Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Vùng liên bang Trung tâm

Vùng liên bang trung tâm (tiếng Nga:Центра́льный федера́льный о́круг, Tsentralny federalny okrug) là một trong 9 vùng liên bang của Nga. Từ "trung tâm" ở đây là có ý nghĩa về lịch sử và chính trị; về mặt địa lý, vùng này nằm ở phía cực tây của Nga. Vùng liên bang trung tâm có diện tích 652,800 km² với dân số 40.334.532 nhân khẩu (82,1% dân thành thị) theo điều tra dân số năm 2021. Đặc phái viên của Tổng thống ở Vùng liên bang Trung tâm hiện tại là ông Igor Olegovich Shchyogolev.

Các chủ thể liên bang 
Vùng này bao gồm 18 chủ thể liên bang của Nga

Về mặt kinh tế, Vùng liên bang Trung tâm bao gồm Vùng kinh tế Trung tâm (12 tỉnh và Thủ đô Moskva ở phía bắc) và Vùng kinh tế Đất Đen Trung tâm (5 tỉnh ở phía nam).

Liên kết 
 Official site: Federal Cadaster Center of Russia  
 Baikaland at Tripod.com

Tham khảo
Vùng liên bang Viễn Đông

Vùng liên bang Viễn Đông () là vùng liên bang lớn nhất trong 8 vùng liên bang của Nga, đây cũng là vùng có dân số ít nhất, với 6.692.865 người (74,3% dân thành thị) và diện tích 6.215.900 km². Vùng liên bang Viễn Đông được thành lập năm 2000 bởi tổng thống Vladimir Putin. Vùng liên bang Viễn Đông bao gồm phần lớn lãnh thổ của khu vực Viễn Đông Nga.

Các chủ thể liên bang

Các thành phố lớn nhất 
Theo điều tra dân số của Nga năm 2010:
 Vladivostok: 592.034
 Khabarovsk: 577.441
 Ulan-Ude: 404.426
 Chita: 324.444
 Yakutsk: 269.601
 Komsomolsk-na-Amure: 263.906
 Blagoveshchensk: 214.309
 Yuzhno-Sakhalinsk: 181.728
 Petropavlovsk-Kamchatsky: 179.780
 Ussuriysk: 158.004
 Nakhodka: 148.826
 Artyom: 102.603
 Magadan: 95.982
 Birobidzhan: 75.413

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Information on Far Eastern Federal District
  Meeting of Frontiers: Siberia, Alaska, and the American West  (includes materials on Russian Far East)
 Unofficial website  

Viễn Đông
Địa lý Đông Bắc Á
Địa lý Viễn Đông Nga
Khởi đầu năm 2000 ở Nga
Vùng liên bang Tây Bắc

Vùng liên bang Tây Bắc (tiếng Nga:Се́веро-За́падный федера́льный о́круг, Severo-Zapadny federalny okrug) là một trong 8 vùng liên bang của Nga. Nó bao gồm phần phía bắc của nước Nga thuộc lãnh thổ châu Âu. Dân số của vùng là 13.974.466 người (82.3% dân thành thị) theo điều tra dân số năm 2002. Diện tích của vùng là 1.677.900 km².

Các chủ thể liên bang

Liên kết 

  Plenipotentiary of the President of the Russian Federation in the Northwestern Federal District

Tham khảo

Khởi đầu năm 2000 ở Nga
Vùng liên bang của Nga
Vùng liên bang Sibir

Vùng liên bang Sibir () là một trong tám vùng liên bang của Nga. Dân số của vùng là 20,062,938 người (70.8% là dân thành thị) theo điều tra dân số năm 2002, diện tích vùng là 5.114.800 km².

Các chủ thể liên bang

Tham khảo

Liên kết 
 https://web.archive.org/web/20040404182505/http://baikaland.tripod.com/russia/sfo.html
 Hình ảnh

Siberia
Vùng liên bang Phía Nam

Vùng liên bang phía nam (tiếng Nga: Ю́жный федера́льный о́круг, Yuzhny federalny okrug) là một trong 8 vùng liên bang của Nga. Dân số vùng là 22,907,141 người (57% dân thành thị) với diện tích 589,200 km². Thành phố lớn nhất của vùng này là Krasnodar. Ngày 19 tháng 1 năm 2010, vùng liên bang này được chia làm đôi, phần phía nam trở thành Vùng liên bang Bắc Kavkaz.

Vùng liên bang phía nam từng được gọi là Vùng liên bang Bắc Kavkaz khi được thành lập tháng 5 năm 2000 nhưng sau đó được đổi tên vì lý do chính trị.

Các chủ thể liên bang

Ghi chú

Liên kết
 Official site: Federal Cadaster Center of Russia — Administrative maps of Russia (legends in Russian) 
 https://web.archive.org/web/20040404184031/http://baikaland.tripod.com/russia/yufo.html
 Southern Federal District 
 News and events of Russian South 

Địa lý Nam Nga
Nam
Vùng liên bang Ural

Vùng liên bang Ural (tiếng Nga: Ура́льский федера́льный о́круг, Uralsky federalny okrug) là một trong 8 vùng liên bang của Nga. Vùng liên bang này được thành lập vào ngày 13 tháng 5 năm 2000 theo sắc lệnh của tổng thống Nga. Vùng liên bang này nằm phần lớn trên và phía đông dãy núi Ural. Trung tâm hành chính là Yekaterinburg.

Các chủ thể liên bang 
</div>

Tham khảo
Vùng liên bang Volga

Vùng liên bang Volga (Privolzhsky) (tiếng Nga: Приво́лжский федера́льный о́круг, Privolzhsky federalny okrug) là một trong 8 vùng liên bang của Nga. Vùng này hình thành phần phía đông nam lãnh thổ châu Âu của nước Nga (phía nam giáp Kazakhstan). Dân số vùng là 29,899,699 người theo điều tra dân số năm 2010. Diện tích vùng là 1.038.000 km². GDP cả vùng là 229 tỷ USD. Cả vùng gồm 14 chủ thể liên bang. Năm chủ thể liên bang ở phần phía bắc của vùng liên bang Volga thuộc Vùng kinh tế Volga-Vyatka. Năm chủ thể ở phía nam thuộc Vùng kinh tế Povolzhsky cùng với ba chủ thể của Vùng liên bang Phía Nam. Bốn chủ thể ở phía đông lại thuộc Vùng kinh tế Ural.

Các chủ thể liên bang

Tham khảo
Nguyễn Văn Hùng (võ sĩ Pencak silat)

Nguyễn Văn Hùng là một võ sĩ Pencak silat của Việt Nam, thi đấu ở nội dung đối kháng.

Nguyễn Văn Hùng quê ở xã Đông Minh, huyện Đông Sơn (nay là phường Đông Sơn) thuộc tỉnh Thanh Hóa.

Thành tích
Trong sự nghiệp thi đấu, Nguyễn Văn Hùng đã 3 lần vô địch thế giới môn pencak silat. Đặc biệt, tại giải Vô địch Pencak Silat thế giới năm 2007, Nguyễn Văn Hùng với tư cách huấn luyện viên kiêm vận động viên đã giành được huy chương vàng.

Tại SEA Games, Nguyễn Văn Hùng là nhà vô địch liên tiếp 4 kỳ SEA Games 20, 21, 22 và 23. Tại các kì SEA Games mới tham gia, Nguyễn Văn Hùng thi đấu ở các hạng cân 80 kg và 85 kg, tại SEA Games 23, anh thi đấu ở hạng cân 90 kg.

Ngoài ra, Nguyễn Văn Hùng còn giành được thành tích cao ở nhiều đại hội thể thao khác như huy chương vàng hạng cân 85 kg tại giải pencak silat châu Á - Thái Bình Dương năm 2002.

Thông tin bên lề
Hệ thống thi đấu Pencak silat thế giới gồm 4 giải đấu chính thức thuộc Liên đoàn Pencak silat quốc tế: Giải vô địch thế giới, Giải châu Á-Thái Bình Dương, Giải trẻ thế giới và Giải Đông Nam Á

Tham khảo

Pencak silat
Võ sĩ Việt Nam
Người Thanh Hóa
Vùng liên bang Bắc Kavkaz

Vùng liên bang Bắc Kavkaz (tiếng Nga: Се́веро-Кавка́зский федера́льный о́круг, Severo-Kavkazsky federalny okrug) là một trong 8 vùng liên bang của Nga. Vùng này nằm ở phần cực tây nam của Nga và thuộc vùng địa lý Bắc Kavkaz. Vùng này được tách ra từ Vùng liên bang Phía Nam vào ngày 19 tháng 1 năm 2010.
Dân số của vùng là 8.933.889 người theo điều tra dân số năm 2002, diện tích là 170.700 km². Trung tâm hành chính của vùng liên bang là thành phố Pyatigorsk.

