Yên Từ

Yên Từ là một xã thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Yên Từ có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Yên Mô
Phía nam giáp xã Lai Thành và xã Phát Diệm
Phía tây giáp xã Yên Mạc và xã Yên Mô
Phía đông giáp xã Khánh Nhạc và xã Yên Khánh.

Xã Yên Từ có diện tích 23,98 km², dân số năm 2024 là 31.917 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Xã này nằm trên Quốc lộ 12B, 21B, Đường cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng, và cũng là nơi có sông Vạc chảy qua.

Hành chính
Xã Yên Từ được chia thành 6 thôn: Dân Chủ, Phúc Khê, Sa Lung, Trung Đồng, Xuân Đồng, Yên Sư và 41 xóm: 1, 1 – Phúc Lại, 2, 2 – Phúc Lại, 3, Bắc Bình Hải, Bắc Lộc, Cầu, Chí Bình, Chung, Chùa, Cộng Hòa, Đông Bình Hải, Đông Hà, Đông Lộc, Đông Quảng Từ, Hoàng Kim, Nam Lộc, Nam Thành, Ngoài Yên Nhân, Ngoài Yên Phong, Phú Mỹ, Quán, Quyết Trung, Tây Bình Hải, Tây Hà, Tây Lộc, Tây Quảng Từ, Thị, Thượng, Thượng Trại, Trong Yên Nhân, Trong Yên Phong, Trung Bình Hải, Trung Hậu, Trung Thịnh Bình Hải, Trung Trại, Trung Yên Nhân, Vạn, Vân Mộng, Yên Hòa Bình Hải.

Lịch sử
Xã Yên Từ nằm bên tuyến kênh Nhà Lê, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam nối từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang và được xem là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 23 tháng 2 năm 1977, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Phủ Thủ tướng ban hành Quyết định số 617-VP18 về việc:
 Sáp nhập thôn Liên Phương của xã Yên Từ vào xã Yên Nhân.
 Sáp nhập thôn Bình Minh của xã Yên Từ vào xã Yên Phong.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc thành lập huyện Tam Điệp thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở huyện Yên Mô và một phần của huyện Yên Khánh.

Ngày 17 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 200-HĐBT về việc thành lập thị xã Tam Điệp thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở một phần của huyện Tam Điệp.

Ngày 10 tháng 1 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 2-HĐBT về việc chia xã Yên Phong thuộc huyện Tam Điệp thành xã Yên Phong và xã Yên Từ.
 Xã Yên Phong có 4 thôn: Hoàng Kim, Khương Dụ, Quảng Phúc, Thọ Bình.
 Xã Yên Từ có 6 thôn: Nộn Khê, Phúc Khê, Phúc Lai, Quang Tú, Xa Lung, Xuân Đồng.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 4 tháng 7 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 59-CP về việc:
 Thành lập huyện Yên Khánh thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở một phần của huyện Kim Sơn và một phần của huyện Tam Điệp.
 Đổi tên phần còn lại của huyện Tam Điệp thành huyện Yên Mô.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Tính đến ngày 31/12/2024:
 Xã Yên Nhân có 2 thôn: Trung Đồng, Yên Sư và 18 xóm: Bắc Bình Hải, Bắc Lộc, Chí Bình, Đông Bình Hải, Đông Hà, Đông Lộc, Nam Lộc, Ngoài, Quyết Trung, Tây Bình Hải, Tây Hà, Tây Lộc, Trong, Trung, Trung Bình Hải, Trung Thịnh Bình Hải, Vạn, Yên Hòa Bình Hải.
 Xã Yên Phong có 15 xóm: 1, 2, 3, Cộng Hòa, Hoàng Kim, Nam Thành, Ngoài, Phú Mỹ, Quán, Thị, Thượng Trại, Trong, Trung Hậu, Trung Trại, Vân Mộng.
 Xã Yên Từ có 4 thôn: Dân Chủ, Phúc Khê, Sa Lung, Xuân Đồng và 8 xóm: 1 – Phúc Lại, 2 – Phúc Lại, Cầu, Chung, Chùa, Đông Quảng Từ, Tây Quảng Từ, Thượng.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Yên Từ thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 11,07 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 13.391 người của xã Yên Nhân; toàn bộ 8,01 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 10.376 người của xã Yên Phong và toàn bộ 4,90 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 8.150 người của xã Yên Từ thuộc huyện Yên Mô.

Xã Yên Từ có 23,98 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 31.917 người.

