friesland, Đức tiêu chuẩn, Hạ Đức và tiếng Nam Nørrejysk).

Ngày 24 tháng 12 năm 2004 một nhà đạo luận bang có hiệu lực tại Schleswig-Holstein công nhận ngôn ngữ Bắc Friesland để sử dụng chính thức ở huyện Nordfriesland và trên Heligoland.

Xem thêm
 Tiếng Tây Friesland

Tham khảo

Ngôn ngữ tại Đức

Ngôn ngữ German bị đe dọa
Bắc Frisia
Nordfriesland
Tiếng Nam Jutland

Tiếng Nam Jutland (tiếng Nam Jutland: synnejysk; tiếng Đan Mạch: sønderjysk; tiếng Đức: Südjütisch hoặc Plattdänisch) là một phương ngữ của tiếng Đan Mạch. Tiếng Nam Jutland được nói ở Schleswig (tiếng Đức Schleswig), còn gọi là Nam Jutland (Sønderjylland), ở cả hai phía của biên giới giữa Đan Mạch và Đức.

Tham khảo

Phương ngữ tiếng Đan Mạch
Ngôn ngữ tại Đan Mạch
Ngôn ngữ tại Đức
Émile Loubet

Émile François Loubet ( (30 tháng 12 năm 1838 - 20 tháng 12 năm 1929) là một nhà chính trị Pháp. Ông là thủ tướng Pháp, là tổng thống Đệ tam cộng hòa Pháp từ ngày 18 tháng 2 năm 1899 đến ngày 18 tháng 2 năm 1906. Ông thuộc Đảng Cánh tả. Ông có bằng tiến sĩ luật năm 1863.
Ông kết hôn với Marie Louis Picard năm 1869.

Đầu đời 
Loubet sinh ngày 30 tháng 12 năm 1838, là con trai của một chủ sở hữu nông dân và thị trưởng của Marsanne (Drôme).  Được nhận vào quán bar Paris năm 1862, ông lấy bằng tiến sĩ luật vào năm sau. Ông vẫn còn là một sinh viên khi chứng kiến chiến thắng vang dội của đảng Đảng Cộng hòa tại Paris trong cuộc tổng tuyển cử năm 1863, trong Đế chế Pháp thứ hai.  Ông ổn định với công việc của mình trong Montélimar, nơi vào năm 1869, ông kết hôn với Marie-Louise Picard. Ông cũng được thừa kế một điền trang nhỏ tại Grignan.

Tham khảo

Tổng thống Pháp
Thủ tướng Pháp
Sinh năm 1838
Mất năm 1929
Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất
Người được nhận Huân chương lông cừu vàng Tây Ban Nha
Thân vương xứ Andorra
Sinh viên Đại học Paris
Cédric Villani

Cédric Villani (sinh 5 tháng 10 năm 1973), là nhà toán học người Pháp. Villani học tại Trường École normale supérieure trước khi lấy bằng Tiến sĩ năm 1998 dưới sự hướng dẫn của Pierre-Louis Lions. 
Năm 2008, Villani được trao một trong 10 giải thưởng uy tín của Hiệp hội Toán học châu Âu. Năm 2009, ông đoạt giải Fermat vào tháng 8 năm 2010 ông được trao Huy chương Fields cùng với 3 nhà toán học khác. Từ năm 2009, Villani là giám đốc Viện Institut Henri Poincaré tại Paris.

Tiểu sử 
Cédric Villani học tại École Normale Supérieure từ 1992-1996 và sau đó giảng dạy tại đây.

Giải thưởng 
 Giải Jacques Herbrand 2007
 Giải của Hiệp hội Toán học châu Âu 2008
 Giải Fermat 2009
 Giải Henri Poincaré 2009
 Giải Fields 2010

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 

Người đoạt Huy chương Fields
Nhà toán học Pháp
Nhà toán học thế kỷ 20
Nhà toán học thế kỷ 21
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Nhà toán học Pháp thế kỷ 20
Người Pháp gốc Ý
Ban Bí thư

Ban Bí thư có thể là:
Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ban Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
  Ban Bí thư Trung ương Đảng Nhân Dân Cách Mạng Lào
Wadi

Wadi ( '; còn gọi là: Vadi''') là một thuật ngữ trong tiếng Ả rập thường dùng để chỉ thung lũng. Trong một số trường hợp, từ này đề cập tới đáy sông bị cạn trong mùa khô và chỉ có nước trong khoảng thời gian có những cơn mưa hay chỉ đơn giản là những dòng suối chảy không thường xuyên.

Tham khảo

Thung lũng
Từ ngữ Ả Rập
Dōgo Onsen

là onsen (suối nước nóng) toạ lạc tại thành phố Matsuyama, Ehime trên đảo Shikoku, Nhật Bản.

Lịch sử

Dōgo Onsen là một trong số các nơi tắm onsen lâu đời nhất ở Nhật Bản, với lịch sử trải dài hơn 3000 năm. Onsen này được đề cập trong bộ Vạn diệp tập (được soạn khoảng năm 759), và theo truyền thuyết, Thái tử Shōtoku (574-622) từng dùng nước ở đây.

Dōgo Onsen cũng là nơi nghỉ dưỡng của nhà văn Natsume Sōseki (1867-1916) khi ông làm giáo viên ở gần Matsuyama, lúc đó là vùng nông thôn của Shikoku. Trong tiểu thuyết có hơi hướng tự truyện Botchan, nhân vật chính cùng tên là khách thường xuyên của suối nước nóng này, nơi duy nhất mà anh ta thích trong vùng.

Nhà thơ haiku hiện đại Masaoka Shiki (1867-1902) cũng là cư dân vùng Dōgo Onsen. Thơ ông có dấu ấn từ nhiều vùng quanh thị trấn.

Truyền thuyết về Dogo Onsen
Ở Dogo có 2 truyền thuyết được lưu truyền. Người ta cho rằng các truyền thuyết này khởi đầu cho việc sử dụng suối nước nóng ở Dogo.

Truyền thuyết về con diệc bạch
Ngày xưa, nhiều diệc bạch sống ở Dogo. Một ngày nọ một con bạch diệc bị thương ở chân tìm thấy một suối nước nóng. Nó ngâm chân mình mỗi ngày và nhờ đó, nó lành lại nhanh và cuối cùng có thể bay đi. Những người chứng kiến điều này cũng ngâm mình trong suối nước nóng và bệnh của họ cũng lành. Tin đồn lan đi về việc suối nước nóng này tốt cho sức khoẻ khiến nó trở nên nổi tiếng.

Truyền thuyết về Hòn đá của vị thần
Ngày xưa có 2 vị thần nhỏ, Okuninushi no Mikoto and Sukunahikona no Mikoto. Họ đến từ Izumo và Dogo. Mộ ngày nọ, Sukunahikona no Mikoto mắc bệnh nặng và cuộc sống chỉ tính bằng ngày. Ookuninushi no Mikoto ngâm Sukunahikona no  Mikoto vào suối nước nóng này, nhờ đó Sukunahikona no Mikoto trở nên lành bệnh, và nói rằng mình dường như vừa qua một giấc ngủ trưa. Vị thần này nhảy múa lên một hòn đá trong suối để chứng tỏ mình khoẻ mạnh. Dấu chân của thần để lại trên hòn đá, và hòn đá được gọi là Hòn đá của vị thần (Tama no ishi). Hòn đá này được trưng bày ở Dogo Onsen.

Yushinden
Yushinden là phòng tắm duy nhất đặc biệt dành riêng cho gia đình Thiên hoàng. Yushinden nằm ở phía đông của toà nhà chính. Nó được xây vào năm 1899 theo kiến trúc truyền thống của thời kì Momoyama. Chiếc ghế Gyokuza no Ma dành riêng cho Thiên hoàng được đặt ở vị trí cao trang trọng. Ngày nay, Yushinden được dùng làm phòng trưng bày.

Hiện tại
Toà nhà tắm công cộng của Dōgo Onsen được xây năm 1894. Được xây làm 3 tầng để để có sức chứa tối đa, các nhà tắm này vẫn rất đông đúc, nhất là giờ cao điểm, thường khoảng 6 giờ chiều trước bữa tối.

