Yann LeCun

Yann André Le Cun ( ; ; thường được viết là LeCun; sinh ngày 8 tháng 7 năm 1960) là một nhà khoa học máy tính mang hai quốc tịch Pháp và Mỹ. Ông là một chuyên gia trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), học máy, thị giác máy tính, robotics, và nén ảnh.

Nghiên cứu gây tiếng tăm nhất của ông là việc phát triển và ứng dụng mạng thần kinh tích chập trong nhận dạng ký tự quang học. Nhờ đó, ông cùng với Yoshua Bengio và Geoffrey Hinton thường được gọi là "Bố già AI" hay "Bố già học sâu"; và ba người họ thường xuyên cùng nhau nhận các giải thưởng cho nghiên cứu của họ về học sâu như giải Turing, giải Nữ thân vương xứ Asturias, giải VinFuture, và giải thưởng Nữ hoàng Elizabeth cho ngành Kỹ thuật. 

Hiện, Yann LeCun đang là giáo sư khoa học máy tính tại Đại học New York. Ông từng là Trưởng nhóm khoa học AI tại Meta Platforms trước khi từ nhiệm để lập công ty khởi nghiệp về AI của riêng mình.

Xuất thân và gia đình 

Yann LeCun sinh ngày 8 tháng 7 năm 1960 tại xã Soisy-sous-Montmorency ở ngoại ô Paris. Tên ông bắt nguồn từ tiếng Breton cổ "Le Cunff" mang ý nghĩa "người lịch lãm". Còn tên "Yann" thì có ý nghĩa tương đương với "John" trong tiếng Anh ngày nay.

Ông tốt nghiệp bằng Kỹ sư tại trường ESIEE Paris vào năm 1983 và bảo vệ thành công bằng Tiến sĩ Khoa học Máy tính từ Đại học Pierre và Marie Curie (hiện sát nhập vào Đại học Sorbonne) vào năm 1987 với công trình về thuật toán truyền ngược cho mạng thần kinh nhân tạo. Ông cũng có tham gia nghiên cứu hậu tiến sĩ trong một năm dưới sự hướng dẫn của giáo sư Geoffrey Hinton tại Đại học Toronto.

Giáo sư LeCun có ba người con trai, đồng thời có em trai làm việc trong Google nhưng không liên quan đến AI và một chị gái làm giáo sư cũng không liên quan đến AI.

Sự nghiệp nghiên cứu

Bell Labs 
Năm 1988, ông tham gia Bộ phận Nghiên cứu Hệ thống Thích ứng tại Phòng thí nghiệm Bell ở Holmdel, bang New Jersey, Hoa Kỳ. Tại đây, dưới sự lãnh đạo của Lawrence D. Jackel, ông đã phát triển nhiều dự án nghiên cứu mới cho kỹ thuật học máy, tiêu biểu là mạng thần kinh tích chập lấy tên LeNet, kỹ thuật chính quy hóa mang tên "Optimal Brain Damage" (tạm dịch: tổn thương não tối ưu), và Mạng biến đổi đồ thị (Graph Transformer Network) mà ông cũng áp dụng trong nhận dạng ký tự quang học. Từ tháng 6 năm 1996, NCR triển khai các máy đọc séc quy mô lớn tại các ngân hàng dựa vào kết quả các nghiên cứu của họ.

Cũng trong năm này, ông tham gia AT&T Labs-Research với tư cách là người đứng đầu Bộ phận Nghiên cứu Xử lý Hình ảnh, thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Xử lý Giọng nói và Hình ảnh của Lawrence Rabiner. Vào thời gian này, ông chủ yếu làm việc trên công nghệ nén hình ảnh DjVu.

Đại học New York 
Sau một thời gian ngắn làm nghiên cứu sinh tại Viện Nghiên cứu NEC, LeCun gia nhập Đại học New York vào năm 2003, nơi ông giữ chức Giáo sư Chủ nhiệm Jacob T. Schwartz về Khoa học Máy tính và Khoa học Thần kinh tại Viện Khoa học Toán học Courant và Trung tâm Khoa học Thần kinh. Tại đây, ông chủ yếu nghiên cứu các mô hình dựa trên năng lượng cho học có giám sát và không giám sát, học đặc trưng cho nhận dạng đối tượng trong thị giác máy tính, và robot di động.

Năm 2012, ông trở thành giám đốc sáng lập của Trung tâm Khoa học Dữ liệu của trường. Đầu năm 2014, ông từ chức công việc này ít lâu sau khi gia nhập Meta AI Research. Mặc dù vậy, hiện ông vẫn đang công tác tại Đại học New York. Năm 2023, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Chủ nhiệm Jacob T. Schwartz đầu tiên về Khoa học Máy tính tại Viện Courant của trường.

