Quỳnh Lưu, Ninh Bình

Quỳnh Lưu là một xã thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Quỳnh Lưu có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Tây Hoa Lư
phía nam giáp phường Yên Sơn
phía tây giáp xã Phú Long
phía bắc giáp xã Thanh Sơn.

Xã Quỳnh Lưu có diện tích 26,49 km², dân số năm 2024 là 18.035 người, mật độ dân số đạt 681 người/km².

Xã nằm trên Quốc lộ 12B nối phường Tam Điệp với xã Nho Quan đi các tỉnh Phú Thọ, Sơn La đồng thời cũng là điểm cuối của Quốc lộ 38B nối tới thành phố Hải Phòng. Xã cũng có Đại lộ Tràng An (đường nối chùa Bái Đính - Vườn quốc gia Cúc Phương đi qua. Xã này xưa là quê hương của anh hùng Lương Văn Tụy. Đây cũng là xã được công nhận Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. ở tỉnh Ninh Bình, được coi là quê hương của cách mạng Ninh Bình và là 1 trong 9 xã đầu tiên ở tỉnh Ninh Bình được công nhận là xã An toàn khu.

Hành chính
Xã Quỳnh Lưu được chia thành 28 thôn: Anh Trỗi, Chợ Rịa, Đồi, Đồi Chè, Đồi Chùa, Đồi Khoai, Đồi Lại, Đồi Mít, Đồi Phương, Đồi Thông, Đồi Thờ, Hàm Rồng, Hội Tiến 1, Hội Tiến 2, Kho, Lai Các, Lộc Ân, Lũ Phong, Phúc Lộc, Rịa, Sải, Sòng Xanh, Thống Nhất, Xanh, Xuân Quế, Yên Sơn, Yên Thành, Yên Thịnh.

Lịch sử
Ngày 22 tháng 7 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 199/QĐ-NV về việc đổi tên xã Yên Phú thuộc huyện Nho Quan thành xã Phú Lộc.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc thành lập huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở huyện Gia Viễn và huyện Nho Quan.

Ngày 9 tháng 4 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 151-CP về việc chia huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Hà Nam Ninh thành huyện Gia Viễn và huyện Hoàng Long.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 23 tháng 11 năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định số 88-CP về việc đổi tên huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Ninh Bình thành huyện Nho Quan.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Tính đến ngày 31/12/2024:
 Xã Phú Lộc có 15 thôn: Chợ Rịa, Đồi Chè, Đồi Chùa, Đồi Lại, Đồi Mít, Đồi Thông, Hàm Rồng, Lộc Ân, Kho, Phúc Lộc, Rịa, Thống Nhất, Yên Sơn, Yên Thành, Yên Thịnh, 
 Xã Quỳnh Lưu có 13 thôn: Anh Trỗi, Đồi, Đồi Khoai, Đồi Phương, Đồi Thờ, Hội Tiến 1, Hội Tiến 2, Lai Các, Lũ Phong, Sải, Sòng Xanh, Xanh, Xuân Quế.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Quỳnh Lưu thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 9,46 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 7.608 người của xã Phú Lộc và toàn bộ 17,03 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 10.427 người của xã Quỳnh Lưu thuộc huyện Nho Quan.

Xã Quỳnh Lưu có 26,49 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 18.035 người.

Kinh tế
Quỳnh Lưu là địa bàn chủ yếu của khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, là căn cứ cách mạng của xứ ủy Bắc Kỳ. Chiến khu Quỳnh Lưu là một căn cứ cách mạng thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Nhật, nằm ở vị trí chiến lược quan trọng, nối liền Tây Bắc, Bắc Trung Bộ với đồng bằng Bắc Bộ.

Hiện nay, Quỳnh Lưu vẫn là một trung tâm quân sự với Lữ đoàn 241 đóng quân trên địa bàn xã này.

Xã Quỳnh Lưu có một chợ nằm tại ngã ba Anh Trỗi, là một trong 9 chợ quê trên địa bàn Nho Quan nằm trong danh sách 107 chợ loại 1, 2, 3 ở Ninh Bình năm 2008.

