Lục tự quyết

Lục tự quyết (chữ Hán:六字訣) là một phương pháp dưỡng sinh truyền thống được lưu truyền từ thời cổ đại ở Trung Quốc, thuộc về phép Thổ nạp (nhả ra nuốt vào). Phương pháp này kiểm soát mối quan hệ tương ứng giữa hơi thở và tạng phủ (Can, Tâm, Tỳ, Phế, Thận, Tam tiêu) thông qua khẩu hình đặc thù của sáu chữ "Hư, Ha, Hô, Hí, Xuy, Hi" (嘘、呵、呼、呬、吹、嘻), kết hợp với việc điều khí qua hơi thở để điều tiết sự vận hành khí cơ của tạng phủ, nhằm đạt được hiệu quả tăng cường chức năng cơ thể và phòng trị bệnh tật.

Công pháp này lấy học thuyết Ngũ hành làm cơ sở, sắp xếp phương thức luyện tập theo trình tự Ngũ hành Tương sinh hoặc Tương khắc (Dưỡng sinh theo trình tự tương sinh: Hư → Ha → Hô → Hí → Xuy → Hi; Trị bệnh theo trình tự tương khắc: Ha → Hí → Hư → Hô → Xuy → Hi), áp dụng phép thở bụng nghịch (ngược) phối hợp với động tác chân tay, khi thở yêu cầu hơi thở phải đều, nhỏ, nhẹ và dài. Các ghi chép hiện còn cho thấy, trước đời Minh công pháp này không có động tác chân tay, đến đời Minh mới bắt đầu kết hợp thổ nạp với dẫn dẫn (vận động cơ thể). Vào đời Đường, Tôn Tư Mạc trong tác phẩm "Vệ sinh ca" đã kết hợp nó với việc dưỡng sinh theo bốn mùa, đưa ra phương pháp thực hành: "Xuân Hư minh mục hạ Ha tâm, thu Hí đông Xuy phế thận ninh" (Mùa xuân niệm Hư sáng mắt, mùa hạ niệm Ha dưỡng tim, mùa thu niệm Hí, mùa đông niệm Xuy để phổi thận an yên) .
Các động tác chuẩn hiện đại thông qua phép thở bụng nghịch thúc đẩy biên độ lên xuống của cơ hoành tăng lên, tạo tác dụng mát-xa đối với tạng phủ, với yêu cầu tổng thể là "nhả khí không ra tiếng".

Ghi chép hệ thống sớm nhất hiện còn được tìm thấy trong "Dưỡng tính diên mệnh lục" của Đào Hoằng Cảnh thời Nam Bắc triều. Cao tăng Thiên Thai tông đời Tùy là Trí Khải (Trí Giả đại sư) trong "Tu tập chỉ quán tọa thiền pháp yếu" đã đề xuất phương pháp trị bệnh bằng Lục tự quyết. Đời Đường, Hồ Âm đã điều chỉnh mối quan hệ tương ứng giữa sáu chữ và tạng phủ; đến đời Tống, Trâu Phác Am trong "Thái thượng ngọc trục lục tự khí quyết" đã xác lập quy phạm hô hấp chi tiết. Năm 2020, Đại học Y dược cổ truyền Thượng Hải đã triển khai nghiên cứu lâm sàng về Lục tự quyết kết hợp phép điểm huyệt đối với phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân viêm phổi do virus corona mới (COVID-19). Năm 2025, Bệnh viện Cấp cứu Đông Tây y kết hợp Triều Dương (Bắc Kinh) lập dự án nghiên cứu ứng dụng của phương pháp này trên bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu động mạch vành; cùng năm đó, Cung văn hóa công nhân thành phố Trâu Thành đã quảng bá phiên bản kế thừa đổi mới Lục tự quyết của Mạnh phủ, phối hợp với giai điệu trị liệu ngũ âm để triển khai các hoạt động dưỡng sinh.

Lịch sử 
Thuật ngữ Lục tự quyết xuất hiện lần đầu trong cuốn Dưỡng tính diên mệnh lục (養性延命錄) do Đào Hoằng Cảnh thời Nam Bắc triều (420–589) biên soạn. Là một nhân vật hàng đầu của phái Mao Sơn thuộc Đạo giáo, Đào Hoằng Cảnh nổi tiếng với kiến thức sâu rộng về y học cổ truyền Trung Quốc. Ông viết trong sách: "Chỉ có một cách để hít vào nhưng có sáu cách để thở ra".

