9M120 Ataka

9M120 Ataka (; "Tấn công") là một loại tên lửa chống tăng có điều khiển (ATGM) có nguồn gốc từ Liên Xô. Tên định danh NATO của tên lửa 9M120 là AT-9 Spiral-2. Đây là thế hệ kế thừa lớn tiếp theo trong dòng 9K114 Shturm (AT-6 Spiral). Tên lửa này sử dụng phương thức dẫn đường bằng lệnh vô tuyến và cũng là một hệ thống bám chùm tia SACLOS. Biến thể chính của tên lửa được thiết kế để tiêu diệt các loại xe tăng trang bị giáp phức hợp và giáp phản ứng nổ. Hệ thống 9M120 Ataka thường bị nhầm lẫn với hệ thống 9K121 Vikhr, mặc dù đây là hai hệ thống vũ khí khác nhau được phát triển bởi các công ty khác nhau. Ataka được thiết kế bởi cục thiết kế chế tạo máy KBM và được sản xuất tại nhà máy Degtyarev. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, Nga đã xuất khẩu Ataka ATGM sang Iran, Kazakhstan và Slovenia.

Phát triển 
Tên lửa 9M120 được phát triển bởi Cục thiết kế chế tạo máy Kolomna, đặt tại Kolomna. Công ty này cũng chính là đơn vị đã thiết kế các loại ATGM trước đó như 9M14 Malyutka và 9M114 Kokon. Công tác thiết kế bắt đầu từ giữa thập niên 1980. ATGM Ataka được thiết kế như một mẫu kế thừa và là bước phát triển tiếp theo của hệ thống 9K114 Shturm vốn được ra mắt vào cuối thập niên 1970. So với người tiền nhiệm, AT-9 có khả năng kháng các biện pháp chế áp điện tử tốt hơn, độ chính xác cao hơn và tầm bắn xa hơn. Đầu đạn mới được phát triển cho phép tăng khả năng xuyên phá và hiệu quả chống lại giáp phản ứng nổ (ERA). Những đơn vị đầu tiên đã được bàn giao cho lực lượng vũ trang Liên Xô vào năm 1985.

Tại phương Tây, loại tên lửa này thường bị nhầm lẫn với tên lửa đa năng 9K121 Vikhr dẫn đường bằng tia laser được sử dụng trên các trực thăng Kamov và máy bay tấn công Sukhoi. Hai hệ thống này hoàn toàn không liên quan về mặt thiết kế và là đối thủ cạnh tranh gay gắt của nhau. Các loại tên lửa dẫn đường đa năng hạng nhẹ mới với tầm bắn tăng lên — lên tới 25 km — đã được phát triển và tiếp nhận cho các trực thăng tấn công của Nga dựa trên kết quả từ chiến dịch quân sự tại Syria.

Mô tả 

Tên lửa Ataka được lưu trữ trong một ống nhựa gia cường sợi thủy tinh, vốn cũng đóng vai trò là bệ phóng. Tên lửa được báo cáo là nhanh hơn đáng kể so với 9K114 Shturm và có tầm bắn xa hơn phiên bản gốc. Nó vẫn sử dụng hệ thống dẫn đường bằng lệnh vô tuyến, nhưng hệ thống này đã được cải tiến nhiều so với loại 9K114 Shturm đời đầu.

Hệ thống này được trang bị trên nhiều loại trực thăng khác nhau bao gồm Mi-28 và Mi-35. Nó cũng được cung cấp cho các phương tiện mặt đất như xe thiết giáp hỗ trợ tăng BMPT (biệt danh "Terminator") và xe diệt tăng 9P149.

Có ba loại tên lửa chính tương thích với hệ thống phóng này. Đầu tiên là vũ khí chống thiết giáp hai tầng với đầu đạn liều đúp (tandem) để đối phó với giáp bổ trợ. Biến thể thứ hai — định danh là 9M120F — sử dụng đầu đạn nhiệt áp để tấn công các vị trí bộ binh và hầm ngầm. Biến thể thứ ba của 9M120 Ataka là 9M220, trang bị đầu đạn thanh văng tích hợp ngòi nổ cận đích, mang lại cho tên lửa khả năng đối không chống lại các loại máy bay bay thấp và chậm.

