Bộ lọc mạng

Bộ lọc mạng (Internet filter) là một loại kiểm duyệt Internet nhằm hạn chế hoặc kiểm soát nội dung mà người dùng Internet có thể truy cập, đặc biệt khi được sử dụng để hạn chế tài liệu được phân phối qua Internet thông qua Web, thư điện tử (Email), hoặc các  khác. Những hạn chế này có thể được áp dụng ở nhiều cấp độ khác nhau từ việc chính quyền có thể cố gắng áp dụng chúng trên toàn quốc (như kiểm duyệt Internet), hoặc chúng có thể được áp dụng bởi Nhà cung cấp dịch vụ Internet đối với khách hàng, từ người sử dụng lao động đối với nhân viên, trong nhà trường đối với học sinh, trong thư viện đối với khách truy cập, từ các bậc cha mẹ phụ huynh đối với máy tính của trẻ em, hoặc từ người dùng cá nhân đối với máy tính của chính họ. Động cơ thường là để ngăn chặn việc truy cập vào nội dung mà chủ sở hữu máy tính hoặc các cơ quan chức năng khác có thể coi là phản cảm. Khi được áp đặt mà không có sự đồng ý của người dùng, kiểm soát nội dung có thể được coi là một hình thức kiểm duyệt Internet. 

Một số phần mềm chặn lọc bao gồm các chức năng kiểm soát thời gian, trao quyền cho cha mẹ thiết lập lượng thời gian mà trẻ có thể dành để truy cập Internet, chơi trò chơi hoặc các hoạt động máy tính khác. Thuật ngữ "kiểm soát nội dung" (content control) thỉnh thoảng được sử dụng bởi CNN, tạp chí Playboy, San Francisco Chronicle, và The New York Times. Tuy nhiên, một số thuật ngữ khác, bao gồm "phần mềm lọc nội dung", "bộ lọc nội dung web", "máy chủ proxy lọc", cổng web an toàn, "phần mềm kiểm duyệt" (censorware), "bảo mật và kiểm soát nội dung", "phần mềm lọc web", "phần mềm kiểm duyệt nội dung", và "phần mềm chặn nội dung", thường được sử dụng. "Nannyware" (phần mềm bảo mẫu) cũng đã được sử dụng trong cả tiếp thị sản phẩm và bởi các phương tiện truyền thông. Công ty nghiên cứu ngành Gartner sử dụng thuật ngữ Cổng web an toàn (secure web gateway - SWG) để mô tả phân khúc thị trường này.

Kỹ thuật
Các công ty sản xuất các sản phẩm chặn các trang Web một cách chọn lọc không gọi các sản phẩm này là phần mềm kiểm duyệt (censorware), mà thích các thuật ngữ như "Bộ lọc Internet" hoặc "Bộ lọc URL"; trong trường hợp chuyên biệt của phần mềm được thiết kế đặc biệt để cho phép cha mẹ giám sát và hạn chế quyền truy cập của con cái, thuật ngữ "phần mềm kiểm soát của phụ huynh" cũng được sử dụng. Một số sản phẩm ghi lại tất cả các trang web mà người dùng truy cập và xếp hạng chúng dựa trên loại nội dung để báo cáo cho một "đối tác chịu trách nhiệm" (accountability partner) do người đó chọn, và thuật ngữ phần mềm trách nhiệm giải trình (accountability software) được sử dụng. Bộ lọc Internet, phần mềm kiểm soát của phụ huynh và/hoặc phần mềm trách nhiệm giải trình cũng có thể được kết hợp thành một sản phẩm. Tuy nhiên, những người chỉ trích phần mềm này sử dụng thuật ngữ "censorware" một cách tự do như Dự án Censorware. Nhìn chung các tờ báo truyền thống không sử dụng thuật ngữ "censorware" trong các bài đưa tin của mình, thay vào đó sẽ sử dụng các thuật ngữ ít gây tranh cãi hơn như "bộ lọc nội dung", "kiểm soát nội dung" hoặc "lọc web". 