Trâu Phác Am thời nhà Tống (960–1279) là người có đóng góp lớn về lý thuyết và thực hành trong việc truyền bá bài tập này qua cuốn sách "Thái thượng ngọc trục lục tự khí quyết".

Không có chuyển động cơ thể nào đi kèm với các bài tập Lục tự quyết cho đến thời nhà Minh (1386–1644) khi Hồ Văn Hoán và Cao Liêm viết sách về chủ đề này. Cả hai đều đưa vào sách của mình tóm tắt về Lục tự quyết để xua tan bệnh tật và kéo dài tuổi thọ, kết hợp kiểm soát hơi thở với các bài tập thể chất.

Có một số trường phái luyện tập kết hợp các yếu tố của Lục tự quyết, bao gồm Dịch Cân Kinh, Bát Quái Chưởng và Đại Nhạn Công, nhưng các âm thanh được sử dụng như một sự hỗ trợ cho các bài tập thể chất trong các môn Khí công động này, điều này khác với Lục tự quyết truyền thống. Một tác phẩm có uy tín về chủ đề này là Lục tự quyết dưỡng sinh pháp của Mã Lễ Đường dùng cho ứng dụng lâm sàng.

Cơ sở lý thuyết của các bài tập Lục tự quyết phù hợp với các lý thuyết cổ xưa vốn có trong y học cổ truyền Trung Quốc về Ngũ hành và Ngũ tạng. Chúng có xu hướng thống nhất về các vấn đề như khẩu hình miệng và phương pháp phát âm, hướng chuyển động của cơ thể và ý niệm tuân theo quy luật lưu thông bên trong của các kinh mạch.

Các âm thanh 

  xū (Hư) – tiếng thở dài sâu hoặc tiếng rít gió – Làm dịu Can khí (Gan)
  hē (Ha) – tiếng ngáp hoặc tiếng cười – Bổ Tâm khí (Tim).
  hū (Hô) – tiếng thở dài, thở ra hoặc tiếng gọi – Vun bồi Tỳ khí (Lá lách/Tụy).
  sī (Hí) – tiếng nghỉ ngơi – Bổ Phế khí (Phổi).
  chuī (Xuy) – tiếng thổi ra hoặc tiếng phụt hơi – Bổ Thận khí.
  xī (Hi) –  tiếng vui vẻ/cười hi hi – điều hòa Tam tiêu

Tất cả các âm tiết đều được phát âm ở thanh ngang (thanh 1/thanh không dấu), bất kể cách phát âm chuẩn trong từ điển của từ đó là gì. Thông thường, tất cả các âm đều được ngân dài, ngoại trừ âm thứ năm (Xuy/Chuī) có thể ngân dài hoặc phát âm nhanh và mạnh.

Xem thêm 

 Bát đoạn cẩm
 Nội công
 Khí công
 Y học cổ truyền Trung Quốc
 Dưỡng sinh
 Dịch Cân Kinh

Tham khảo 

 TU Ren-Shun; "Effect of Practicing Health Qigong-Liu Zi Jue on Endocrine System During Menopause"; Xiyuan Hospital of China, Academy of T.C.M. (Beijing 100091)
 TU Ren-Shun; "Effect of Practicing Health Qigong-Liu Zi Jue on Brain Electrical Power Spectra for Old and Middle-aged People"; Xiyuan Hospital of China, Academy of T.C.M. (Beijing 100091)
 YU Ping, ZHU Ying-Qi, SHEN Zhong-Yuan; "The Experimental Research of the Effect of Health Qigong-Liu Zi Jue Exercise on the Human Lung Function"; Shanghai Qigong Institute (Shanghai 200032)
 Cathrine Despeux; "The Six Healing Breaths" in "Daoist Body Cultivation" 2006 p. 37 – 68 incl. bibliography 
 A guide to perform the Six Healing Sounds can be found at this external link
 List articles about Liu Zi Jue on neigong.net
 A collection of different six healing sound videos on Qigong Journal