Các biến thể 

9M120 Ataka "AT-9 Spiral-2": Tên lửa dẫn đường bằng lệnh vô tuyến SACLOS.
9M120 – Biến thể này trang bị đầu đạn nổ lõm liều đúp (tandem HEAT) để tiêu diệt các xe chiến đấu bọc thép hiện tại và tương lai có trang bị giáp phản ứng nổ (ERA).
9M120F – Biến thể này sử dụng đầu đạn nhiệt áp để tăng hiệu quả công phá đối với các tòa nhà, mục tiêu không bọc thép và hầm ngầm.
9M220O – Biến thể này đi kèm đầu đạn thanh văng (expanding rod) để chống lại trực thăng. Nó được trang bị ngòi nổ cận đích để tiêu diệt máy bay và sẽ kích nổ đầu đạn mảnh khi cách mục tiêu dưới 4 mét.
9M120M – Biến thể hiện đại hóa với tầm bắn mở rộng lên 8.000 m. Đầu đạn cải tiến có thể xuyên thủng hơn 950 mm thép cán đồng nhất (RHA) sau khi đã phá lớp ERA.
9M120D – Biến thể cải tiến với tầm bắn đạt 10 km.
9M120-1 Ataka – Các tên lửa Ataka nâng cấp được sử dụng bởi hệ thống vũ khí dẫn đường Ataka-T.
9M127-1 Ataka-VM - Phiên bản không đối đất mới dành cho trực thăng.

Thông số kỹ thuật chung

Các quốc gia sử dụng

Các quốc gia sử dụng hiện tại 

Không quân Algérie – sử dụng trên các trực thăng Mi-24MKIII, Mi 171Sh2 và Mil Mi-28.
Lục quân Algérie – sử dụng trên xe thiết giáp hỗ trợ tăng BMPT Terminator.

Không quân Azerbaijan – sử dụng trên trực thăng Mil Mi-35M.

Lực lượng Vũ trang Belarus

Không quân Ai Cập - sử dụng trên các trực thăng Ka-52 và Mil Mi-24.

Không quân Ấn Độ - Được đặt mua vào tháng 7 năm 2019, việc bàn giao bắt đầu từ tháng 12 năm 2019. Tính đến tháng 7 năm 2024, 20 trực thăng Mil Mi-35 đã được cải tiến để triển khai loại tên lửa này.

Lục quân Indonesia – Sử dụng trên trực thăng tấn công Mi-35P.

Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran – Năm 1999, Iran đã đặt hàng 500 tên lửa AT-6 Spiral cho trực thăng Mi-171Sh. Việc bàn giao bắt đầu vào năm 2000 và kết thúc vào năm 2003, một số trong số đó có thể là phiên bản AT-9 Spiral-2.

Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Kazakhstan – 120 tên lửa đã được đặt hàng vào năm 2010 cho xe thiết giáp hỗ trợ tăng BMPT. 40 quả đã được bàn giao vào năm 2011.

Lực lượng Vũ trang Nga – Được vận hành trên nhiều loại phương tiện từ trực thăng đến xe mang tên lửa chống tăng (ATGM).

Không quân và Phòng không Serbia – sử dụng trên trực thăng tấn công Mi-35.

Lực lượng Vũ trang Slovenia – Sáu bệ phóng đã được đặt hàng vào năm 2009 và được lắp đặt trên tàu tuần tra "Triglav" vào năm sau đó.

Lực lượng Vũ trang Syria – sử dụng trên xe thiết giáp hỗ trợ tăng BMPT Terminator.

Lục quân Venezuela – Sử dụng trên trực thăng Mil Mi-35M2.

Các quốc gia sử dụng tiềm năng

Các quốc gia sử dụng trước đây 
 
Không quân Brazil – từng sử dụng trên trực thăng Mil Mi-35.
 – Chuyển giao cho các quốc gia kế thừa.

Xem thêm
AGM-114 Hellfire
9K121 Vikhr
9M123 Khrizantema
PARS 3 LR
Spike
9K114 Shturm

Tham khảo

 Hull, A.W., Markov, D.R., Zaloga, S.J. (1999). Soviet/Russian Armor and Artillery Design Practices 1945 to Present. Darlington Productions. ISBN 1-892848-01-5.
 www.airwar.ru

Liên kết ngoài

Tên lửa chống tăng Liên Xô
Tên lửa chống tăng Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa điều khiển chống tăng thời Chiến tranh Lạnh