Kh-22

Kh-22 "Burya" (Cơn lốc) (, Ký hiệu NATO: AS-4 'Kitchen') là một loại tên lửa diệt hạm hành trình tầm xa hạng nặng được phát triển bởi MKB Raduga tại Liên Xô. Nó được thiết kế để sử dụng chống lại các tàu sân bay và nhóm tác chiến tàu sân bay, trang bị đầu đạn thông thường hoặc đầu đạn hạt nhân. Kh-32 là một biến thể nâng cấp sử dụng đầu đạn thông thường của Kh-22 và đã được đưa vào biên chế từ năm 2016; phiên bản này sở hữu động cơ tên lửa cải tiến và đầu dò mới.

Phát triển
Sau khi phân tích các trận hải chiến trong Thế chiến II và các cuộc đụng độ vào cuối thập niên 1940, đầu thập niên 1950, các nhà tư tưởng quân sự Liên Xô đã kết luận rằng kỷ nguyên của các trận đại hải chiến trên biển đã kết thúc. Thay vào đó, các cuộc tấn công tầm xa sẽ là cách để vô hiệu hóa và làm tê liệt các nhóm tác chiến tàu sân bay khổng lồ mà không cần phải huy động một lực lượng tương đương để đối đầu trực diện. Thay thế các đợt không kích thông thường bằng tên lửa hành trình, các chỉ huy Không quân Liên Xô và Hàng không Hải quân Liên Xô đã bắt đầu chuyển đổi các máy bay ném bom hạng nặng thành các raketonosets (máy bay mang tên lửa), có thể cất cánh từ các sân bay ven biển hoặc trên đảo để tấn công hạm đội đối phương đang tiến vào. Vũ khí Kh-22 được phát triển bởi phòng thiết kế Raduga và được dùng để trang bị cho máy bay Tupolev Tu-22.

Thiết kế
Kh-22 sử dụng một động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng của Tumansky, nạp nhiên liệu TG-02 (Tonka-250) và chất oxy hóa IRFNA (axit nitric bốc khói đỏ đã kìm hãm), giúp tên lửa đạt vận tốc tối đa Mach 4.6 và tầm bắn lên tới . Nó có thể được phóng ở chế độ độ cao lớn hoặc độ cao thấp. Ở chế độ độ cao lớn, tên lửa leo lên độ cao  rồi thực hiện cú bổ nhào tốc độ cực cao vào mục tiêu, với vận tốc giai đoạn cuối khoảng Mach 4.6. Ở chế độ độ cao thấp, nó leo lên đến  và thực hiện cú bổ nhào nông với vận tốc khoảng Mach 3.5. Tên lửa được dẫn đường bởi hệ thống lái tự động ổn định bằng con quay hồi chuyển kết hợp với một máy đo độ cao vô tuyến.

Các cuộc thử nghiệm của Liên Xô cho thấy khi sử dụng đầu đạn liều nổ lõm nặng , lỗ thủng tạo ra trên mục tiêu có đường kính , diện tích  và sâu .

Đến tháng 8 năm 2016, Nga đang hoàn tất các cuộc thử nghiệm đối với tên lửa hành trình Kh-32, một bản dẫn xuất của Kh-22. Được thiết kế để sử dụng cho máy bay ném bom Tu-22M3, loại tên lửa này có khả năng leo lên độ cao  tới tầng bình lưu sau khi phóng, chuyển sang bay bằng, sau đó thực hiện cú bổ nhào dốc xuống mục tiêu. Phiên bản tên lửa hành trình này cũng được thiết kế để tấn công tàu địch, cũng như các đài radar và các "mục tiêu tương phản vô tuyến" như cầu cống, căn cứ quân sự, nhà máy điện và các công trình khác. Kh-32 sở hữu Hệ thống dẫn đường quán tính và đầu dò radar, giúp nó hoạt động độc lập với các vệ tinh định vị GPS/GLONASS. Tên lửa được cho là có tầm bắn  và vận tốc ít nhất là . Tên lửa này dường như đã đi vào hoạt động trong cùng năm đó. Có 32 tên lửa Kh-22 sẽ được hiện đại hóa lên chuẩn Kh-32 trong giai đoạn 2018–2020.

Lịch sử hoạt động

Quả tên lửa Kh-22PG đầu tiên được phóng vào năm 1963. Kh-22 chính thức đi vào phục vụ từ năm 1968, cùng với máy bay mang tên lửa của nó là Tu-22K.