Mặc dù Dōgo bị nhấn sâu trong các khu phố do sự bành trướng ra ngoại ô của thành phố Matsuyama hiện đại, khu vực xung quanh Dōgo vẫn còn giữ lại cảm giác của một khu phố nghỉ dưỡng, với khách đến từ khắp đất nước đi bộ dọc trên phố vận bộ đồ yukata sau khi tắm. Từ trung tâm Matsuyama có thể dễ dàng đến Dōgo bằng xe điện, và cũng có các tuyến xe buýt đến từ sân bay và cảng.

Trong văn hoá đại chúng
Toà nhà chính trong phim Spirited Away được lấy mẫu theo toà nhà tắm công cộng hiện nay của Dōgo Onsen.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ehime
Suối nước nóng ở Nhật Bản
Địa mạo Ehime
Matsuyama
1787

Năm 1787 (MDCCLXXXVII) là một năm thường bắt đầu vào thứ hai theo lịch Gregory (hoặc năm thường bắt đầu vào thứ sáu theo lịch Julius chậm hơn 11 ngày).

Sự kiện

Tháng 4 
 Nguyễn Hữu Chỉnh chuyên quyền tại Hà Bắc không nghe lệnh Tây Sơn.

Tháng 5 
 Nguyễn Hữu Chỉnh đánh bại và giết Dương Trọng Tế.

Tháng 8 
 Nguyễn Ánh về nước đóng quân tại Nước Xoáy Sa Đéc.
 Nguyễn Hữu Chỉnh đánh bại Hoàng Phùng Cơ.

Tháng 11 
 Ngày 25: Vũ Văn Nhậm đánh bại Nguyễn Hữu Chỉnh tại sông Thanh Quyết

Sinh
4 tháng 11 – Edmund Kean, diễn viên người Anh (m. 1833)
 Juana Galán, nữ anh hùng Tây Ban Nha.

Mất

Tham khảo

Năm 1787
Khí quyển

Khí quyển là một lớp khí có thể bao bọc xung quanh một thiên thể có khối lượng đủ lớn, và nó được giữ lại bởi trọng lực của thiên thể đó. Khí quyển có thể được giữ trong thời gian dài hơn nếu trọng lực lớn và nhiệt độ khí quyển thấp. Một số hành tinh được cấu thành chủ yếu là các loại khí khác nhau, nhưng chỉ có lớp ngoài cùng là khí quyển (xem hành tinh khí khổng lồ).

Xem thêm 
 Khí quyển Trái Đất
 Khí quyển Mặt Trăng
 Khí quyển Sao Mộc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 
 
 
 
 Properties of atmospheric strata - The flight environment of the atmosphere 
 Atmosphere - một tạp chí mở

Khoa học hành tinh
Khí quyển hành tinh
Chất khí
Chùa sắc tứ (định hướng)

Chùa sắc tứ là ngôi chùa được vua chúa nhà Nguyễn sắc tứ, có thể là các chùa sau:
 Chùa sắc tứ Huệ Lâm ở quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Chùa sắc tứ Quan Âm ở Cà Mau.
 Chùa sắc tứ Tam Bảo (Hà Tiên) ở thành phố Hà Tiên.
 Chùa sắc tứ Tam Bảo (Rạch Giá) gần trung tâm thành phố Rạch Giá.
 Chùa sắc tứ Tập Phước ở quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Chùa sắc tứ Thập Phương ở tỉnh Kiên Giang.
 Chùa sắc tứ Thiên Tôn tại thành phố Thủ Dầu Một.
 Chùa sắc tứ Trường Thọ ở quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Chùa sắc tứ Từ Ân, tại phường 14, quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Sắc tứ Linh Thướu cổ tự ở Tiền Giang.
 Chùa Khải Đoan, chùa sắc tứ Khải Đoan, ở Buôn Ma Thuột.
 Chùa Long Huê, chùa sắc tứ Long Huê, quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Chùa Tịnh Quang, chùa sắc tứ Tịnh Quang, ở tỉnh Quảng Trị.
 Chùa sắc tứ Giác Thế , phường Phú Thượng , thành phố Huế

Chùa Việt Nam
Nhà Nguyễn
Chúa Nguyễn
Di sản triều đại nhà Nguyễn
Homer Simpson

Homer Jay Simpson (17 tháng 12 năm 1955) nhân vật chính hư cấu của loạt phim hoạt hình truyền hình The Simpsons và là người bố trong gia đình Simpson. Nhân vật này do Dan Castellaneta lồng tiếng và xuất hiện lần đầu tiên trên truyền hình cùng với gia đình mình, vào ngày 19 tháng 4 năm 1987. Homer được tạo ra và thiết kế bởi nhà sản xuất hoạt hình Matt Groening.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Homer Simpson at TheSimpsons.com
 

Nhân vật trong The Simpsons
Nhân vật trong phim

ja:ザ・シンプソンズの登場人物#シンプソン家とその親類
Bob Marley

Robert Nesta "Bob" Marley (6 tháng 2 năm 1945 – 11 tháng 5 năm 1981) là một ca sĩ-nhạc sĩ và nhạc công Jamaica. Ông là người tiên phong ở dòng nhạc reggae và được vinh danh trên Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll sau khi mất.

Đọc thêm 
 Farley, Christopher (2007). Before the Legend: The Rise of Bob Marley, Amistad Press ISBN 0-06-053992-5
 Goldman, Vivien (2006). The Book of Exodus: The Making and Meaning of Bob Marley and the Wailers' Album of the Century, Aurum Press ISBN 1-84513-210-6
 Henke, James (2006). Marley Legend: An Illustrated Life of Bob Marley, Simon & Schuster Ltd ISBN 0-7432-8551-4
 Marley, Rita; Jones, Hettie (2004) No Woman No Cry: My Life with Bob Marley Hyperion Books ISBN 0-7868-8755-9
 Masouri, John (2007) Wailing Blues: The Story of Bob Marley's "Wailers" Wise Publications ISBN 1-84609-689-8

 White, Timothy (2006). Catch a Fire: The Life of Bob Marley Owl Books ISBN 0-8050-8086-4

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 The Bob Marley Foundation 
 Bob Marley at Rolling Stone
 Marley Elected one of the Greatest Songwriters BBC News, 23 tháng 5 năm 2001
 Showcase: Bob Marley by James Estrin, The New York Times, 18 tháng 5 năm 2009
 Interview with Heather Marley in BobMarley Magazine 
 Extensive discography

Sinh năm 1945
Mất năm 1981
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Người đoạt giải Grammy Thành tựu trọn đời
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhạc sĩ
Nhân vật thời Thuộc địa Jamaica
Người ăn chay
Người Jamaica thế kỷ 20
Âm nhạc về cần sa
Cựu tín hữu Công giáo Rôma
Nghệ sĩ của Island Records
Yuri Iosifovich Vizbor

Yuri Iosifovich Vizbor (tiếng Nga: Ю́рий Ио́сифович Ви́збор, 20 tháng 6 năm 1934 – 17 tháng 9 năm 1984) – nhà thơ, nhà văn, nhà báo, diễn viên điện ảnh, tác giả của hơn 300 bài hát.

Tiểu sử
Yuri Vizbor sinh ở Moskva. Bố là sĩ quan quân đội và là nạn nhân của Đại thanh trừng năm 1937. Yuri Vizbor học xong phổ thông năm 1951 và thi vào trường Đại học Sư phạm Moskva. Sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm năm 1955, Yuri Vizbor làm giáo viên một thời gian rồi nhập ngũ. Năm 1957 ông bắt đầu làm báo nói ở các đài phát thanh cùng với sáng tác ca khúc, làm thơ, viết văn và tham gia đóng phim.

Yuri Vizbor mất ngày 17 tháng 9 năm 1984 ở Moskva vì bệnh ung thư gan.

