Thác K50

Thác K50 (còn gọi là thác Hang Én) là một thác nước thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, nằm trên địa bàn xã Sơn Lang, tỉnh Gia Lai, Việt Nam. Thác nằm trong lưu vực thượng nguồn sông Côn và cách trung tâm thành phố Pleiku khoảng 150 km theo đường bộ.

Đặc điểm 
Thác thường được ghi nhận cao khoảng 50 m; cũng có nguồn nêu khoảng 54 m. Bề rộng thác thay đổi theo mùa và được mô tả khoảng 20–100 m tùy thời điểm quan sát.

K50 được mô tả là thác đơn đổ từ vách đá tạo vòm; phía sau màn nước hình thành một khoang trũng thường được gọi là hang Én.

Tên gọi 
Tên gọi phổ biến là thác K50; thác cũng được gọi là thác 50 hoặc thác Hang Én (K50) tùy ngữ cảnh. Tên gọi thác Hang Én liên hệ với khoang trũng phía sau màn nước và sự hiện diện của chim én trong khu vực. Tên K50 thường được giải thích gắn với độ cao xấp xỉ 50 m của thác.

Vị trí và quản lý 
Thác nằm trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng và chịu sự quản lý của Ban quản lý khu bảo tồn. Một số nguồn mô tả khu vực thác gần ranh giới hành chính với huyện An Lão (trước năm 2025 thuộc tỉnh Bình Định). Cổng thông tin du lịch quốc gia giới thiệu thác thuộc địa bàn các xã Sơn Lang và Đăk Roong của huyện KBang.

Tài liệu tổng quan (2004) về khu bảo tồn ghi nhận Kon Chư Răng nằm trong lưu vực thượng nguồn sông Côn và có một số thác nước, trong đó có thác 50 cao khoảng 50 m.

Ghi chú về thay đổi đơn vị hành chính năm 2025 
Nghị quyết 202/2025/QH15 quy định sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, trong đó hợp nhất tỉnh Bình Định và tỉnh Gia Lai, lấy tên gọi là tỉnh Gia Lai. Vì vậy, các nguồn trước thời điểm sắp xếp có thể sử dụng tên tỉnh Gia Lai hoặc tỉnh Bình Định khi mô tả các địa điểm ở khu vực giáp ranh lưu vực sông Côn.

Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15 sắp xếp xã Sơ Pai và xã Sơn Lang thành xã mới có tên gọi là xã Sơn Lang; chính quyền địa phương chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.

Đặc điểm tự nhiên

Địa mạo và địa chất 

Một nghiên cứu về sinh khối rừng trên cao nguyên Kon Hà Nừng mô tả khu vực có thành phần địa chất đa dạng, gồm các bề mặt cao nguyên phát triển trên bazan và các khối núi trung bình – thấp phát triển trên đá granit cùng các phức hệ đá biến chất thuộc khối Kon Tum; địa hình bị chia cắt bởi mạng khe suối đầu nguồn.

Thủy văn 
Thác K50 nằm trên thượng nguồn sông Côn, con sông chảy từ khu vực Gia Lai xuống khu vực Bình Định trước đây theo hướng tây bắc – đông nam. Báo Nhân Dân mô tả lưu lượng dòng chảy tại thác biến thiên theo mùa mưa – khô ở Tây Nguyên; mùa khô (khoảng tháng 1–6) thường làm lộ rõ vòm hang và bãi đá chân thác, trong khi mùa mưa (khoảng tháng 7–11) khiến màn nước dày và mặt thác mở rộng. Sự biến thiên theo mùa cũng được dùng để giải thích vì sao bề rộng thác được mô tả trong khoảng 20–100 m tùy thời điểm quan sát.

Hệ sinh thái và đa dạng sinh học 
K50 nằm trong sinh cảnh rừng thường xanh thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, khu vực được UNESCO ghi danh là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng năm 2021. Cổng thông tin Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng nêu tổng diện tích khu dự trữ sinh quyển là 413.511,67 ha, gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp; Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng nằm trong phạm vi vùng lõi.

