Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Homer William Smith

Homer William Smith (2.1.1895 – 25.3.1962) là một nhà sinh lý học người Mỹ và là người bênh vực khoa học.

Việc nghiên cứu của ông tập chú vào thận và ông đã phát hiện ra inulin cùng lúc với Alfred Newton Richards.

Dr. Smith đã viết nhiều sách, trong đó có From Fish to Philosopher, Man and His Gods,  và The Kidney: Structure and function in health and disease.

Các thí nghiệm trên thận của Homer Smith trong thập niên 1930 - không còn nghi ngờ gì - đã chứng tỏ là được làm theo đúng các nguyên tắc khoa học tự nhiên, cả về phương diện như một bộ lọc cũng như phương diện một cơ quan bài tiết, loại bỏ vết tích cuối cùng của thuyết sức sống trong khoa sinh lý học.

Homer Smith đã được thưởng Giải Albert Lasker cho nghiên cứu Y học cơ bản năm 1947.

Chú thích

Tham khảo
 
Bynum, W.F. Smith, Homer William. American National Biography Online Feb. 2000.

Liên kết ngoài
 Man and his Gods  bản văn đầy đủ của sách, với lời nói đầu của Albert Einstein.

Sinh năm 1895
Nhà khoa học Hoa Kỳ
Nhà sinh lý học
Mất năm 1962
Nhà văn khoa học Mỹ
Người Denver
James Short

James Short (21 tháng 6 năm 1710 – 15 tháng 6 năm 1768) là một nhà toán học, thiên văn học đồng thời chế tạo kính viễn vọng người Anh.

Ông sinh ra tại Edinburgh năm 1710 và ban đầu theo học Trường phổ thông Hoàng Gia để phục vụ nhà thờ. Ông được sự chú ý của Maclaurin, giáo sư toán học tại trường Đại học, người đã cho phép ông sử dụng những văn phòng trong trường để thí nghiệm chết tạo kính viễn vọng trong khoảng năm 1732.

Kính viễn vọng phản xạ đầu tiên của ông làm bằng kính được gợi ý bởi James Gregory. Nhưng sau đó ông chỉ sử dụng kính viễn vọng phản xạ bằng kim loại, và do đó có thể xác định chính xác hình parabon và elip của các thiên thể. Sau đó, ông được công nhận là chuyên gia trong lĩnh vực chế tạo kính viễn vọng và làm công việc này đầu tiên ở Edinburgh and và sau là ở London.

Tất cả kính viễn vọng của ông đều là loại Gregorian, và một số trong chúng vẫn còn giữ được độ chính xác và sáng rõ ban đầu.

Năm 1736 Nữ hoàng Caroline yêu cầu ông hướng dẫn người con thứ hai của bà, William về toán học.

Năm 1758, Ông được chọn là thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Điển.

Ông mất năm 1768 ở Luân Đôn để lại danh tiếng to lớn về chuyên môn của ông.

Xem thêm
 Danh sách người chế tạo thiết bị khoa học
 Danh sách Kính viễn vọng lớn nhất trong lịch sử

Tham khảo

Sinh năm 1710
Mất năm 1768
Nhà Thiên Văn học
Nhà khoa học Scotland
Chuyên gia Nhãn khoa
Cựu học sinh Trường Phổ Thông Hoàng Gia
Người từ Edinburgh
Người chết tạo thiết bị khoa học
Thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Điển
Hội viên Hội Vương thất
Kaiane Aldorino

Kaiane Aldorino là một vũ công người Gibraltar, cô là Hoa hậu Gibraltar năm 2009 và là Hoa hậu Thế giới 2009. Ngày 12 tháng 12, cô chiến thắng 111 thí sinh khác và đạt danh hiệu Hoa hậu Thế giới trong một cuộc thi đầy màu sắc và âm thanh kéo dài hai tiếng đồng hồ tại Trung tâm Hội nghị Gallagher, tại thành phố Johannesburg, Nam Phi.

Cuộc sống cá nhân 
Aldorino cao 1,74 mét, cô có làn da nâu khoẻ khoắn và sở hữu ánh mắt, nụ cười đầy ấm áp, gần gũi và thân thiện. Trước khi trở thành Hoa hậu Gibraltar 2009, cô là nhân viên thư ký trong một bệnh viện St Bernard ở Gibraltar, phần đất thuộc Anh ở mũi cực Nam của bán đảo Iberia vùng Địa Trung Hải, giành được cảm tình của đám đông sau khi cô được giải nhất của cuộc thi về áo tắm (Miss Beach), và cô cũng từng tham dự cuộc thi Vô địch khiêu vũ tại Đức.

Hoa hậu Gibraltar 2009 
27 tháng 06 năm 2009, Aldorino đăng quang Hoa hậu Gibraltar 2009, cuộc thi diễn ra tại Alameda Open Air Theatre

Hoa hậu Thế giới 2009 

Nam Phi tổ chức cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009, để gây sự chú ý cho cả thế giới về đất nước sẽ đứng ra tổ chức Giải Bóng tròn Thế giới 2010. Cuộc thi được truyền hình đến 180 quốc gia, với tổng dân số lên đến trên 2 tỷ người. Kaiane Aldorino đã làm nên lịch sử vào ngày 12 tháng 12 năm 2009 trở thành người Gibraltar đầu tiên đăng quang ngôi vị Hoa hậu Thế giới,.

Trước khi đến với đêm chung kết, Kaiane Aldorino đã đoạt giải nhất phần thi Hoa hậu Bãi Biển và giành suất vào thẳng Top 16 người đẹp nhất. Trong đêm chung kết, cô đã xuất sắc vượt qua 111 thí sinh khác thuộc các quốc gia và lãnh thổ trên thế giới đăng quang Hoa hậu thế giới 2009.

Kaiane Aldorino cùng với bảy thí sinh khác lọt được vào vòng chung kết. Á hậu 1 về tay Hoa hậu Mexico, Perla Beltran, tuy nhiên Á hậu 2 mới giành được sự hoan hô nồng nhiệt nhất của các khán giả đông đảo người Nam Phi, vì cô này chính là Hoa hậu Nam Phi Tatum Keshwar. Người tiền nhiệm là Hoa hậu Thế giới 2008, Ksenia Sukhinova (Nga) trao lại vương miện cho Hoa hậu Thế giới 2009 Aldorino.

Kaiane Aldorino không tiết lộ những kế hoạch cụ thể của cô, sau khi đoạt được danh hiệu cao quý này. Trong cuộc phỏng vấn ngắn, dành cho hãng thông tấn AP, tân Hoa hậu Thế giới 2009 đã phát biểu với đại ý: "Tôi sẽ cố gắng làm được những điều gì tốt nhất mà tôi có thể làm được, vì hiện nay tôi đã có cơ hội và lợi thế rồi."

Chú thích

Liên kết ngoài 

 Trang web chính thức của cuộc thi Hoa hậu Gibraltar
 Lý lịch Kaiane Aldorino trên missworld.com 

Người chiến thắng Hoa hậu Thế giới
Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Franz Aepinus

Franz Ulrich Theodor Aepinus (13 tháng 12 năm 1724 – 10 tháng 8 năm 1802) là một triết học gia Đức sinh ra tại Rostock, Mecklenburg-Schwerin. Tổ tiên của ông là Johannes Aepinus (1499–1553), người đầu tiên trong dòng họ dùng chữ (aiireivos) bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp làm tên trong gia đình và là một người dẫn đầu các nhà thần học và tranh biện trong thời đại Cải cách Kháng cách. Sau khi theo học Y khoa trong một thời gian, Franz Aepinus cống hiến cuộc đời ông cho toán học và vật lý học. Trong hai môn khoa học này, ông sớm đạt được danh tiếng và được làm thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Vương quốc Phổ. Năm 1755 ông làm trưởng Viện Thiên văn học Rechen trong một thời gian ngắn. Năm 1757, ông đến ở St Petersburg và là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Nga với tư cách giáo sư vật lý, and remained there till his retirement in 1798. The rest of his life was spent at Dorpat.

