Kh-58

Kh-58 (; Ký hiệu NATO: AS-11 'Kilter') là một loại tên lửa chống bức xạ của Liên Xô với tầm bắn 120 km. Tính đến năm 2004, biến thể Kh-58U vẫn là tên lửa diệt bức xạ chủ lực của Nga và các quốc gia đồng minh. Hiện nay, loại tên lửa này đang dần được thay thế bởi dòng Kh-31. Tên ký hiệu của NATO cho loại tên lửa này là "Kilter".

Phát triển
Phòng thiết kế Bereznyak đã từng phát triển các dòng tên lửa diệt bức xạ sử dụng nhiên liệu lỏng là Kh-28 (AS-9 ‘Kyle’) và KSR-5P (AS-6). Sau khi sáp nhập với Raduga vào năm 1967, Raduga đã được trao hợp đồng vào đầu thập niên 1970 để phát triển một phiên bản kế nhiệm sử dụng nhiên liệu rắn cho Kh-28, nhằm trang bị cho loại máy bay cường kích mới Su-24M 'Fencer-D'. Hệ quả là dự án ban đầu được ký hiệu là Kh-24, trước khi chính thức trở thành Kh-58.

Trong thập niên 1980, một biến thể tầm xa hơn đã được phát triển là Kh-58U, với khả năng khóa mục tiêu sau khi phóng (lock-on-after-launch). Kể từ khi Liên Xô tan rã, Raduga đã giới thiệu thêm nhiều phiên bản khác nhau phục vụ mục đích xuất khẩu.

Thiết kế
Kh-58 được thiết kế để sử dụng kết hợp với hệ thống chỉ thị mục tiêu L-086A "Fantasmagoria A" hoặc L-086B "Fantasmagoria B" trên máy bay Su-24. Tầm bắn đạt được phụ thuộc rất lớn vào độ cao khi phóng; theo đó, biến thể Kh-58 nguyên bản có tầm bắn 36 km khi phóng ở độ cao thấp, 120 km khi phóng từ độ cao  và đạt tới 160 km nếu phóng từ độ cao .

Giống như các loại tên lửa khác của Liên Xô thời bấy giờ, Kh-58 có thể được lắp đặt nhiều loại đầu dò khác nhau, được thiết kế để nhắm vào các đài radar phòng không cụ thể như MIM-14 Nike-Hercules hoặc MIM-104 Patriot.

Lịch sử hoạt động
Kh-58 bắt đầu được triển khai vào năm 1982 trên các máy bay Su-24M 'Fencer D' trong biên chế quân đội Liên Xô. Biến thể Kh-58U đưa vào phục vụ năm 1991 trên Su-24M và MiG-25BM 'Foxbat-F'. Phiên bản Kh-58E cũng có thể được mang theo trên máy bay Su-22M4 và Su-25TK, trong khi biến thể Kh-58UShE dường như được thiết kế dành cho các máy bay Su-30MKK của Trung Quốc.

Tên lửa Kh-58U được sử dụng lần đầu trong thực chiến vào tháng 11 năm 1987 bởi các máy bay MiG-25BM của Iraq trong Chiến tranh Iran-Iraq chống lại các trận địa tên lửa MIM-23B Hawk của Iran, vô hiệu hóa ít nhất một đài radar. Vào tháng 7 năm 1988, lực lượng Iraq đã sử dụng các tên lửa Kh-58U và Kh-31P nâng cấp để tấn công các hệ thống radar cảnh giới sớm tầm xa băng tần thấp ADS-4 của Westinghouse (Iran), tiêu diệt thành công một trạm radar tại Subashi bằng hai quả tên lửa.

Vào tháng 8 năm 2007, một quả tên lửa Kh-58 của Nga đã được phóng vào một trạm radar của Gruzia gần thị trấn Tsitelubani nhưng trượt và không phát nổ. Trong cuộc Chiến tranh Nga–Gruzia năm 2008, quân đội Nga đã không sử dụng tên lửa chống bức xạ. Nguyên nhân có thể do lực lượng phòng không Gruzia đã tắt các hệ thống radar cho đến khi máy bay Nga lọt vào tầm bắn mới bật lên đủ lâu để khóa và bắn mục tiêu; đồng thời Không quân Nga có thể đã thiếu tin tưởng vào khả năng của các tên lửa chống bức xạ sau sự cố tên lửa năm 2007.

Kh-58 cũng đã được sử dụng trong cuộc chiến tại Ukraine bắt đầu từ năm 2022. Theo các nguồn tin cấp cao từ Không quân Ukraine, một số hệ thống 9K33 Osa và 9K37 Buk đã bị phá hủy bởi các tên lửa Kh-31P và Kh-58 trong cuộc chiến này.

Các biến thể

 Kh-58 (Izdeliye 112) - Phiên bản gốc dành cho máy bay Su-24M.
 Kh-58U - Phiên bản cải tiến với tầm bắn xa hơn và khả năng khóa mục tiêu sau khi phóng.
 Kh-58E - Phiên bản xuất khẩu của Kh-58U, được giới thiệu lần đầu vào năm 1991.
 Kh-58EM - Một phiên bản khác phục vụ mục đích xuất khẩu trong thập niên 1990.
 Kh-58UShE (Uluchshennaya Shirokopolosnaya Exportnaya - nghĩa là 'Cải tiến, Băng rộng, Xuất khẩu') - Trang bị đầu dò băng rộng mới trong chóp che radar mới, được thiết kế cho máy bay Su-30MK.
 Kh-58UShKE - Biến thể với các vây (cánh) có thể gấp gọn để chứa trong khoang vũ khí của máy bay Sukhoi Su-57, ra mắt lần đầu tại triển lãm MAKS 2007.
 Kh-58UShKE(TP) - Biến thể được bổ sung thêm đầu dò hồng ngoại ảnh nhiệt (IIR), ra mắt lần đầu tại MAKS 2015.

Một số nguồn phương Tây từng đề cập đến một biến thể mang tên Kh-58A, được cho là đã tối ưu hóa để chống lại radar hải quân hoặc trang bị đầu dò chủ động để sử dụng như một tên lửa diệt hạm - tuy nhiên, đây có khả năng chỉ là một tên gọi khác của phiên bản Kh-58U.

Các quốc gia vận hành

Các quốc gia hiện đang vận hành

 Không quân Belarus

 Không quân Ấn Độ

 Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran

 Lực lượng Phòng không Kazakhstan

 Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga

 Lực lượng Không quân và Phòng không Uzbekistan

Các quốc gia từng vận hành

 Không quân Iraq

 Không quân Liên Xô

 Không quân Ukraine

Tham khảo

Tên lửa chống bức xạ của Nga
Tên lửa chống bức xạ của Liên Xô
Tên lửa không đối đất Liên Xô
Tên lửa chống bức xạ Liên Xô