9K121 Vikhr

9K121 Vikhr (, có nghĩa là Cơn lốc; tên định danh NATO: AT-16 Scallion) là một loại tên lửa chống tăng bám chùm tia laser của Liên Xô. "9K121" là định danh của GRAU cho hệ thống tên lửa này. Tên lửa có thể được phóng từ tàu chiến, trực thăng Ka-50 và Ka-52, cũng như máy bay Su-25T, với tầm bắn khoảng 10 km. Nó được ra mắt công chúng lần đầu tiên tại Triển lãm hàng không Farnborough năm 1992. Mô tả 
Tên lửa được thiết kế để tấn công các mục tiêu mặt đất trọng yếu, bao gồm cả các mục tiêu bọc giáp được trang bị giáp phản ứng nổ tích hợp và lắp thêm, ở tầm bắn lên tới 8 km khi bắn từ trực thăng và 10 km khi bắn từ máy bay cánh cố định vào ban ngày, lên đến 5 km vào ban đêm, cũng như các mục tiêu trên không trong điều kiện có hoạt động của các khí tài phòng không.

Tên lửa Vikhr-1 là một phần của hệ thống Vikhr-M, bao gồm cả kính ngắm tự động và bệ phóng có thể điều chỉnh độ hạ. Được chấp nhận biên chế vào năm 1990, tên lửa này đã được nâng cấp vào năm 2021.

Kính ngắm tự động được trang bị các kênh truyền hình (TV) và hồng ngoại (IR) để ngắm mục tiêu, một kênh chùm tia laser để điều khiển tên lửa, máy đo khoảng cách laser, bộ phận tự động bám bắt mục tiêu, máy tính kỹ thuật số và một hệ thống ổn định cũng như hướng các kênh ngắm và kênh chùm tia. Kính ngắm tự động cho phép phát hiện và nhận dạng mục tiêu cả ngày lẫn đêm, tự động bám bắt mục tiêu và dẫn đường cho tên lửa, đồng thời tạo ra thông tin chính xác cho việc bắn pháo và rocket. Tên lửa dẫn đường bao gồm một đầu đạn nổ lõm (HEAT) nổ mảnh được trang bị ngòi nổ va chạm và ngòi nổ cận đích, cơ cấu chấp hành điều khiển khí động học, thiết bị điện tử điều khiển, động cơ và bộ dò tìm laser. Nó được giữ trong một ống phóng kiêm vận chuyển kín.

Đầu đạn đa năng (HEAT hai giai đoạn và một vỏ phân mảnh bổ sung) cho phép tên lửa được sử dụng để chống lại các mục tiêu bọc giáp, mục tiêu trên không và mục tiêu diện rộng. Đây là một lợi thế so với ba loại tên lửa khác nhau cần thiết trong tổ hợp 9M120 Ataka-V. Đầu đạn nặng 8kg của nó cho phép xuyên qua 750mm giáp thép.

Tên lửa Vikhr sử dụng hệ thống dẫn đường laser để tiếp cận mục tiêu một cách chính xác. Việc chỉ định laser này thường được cung cấp bởi các nguồn từ trên không hoặc các máy chỉ thị laser đặt trên mặt đất. Nguyên lý dẫn đường bằng laser tương đương với nguyên lý được sử dụng bởi các tên lửa chống tăng 9M117 Bastion hoặc 9M119 Svir. Hệ thống điều khiển của tên lửa Vikhr có khả năng chống nhiễu cao vì bộ thu của nó hướng về phía phương tiện phóng, nhờ đó bảo vệ nó khỏi hầu hết các tín hiệu gây nhiễu.

Các tên lửa có thể được bắn đơn lẻ hoặc theo cặp (vào cùng một mục tiêu để tăng khả năng tiêu diệt). Tốc độ bay cao cho phép nó tấn công mục tiêu nhanh chóng. Hầu hết các máy bay mang tên lửa Vikhr đều sử dụng hệ thống ngắm bắn Shkval và có khả năng phóng tên lửa Vikhr nhắm vào từ hai đến bốn mục tiêu trong khoảng thời gian 30 giây, bắt đầu từ tầm bắn 10 km, giúp tăng khả năng tiêu diệt lên gấp ba đến bốn lần so với các hệ thống trước đây. Nhìn chung, tên lửa Vikhr có tỷ lệ chính xác 95% đối với các mục tiêu cố định và 80% đối với các mục tiêu đang di chuyển.