He enjoyed the special favor of Empress Catherine II of Russia, who appointed him tutor to her son Paul, and endeavoured, without success, to establish normal schools throughout the empire under his direction. Aepinus is best known by his researches, theoretical and experimental, in electricity và magnetism, and his principal work, Tentamen Theoriae Electricitatis et Magnetismi, published at St Petersburg in 1759, was the first systematic and successful attempt to apply mathematical reasoning to these subjects. He also published a treatise, in 1761, De distributions caloris per tetturem, and he was the author of memoirs on different subjects in astronomy, mechanics, optics and pure Toán học, contained in the journals of the learned societies of St Petersburg and Berlin. His discussion of the effects of parallax in the transit of a planet over the sun's disc excited great interest, having appeared (in 1764) between the dates of the two transits of Venus that took place in the 18th century.

In 1761, Aepinus was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 
 

Sinh năm 1724
Mất năm 1802
Nhà vật lý Đức
Thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Vương quốc Phổ
Thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Nga
Thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng Gia Thụy Điển
Người từ Rostock
Người từ Mecklenburg-Schwerin
Cựu học sinh Đại học Jena
Cựu học sinh Đại học Rostock
Khoa Đại học Saint Petersburg
Nhà vật lý thực nghiệm
Nhà triết học Đức
Nhà khoa học Đức
Nhà phát minh Đức
Nhà toán học Đức thế kỷ 18
Nhà triết học tự nhiên
Thuận Bình (xã)

Thuận Bình là một xã thuộc huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thuận Bình nằm ở phía bắc huyện Thạnh Hóa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Thủ Thừa
Phía tây giáp xã Tân Hiệp
Phía nam giáp xã Thuận Nghĩa Hòa
Phía bắc giáp huyện Đức Huệ và Campuchia.

Xã có diện tích 57,53 km², dân số năm 1999 là 2.534 người, mật độ dân số đạt 44 người/km².

Hành chính
Xã được chia thành 5 ấp: Gãy, 61, Đồn A, Trà Cú, T3.

Lịch sử
Phần lớn địa bàn xã Thuận Bình trước đây thuộc xã Thuận Nghĩa Hòa.

Ngày 26 tháng 6 năm 1989, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 74-HĐBT. Theo đó, điều chỉnh một phần diện tích, dân số của xã Thuận Nghĩa Hòa và một phần diện tích, dân số của xã Bình Thành thuộc huyện Đức Huệ để thành lập xã Thuận Bình; đồng thời chuyển các xã Thuận Nghĩa Hòa và Thuận Bình về huyện Thạnh Hóa mới thành lập.

Sau khi thành lập, xã Thuận Bình có 4.816,75 ha diện tích tự nhiên và 2.477 người.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường biên giới Việt Nam – Campuchia
Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới

Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới hay Cúp bóng đá U-20 thế giới (FIFA U-20 World Cup) là giải vô địch bóng đá thế giới hai năm một lần dành cho các cầu thủ nam giới độ tuổi từ 20 trở xuống, được tổ chức bởi FIFA. Giải đấu đã được tổ chức hai năm một lần kể từ giải đấu đầu tiên vào năm 1977 được tổ chức ở Tunisia. Cho đến năm 2005, giải đấu được gọi là Giải vô địch bóng đá trẻ thế giới (FIFA World Youth Championship). Đội vô địch hiện tại là Maroc, đội đã giành được danh hiệu đầu tiên tại giải đấu năm 2025 ở Chile.

Vòng loại
24 đội tuyển tham dự trong vòng chung kết. 23 quốc gia, bao gồm cả đội đương kim vô địch, phải vượt qua vòng loại trong giải vô địch trẻ của sáu liên đoàn. Nước chủ nhà tự động vượt qua vòng loại.

Kết quả
 1977–2005: "Giải vô địch bóng đá trẻ thế giới"
 2007–nay: "Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới"
 s.h.p.: sau hiệp phụ
 p: trận đấu kết thúc bằng loạt sút luân lưu

Các đội tuyển đạt được tốp bốn

1 = bao gồm các kết quả đại diện cho Nam Tư
2 = bao gồm các kết quả đại diện cho Liên Xô
3 = bao gồm các kết quả đại diện cho Tây Đức

Các thành tích theo vùng lục địa

Mọi khu vực trừ châu Đại Dương đều đã có đại diện góp mặt trong trận chung kết. Tới tới nay, Nam Mỹ đang dẫn đầu với 12 chức vô địch, theo sau là châu Âu với 10 chức vô địch và châu Phi với một danh hiệu. Các đội tuyển từ châu Á và Bắc Mỹ đã 3 lần vào chung kết, nhưng đều gây thất vọng. Vị trí thứ tư tính tới thời điểm này đang là thành tích tốt nhất của châu Đại Dương, họ giành được vị trí này vào năm 1993.

1 = 1 là Nam Tư (1987)
2 = là một phần của OFC (hiện tại trong AFC kể từ năm 2006).

Giải thưởng 
 Giải thưởng Quả bóng vàng của Adidas được trao thưởng cho cầu thủ đang chơi bóng đá xuất sắc nhất trong giải đấu.
 Giải thưởng Chiếc giày vàng của Adidas được trao thưởng cho cầu thủ ghi nhiều bàn nhất của giải đấu.
 Giải thưởng Găng tay vàng được trao thưởng cho thủ môn xuất sắc nhất của giải đấu.
 FIFA Fair Play là giải thưởng được trao cho đội chơi đẹp nhất giải đấu và được bầu chọn bởi Hội đồng Fair Play của FIFA.

Kỷ lục và thống kê 
 Tham dự nhiều nhất
  (18 lần)

 Tham dự liên tiếp nhiều nhất
  (16 lần, 1981 - 2011)

 Cầu thủ vô địch nhiều nhất
Có 3 cầu thủ đã vô địch giải đấu này 2 lần:
 Fernando Brassard (1989 và 1991)
 João Vieira Pinto (1989 và 1991)
 Sergio Agüero (2005 và 2007)

 Trận đấu có tỷ số có cách biệt lớn nhất
 12 bàn ( 12–0 , 2019)
 Cầu thủ ghi nhiều bàn thắng trong một trận đấu nhất
 9 bàn  Erling Haaland ghi cho  đối đầu với , 2019)

Xem thêm
Đội tuyển quốc gia tham dự Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức 
Lưu trữ giải đấu  tại fifa.com
Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới tại rsssf
Danh sách đội hình của đội tuyển vô địch tại rsssf

Cúp U-20 thế giới
Guran, Haute-Garonne

Guran là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 646 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne
Mô tả ngắn khác với Wikidata
Thiên hoàng Kaika

là Thiên hoàng thứ 9 của Nhật Bản theo Danh sách Nhật hoàng truyền thống.

Không có ngày tháng chắc chắn về cuộc đời và triều đại của vị Thiên hoàng này. Kaika được các nhà sử học coi là một "Thiên hoàng thần thoại" vì thiếu thông tin về ông, mà cũng không thể phủ định được việc một người như thế đã từng tồn tại. Hơn nữa, các học giả chỉ biết than thở rằng, ở thời điểm này, không có đủ các bằng chứng để nghiên cứu và thẩm tra kỹ càng hơn.

Trong Kojiki và Nihonshoki chỉ có cái tên và phả hệ của ông được ghi lại. Người Nhật theo truyền thống chấp nhận sự tồn tại lịch sử của quốc chủ mình, và một misasagi hay lăng mộ của Kaika hiện vẫn còn; tuy vậy, không có ghi chép đương thời hiện có nào được khám phá có thể xác nhận quan điểm rằng nhân vật lịch sử này đã thực sự làm vua. Ông được coi là người thứ 8 trong số tám Thiên hoàng không có thần thoại nào trực tiếp liên quan đến họ, hay còn gọi là .
 
