Địa lý Guinea Xích Đạo

Địa lý Guinea Xích Đạo mô tả các đặc điểm tự nhiên của một quốc gia nằm ở khu vực tây Trung Phi. Điểm đặc biệt của Guinea Xích Đạo là lãnh thổ được chia thành hai phần tách biệt: một vùng hải đảo và một vùng lục địa. Đảo Bioko nằm cách bờ biển Cameroon khoảng 40 kilômét (24,9 mi), trong khi hòn đảo Annobón nằm cách Bioko khoảng 595 kilômét (370 mi) về phía tây nam. Khu vực lục địa rộng lớn hơn mang tên Río Muni nằm kẹp giữa Cameroon và Gabon trên đất liền; khu vực này cũng bao gồm các hòn đảo nhỏ ven bờ như Corisco, Elobey Grande, Elobey Chico và các đảo nhỏ lân cận. 

Tổng diện tích đất liền của quốc gia này là 28.051 km² (10.831 mi²). Đất nước này cũng sở hữu một vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn trên biển lên tới 303.509 km² (117.185 mi²).

Khu vực và ranh giới 
Guinea Xích Đạo là quốc gia có diện tích đứng thứ 141 trên thế giới với tổng diện tích 28.051 km², trong đó toàn bộ là diện tích đất liền và diện tích mặt nước nội địa không đáng kể. 

Về quy mô, diện tích của nước này lớn hơn một chút so với bang Massachusetts của Hoa Kỳ và nhỏ hơn đôi chút so với Bỉ. Đường biên giới trên bộ của Guinea Xích Đạo dài tổng cộng 539 km, giáp với Cameroon (189 km) ở phía bắc và Gabon (350 km) ở phía đông và nam.

Quốc gia này có đường bờ biển dài 296 km và tuyên bố chủ quyền hàng hải với vùng lãnh hải 12 hải lý (22,2 km; 13,8 mi) cùng vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý (370,4 km; 230,2 mi).

Địa hình và địa chất 

Địa hình của Guinea Xích Đạo có sự phân hóa rõ rệt giữa phần lục địa và hải đảo:

 Đảo Bioko: Được gọi là Fernando Po cho đến tận những năm 1970, đây là hòn đảo lớn nhất trong Vịnh Guinea với diện tích 2.017 kilômét vuông (779 sq mi). Đảo có hình dáng giống như một chiếc ủng, bao gồm hai khối kiến tạo núi lửa lớn được phân tách bởi một thung lũng cắt ngang phần hẹp nhất của đảo. Đường bờ biển dài 195 kilômét (121 mi) khá dốc và gồ ghề ở phía nam nhưng lại thấp và dễ tiếp cận hơn ở phía bắc. Nơi đây sở hữu những bến cảng tự nhiên tuyệt vời tại Malabo và Luba, cùng với nhiều bãi biển đẹp nên thơ.
 Vùng lục địa (Río Muni): Chiếm phần lớn diện tích đất nước với 26.003 kilômét vuông (10.040 sq mi). Dải đồng bằng ven biển nhường chỗ cho một chuỗi các thung lũng được phân chia bởi những ngọn đồi thấp và các mỏm đá vươn ra từ Dãy núi Crystal. Sông Rio Benito (hay còn gọi là sông Mbini) chia đôi Río Muni thành hai nửa bắc nam. Con sông này nhìn chung không thể đi lại bằng tàu bè, ngoại trừ một đoạn dài 20 km ở khu vực cửa sông đổ ra biển. Nhiệt độ và độ ẩm tại Río Muni thường thấp hơn một chút so với trên đảo Bioko.
 Đảo Annobón: Được đặt tên theo ngày được phát hiện (Ngày Đầu năm mới năm 1472), đây là một hòn đảo núi lửa nhỏ với diện tích chỉ 18 kilômét vuông (6,9 sq mi). Bờ biển của đảo rất dốc và đột ngột, ngoại trừ khu vực phía bắc. Lòng chóp núi lửa chính của đảo chứa một hồ nước nhỏ. Phần lớn dân cư trên đảo (ước tính khoảng 1.900 người) sinh sống bằng nghề đánh bắt hải sản truyền thống quy mô nhỏ, đặc biệt là đánh bắt cá ngừ và săn cá voi.