Tờ The New York Times và The Wall Street Journal đều có vẻ tuân theo thông lệ này. Mặt khác, các tờ báo dựa trên Web như CNET sử dụng thuật ngữ này trong cả bối cảnh biên tập và báo chí, ví dụ "Windows Live to Get Censorware" (Windows Live sắp có phần mềm kiểm duyệt). Nhiều công cụ tìm kiếm, chẳng hạn như Google và Bing, cung cấp cho người dùng tùy chọn bật bộ lọc an toàn. Khi bộ lọc an toàn này được kích hoạt, nó sẽ lọc ra các liên kết không phù hợp khỏi tất cả các kết quả tìm kiếm. Nếu người dùng biết URL thực tế của một trang web có nội dung khiêu dâm hoặc người lớn, họ có khả năng truy cập nội dung đó mà không cần sử dụng công cụ tìm kiếm. Một số nhà cung cấp cung cấp các phiên bản định hướng trẻ em của công cụ tìm kiếm của họ, chỉ cho phép các trang web thân thiện với trẻ em. Một số ISP cung cấp các tùy chọn kiểm soát của phụ huynh. Một số cung cấp phần mềm bảo mật bao gồm kiểm soát của phụ huynh. Mac OS X v10.4 cung cấp kiểm soát của phụ huynh cho một số ứng dụng (Mail, Finder, iChat, Safari & Dictionary). Hệ điều hành Windows Vista của Microsoft cũng bao gồm phần mềm kiểm soát nội dung.

Lý do chặn
Internet về bản chất không cung cấp tính năng chặn nội dung, và do đó có nhiều nội dung trên Internet được coi là không phù hợp với trẻ em, vì nhiều nội dung được chứng nhận chỉ phù hợp cho người lớn, ví dụ: trò chơi và phim xếp hạng 18+. Các Nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) chặn tài liệu chứa khiêu dâm, hoặc nội dung tôn giáo, chính trị hoặc tin tức gây tranh cãi trên đường truyền thường được sử dụng bởi các bậc cha mẹ không cho phép con cái họ truy cập nội dung không phù hợp với niềm tin cá nhân của họ. Tuy nhiên, phần mềm lọc nội dung cũng có thể được sử dụng để chặn phần mềm độc hại và nội dung khác là hoặc chứa tài liệu thù địch, xâm nhập hoặc gây phiền nhiễu bao gồm phần mềm quảng cáo, thư rác, virus máy tính, sâu máy tính, ngựa trojan, và phần mềm gián điệp. Hầu hết phần mềm kiểm soát nội dung được tiếp thị cho các tổ chức hoặc phụ huynh. Tuy nhiên, đôi khi nó cũng được tiếp thị để tạo điều kiện cho việc tự kiểm duyệt, ví dụ như bởi những người đang vật lộn với chứng nghiện khiêu dâm trực tuyến, cờ bạc, phòng chat. Phần mềm tự kiểm duyệt cũng có thể được sử dụng bởi một số người để tránh xem nội dung mà họ coi là vô đạo đức, không phù hợp hoặc đơn giản là gây xao nhãng. Một số sản phẩm phần mềm trách nhiệm giải trình được tiếp thị là tự kiểm duyệt hoặc phần mềm trách nhiệm giải trình. Chúng thường được quảng bá bởi các phương tiện truyền thông tôn giáo và tại các buổi họp mặt tôn giáo.

Công nghệ
Công nghệ lọc nội dung tồn tại ở hai dạng chính gồm Cổng cấp ứng dụng (application gateway) hoặc Kiểm tra gói sâu (packet inspection). Đối với truy cập HTTP, cổng ứng dụng được gọi là web-proxy hoặc chỉ là proxy. Các web-proxy như vậy có thể kiểm tra cả yêu cầu ban đầu và trang web được trả về bằng cách sử dụng các quy tắc phức tạp tùy ý và sẽ không trả lại bất kỳ phần nào của trang cho người yêu cầu cho đến khi quyết định được đưa ra. Chúng có thể thay thế toàn bộ hoặc bất kỳ phần nào của kết quả trả về. Các bộ lọc kiểm tra gói ban đầu không can thiệp vào kết nối đến máy chủ nhưng kiểm tra dữ liệu trong kết nối khi nó đi qua, tại một thời điểm nào đó, bộ lọc có thể quyết định rằng kết nối cần được lọc và sau đó nó sẽ ngắt kết nối bằng cách tiêm một gói TCP-Reset hoặc gói giả mạo tương tự. 