Các thế hệ sau này có thể đã tính cả cái tên này vào danh sách các Thiên hoàng Nhật Bản, do đó, biến ông trở thành một vị Thiên hoàng, một trong các quốc chủ đầu tiên và tổ tiên của Hoàng gia Nhật, đã liên tục ngồi trên ngai vàng kể từ thời đó. Nếu ông có thật, vào thời đó, danh xưng tenno (Thiên hoàng) vẫn chưa được sử dụng, và chính thể mà ông có lẽ đã cai trị cũng không bao gồm toàn bộ hay thậm chí là phần lớn Nhật Bản. Trong sử ký bao gồm cả những người tiếp nối ông trong thời kỳ đã có sử, có lý do để kết luận rằng Kōrei, nếu ông tồn tại thật, có thể chỉ là một tù trưởng hay vua của một vùng vào đầu xã hội bộ lạc Yamato.

Nhà sư Jien ghi lại rằng Kaika là con trai cả của Thiên hoàng Kōgen, và ngự tại điện Isakawa no miya ở Kasuga, ngày nay là tỉnh Yamato.

Thụy hiệu của Thiên hoàng Kaika là Kaika tennou (Khai Hóa Thiên hoàng). Không nghi ngờ gì nữa, cái tên này có dạng Trung Quốc và hàm ý của Phật giáo, nghĩa là nó phải được hợp thức hóa hàng thế kỷ sau thời Kaika, có lẽ là dưới thời huyền thoại về nguồn gốc của triều đại Yamato được biên soạn thành sử ký với cái tên Kojiki.

Chú thích

Tham khảo
 Aston, William George. (1896). Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. London: Kegan Paul, Trench, Trubner. OCLC 448337491
 Brown, Delmer M. and Ichirō Ishida, eds. (1979). Gukanshō: The Future and the Past. Berkeley: University of California Press. 10-ISBN 0-520-03460-0; 13-ISBN 978-0-520-03460-0; OCLC 251325323
 Titsingh, Isaac. (1834). Nihon Odai Ichiran; ou, Annales des empereurs du Japon. Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691
 Varley, H. Paul. (1980). Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns. New York: Columbia University Press. 10-ISBN 0-231-04940-4; 13-ISBN 978-0-231-04940-5; OCLC 59145842

Xem thêm

 Thiên hoàng
 Danh sách Nhật hoàng
 Sùng bái Hoàng gia

Thiên hoàng
Ngô Thái Bá

Ngô Thái bá (chữ Hán: 吳泰伯, 1360 TCN -1200 TCN) là vị quân chủ khai lập nước Ngô tồn tại từ cuối thời nhà Thương sang thời Đông Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế 
Ông mang họ Cơ, không rõ tên thật, là con trai cả của Cổ Công Đản Phủ – người khi đó đứng đầu bộ tộc Chu thời nhà Thương. Ông có hai người em là Trọng Ung và Quý Lịch.

Khai lập nước Ngô 
Vì người em út Cơ Quý Lịch có người con là Cơ Xương rất tài giỏi nên Cổ Công Đản Phủ muốn truyền ngôi cho Quý Lịch để sau này Cơ Xương nối cơ nghiệp.

Biết ý cha, ông cùng Trọng Ung trốn khỏi tộc Chu đến vùng đất Kinh sinh sống với người bản địa, cắt tóc và xăm mình để tỏ ý không muốn có ngôi vua nữa. Cổ Công Đản Phủ lập Quý Lịch làm người nối nghiệp và trở thành Chu Công Quý.

Ông sống cùng người đất Kinh, tự gọi mình là Câu Ngô. Người bản địa thấy cho ông là người có nghĩa nên hơn 1000 nhà đi theo thần phục, từ đó hình thành nước Ngô. Trong thời gian trị vì của mình, ông đã phát triển thủy lợi, khuyến khích người Ngô thực hiện việc nông và đào kênh đào thông thương.

Không rõ thời điểm ông khởi nghiệp tại nước Ngô cụ thể năm nào. Sau này cũng không xác định được thời gian ông mất. Ông được truy tôn là Ngô Thái Bá. Vì ông không có con nối nghiệp nên em ông là Trọng Ung lên nối ngôi.

Đền thờ Ngô Thái Bá
Ngày nay, có một ngôi đền thờ Ngô Thái Bá tại thành phố Vô Tích. Trước đây thì dân Ngô có lập đền thờ ông với kiến trúc bằng gỗ nhưng do thời gian cũng như các cuộc chiến mà nó đã bị phá hủy, sau đó đền thờ ông cũng đã được khôi phục lại. Căn cứ vào lối kiến trúc thì có thể người ta đã khôi phục đền thờ Ngô Thái Bá vào thời nhà Thanh. Có một hòn đá được chạm khắc với những dòng chữ của Khổng Tử trong đền thờ của Ngô Thái Bá và đến tận bây giờ nó vẫn còn.

Giai thoại về sau
Ngô Thái Bá còn được cho là tổ của những người mang họ Ngô.

Trong những lần đến Nhật Bản của sứ thần Tào Ngụy và sau này là nhà Tấn, họ có ghi lại là đã gặp người Oa (người Nhật) và họ nhận mình chính là con cháu của Ngô Thái Bá.

Nhận định 
Tư Mã Thiên nhận định về Ngô Thái Bá trong Sử ký như sau: 
"Thái Bá có thể nói là con người có chí đức vậy. Ba lần nhường thiên hạ. Dân không biết chuyện đó để mà khen ngợi"

Xem thêm 
 Cổ Công Đản Phủ
 Ngô (nước)
 Chu Văn Vương
 Ngô Trọng Ung

Tham khảo 
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Ngô Thái Bá thế gia

Chú thích 

Vua nước Ngô
Người nhà Thương
Năm sinh 1360 TCN
Năm mất thiếu
Nước Ngô
Nhân vật Phong thần diễn nghĩa
Edmund Spenser

Edmund Spenser (khoảng 1552 – 13 tháng 1 năm 1599) – nhà thơ Anh, tác giả của Nữ hoàng Tiên (The Faerie Queene) nổi tiếng và các thiên sử thi khác, cùng với William Shakespeare và John Milton, được coi là một trong những nhà thơ Anh lớn nhất.

Tiểu sử
Edmund Spenser sinh ở London (điều này được tác giả nói đến trong trường ca Prothalamion), ngày sinh không rõ. Học ở Merchant Taylors' School và Pembroke College, Cambridge. Trong nhiều năm Spenser làm thư ký cho một số địa chủ. Từ năm 1579 – 1580 Spenser phục vụ quan đội Hoàng gia. Mùa hè năm 1580 sang Ai-len làm thư ký cho nhà quý tộc Arthur Lord Grey de Wilton và năm 1587 được cấp một trang trại rộng 1200 ha, trở thành một trong những địa chủ giàu có. Điều này cho phép Spenser theo đuổi nghiệp văn chương mà không phải vất vả với cuộc mưu sinh.

Năm 1598 cuộc khởi nghĩa ở Ai-len buộc Spenser bỏ về London và mất ngày 13 tháng 1 năm 1599.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của Edmund Spenser là Nữ hoàng Tiên. Đề tài chính của kiệt tác này là cuộc đấu tranh giữa Tình yêu (với lòng khát khao muôn thuở giữ gìn cái đẹp, niềm vui và lòng tốt) và những sức mạnh hủy hoại của Thời gian và Sự thay đổi. Những sức mạnh này đi liền với những ý tưởng lừa dối và cuối cùng Spenser đi đến kết luận: không thể sống một cuộc đời đạo đức mà không học cách phân biệt những cái cứ ngỡ như là tốt từ thực tế.

Edmund Spenser đã sử dụng một thể loại thơ mà ngày nay được mang tên ông. Thể thơ này sau đó được Lord Byron, Percy Bysshe Shelley, John Keats tiếp tục phát triển trong sáng tạo của mình. Do kỹ thuật thơ phức tạp và ngôn ngữ thơ cổ kính nên Edmund Spenser đến thời điểm hiện tại hầu như chưa được dịch ra tiếng Việt.

