Kh-59

Kh-59 Ovod ( Овод 'Gadfly'; AS-13 'Kingbolt') là một loại tên lửa hành trình dẫn đường của Nga, với hệ thống đẩy nhiên liệu rắn hai tầng. Kh-59M Ovod-M (AS-18 'Kazoo') là một biến thể với một đầu đạn cỡ lớn và động cơ phản lực tuabin. Mục tiêu ban đầu khi thiết kế Kh-59 là tấn công các mục tiêu trên đất liền tương đương như loại AGM-84E SLAM của Mỹ, nhưng sau đó biến thể Kh-59MK chống hạm cũng được phát triển.

Phát triển
Thiết kế ban đầu được dựa trên mẫu Raduga Kh-58 (AS-11 'Kilter'), nhưng dự án này đã phải hủy bỏ vì vận tốc của tên lửa quá cao, khiến việc nhận dạng mục tiêu bằng mắt thường không thể thực hiện được.

Raduga OKB đã phát triển Kh-59 vào thập niên 1970 như một phiên bản tầm xa hơn của loại Kh-25 (AS-10 'Karen'), nhằm phục vụ như một loại vũ khí tấn công chính xác ngoài tầm phòng không (stand-off) dành cho máy bay Su-24M và các đời cuối của MiG-27. Các cảm biến quang-điện cho loại vũ khí này và các loại khác như Kh-29 (AS-14 'Kedge') hay bom KAB-500KR đều được phát triển bởi S. A. Zverev NPO tại Krasnogorsk.

Việc phát triển mẫu Kh-59M được cho là đã bắt đầu từ thập niên 1980. Chi tiết về Kh-59M lần đầu tiên được tiết lộ vào đầu thập niên 1990.

Thiết kế
Mẫu Kh-59 cơ bản được thả từ máy bay mang, sau đó giai đoạn đầu tiên sẽ kích hoạt động cơ tăng cường nhiên liệu rắn ở phần đuôi. Lúc này, các cánh ổn định nằm ở phía trước tên lửa sẽ mở ra, cùng với các cánh chính và cánh lái ở phía sau. Được dẫn động bởi động cơ tên lửa hành trình giai đoạn hai, Kh-59 bay ở độ cao khoảng 7 mét trên mặt nước hoặc  trên mặt đất nhờ sự hỗ trợ của máy đo độ cao radar. Tên lửa có thể được phóng ở dải tốc độ từ  tại độ cao từ  và có sai số vòng tròn xác suất (CEP) chỉ từ . Tên lửa được đặt trên giá phóng AKU-58-1.

Mẫu Kh-59ME sở hữu một động cơ turbofan bên ngoài nằm dưới thân, ngay phía trước các cánh sau, nhưng vẫn giữ lại động cơ tăng cường nhiên liệu bột. Nó cũng có hệ thống dẫn đường kép bao gồm hệ thống dẫn đường quán tính để đưa tên lửa vào khu vực mục tiêu và một hệ thống truyền hình (TV system) để dẫn đường trực tiếp vào mục tiêu cụ thể.

Động cơ turbofan 36MT phát triển cho dòng tên lửa Kh-59M được sản xuất bởi NPO Saturn của Nga.

Tọa độ mục tiêu được nạp vào tên lửa trước khi phóng, và giai đoạn bay ban đầu được thực hiện dưới sự điều khiển của hệ thống quán tính. Ở khoảng cách  tính từ mục tiêu, hệ thống dẫn đường truyền hình sẽ được kích hoạt. Một người vận hành trên máy bay sẽ nhận diện mục tiêu qua hình ảnh và thực hiện khóa mục tiêu cho tên lửa.

Lịch sử vận hành

Mặc dù phiên bản Kh-59 nguyên bản có thể được mang bởi các dòng máy bay MiG-27, Su-17M3, Su-22M4, Su-24M, Su-25 và Sukhoi Su-30 nếu chúng mang theo hộp khí tài liên kết dữ liệu APK-9, nhưng trong biên chế quân đội Nga, nó chỉ được trang bị thực tế trên mẫu Su-24M. Từ năm 2008–2015, Nga đã bàn giao khoảng 200 tên lửa Kh-59 cho Trung Quốc để sử dụng trên máy bay Su-30MK2; các đợt bàn giao này có thể bao gồm cả hai biến thể Kh-59MK và Kh-59MK2. Biến thể Kh-59MK2 đã được thử nghiệm phóng từ tiêm kích tàng hình Su-57 trong đợt triển khai tại Syria vào năm 2018.