Tác phẩm
Sách văn, thơ:
Ноль эмоций, 1966
Я сердце оставил в синих горах, 1986
Сад вершин, 1988

Đĩa nhạc:
Полночь в зените (1950—1959)
Просто парень из тайги (1959—1963)
Мы впереди планеты всей (1963—1965)
Я гляжу сквозь тебя (1965—1966)
Осенние дожди (1966—1970)
Здравствуй, белый пароходик (1970—1973)
Надеюсь видеть вас счастливыми (1973—1976)
Когда горит звезда (1976—1978)
Я в долгу перед вами (1978—1981)
Вот уходит наше время

Phim tham gia:
1.	1967 — Возмездие — Захаров
2.	1967 — Июльский дождь — Алик
3.	1969 — Рудольфио — Рудольф, друг Ио
4.	1969 — Мой папа — капитан — попутный пассажир
5.	1969 — Красная палатка — профессор Бегоунек
6.	1970 — Начало — Степан Иванович
7.	1970 — Белорусский вокзал — главный инженер Балашов
8.	1970 — В Москве проездом... — секретарь редакции
9.	1970 — Переступи порог — Виктор Васильевич
10.	1971 — Ты и я — Саша
11.	1972 — Ночная смена — Коваленков
12.	1973 — Семнадцать мгновений весны — Мартин Борман
13.	1975 — Дневник директора школы — Смирнов
14.	1977 — Миг удачи — тренер Юрасов Павел Петрович *
15.	1982 — Нежность к ревущему зверю — журналист Одинцов

Một số bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Юрий Визбор: официальный сайт
 

Nhà thơ Nga
Nhà thơ Liên Xô
Nhà văn Liên Xô
Nhạc sĩ Liên Xô
Nam ca sĩ Liên Xô
Nam ca sĩ Nga
Nam diễn viên điện ảnh Liên Xô
Nam diễn viên điện ảnh Nga
Sinh năm 1934
Mất năm 1984
Nam ca sĩ thế kỷ 20
Tiếng Đức Pennsylvania

Tiếng Đức Pennsylvania (Deitsch Pennsylvania hay Pennsylvania Deitsch hoặc Pennsilfaanisch Deitsch) là một biến thể của tiếng Đức Trung Tây có thể có hơn 250.000 người sử dụng ở Bắc Mỹ . Trong quá khứ đây đã là ngôn ngữ của rất niều các hậu duệ của những người nhập cư cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18 đến các tiểu bang Hoa Kỳ như Pennsylvania, Maryland, Virginia và Bắc Carolina thậm chí từ miền nam nước Đức, miền đông nước Pháp và Thụy Sĩ. Mặc dù đối với nhiều người, thuật ngữ tiếng Hà Lan Pennsylvania thường được thực chỉ được dùng để chỉ tiếng Order Amish cổ và các nhóm liên quan, thuật ngữ này không nên bao hàm sự liên quan với bất cứ nhóm tôn giáo cụ thể. Những người Amish và Mennonites ban đầu chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ của dân số Đức tại Pennsylvania. .

Trong bối cảnh này, chữ "Hà Lan" không dùng để chỉ người Hà Lan hay tiếng Hà Lan. "Hà Lan" trong trường hợp này có thể còn sót lại từ một cảm giác cổ xưa của từ tiếng Anh "Netherlands" (so sánh với Đức Deutsch, Hà Lan Duits), đã từng một lần được dùng để đề cập tất cả những người nói một thứ tiếng Tây Đức lúc địa ngoại vi ở đại lục châu Âu.

Tham khảo 

Ngôn ngữ tại Hoa Kỳ
Pennsylvania
Ngôn ngữ phụng vụ
Pennsylvania
Ngôn ngữ của người hải ngoại bị đe dọa
Ngôn ngữ hòa kết
Văn hóa người Canada gốc Đức

Lịch sử người Mỹ gốc Đức
Lịch sử Pennsylvania
Văn hóa người Mỹ gốc Đức ở Indiana
Văn hóa người Mỹ gốc Đức
Ngôn ngữ German bị đe dọa
Văn hóa người Mỹ gốc Đức ở Pennsylvania
Văn hóa người Mỹ gốc Đức ở Ohio
Văn hóa Ohio
Amish ở Hoa Kỳ
Ngôn ngữ tại Canada
Ngôn ngữ linh thiêng
Thế kỷ 2 TCN

Thế kỷ 2 TCN bắt đầu vào ngày đầu tiên của năm 200 TCN và kết thúc vào ngày cuối cùng của năm 101 TCN. Nó được xem là một phần của thời cổ đại.

Phát minh và khám phá 

 Trung Quốc lần đầu tiên chế tạo giấy.
 Con đường tơ lụa giữa châu Âu và châu Á.
 Liu An phát minh ra đậu phụ.

Tham khảo

-8

-98
Thế kỷ 3 TCN

Thế kỷ 3 trước công nguyên (TCN) bắt đầu vào ngày đầu tiên của năm 300 TCN và kết thúc vào ngày cuối cùng của năm 201 TCN. Nó được xem là một phần của thời cổ đại.

Sự kiện
Năm 299 TCN, vua Hùng ăn chơi xa xỉ. Mặc dù các đình thần đã khuyên răn nhà vua không nên thiết việc triều chính nhưng nhà vua lại không để ý đến sửa sang võ bị. Mưa lũ ngày ngày xảy ra, nhân dân lâm vào cảnh khốn cùng. Tần Thủy Hoàng lập nước Trung Hoa ngay từ khi vua Hùng dựng nước. Khi nước Văn Lang suy sụp, Tần Thủy Hoàng sai Hiệu úy Đồ Thư đem 50 vạn quân sang xâm lấn Văn Lang. Thục Phán bày kế phù Việt diệt Tần: ngày ẩn nấp trong rừng, đêm đánh Tần. Sau 6 năm, Đồ Thư bị giết, cả Tần Thủy Hoàng nghe tin viên Hiệu úy đã chết liền tự tử. Trước khi chết, hắn sai Tần Thủy Trọng lên thay, gọi là Hậu Tần Vương.
Chín mươi hai năm sau, Thục Phán phế truất vua Hùng Vương và lên ngôi Hoàng đế.

Từ thế kỉ 3 TCN Đế Quốc Hung Nô dần được thành lập

Sinh
259 TCN: Tần Thủy Hoàng

256 hoặc 247 TCN: Hán Cao Tổ Lưu Bang
241 TCN: Lã hậu
232 TCN: Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ

Mất
 214 TCN: Đồ Thư - hiệu úy nhà Tần
 210 TCN: Tần Thủy Hoàng
 202 TCN: Hạng Vũ

Tham khảo

-97
Thiên niên kỷ 1 TCN
Hồi giáo Sunni

Hồi giáo Sunni, còn được gọi là Ahl as-Sunnah wa’l-Jamā‘ah () hay ngắn hơn là Ahl as-Sunnah (), là nhánh lớn nhất của Hồi giáo, với khoảng 85-90% tín đồ Hồi giáo theo phân nhánh này. Tên gọi của phân nhánh này bắt nguồn từ từ Sunnah, nhằm chỉ những chuẩn mực của sứ giả Muhammad mà các tín đồ Hồi giáo cần phải noi theo. Điểm khác biệt của nhánh Sunni này với Hồi giáo Shia (hay Shia) bắt nguồn từ sự bất đồng trong việc thừa nhận truyền nhân kế thừa của Muhammad, và những vấn đề liên quan tới chính trị, thần giáo học và giáo luật, vì theo nhánh Sunni, Muhammad không có bất cứ truyền nhân nào và những người đời sau đã chỉ định Abu Bakar trở thành người tiếp theo, đồng thời là khalifa đầu tiên. Điều này mâu thuẫn với quan điểm của nhánh Shia khi cho rằng Muhammad đã cho con trai của mình và người họ hàng Ali bin Abu Talib kế tục mình.

Hình thành 
Có một nhầm lẫn thường thấy khi cho rằng Hồi giáo Sunni là đại diện cho chuẩn mực của Hồi giáo sau khi Muhammad qua đời vào năm 632, và các nhánh như Shia hay Sufism chỉ là những nhánh con của Sunni. Sự nhầm lẫn này dựa trên sự phụ thuộc vào các tư liệu lịch sử đã đựoc chấp nhận và tin cậy từ lâu, đồng thời cũng do tuơng quan nhánh Sunni có số tín đồ theo là rất lớn. Trên thực tế, cả Sunni và Shia đều là hệ quả của những cuộc chiến tranh trên phuơng diện thần học qua một thời gian dài, và hai nhánh này sử dụng lý tưởng, ý thức của nhau để củng cố thêm cho đặc trưng và học thuyết tôn giáo riêng của họ.Bốn khalifah đầu tiên được các tín đồ theo nhánh Sunni gọi là Rāshidun, gồm có (1) Abu Bakar, (2) Umar, (3) Uthman và (4) Ali.