Tác phẩm
The Shepheardes Calender (1579)
The Faerie Queene (1590, 1596, 1609)
Complaints Containing sundrie small Poemes of the Worlds Vanitie (1591)
The Ruines of Time
The Teares of the Muses
Virgil's Gnat
Prosopopoia, or Mother Hubberds Tale
Ruines of Rome: by Bellay
Muiopotmos, or the Fate of the Butterflie
Visions of the worlds vanitie
The Visions of Bellay
The Visions of Petrarch
Daphnaïda. An Elegy upon the death of the noble and vertuous Douglas Howard, Daughter and heire of Henry Lord Howard, Viscount Byndon, and wife of Arthure Gorges Esquier (1594)
Colin Clouts Come home againe (1595)
Astrophel. A Pastoral Elegie upon the death of the most Noble and valorous Knight, Sir Philip Sidney (1595)
Amoretti (1595)
Epithalamion (1595)
Four Hymns (1596)
Prothalamion (1596)
Dialogue on the State of Ireland (vers 1598)

Một bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Edmund Spenser at Luminarium.org
The Edmund Spenser Home Page at the Cambridge University 
A View of the Present State of Ireland
 Project Gutenberg edition of Biography of Edmund Spenser by John W. Hales
Poetry Archive: 154 poems of Edmund Spenser
 The Spenser Encyclopedia by A. C. Hamilton in Google Books Preview

Nhà thơ Anh
Nhà văn Anh
Mất năm 1599
Sinh thập niên 1550
Chôn cất tại tu viện Westminster
Người thời Tudor
Nhà thơ sử thi
Người Ireland thời Elizabeth
Tả Van

Tả Van là một xã thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

Địa lý

Xã Tả Van nằm ở phía nam thị xã Sa Pa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Mường Hoa và xã Bản Hồ
Phía tây giáp xã Hoàng Liên và tỉnh Lai Châu
Phía nam giáp xã Bản Hồ
Phía bắc giáp phường Cầu Mây và xã Mường Hoa.

Xã có diện tích 67,90 km², dân số năm 2017 là 4.133 người, mật độ dân số đạt 61 người/km².

Hành chính
Xã Tả Van được chia thành 7 thôn: Dền Thàng, Séo Mý Tỷ, Tả Chải Dao, Tả Chải Mông, Tả Van Dáy I, Tả Van Dáy II, Tả Van Mông.

Lịch sử
Trước đây, Tả Van là một xã thuộc huyện Sa Pa.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa, xã Tả Van thuộc thị xã Sa Pa như hiện nay.

Chú thích

Xem thêm
Ü-Tsang

Ü-Tsang (tiếng Tây Tạng: དབུས་གཙང་, Wylie: Dbus-gtsang, , Hán-Việt: Vệ Tạng), hay Tsang-Ü, là một trong tỉnh truyền thống của Tây Tạng, hai tỉnh kia là Amdo và Kham. Về mặt địa lý, Ü-Tsang nằm ở phía tây và trung bộ của vùng văn hóa Tây Tạng, gồm lưu vực sông Tsang-po (Gtsang-po), các khu vực xung quanh và vùng kéo dài của núi Kailash, và cao nguyên Chang Tang (Byang-thang) về phía bắc. Dãy núi Himalaya xác định biên giới phía nam Ü-Tsang. Khu tự trị Tây Tạng hiện nay gần trùng với Ü-Tsang cổ và phía tây Kham.

Ü-Tsang đã được lập thông qua việc hợp nhất hai trung tâm quyền lực trước đó là: Ü (Dbus) ở trung bộ Tây Tạng, kiểm soát bởi phần Gelukpa (Dge-lugs-pa) của Phật giáo Tây Tạng dưới thời đầu các Dalai Lama, và Tsang (Gtsang) kéo dài từ Gyantse (Rgyang-rtse) đến phía tây, kiểm soát bởi Sakyapa (Sa-skya-pa). Các chiến thắng quân sự bởi Dalai Lama thứ 5 hùng mạng đã củng cố quyền lực trên khu vực kết hợp vào thế kỷ 17.

Ü-Tsang là trung tâm văn hóa của người Tây Tạng. Các Dalai Lama đã cai trị Tây Tạng từ các cung điện Potala và Norbulingka ở Lhasa. Chùa Jokhang, có lẽ là chùa thiêng nhất của Phật giáo Tây Tạng, cũng nằm ở đó.

Tham khảo

Tây Tạng
Vùng lịch sử
Balma

Balma là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 135-218mét trên mực nước biển. Xã năm về phía đông của Toulouse.

Di tích

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Tòa thị chính 

Balma
Hayashiya Shizuru

sinh ngày 23 tháng 3 năm 1968 tại Saitama, Nhật Bản là một mangaka người Nhật có nhóm máu AB.

Tác phẩm
 Sister Red (2001 - 2003)
 Onegai ☆ Teacher (2002 - 2003)
 Strawberry Shake / Strawberry Shake Sweet (2003 - 2008)
 Hayate X Blade (2003 -)

Chú thích

Liên kết ngoài
 

Nhân vật còn sống
Mangaka
Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương

Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương (tiếng Anh: Asia-Pacific Film Festival) là một Đại hội điện ảnh được tổ chức lần đầu năm 1954. Liên hoan phim này được tổ chức hàng năm tại một quốc gia châu Á bởi Ban giám đốc của Liên đoàn Điện ảnh châu Á-Thái Bình Dương.

Hạng mục trao giải 

Những hạng mục trao giải hiện nay. Ở mỗi hạng mục có thể đồng trao giải cho nhiều tác giả, tác phẩm.
 Phim hay nhất
 Giám đốc sản xuất xuất sắc nhất
 Nam diễn viên xuất sắc nhất
 Nữ diễn viên xuất sắc nhất
 Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
 Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
 Kịch bản hay nhất
 Quay phim xuất sắc nhất
 Biên tập xuất sắc nhất
 Âm thanh hay nhất
 Nhạc phim hay nhất
 Giám đốc nghệ thuật hay nhất
 Phim tài liệu hay nhất
 Phim hoạt hình hay nhất

Giải thưởng đặc biệt của Ban Giám khảo cũng có thể được trao.

Phim hay nhất

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Asia-Pacific Film Festival  tại Internet Movie Database

Châu Á
Liên hoan phim quốc tế
Khởi đầu năm 1954 ở Nhật Bản
Giải thưởng điện ảnh châu Á
Giải thưởng thành lập năm 1954
Đạo luật về người làm công 1351

Đạo luật về người làm công là luật được thông qua bởi Quốc hội Anh dưới thời vua Edward III vào năm 1351 nhằm đối phó lại sự thiếu hụt lao động. Nó được giới thiệu bởi John Hale.
Nạn Cái chết đen hay Nạn dịch hạch giết chết hơn một phần ba dân số Châu Âu (hầu hết là nông dân) đã gây ra sự suy giảm nghiêm trọng trong nguồn cung lao động. Các chủ đất đột nhiên phải đối mặt với sự tăng vọt trong cạnh tranh giành người lao động. Những người làm công đã có quyền mặc cả cao hơn và đòi hỏi những mức lương cao hơn. Chi phí cho lao động tăng cao đã dẫn tới lạm phát trong cả nền kinh tế. Tầng lớp tinh hoa than vãn về sự chuyển dịch đột ngột trong quyền lực kinh tế. Trong nỗ lực kiểm soát chi phí lao động và các mức giá, Edward đã ban hành Sắc lệnh về người làm công vào năm 1394. Quốc hội đã nỗ lực để củng cố cho Sắc lệnh với Đạo luật về người làm công.
Đạo luật đặt ra mức lương tối đa cho người làm công tương xứng với mức lương được trả trước Cái chết đen. Những thay đổi này, tuy nhiên, đã thất bại trong việc tính đến những điều kiện kinh tế thay đổi trong suốt thời kỳ bệnh dịch, và hơn nữa, thời kỳ mà các mức lương được sử dụng lại là thời kỳ suy thoái kinh tế ở Anh do kết quả của Chiến tranh Trăm năm. Do đó, lương trong suốt thời kỳ bệnh dịch được đặt ra thậm chí còn thấp hơn để phù hợp với mức trong thời kỳ suy thoái. Đạo luật cũng quy định rằng những người đàn ông và đàn bà khỏe mạnh phải làm việc, và áp đặt mức phạt nghiêm khắc đối với những người còn nhàn rỗi. Trong thực tế, đạo luật được thực thi một cách yếu kém và thất bại, nhưng nó đã đặt ra tiền lệ phân biệt giữa những người làm công đủ sức khỏe làm việc và những người không thể làm việc do một lý do bất kỳ. Sự phân biệt này lại nổi lên trong những bộ luật sau này liên quan đến đói nghèo.
Sắc lệnh về người làm công và Đạo luật về người làm công đương nhiên là không được ưa chuộng bởi những người nông dân muốn những mức lương cao hơn và những tiêu chuẩn sống tốt hơn, và là nhân tố đóng góp cho những cuộc nổi dậy của nông dân sau này, đáng lưu ý nhất là cuộc nổi dậy của nông dân Anh năm 1381. Những quá trình tương tự cũng diễn ra trên khắp châu Âu - mức trần lương theo sau sự thiếu hụt lao động sau nạn Cái chết đen dẫn đến cuộc Khởi nghĩa nhân dân tại châu Âu nửa sau thời Trung Cổ.