Về kinh tế, toàn bộ Vùng liên bang Bắc Kavkaz nằm trong Vùng kinh tế Bắc Kavkaz.

Về quân sự, Vùng liên bang Bắc Kavkaz cùng với Vùng liên bang Phía Nam do Quân khu Nam của Lực lượng vũ trang Liên bang Nga trấn thủ.

Các chủ thể liên bang

Ghi chú 

Địa lý Nam Nga
Bắc Kavkaz
Kavkaz

Kavkaz (tiếng Armenia: Կովկաս, tiếng Azerbaijan: Qafqaz, tiếng Gruzia: კავკასია (K'avk'asia), tiếng Nga: Кавка́з, tiếng Adygea: Къэфкъас, tiếng Ossetia: Кавказ, tiếng Chechnya: Кавказ) là một khu vực địa lý nằm ở biên giới giữa châu Á và châu Âu, chủ yếu là trên lãnh thổ Gruzia, Azerbaijan, Armenia và một phần ở Nam Nga. Nơi đây có dãy núi Kavkaz, bao gồm ngọn núi cao nhất châu Âu là núi Elbrus.

Phần Bắc Kavkaz bao gồm:
 Chechnya, Ingushetia, Dagestan, Adygea, Kabardino-Balkaria, Karachay-Cherkessia, Bắc Ossetia, Vùng Krasnodar, Vùng Stavropol

Phần Nam Kavkaz bao gồm: 
 Gruzia (bao gồm cả khu vực Abkhazia và Nam Ossetia có tranh chấp)
 Armenia
 Azerbaijan (bao gồm cả Nagorno-Karabakh có tranh chấp)

Địa chính trị 

Phần phía bắc của vùng Caucasus được gọi là Ciscaucasus và phần phía nam là Transcaucasus.
Ciscaucasus chứa phần lớn hơn của vùng núi Đại Caucasus, còn được gọi là núi Caucasus chính. Nó bao gồm Tây Nam nước Nga và các vùng phía bắc của Gruzia và Azerbaijan.

Vùng Transcaucas nằm phía Bắc giáp Nga, phía Tây giáp biển Đen và Thổ Nhĩ Kỳ, phía đông là biển Caspian, và phía nam của Iran. Nó bao gồm dãy núi Caucasus và các vùng đất thấp xung quanh. Tất cả Armenia, Azerbaijan (trừ phần phía bắc) và Gruzia (không bao gồm các phần phía Bắc) nằm ở Nam Caucasus.

Dãy núi Caucasus chính được xem là đường phân chia giữa châu Á và châu Âu. Đỉnh cao nhất ở vùng Caucasus là núi Elbrus (5.642 m) ở Tây Ciscaucas ở Nga, và thường được coi là điểm cao nhất ở châu Âu.

Caucasus là một trong những vùng ngôn ngữ và văn hoá đa dạng nhất trên Trái Đất. Các quốc gia bao gồm Caucasus ngày nay là các nước hậu Xô viết của Gruzia (gồm Adjara), Armenia và Azerbaijan (bao gồm cả Nakhchivan). Ba lãnh thổ trong khu vực đòi độc lập nhưng chỉ được công nhận bởi một số ít các quốc gia độc lập: Nagorno-Karabakh, Abkhazia và Nam Ossetia. Abkhazia và Nam Ossetia được đa số các quốc gia độc lập công nhận là một phần của Gruzia, và Nagorno-Karabakh được công nhận là một phần của Azerbaijan. Các đơn vị của Nga bao gồm Krasnodar Krai, Stavropol Krai, và các nước cộng hòa tự trị Adygea, Karachay-Cherkessia, Kabardino-Balkaria, Bắc Ossetia, Ingushetia, Chechnya và Dagestan.

Liên kết 

Ethnographic map of Caucasus
Information for travellers and others about Caucasus and Georgia
 (Caucasian Review of International Affairs - an academic journal on the South Caucasus)
BBC News: North Caucasus at a glance, 8 tháng 9 năm 2005
United Nations Environment Programme map: Landcover of the Caucasus
United Nations Environment Programme map: Population density of the Caucasus
Caucasus and Iran  entry in Encyclopaedia Iranica
University of Turin-Observatory on Caucasus 
MA in Black Sea Cultural Studies. International Hellenic University-School of Humanities
Circassians Caucasus Web (Turkish) 

Tây Á
Vùng của châu Á
Vùng của châu Âu
Đông Âu
Dãy núi châu Âu
Chiến tranh Anh–Pháp

Trong lịch sử thế giới, Vương quốc Anh và Pháp đã nhiều lần tuyên chiến với nhau. Những cuộc chiến tranh giữa Anh và Pháp bao gồm:
 
 Chiến tranh Anh-Pháp (1202-1214): Cuộc chiến tranh giữa Vương triều Capetian của Pháp và nhà Plantagenet của Anh Quốc, kết thúc với trận chiến Bouvines.
 Chiến tranh Trăm Năm (1337-1453)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1475)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1488)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1489-1492)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1512-1514) (một phần của Chiến tranh Liên minh Cambrai)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1522-1526) (một phần của cuộc chiến tại Ý 1521-1526)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1542-1546) (một phần của cuộc chiến tại Ý 1542–1546)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1549-1550)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1557-1559) (một phần của cuộc chiến tại Ý 1551-1559)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1627-1629) (một phần của cuộc Chiến tranh Ba mươi năm)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1666-1667) (một hậu quả nhỏ của cuộc Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ hai)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1689-1697) (một phần của cuộc Chiến tranh Chín năm)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1702-1713) (một phần của cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1744-1748) (một phần của cuộc Chiến tranh Kế vị Áo)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1756-1763) (một phần của cuộc Chiến tranh Bảy năm)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1778-1783) (một phần của cuộc Cách mạng Mỹ)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1793-1802) (một phần của cuộc Cách mạng Pháp)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1803-1814) (một phần của Những cuộc chiến tranh Napoléon, xem chi tiết tại bài Chiến tranh Bán đảo)
 Chiến tranh Anh-Pháp (1815) (một phần của Những cuộc chiến tranh Napoléon, xem chi tiết tại bài Vương triều Một trăm ngày). Một số sử gia gọi các cuộc chiến tranh Anh-Pháp từ năm 1689 cho đến năm 1815 là Chiến tranh Một trăm năm lần thứ hai.
 Chiến tranh Anh-Pháp (1941-1942) (một phần của trận Địa Trung Hải trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai)
Chiến tranh Ba Lan-Ottoman

Trong lịch sử châu Âu, chiến tranh đã nhiều lần nổ ra giữa Liên bang Ba Lan-Litva và Đế quốc Ottoman. Những cộc chiến tranh ấy bao gồm:
Cuộc chinh phạt Moldavia của Jan Olbracht (1497) và quân Ottoman đáp trả bằng một cuộc chinh phạt vào năm sau
Những cuộc chiến tranh Moldavia của Ba Lan - một thời đại gần như chiến tranh liên miên, kế từ cuối thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 17. Cuộc chiến kết thúc với:
Chiến tranh Ba Lan-Ottoman (1620–1621) (hay Chiến tranh Ba Lan-Ottoman lần thứ nhất)
Chiến tranh Ba Lan-Ottoman (1633–1634)
Chiến tranh Ba Lan-Cossack-Tatar (1666–1671)
Một phần của cuộc Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ
Chiến tranh Ba Lan–Ottoman (1672–1676) (Hay Chiến tranh Ba Lan-Ottoman lần thứ hai)
Chiến tranh Ba Lan-Ottoman (1683–1699) (hay Chiến tranh Ba Lan-Ottoman lần thứ hai)

Thiết lập chỉ số
Lộc Thủy, Lệ Thủy

Lộc Thủy là một xã cũ thuộc huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Lộc Thủy cách thị trấn Kiến Giang 4 km về phía bắc, có vị trí địa lý: 
Phía tây và phía nam giáp xã An Thủy
Phía đông và đông nam giáp xã Phong Thủy
Phía bắc và đông bắc giáp xã Hồng Thủy.