Xem thêm 
 Hồi giáo Shia

Chú thích

Đọc thêm 
 Branon Wheeler, Applying the Canon in Islam: The Authorization and Maintenance of Interpretive Reasoning in Ḥanafī Scholarship, SUNY Press, 1996

Liên kết ngoài 
 Urdu Islamic Books and Islamic Lectures
 Books in multiple languages related to belief of ahl as-Sunnat
 Translation and Detailed Commentary on Quran 
 Sunni Forum Online Discussions 
 Sufism - The Islamic Science of Spirituality 
 SunniPath - Study Islam Online
 Sunni Articles
 Traditional Sunni Islam 
 University of Southern California, Compendium of Muslim Texts
Nguyễn Duy Thì

Nguyễn Duy Thì (1562-1642) là đại thần nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Nguyễn Duy Thì người xã Yên Lãng, huyện Yên Lãng, nay là thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc. Năm 1598 đời Lê Thế Tông, Nguyễn Duy Thì 27 tuổi, đỗ đệ nhất Trạng Nguyên.

Năm 1606 ông được thăng làm Cấp sự trung, vâng lệnh sang sứ nhà Minh. Khi trở về ông được phong làm Thiêm ngự sử, tước Phương Tuyền bá.

Trong nước có nhiều điềm tai dị khiến mọi người bàn tán. Nguyễn Duy Thì dâng khải lên chúa Trịnh Tùng, khuyên làm những điều nhân đức có lợi cho dân chúng. Ý kiến của ông được Trịnh Tùng khen ngợi và nhận lời làm theo.

Năm 1616, ông được đổi sang làm Đô ngự sử rồi thăng Tả thị lang bộ Lễ.

Trịnh Tùng làm chúa, lấn át quyền hành của vua Lê Kính Tông. Vua Lê liên kết với con thứ của Trịnh Tùng là Trịnh Xuân để chống lại.

Năm 1619, Trịnh Xuân nhân danh giúp Lê Kính Tông, khởi binh chống lại Trịnh Tùng. Lúc đó Nguyễn Duy Thì cùng Nguyễn Danh Thế, Lê Bật Tứ đều khuyên Trịnh Tùng làm việc phế lập, với danh nghĩa theo gương phụ chính của Hoắc Quang nhà Hán phế Xương Ấp vương Lưu Hạ. Trịnh Tùng nghe theo, bèn bắt giết Lê Kính Tông và Trịnh Xuân, lập vua mới là Lê Thần Tông lên ngôi.

Thời Lê Thần Tông, Nguyễn Duy Thì được đổi sang làm Tả thị lang Bộ Lại, tước hầu. Năm 1623 vì có công hộ giá vua và đi sứ nhà Minh, ông được phong làm Vận Dực tán trị công thần.

Năm 1626, ông được thăng làm Thượng thư Bộ Công, rồi Tuyền quận công, gia thăng làm Thiếu phó.

Năm 1642, ông đổi sang làm Thượng thư bộ Binh, rồi gia thăng làm Tham tụng, Thượng thư Bộ Lại, giữ việc 6 Bộ kiêm Tế tửu Quốc Tử Giám, coi học viện Hàn lâm. Sau đó ông được thăng làm Thái phó, được mở phủ gọi là Bỉnh Quân.

Cùng năm ông qua đời, thọ 81 tuổi, được truy tặng là Thái tể.

Xem thêm 
 Lê Kính Tông
 Trịnh Tùng
 Lê Bật Tứ

Tham khảo 
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích 

Quan lại nhà Lê trung hưng
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê trung hưng
Người Hà Nội
Hoàng giáp Việt Nam
Công tước nhà Lê trung hưng
Trần Đăng Tuyển

Trần Đăng Tuyển (1614-1673) là quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Trần Đăng Tuyển người làng Hoàng Mai, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam. Năm 1640, Trần Đăng Tuyền đỗ đồng tiến sĩ lúc 27 tuổi. Từ đó ông đổi tên là Đăng Tiến.

Năm 1657, chiến sự Trịnh-Nguyễn ngày càng ác liệt, ông được lệnh đi nam tiến, phong làm Đốc thị dưới quyền thế tử Trịnh Căn, giúp Trịnh Căn tham tán việc quân. Tới năm 1660, Trịnh Căn đánh thắng quân Nguyễn, chiếm lại 7 huyện ở Nghệ An bị quân Nguyễn chiếm từ năm 1655.

Năm 1661, khi bàn định công trận, ông được phong làm Hữu thị lang Bộ binh, Đô ngự sử, tước Tử. Chúa Trịnh Tạc thấy ông làm tham mưu đã lâu bèn đặc cách phong làm Xuyên quận công, vào làm Bồi tụng trong phủ chúa.

Năm 1664 Trịnh Tạc đặt chính quan cho 6 bộ, ông được thăng làm thượng thư bộ Lễ. Nhưng chưa được bao lâu lại khảo công, ông bị xét là có lỗi nên bị giáng làm Tả thị lang bộ Lễ.

Mùa hạ năm 1669, ông lại được thăng làm Thượng thư bộ Binh, cùng Vũ Duy Chí đều được thăng làm Tham tụng.

Năm 1673, ông mất, thọ 60 tuổi, được truy tặng là Thượng thư bộ Hộ, Thiếu sư, thụy là Nhã Lượng.

Nhận định 
Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:
Ông là người trầm tĩnh, cương quyết, ngay thẳng, học thức rộng rãi. Việc đi đánh Đàng Trong, ông vạch mưu kế rất nhiều. Làm quan điềm tĩnh, không bè đảng, không a dua

Xem thêm 
 Trịnh Tạc
 Vũ Duy Chí
 Hành chính Đàng Ngoài thời Lê trung hưng

Tham khảo 
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích 

Quan lại nhà Lê trung hưng
Người Bắc Giang
Leningrad (tỉnh)

Leningrad Oblast (tiếng Nga: Ленингра́дская о́бласть, Leningradskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga, giáp biên giới với tỉnh Bắc Karelia của Phần Lan ở phía tây bắc, hạt Ida Viru của Estonia ở phía tây nam. Tỉnh này được thành lập ngày 1 tháng 8 năm 1927 và được đặt theo tên thành phố Leningrad cũ.

Tham khảo

Liên kết 

  Official website of Leningrad Oblast 
  Official website of Leningrad Oblast
  Map of Leningrad Oblast
  Weather records for Leningrad Oblast 
  Detailed and historical maps 
  Leningrad oblast nature views

Ingria
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1927
Lipetsk (tỉnh)

Lipetsk Oblast (tiếng Nga: Ли́пецкая о́бласть, Lipetskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Tỉnh này được thành lập ngày 6 tháng 1 năm 1954. Trung tâm hành chính là thành phố Lipetsk.

Tham khảo

Liên kết 
 
  Official website of Lipetsk Oblast 

Tỉnh của Nga
Magadan (tỉnh)

Magadan Oblast (tiếng Nga: Магада́нская о́бласть, Magadanskaya oblast) là một chủ thể liên bang (một tỉnh thuộc vùng Liên bang Viễn Đông của Nga. Trung tâm hành chính là thành phố Magadan. Tỉnh Magadan có dân số 156,996 (2010), đây là tỉnh ít dân nhất tỉnh của Nga & cũng là tỉnh ít dân thứ 3 của Nga.
Nó giáp với Khu tự trị Chukotka  ở phía bắc, Vùng Kamchatka ở phía đông, Vùng Khabarovsk ở phía nam, và Cộng hoà Sakha ở phía tây.