Hai kỹ thuật này có thể được sử dụng cùng nhau với bộ lọc gói giám sát liên kết cho đến khi nó thấy một kết nối HTTP bắt đầu đến một địa chỉ IP có nội dung cần lọc. Bộ lọc gói sau đó chuyển hướng kết nối đến web-proxy, nơi có thể thực hiện lọc chi tiết trên trang web mà không cần phải chuyển qua tất cả các kết nối không được lọc. Sự kết hợp này khá phổ biến vì nó có thể giảm đáng kể chi phí của hệ thống. Có những hạn chế đối với việc lọc gói cấp IP, vì nó có thể dẫn đến việc làm cho tất cả nội dung web liên quan đến một địa chỉ IP cụ thể không thể truy cập được. Điều này có thể dẫn đến việc chặn không chủ ý các trang web hợp pháp chia sẻ cùng một địa chỉ IP hoặc tên miền. Ví dụ, các trang web trường đại học thường sử dụng nhiều tên miền dưới một địa chỉ IP. Hơn nữa, việc lọc gói cấp IP có thể bị vượt qua bằng cách sử dụng một địa chỉ IP riêng biệt cho nội dung nhất định trong khi vẫn được liên kết với cùng một tên miền hoặc máy chủ.

Dán nhãn
Dán nhãn nội dung có thể được coi là một hình thức khác của phần mềm kiểm soát nội dung. Năm 1994, Hiệp hội Đánh giá Nội dung Internet (ICRA), hiện là một phần của Viện An toàn Trực tuyến Gia đình đã phát triển một hệ thống đánh giá nội dung cho các nhà cung cấp nội dung trực tuyến. Sử dụng một bảng câu hỏi trực tuyến, quản trị viên web mô tả bản chất nội dung web của họ. Một tệp nhỏ được tạo ra chứa bản tóm tắt cô đọng, có thể đọc được bằng máy tính của mô tả này, sau đó có thể được sử dụng bởi phần mềm lọc nội dung để chặn hoặc cho phép trang web đó. Nhãn ICRA có nhiều định dạng khác nhau. Chúng bao gồm Khung Mô tả Tài nguyên (RDF) của World Wide Web Consortium cũng như các nhãn Nền tảng Lựa chọn Nội dung Internet (PICS) được sử dụng bởi Trình cố vấn Nội dung của Internet Explorer thuộc Microsoft. Nhãn ICRA là ví dụ về tự dán nhãn. Tương tự, vào năm 2006, Hiệp hội các trang web ủng hộ bảo vệ trẻ em (ASACP) đã khởi xướng sáng kiến tự dán nhãn Restricted to Adults (RTA - Giới hạn cho Người lớn). Các thành viên ASACP lo ngại rằng các hình thức lập pháp khác nhau đang được đề xuất tại Hoa Kỳ sẽ có tác động buộc các công ty người lớn phải tự dán nhãn nội dung. Nhãn RTA, không giống như nhãn ICRA, không yêu cầu quản trị viên web điền vào bảng câu hỏi hoặc đăng ký sử dụng. Giống như ICRA, nhãn RTA là miễn phí, cả hai nhãn đều được nhiều loại phần mềm kiểm soát nội dung công nhận.

Chỉ trích
Sử dụng một bộ lọc quá năng suất trong việc lọc nội dung, hoặc dán nhãn sai nội dung không có ý định bị kiểm duyệt có thể dẫn đến việc chặn quá mức, hoặc kiểm duyệt quá mức. Chặn quá mức có thể lọc ra tài liệu lẽ ra phải được chấp nhận theo chính sách lọc đang có hiệu lực, ví dụ thông tin liên quan đến sức khỏe có thể vô tình bị lọc cùng với tài liệu liên quan đến khiêu dâm vì vấn đề Scunthorpe. Quản trị viên bộ lọc có thể thích thận trọng hơn bằng cách chấp nhận chặn quá mức để ngăn chặn mọi rủi ro truy cập vào các trang web mà họ xác định là không mong muốn. Phần mềm kiểm soát nội dung đã được đề cập là chặn quyền truy cập vào Đại học Beaver trước khi nó đổi tên thành Đại học Arcadia. Một ví dụ khác là việc lọc Bảo tàng Horniman. Cũng như vậy, việc chặn quá mức có thể khuyến khích người dùng vượt qua bộ lọc hoàn toàn. Bất cứ khi nào thông tin mới được tải lên Internet, các bộ lọc có thể chặn không đủ, hoặc kiểm duyệt không đủ nội dung nếu các bên chịu trách nhiệm duy trì các bộ lọc không cập nhật chúng nhanh chóng và chính xác, và một chính sách lọc danh sách đen thay vì danh sách trắng được áp dụng. Nhiều người sẽ không hài lòng với việc chính phủ lọc các quan điểm về các vấn đề đạo đức hoặc chính trị, đồng ý rằng điều này có thể trở thành sự hỗ trợ cho tuyên truyền. 