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Text of the statute
 Another source of the text 
 Another source, annotated, see (D)

Đạo luật của Nghị viện Anh
Luật pháp năm 1351
Lịch sử Vương quốc Liên hiệp Anh
Chính sách định giá
Luật năm 1351
Kinh tế Anh trung cổ
James W. Black

Sir James Whyte Black, (14 tháng 6 năm 1924 – 22 tháng 3 năm 2010) là một thầy thuốc, một nhà dược lý học người Scotland đã sáng chế Propranolol, tổng hợp Cimetidine và được thưởng Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1988 cho những sáng chế này.

Cuộc đời 

Black học ở Beath High School, tại Cowdenbeath, Fife, Scotland, rồi học Y học ở Đại học St Andrews, Fife. Trước năm 1967, kể cả thời gian ông là sinh viên ở đây, mọi hoạt động y học lâm sàng của đại học St Andrews đều diễn ra ở University College, được tách ra để trở thành Đại học Dundee, trường mà sau này Black trở thành hiệu trưởng danh dự. Ông gia nhập phân khoa Sinh lý học của Đại học St Andrews, rồi làm giảng viên ở Đại học Malaya (Malaysia).

Sự nghiệp 

Khi trở lại Scotland năm 1950, ông làm việc ở Trường Thú Y Đại học Glasgow, nơi ông thành lập Phân ban Sinh lý học. Thời gian này ông vừa làm việc ở trường đại học, vừa làm trong ngành công nghiệp như ở hãng dược phẩm ICI Pharmaceuticals (1958–1964), GlaxoSmithKline (1964–1973) và Wellcome Trust (1978–1984) đồng thời được bổ nhiệm làm giáo sư dược lý học ở University College London (1973–1978) và King's College London (1984–1992).

Cống hiến khoa học và lâm sàng 

Sir James Black đã đóng góp vào sự hiểu biết về lâm sàng và khoa học căn bản trong khoa bệnh tim, cả với tư cách một thầy thuốc lẫn tư cách một nhà khoa học nghiên cứu cơ bản. Việc sáng chế ra propranolol của ông đã cách mạng hóa việc chế ngự chứng đau thắt ngực (angina pectoris), được coi là một trong các đóng góp quan trọng nhất về y học lâm sàng và dược lý học của thế kỷ 20. Phương pháp nghiên cứu của ông, các phát hiện của ông về dược lý học adrenergic, và việc ông làm sáng tỏ cơ chế hoạt động của tim đều là những mặt mạnh trong công trình của ông.
Ông góp công lớn trong việc phát hiện cimetidine, một phân tử giúp ngăn ngừa chứng loét dạ dày. Việc phát hiện ra chất chống histamin H2 này đã dẫn tới việc chế ra một số thuốc như Zantac.

Giải thưởng và Vinh dự 
 1976: được bầu vào Royal Society
 1981: được phong tước Knight Bachelor
 2000: được thưởng Order of Merit (Huân chương công trạng) do Nữ hoàng Elizabeth II trao.
 1976: Giải nghiên cứu Y học lâm sàng Lasker-DeBakey.
 1979: Giải Artois-Baillet Latour Health
 1982: Giải Wolf về Y học
 1988: Giải Nobel Sinh lý và Y khoa

Chú thích và Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Nobelprize.org, Giải Nobel Sinh lý và Y khoa 1988
 Nobelprize.org, James Black – Tự truyện

Nhà dược lý học
Người Anh đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa
Người đoạt giải Wolf về Y học
Nhà sinh học Anh
Hội viên Hội Vương thất
Nhà phát minh Scotland
Người Vương quốc Liên hiệp Anh đoạt giải Nobel
Chết vì ung thư tuyến tiền liệt
Sheikh Abdul Halim

Abdul-Halim Salamovich Sadulayev (tiếng Chechnya: Садулин Абусаламин кант Абдулхалим; tiếng Nga: Абдул-Халим Саламович Сайдулаев; sinh ngày 02 tháng 6 năm 1966 - chết ngày 17 tháng 6 năm 2006) là Tổng thống thứ tư của nước Cộng hòa Chechnya Ichkeria. Sadulayev làm Tổng thống chưa đầy 1 năm thì bị giết trong một cuộc đấu súng với FSB và lực lượng Chechen (Chechnya thân Nga). Sadulayev là nhà lãnh đạo phiến quân Chechnya đầu tiên có hiệu quả trong việc cố gắng thống nhất các lực lượng phiến quân Hồi giáo ở bên ngoài Chechnya. Ông đã giành được cam kết trung thành không chỉ từ quân ly khai Chechnya, mà còn từ các nhóm Hồi giáo đang tìm cách lật đổ các chính quyền Bắc Kavkaz thân Kremli. Ông cũng được ghi nhận đã thuyết phục lãnh chúa Shamil Basayev không thực hiện bất cứ cuộc tấn công khủng bố lớn nào kể từ vụ Beslan.

Tham khảo 

 Russia: New Chechen Resistance Leader Vows No More Hostage Takings RFE/RL 
 Russia's tactics make Chechen war spread across Caucasus Kavkaz Center 
 No Terrorist Acts in Russia Since Beslan: Whom to Thank? Jamestown Foundation 
 Russia: Chechen Rebel Leader Reshuffles Ministers RFE/RL 
 Report: Chechen Rebel chief killed CNN 
 Video. Commander Khalid Tells About Chechen Attacks Kavkaz Center 
 Terrorist leader Sadulayev killed in Chechnya was planning big terrorist act Pravda 
 Russian Troops Kill Leader of Chechen Separatists The New York Times 
 Chechnya rebels appoint new leader after killing The Guardian 
 SADULAEV DEATH RESULT OF GOOD LUCK, NOT GOOD PLANNING Jamestown Foundation

Người Chechnya
Khủng bố Hồi giáo tại Nga
Sinh năm 1966
Mất năm 2006
Nhà hoạt động độc lập
Nguyên thủ cựu quốc gia
Boson gauge

Boson gauge là nhóm các hạt cơ bản trong họ Boson có nhiệm vụ thực hiện tương tác giữa các hạt, nên còn gọi là hạt truyền tương tác.

Mô hình boson gauge 
Trong mô hình chuẩn, gauge boson gồm có ba dạng:
 Photon, hạt truyền tương tác điện từ
 Boson Z, hạt truyền tương tác yếu
 Gluon, hạt truyền tương tác mạnh.

Mô hình khác

Tham khảo

Boson
Vật lý hạt
Vu Khiêm

Vu Khiêm (tiếng Trung: 于謙, 1398-1457) là một vị đại quan của nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông làm quan tới thiếu bảo nên còn gọi là Vu thiếu bảo. Ông nổi tiếng vì tinh thần cương quyết tử thủ bảo vệ đất nước, có công lãnh đạo quân dân thành Bắc Kinh phòng thủ chống lại cuộc xâm chiếm của Mông Cổ vào năm 1449.

Ông là 1 trong 41 vị công thần được thờ tại Đế vương miếu (历代帝王庙) được nhà Minh, nhà Thanh xây dựng, trong đó thờ những vị quan văn, võ tướng được đánh giá là tài năng và tận trung nhất qua các triều đại.

