Henri I, Công tước xứ Guise

Henri I de Lorraine, Công tước xứ Guise, Thân vương xứ Joinville, Bá tước xứ Eu (31 tháng 12 năm 1550 – 23 tháng 12 năm 1588), đôi khi được gọi là Le Balafré ('Mặt Sẹo'), là con trai cả của François, Công tước xứ Guise, và Anna d'Este. Ông bà ngoại của ông là Ercole II d'Este, Công tước xứ Ferrara, và Renée của Pháp. Thông qua ông ngoại, ông là hậu duệ của Lucrezia Borgia và Giáo hoàng Alexander VI.

Là một nhân vật chủ chốt trong các cuộc Chiến tranh Tôn giáo ở Pháp, ông là một trong những người được đặt tên cho Cuộc chiến Ba vị vua Henry. Là một đối thủ mạnh mẽ của thái hậu Catherine de' Medici, Henri đã bị ám sát bởi các vệ sĩ của con trai bà, Vua Henry III.

Thời thơ ấu 
Henri sinh ngày 31 tháng 12 năm 1550, là con trai cả của François de Lorraine, công tước xứ Guise, một trong những quý tộc hàng đầu của Pháp, và Anna d'Este, con gái của Công tước xứ Ferrara.  Thời trẻ, ông là bạn với Henry III, vị vua tương lai, và theo yêu cầu của Jacques, Công tước xứ Nemours, ông đã cố gắng thuyết phục vị hoàng tử trẻ bỏ trốn cùng mình vào năm 1561 để gia nhập phe Công giáo cực đoan, điều này khiến cha và chú của ông vô cùng tức giận.  Khi ông 12 tuổi, cha ông, François, bị ám sát và Henri do đó thừa kế các tước hiệu của Công tước là Thống đốc Champagne và Đại Thống lĩnh nước Pháp vào năm 1563.

Gia đình Guise và Guise (từ nay về sau sẽ được gọi như vậy) khao khát trả thù Gaspard II de Coligny, người mà họ cho là chịu trách nhiệm về vụ ám sát.  Do đó, ông và chú của mình là Charles, Hồng y xứ Lorraine, đã cố gắng phô trương sức mạnh khi tiến vào Paris năm 1564, nhưng cuộc tiến vào của họ kết thúc bằng việc cả hai bị bao vây tại nơi ở và buộc phải nhượng bộ.  Khi vào năm 1566, vương triều buộc Charles tại Moulins phải hôn hòa bình với Coligny để chấm dứt mối thù của họ, Guise đã từ chối tham dự.  Ông cũng thách đấu Coligny và Anne de Montmorency, nhưng họ đã từ chối những nỗ lực của ông.

Không còn được chào đón tại triều đình, ông và anh trai mình là Charles, Công tước xứ Mayenne, đã quyết định tham gia cuộc thập tự chinh chống lại Đế chế Ottoman ở Hungary, phục vụ dưới quyền Alfonso II d'Este, với đoàn tùy tùng gồm 350 người.  Vào tháng 9 Năm 1568, ông đến tuổi trưởng thành, đúng lúc Guise trở lại trung tâm chính trường Pháp với việc chú của ông được nhận lại vào Hội đồng Cơ mật.

Bước vào chính trường 
Guise đóng vai trò quân sự tích cực trong cuộc chiến tranh thứ hai và thứ ba của Chiến tranh Tôn giáo Pháp, chiến đấu tại Trận Saint-Denis năm 1567, Trận Jarnac năm 1569 và bảo vệ thành công Poitiers trong cuộc vây hãm của Đô đốc Coligny.  Ông bị thương tại Trận Moncontour.

Năm 1570, cuộc chiến tranh tôn giáo thứ ba kết thúc với Hiệp ước Saint-Germain-en-Laye, một phần trong đó quy định cuộc hôn nhân giữa vua Tin Lành của Navarre (vua tương lai Henry IV) và em gái của nhà vua, Margaret xứ Valois, như một phương tiện để đảm bảo sự ổn định.  Khoảng thời gian này, Guise bắt đầu mối tình lãng mạn với em gái của nhà vua, rõ ràng là với ý định cầu hôn cô, điều này nhanh chóng được biết đến trong triều đình.  Khi phát hiện ra điều này, các anh trai của Margaret là Charles IX và công tước xứ Anjou đã vô cùng tức giận, tấn công Margaret trong cơn thịnh nộ.  Trong khi một số người đề nghị Guise bị trừng phạt bằng cách ám sát, người ta quyết định trục xuất ông khỏi triều đình vì những hành vi không đứng đắn của mình.  Vào ngày 3 tháng 10, ông kết hôn với Catherine xứ Cleves, do đó kế thừa tước hiệu Bá tước xứ Eu từ bà. thừa kế.