Vào ngày 4 tháng 4 năm 2022, trong cuộc xâm lược Ukraine của Nga, bằng chứng hình ảnh đã được công bố trên các kênh Telegram cho thấy một tên lửa Kh-59M đã được Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga phóng vào một kho chứa ngũ cốc gần Mykolaiv, Ukraine. Quả tên lửa đã bị camera an ninh (CCTV) ghi lại khi đang bay tới khu vực mục tiêu.

Vào ngày 16 tháng 8 năm 2022, Không quân Ukraine đã xác nhận qua mạng xã hội rằng các tên lửa Kh-59 đã được sử dụng để tấn công một căn cứ không quân tại tỉnh Zhytomyr; các tên lửa này được phóng từ hướng biên giới Belarus bởi các máy bay được cho là tiêm kích Su-34.

Các biến thể

Dòng Kh-59
 Kh-59 (AS-13 'Kingbolt') – Phiên bản nguyên bản với động cơ tên lửa nhiên liệu rắn kép. Được trưng bày lần đầu vào năm 1991; xuất khẩu dưới tên gọi Kh-59 hoặc Kh-59E.
 Kh-59M (AS-18 'Kazoo') – Được bổ sung thêm động cơ phản lực turbojet và đầu đạn lớn hơn. Tầm bắn 115 km.
 Kh-59ME – Biến thể tầm bắn 200 km được chào bán xuất khẩu vào năm 1999.
 Kh-59MK – Biến thể diệt hạm tầm bắn 285 km với động cơ phản lực turbofan và đầu dò radar chủ động ARGS-59.
 Kh-59MK2 (AS-22) – Biến thể tấn công đất liền bộc lộ thấp (tàng hình) của dòng Kh-59MK (vũ khí bắn và quên), trang bị đầu đạn xuyên phá 320 kg hoặc đầu đạn dạng viên (pellet) . Được ra mắt lần đầu tại triển lãm MAKS 2015.
 Kh-59M2 – Kh-59M/Kh-59MK với đầu dò TV/IIR (hồng ngoại ảnh nhiệt) mới, được báo cáo vào năm 2004.
 Kh-20 – Tên gọi tiềm năng cho biến thể mang đầu đạn hạt nhân trang bị trên dòng máy bay Su-27.
 Kh-59L – Biến thể dẫn đường bằng laser từng được phát triển.
 Kh-59T – Biến thể dẫn đường bằng truyền hình (TV) thay vì dẫn đường bằng laser.
 Kh-59MKM – Phiên bản xuyên phá loại bỏ phần đầu dò và lắp đặt đầu đạn nặng , có khả năng xuyên thủng 3 m bê tông cốt thép.

Các phương án phát triển đề xuất cho dòng Kh-59M/ME bao gồm các loại tải trọng thay thế (bao gồm cả đạn chùm) nhưng tình trạng phát triển hiện tại của chúng vẫn chưa rõ ràng.

Các quốc gia vận hành

Các quốc gia vận hành hiện tại

 Không quân Algeria

 Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc

 Không quân Ấn Độ

 Không quân Indonesia

 Không quân Hoàng gia Malaysia

 Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga

 Không quân Syria

 Không quân Venezuela

 Không quân Nhân dân Việt Nam

Các quốc gia từng vận hành

 Không quân Liên Xô

Vũ khí tương đương
 AGM-84E/H/K Standoff Land Attack Missile.
 AGM-62 Walleye II - bom lượn dẫn đường bằng TV có tầm hoạt động 83 km.
 Kh-37 biến thể của Kh-35U (AS-20 'Kayak') - đầu đạn 145 kg, tầm bắn 250 km range.
 Kh-58 (AS-11 'Kilter') - tên lửa chống bức xạ của Raduga, tầm bắn 120 km.

Ghi chú và tham khảo 

Tên lửa không đối đất Nga
Tên lửa không đối đất thời Chiến tranh Lạnh của Liên Xô
Tên lửa không đối đất Liên Xô
Tên lửa hành trình