9K111 Fagot

9K111 Fagot (; kèn "bassoon") là một hệ thống tên lửa chống tăng dẫn đường bằng dây thuộc thế hệ thứ hai của Liên Xô, sử dụng hệ thống điều khiển bán tự động bằng đường ngắm (SACLOS) phóng từ ống phóng, có thể sử dụng trên giá phóng mặt đất hoặc gắn trên xe. Hệ thống tên lửa 9K111 Fagot được phát triển bởi Cục Thiết kế Chế tạo Thiết bị Tula KBP. 9M111 là định danh dành cho loại tên lửa này. Tên định danh NATO của nó là AT-4 Spigot.

Phát triển 
9K111 Fagot được phát triển bởi Cục Thiết kế Chế tạo Thiết bị Tula (Tula KBP), với quá trình phát triển bắt đầu từ năm 1962. Mục tiêu chính là tạo ra một loại tên lửa chống tăng có điều khiển (ATGM) thế hệ tiếp theo sử dụng hệ thống SACLOS (điều khiển bán tự động bằng đường ngắm), phù hợp để sử dụng trong hai vai trò chính: vũ khí mang vác cơ động cho binh sĩ và vũ khí diệt tăng hiệu quả. 9K111 Fagot được phát triển song song với 9M113 Konkurs; cả hai hệ thống tên lửa đều chia sẻ nền tảng công nghệ rất giống nhau, khác biệt chủ yếu ở kích thước, cho phép chúng sử dụng chung các bệ phóng. Fagot được thiết kế để dễ sử dụng và hiệu quả trong các tình huống chiến đấu, đảm bảo các đơn vị bộ binh có thể vận hành nó với sự huấn luyện tối thiểu. Sau khi trải qua các cuộc thử nghiệm và tinh chỉnh, tên lửa chính thức đi vào hoạt động năm 1970, đánh dấu một bước tiến đáng kể trong khả năng chống tăng của các lực lượng Liên Xô.

Lịch sử 
Trung đội chống tăng của một tiểu đoàn bộ binh cơ giới được trang bị xe thiết giáp BTR của Liên Xô có hai (đôi khi là ba) tiểu đội ATGM, mỗi tiểu đội có hai tổ 9K111 Fagot. Tổ gồm ba người; xạ thủ mang giá phóng 9P135 và chân đế dưới dạng ba lô, hai người còn lại mỗi người mang theo hai ống phóng. Các binh sĩ cũng mang theo súng trường tấn công, nhưng không mang súng phóng lựu (RPG - như B-41), bởi vì khác với các loại tên lửa trước đó, Fagot chỉ có một vùng chết nhỏ mà tên lửa không thể tấn công mục tiêu. Bên cạnh bốn quả tên lửa do mỗi tổ mang theo, mỗi tiểu đội thường có thêm tám quả tên lửa dự phòng đặt trên xe vận chuyển, thường là BTR. Nó cũng có thể được triển khai từ các xe BMP-1P, BTR-D và UAZ-469.

Bắc Triều Tiên được cho là đã sở hữu một số hệ thống này từ cuối thập niên 1980 cho đến những năm 2000. Những hệ thống này sau đó đã được sao chép ngược dưới tên gọi Bulsae-2. Nó được quảng bá dưới tên gọi AT-4MLB bởi công ty bình phong của Bắc Triều Tiên là GLOCOM, trong tài liệu giới thiệu có ghi rằng nó được điều khiển bằng phương pháp dẫn đường bằng tia laser, vốn là một bản nâng cấp được định danh là Bulsae-3. Việc sử dụng nó được báo cáo lần đầu vào năm 2014 trong hàng ngũ Lữ đoàn Izz ad-Din al-Qassam và Lữ đoàn Al-Nasser Salah al-Deen.

Mô tả 
Tên lửa được bảo quản và vận chuyển trong một ống phóng kiêm ống bảo quản. Nó được bắn từ giá phóng 9P135, một loại chân đế ba chân đơn giản. Một hộp dẫn đường 9S451 được gắn vào chân đế với tên lửa nằm ngay phía trên. Kính ngắm 9Sh119 được lắp ở phía bên trái (theo góc nhìn của xạ thủ). Toàn bộ hệ thống phóng có trọng lượng . Xạ thủ nằm sấp khi bắn. Hệ thống có thể tấn công các mục tiêu di động đang di chuyển với tốc độ dưới . Giá phóng có thể quay ngang 360 độ và có góc tà (góc nâng) ±20 độ. Kính ngắm có độ phóng đại 10 lần và trường nhìn 5 độ. Một giá phóng có thể bắn tối đa ba quả tên lửa mỗi phút.

Hệ thống sử dụng một máy tạo khí để đẩy tên lửa ra khỏi ống phóng, với luồng khí thoát ra từ phía sau ống phóng theo cách tương tự như một khẩu pháo không giật. Tên lửa rời ống phóng với tốc độ , sau đó nhanh chóng được tăng tốc lên  nhờ động cơ nhiên liệu rắn. Tốc độ ban đầu cao này giúp giảm vùng chết của tên lửa, vì nó có thể được phóng trực tiếp vào mục tiêu thay vì bay theo một cung hướng lên trên.