Thời kỳ Liên Xô 
Các tên lửa này đã được Không quân Liên Xô và sau đó là Không quân Nga sử dụng trên các máy bay ném bom chiến lược Тu-22K ('Blinder-B') và Tu-95K22 ('Bear-G') trong các nhiệm vụ tuần tra. Nền tảng phóng chính hiện nay là máy bay ném bom chiến lược tầm xa Tupolev Tu-22M3 ('Backfire').

Cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022 
Lần đầu tiên tên lửa này được sử dụng trong chiến đấu là trong cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 của Nga. Vào ngày 11 tháng 5 năm 2022, một đoạn video xuất hiện trên internet cho thấy một máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3 của Không quân Nga đang phóng một cặp tên lửa Kh-22 hoặc Kh-32 vào các mục tiêu ở đâu đó tại Ukraine.

Bộ Quốc phòng Vương quốc Anh tuyên bố rằng Nga có thể đang sử dụng các tên lửa diệt hạm như Kh-22 để tấn công các mục tiêu trên mặt đất và khẳng định rằng những tên lửa này "rất không chính xác và do đó có thể gây ra thiệt hại ngoài dự kiến cũng như thương vong nghiêm trọng cho dân thường".

Vào ngày 9 tháng 5 năm 2022, có báo cáo cho rằng 13 tên lửa Kh-22 đã được Không quân Nga phóng đi: bảy quả nhắm vào Fontanka, một ngôi làng ven biển cách Odesa khoảng  về phía bắc, nơi ít nhất một quả đã đâm sầm vào trung tâm mua sắm Riviera vào khoảng 10:35 tối (sau giờ giới nghiêm), làm một người thiệt mạng; và sáu quả nhắm vào các mục tiêu ở Donetsk Oblast.

Trong khoảng thời gian từ ngày 12 tháng 5 đến ngày 25 tháng 6 năm 2022, ít nhất 10 vụ tấn công khác bằng tên lửa Kh-22 của Nga tại Ukraine, liên quan đến tổng cộng ít nhất 44 quả tên lửa, đã được báo chí đưa tin.

Vào ngày 27 tháng 6 năm 2022, hai tên lửa Kh-22 hoặc Kh-32 được phóng từ các máy bay ném bom Tupolev Tu-22M3 của Nga được báo cáo đã được sử dụng trong Vụ tấn công trung tâm thương mại Kremenchuk, làm ít nhất 21 người chết và ít nhất 59 người bị thương. Một quả tên lửa đã đâm trực diện vào trung tâm mua sắm trong khi quả còn lại rơi cách đó khoảng 450 mét, trúng vào rìa Nhà máy Máy móc Đường bộ Kredmash, nơi chủ yếu sản xuất máy trộn bê tông và nhựa đường, làm bị thương hai trong số 100 nhân viên có mặt tại đó. Cả hai tên lửa có thể đã cùng nhắm vào một mục tiêu vì khoảng cách sai lệch này nằm trong giới hạn sai số về độ chính xác của tên lửa Kh-22.

Đêm ngày 30 tháng 6 rạng sáng ngày 1 tháng 7 năm 2022, ba quả tên lửa Kh-22 đã được phóng từ máy bay Tu-22M3 vào một tòa chung cư 9 tầng và một trung tâm giải trí ở Serhiivka, Ukraine, làm ít nhất 21 người chết và ít nhất 39 người bị thương.

Vào ngày 14 tháng 9 năm 2022, có báo cáo cho rằng ít nhất bảy tên lửa Kh-22 đã được Nga phóng vào các công trình thủy lợi khác nhau ở Kryvyi Rih, bao gồm cả một con đập gần đó. Điều này khiến mực nước sông Inhulets dâng cao từ , thậm chí có nơi lên tới . Trước đó, sông Inhulets quá nông, cho phép quân đội Ukraine xây dựng các cầu phao trong cuộc phản công miền Nam năm 2022. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Ukraine khẳng định rằng tên lửa Kh-101 mới là loại vũ khí được sử dụng trong cuộc tấn công này.

Vào ngày 14 tháng 1 năm 2023, một vụ tấn công tên lửa của Nga, khả năng cao sử dụng tên lửa Kh-22, đã phá hủy một tòa chung cư 9 tầng ở Dnipro và gây ra một đám cháy lớn. Ít nhất 44 thường dân đã thiệt mạng và 73 người bị thương trong vụ tấn công này.