Khí hậu 

Khí hậu của cả khu vực lục địa lẫn các hòn đảo đều mang tính chất khí hậu xích đạo điển hình: nhiệt độ cao, mưa rất nhiều và mây mù bao phủ phần lớn thời gian trong năm. Sự biến thiên về thời tiết tại các địa phương chủ yếu do chênh lệch độ cao và khoảng cách gần biển. 

Tại khu vực lục địa, các mùa mưa diễn ra từ tháng 2 đến tháng 6 và từ tháng 9 đến tháng 12. Lượng mưa ở ven biển thường cao hơn so với sâu trong nội địa. Tại Bata, những tháng mưa nhiều nhất là tháng 9, 10 và 11, với lượng mưa trung bình vượt quá 2.388 mm (94 in) mỗi năm. Xa hơn về phía nam dọc theo bờ biển (như tại Calatrava), lượng mưa có thể chạm mốc 4.572 mm (180 in). Tuy nhiên, sâu trong nội địa, lượng mưa giảm dần; chẳng hạn như tại Mikomeseng, lượng mưa chỉ đạt khoảng 1.473 mm (58 in).

Đảo Bioko có một kiểu khí hậu khá khắc nghiệt và dễ gây mệt mỏi. Được gọi là "mùa khô" nhưng giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 3 vẫn có mưa, và phần còn lại của năm thì mưa rất dữ dội. Nhiệt độ trung bình hàng năm ở mức khoảng 25 °C (77 °F) và rất ít biến động. Lượng mưa cực đoan thường xảy ra ở vùng phía nam của đảo, do gió mùa mang lại lượng mưa có thể lên tới 11.430 mm (450 in) mỗi năm quanh khu vực San Antonio de Ureca.

Bảng dữ liệu Khí hậu tại Malabo (Weather box)

Biểu đồ Khí hậu tại Malabo

Rừng 
Guinea Xích Đạo sở hữu một lượng tài nguyên rừng nhiệt đới khổng lồ. Vào năm 2019, quốc gia này đạt điểm số Chỉ số Toàn vẹn Cảnh quan Rừng (Forest Landscape Integrity Index) trung bình là 7,99, xếp thứ 30 trong tổng số 172 quốc gia được đánh giá, cho thấy hệ sinh thái rừng tại đây vẫn còn tương đối nguyên vẹn so với nhiều nơi khác trên thế giới.

Diện tích che phủ và mức độ suy giảm 
Tổ chức Global Forest Watch (GFW) thường xuyên theo dõi và công bố các ước tính về tổn thất độ che phủ cây xanh dựa trên phân tích hình ảnh vệ tinh Landsat. Thuật ngữ "độ che phủ cây" dùng để chỉ các thảm thực vật vươn cao hơn 5 mét, và "tổn thất" là sự loại bỏ hoàn toàn tán rừng trong một năm nhất định, không phân biệt nguyên nhân (cháy rừng, khai thác gỗ, hay quang hóa nông nghiệp).

Đối với Guinea Xích Đạo, các số liệu thống kê cho thấy tổn thất độ che phủ cây lũy kế là 155.331 hecta (1.553,31 km²) tính từ năm 2001 đến năm 2024. Con số này xấp xỉ bằng 5,9% diện tích rừng nền tảng của quốc gia này vào năm 2000. Nếu chỉ tính các khu vực có mật độ che phủ lớn hơn 30%, diện tích che phủ gốc vào năm 2000 của nước này đạt mức 2.654.600 hecta (26.546 km²). 

Bảng số liệu dưới đây trình bày cụ thể diện tích rừng bị mất đi qua từng năm. Lưu ý rằng quá trình tái sinh và phục hồi của rừng không được tính toán gộp vào bộ dữ liệu này.

Các điểm cực địa lý 
Dưới đây là danh sách các điểm vươn xa nhất về 4 hướng của lãnh thổ Guinea Xích Đạo:
 Cực Bắc: Punta Europa, nằm trên Đảo Bioko.
 Cực Đông: Một địa điểm giáp biên giới nằm gần ngôi làng Obileville (thuộc vùng Río Muni).
 Cực Nam: Mũi A Dyibó, nằm trên hòn đảo núi lửa xa xôi Annobón (vượt qua đường Xích đạo về phía bán cầu nam).
 Cực Tây: Punta Dyiscoj, nằm trên Đảo Annobón.

Xem thêm 
 Địa lý Châu Phi
 Đảo Bioko
 Río Muni

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Bản đồ và dữ liệu địa lý về Guinea Xích Đạo tại The World Factbook (CIA).

Địa lý tự nhiên Châu Phi