Tài liệu nguồn năm 2004 (tổng hợp kết quả khảo sát năm 1999) ghi nhận 546 loài thực vật bậc cao có mạch trong khu bảo tồn, cùng với 62 loài thú và 169 loài chim. Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học của Khu bảo tồn Kon Chư Răng thống kê 413 loài động vật hoang dã có xương sống (thú, chim, lưỡng cư, bò sát và cá) và 211 loài côn trùng; đồng thời nêu 51 loài thực vật nguy cấp, quý hiếm và 65 loài động vật có xương sống thuộc các danh mục ưu tiên bảo tồn.

Bài báo trên European Journal of Taxonomy mô tả hai loài mới thuộc chi Lasianthus (họ Cà phê) từ Khu bảo tồn Kon Chư Răng. Tin của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật nêu các mẫu được ghi nhận trong dải cao độ khoảng 900–1.100 m trên tuyến đường đi giữa các điểm thác trong khu bảo tồn, bao gồm khu vực lân cận tuyến tiếp cận thác K50.

Một số bài viết báo chí ghi nhận hơi nước từ thác có thể tạo mù sương dày và hiện tượng cầu vồng có thể xuất hiện vào buổi sáng nắng.

Lịch sử và văn hóa 
Báo chí địa phương ghi nhận truyền thuyết của người Ba Na gắn với một số thác trong vùng; But Jai được liên hệ với thác Hang Én. Thác được giới thiệu như một điểm tham quan gắn với hoạt động đi rừng tại địa phương.

Tham quan 
Một số bài viết du lịch mô tả tuyến tiếp cận phổ biến từ Gia Lai theo các trục đường chính đến khu vực cổng khu bảo tồn; chặng cuối thường đi bộ trên địa hình rừng để tới chân thác. Báo Nhân Dân lưu ý rủi ro trơn trượt và cây gãy đổ trên tuyến rừng trong điều kiện mưa giông, đồng thời khuyến nghị tuân thủ tuyến đi và hướng dẫn của lực lượng quản lý rừng.

Sự cố và an toàn 
Ngày 3 tháng 7 năm 2024, một nữ du khách 55 tuổi tử vong do bị cây rừng ngã đè khi di chuyển bằng xe máy trên đường vào khu vực thác trong điều kiện mưa gió. Báo chí ghi nhận việc rà soát biện pháp đảm bảo an toàn trên tuyến đường rừng sau đó.

Bảo tồn và quản lý 
Thác K50 nằm trong rừng đặc dụng thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng. Ban quản lý khu bảo tồn giới thiệu khu bảo tồn được thành lập năm 1986 (Quyết định số 194/CT) với diện tích khoảng 16.000 ha; dự án đầu tư năm 1999 xác lập các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và vùng đệm. Tài liệu tổng quan năm 2004 nêu quy mô khu bảo tồn khoảng 15.900 ha và mô tả cơ cấu phân khu, vùng đệm vào thời điểm tổng hợp.

Toàn khu (gồm Kon Chư Răng và Vườn quốc gia Kon Ka Kinh) là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng được UNESCO ghi danh năm 2021. Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học của khu bảo tồn nêu các nhóm mối đe dọa gồm săn bắt và buôn bán động vật hoang dã; khai thác gỗ, củi và lâm sản ngoài gỗ; canh tác nông nghiệp; xây dựng cơ sở hạ tầng và hoạt động khai thác tài nguyên; cùng với cháy rừng; đồng thời đề cập nhu cầu tăng cường giám sát và ngăn chặn các hành vi xâm hại đa dạng sinh học.

Theo trang thông tin của Cơ quan Bảo tồn thiên nhiên Việt Nam, Kon Chư Răng được giới thiệu như hệ sinh thái chuyển tiếp giữa Đông và Tây Trường Sơn và có tỷ lệ che phủ rừng cao; khu bảo tồn cũng được mô tả là nơi có hệ thống suối, thác trong lưu vực thượng nguồn sông Côn.

Xem thêm 
 Thác nước
 Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng
 Kon Hà Nừng
 Vườn quốc gia Kon Ka Kinh
 Sông Côn
 KBang

Chú thích

Tài liệu tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang thông tin Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng
 Cổng thông tin Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng
 Kon Ha Nung Highland – UNESCO Biosphere Reserve

Thác nước Việt Nam
Địa lý Gia Lai
Huyện KBang