Xã Lộc Thủy có diện tích 7,75 km², dân số năm 2019 là 3.964 người, mật độ dân số đạt 512 người/km².

Hành chính
Xã Lộc Thủy được chia thành 2 thôn: An Xá, Tuy Lộc với tổng cộng 11 xóm.

Kinh tế - Xã hội 
Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Đặc sản địa phương có rượu Tuy Lộc.
Nơi giao lưu buôn bán có chợ Hôm.

Nơi đây là nơi đi qua của ĐT.564 (hay còn gọi là Đường Đại tướng Võ Nguyên Giáp)

Danh nhân 
Đây là quê hương của đại tướng Võ Nguyên Giáp (làng An Xá). Hiện nay ngôi nhà của đại tướng Võ Nguyên Giáp là nhà lưu niệm.

Làng Tuy Lộc còn là quê hương của tiến sỹ Dương Văn An.

Chú thích

Tham khảo
Quần đảo Tân Siberia

Quần đảo Tân Siberi () là một quần đảo ở miền viễn Bắc của Nga, ở phía bắc của bờ biển Đông Siberia giữa biển Laptev và biển Đông Siberi, bắc Cộng hòa Sakha (Yakutia).

Tham khảo

Liên kết 
 New Siberian Islands  - aerial photographs of these islands.
 Location of Nanosnyy

Đảo của Siberia
Quần đảo biển Laptev
Quần đảo biển Đông Siberia
Đảo không người ở Nga
Quần đảo Cộng hòa Sakha
Pisa

Pisa  (; ) là thành phố của Tuscany, Trung Ý, nằm ở hữu ngạn cửa sông River Arno đổ ra biển Ligure. Nó là thành phố tỉnh lỵ của Tỉnh Pisa.
Thành phố tọa lạc hai bên bờ sông Arno ngay trước khi nó đổ vào biển Liguria. Đây là tỉnh lỵ của tỉnh Pisa. Mặc dù Pisa được biết đến trên toàn thế giới với tháp nghiêng của nó (tháp chuông của nhà thờ lớn của thành phố), thành phố có hơn 91.104 cư dân (khoảng 200.000 dân trong khu vực đô thị) chứa hơn 20 nhà thờ lịch sử khác, một số lâu đài thời trung cổ và nhiều cây cầu khác nhau trên khắp Arno. Phần lớn kiến trúc của thành phố được tài trợ từ lịch sử của nó như là một trong những nước cộng hòa hàng hải của Italia.

Thành phố này cũng là trụ sở của Đại học Pisa, được thành lập từ thế kỷ 12. Ngoài ra còn có Scuola Normale Superiore di Pisa, do Napoleon thành lập vào năm 1810, và nhánh của nó, trường  Sant'Anna School of Advanced Studies. Những trường nổi tiếng về nghiên cứu sau đại học tốt nhất ở Ý.

Thể thao

Bóng đá 
Bóng đá là môn thể thao số 1 ở Pisa. Thành phố có Câu lạc bộ bóng đá Pisa SC, vừa được thăng hạng lên Seria A lần đầu tiên sau 34 năm chờ đợi. Trong quá khứ, Câu lạc bộ đã có thời gian thi đấu đỉnh cao trong suốt những năm 1980 và 1990, với sự góp mặt của nhiều cầu thủ đẳng cấp thế giới như Diego Simeone, Christian Vieri và Dunga trong giai đoạn này. Câu lạc bộ thi đấu tại sân Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani, được khánh thành vào năm 1919 và có sức chứa 25.000 chỗ ngồi.

Bắn súng 
Bắn súng là một trong những môn thể thao đầu tiên có hiệp hội riêng ở Pisa. Hiệp hội Bắn súng Pisa (Società del Tiro a Segno di Pisa) được thành lập vào ngày 9 tháng 7 năm 1862. Vào năm 1885, họ đã có được sân tập riêng. Trường bắn này gần như bị phá hủy hoàn toàn trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Official site of the Pisa Tourist Board 
Official site of the Municipality of Pisa, including webcams
CNR - National Research Council

Đô thị tỉnh Pisa
Thành phố và thị trấn ở Toscana
Thành phố ven biển Toscana
Liguria

Liguria (,  [liˈgyːrja]) là một vùng ven biển miền tây bắc Ý; thủ phủ vùng là Genoa. Đây là một điểm đến nổi tiếng với khách du lịch vì những bãi biển, thị trấn và nền ẩm thực của nó.

Địa lý

Liguria giáp với Pháp (Provence-Alpes-Côte d'Azur) về phía tây, Piedmont về phía bắc, Emilia-Romagna và Toscana về phía đông. Ngoài khơi là biển Liguria. Vùng đất hẹp này có cả biển và núi (dãy Alps và Appennini). Một vài ngọn núi cao trên , điểm cao nhất là đỉnh núi Monte Saccarello ().

Lãnh thổ vùng kéo dài theo hình vòng cung từ Ventimiglia đến La Spezia.  là núi/núi cao (65% tổng diện tích) và  là đồi (35%). Các khu bảo tồn tự nhiên chiếm 12% diện tích toàn vùng, tức . Chúng gồm một khu bảo tồn quốc gia, sáu vườn tự nhiên lớn, hai vườn nhỏ và sáu khu bảo tồn tự nhiên.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Official Region website 
 Map of Webcams in Liguria 

Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng của Ý
Vùng rượu vang Ý
Lazio

Lazio (; ) là một vùng của Ý, tọa lạc tại miền Trung đất nước. Với gần 5,9 triệu dân và GDP hơn 170 tỷ €, Lazio là vùng đông dân thứ nhì của Ý (có dân số xấp xỉ của Campania), và có nền kinh tế lớn thứ nhì đất nước. Thủ phủ vùng là Roma, cũng là thủ đô và thành phố lớn thứ ba của Ý.

Lazio có diện tích đất liền  và giáp với Toscana, Umbria, và Marche về phía bắc, Abruzzo và Molise về phía đông, Campania về phía nam, và biển Tyrrhenus về phía tây. Địa hình vùng bằng phẳng hoặc đồi, với núi thấp ở miền đông và nam.

Phân cấp hành chính 
Lazio được chia thành bốn tỉnh và một thành phố trung tâm:

Chú thích

Liên kết ngoài 

 Official Site of the Regione Lazio 
 

Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng của Ý
Calabria

Calabria (;  ' ()  trong tiếng Hy Lạp, ' trong tiếng Arbëresh), thời cổ đại gọi là Bruttium, là một vùng ở Nam Ý. Nó thường được xem là phần "mũi" của chiếc "ủng" bán đảo Ý.

Thủ phủ của Calabria là Catanzaro. Thành phố đông dân nhất, và nơi đặt Hội đồng vùng Calabria, Reggio Calabria tại tỉnh Reggio Calabria. Vùng này giáp với Basilicata về phía bắc, biển Tyrrhenum về phía tây, và biển Ionia về phía đông. Calabria rộng khoảng  và dân số khoảng 2 triệu người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Calabria's History, Culture, Language and Genealogy
 Official Region homepage 
 Living in Calabria - A Guide 
 Calabria Property Website 
 Official Region tourist information 
 Web Portal of Calabria in the World 
 KALìt Calabria in testa! 
 The first web portal about Calabria
 A news aggregation website about Calabria
 Youth Association of Locri*
 Postcards from gioia tauro
 History and visit to art cities of Calabria

Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng của Ý
Vùng rượu vang Ý
Bán đảo Ý
*
Tiếng Belarus

Tiếng Belarus ( '' ) là ngôn ngữ đồng chính thức của Belarus (cùng với tiếng Nga), và được nói ở một số quốc gia khác, chủ yếu là Nga, Ukraina, và Ba Lan.

Tiếng Belarus là một ngôn ngữ Đông Slav và chia sẻ nhiều đặc điểm ngữ pháp và từ vựng với các ngôn ngữ khác chung nhóm. Ở chừng mực nào đó, người nói tiếng Nga hay tiếng Ukraina và người nói tiếng Belarus có thể thông hiểu lẫn nhau. Tiếng Belarus cổ (thế kỷ 14-17) là một hậu duệ của tiếng Đông Slav cổ (thế kỷ 10-13).