Hành Chính

Khasynsky
Olsky
Omsukchansky
Severo-Evensky
Srednekansky
Susumansky
Tenkinsky
Yagodninsky
Magadan

Tham khảo

Liên kết 

  Official website of Magadan Oblast
  Overview of Magadan Oblast  (Kommersant newspaper)
  Magadan oblast beautiful nature views

Vùng liên bang Viễn Đông

Biển Okhotsk
Viễn Đông Nga
Bờ biển Thái Bình Dương của Nga
Murmansk (tỉnh)

Murmansk Oblast (tiếng Nga: Му́рманская о́бласть, Murmanskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh. Nằm ở phía tây bắc của Nga, giáp biên giới với hạt Finnmark của Na Uy và tỉnh Lapland của Phần Lan. Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Murmansk.

Tham khảo

Liên kết 
 
 Info server of Murmansk Oblast
 News Site of Murmansk Oblast 

Khởi đầu năm 1938 ở Nga
Novgorod (tỉnh)

Tỉnh Novgorod (tiếng Nga: Новгоро́дская о́бласть, Novgorodskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh. Trung tâm hành chính là thành phố Veliky Novgorod. Một vài thành phố cổ nhất của Nga như Veliky Novgorod và Staraya Russa đều nằm ở tỉnh này. Những công trình lịch sử của Veliky Novgorod và các khu vực xung quanh đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Địa lý 
Novgorod, một vùng ở phía tây bắc của nước Nga, trải dài qua vùng đồi băng tích Valdai, có độ cao lên đến 971 feet (296 mét). Với lưu vực nằm ở phía tây bao gồm đất thấp của Hồ Ilmen và phía đông giới hạn bởi thượng lưu sông Volga, Novgorod đặc trưng bởi địa hình chủ yếu là đầm lầy than bùn hoặc đầm lầy lau sậy và cỏ, với nhiều hồ nhỏ.

Xấp xỉ 60% diện tích còn lại của vùng này được phủ bởi rừng hỗn giao với cây vân sam, sồi, thông và bạch dương, trên đất thường bạc màu. Tình trạng nông nghiệp ở đây không phát triển mạnh mẽ, chỉ chiếm dưới 1/10 diện tích vùng được cày xới. Hoạt động chính ở đây là sản xuất sữa, đặc biệt là để cung cấp cho thị trường Leningrad, cùng với một số hoạt động trồng cây lanh, lúa mạch đen, yến mạch và khoai tây.

Novgorod nằm trong Vùng liên bang Tây Bắc.

Diện tích và dân Số 
Diện tích của vùng này là 21.400 dặm vuông (55.300 km vuông), và dân số, dựa vào ước tính năm 2006, là khoảng 665.365 người.

Tham khảo

Liên kết 

  Information for tourists
  Official website of Novgorod Oblast 
  Official website of the Novgorod Oblast branch of the State Statistics Service
Novosibirsk (tỉnh)

Novosibirsk Oblast (tiếng Nga: Новосиби́рская о́бласть, Novosibirskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Novosibirsk.
Tỉnh nằm ở tây nam Siberia và giáp với các tỉnh Pavlodar của Cộng hòa Kazakhstan và Altai của Nga.

Địa lý
Tỉnh Novosibirsk nằm ở phía nam của đồng bằng Tây Siberia, tại vùng đồi thấp dưới chân núi Salair thấp, giữa sông Ob và Irtysh. Khu vực giáp ranh Omsk Oblast ở phias tây, Tomsk Oblast về phía phía bắc, Kemerovo Oblast về phía đông, và Altai Krai cùng với Kazakhstan (tỉnh Pavlodar) về phía nam. Lãnh thổ của Oblast trải dài hơn 600 km (373 dặm) từ tây sang đông, và hơn 400 km (249 dặm) từ Bắc vào Nam. Novosibirsk Oblast chủ yếu là đồng bằng, ở phía nam thảo nguyên chiếm ưu thế, ở những vùng phía bắc to lớn của rừng với số lượng lớn của đầm lầy phổ biến. Có rất nhiều hồ, những hồ lớn nhất nằm ở phía nam. Phần lớn các con sông thuộc lưu vực sông Ob, nhiều sông trong số đó trong số họ rơi vào các hồ chết. Lớn nhất hồ Chani, Sartlan, Ubinskoye, và một số hồ khác.
Về tài nguyên thiên nhiên, năm 2007, dự trữ mỏ dầu khai thác của khu vực lên tới 204 triệu tấn. Ngoài ra, Novosibirsk Oblast có trữ lượng khí thiên nhiên 600 triệu mét khối, dự trữ khí đốt tan 5,2 tỷ mét khối, và dự trữ khí ngưng tụ 121.000 tấn. Hầu hết các khu vực có dầu và khí đốt được nằm ở các huyện Severny và Kyshtovsky.

Hành chính

Novosibirsk
Bagansky
Barabinsky
Bolotninsky
Chanovsky
Cherepanovsky
Christoozyorny
Chulymsky
Dovolensky
Iskitimsky
Karasuksky
Kargatsky
Kochkovsky
Kochenyovsky
Kolyvansky
Krasnozyorsky
Kupinsky
Kuybyshevsky
Kyshtovsky
Maslyaninsky
Moshkovsky
Novosibirsky
Ordynsky
Severny
Suzunsky
Tatarsky
Toguchinsky
Ubinsky
Ust-Tarksky
Vengerovsky
Zdvinsky

Tham khảo

Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ukraina

Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1937
Omsk (tỉnh)

Omsk Oblast (tiếng Nga: О́мская о́бласть, Omskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh, nằm ở phần tây nam Siberia. Trung tâm hành chính là thành phố Omsk.
Tỉnh Omsk giáp tỉnh Tyumen về phía bắc và tây, tỉnh Novosibirsk và tỉnh Tomsk về phía đông và giáp tỉnh Bắc Kazakhstan của Kazakhstan về phía nam.

Hành chính

Omsk
Azovsky Nemetsky
Bolsherechensky
Bolsheukovsky
Cherlaksky
Gorkovsky
Isilkulsky
Kalachinsky
Kolosovsky
Kormilovsky
Krutinsky
Lyubinsky
Maryanovsky
Moskalensky
Muromtsevsky
Nazyvaevsky
Nizhneomsky
Novovarshavsky
Odessky
Okoneshnikovsky
Omsky
Pavlogradsky
Poltavsky
Russko-Polyansky
Sargatsky
Sedelnikovsky
Sherbakulsky
Tarsky
Tavrichesky
Tevrizsky
Tyukalinsky
Ust-Ishimsky
Znamensky

Tham khảo

Liên kết

 Omsk Oblast information portal 

Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ukraina
Khởi đầu năm 1934 ở Nga
Oryol (tỉnh)

Oryol Oblast (tiếng Nga: Орло́вская о́бласть, Orlovskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Oryol.

Liên kết

 Official website of Oryol Oblast 
 Overview of Oryol Oblast (Kommersant newspaper)

Tham khảo

Tỉnh của Nga

Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1937
Penza (tỉnh)

Tỉnh Penza (tiếng Nga: Пе́нзенская о́бласть, Penzenskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Penza.

Tham khảo

Liên kết

 Official website of Penza Oblast .
The regional catalogue of Penza City and Penza Oblast enterprises  
Breaking news from the Penza region . 

Tỉnh của Nga
Rostov (tỉnh)

Rostov Oblast (tiếng Nga: Росто́вская о́бласть, Rostovskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh. Trung tâm hành chính là thành phố Rostov trên sông Đông. Rostov Oblast có diện tích  và dân số  là chủ thể liên bang đông dân thứ 6 ở Nga.

Tỉnh này giáp các tỉnh Luhansk và Donetsk của Ucraina về phía tây, tỉnh Volgograd và tỉnh Voronezh về phía bắc, Krasnodar và Stavropol ở phía nam, và Cộng hòa Kalmykia ở phía đông.

Tham khảo

Liên kết 

 , * Official webpage of Rostov Oblast.
  News and events of Rostov Oblast .
  The Rostov Region Official Tourism Portal .