Meta 
Ngày 9 tháng 12 năm 2013, LeCun gia nhập Facebook (giờ là Meta Platforms) với vai trò là trưởng nhóm khoa học AI và lãnh đạo phòng thí nghiệm nghiên cứu AI của công ty, FAIR.

AMI Labs 
Vào ngày 19 tháng 11 năm 2025, LeCun xác nhận rằng ông sẽ rời Meta sau mười năm để thành lập công ty riêng tập trung vào kiến ​​trúc mô hình thế giới và trí tuệ nhân tạo giống con người mà ông gọi là "siêu trí tuệ" (superintelligence).

Công ty do LeCun thành lập có tên là Advanced Machine Intelligence Labs (hay AMI Labs), được điều hành bởi CEO Alex LeBrun, còn bản thân ông giữ chức Chủ tịch điều hành. Liên doanh này tập trung vào việc xây dựng "mô hình thế giới" AI: các hệ thống học cách hiểu cấu trúc và động lực của thế giới vật lý thay vì chỉ dự đoán văn bản như các mô hình ngôn ngữ lớn.

Vào tháng 3 năm 2026, AMI thông báo đã huy động được 1,03 tỷ đô la tài trợ với định giá trước đầu tư là 3,5 tỷ đô la. Vòng tài trợ này được đồng dẫn đầu bởi các nhà đầu tư bao gồm Cathay Innovation, Greycroft, Hiro Capital, HV Capital và Bezos Expeditions.

Các nghiên cứu khác 
Năm 2013, ông và Yoshua Bengio đồng sáng lập Hội nghị Quốc tế về Biểu diễn Học tập (ICLR), hội nghị này đã áp dụng quy trình đánh giá mở kể cả sau khi các nghiên cứu này đã được xuất bản. Ông cũng là thành viên của Hội đồng Cố vấn Khoa học của Viện Toán học Thuần túy và Ứng dụng tại Đại học California, Los Angeles, và là đồng giám đốc của chương trình nghiên cứu Học tập trong Máy móc và Não bộ (trước đây là Tính toán Thần kinh & Nhận thức Thích ứng) của CIFAR.

Năm 2016, ông là giáo sư thỉnh giảng về khoa học máy tính tại tại Collège de France ở Paris. LeCun cũng là cố vấn khoa học cho nhóm nghiên cứu Kyutai của Pháp được tài trợ bởi Xavier Niel, Rodolphe Saadé, Eric Schmidt và cộng sự.

Danh hiệu và giải thưởng 
LeCun là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ từ năm 2017, đồng thời cũng là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Pháp từ năm 2021.

Ông đã nhận được bằng Tiến sĩ danh dự từ Instituto Politécnico Nacional (IPN) ở Thành phố Mexico vào năm 2016, từ École Polytechnique Fédérale de Lausanne ở Lausanne vào năm 2018, từ Université Côte d'Azur ở Nice vào năm 2021, từ Università di Siena ở Siena vào năm 2023, và từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông vào năm 2023.

Năm 2014, ông nhận Giải thưởng Người tiên phong Mạng Nơ-ron IEEE và năm 2015, ông nhận Giải thưởng Nhà nghiên cứu Xuất sắc PAMI.

Năm 2018, LeCun được trao Huy chương IRI, do Viện Nghiên cứu Công nghiệp (IRI) thành lập, và Giải thưởng Harold Pender do Đại học Pennsylvania trao tặng.

Năm 2019, ông nhận Giải thưởng Chiếc đĩa Vàng của Viện Hàn lâm Thành tựu Hoa Kỳ.

Vào tháng 3 năm 2019, LeCun giành Giải Turing năm 2018, chia sẻ giải thưởng này với Yoshua Bengio và Geoffrey Hinton.

Năm 2022, ông nhận Giải thưởng Nữ thân vương xứ Asturias ở hạng mục "Nghiên cứu Khoa học" cùng với Yoshua Bengio, Geoffrey Hinton và Demis Hassabis.

Năm 2023, Tổng thống Pháp phong tặng ông hàm Hiệp sĩ (Chevalier) Bắc Đẩu Bội tinh.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2024 tại Davos, ông đã nhận Giải thưởng AI Toàn cầu Thụy Sĩ năm 2023.

Cùng năm đó, ông nhận giải thưởng lớn của Giải thưởng VinFuture cùng với Yoshua Bengio, Jensen Huang, Geoffrey Hinton và Fei-Fei Li vì những đóng góp mang tính đột phá cho mạng nơ-ron và các thuật toán học sâu.

Năm 2025, ông được trao Giải thưởng Nữ hoàng Elizabeth cho Kỹ thuật cùng với Yoshua Bengio, Bill Dally, Geoffrey E. Hinton, John Hopfield, Jensen Huang và Fei-Fei Li.

Tham khảo

Nhà khoa học máy tính
Nhà khoa học máy tính Pháp
Nhà khoa học máy tính Mỹ
Giải Turing
Nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo
Sinh năm 1960
Nhân vật còn sống