Kh-23 Grom

Zvezda Kh-66 và Kh-23 Grom ( 'Sấm sét'; Ký hiệu NATO: AS-7 'Kerry') là một họ tên lửa tên lửa không đối đất chiến thuật đời đầu của Liên Xô với tầm bắn 10 km. Chúng được thiết kế để sử dụng chống lại các mục tiêu nhỏ trên mặt đất hoặc trên biển. Kh-66 thực chất là một phiên bản mang đầu đạn hạng nặng, dẫn đường bám chùm tia (beam-riding) của tên lửa không đối không K-8, được đưa vào phục vụ khẩn cấp tại Việt Nam năm 1968. Kh-23 là phiên bản cải tiến của Kh-66 với hệ thống dẫn đường bằng lệnh (command-guidance), tương tự như loại AGM-12 Bullpup của Mỹ.

Phát triển
Công việc nghiên cứu tên lửa không đối không đã bắt đầu tại Nhà máy Cơ khí Kaliningrad (khi đó được gọi là Nhà máy số 455, sau này sáp nhập vào Zvezda-Strela) từ năm 1955. Quá trình này đã dẫn đến sự ra đời của họ tên lửa dẫn đường bằng chùm tia Kaliningrad K-5 (AA-1 'Alkali'), bao gồm cả mẫu K-51 (RS-2-US) trang bị trên máy bay Su-9 'Fishpot'. Phòng thiết kế OKB-4 Molniya (sau này là Vympel NPO) dưới sự lãnh đạo của Matus Bisnovat tiếp tục sản xuất các loại tên lửa như AA-6 Acrid. Trong khi đó, vào năm 1963, mẫu RS-2-US đã được thử nghiệm dưới dạng tên lửa không đối đất. Tuy nhiên, kết luận đưa ra là đầu đạn nhỏ và hệ thống dẫn đường thiếu chính xác khiến ứng dụng này trở nên "vô nghĩa".

Tuy nhiên, vào năm 1965, chính phủ Miền Bắc Việt Nam đã yêu cầu Liên Xô cung cấp một loại tên lửa không đối đất; khi đó mẫu AGM-12 Bullpup đã đi vào biên chế của Không quân Hoa Kỳ trước khi Chiến tranh Việt Nam bắt đầu. Vào tháng 4 năm 1965, OKB-134 (sau này là NPO Vympel) bắt đầu nghiên cứu loại tên lửa này dưới tên dự án Kh-23, nhưng họ gặp khó khăn trong việc phát triển một hệ thống dẫn đường có thể tương thích với các máy bay hiện có. Kết quả là, Yurii N. Korolyov đã đưa ra các đề xuất riêng dựa trên những thử nghiệm trước đó với RS-2-US. Một phòng thiết kế để phát triển RS-2-US cho các mục tiêu mặt đất đã được thành lập dưới quyền Korolyov theo sắc lệnh số 100 ngày 12 tháng 3 năm 1966 của Bộ Công nghiệp Hàng không; phòng thiết kế này trở thành Zvezda OKB vào năm 1976.

Loại vũ khí mới ra đời sử dụng thân của tên lửa K-8 (AA-3 'Anab'), hệ thống dẫn đường và động lực của K-5, nhưng tăng trọng lượng đầu đạn từ  lên . Điều này mang lại lợi thế lớn là cho phép vũ khí mới có thể lắp đặt trên bất kỳ loại máy bay nào có khả năng bắn tên lửa K-5. Quá trình thiết kế bắt đầu vào năm 1966, do đó dự án được gọi là Kh-66 hoặc Izdeliye 66 ('Sản phẩm 66'). Kh-66 là một loại vũ khí bám chùm tia, được thử nghiệm lần đầu trên máy bay MiG-21PFM, với các đợt phóng đầu tiên diễn ra vào tháng 9 năm 1966. Nó được đưa vào sản xuất từ năm 1968 cho loại máy bay này. Kh-66 chỉ là một giải pháp tạm thời vì nó yêu cầu máy bay phóng phải bổ nhào về phía mục tiêu để duy trì khóa mục tiêu bằng cánh sóng radar. Tên lửa chính thức đi vào biên chế ngày 20 tháng 6 năm 1968. Lý do nó chỉ được trang bị trên MiG-21PFM là vì là tên lửa bám chùm tia, nó phải đi đôi với radar RP-21M, thiết bị mà các loại máy bay khác không có.