Vùng liên bang Phía Nam
Lịch sử người Cossack sông Đông
Ryazan (tỉnh)

Ryazan Oblast (tiếng Nga:Ряза́нская о́бласть, Ryazanskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Ryazan. Tỉnh có dân số 
Tỉnh Ryazan giáp với Vladimir Oblast (bắc), Nizhny Novgorod Oblast (đông bắc), Cộng hòa Mordovia (đông), Penza Oblast (đông nam), Tambov Oblast (nam), Lipetsk Oblast (tây nam), Tula Oblast (tây), và Moscow Oblast (tây bắc).

Tham khảo

Liên kết 

  Trang mạng chính thức của Ryazan Oblast

Tỉnh của Nga

Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1937
Sakhalin (tỉnh)

Sakhalin Oblast (tiếng Nga:Сахали́нская о́бласть, Sakhalinskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Yuzhno-Sakhalinsk. Tỉnh này bao gồm đảo Sakhalin và quần đảo Kuril.

Hành chính

Yuzhno-Sakhalinsk
Alexandrovsk-Sakhalinsky
Anivsky
Dolinsky
Kholmsky
Korsakovsky
Kurilsky
Makarovsky
Nevelsky
Nogliksky
Okhinsky
Poronaysky
Severo-Kurilsky
Smirnykhovsky
Tomarinsky
Tymovsky
Uglegorsky
Yuzhno-Kurilsky

Tham khảo

Liên kết 

  Official website of Sakhalin Oblast
 Steam and the Railways of Sakhalin
  Demoskop Weekly

Vùng liên bang Viễn Đông
Sakhalin

Viễn Đông Nga
Khởi đầu năm 1947 ở Nga
Khởi đầu năm 1947 ở Liên Xô
Bờ biển Thái Bình Dương của Nga
Tiếng Albania

Tiếng Albania (  hay  ) là một Ấn-Âu, là ngôn ngữ của người Albania miền Balkan và của kiều dân Albania ở châu Mỹ, (những nơi khác ở) châu Âu và châu Đại Dương. Đây là ngôn ngữ của chừng 7,5 triệu người, nằm trong một nhánh riêng trong hệ Ấn-Âu, không có quan hệ gần gũi với ngôn ngữ nào.

Được ghi chép lại lần đầu vào thế kỷ XV, tiếng Albania là nhánh ngôn ngữ Ấn-Âu cuối cùng xuất hiện trên tư liệu viết. Đây là một lý do mà nguồn gốc chính xác của nó từ lâu đã là vấn đề tranh luận trong giới ngôn ngữ học và sử học. Tiếng Albania được cho hậu duệ của một ngôn ngữ Cổ Balkan thời xa xưa. Vì lý do địa lý-lịch sử hơn là ngôn ngữ, có nhiều sử gia và nhà ngôn ngữ học cho rằng tiếng Albania có lẽ bắt nguồn từ một phương ngữ Illyria miền nam từng nói ở khu vực cùng tên vào thời Cổ đại Hy-La. Giả thuyết khác lại cho rằng tiếng Albania là "con cháu" của tiếng Thracia hay tiếng Dacia (những ngôn ngữ cổ khác nói xa hơn về phía đông so với tiếng Albania). Hiện ta vẫn
chưa có đủ hiểu biết để khẳng định hay bác bỏ các giả thuyết trên.

Phân bố địa lý

Tiếng Albania là ngôn ngữ của hơn 7 triệu người, sống chủ yếu ở Albania, Kosovo, Hy Lạp, Ý, Bắc Macedonia và Montenegro. Tuy nhiên, do số kiều dân Albania lớn, tiếng Albania có mặt ở khá nhiều quốc gia.

Châu Âu

Tiếng Albania là ngôn ngữ chính thức của Albania và Kosovo, ngôn ngữ đồng chính thức ở Bắc Macedonia. Nó là ngôn ngữ thiểu số được công nhận ở Croatia, Ý, Montenegro, România và Serbia. Ở Hy Lạp, cộng đồng người Albania tập trung ở Thesprotia và Preveza cũng như vài ngôi làng tại Ioannina và Florina. Ngoài ra, nó cũng là ngôn ngữ của 450.000 người nhập cư gốc Albania (di cư đến gần đây hơn) ở Hy Lạp.

Tiếng Albania trở thành ngôn ngữ chính thức của Bắc Macedonia vào năm 2019.

Phương ngữ 

Tiếng Albania gồm hai phương ngữ chính riêng rẽ, Tosk nói ở miền nam, Gheg nói ở miền bắc. Tiếng Albania chuẩn dựa trên phương ngữ Tosk. Sông Shkumbin là đường phân chia xấp xỉ giữa hai phương ngữ.

Gheg được chia ra làm bốn tiểu phương ngữ: Gheg Tây Bắc, Gheg Đông Bắc, Gheg Trung, Gheg Nam. Nó được nói chủ yếu ở bắc Albania, khắp Montenegro, Kosovo và tây bắc Bắc Macedonia. Một tiểu phương ngữ khác biệt là phương ngữ Thượng Reka (tuy vẫn nằm trong Gheg Trung). Ở Croatia, có một phương ngữ kiều dân là phương ngữ Arbanasi.

Tosk tách làm năm tiểu phương ngữ: Tosk Bắc (đông người nói nhất), Labërisht, Çam, Arvanitika, Arbëresh. Tosk được nói ở nam Albania, tây nam Bắc Macedonia, Hy Lạp. Tiếng Albania Cham được nói ở tây bắc Hy Lạp, còn Arvanitika nói ở miền nam Hy Lạp. Arbëresh là ngôn ngữ của người Arbëreshë, hậu duệ của người Albania nhập cư đến Ý vào thế kỷ XV-XVI, hiện diện trong những cộng đồng nhỏ ở Sicilia và Calabria.

Tham khảo

Ngữ hệ Ấn-Âu
Ngôn ngữ tại Albania
Ngôn ngữ tại Bulgaria
Ngôn ngữ tại Hy Lạp
Ngôn ngữ tại Ý
Ngôn ngữ tại Kosovo
Ngôn ngữ tại Cộng hòa Macedonia
Ngôn ngữ tại Montenegro
Ngôn ngữ tại Serbia
Ngôn ngữ tại Thổ Nhĩ Kỳ
Ngôn ngữ Illyria
Ngôn ngữ chủ-động-tân
Ngôn ngữ tại România
Ngôn ngữ tại Sicilia
Tambov (tỉnh)

Tambov Oblast (tiếng Nga:Тамбо́вская о́бласть, Tambovskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Tambov.

Tham khảo

Liên kết 
  Photos of Tambov and Tambov Oblast
 

Tỉnh của Nga
Tỉnh Tambov
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1937
Tula (tỉnh)

Tula Oblast (tiếng Nga:Ту́льская о́бласть, Tulskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Tula.

Địa lý
Tula Oblast nằm ở Vùng liên bang Trung tâm của Nga và giáp với Moscow, Ryazan, Lipetsk, Oryol, và Kaluga Oblast.

Sông
Tula Oblast có hơn 1.600 dòng sông và con suối. Các sông chính bao gồm:
Sông Don
Sông Oka
Sông Upa

Tài nguyên thiên nhiên
Oblast này có nhiều quặng sắt, đất sét, đá vôi, và mỏ than non (than đá). Mỏ than non (than bùn) là một phần của lưu vực than đá Moskva.

Khí hậu
Tula Oblast có khí hậu lục địa vừa phải, với mùa hè ấm áp và mùa đông lạnh. Nhiệt độ trung bình tháng 1 là  ở phía bắc và  ở phía nam. Nhiệt độ trung bình tháng Bảy vào khoảng từ  đến . Lượng mưa hàng năm là  ở đông nam và  ở tây bắc.

Thống kê nhân khẩu
Dân số: 

Thành phần dân tộc (2010):
Người Nga - 95.3%
Người Ukraina - 1%
Người Armenia - 0.6%
Người Tatar - 0.5%
Người Azerbaijan - 0.4%
Người Romani - 0.3%
Người Belarus - 0.2%
Người Đức - 0.2%
Dân tộc khác - 1.5%

Tham khảo

Liên kết 

 Official website of Tula Oblast 
 Official website of the Museum-Estate of Leo Tolstoy "Yasnaya Polyana" 

Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1937
Tver (tỉnh)

Tver Oblast hay tỉnh Tver (tiếng Nga:Тверска́я о́бласть, Tverskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Tver. Thời Liên Xô, tỉnh có tên là tỉnh Kalinin.