Tiểu sử 
Vu Khiêm là người Tiền Đường (ngày nay là Hàng Châu, Chiết Giang, Trung Quốc). Ông đỗ tiến sĩ năm Vĩnh Lạc thứ 19 (1421) thời Minh Thành Tổ. Năm Tuyên Đức thứ nhất (1426), ông được phong ngự sử. Cùng năm này, Hán vương Chu Cao Hú khởi binh mưu phản ở Lạc An Châu, Vu Khiêm đã theo Minh Tuyên Tông Chu Chiêm Cơ thân chinh trừng phạt. ông được phong Binh bộ tả thị lang. Ông từng giữ chức tuần án ở các địa hạt Hà Nam, Sơn Tây, Giang Tây.

Tháng tám âm lịch năm Chính Thống thứ 14 (1449), đội quân do đích thân Minh Anh Tông chỉ huy bị quân Mông Cổ do Esen Tayisi (Dã Tiên) chỉ huy đánh bại tại trận Thổ Mộc. Quân Mông Cổ đã tiến đến cách kinh đô Bắc Kinh 80 km, nhưng Vu Khiêm, khi đó là Binh bộ thượng thư, đã nắm quyền chỉ huy quân đội đẩy lui được cuộc tấn công và đưa Thanh vương Chu Kỳ Ngọc (tức Minh Đại Tông) lên ngôi hoàng đế Trung Hoa.

Năm Cảnh Thái thứ nhất (1450), Dã Tiên thỉnh cầu nghị hòa, đồng ý trao trả Minh Anh Tông. Tháng tám âm lịch, Anh Tông hồi cung và bị an trí tại Nam cung, xưng là thượng hoàng. Thời gian này, tại khu vực Mân-Chiết có các cuộc nổi dậy của nông dân do Đặng Mậu Thất, Diệp Tông Lưu chỉ huy, tại Quảng Đông có khởi nghĩa của Hoàng Túc Dưỡng, tại Hồ Quảng (nay là Hồ Bắc, Hồ Nam), Quảng Tây, Quý Châu có các cuộc nổi dậy của các dân tộc thiểu số (Dao, Đồng, Miêu), tất cả đều bị Vu Khiêm trấn áp.

Năm Cảnh Thái thứ tám (1457), tướng quân Thạch Hanh cùng phó đô ngự sử Từ Hữu Trinh và hoạn quan Tào Cát Tường, nhân khi Cảnh Đế bệnh nặng, đã phát binh làm đảo chính, đưa Anh Tông quay lại ngai vàng, sử Trung Quốc gọi là Đoạt môn chi biến, bắt giam Vu Khiêm cùng đại học sĩ Vương Văn. Sau khi Minh Anh Tông phục vị, ông bị buộc tội phản nghịch và chịu án tử hình. Ông được đô đốc đồng tri Trần Quỳ thu di hài chôn cất. Hơn năm sau, cải táng đưa về chân núi Tam Đài Sơn, gần Tây Hồ, Hàng Châu. Con trai ông là Vu Miện bị sung vào quân đội, đày ra Long Môn, Sơn Tây. Vợ của ông là Từ thị bị đày ra Sơn Hải Quan. Đầu niên hiệu Thành Hóa (1464-1487), Vu Miện được xá tội đã kêu oan, đích thân Minh Hiến Tông thẩm lý nhưng tới tận năm Hoằng Trị thứ 2 (1489) thì Minh Hiếu Tông mới minh oan cho Vu Khiêm, truy tặng đặc tiến quang lộc đại phu, trụ quốc, thái phó, thụy Túc Mẫn. Đến niên hiệu Vạn Lịch, Minh Thần Tông cải thụy hiệu thành Trung Túc.

Tác phẩm 
Tác phẩm có: 
 Vu Trung Túc tập.
 Bắc phong xuy
 Trừ dạ túc Thái Nguyên hàn thậm
 Vịnh thạch hôi

Thạch hôi ngâm
Thạch hôi ngâm

Thiên thuỳ vạn kích xuất thâm sơn

Liệt hoả phần thiêu nhược đẳng nhàn

Phấn thân tôi cốt toàn bất phạ

Yếu lưu thanh bạch tại nhân gian

Ghi chú 

Sinh năm 1398
Mất năm 1457
Nhân vật quân sự nhà Minh
Tiến sĩ nhà Minh
Takhir Abdukhalilovich Yuldashev

Takhir Abdukhalilovich Yuldashev (tiếng Nga: Тахир Абдухалилович Юлдашев Takhir Abdukhalilovich Yuldashev) (2 tháng 10 năm 1967  27 tháng 8 năm 2009) là thủ lĩnh dân quân người Uzbekistan của Phong trào Hồi giáo Uzbekistan, bắt đầu hoạt động chiến đấu trong tháng 12 năm 1991 mưu toan lật đổ chính quyền Uzbekistan, và có liên hệ với al-Qaeda. Taliban giúp cho Yuldashev vào ẩn núp ở vùng phía Bắc Afghanistan, tuy nhiên sau đợt xâm nhập của liên quân do Hoa Kỳ cầm đầu vào năm 2001, các phân tích gia tin rằng Yuldashev và các tay súng khác đã chạy qua phía Đông đến vùng có nhiều bộ tộc ở Pakistan. Yuldashev từng liên hệ đến những vụ nổi dậy ở Uzbekistan, Afghanistan và Pakistan với mục tiêu thành lập một quốc gia Hồi giáo ở vùng Trung Á.

Một phi cơ không người lái của Mỹ bắn chết Baitullah Mehsud, thủ lĩnh Taliban tại Pakistan, vào tháng 8 năm 2009. Lúc đó, Yuldashev và các tay chân của ông cũng ở cạnh đó. Theo các viên chức tình báo Pakistan, một phi đạn bắn vào Nam Waziristan vào cuối tháng 8 làm cho Yuldashev bị thương và thiệt mạng vài ngày sau đó. Tuy nhiên, Taliban phủ nhận tin này. Ngày 30 tháng 9 năm 2009, một người tự xưng là bảo vệ của Yuldashev báo cáo với tờ báo của Pakistan rằng Yuldashev đã thiệt vì vụ không kích của máy bay không người lái Mỹ không lau sau cái chết của Mehsud. Đây quả là một cú thốc lớn đối với dân quân hoạt động ở vùng bộ tộc Pakistan. Khoảng trống quyền lực để lại sau khi Yuldashev chết sẽ tạo một cơ hội tốt để mở cuộc tấn công đánh vào các tay súng của y, và của thủ lĩnh Taliban người Pakistan là Hakimullah Mehsud, mà người ta tin là có cứ điểm đặt ở Nam Waziristan. Hoa Kỳ và Pakistan chính thức sau đó xác nhận Yuldashev bị giết trong một vụ không kích ngày 27 tháng 8 năm 2009.

Tham khảo

Người Uzbekistan
Lãnh tụ nhóm khủng bố Hồi giáo
Quân nhân Liên Xô
Ngô Chư Phàn

Ngô Chư Phàn (chữ Hán: 吳諸樊; trị vì: 560 TCN-548 TCN), là vị vua thứ 20 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Làm vua
Ông mang họ Cơ, là con trưởng của Ngô Thọ Mộng – vua thứ 19 nước Ngô. Vua cha Thọ Mộng muốn truyền ngôi cho người em út của ông là Quý Trát là người hiền tài nhất trong 4 anh em.

Năm 561 TCN, Thọ Mộng qua đời, Chư Phàn muốn làm theo lời cha, nhường ngôi cho em nhưng Quý Trát nhất định chối từ không nhận. Vì vậy ông lên nối ngôi vua.

Mùa thu năm 560 TCN, Chư Phàn giao chiến với quân nước Sở, bị quân Sở đánh bại.

Năm 548 TCN, Chư Phàn qua đời. Ông ở ngôi được 13 năm. Ông có con trai là Cơ quang và Cơ Phu Khái, nhưng muốn làm theo lời cha dặn, bèn truyền ngôi cho người em thứ 2 là Cơ Dư Sái để theo tuần tự sẽ truyền tới Quý Trát.