Trong khi đó, Korolyov tiếp quản công việc thực hiện dự án Kh-23 dự định trang bị cho loại máy bay MiG-23 mới của Liên Xô. Kh-23 trở thành một bản phát triển từ thiết kế Kh-66 với thuốc phóng cải tiến và hệ thống dẫn đường Delta-R1M mới. Khác biệt thực tế chính là nó là loại vũ khí điều khiển bằng lệnh vô tuyến trên đường ngắm thẳng tương tự như Bullpup, cho phép máy bay bắn khi đang bay bằng (thay vì phải bổ nhào như Kh-66). Mười quả đầu tiên đã được thử nghiệm vào đầu năm 1968, nhưng đã xảy ra sự chậm trễ đáng kể do vấn đề về độ tin cậy của hệ thống dẫn đường, mà nguyên nhân cuối cùng được xác định là do bộ phận tạo khói (giúp phi công quan sát tên lửa) đã gây nhiễu ăng-ten. Sau khi bộ thu tín hiệu được chuyển đến phần đuôi kéo dài, chính phủ đã thử nghiệm tên lửa trên MiG-23 và MiG-23B từ ngày 20 tháng 3 năm 1970 đến ngày 3 tháng 10 năm 1973, và nó chính thức đi vào biên chế năm 1973. Một phiên bản dẫn đường bằng laser của Kh-23 là Kh-25 đã trở thành nền tảng cho họ tên lửa AS-10 'Karen'. Các công nghệ từ dòng này đã được "tích hợp ngược" lại vào Kh-23 để tạo ra phiên bản Kh-23M vào năm 1974.

Kh-23 sau đó đã được cấp phép sản xuất tại cả Romania và Nam Tư. Năm 1977, một quả Kh-23 mô hình đã được phóng từ trực thăng Ka-252TB, nguyên mẫu của loại máy bay vận tải tấn công Kamov Ka-29TB 'Helix-B'.

Thiết kế
Kh-66 sử dụng khung thân của tên lửa không đối không Kaliningrad K-8 (AA-3 'Anab'), với phần loa phụt (ống xả) được chia đôi để nhường chỗ cho ăng-ten của hệ thống dẫn đường bám chùm tia lấy từ mẫu Kaliningrad K-5 (AA-1 'Alkali'). Tên lửa có các cánh lái hình chữ thập ở mũi, và bốn cánh chính dạng tam giác cắt góc ở phía sau cùng với các cánh lái độ cao để điều khiển hành trình.

Lịch sử vận hành
Kh-66 bắt đầu được sản xuất cho máy bay MiG-21 vào năm 1968, và mẫu Kh-23 được chứng nhận trang bị cho máy bay MiG-23 'Flogger' vào năm 1973.

Các biến thể

 Kh-66 - Phiên bản bám chùm tia nguyên bản dựa trên khung thân K-8.
 Kh-23 (Izdeliye 68) - Phiên bản dẫn đường bằng lệnh đầu tiên với thuốc phóng cải tiến.
 Kh-23M - Phiên bản Kh-23 cải tiến với công nghệ từ họ tên lửa Kh-25.
 Kh-23L - Tên gọi phương Tây dành cho phiên bản dẫn đường bằng laser, nhưng thực tế đây là mẫu cơ sở của dòng Kh-25 (AS-10 'Karen').
 A921 - Phiên bản được sản xuất tại Romania.
 Grom (Grom 02) - Phiên bản của Nam Tư xuất hiện vào thập niên 1980. Lưu ý không nhầm lẫn loại này với mẫu tên lửa phòng không vác vai của Ba Lan.
 Grom-B (Grom 2) - Phiên bản dẫn đường bằng truyền hình (TV) từ Viện Kỹ thuật Quân sự Serbia vào giữa cuối thập niên 1990; sử dụng đầu dò dựa trên mẫu AGM-65B Maverick của Mỹ.

Các quốc gia vận hành

Hiện tại

Trước đây

 
 
 
 
  
 
 
 
 
  − Chuyển giao cho các quốc gia kế thừa
 
  − Chuyển giao cho nhà nước Đức thống nhất
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  − Sản xuất nội địa với tên gọi A-921
  − Biến thể Grom
 
  − Chuyển giao cho các quốc gia kế thừa
 
 
 
 
  − Chuyển giao cho các quốc gia kế thừa

Vũ khí có tính năng tương đương 
 AGM-12 Bullpup
 AS-20 - Tên lửa không đối đất của Pháp dựa trên một loại tên lửa không đối không

Ghi chú và tham khảo 

Tên lửa không đối đất Liên Xô