Tháng 8 năm 2025, HĐND xã Yên Từ ban hành Nghị quyết về việc:
 Đổi tên thôn Trung Đồng thuộc xã Yên Nhân thành thôn Trung Đồng thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên thôn Yên Sư thuộc xã Yên Nhân thành thôn Yên Sư thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Bắc Bình Hải thuộc xã Yên Nhân thành xóm Bắc Bình Hải thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Bắc Lộc thuộc xã Yên Nhân thành xóm Bắc Lộc thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Chí Bình thuộc xã Yên Nhân thành xóm Chí Bình thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Đông Bình Hải thuộc xã Yên Nhân thành xóm Đông Bình Hải thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Đông Hà thuộc xã Yên Nhân thành xóm Đông Hà thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Đông Lộc thuộc xã Yên Nhân thành xóm Đông Lộc thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Nam Lộc thuộc xã Yên Nhân thành xóm Nam Lộc thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Ngoài thuộc xã Yên Nhân thành xóm Ngoài Yên Nhân thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Quyết Trung thuộc xã Yên Nhân thành xóm Quyết Trung thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Tây Bình Hải thuộc xã Yên Nhân thành xóm Tây Bình Hải thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Tây Hà thuộc xã Yên Nhân thành xóm Tây Hà thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Tây Lộc thuộc xã Yên Nhân thành xóm Tây Lộc thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Trong thuộc xã Yên Nhân thành xóm Trong Yên Nhân thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Trung thuộc xã Yên Nhân thành xóm Trung Yên Nhân thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Trung Bình Hải thuộc xã Yên Nhân thành xóm Trung Bình Hải thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Trung Thịnh Bình Hải thuộc xã Yên Nhân thành xóm Trung Thịnh Bình Hải thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Vạn thuộc xã Yên Nhân thành Xóm Vạn thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Yên Hòa Bình Hải thuộc xã Yên Nhân thành xóm Yên Hòa Bình Hải thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm 1 thuộc xã Yên Phong thành Xóm 1 thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm 2 thuộc xã Yên Phong thành Xóm 2 thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm 3 thuộc xã Yên Phong thành Xóm 3 thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Cộng Hòa thuộc xã Yên Phong thành xóm Cộng Hòa thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Hoàng Kim thuộc xã Yên Phong thành xóm Hoàng Kim thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Nam Thành thuộc xã Yên Phong thành xóm Nam Thành thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Ngoài thuộc xã Yên Phong thành Xóm Ngoài Yên Phong thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Phú Mỹ thuộc xã Yên Phong thành xóm Phú Mỹ thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Quán thuộc xã Yên Phong thành Xóm Quán thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Thị thuộc xã Yên Phong thành Xóm Thị thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Thượng Trại thuộc xã Yên Phong thành xóm Thượng Trại thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên Xóm Trong thuộc xã Yên Phong thành Xóm Trong thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Trung Hậu thuộc xã Yên Phong thành xóm Trung Hậu thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Trung Trại thuộc xã Yên Phong thành xóm Trung Trại thuộc xã Yên Từ.
 Đổi tên xóm Vân Mộng thuộc xã Yên Phong thành xóm Vân Mộng thuộc xã Yên Từ.
 Giữ nguyên 4 thôn: Dân Chủ, Phúc Khê, Sa Lung, Xuân Đồng và 8 xóm: 1 – Phúc Lại, 2 – Phúc Lại, Cầu, Chung, Chùa, Đông – Quảng Từ, Tây – Quảng Từ, Thượng thuộc xã Yên Từ.

Xã Yên Từ có 6 thôn: Dân Chủ, Phúc Khê, Sa Lung, Trung Đồng, Xuân Đồng, Yên Sư và 41 xóm: 1, 1 – Phúc Lại, 2, 2 – Phúc Lại, 3, Bắc Bình Hải, Bắc Lộc, Cầu, Chí Bình, Chung, Chùa, Cộng Hòa, Đông Bình Hải, Đông Hà, Đông Lộc, Đông Quảng Từ, Hoàng Kim, Nam Lộc, Nam Thành, Ngoài Yên Nhân, Ngoài Yên Phong, Phú Mỹ, Quán, Quyết Trung, Tây Bình Hải, Tây Hà, Tây Lộc, Tây Quảng Từ, Thị, Thượng, Thượng Trại, Trong Yên Nhân, Trong Yên Phong, Trung Bình Hải, Trung Hậu, Trung Thịnh Bình Hải, Trung Trại, Trung Yên Nhân, Vạn, Vân Mộng, Yên Hòa Bình Hải.