Theo thống kê 1999, tiếng Belarus là "ngôn ngữ nói tại nhà" của chừng 3.686.000 công dân Belarus (36,7% dân số). Khoảng 6.984.000 (85,6%) người Belarus báo cáo rằng đây là "tiếng mẹ đẻ" của họ. Những người khác cho rằng có 6.715.000 tại Belarus và 9.081.102 trên toàn cầu. Theo thống kê do chính phủ Belarus thực hiện năm 2009, 72% người Belarus nói tiếng Nga tại nhà, nhưng chỉ 11,9% người Belarus nói tiếng Belarus tại nhà. 29,4% người Belarus biết viết, nói và đọc tiếng Belarus, 52,5% chỉ biết đọc và nói.

 Chú thích 

 Đọc thêm 

 Кalita I. V. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, , 2010, 300 s. s. 112–190.
 Mayo P. (1993). "Belorussian." In Comrie B. & Corbett G. (eds.) The Slavonic languages. London & New York: Routledge. p. 887–946. 
 McMillin A. (1980). "Belorussian." In Schenker A. & Stankiewicz E. (eds.) The Slavic literary languages, formation and development. New Haven: Yale Concilium on International and Area Studies. p. 105–117. 
 Wexler P. (1977). A historical phonology of the Belorussian language''. Heidelberg: C. Winter. 
 Pashkievich V. (1974). Fundamental Byelorussian — Беларуская мова. Books 1,2. Toronto.

Liên kết ngoài 

 
 Belarusian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh list appendix)
 English–Belarusian dictionaries, in Lacinka
 Metrica of GDL
 Statutes of GDL
  Belarusian language
 Fundamentals of Modern Belarusian
 Belarusian–English Dictionary from Webster's Online Dictionary – The Rosetta Edition
 English-Belarusian dictionary
 English–Belarusian online dictionary
 Composition of the population of Belarus
 Are The Belarusian And Russian Languages Very Similar?

Nhóm ngôn ngữ Slav Đông
Ngôn ngữ tại Nga
Ngôn ngữ tại Belarus
Ngôn ngữ tại Ukraina
Ngôn ngữ tại Latvia
Ngôn ngữ tại Ba Lan
Ngôn ngữ tại Estonia
Ngôn ngữ tại Litva
Tiếng Rus
Tiếng Belarus
Họ Hươu nai

Họ Hươu nai (Cervidae) là một họ gồm các loài động vật có vú móng guốc chẵn nhai lại. Hai nhóm chính của họ này là Cervinae (mang, nai sừng xám, hươu hoang và hươu đốm) và Capreolinae (tuần lộc, hoẵng và nai sừng tấm). Tuần lộc cái và hươu đực của tất cả các loài (ngoại trừ hươu nước Trung Quốc) mọc và thay gạc mới mỗi năm. Điều này làm cho chúng khác với linh dương có sừng vĩnh viễn, một thành viên của một Họ khác (Họ Trâu bò (Bovidae) trong cùng Bộ guốc chẵn (Artiodactyla).

Hươu xạ (Moschidae) của châu Á và cheo cheo (Tragulidae) của các khu rừng nhiệt đới châu Phi và châu Á là những Họ riêng biệt trong nhánh nhai lại (Ruminantia). Chúng không đặc biệt có họ hàng chặt chẽ với các loài hươu nai trong nhánh Ruminantia.

Hươu xuất hiện trong nền nghệ thuật từ các bức tranh hang động thời Paleolithic trở đi, và chúng xuất hiện trong thần thoại, tôn giáo và văn học trong suốt lịch sử của con người, cũng như trong huy hiệu. Tầm quan trọng kinh tế của chúng bao gồm việc sử dụng thịt của chúng làm nguồn thức ăn, da lông của chúng làm thảm, và gạc của chúng làm tay cầm dao. Việc săn bắn hươu đã là một hoạt động phổ biến ít nhất từ thời Trung cổ, và vẫn là một nguồn tài nguyên cho nhiều gia đình ngày này.

Môi trường sinh thái 
Môi trường sống của chúng là những trảng cỏ, rừng thưa có nhiều cây, cỏ non. Ban ngày nai thường tìm nơi nên tĩnh, kín đáo và an toàn để ngủ, nghỉ. Ban đêm tìm kiếm thức ăn và những hoạt động khác.

Phân loại 
Họ Hươu nai có ít nhất 90 loài; danh sách các chi dưới đây dựa trên một số nghiên cứu phân tử và phát sinh chủng loài của Elisabeth Vrba, Colin Groves và Peter Grubb và một số tác giả khác. Lưu ý rằng các thuật ngữ chỉ ra nguồn gốc của các nhóm, chứ không phải là phân bố hiện tại của nhóm. Chẳng hạn, hươu nước là loài có nguồn gốc Tân thế giới nhưng ngày nay chỉ còn tại Trung Quốc và Triều Tiên. Họ Cervidae được tổ chức như sau:
 Bộ Guốc chẵn Artiodactyla
 Phân bộ Ruminantia
 Họ Hươu nai Cervidae

 Phân họ Capreolinae (Hươu Tân thế giới)
 Chi Alces - nai sừng tấm
 Chi Blastocerus
 Chi Capreolus
 Chi Hippocamelus
 Chi Mazama
 Chi Odocoileus
 Chi Ozotoceros
 Chi Pudu
 Chi Rangifer - tuần lộc
 Phân họ Cervinae (Hươu Cựu thế giới)
 Chi Axis
 Chi Cervus - hươu
 Chi Dama
 Chi Elaphodus
 Chi Elaphurus
 Chi Przewalskium
 Chi Rucervus
 Chi Rusa
 Phân họ Hydropotinae 
 Chi Hydropotes
 Phân họ Muntiacinae
 Chi Elaphodus
 Chi Muntiacus'' - mang

Huy hiệu

Hình ảnh

Xem thêm 
 Hươu xạ

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Family Cervidae at the Animal Diversity Web
 Chronic Wasting Disease Information 
 Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Deer 
 

Động vật ăn cỏ
Động vật hoang dã
Polynesia

Polynesia (tiếng Việt: Pô-li-nê-di hay Đa Đảo hay Nam Đảo) là một phân vùng của châu Đại Dương, gồm khoảng trên 1.000 đảo ở phía trung và nam Thái Bình Dương. Dân cư Polynesia có những nét tương đồng về nền văn hoá, ngôn ngữ và tín ngưỡng. Thuật ngữ "Polynesia" được Charles de Brosses, một nhà văn người Pháp, sử dụng lần đầu tiên vào năm 1756, và ban đầu dùng để chỉ tất cả các đảo trên Thái Bình Dương.

Tên gọi
Tên gọi Polynesia trong tiếng Anh (và Polynésie trong tiếng Pháp) xuất phát từ tiếng Hy Lạp: πολύς "polus" nhiều + νῆσος "nēsos" đảo. Thuật ngữ Polynesia được Charles de Brosses, một nhà văn người Pháp, sử dụng lần đầu tiên vào năm 1756, và ban đầu dùng để chỉ tất cả các đảo trên Thái Bình Dương.

Các vùng lãnh thổ chính

Quần đảo Lau, Quần đảo Phoenix và Quần đảo Line, hầu hết trong số đó là một phần của Kiribati, không có khu định cư vĩnh viễn cho đến khi là thuộc địa Châu Âu, nhưng đôi khi cũng được coi là bên trong tam giác Polynesia.

Chú thích

Tham khảo
 
 Finney, Ben R (1976). New, Non-Armchair Research. In Ben R. Finney (1963), Pacific Navigation and Voyaging, The Polynesian Society Inc.
 Finney, Ben R (1976) (editor). Pacific Navigation and Voyaging, The Polynesian Society Inc.
 