Vào ngày 8 tháng 5 năm 2023, người phát ngôn Không quân Ukraine, Đại tá Yurii Ihnat cho biết "bảy máy bay và tới tám lần phóng tên lửa hành trình Kh-22" vào Odesa Oblast. Nhiều tên lửa được cho là đã tự hủy do tuổi thọ đã quá cao. Chỉ có một quả được tin là đã trúng vào một kho chứa lương thực ở Odesa. Các tên lửa này được phóng từ máy bay ném bom Tu-22.

Ba đêm tấn công vào Odesa, từ ngày 17–20 tháng 7, đã thành công do các hệ thống bảo vệ thành phố lúc đó kém tiên tiến hơn so với ở Kyiv. Trong số 19 tên lửa hành trình được phóng đi, Ukraine chỉ đánh chặn được 5 quả vào ngày 20 tháng 7. Các tên lửa Kh-22 không thể bị bắn hạ do tốc độ của chúng. Yurii Ihnat, người phát ngôn của Không quân Ukraine, cho biết: "Những gì có thể bắn hạ thì đang được bắn hạ". Họ cần đến tên lửa Patriot hoặc SAMP-T để bảo vệ khu vực khỏi các loại tên lửa như Kh-22.

Trong cuộc không kích của Nga vào Ukraine ngày 29 tháng 12 năm 2023 và các cuộc tấn công khác, tám quả X-22/Kh-22 đã được lực lượng Nga phóng vào Ukraine. Không có quả nào bị lực lượng Ukraine bắn hạ. Mặc dù có ý kiến cho rằng Nga đã nhắm mục tiêu vào các khu vực không có các khẩu đội tên lửa PAC-3 Patriot, vốn Ukraine chỉ có ba hệ thống, hoặc một hệ thống SAMP/T.

Vào ngày 19 tháng 4 năm 2024, Ukraine tuyên bố lần đầu tiên bắn hạ được hai quả Kh-22/32 trong cuộc chiến. Những hình ảnh được công bố sau đó cho thấy quả tên lửa Kh-32 này được sản xuất vào năm 2023.

Vào ngày 20 tháng 8 năm 2024, tại Đại hội Chính quyền Địa phương và Khu vực, Tổng tư lệnh Quân đội Ukraine Oleksandr Syrskyi lần đầu tiên công bố dữ liệu về số lượng vũ khí mà Nga đã sử dụng kể từ năm 2022, cũng như số lượng bị đánh chặn. Báo cáo cho biết chỉ có 2/362 (0.55%) số tên lửa Kh-22/32 bị phòng không Ukraine đánh chặn.

Biến thể
2 phiên bản ban đầu được chế tạo là Kh-22A với đầu đạn thường và Kh-22N, với đầu đạn hạt nhân 350-1000 kiloton. Vào giữa thập niên 1960, phiên bản Kh-22P đã được chế tạo, đây là một loại tên lửa chống bức xạ. Vào thập niên 1970, Kh-22 được nâng cấp thành Kh-22M và Kh-22MA, với nhiều cải tiến quan trọng, trong đó có kết nối dữ liệu cho phép cập nhật dữ liệu khi đang bay.

 Kh-22E - phiên bản trang bị đầu đạn thường dành cho xuất khẩu. Vận tốc và tầm bắn đều bị cắt giảm
 Kh-22M/MA - phiên bản cải tiến, tầm bắn 600 km. Vận tốc Mach 4,6 với đầu đạn nặng 1.000 kg
 Kh-32 - Phiên bản hiện đại hóa, trang bị năm 2016, tầm bắn đạt 1.000 km., vận tốc tăng lên Mach 5. Nó cũng được trang bị đầu dò mới và được trang bị cho máy bay Tu-22M3

Quốc gia sử dụng

Trước đây
 Iraq- đã ngừng hoạt động sau Cuộc xâm lược của Mỹ.
- ngừng sử dụng phiên bản cũ vào năm 2007 để chuyển sang dùng phiên bản nâng cấp Kh-22M/MA và Kh-32.
- chia cho các quốc gia thành viên

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 http://airwar.ru/weapon/kr/x22.html 

Tên lửa chống hạm Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa không đối đất hạt nhân
Tên lửa không đối đất Liên Xô
Tên lửa chống hạm Liên Xô