Dư Sái qua đời lại truyền ngôi cho em là Dư Muội. Dư Muội qua đời, em là Quý Trát không chịu làm vua, do đó ngôi vua truyền cho con ruột Dư Muội là Dư Liêu (Ngô Liêu).

Năm 514 TCN, Cơ quang giết em họ là Ngô Liêu để làm vua.

Xem thêm
 Ngô (nước)
 Ngô Thọ Mộng
 Ngô Dư Sái
 Ngô Hạp Lư

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Ngô Thái Bá thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Ngô
Nizas, Hérault

Nizas (Nisàs in Occitan) là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 72 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 525 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 http://www.nizas.com/nizas.html 
 http://www.agglo-heraultmediterranee.net/Sites_communes/nizas/index.php 
 http://www.agglo-heraultmediterranee.net/Sites_communes/nizas/presentation.php 

Xã của Hérault
Bức thư những người Cozak gửi vua Thổ Nhĩ Kỳ

đổi Người Zaporozhe viết thư cho sultan Thổ Nhĩ Kỳ

be-x-old:Ліст запарожцаў турэцкаму султану
bg:Писмо на запорожките казаци до турския султан
hu:A zaporozsjei kozákok levele IV. Mohamednek
pl:Pismo Kozaków zaporoskich do sułtana Mehmeda IV
ru:Письмо запорожцев турецкому султану
fi:Zaporogien kirje Turkin sulttaanille
uk:Лист запорожців турецькому султану
Herbert Marcuse

Herbert Marcuse (19 tháng 7 1898 - 29 tháng 7 1979) là một nhà triết học, lý luận chính trị và nhà xã hội học người Đức, một thành viên của trường phái Frankfurt. Ông được coi là "cha đẻ của chính trị tân cánh tả". Các tác phẩm chính của ông bao gồm Eros and Civilization, One-Dimensional Man (con người một chiều) và The Aesthetic Dimension. Marcuse là một nhân vật có ảnh hưởng lớn về mặt tư tưởng tới những phong trào cánh tả và học sinh thập niên 1960.

Tham khảo

Liên kết 

 Comprehensive 'Official' Herbert Marcuse Website, by one of Marcuse's grandsons, with full bibliographies of primary and secondary works, and full texts of many important works
 "Herbert Marcuse (on-line) Archive" at the Marxists Internet Archive
 Herbert Marcuse Archive , by Herbert Marcuse Association
 Excellent narrative biography by A. Buick , at worldsocialism.org
 Detailed intellectual biography and essays , by Douglas Kellner
 Herbert's Hippopotamus: Marcuse and Revolution in Paradise , biographic documentary on Google video
 Bernard Stiegler, "Spirit, Capitalism, and Superego" 

Sinh năm 1898
Mất năm 1979
Trường phái Frankfurt
Nhà triết học Đức
Nhà xã hội học Đức
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ theo chủ nghĩa Marx
Nhà lý luận Mác-xít
Cựu sinh viên Đại học Columbia
Nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Triết gia thế kỷ 20
Nhà văn từ Berlin
Gigean

Gigean là một tỉnh thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 44 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 4756 người.

Tham khảo 

 INSEE commune file

Liên kết ngoài 
  Site officiel de Gigean 
  "Gigean-village" - Site d'information en pays gigeannais 
  Abbaye Saint-Félix-de-Montceau à Gigean (decouverte34.com) 

Xã của Hérault
Lũ lụt Ấn Độ 2009

Trận lụt ở vùng Nam Ấn Độ tháng 10 năm 2009 gây ảnh hưởng vài tiểu bang của Ấn Độ. Ngày 5 tháng 10, nhân viên cấp cứu chất đầy bao cát dọc theo một con sông ở phía Nam Ấn Độ để ngăn dòng nước dâng cuồn cuộn khỏi tràn thêm vào bờ. Lụt lớn do mưa lũ khiến 2,5 triệu người phải lâm cảnh không nhà. Theo chính quyền đây là trận lụt tệ hại nhất từ nhiều thập niên qua ở vùng Nam Ấn, gây cho 220 người chết, hầu hết ở hai tỉnh Karnataka và Andhra Pradesh. Cơn lụt làm gián đoạn giao thông và thông tin và buộc dân chúng phải tập trung về các khu tạm trú đông đảo của chính phủ.

Nước lụt làm ngập hằng triệu mẫu mùa màng, gồm luôn cả các đồn điền mía, gây lo ngại cho việc sản xuất đường sẽ bị giảm sút ở Karnataka, nơi sản xuất đường đứng hàng thứ ba ở Ấn Độ. Giới doanh gia ước lượng rằng trận lụt cũng ảnh hưởng đến việc sản xuất bắp, ít nhất là 1 triệu tấn ở Karnataka và Andhra Pradesh, nơi chiếm 35% lượng sản xuất bắp toàn quốc. 300.000 bao cát lớn được sử dụng để gia cố cho bờ sông Krishna quá mong manh, nơi chảy vào thành phố Vijayawada, một thành phố 1 triệu dân của tỉnh Andhra Pradesh và cũng là một trung tâm giao thương quan trọng.

300.000 dân sống dọc theo bờ sông được di chuyển đi nơi khác, Còi báo động hụ lên khắp 100 ngôi làng ở ven sông Krishna. Dharmana Prasada Rao, bộ trưởng chuyên trách thuế khóa và cứu trợ tỉnh Andhra Pradesh nói, "Đây là trận lụt lớn nhất từ cả trăm năm nay." Nhân viên chính phủ và các cơ quan cứu trợ dùng trực thăng và thuyền bè để thả thực phẩm, tấm chất dẻo cho những dân làng đang còn bơ vơ ở hai tỉnh Andhra Pradesh và Karnataka. 2,5 triệu nạn nhân của trận lụt hiện đang tạm trú tại 1.200 căn lều tạm, hầu hết đều từ hai tỉnh Karnataka và Andhra Pradesh. Chỉ hai tuần trước đó, hai tỉnh này vẫn còn trong tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Các viên chức khí tượng nói rằng một áp suất nhiệt đới thấp ở Vịnh Bengal gây nên những trận mưa lũ bất ngờ.

Xem thêm
Lũ lụt Ấn Độ 2008

Chú thích

Ấn Độ năm 2009
Ấn Độ
2009
Ngô Liêu

Ngô Liêu (chữ Hán: 吳僚; trị vì: 526 TCN-515 TCN), hay Ngô vương Châu Ư, Ngô vương Liêu (吳王僚), là vị vua thứ 23 của nước Ngô - chư hầu nhà Chu thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông mang họ Cơ, là con của Ngô Dư Muội – vua thứ 22 nước Ngô. Năm 527 TCN, Dư Muội qua đời, Liêu lên nối ngôi vua.

Chiến tranh với nước Sở 
Nước Ngô lớn mạnh, thường tranh chấp với nước Sở. Trong thời gian làm vua, Ngô Liêu nhiều lần đụng độ với quân Sở. Ông thường sai người anh họ là công tử Quang (con của vua bác Chư Phàn) đi giao chiến với quân Sở.

Chiến sự Ngô-Sở trong thời Ngô vương Liêu xảy ra 4 lần trong các năm 526 TCN, 520 TCN, 519 TCN và 515 TCN. Quân Ngô và quân Sở giằng co khi thua khi được.

Năm 526 TCN, công tử Quang giằng co với quân Sở ở đất Vương Thuyên. Nước Ngô bị Sở chiếm đất này song đã giành lại được.

Năm 520 TCN, Ngô Liêu lại sai công tử Quang đánh Sở. Lần này công tử Quang đánh bại quân Sở, nhân đó mang quân lên phía bắc đánh bại quân nước Trần và nước Sái rồi mới rút về.

Năm 518 TCN, Ngô Liêu ra lệnh sát nhập luôn lãnh thổ nước Sào, chấm dứt sự tồn tại của đất nước từ thời thượng cổ này.