 Lewis, David (1976), A Return Voyage Between Puluwat and Saipan Using Micronesian Navigational Techniques. In Ben R. Finney (1963), Pacific Navigation and Voyaging, The Polynesian Society Inc.
 Sharp, Andrew (1963). Ancient Voyagers in Polynesia, Longman Paul Ltd.
 Kayser, M., Brauer, S., Weiss, G., Underhill, P. A., Roewer, L., Schiefenhšfel, W., and Stoneking, M. (2000). Melanesian Origin of Polynesian Y Chromosomes Current Biology, 2000, volume 10, pages 1237–1246
 Kayser, M., Brauer, S., Weiss, G., Underhill, P. A., Roewer, L., Schiefenhšfel, W., and Stoneking, M. (2000). Melanesian Origin of Polynesian Y Chromosomes (correction Current Biology, 2000, volume 11, pages 1–2

Liên kết ngoài

Interview with David Lewis
Obituary: David Henry Lewis—including how he came to rediscover Pacific Ocean navigation methods

Các đảo ở châu Đại Dương
Địa lý châu Đại Dương
Friuli-Venezia Giulia

Friuli-Venezia Giulia (, , ) là một trong 20 vùng hành chính và là một trong năm vùng tự trị của Ý, thủ phủ là Trieste. Nó nằm ở cực đông bắc nước Ý, có diện tích 7,856 km² và có khoảng 1,2 triệu dân cư.

Một vùng dẫn ra biển cho nhiều nước Trung Âu, khu vực này nằm trong các tuyến đường giao thông chính giữa phía đông và phía tây của miền nam châu Âu. Nó bao gồm khu vực lịch sử, địa lý của Friuli và một phần nhỏ của vùng lịch sử của Venezia Giulia, mỗi vùng đều có lịch sử, truyền thống và bản sắc riêng biệt của nó. Tên của khu vực được viết Friuli-Venezia Giulia cho đến năm 2001, sau đó với một sửa đổi của điều 116 của hiến pháp Ý, tên chính thức của nó là Friuli Venezia Giulia.

Phân chia hành chính
Friuli–Venezia Giulia được chia ra làm 4 tỉnh:

Họ 
Hai mươi họ phổ biến nhất trong vùng Friuli–Venezia Giulia.

 
 1. Rossi
 2. Furlan
 3. Moro
 4. Fabbro
 5. Visintin
 6. Trevisan
 7. Mauro
 8. Zuliani
 9. Fabris
 10. Basso

 11. Santarossa
 12. Beltrame
 13. Degano
 14. Venier
 15. Martin
 16. Romano
 17. Corazza
 18. Colussi
 19. Benedetti
 20. Bortolin

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Official site of the Autonomous Region of Friuli–Venezia Giulia 
 Official site of the Autonomous Region of Friuli–Venezia Giulia 
 fvg.INFO 
 Map of Friuli–Venezia Giulia 
 
 Airport of Friuli–Venezia Giulia
 

Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng của Ý
Vùng tự trị của Ý
Aquilifer

Aquilifer là một quân nhân mang biểu trưng cấp cao, phụ trách việc giữ biểu trưng đại bàng (Aquilum) của một Quân đoàn La Mã. Tên gọi này xuất phát từ loại biểu trưng anh ta mang: "Aquila", tiếng La-tinh có nghĩa là "đại bàng". Đây là loại biểu trưng được sử dụng phổ biến từ năm 104 TCN. Trước đó, biểu tượng chó sói, lợn rừng, bò rừng và ngựa cũng được sử dụng. Biểu trưng Aquilum là tài sản quan trọng nhất của một quân đoàn, tượng trưng cho danh dự, lòng trung thành, vinh quang và truyền thống của họ. Việc đánh mất nó được coi là một sự ô nhục không thể chấp nhận được đối với toàn thể quân nhân Quân đoàn.

Đại bàng trên biểu trưng Aquilum về cơ bản đều theo một motif chung: là một bức tượng đại bàng dang rộng đôi cánh, được một vòng nguyệt quế bao quanh. Bức tượng được đặt trên một đế hình thang hẹp, đế này gắn với một cây gậy.

Vị trí của Aquilifer trong bậc thang chức vụ phù hợp với uy tín rất lớn của vai trò phải đảm nhiệm: ngay dưới centurio và trên optio, là quân nhân lương bậc 2. Không giống như quân nhân mang biểu trưng khác (như signifer), aquilifer có lẽ không mang bộ lông động vật trên mũ, thay vào đó họ để đầu trần (không có bằng chứng lịch sử cho thấy aquilifer mang mũ giáp hay bất cứ loại mũ mạo nào). Quân nhân này được mô tả là mang theo một tấm khiên tròn nhỏ gọi là parma. Có thể tấm khiên được đeo hẳn lên cánh tay trái vì anh ta vừa phải cầm kiếm chiến đấu (bên tay phải), vừa phải mang biểu trưng Aquilum bên tay trái.

Xem thêm 
Quân nhân mang biểu trưng đơn vị:
 signiferi
 Signifer 
 Imaginifer 
 Duplicarius
 Vexillarius 
 Draconarius

Tham khảo

Quân hàm
Đế quốc La Mã
Danh hiệu La Mã
Pichilemu

Pichilemu (), trước đây là Pichilemo, là thành phố duyên hải ở miền trung Chile. Pichilemu là thủ phủ của tỉnh Cardenal Caro,. Pichilemu được thành lập ngày 22 tháng 12 năm 1891.

Chú thích

Đọc thêm 

 
 
 
 
 
  — Available at Spanish Wikisource

Liên kết ngoài 
 Official website 
 Official Cahuil website  
 News site of Pichilemu 

Bãi biển Chile
Thành phố của Chile
Castilla và León

Castilla và León (, ; tiếng León: ' ;  ) là một cộng đồng tự trị ở phía tây bắc của Tây Ban Nha, giáp biên giới với các vùng Norte và Centro của Bồ Đào Nha. Nó được hợp nhất năm 1983 từ khu vực lịch sử Castilla cổ (') và León. Castilla và León là cộng đồng tự trị lớn nhất của Tây Ban Nha và khu vực lớn thứ ba của Liên minh châu Âu, với diện tích  và dân số chính thức khoảng 2,5 triệu (2011).

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Cortes de Castilla y León (Regional Parliament) (in Spanish)
 Junta de Castilla y León (Regional Government) (Mostly in Spanish)
 Consejo Consultivo de Castilla y León  (in Spanish)
 The Cortes of Castile-León, Joseph F. O'Callaghan (historical)
 Tourist Information

Castile

Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng hành chính Tây Ban Nha
Tra đỏ

Cây tra đỏ hay tra, tra bông đỏ, tra lồng đèn, có danh pháp hai phần là Kleinhovia hospita (đồng nghĩa: Kleinhovia serrata Blanco, Grewia meyeniana Walp.), là một loài cây xanh nhiệt đới có nguồn gốc từ các nước châu Á nhiệt đới như Indonesia, Malaysia.

Kleinhovia hospita là loài duy nhất của chi Tra đỏ (Kleinhovia).

Chi này đã được APG III đưa vào phân họ Byttnerioideae.

Tra đỏ có lá hình tim, hoa màu trắng hồng, trái hình túi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài 

H
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Đài Loan
Thực vật Fiji
Thực vật Indonesia
Thực vật Myanmar
Thực vật Papua New Guinea
Thực vật Philippines
Thực vật Polynésie thuộc Pháp
Thực vật Samoa
M
Thực vật Queensland
Thực vật Thái Lan
Cây thuốc
Thực vật Trung Quốc
Phân họ Trôm leo
Thực vật Samoa thuộc Mỹ
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Chi cẩm quỳ đơn loài
Cây Trung Quốc
Cây Fiji
Cây Đài Loan
Vinaxuki

Vinaxuki là một nhãn hiệu ô tô của Công ty Cổ phần Ô tô Xuân Kiên. Nhãn hiệu này được giới thiệu lần đầu vào tháng 9 năm 2005. Cho đến nay, các sản phẩm mang nhãn hiệu Vinaxuki bao gồm: một loại xe bán tải, hai loại xe tải thùng loại nhỏ tải trọng dưới 1 tấn, bảy loại xe tải tự đổ trọng tải từ 1 đến 7 tấn. Cũng nhãn hiệu Vinaxuki, loại xe mini compact 5 chỗ sẽ được tung ra thị trường vào cuối năm 2010. Loại xe này sẽ sử dụng động cơ do Mitsubishi Motors chế tạo có dung tích dưới 2000 cc. Loại xe đa dụng 7 chỗ dự kiến sẽ được tung ra thị trường từ năm 2011. Các loại xe nhãn hiệu Vinaxuki đều được chính công ty Xuân Kiên thiết kế và chế tạo với sự trợ giúp của chuyên gia Nhật Bản trên cơ sở linh kiện nhập khẩu và linh kiện sản xuất trong nước.