Tỉnh Tver là một vùng có nhiều hồ, như Seliger và Brosno. Phần lớn diện tích còn lại là vùng đồi Valdai, nơi Volga, Tây Dvina và Dnieper bắt nguồn.

Tỉnh Tver là một trong những khu vực du lịch của Nga với cơ sở hạ tầng du lịch hiện đại. Ngoài ra còn có nhiều thị trấn lịch sử: Torzhok, Toropets, Zubtsov, Kashin, Vyshny Volochyok, và Kalyazin. Lâu đời nhất trong số này là Rzhev, chủ yếu được biết đến với các Trận đánh Rzhev trong Thế chiến II. Staritsa là thủ phủ của công quốc appanage cuối cùng ở Nga. Ostashkov là một trung tâm du lịch lớn.

Tham khảo

Liên kết 

  Official website of Tver Oblast 

Tỉnh của Nga

Khởi đầu năm 1935 ở Nga
Tyumen (tỉnh)

Tyumen Oblast (tiếng Nga:Тюме́нская о́бласть, Tyumenskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Tyumen.

Phía bắc giáp Khu tự trị Khanty-Mansi, phía nam giáp tỉnh Bắc Kazakhstan của Kazakhstan, phía đông giáp tỉnh Omsk, phía tây giáp các tỉnh Sverdlovsk và Kurgan. Tỉnh Tyumen nằm ở phía đông dãy núi Ural và nằm ở phía tây Sibir. Tỉnh thuộc Vùng liên bang Ural.

Chú thích

Biển Kara
Volgograd (tỉnh)

Volgograd Oblast (tiếng Nga:Волгогра́дская о́бласть, Volgogradskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh). Trung tâm hành chính là thành phố Volgograd.

Phía bắc giáp các tỉnh Saratov và Voronezh, phía nam giáp tỉnh Astrakhan và cộng hòa Kalmykia, phía đông giáp tỉnh Tây Kazakhstan của Kazakhstan, phía tây giáp tỉnh Rostov.

Tham khảo

Liên kết

 Official website of Volgograd Oblast 

Vùng liên bang Phía Nam
Kamchatka (vùng)

Vùng Kamchatka () là một chủ thể liên bang (một krai) của Nga. Về địa lý, nó nằm ở miền Viễn Đông, là một phần của Vùng liên bang Viễn Đông. Vùng Kamchatka có dân số 322,079 (2010).

Petropavlovsk-Kamchatsky là thành phố lớn nhất, đồng thời là thủ phủ vùng Kamchatka, là nơi cư ngụ của hơn một nửa dân số vùng.

Vùng Kamchatka được thiết lập ngày 1 tháng 7 năm 2007, là kết quả của việc hợp nhất tỉnh Kamchatka và khu tự trị Koryak, theo kết quả một cuộc trưng cầu dân ý. Khu tự trị Koryak vẫn giữ địa vị hành chính đặc biệt, dù đã được sáp nhập vào vùng Kamchatka.

Hành chính

Petropavlovsk-Kamchatsky
Vilyuchinsk
Aleutsky
Bystrinsky
Karaginsky
Milkovsky
Olyutorsky
Penzhinsky
Sobolevsky
Tigilsky
Ust-Bolsheretsky
Ust-Kamchatsky
Yelizovsky

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Vùng của Nga
Viễn Đông Nga

Vùng liên bang Viễn Đông
Khởi đầu năm 2007 ở Nga
Bờ biển Thái Bình Dương của Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga
Krasnodar (vùng)

Krasnodar Krai ( là một chủ thể liên bang của Nga (một vùng). Trung tâm hành chính là thành phố Krasnodar. Dân số: 5.226.647 người (điều tra dân số năm 2010).

Địa lý

Krasnodar Krai bao gồm phần phía tây của Predkavkaz'ye, và một phần của sườn phía bắc của Kavkaz. Ranh giới vùng Krasnodar, theo chiều kim đồng hồ từ phía tây, Ukraina mà từ đó nó được phân cách bởi eo biển Kerch và biển Azov-tỉnh Rostov của Nga, vùng Stavropol, và Karachay-Cherkessia, và nước cộng hòa ly khai Abkhazia của Gruzia. Lãnh thổ vùng hoàn toàn bao quanh Cộng hòa Adygea. Biên giới phía nam của vùng Krasnodar được hình thành bởi những gì còn lại của bờ Biển Đen của Nga, với các cảng quan trọng nhất (Novorossiysk) và khu nghỉ mát (Sochi) trong phần này của đất nước.

Về mặt địa lý, khu vực được phân chia bằng sông Kuban thành hai phần riêng biệt. Phía Nam, hướng ra biển thứ ba (Circassia) là cực tây của dãy Kavkaz, nằm trong vùng sinh thái rừng Krym cận Địa Trung Hải phức tạp, khí hậu Địa Trung Hải hoặc, ở phía đông nam, cận nhiệt đới. Phía bắc hai phần ba nằm trên Steppe Pontic và chia sẻ các mô hình khí hậu lục địa. Các hồ lớn nhất là hồ Abrau trong khu vực làm rượu vang Abrau-Dyurso.

Các dân tộc: theo điều tra dân số Nga 2010:

Tham khảo

Liên kết 

 Official website of Krasnodar Krai  
 News and events of Krasnodar Krai 
 Krasnodar Photographs 

Bắc Kavkaz

Vùng liên bang Phía Nam
Kuban
Vùng của Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ukraina
Vùng lịch sử
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga
Perm (vùng)

Perm Krai (tiếng Nga:Пе́рмский край, Permsky kray) là một chủ thể liên bang của Nga (một vùng). Trung tâm hành chính là thành phố Perm.
Perm Krai là một chủ đề liên bang của Nga (một Krai) được thành lập vào ngày 01 tháng 12 năm 2005 như do kết quả của cuộc trưng cầu dân ý năm 2004 về việc sáp nhập của tỉnh Perm và Khu tự trị Komi-Permyak. Thành phố Perm đã trở thành trung tâm hành chính của chủ thể mới của liên bang. 
Khu tự trị Komi-Permyak giữ lại tình trạng tự trị trong Perm Krai trong giai đoạn chuyển tiếp 2006-2008. Nó cũng giữ lại một ngân sách riêng biệt từ các Krai, giữ tất cả các chuyển liên bang. Bắt đầu từ năm 2009, ngân sách Khu tự trị Komi-Permyak trở thành chủ đề của pháp luật ngân sách của Perm Krai. Các giai đoạn chuyển tiếp đã được thực hiện một phần bởi vì Khu tự trị Komi-Permyak dựa rất nhiều vào các khoản trợ cấp liên bang, và cắt giảm đột ngột sẽ gây bất lợi cho nền kinh tế của nó.

Tham khảo

Liên kết 

 Official website of Perm Krai  
 Perm Chamber of Commerce and Industry 
 Perm State University 
 Tourist Resourses of Perm Krai 

Vùng của Nga
Vùng Perm
Khởi đầu năm 2005 ở Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga
Stavropol (vùng)

Stavropol Krai (tiếng Nga: Ставропо́льский край, Stavropolsky kray) là một chủ thể liên bang của Nga (một vùng). Trung tâm hành chính là thành phố Stavropol và thành phố Pyatigorsk, trung tâm hành chính Vùng liên bang Bắc Kavkaz. Dân số năm 2010 là 2.786.281 người.

Địa lý 
Stavropol Krai bao gồm phần trung tâm của Bắc Kavkaz và hầu hết các sườn phía bắc của Caucasus Major. Nó giáp Rostov Oblast, Krasnodar Krai, Cộng hòa Kalmykia, Cộng hòa Dagestan, Cộng hòa Chechnya, Cộng hòa Bắc Ossetia-Alania, Cộng hòa Kabardino-Balkar, và Cộng hòa Karachay-Cherkessia.