Cuộc hôn nhân tháng 8 năm 1572 giữa vua Navarre và Margaret đòi hỏi sự hiện diện của phần lớn giới lãnh đạo Tin Lành ở Paris. Ngay sau đám cưới, Coligny, người đã có chuyến thăm hiếm hoi đến thủ đô nhân dịp này, đã bị bắn vào vai trong một vụ ám sát bất thành. Guise là nghi phạm chính đã ra lệnh thực hiện vụ ám sát, do mối thù lâu năm của ông ta.

Khi tình hình ở Paris xấu đi trong vài ngày tiếp theo, hội đồng hoàng gia đã lên kế hoạch và thực hiện một cuộc loại bỏ có chủ đích giới lãnh đạo Tin Lành ở Paris, điều này sẽ dẫn đến vụ thảm sát Ngày Thánh Bartholomew. Trong vụ thảm sát, Guise đã giám sát vụ giết Coligny, và đã cố gắng nhưng không thành công trong việc bắt giữ một số mục tiêu khác, nhưng ông ta không hài lòng với tình hình leo thang thành một cuộc thảm sát chung, nên đã che chở những người Tin Lành đang chạy trốn trong dinh thự của mình.

Khi các cuộc chiến tranh tôn giáo sau đó lại tiếp diễn, Guise bị thương trong Trận Dormans và sau đó được biết đến, giống như cha mình, với cái tên Le Balafré. Với danh tiếng công chúng lôi cuốn và rực rỡ, ông đã vươn lên tầm anh hùng trong số những người Công giáo hiếu chiến ở Pháp với tư cách là người phản đối Huguenot.

Liên đoàn Công giáo 

Năm 1576, ông thành lập Liên đoàn Công giáo. Mối quan hệ ngày càng xấu đi của ông với vị vua mới, Henry III (trước đây là công tước xứ Anjou) đã tạo ra thêm xung đột, được gọi là Chiến tranh Ba Henry (1584–1588).

Sau khi Francis, Công tước xứ Anjou, em trai của nhà vua, qua đời năm 1584 (khiến vua Navarre, người ủng hộ đạo Tin Lành, trở thành người thừa kế ngai vàng), Guise đã ký kết Hiệp ước Joinville với Philip II của Tây Ban Nha. Hiệp ước này tuyên bố rằng Hồng y de Bourbon sẽ kế vị Vua Henry, thay vì vua Navarre. Henry lúc này đứng về phía Liên đoàn Công giáo (1585), liên đoàn này đã tiến hành chiến tranh với nhiều thắng lợi chống lại phe Tin lành. Guise cử người anh em họ của mình, Charles, Công tước xứ Aumale, lãnh đạo cuộc nổi dậy ở Picardy (điều này cũng có thể hỗ trợ cho sự rút lui của Hạm đội Tây Ban Nha). Lo ngại, Henry ra lệnh cho Guise ở lại Champagne; ông ta bất chấp lệnh của nhà vua và vào ngày 9 tháng 5 năm 1588, Guise tiến vào Paris, đưa cuộc thách thức ngầm của ông ta đối với quyền lực hoàng gia lên đỉnh điểm trong Ngày Dựng Rào và buộc Vua Henry phải bỏ trốn.

Ám sát 

Liên đoàn giờ đây kiểm soát nước Pháp; nhà vua buộc phải nhượng bộ trước các yêu cầu của họ và phong Guise làm Trung tướng Pháp. Nhưng Henry từ chối bị Liên đoàn đối xử như một con rối và quyết định thực hiện một nước đi táo bạo. Vào ngày 22 tháng 12 năm 1588, Guise đã qua đêm với tình nhân hiện tại của mình là Charlotte de Sauve, thành viên tài giỏi và khét tiếng nhất trong nhóm gián điệp nữ của Catherine de' Medici được gọi là "Phi đội bay".  Sáng hôm sau tại Château de Blois, Guise được triệu đến gặp nhà vua và ngay lập tức bị ám sát bởi "Bốn mươi lăm", đội cận vệ của nhà vua, trước sự chứng kiến ​​của Henry.  Em trai của Guise, Louis II, Hồng y Guise, cũng bị ám sát vào ngày hôm sau. Hành động này đã gây ra sự phẫn nộ lớn trong số những người thân và đồng minh còn lại của Guise đến nỗi Henry buộc phải tìm nơi nương náu với vua Navarre. Henry bị ám sát vào năm sau đó bởi Jacques Clément, một đặc vụ của Liên đoàn Công giáo.