Công ty Cổ phần Ô tô Xuân Kiên là một công ty 100% vốn trong nước. Ngoài nhãn hiệu Vinaxuki, công ty còn lắp ráp các nhãn hiệu xe của nước ngoài như Jinbei, Songhuajiang, Hafei của Trung Quốc, v.v...

Dù dẫn đầu thị trường xe tải nhẹ giai đoạn 2006-2009, doanh nghiệp sụp đổ sau khi theo đuổi dự án xe con không thành công, gánh khoản nợ hàng nghìn tỷ đồng, dẫn đến việc bán tài sản và dừng hoạt động.

Tham khảo

Xe phân loại theo nhãn hiệu
Ô tô Việt Nam
Công ty sản xuất xe hơi Việt Nam
Công nghiệp ô tô
Công nghiệp Việt Nam
Lịch sử Việt Nam
Nhãn hiệu Việt Nam
Imaginifer

Imaginifer là quân nhân mang biểu trưng cấp cao trong Quân đội La-mã cổ đại, có vị trí tương đương với Aquilifer. Quân nhân này mang một biểu trưng gọi là imago - hình ảnh ba chiều khuôn mặt của vị Hoàng đế đang trị vì được gò bằng kim loại, gắn trên một cây gậy.

Imaginifer và biểu trưng imago xuất hiện lần đầu tiên dưới vương triều Augustus, khi Hoàng đế được sùng bái và được coi là một bán thần. Sự có mặt của biểu trưng imago trong đội hình tượng trưng cho quyền chỉ huy tối cao của Hoàng đế đối với quân đội, có tác dụng như một lời nhắc nhở rằng họ phải trung thành với ai. Nó luôn đóng một vai trò quan trọng trong mỗi nghi lễ thường niên tuyên thệ trung thành với Hoàng đế.

Mỗi Quân đoàn La-mã có một Imaginifer, luôn phối thuộc với cohors dẫn đầu đội hình Quân đoàn.

Xem thêm
Quân nhân mang biểu trưng đơn vị:
Signiferi
Signifer
Aquilifer 
Duplicarius
Vexillarius 
Draconarius

Tham khảo

Quân hàm La Mã
Đế quốc La Mã
Danh hiệu La Mã
Vũ Duy Chí

Vũ Duy Chí (1604-1678) là quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Vũ Duy Chí là người làng Mộ Trạch, huyện Đường An (nay là huyện Bình Giang, Hải Dương, Việt Nam). Ông là người có tài văn học, theo giúp chúa Trịnh Tạc khi Trịnh Tạc chưa lên ngôi chúa, được kính trọng.

Sau khi Trịnh Tạc lên ngôi, phải đối phó với họ Nguyễn phía nam, họ Mạc phía bắc, Vũ Duy Chí thường theo phò tá với những vai trò trực tiếp hầu cận, chở lương, đốc chiến, lập được nhiều công lao.

Thời Lê Huyền Tông (1663-1671), ông được phong làm Thượng thư bộ Lễ, tước Phương quận công. Năm 1669 ông cùng Trần Đăng Tuyển được vào làm Tham tụng trong phủ chúa Trịnh, được tin cậy.

Ngày tết nguyên đán, chúa Trịnh Tạc có lệnh cho các quan hai ban văn võ sau khi chầu vua Lê xong đều để nguyên phẩm phục sang lạy ở phủ chúa. Ông có ý kiến phản đối:
Nhà chúa xưa nay vẫn một niềm tôn phù hoàng gia. Vậy lễ ngày hôm nay chỉ nên mặc áo thanh cát, không nên vội dùng triều phục, sợ trái chế độ cũ

Ý kiến "phù Lê" thẳng thắn của ông khiến chúa Trịnh phải thôi lệnh mặc triều phục sang phủ chúa.

Năm 1676 thời Lê Hy Tông (1676-1705), ông xin cáo lão về hưu, được gia thăng Thượng thư bộ Lại, Quốc lão thiếu phó. Chúa Trịnh Tạc làm đôi câu đối thêu lên cờ tặng ông:
Nhất đại tông thần Tiêu tướng quốc
Lưỡng triều nguyên lão Triệu Hàn vương

dịch:
Làm quan đầu triều một đời như Tiêu Hà
Làm nguyên lão hai triều như Hàn vương Triệu Phổ.

Năm 1678, ông mất, thọ 75 tuổi, được truy tặng là Thái phó.

Nhận định 
Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:
Ông tính trung hậu, chất phác, ngay thẳng, giữ mình đứng đắn, không a dua

Tham khảo 
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích 

Tể tướng Việt Nam
Người Hải Dương
Tiếng Armenia

Tiếng Armenia (  '') là một ngôn ngữ Ấn-Âu, tiếng mẹ đẻ của người Armenia. Đây là ngôn ngữ chính thức của Armenia. Nó từng được nói trên khắp vùng sơn nguyên Armenia và ngày nay hiện diện tại nhiều nơi có kiều dân Armenia trên thế giới. Tiếng Armenia có hệ chữ viết riêng là bảng chữ cái Armenia được tạo nên năm 405 bởi Mesrop Mashtots.

Tiếng Armenia là một nhánh con độc lập nằm trong hệ ngôn ngữ Ấn-Âu. Nó có một hệ thống ngữ âm phát triển độc lập với các ngôn ngữ khác trong hệ.

Armenia đã là một đất nước đồng nhất ngôn ngữ từ ít nhất thế kỷ 2 TCN. Đây là ngôn ngữ với nền văn học lâu đời, với một bản dịch Kinh Thánh từ thế kỷ 5. Vốn từ vựng được ảnh hưởng bởi các ngôn ngữ Iran, như tiếng Parthia và tiếng Ba Tư, cũng như tiếng Hy Lạp, và tiếng Ả Rập.

 Unicode 

 Tham khảo 

 Thư mục 

 
 

 Đọc thêm 

 Adjarian, Hrachya H. (1909) Classification des dialectes arméniens, par H. Adjarian. Paris: Honoré Champion.
 Clackson, James. 1994. The Linguistic Relationship Between Armenian and Greek. London: Publications of the Philological Society, No 30. (and Oxford: Blackwell Publishing)
 Holst, Jan Henrik (2009) Armenische Studien. Wiesbaden: Harrassowitz.
 Mallory, J. P. (1989) In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth. London: Thames & Hudson.
 
 Vaux, Bert. 1998. The Phonology of Armenian. Oxford: Clarendon Press.
 Vaux, Bert. 2002. "The Armenian dialect of Jerusalem." in Armenians in the Holy Land''. Louvain: Peters.

Liên kết ngoài 

 Armenian Lessons  (free online through the Linguistics Research Center at UT Austin)
 Armenian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh list appendix)
 ARMENIA AND IRAN iv. History, discussion, and the presentation of Iranian influences in Armenian Language over the millennia
 Nayiri.com (Library of Armenian dictionaries)
 dictionaries.arnet.am Collection of Armenian XDXF and Stardict dictionaries
 Grabar (Brief introduction to Classical Armenian also known as Grabar)
 բառարան.հայ – Armenian dictionary

Ngôn ngữ chủ-tân-động
Ngôn ngữ tại Armenia
Ngôn ngữ tại Nga
Ngôn ngữ tại Thổ Nhĩ Kỳ
Ngôn ngữ tại Kazakhstan
Ngôn ngữ tại Iran
Ngôn ngữ tại Liban
Ngôn ngữ tại Azerbaijan
Ngôn ngữ tại Gruzia
Ngôn ngữ tại Kavkaz
Ngôn ngữ tại Síp
Ngữ hệ Ấn-Âu
Tiếng Latvia

Tiếng Latvia (latviešu valoda; ) là ngôn ngữ chính thức của Latvia và là một ngôn ngữ thuộc nhánh phía đông của nhóm ngôn ngữ gốc Balt. Nó cũng đôi khi được gọi là Lettish. Có khoảng 1.400.000 người bản ngữ tiếng Latvia ở Latvia và khoảng 150.000 ở nước ngoài. Ngôn ngữ Latvia có một số lượng tương đối lớn người sử dụng không phải là bản ngữ, không điển hình cho một ngôn ngữ nhỏ. Do chính sách ngôn ngữ ở Latvia, khoảng 30% tổng số dân tộc thiểu số với dân số 924.000 người tại Latvia nói tiếng Latvia. Việc sử dụng ngôn ngữ Latvia trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong Latvia đang ngày một gia tăng.