Tham khảo

Liên kết 

  News and events of Stavropol Krai 

Vùng của Nga

Bắc Kavkaz
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ukraina
Vùng liên bang Bắc Kavkaz
Khởi đầu năm 1934 ở Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga
Khantia-Mansia

Khu tự trị Khanty-Mansi (tiếng Nga:Ха́нты-Манси́йский автоно́мный о́круг — Югра́, Khanty-Mansiysky avtonomny okrug – Yugra) là một chủ thể liên bang của Nga (một khu tự trị). Trung tâm hành chính là Khanty-Mansiysk. Khantia-Mansia ở phía đông dãy núi Ural, trong vùng Tây Sibir. Nó giáp với Vùng tự trị Yamalo-Nenets về phía bắc, Cộng hòa Komi về phía tây bắc, tỉnh Sverdlovsk về phía tây, tỉnh Tyumen về phía nam, tỉnh Tomsk về phía nam và tây nam và Krasnoyarsk Krai về phía đông.

Hành chính

Beloyarsky
Beryozovsky
Khanty-Mansiysky
Kondinsky
Nefteyugansky
Nizhnevartovsky
Oktyabrsky
Sovetsky
Surgutsky
Khanty-Mansiysk
Surgut

Tham khảo

Liên kết 

 Official website of Khanty-Mansiysk Autonomous Okrug-Ugra 
 The official website of the public authorities Khanty-Mansi Autonomous Okrug   
 Official site Duma Khanty-Mansi Autonomous Okrug
Khu tự trị Nenets

Khu tự trị Nenets (; tiếng Nenets: Ненёцие автономной ӈокрук, Nenjocije awtonomnoj ŋokruk) là một chủ thể liên bang của Nga (một khu tự trị). Trung tâm hành chính là thị trấn Naryan-Mar. Nó có diện tích  và dân số 42.090 theo thống kê 2010 (ít dân nhất trong tất cả các chủ thể liên bang).

Hành Chính

Zapolyarny
Naryan-Mar

Tham khảo

Liên kết

Khu tự trị của Nga

Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1929
Yamalo-Nenets

Khu tự trị Yamalo-Nenets (tiếng Nga:Яма́ло-Нене́цкий автоно́мный о́круг, Yamalo-Nenetsky Avtonomny Okrug) là một chủ thể liên bang của Nga (một khu tự trị). Trung tâm hành chính là Salekhard.

Hành chính

Krasnoselkupsky
Nadymsky
Priuralsky
Purovsky
Shuryshkarsky
Tazovsky
Yamalsky
Salekhard
'''Novy Urengoy

Tham khảo

Liên kết

Nadym Community  
muji.ru 
Yamalo-Nenets Autonomous Okrug Tourism 

Khu tự trị của Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Phần Lan-Ugria
Khu tự trị của Liên Xô

Siberia
Biển Kara
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1930
Vùng liên bang Ural
Gérard Laumon

Gérard Laumon (sinh năm 1952 tại Lyon, nước Pháp và mất ngày 4 tháng 10 năm 2025) là nhà toán học Pháp làm việc ở Trường Đại học Paris XI, Orsay. Ông cũng là thành viên Hội Hàn Lâm Khoa Học (Chuyên Ngành Toán Học) của nước Pháp từ năm 2001 đến năm 2025.

Đặc biệt hơn, là GS Laumon đã từng hướng dẫn luận án của Laurent Lafforgue và Ngô Bảo Châu, và cả hai trước sau đều đã nhận Giải Huy chương Fields vào những năm 2002 và 2010.

Vào năm 2004 GS Laumon và GS Ngô Bảo Châu được nhận Giải Clay do công trình chứng minh Bổ đề cơ bản Langlands cho các nhóm unita, một thành phần then chốt của Chương trình Langlands trong số học.

Chú thích

Liên kết ngoài
 
Laumon's CMI lecture 
Audio recording on a lecture at the Field Institute titled "On the fundamental lemma for unitary groups"

Giáo sư Pháp
Nhà toán học Pháp
Giải Clay
Người Lyon
Nhà toán học thế kỷ 20
Nhà toán học thế kỷ 21
Sinh năm 1952
Nhân vật còn sống
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Mộc (Ngũ hành)

Mộc (木) là yếu tố thứ nhất trong Ngũ hành.

Đặc điểm
Mộc chỉ mùa xuân, sự tăng trưởng và đời sống cây cỏ.
 Thuộc khí Âm: Mộc mềm và dễ uốn.
 Thuộc khí Dương: Mộc rắn như thân gỗ lim.
 Dùng với mục đích lành: Mộc là cây gậy chống.
 Với mục đích dữ: Mộc là ngọn giáo.
Cây tre Việt Nam được ca ngợi về khả năng mềm dẻo trước gió, nhưng lại được dùng làm giàn giáo. Được nhìn dưới hình tượng cây, năng lượng của Mộc có tính sinh sôi nảy nở, nuôi dưỡng và mềm dẻo.

Tính cách người thuộc hành này
Người mang Mộc có tinh thần vị tha và năng nổ. Là người nhiều ý tưởng, tính cách hướng ngoại của họ được nhiều người thương, giúp. Họ tưởng tượng nhiều hơn thực sự gắn bó với kế hoạch.
 Tích cực: Có bản tính nghệ sĩ, làm việc nhiệt thành.
 Tiêu cực: Thiếu kiên nhẫn, dễ nổi giận, thường bỏ ngang công việc.

Vạn vật thuộc hành này
 Hoa, lá, cây cối.
 Đồ đạc bằng gỗ.
 Giấy.
 Màu xanh lục và xanh dương.
 Cột trụ.
 Sự trang hoàng.
 Tranh phong cảnh.

Tham khảo

Ngũ hành
Kênh đào Rhein-Main-Donau

Kênh đào Rhein-Main-Donau (tiếng Đức: Rhein-Main-Donau-Kanal, còn được gọi là kênh đào Main-Donau, kênh đào RMD hay kênh đào Europa), nằm ở Bayern, Đức, kết nối các sông Danube và sông Main trên lưu vực châu Âu, chạy từ Bamberg qua Nuremberg đến Kelheim. Kênh kết nối Biển Bắc và Đại Tây Dương tới Biển Đen, cung cấp một đường vận tải thủy huyết mạch giữa các vùng đồng bằng sông Rhein (tại Rotterdam ở Hà Lan) và đồng bằng sông Danube ở miền đông România. Con kênh hiện nay được hoàn thành vào năm 1992 và có chiều dài 171 km (106 dặm Anh).

Tham khảo

Kênh đào Đức
Sông Danube
Kênh đào quốc tế
Lưu vực Regnitz
Đường thủy liên bang Đức
Lưu vực sông Danube
Thủy (Ngũ hành)

Thủy (水) là yếu tố thứ năm trong Ngũ hành.

Đặc điểm
Hành Thủy chỉ về mùa đông và nước nói chung, cơn mưa lất phất hay mưa bão. Chỉ bản ngã, nghệ thuật và vẻ đẹp. Thủy có liên quan đến mọi thứ. Khi tích cực, Thủy thể hiện tính nuôi dưỡng, hỗ trợ một cách hiểu biết. Khi tiêu cực, Thủy biểu hiện ở sự hao mòn và kiệt quệ. Kết hợp với cảm xúc, Thủy gợi cho thấy nỗi sợ hãi, sự lo lắng và stress.

Tính cách người thuộc hành này
Người mạng Thủy giao tiếp tốt. Họ có khiếu ngoại giao và tài thuyết phục. Do nhạy cảm với tâm trạng người khác, họ sẵn sàng lắng nghe. Có trực giác tốt và giỏi thương lượng. Uyển chuyển và dễ thích nghi, họ nhìn sự vật theo quan điểm tổng thể.
Tích cực: Có khuynh hướng nghệ thuật, thích kết bạn và biết cảm thông.
Tiêu cực: Nhạy cảm, mau thay đổi và gây phiền nhiễu.

Vạn vật thuộc hành này
Sông suối, ao hồ.
Màu xanh dương và màu đen.
Gương soi và kính
Các đường uốn khúc
Đài phun nước
Bể cá
Sông chảy dài
Tranh về nước.

Tham khảo

Ngũ hành