Nhiều người cũng sẽ thấy không thể chấp nhận được việc một ISP, dù theo luật hay do sự lựa chọn của chính ISP, triển khai phần mềm như vậy mà không cho phép người dùng vô hiệu hóa việc lọc cho các kết nối của riêng họ. Tại Hoa Kỳ, Tu chính án thứ nhất Hiến pháp Hoa Kỳ đã được trích dẫn trong các lời kêu gọi hình sự hóa kiểm duyệt internet bắt buộc. Nhiều loại phần mềm kiểm soát nội dung đã được chứng minh là chặn các trang web dựa trên khuynh hướng tôn giáo và chính trị của chủ sở hữu công ty. Các ví dụ bao gồm việc chặn một số trang web tôn giáo (bao gồm cả trang Web của Vatican), nhiều trang web chính trị, và các trang web liên quan đến đồng tính luyến ái. X-Stop được chứng minh là chặn các trang web như trang web Quaker, Tạp chí Luật Định hướng Tình dục Quốc gia, The Heritage Foundation, và các phần của The Ethical Spectacle. CYBERsitter chặn các trang web như Tổ chức Quốc gia cho Phụ nữ. Nancy Willard, một nhà nghiên cứu học thuật và luật sư, chỉ ra rằng nhiều trường công lập và thư viện Hoa Kỳ sử dụng cùng một phần mềm lọc mà nhiều tổ chức Cơ đốc giáo sử dụng. Cyber Patrol, một sản phẩm được phát triển bởi Liên đoàn Chống Phỉ báng (Anti-Defamation League) và The Learning Company của Mattel, đã được phát hiện chặn không chỉ các trang web chính trị mà nó coi là tham gia vào 'ngôn từ kích động thù địch' mà còn cả các trang web nhân quyền, chẳng hạn như trang web của Tổ chức Ân xá Quốc tế về Israel và các trang web quyền của người đồng tính, chẳng hạn như glaad.org.

Vượt rào
Lọc nội dung nói chung có thể "bị vượt qua hoàn toàn bởi những cá nhân am hiểu công nghệ". Việc chặn nội dung trên một thiết bị "[sẽ không]…đảm bảo rằng người dùng cuối cùng sẽ không thể tìm ra cách vượt qua bộ lọc". Các nhà cung cấp nội dung có thể thay đổi URL hoặc địa chỉ IP để lách luật lọc. Các cá nhân có chuyên môn kỹ thuật có thể sử dụng một phương pháp khác bằng cách sử dụng nhiều tên miền hoặc URL hướng đến một địa chỉ IP dùng chung nơi có nội dung bị hạn chế. Chiến lược này không vượt qua được lọc gói IP, tuy nhiên có thể trốn tránh giả mạo DNS và web proxy. Ngoài ra, thủ phạm có thể sử dụng các trang web được nhân bản (mirrored websites) để tránh bộ lọc. Một VPN được mã hóa có thể được sử dụng làm phương tiện vượt qua phần mềm kiểm soát nội dung, đặc biệt nếu phần mềm kiểm soát nội dung được cài đặt trên cổng Internet hoặc tường lửa. Các cách khác để vượt qua bộ lọc kiểm soát nội dung bao gồm các trang web dịch thuật và thiết lập kết nối từ xa với một thiết bị không bị kiểm duyệt.

Chú thích

Trình duyệt web
Kiểm duyệt Internet