Latvia là một ngôn ngữ gốc Balt và là liên quan chặt chẽ nhất đến tiếng Litva, mặc dù người nói hai ngôn ngữ này không thể hiểu lẫn nhau.

Tiếng Latvia đầu tiên xuất hiện trong tài liệu in ấn phương Tây trong giữa thế kỷ 16 với việc ấn hành Cầu nguyện của Chúa bằng tiếng Latvia trong Sebastian Münster của Cosmographia Universalis, bằng tiếng La Mã.

Tham khảo 

Nhóm ngôn ngữ gốc Balt

Ngôn ngữ tại Latvia
Ngôn ngữ chủ-động-tân
Tiếng Faroe

Tiếng Faroe (, ) là một ngôn ngữ German Bắc, là ngôn ngữ thứ nhất của khoảng 72.000 người, 45.000 trong đó cư ngụ trên quần đảo Faroe và 23.000 còn lại ở những nơi khác, chủ yếu là Đan Mạch. Đây là một trong năm ngôn ngữ bắt nguồn từ tiếng Tây Bắc Âu cổ, cùng với tiếng Na Uy, tiếng Iceland, và hai ngôn ngữ đã biến mất là tiếng Norn và tiếng Bắc Âu Greenland. Tiếng Faroe và tiếng Iceland, họ hàng gần gũi nhất còn tồn tại của nhau, không thể thông hiểu lẫn nhau khi đối thoại, nhưng văn viết của cả hai khá tương đồng với nhau.

Tham khảo 

Ngôn ngữ tại Đan Mạch
Ngôn ngữ Tây Scandinavia
Ngôn ngữ tại Quần đảo Faroe
Ngôn ngữ chủ-động-tân
Văn hóa Faroe
Tiếng Friuli

Tiếng Friuli hay Friula (' hay, thân mật hơn, ' trong tiếng Friuli, ' trong tiếng Ý, ' trong tiếng Đức, ' trong tiếng Slovene) là một ngôn ngữ Rôman thuộc về nhánh Rhetia-Rôman, được nói tại vùng Friuli tại đông bắc Ý. Tiếng Friuli có khoảng 600.000 người nói, đa phần cũng nói được tiếng Ý. Nó đôi khi cũng được gọi là tiếng Đông Ladin''' vì có cùng nguồn gốc với tiếng Ladin, nhưng, qua nhiều thế kỷ, tiếng Friuli ngày càng trở nên khác biệt dưới ảnh hưởng của những ngôn ngữ lân cận, gồm tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Venetia, và tiếng Slovene.

Tham khảo 

Ngôn ngữ tại Ý
Tiếng Ido

Tiếng Ido (tiếng Anh phát âm: / i ː doʊ /) là một ngôn ngữ nhân tạo đã được tạo ra với mục tiêu trở thành một ngôn ngữ toàn cầu thứ hai cho những người nói những ngôn ngữ khác nhau nhưng dễ học hơn hơn các ngôn ngữ dân tộc. Không giống như tiếng Anh, mà là một ngôn ngữ tự nhiên và là ngôn ngữ thường bất quy tắc, tiếng Ido được thiết kế đặc biệt theo quy tắc ngữ pháp, chính tả, và từ điển, và không có lợi cho một trong những ai có lợi thế cho riêng ai nhờ sự thông thạo ngôn ngữ bản địa. Trong ý nghĩa này, tiếng Ido được phân loại như là một ngôn ngữ phụ trợ quốc tế được tạo ra một cách có ý thức phụ trợ Ngôn ngữ (conIAL). Nhiều dự án cải cách khác xuất hiện sau khi Ido ra đời: ví dụ như Occidental và Novial xuất hiện sau đó nhưng đã từ nhạt dần vào quên lãng. Hiện nay, Ido là một trong ba ngôn ngữ phụ (cùng với Esperanto và Interlingua) có cơ sở người sử dụng và có nền văn học khá lớn.

Tham khảo 

Ngôn ngữ nhân tạo

Esperantido
Ngôn ngữ phụ trợ quốc tế
Novaya Zemlya

Novaya Zemlya (tiếng Nga: Но́вая Земля́, còn được viết là Novaja Zemlja) là một quần đảo thuộc Bắc Băng Dương phía bắc liên bang Nga và nằm tại cực đông bắc châu Âu ở mũi Zhelaniya. Quần đảo này được quản lý bởi tỉnh Arkhangelsk và được gọi là Lãnh thổ đảo Novaya Zemlya. Dân số quần đảo là 3576 người (ước tính năm 2010). Ngoài ra có 100 người Nenets sinh sống ở đây, đây là những người bản địa sống dựa chủ yếu vào đánh bắt cá, săn gấu bắc cực và hải cẩu.

Novaya Zemlya bao gồm hai hòn đảo, được ngăn cách bởi eo biển Matochkin, và một vài đảo nhỏ khác. Hai đảo chính là  Severny (phía bắc) và  Yuzhny (phía nam). Novaya Zemlya ngăn cách biển Barents với biển Kara.

Novaya Zemlya từng là một vùng quân sự nhạy cảm trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, nơi Lực lượng Không quân Liên Xô đóng ở căn cứ không quân Rogachevo ở phần phía nam hòn đảo. Nơi đây được sử dụng cho các hoạt động của máy bay tiêm kích đánh chặn cũng như cung cấp hậu cần cho khu vực thử hạt nhân gần đó. Hòn đảo này là nơi diễn ra vụ nổ Tsar Bomba, vụ nổ bom hạt nhân lớn nhất từng được thực hiện trong lịch sử.

Tham khảo

Liên kết

Selected satellite views of nuclear test site Novaya Zemlya (global security).
Environment, climate change, and history of exploration (Barents' wintering).
Rozenberg Publishers - Climate and glacial history of the Novaya Zemlya Archipelago, Russian Arctic 
Nuclear tests in Novaya Zemlya, International Atomic Energy Agency Department of Nuclear Safety and Security.
 List of islands (Russian language)

Quần đảo của Bắc Băng Dương
Quần đảo tỉnh Arkhangelsk
Đảo không người ở Nga
Địa điểm thử hạt nhân Nga
Đảo biển Barents
Quần đảo biển Kara
Wikipedia tiếng Pháp

Wikipedia tiếng Pháp () là phiên bản tiếng Pháp của Wikipedia, bách khoa toàn thư mở.

Hiện tại phiên bản Wikipedia tiếng Pháp có số bài viết nhiều thứ ba, sau wikipedia tiếng Anh và Wikipedia tiếng Đức, cũng là một trong ba phiên bản có số bài viết trên 1.000.000 bài.

Tham khảo

Tham khảo

 

Pháp
Bách khoa toàn thư trực tuyến
Wikimedia
Bách khoa toàn thư Pháp
Khủng hoảng Kênh đào Suez

Khủng hoảng Kênh đào Suez (tiếng Ả Rập: أزمة السويس - العدوان الثلاثي ʾAzmat al-Sūwais/Al-ʿIdwān al-Thalāthī; tiếng Pháp: Crise du canal de Suez; tiếng Hebrew: מבצע קדש Mivtza' Kadesh "Chiến dịch Kadesh" hay מלחמת סיני Milhemet Sinai, "Chiến tranh Sinai") là một cuộc chiến tranh giữa một bên là liên quân giữa Vương quốc Anh, Pháp, Israel và một bên là Ai Cập bắt đầu từ ngày 29 tháng 10 năm 1956.

Cuộc tấn công diễn ra sau quyết định của Ai Cập về việc quốc hữu hóa kênh đào Suez, sau việc Anh và Hoa Kỳ rút khỏi dự án tài trợ xây dựng Đập Aswan, một động thái đáp trả việc Ai Cập công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trong thời kỳ đỉnh điểm căng thẳng giữa Trung Quốc và Đài Loan.