 Thiết kế 
9K121 Vikhr tuân theo thiết kế điển hình của các loại tên lửa đối đất của Liên Xô. Nó có thân hình trụ dài với bộ cánh đuôi và cánh mũi hình chữ thập. Tên lửa có đầu hình nón với một lỗ nhỏ ở chóp, giúp cung cấp thông tin vận tốc không khí cần thiết cho hệ thống dẫn đường đặc biệt của nó.

Có hai động cơ tên lửa ở phần đuôi và hai động cơ tên lửa nhỏ được lắp theo hướng tâm ngay phía trước điểm giữa của tên lửa. Hai động cơ tên lửa này hướng lệch đều khỏi trục chính của tên lửa, khiến nó xoay tròn. Việc xoay này tạo ra khả năng tự điều hướng cho tên lửa. Không giống như các tên lửa đối không cần cả bốn cánh mũi di động để có thể bay linh hoạt và ổn định cao, 9K121 chỉ có duy nhất một cánh mũi di động.

Chuyển động xoay được tạo ra bởi hai động cơ tên lửa phía trước khiến tên lửa xoáy dọc theo quỹ đạo của nó. Nếu bộ dò tìm laser phát hiện tên lửa đang lệch khỏi chùm tia laser do máy bay dẫn đường cung cấp, cánh mũi di động duy nhất ở phía trước tên lửa sẽ tự điều chỉnh góc, khiến phần đầu cố gắng có tốc độ lăn khác với phần đuôi tên lửa. Điều này dẫn đến sự mất ổn định trong chuyển động xoáy của tên lửa, khiến nó bị "đảo", tương tự như một quả bóng bầu dục (kiểu Mỹ) bị ném sai kỹ thuật. Khi tên lửa đạt đến tư thế mong muốn trong mô hình đảo của nó, cánh mũi sẽ thẳng trở lại. Điều này ổn định chuyển động xoáy của tên lửa, giúp nó hướng về phía mục tiêu mong muốn. Quá trình này tạo ra một quỹ đạo bay có vẻ thất thường, mặc dù bản thân tên lửa có độ chính xác rất cao.

Tên lửa được trang bị đầu đạn nổ mạnh liều đúp (tandem) nặng từ 4kg-5,5kg, tỏ ra hiệu quả chống lại các mục tiêu bọc giáp, giáp hạng nhẹ và không bọc giáp. Nó cũng có hiệu quả chống lại các mục tiêu trên không, mặc dù hệ thống dẫn đường bám chùm tia của Vikhr khiến việc bắn trúng chính xác các mục tiêu di chuyển nhanh như máy bay phản lực trở nên khó khăn hơn so với các mục tiêu trên không chậm như trực thăng vận tải.

Phần đuôi của tên lửa chứa hai bộ dò tìm laser, nằm theo hướng tâm giữa hai động cơ tên lửa phía sau. Chuyển động xoáy của tên lửa cho phép nó so sánh sự khác biệt về cường độ laser thu được khi xoay, từ đó tự điều chỉnh để duy trì vị trí bên trong chùm tia laser do phương tiện dẫn đường cung cấp.

 Các biến thể 
 9A1472 Vikhr-1 – Phiên bản nâng cấp. Việc cung cấp cho quân đội Nga đã bắt đầu từ năm 2015.
 Các nước sử dụng 

 
 
 

 Lịch sử vận hành 
Vào tháng 6 năm 2023, một nhà phân tích quân sự đã trả lời hãng thông tấn Tass rằng tên lửa Vikhr có thể tiêu diệt "bất kỳ xe tăng phương Tây nào được chuyển giao cho Ukraine" trong nỗ lực đẩy lùi cuộc chiến tranh của Nga tại Ukraine.

Vào tháng 8 năm 2024, trong bối cảnh cuộc xâm nhập của Ukraine vào tỉnh Kursk đang diễn ra ác liệt, các đoạn phim đã xuất hiện về một chuyến xuất kích ban đêm của trực thăng Mi-28, trong đó chiếc trực thăng này đã tấn công các xe tăng bằng tên lửa Vikhr.

 Xem thêm 
 AGM-114 Hellfire
 Ataka
 Hermes (tên lửa)
 Izdeliye 305
Liên kết ngoài

Vikhr in action  (AVI-clip, Link may be down)
www.airwar.ru

Tham khảo

 Russia's Arms Catalog 2004''
 Jane's Air Launched Weapons, Issue thirty six.

Tên lửa chống tăng Nga