Bộ phận phóng theo dõi vị trí của một bóng đèn hồng ngoại sợi đốt ở phía sau tên lửa so với mục tiêu và truyền các lệnh phù hợp đến tên lửa thông qua một dây dẫn mỏng kéo theo sau. Hệ thống dẫn đường SACLOS có nhiều ưu điểm so với hệ thống điều khiển thủ công bằng đường ngắm (MCLOS), với độ chính xác của hệ thống được một số nguồn tin cho biết là đạt 90%, mặc dù hiệu suất của nó có thể tương đương với TOW hoặc các phiên bản SACLOS sau này của 9M14 Malyutka.

Các biến thể

Tên lửa 
 9M111 Fagot (NATO: AT-4 Spigot và AT-4A Spigot A) Bắt đầu biên chế năm 1970. Tầm bắn tối đa , tối thiểu . Đầu đạn xuyên phá 400 mm thép cán đồng nhất (RHA) hoặc 200 mm đối với giáp nghiêng 60°.
 9M111-2 Fagot (NATO: AT-4B Spigot B) Phiên bản cải tiến nhẹ.
 9M111M Faktoriya/Faktoria (Trạm giao dịch) hoặc Fagot-M (NATO: AT-4C Spigot C) Cải tiến động cơ, dây dẫn hướng dài hơn. Tầm bắn tối đa , tối thiểu . Đầu đạn HEAT đơn khối cải tiến; độ xuyên phá 600 mm thép RHA hoặc 230 mm đối với giáp nghiêng 60° (một số ấn phẩm cho rằng 9M111M trang bị đầu đạn HEAT liều đúp).

Tên lửa
 9M111 Fagot (NATO: AT-4 Spigot và AT-4A Spigot A) Trang bị năm 1970
 9M111-2 Fagot (NATO: AT-4B Spigot B) Cải tiến động cơ, dây dẫn hướng dài hơn. Tầm bắn tối đa 2500 m. Tăng đầu nổ 460 mm để chống lại giáp RHA
 9M111M Faktoriya (Trading post) (NATO: AT-4C Spigot C) 2 đầu nổ HEAT nối tiếp (600 mm) nhằm tăng hiệu quả chống lại giáp ERA.

Thiết bị phóng 
 9P135 nặng . Chỉ có thể bắn các tên lửa thuộc dòng 9M111 Fagot.
 9P135M Có thể bắn các tên lửa dòng 9M111 Fagot (NATO: AT-4 Spigot) cũng như dòng 9K113 Konkurs (NATO: AT-5 Spandrel).
 9P135M1 Phiên bản cập nhật của 9P135.
 9P135M2 Phiên bản cập nhật của 9P135.
 9P135M3 Được triển khai vào đầu những năm 1990. Bổ sung thêm kính ngắm đêm hình ảnh nhiệt TPVP nặng  – tầm bắn  vào ban đêm.
 9S451M2 Một thiết bị phóng tích hợp kính ngắm đêm với hệ thống chống lóa đã được phát triển.

Các quốc gia sử dụng

Các quốc gia đang sử dụng 
  - 9K111 Fagot. 2.040 quả đã được bàn giao trong khoảng thời gian từ năm 1995 đến 1996 cho xe chiến đấu bộ binh BMP-2.
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  – 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
 - 9K111 Fagot
  – 9K111 Fagot (thu được từ kho dự trữ của Đông Đức cũ)
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot được gắn trên BMP-2 và Boragh.
  - 9K111 Fagot, có 200 hệ thống vào năm 2010
  – Được gắn trên xe BMP-2.
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot, được sao chép ngược dưới định danh là Bulsae-2
  - 9M111-2 Fagot
  - 9K111M Faktoriya được sử dụng bởi các đơn vị Lục quân và 9K111 Fagot được sử dụng bởi các đơn vị Đổ bộ đường không
  - 9K111 Fagot
  - được sử dụng trên xe BMP-2.
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot
  - 9K111 Fagot được sử dụng bởi Lục quân và các Đơn vị Tấn công Đường không.
  - 9K111 Fagot
  - Được gắn trên xe BMP-2.

Các quốc gia từng sử dụng 
 
  − Có 24 hệ thống vào năm 1992
  – được chuyển giao cho cả hai quốc gia kế thừa sau khi Tiệp Khắc tan rã
 
  – Được chuyển cho Đức sau khi thống nhất nước Đức
 
  – tất cả đã bị loại biên ngay sau khi thống nhất nước Đức
 
  – Dưới thời Saddam Hussein
 
  – bị rút khỏi biên chế và lưu kho từ đầu những năm 2010
  – được thay thế bằng tên lửa Spike
  – được chuyển giao cho các quốc gia kế thừa
  - Nhận 1.000 quả tên lửa trong khoảng thời gian từ năm 1989 đến 1991, được chuyển giao cho các quốc gia kế thừa.

Các tổ chức phi quốc gia 
  Quân đội Syria Tự do và các nhóm nổi dậy khác – với số lượng lớn
  Hamas – được biết đến là có sử dụng các hệ thống Bulsae-2
  Hồi giáo Jihad Palestine (còn gọi là Lữ đoàn Al-Quds)

  – một số lượng không xác định thu giữ được từ quân chính phủ
  Đảng Công nhân Kurdistan
  Những con Hổ giải phóng Tamil
  Mặt trận Polisario

Tham khảo

Liên kết ngoài
 FAS 
  in Russian

Tên lửa điều khiển chống tăng thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa chống tăng Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa chống tăng Liên Xô