Danh sách di tích
 Chùa Hoàng Kim ở Thôn Hoàng Kim thờ Phật
 Chùa Đông Cống (Đông Cống tự) ở Thôn Quảng Phúc thờ Phật
 Chùa Thọ Bình ở Xóm 1 Thọ Bình thờ Phật
 Chùa Khương Dụ ở Xóm Trong thờ Phật
 Chùa Vân Mộng ở Thôn Vân Mộng thờ Phật
 Đền Khương Dụ ở Xóm Trong thờ "Tam Ngọ Đại vương, Đinh Dung Công chúa, Xuân Tông Công chúa, Long Thần Đại Tướng quân và 2 cụ khai hoang lập ấp Phạm Đăng Khoa, Hoàng Đăng Quân"
 Đền Hoàng Kim ở Thôn Hoàng Kim thờ " Trưởng Minh Ngọ Đại vương, Thứ Minh Ngọ Đại vương, Tam Ngọ Đại vương, Quan lớn Đông: Phạm Lân Quan lớn Tây: Lê Khắc Hài"
 Đền Quảng Phúc ở Xóm Phú Mỹ thờ   Tam Ngọ Đại Vương: Chàng Cả, chàng Hai, chàng Ba, Phạm Lân, Lê Khắc Hài
 Đền núi Thọ Bình ở Làng Thọ Bình thờ Trưởng Minh Ngọ, Thứ Minh Ngọ, Quý Minh Ngọ
 Đền Hương Thị ở Xóm Thị thờ Triệu Việt Vương
 Đền thờ Tướng công Phạm Danh Lân ở Thôn Quảng Phúc thờ tướng công Phạm Danh Lân
 Đền Phương Độ ở Xóm Nam Thành thờ Quý Phi Tây Cung Công chúa, Đông Hải Đại Vương Nguyễn Phục
 Đền Vân Mộng ở Thôn Vân Mộng thờ   Giám Sinh (Tống Trực),  Thần Y Nguyễn Cảnh Dinh
 Đình làng Thọ Bình ở Xóm 2 Thọ Bình thờ Thành hoàng
 Phủ mẫu Quảng Phúc ở Thôn Quảng Phúc thờ Thánh Mẫu, Nhị vị Quỳnh Quế Công chúa, Tứ vị Chầu Bà, Ngũ vị Đức Ông
 Phủ Vân Mộng ở Thôn Vân Mộng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh
 Phủ Thọ Bình ở Xóm 1 Thọ Bình thờ   Phật, Tam Vị Thánh Mẫu
 Phủ Khương Dụ ở Xóm Trong thờ Mẫu và 2 vị Công chúa thời Lý
 Nhà thờ Lê Khắc Hài ở Thôn Quảng Phúc thờ  Thủy tổ Đệ nhất đại họ Lê, Thần tổ Lê Khắc Hài
 Giáo xứ Quảng Phúc ở Thôn Vân Mộng thờ chúa Giê su
 Chùa làng Bình Hải ở Làng Bình Hải thờ Phật
 Chùa làng Phương Nại ở Làng Phương Nại thờ Phật
 Chùa làng Hà Thanh ở Thôn Hà Thanh thờ Phật
 Chùa làng Vĩnh Lộc ở Làng Vĩnh Lộc thờ Phật
 Chùa làng Trung Đồng ở Làng Trung Đồng thờ Phật
 Đền Thượng (Đền Bình Hải) ở thờ   Tướng Linh Công (Thời Hùng Vương 18) và 3 vị tướng Bạch Công thời Hai Bà Trưng
 Đình làng Bình Hải ở Làng Bình Hải thờ   Linh Công Đại vương, Thần Tam Giang, Ba anh em họ Bạch: Ngọc Công, Tú Công, Tam Nương
 Đình làng Phương Nại ở Làng Phương Nại thờ   Tứ Vị Thánh Nươngn Thủy Tinh Công chúa, Nguyễn Phục
 Đình làng Hà Thanh ở Thôn Hà Thanh thờ   Thành hoàng làng, Tứ Vị Thánh Mẫu, Quan Sát Hải, Nhị Vị Hồng Nương
 Đình làng Vĩnh Lộc ở Làng Vĩnh Lộc thờ   Thành hoàng làng Ngũ Vị Đại vương
 Đình làng Yên Sư ở Làng Yên Sư thờ  Thành hoàng làng, Tam, Tứ Vị Thánh Mẫu
 Đình làng Trung Đồng ở Thôn Trung Đồng thờ   Thần hoàng Làng
 Nhà thờ Giáo xứ Bình Hải ở Làng Bình Hải thờ Chúa Giê su
 Nhà thờ họ giáo Xóm Ngoài ở Xóm Ngoài thờ Chúa Giê su
 Nhà thờ họ giáo Trung Đồng ở Thôn Trung Đồng thờ Chúa Giê su
 Nhà thờ họ giáo Hà Thành ở Làng Hà Thanh thờ Chúa Giê su
 Nhà thờ họ giáo Cái Bình ở Xóm Cái Bình thờ Chúa Giê su
 Miếu Chí Bình ở Thôn Chí Bình thờ Tam Vị Đức Thánh Đại vương
 Miếu Quyết Trung ở Thôn Quyết Trung thờ Đức Thánh Trần
 Phủ Mẫu xóm Bắc Ninh ở Xóm Bắc Bình Hải thờ  Tam Vị Thánh Mẫu, Nhị Vị Công chúa, Quan Bản Xứ, Thần Linh Thổ đất.
 Đền làng Phúc Lại ở Thôn Phúc Lại thờ   Triệu Việt Vương, Tứ Vị Thánh Mẫu
 Đình làng Nộn Khê ở Thôn Nộn Khê thờ   Đông Hải Đại Vương Nguyễn Phục, Long Hoa Thụy Quế, Thủy Tề Long Vương, Cụ chiếm xạ Bùi Công Mẫn và 26 cụ Thủy tổ.
 Miếu Quảng Từ ở Thôn Quảng Từ thờ   Triệu Quang Phục, Thành hoàng Ngọ Đại vương, Tả Hữu Đô Đài Đại vương

Làng cổ
 Làng Nộn Khê

Chú thích

Tham khảo