Bảng mã IOC

Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) sử dụng ba ký tự tiêu biểu cho mã quốc gia và chùm ký tự này sẽ đại diện cho các vận động viên trong các kì Thế vận hội. Mỗi chùm ký tự đại diện cho ủy ban Olympic riêng biệt của các quốc gia tương ứng; nhưng cũng có thể trong các sự kiện quá khứ nó được dùng để đại diện cho liên hiệp các quốc gia hay tập thể và cá nhân không đại diện cho bất kì một quốc gia nào.

Bảng mã này có một vài điểm khác biệt so với bảng chuẩn ISO 3166-1 alpha-3. Trong một số tổ chức thể thao khác, chẳng hạn như FIFA hay Liên đoàn Thịnh vượng chung Anh, cũng dùng ký hiệu giống với bảng này.

Lịch sử

Giai đoạn sơ khai (Trước 1952)  
Trong những kỳ Thế vận hội đầu tiên, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) chưa có một hệ thống mã hóa quốc gia thống nhất. Các báo cáo chính thức của mỗi kỳ đại hội thường sử dụng tên quốc gia đầy đủ hoặc các tên viết tắt tùy ý do ban tổ chức địa phương đặt ra bằng ngôn ngữ của nước sở tại. Ví dụ, tại Thế vận hội 1948, danh sách vận động viên được sắp xếp theo ngôn ngữ của nước chủ nhà Anh, dẫn đến việc thiếu tính đồng nhất trên toàn cầu.

Chuẩn hóa hệ thống (1952 – 1972) 
Sự bùng nổ của truyền hình trực tiếp vào thập niên 1950 và 1960 đòi hỏi một hệ thống ký hiệu ngắn gọn, dễ nhận diện trên màn hình nhỏ.

Thế vận hội Mùa đông 1956 và Mùa hè 1960 
IOC bắt đầu thử nghiệm các mã 3 chữ cái dựa trên tên quốc gia bằng tiếng Pháp, tiếng Anh hoặc tiếng Ý (như ROM cho Romania hay GIA cho Nhật Bản).

Năm 1972 
Hệ thống mã 3 chữ cái chính thức được chuẩn hóa và công bố trong Sổ tay hướng dẫn của IOC. Tuy nhiên, danh sách này vẫn tiếp tục thay đổi dựa trên những biến động địa chính trị.

Sự biến đổi theo địa chính trị

Sự tan rã của các khối bang

Liên Xô (URS) 
Sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, các quốc gia thành viên thi đấu dưới tên Đội tuyển Thống nhất (EUN) tại năm 1992 trước khi tách ra thành các mã riêng biệt như RUS, UKR, KAZ...

Nam Tư (YUG) 
Mã này biến mất sau khi quốc gia này chia tách thành các nước như Serbia (SRB), Croatia (CRO), Slovenia (SLO)...

Sự thống nhất quốc gia

Đức 
Từ năm 1956 đến 1964, hai miền Đức dùng chung mã EUA. Sau đó tách thành FRG (Tây Đức) và GDR (Đông Đức). Đến năm 1990, sau khi thống nhất, họ sử dụng mã duy nhất là GER.

Việt Nam 
Trong giai đoạn chia cắt, Việt Nam Cộng hòa sử dụng mã VNM (hoặc RVN tùy thời điểm). Sau năm 1975, Việt Nam thống nhất và từ Thế vận hội 1980 chính thức sử dụng mã VIE.

Các ủy ban Olympic hiện tại 

Trên toàn thế giới, có tổng cộng 206 ủy ban Olympic quốc gia thuộc 5 Hiệp hội Ủy ban Olympic - ANOC (chính thức) đang tham gia vào các sự kiện Thế vận hội. Bảng dưới đây cho biết mã riêng của từng quốc gia và một số ký hiệu mã từng được sử dụng, theo báo cáo qua các kì Đại hội. Cách dùng một số ký hiệu mã cũ được giải thích cụ thể trong mục riêng. Bảng mã này chỉ áp dụng cho Thế vận hội Mùa hè hoặc Mùa đông, diễn ra cùng năm, và được viết tắt thành "Hè" và "Đông".

Các ủy ban Paralympic hiện tại

Các ủy ban Olympic không còn tồn tại

Mã còn sử dụng 
Những quốc gia dưới đây tuy không còn tồn tại nhưng mã viết tắt vẫn còn được sử dụng trong cơ sở dữ liệu của IOC để ghi nhận thành tích của các đội tuyển đại diện cho quốc gia đó.

Mã cũ 
Hai mã được thay đổi theo cách gọi tên quốc gia:
 HOL được chuyển thành NED đại diện cho  trong kì Thế vận hội Mùa hè 1992, thay cho tên cũ là Holland.
 IRN được chuyển thành IRI đại diện cho  cũng trong kì Thế vận hội đó, phản ánh tên đầy đủ của nước này (Islamic Republic of Iran).

Mã đặc biệt 
 ANZ hiện vẫn được dùng trong cơ sở dữ liệu huy chương IOC nhằm chỉ đội tuyển liên minh , là sự kết hợp giữa hai nước  và  trong các kì đại hội năm 1908 và 1912. Đến năm 1920, hai đội tách riêng ra.
 EUA được dùng trong cơ sở dữ liệu huy chương của IOC nhằm chỉ , là sự kết hợp giữa hai nước  và  trong khoảng thời gian 1956–1964. Và để đơn giản, trong các văn kiện của sáu kì đại hội ở thời điểm đó gọi đây là đội Đức.
 EUN được dùng ở hai kì đại hội năm 1992 cho , bao gồm chủ yếu là các vận động viên . Chỉ trừ các quốc gia vùng Baltic được thi đấu với tư cách độc lập từ năm 1992; mãi đến năm 1994 hoặc 1996, 12 nước còn lại trong liên bang (các nước tuyên bố tách khỏi sau đó) mới được tham gia độc lập.
 IOP được dùng cho các  vào năm 1992, mã đề xuất này dành cho các vận động viên đến từ , những người đã không thể đại diện cho đất nước mình vì lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc.
 IOA được dùng cho các  vào năm 2000, mã đề xuất này dành cho các vận động viên đến từ  vì khi đó ủy ban Olympic riêng của quốc gia này chưa được thành lập.
 ZZX được dùng trong cơ sở dữ liệu huy chương của  từ nhiều quốc gia như: , ...; đội tuyển này tham gia các kì đại hội năm 1896, 1900 và 1904.

Xem thêm 
 Danh sách các Ủy ban Olympic quốc gia phân theo châu lục:
 Hiệp hội các Ủy ban Olympic quốc gia châu Phi
 Ủy ban Olympic quốc gia châu Đại Dương
 Hội đồng Olympic châu Á
 Tổ chức Thể thao Liên châu Mỹ
Ủy ban Olympic châu Âu
 Danh sách các quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa hè
 Danh sách các quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa đông
 Bảng mã FIFA
 ISO 3166-1: alpha-1, alpha-2 & alpha-3
 So sánh khác biệt giữa các bảng mã IOC, FIFA và ISO 3166

Chú thích

Tham khảo 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Mã IOC
Mã IOC
Ủy ban Olympic Quốc tế
Danh sách mã quốc gia
Danh sách Thế vận hội