Theo Baltasar Gracián trong cuốn A Pocket Mirror for Heroes, người ta từng nói về ông với Henry III rằng: "Thưa bệ hạ, ông ấy làm điều thiện hết lòng: những người không nhận được ảnh hưởng tốt đẹp trực tiếp của ông ấy thì nhận được nó thông qua sự suy ngẫm. Khi hành động không đủ, ông ấy dùng lời nói. Không có đám cưới nào ông ấy không làm cho thêm phần sôi động, không có lễ rửa tội nào ông ấy không làm cha đỡ đầu, không có đám tang nào ông ấy không tham dự. Ông ấy lịch sự, nhân hậu, hào phóng, tôn trọng tất cả và không chê bai ai. Nói tóm lại, ông ấy là một vị vua bằng tình cảm, cũng như Bệ hạ là vua theo luật pháp."

Hậu duệ 
Ông kết hôn vào ngày 4 tháng 10 năm 1570 tại Paris với Catherine xứ Cleves (1548–1633), Nữ bá tước xứ Eu,  người mà ông có mười bốn người con:

 Charles, Công tước xứ Guise (1571–1640), người kế vị ông
 Henri (30 tháng 6 năm 1572, Paris – 3 tháng 8 năm 1574)
 Catherine (3 tháng 11 năm 1573) (mất khi sinh)
 Louis III, Hồng y xứ Guise (1575–1621), Tổng giám mục Reims
 Charles (1 tháng 1 năm 1576, Paris) (mất khi sinh)
 Marie (1 tháng 6 năm 1577 – 1582)
 Claude, Công tước xứ Chevreuse (1578–1657) kết hôn với Marie de Rohan, con gái của Hercule de Rohan, Công tước xứ Montbazon
 Catherine (sinh ngày 29 tháng 5 năm 1579), mất sớm
 Christine (21 tháng 1 năm 1580) (mất khi sinh)
 François (14 tháng 5 năm 1581 – 29 tháng 9 năm 1582)
 Renée (1585 – 13 tháng 6 năm 1626, Reims), Viện trưởng tu viện St. Pierre
 Jeanne (31 tháng 7 năm 1586 – 8 tháng 10 năm 1638, Jouarre), Viện trưởng tu viện Jouarre
 Louise Marguerite, (1588 – 30 tháng 4 năm 1631, Château d'Eu), kết hôn ngày 24 tháng 7 năm 1605 với François, Hoàng tử Conti
 François Alexandre (7 tháng 2 năm 1589 – 1 tháng 6 năm 1614, Château des Baux-de-Provence), một Hiệp sĩ của Dòng Malta

Trong văn học và Nghệ thuật

Trong văn học 
Công tước Guise xuất hiện như một kẻ mưu mô xảo quyệt điển hình trong vở kịch The Massacre at Paris của Christopher Marlowe, được viết khoảng 20 năm sau vụ thảm sát Ngày Thánh Bartholomew. Cái chết của công tước cũng được nhắc đến, bởi chính hồn ma của Machiavelli, trong những dòng mở đầu của The Jew of Malta. Ông xuất hiện (với tên gọi Guise) trong Bussy D'Ambois của George Chapman và phần tiếp theo của nó, The Revenge of Bussy D'Ambois.

John Dryden và Nathaniel Lee đã viết Công tước Guise (1683), dựa trên các sự kiện trong triều đại của Henry III.

Ông xuất hiện trong tiểu thuyết ngắn The Princess of Montpensier, của Madame de La Fayette. Ông xuất hiện trong bài thơ sử thi "La Henriade" (1723) của Voltaire. Ông là một trong những nhân vật trong tiểu thuyết La Reine Margot của Alexandre Dumas và các phần tiếp theo của nó, La Dame de Monsoreau và The Forty-Five Guardsmen. Ông cũng xuất hiện nổi bật trong tiểu thuyết Young Henry of Navarre (1935) của Heinrich Mann.

Tiểu thuyết A Gentleman of France của Stanley Weyman có đề cập đến Công tước Guise trong câu chuyện về Chiến tranh Ba Henri.

Tiểu thuyết A Column of Fire năm 2017 của Ken Follett có Henri, Công tước Guise là một nhân vật nổi bật, và khám phá sự liên quan của ông với vụ thảm sát Ngày Thánh Bartholomew.

Phim 
Trong phim The Princess of Montpensier năm 2010, ông được thủ vai bởi diễn viên Gaspard Ulliel.

Trong bộ phim chuyển thể năm 1994 từ tiểu thuyết La Reine Margot của Alexandre Dumas, Công tước Guise được thủ vai bởi diễn viên Miguel Bosé.

Charles le Bargy và André Calmettes đạo diễn bộ phim ngắn câm năm 1908 mang tên The Assassination of the Duke of Guise với nhạc nền cùng tên do Camille Saint-Saëns sáng tác.

Xem thêm 

 Gia tộc Guise

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài 

Sinh 1550
Chết 1588
Chiến tranh tôn giáo Pháp
Quý tộc Pháp
Công tước xứ Guise
Tướng lĩnh Pháp