Ấp Chung Ly ở biên giới nước Sở là cùng ấp Ty Lương ở biên giới nước Ngô đều làm nghề nuôi tằm. Năm 519 TCN, hai người con gái hai ấp tranh nhau đất trồng dâu. Hai gia đình xô xát đi đến đánh nhau. Người cầm đầu hai ấp giận dữ dàn quân chiến đấu. Ấp Ty Lương nước Ngô yếu thế hơn nên bị tiêu diệt. Ngô vương Liêu bèn sai công tử Quang mang quân đánh Sở. Sở Bình vương nổi giận, cũng điều quân đến. Hai nước xảy ra đại chiến. Công tử Quang đánh bại quân Sở, lấy đất Chung Ly và Cư Sào của Sở rồi đem quân về.

Năm 515 TCN, nhân lúc Sở Bình vương mất, con thứ là Sở Chiêu vương mới lên thay, Ngô vương bèn sai hai con là Yểm Dư và Chúc Dung mang quân đánh Sở, bao vây đất Lục Cao. Ngô vương muốn mở rộng thế lực, bèn sai chú là Quý Trát đi sứ nước Tấn để thăm dò tình hình các chư hầu trung nguyên. Sở Chiêu vương điều quân chặn đứt đường về của Yểm Dư và Chúc Dung.

Bị hại 

Tháng 4 năm 515 TCN, trong lúc chiến sự với nước Sở chưa ngã ngũ thì công tử Quang mưu đoạt ngôi vua nước Ngô.

Công tử Quang mời Ngô vương Liêu đến dự tiệc rồi sai dũng sĩ Chuyên Chư hành thích ông. Chuyên Chư giấu sẵn lưỡi dao trong bụng cá, khi bưng cá đến gần Ngô vương bèn rút dao ra bất ngờ đâm Ngô vương. Ngô vương chết tại chỗ, không rõ năm đó ông bao nhiêu tuổi.

Ngô vương Liêu ở ngôi được 12 năm. Công tử Quang giành ngôi báu, tức là Ngô Hạp Lư.

Sau này chú ông là Quý Trát ở nước Tấn trở về đã đến khóc bên mộ ông. Hai người con ông là Yểm Dư và Chúc Dung nghe tin trong nước Ngô có biến bèn hàng nước Sở và được Sở Chiêu vương phong cho ở đất Thư.

Xem thêm 
 Ngô (nước)
 Ngô Dư Muội
 Ngô Quý Trát
 Ngô Hạp Lư
 Chuyên Chư

Tham khảo 
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Ngô Thái Bá thế gia
 Ngũ Tử Tư liệt truyện
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích 

Vua nước Ngô
Vua bị ám sát
Năm sinh không rõ
Mất năm 515 TCN
Nước Ngô
Năm 515 TCN
Quý tộc nhà Chu
Lez

Lez là một xã cũ thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 505 mét trên mực nước biển. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2019, nó cùng Saint-Béat được sáp nhập thành xã mới Saint-Béat-Lez.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Xã của Haute-Garonne
Kai Eide

Kai Aage Eide (sinh 28 tháng 2 năm 1949 tại Sarpsborg) là một nhà ngoại giao Na Uy. Ông được bổ nhiệm chức vụ Đặc sứ Liên Hợp Quốc cho Afghanistan và Trưởng của Sứ mệnh hỗ trợ của Liên Hợp Quốc tại Afghanistan ngày 7 tháng 3 năm 2008.

mâu thuẫn với Peter Galbraith 
Ngày 8 tháng 10 năm 2009, Eide nói rằng các tố cáo cho rằng ông tìm cách che giấu chứng cứ gian lận trong cuộc bầu cử tổng thống vừa qua tại Afghanistan là hoàn toàn sai lạc. Eide bị cựu phụ tá của ông là Peter W. Galbraith tố cáo rằng ông che giấu các bằng chứng LHQ thu thập được về tình trạng gian lận có hệ thống trong cuộc bầu cử ngày 28 tháng 8. Peter Galbraith sau đó bị giải nhiệm sau khi bầy tỏ sự bất đồng ý kiến với Eide liên quan đến phương cách đối phó với tình hình này.

Khi đó, cuộc bầu cử vẫn chưa có kết quả ngã ngũ sau gần hai tháng và giới hữu trách kiểm lại khoảng 10% số phiếu với hy vọng là sẽ có kết quả sau cùng vào giữa tháng 10. Trong bản thông cáo gửi đến báo chí, Eide dự trù sẽ công khai giải quyết các lời tố cáo nhắm vào LHQ và cá nhân ông vào thời điểm thuận tiện. Các quan sát viên bầu cử nói có đến 30% số phiếu của đương kim Tổng thống Hamid Karzai là nhờ gian lận. Ngày 7 tháng 10 năm 2009, tờ Washington Post nói rằng có được các tài liệu mật của LHQ theo đó cho thấy các chứng cớ gian lận trầm trọng với số phiếu ở một số tỉnh vượt quá con số cử tri thật sự đi bầu tới hơn 100.000 phiếu.

Tờ báo nói rằng họ có một bảng thống kê, được Eide giữ kín, cho thấy có sự gian lận rất trầm trọng. Eide đòi hỏi phải để cho các ủy ban giám sát bầu cử ở Afghanistan có kết luận của họ và đưa ra kết quả trong vài ngày tới. Karzai lúc này dẫn đầu cuộc bầu cử vòng thứ nhất với 55% số phiếu. Ông chỉ cần 50% cộng một phiếu để được tuyên bố là người thắng cử. Đối thủ chính của ông là cựu Ngoại trưởng Abdullah Abdullah, có khoảng 28% số phiếu và mạnh mẽ cáo buộc phía Karzai gian lận. Galbraith tiên đoán Eide sẽ bị thay thế bằng nhà ngoại gia De Mistura của Thụy Điển.

Chú thích

Sinh năm 1949
Nhà ngoại giao Na Uy
Phó thành viên Storting
Bang thư ký Na Uy
Chính trị gia Đảng Bảo thủ Na Uy
Chính trị gia Akershus
Cựu sinh viên Đại học Oslo
Người Sarpsborg
Nhân vật còn sống
Marcel Florkin

Marcel Florkin (15.8.1900 tại Liège - 3.5.1979) là một nhà hóa sinh người Bỉ.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Florkin đậu bằng tiến sĩ y khoa và làm giáo sư môn hóa sinh ở Đại học Liège.

Năm 1951, ông khởi xướng việc thành lập Hội Hóa sinh và Sinh học phân tử Bỉ. Cùng với Christian de Duve và các người khác, ông đã viết bản đề nghị qui chế của hội và được chấp nhận năm 1952 trong cuộc họp khoáng đại. Năm 1944, ông xuất bản quyển sách về tiến hóa của hóa sinh học (được dịch sang tiếng Anh năm 1949), trong đó ông giải thích tính thích đáng của sự tiến hóa để hiểu biết những khác biệt trong sự trao đổi chất và cơ cấu hóa học giữa các sinh vật thuộc các loại khác nhau. Các năm sau đó, ông áp dụng các nguyên lý biosemiotics (tín hiệu sinh học) vào hóa sinh học.

Năm 1946, Marcel Florkin được thưởng giải Francqui về Sinh lý và Y khoa.

Ông là thành viên của Association for the intellectual and artistic progress of Wallonia (Hiệp hội thúc đẩy tiến bộ tinh thần và nghệ thuật Wallonia).

Tham khảo

Tác phẩm
 Florkin, M, Concepts of molecular biosemiotics and of molecular evolution, In: Comprehensive Biochemistry, 29A: 1–124, 1974. 
 Florkin, M, A History of Biochemistry, American Elsevier Publishing Co., 1972, xviii + 343 pp.

Nguồn
 Fruton, JS, Marcel Florkin, 1900-1979, historian of biochemistry, Hist Philos Life Sci. 1980;2(1):167-71

Liên kết ngoài
 Tiểu sử tóm tắt (tiếng Pháp)
 Belgian Society of Biochemistry and Molecular Biology (BMB)

Sinh năm 1900
Mất năm 1979
Nhà khoa học Bỉ
Nhà hóa sinh
Người Walloon