Liên minh giữa ba quốc gia, đặc biệt là Israel, đã khá thành công trong việc đạt được các mục tiêu quân sự trước mắt, nhưng áp lực từ Hoa Kỳ và Liên Xô tại Liên Hợp Quốc và nhiều nơi đã buộc liên minh này phải rút lui. Anh và Pháp hoàn toàn thất bại với mục tiêu chính trị và chiến lược trong việc kiểm soát Kênh đào Suez, Israel đã đạt được vài mục tiêu, trong đó có việc giành được quyền tự do lưu thông hàng hải qua eo biển Tiran và làm lắng dịu tranh chấp biên giới Ai Cập-Israel thông qua UNEF.

Ghi chú

Liên kết ngoài 

 Israel's Second War of Independence , essay in Azure magazine.
 Sinai Campaign 1956 
 Canada and the Suez Crisis
 tháng 7 năm 2006, BBC, Suez 50 years on
 Suez and the high tide of Arab nationalism International Socialism 112 (2006)
 Detailed report on the Suez campaign by Ground Forces Chief of Staff General Beaufre, French Defense Ministry archive  (French)
 Bodleian Library Suez Crisis Fiftieth anniversary exhibiiton 
 Royal Engineers Museum  - Royal Engineers and Suez 1956
 July 26th speech by Gamal Abdel Nasser  (english translation, original text in Arabic )

Quan hệ quốc tế năm 1956
Lịch sử Đế quốc Anh
Chiếm đóng quân sự của Vương quốc Liên hiệp Anh
Quan hệ quân sự Ai Cập-Vương quốc Liên hiệp Anh
Tiếng Luxembourg

Tiếng Luxembourg (Lëtzebuergesch; tiếng Pháp: Luxembourgeois, tiếng Đức: Luxemburgisch, tiếng Hà Lan: Luxemburgs, tiếng Wallon: Lussimbordjwès), là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ German Tây được nói chủ yếu ở Luxembourg. Có 390.000 người trên thế giới nói tiếng Luxembourg.

Tiếng Luxembourg thuộc nhóm ngôn ngữ Tây Trung Đức của những ngôn ngữ Đức Cao. Tiếng Luxembourg là ngôn ngữ chính thức của Luxembourg và là một trong ba ngôn ngữ hành chính (cùng với Pháp và Đức).

Tiếng Luxembourg cũng được sử dụng tại các bộ phận nhỏ của các nước xung quanh của Bỉ (ở tỉnh Luxembourg gần Arlon), Pháp (ở các bộ phận nhỏ của Lorraine) và Đức (xung quanh Bitburg và Trier). Tại Đức và Lorraine nó chỉ đơn giản được xem là một các phương ngữ địa phương của tiếng Đức. Kể từ khi Thế chiến thứ hai, ngôn ngữ chưa được giảng dạy trong các quốc gia này, với kết quả sử dụng của Luxembourg là phần lớn bị giới hạn ở những người già.

Ngoài ra, ngôn ngữ này còn được nói bởi một vài con cháu của những người nhập cư Luxembourg tại Hoa Kỳ, và nhiều liên quan chặt chẽ được nói của dân tộc Đức dài định cư ở Transilvania, România.

Tham khảo 

Nhóm ngôn ngữ German
Ngôn ngữ tại Pháp
Ngôn ngữ tại Bỉ
Phương ngữ tiếng Đức
Ngôn ngữ Trung Đức
Ngôn ngữ tại Luxembourg
Ngôn ngữ V2
Biểu tượng quốc gia Luxembourg
St. Vith
Arlon
Văn hóa Wallonie
Liège (tỉnh)
Luxembourg (Bỉ)
Tiếng Man

Tiếng Man (tên bản địa  or , phát âm  hay ), cũng được gọi là tiếng Gael Man, là một ngôn ngữ Celt nhánh Goidel của hệ ngôn ngữ Ấn-Âu, về mặt lịch sử từng được nói bởi người Man. Chỉ một thiểu số người trên đảo Man có thể nói lưu loát ngôn ngữ này, nhưng số đông hơn có hiểu biết về nó. Tiếng Man là một phần quan trọng của văn hóa và di sản đảo Man. Dù Ned Maddrell, người cuối cùng nói tiếng Man như tiếng mẹ đẻ, đã mất vào năm 1974, ngôn ngữ này chưa bao ngờ hoàn toàn bị loại bỏ. Nhờ nhiều cố gắng để phục hồi, tiếng Man đã trở nên phổ biến hơn trên đảo, nhiều đài phát thanh, biển thông báo và một trường tiểu học song ngữ đã xuất hiện. Sự phục hồi tiếng Man đạt được là do có tài liệu lưu giữ; ví dụ, Kinh Thánh đã được dịch sang tiếng Man.

Tên gọi

Tên bản địa/nội danh
Trong tiếng Man, nó được gọi là Gaelg hay Gailck, những từ cùng gốc với từ "Gael". Những ngôn ngữ chị em tiếng Ireland và tiếng Gael Scotland dùng lần lượt nội danh Gaeilge (biến thể vùng miền Gaoluinn, Gaedhlag, Gaelge và Gaelic) và Gàidhlig. Như hai tiếng trên, tên ngôn ngữ hay đi cùng với mạo từ xác định: y Ghaelg hayy Ghailck (tiếng Ireland an Ghaeilge, tiếng Scotland a' Ghàidhlig).

Số người nói

Tham khảo

Liên khảo

Ngôn ngữ Goidel
Ngôn ngữ tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Văn hóa Man
Ngôn ngữ động-chủ-tân
Ngôn ngữ Celt bị đe dọa
Tiếng Azerbaijan

Tiếng Azerbaijan hay tiếng Azeri, cũng đôi khi được gọi là tiếng Thổ Azerbaijan hay tiếng Thổ Azeri, là một ngôn ngữ Turk được nói chủ yếu bởi người Azerbaijan, tập trung chủ yếu tại Liên Kavkaz và Azerbaijan thuộc Iran. Ngôn ngữ này có địa vị chính thức tại Azerbaijan và Dagestan (một chủ thể liên bang của Nga) nhưng không có địa vị chính thức tại Azerbaijan thuộc Iran, nơi đa số người Azerbaijan sinh sống. Nó cũng được nói tại những cộng đồng người Azerbaijan tại Gruzia và Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như tại châu Âu và Bắc Mỹ.

Tiếng Azerbaijan là một thành viên của nhánh Oghuz của ngữ hệ Turk. Nó có hai dạng chính, Bắc Azerbaijan (nói tại Cộng hòa Azerbaijan và Nga, dựa trên phương ngữ Shirvan) và Nam Azerbaijan (nói tại Iran, dựa trên phương ngữ Tabriz). Tiếng Azerbaijan có quan hệ gần gũi với tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Qashqai, tiếng Turkmen và tiếng Tatar Krym; chúng có thể thông hiểu lẫn nhau ở mức độ nào đó.

Chữ viết 

Tại Cộng hòa Azerbaijan từ năm 1992 quy định sử dụng Bảng chữ cái Azerbaijan (tiếng Azerbaijan: Azərbaycan lifbası), một bảng chữ Latinh cải biến, cho việc viết tiếng Azerbaijan, thay thế các phiên bản trước dựa trên chữ Cyrill và chữ Ả Rập.

Ở Iran chữ Ả Rập được sử dụng để viết tiếng Azeri. Mặc dù đã có một vài nỗ lực tiêu chuẩn hóa, nhưng chính tả và tập hợp các chữ cái vẫn được sử dụng khác nhau giữa các nhà văn Azeri của Iran, với ít nhất hai nhánh chính, là chính tả được sử dụng bởi tạp chí Behzad Behzadi và Azari, và chính tả được sử dụng bởi tạp chí Varliq, dù cả hai đều xuất bản hàng quý ở Tehran.

Tại Nga vẫn sử dụng chữ Cyrill.

Ghi chú

Tham khảo

Thư mục 

 
 
 
  
 

Ngữ hệ Turk
Ngôn ngữ tại Azerbaijan
Ngôn ngữ tại Thổ Nhĩ Kỳ
Ngôn ngữ tại Nga
Ngôn ngữ chắp dính
Ngôn ngữ tại Iran
Ngôn ngữ tại Gruzia
Ngôn ngữ tại Iraq
Ngôn ngữ tại Kazakhstan
Ngôn ngữ tại Syria