Trương Minh Đạt

Trương Minh Đạt (17 tháng 1 năm 1936 – 27 tháng 10 năm 2024) là một nhà giáo, nhà biên khảo và nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử người Việt Nam.. Ông được giới chuyên môn mệnh danh là "nhà Hà Tiên học".. Ông được giới học thuật và nghiên cứu công nhận rộng rãi nhờ những công trình nghiên cứu thực chứng, và ông đã có những hiệu đính quan trọng về vùng đất cực Nam của Tổ quốc, những công trình nghiên cứu sâu sắc về lịch sử đất Hà Tiên, dòng họ Mạc Cửu, và tao đàn Chiêu Anh Các..

Thân thế 
Trương Minh Đạt sinh ra tại xóm chài Rạch Vược (trong bài Lư Khê Ngư Bạc), Hà Tiên , tỉnh Kiên Giang, nay là tỉnh An Giang (mở rộng bao gồm cả Kiên Giang). Cha ông là cụ Trương Văn Huynh làm nghề hạ bạc; mẹ là cụ Trần Thị Chín.

Ông là con út trong gia đình có năm anh chị em, trong đó có bốn người đều theo nghiệp giáo dục và văn chương. Anh cả là nhà giáo, nhà văn, nhà báo Lư Khê (Trương Văn Em, 1916–1950), thành viên nhóm "Hà Tiên tứ tuyệt" cùng với Đông Hồ (nhà thơ), Mộng Tuyết và Trúc Hà. Chị dâu ông là nữ sĩ Nguyễn Thị Manh Manh- Nguyễn Thị Kiêm (Manh Manh nữ sĩ) - người tiên phong trong phong trào Phong trào Thơ mới (Việt Nam). Các anh trai ông gồm nhà giáo Trương Văn Vinh (giảng viên Đại học Tổng hợp Hà Nội) và nhà giáo Trương Minh Hiển (anh song sinh). Người phối ngẫu của ông là nhà văn - nhà giáo Nguyễn Phước Thị Liên.

Sự nghiệp nghiên cứu
Tiếp nối truyền thống gia đình, ông theo nghiệp dạy học và bắt đầu công bố các công trình nghiên cứu từ năm 1988. Ông là hội viên Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam và Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Kiên Giang.

Lĩnh vực nghiên cứu chính của ông bao gồm: khảo luận quá trình hình thành đất Hà Tiên từ thời Mạc Cửu và Mạc Thiên Tứ (Mạc Thiên Tích), hiệu chính các tư liệu cổ và nghiên cứu văn hóa phương Nam.

Phương pháp và Tư liệu nghiên cứu

Trương Minh Đạt được đánh giá cao nhờ khả năng sử dụng nhuần nhuyễn các bộ chính sử và thư tịch cổ bằng chữ Hán để đối chiếu thực nghiệm. Ông thường xuyên trích dẫn và phản biện dựa trên các nguồn tài liệu kinh điển như:

 Chính sử: Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Đại Nam thực lục, Đại Nam nhất thống chí và nhiều sách tài liệu lịch sử cổ xưa để đối chứng.
 Thư tịch cổ: Gia Định thành thông chí, Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả, cùng hệ thống văn bia và tài liệu Hán Nôm tại địa phương.

Công trình khoa học

1. Tác phẩm đã xuất bản:

 Nhận thức mới về đất Hà Tiên (NXB Trẻ, 2001).
 Nghiên cứu Hà Tiên (NXB Trẻ, 2008).
 Họ Mạc với Hà Tiên (NXB Tổng hợp TP.HCM, 2017).

2. Công bố trên tạp chí và kỷ yếu:

Các nghiên cứu của ông đăng tải liên tục (1990–2015) trên các tạp chí: Nghiên cứu Lịch sử (Hà Nội), Tạp chí Hán Nôm, Nghiên cứu và Phát triển (Huế), Tạp chí Khoa học Xã hội (TP.HCM), Xưa & Nay (tạp chí của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam). Ông cũng là khách mời tham luận tại nhiều hội thảo về lịch sử của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và các trường đại học lớn tại thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, ông được nhiều nghiên cứu sinh ở các trường đại học tìm đến để tìm kiếm tư liệu về vùng đất Hà Tiên và Nam bộ.

Nhận định và Đánh giá

 Trần Bạch Đằng (Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Xã hội TP.HCM): "Nếu nói rằng đáng có một 'Hà Tiên học' thì nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt có thể được xếp vào đội ngũ đi đầu".
 Dương Trung Quốc (Tổng thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam): "Ông Trương Minh Đạt còn được xem là nhà 'Hà Tiên học', làm 'hướng dẫn lịch sử' cho những ai muốn tìm hiểu về đất Hà Tiên".
 Mộng Tuyết (Nữ sĩ): "Nếu muốn hiểu cặn kẽ về lịch sử vùng đất Hà Tiên và dòng họ Mạc... phải tìm ngay Trương Minh Đạt. Anh ấy xứng danh là 'nhà Hà Tiên học'".

Qua đời

Nhà nghiên cứu Trương Minh Đạt qua đời ngày 27 tháng 10 năm 2024 tại quê nhà Hà Tiên, hưởng thọ 88 tuổi.

Tham khảo 

Sinh 1936

Mất 2024

Nhà sử học Việt Nam

Người Hà Tiên