Văn hóa
 Chiến khu Quỳnh Lưu là trung tâm cách mạng ở tỉnh Ninh Bình.
 Đình làng Quỳnh ở thôn Hội Tiến 2 thờ tướng Mai Tuyên; đình làng Đồi thờ tướng Trần Kỳ; đình làng Sải thờ tướng Trần Dĩnh là những vị tướng có công giúp Lê Lợi đánh thắng giặc Minh.
 Đền làng Sải hay phủ làng Sải thờ công chúa Phù Dung con gái vua Đinh Tiên Hoàng.
 Đền làng Đồi hay phủ làng Đồi thờ công chúa Liên Hoa con Vua Đinh Tiên Hoàng được vua sắc phong vì đã có công bảo vệ đất nước, che chở cho dân.
 Đình Hương Thịnh thờ thần Cao Sơn trấn trạch vùng núi phía tây Hoa Lư tứ trấn ở Ninh Bình.

Danh sách di tích
 Cầu Riạ ở Thôn Phú Lộc là Nơi diễn ra trận đánh thắng Nhật ngày 18/8/1945
 Đình làng Bái Ngọc ở Thôn Lộc Ân Đinh Huy Cơ (ông Bát Thanh)
 Đình làng Giơ (Đình Phú Gia) ở Thôn Thống Nhất thờ Phạm Huy, Phạm Ngữ
 Đình Rịa ở Thôn Rịa thờ Triệu Quang Phục và Mẫu
 Đình Chủ ở Thôn Hàm Rồng thờ Thành hoàng Đinh Cương Dũng, Trần Hưng Đạo, Đinh Tiên Hoàng
 Đình Hương Thịnh (đình làng Chạ) ở Thôn Thống Nhất thờ Mẫu Thoải, CườngDũng HùngTrí ĐạiVương, Gia tiên 8 họ trong thôn
 Đình Bái Thượng (Đình ông Trương Tý) ở Thôn Thống Nhất thờ Trương Tý, Thành hoàng Đinh Huy Cơ
 Đền làng Kho ở Làng Kho thờ Tướng Lê Du và Lê Chương, Đào Hoa Công chúa
 Chùa Kho (Phong Khố Tự) ở Làng Kho thờ 
 Chùa Tiếu ở Thôn Thống Nhất thờ Phật, Trần Cửu Long, Đức Thánh Hiền
 Nhà thờ Họ Lương ở Thôn Đồi Mít thờ Tổ họ Lương
 Vườn Hồ thuộc Chiến khu Quỳnh Lưu, Địa điểm diễn ra trận đánh Nhật ngày 11/8/1945 
 Đồi Riềng thuộc Chiến khu Quỳnh Lưu, Địa điểm diễn ra trận đánh Nhật ngày 11/8/1945 
 Đồi Son thuộc Chiến khu Quỳnh Lưu, Địa điểm diễn ra trận đánh Nhật ngày 11/8/1945 
 Đình làng Sải ở Thôn Sải thờ Trần Dĩnh – Hùng Dũng Đại vương, Thờ Cộng đồng Bản thổ
 Đình làng Đồi ở Thôn Đồi thờ ông Trần Kỳ
 Đình làng Quỳnh ở Thôn Hội Tiến 2 thờ ông Mai Tuyên
 Đình làng Bạ ở Thôn Lai Các thờ Thủy Tinh Công chúa, Bà Hậu Voi, Thành Hoàng làng, Ông Quách Công Thanh người có công xây dựng Đình làng
 Đình Đồi Khoai ở Thôn Đồi Khoai thờ thần Cao Sơn trấn tây Hoa Lư tứ trấn
 Đình Lũ Phong ở Thôn Lũ Phong thờ Thành hoàng làng
 Chùa làng Đồi ở Thôn Đồi thờ Phật
 Chùa Xuân Quang ở Thôn Xuân Quế thờ Phật
 Chùa làng Quỳnh ở Thôn Hội Tiến 2 thờ Phật
 Đền làng Sải ở Thôn Sải thờ Công chúa Phù Dung, con gái Đinh Tiên Hoàng
 Đền Đồi ở Thôn Đồi thờ Đinh Tiên Hoàng
 Phủ làng Đồi ở Thôn Đồi thờ Công chúa Liên Hoa, con gái Đinh Tiên Hoàng
 Phủ Sòng Xanh ở Thôn Xanh thờ Quỳnh Hoa Công chúa, Quảng Cung Công chúa, Quế Anh Công chúa, thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn
 Khu tưởng niệm đồng chí Lương Văn Thăng ở Thôn Lũ Phong thờ Lương Văn Thăng
 Nhà thờ Giáo họ Lão Sơn ở Thôn Đồi Khoai thờ Chúa
 Nhà thờ họ Nguyễn Đình ở Thôn Hội Tiến 1 thờ 
 Nhà thờ họ Phạm ở Thôn Đồi thờ  Phúc Đạt, Quan Vinh Lộc Đại Phu

Chú thích

Tham khảo