Cầu Song Long

Cầu Song Long (; dịch nghĩa: "cầu Song Long"), còn được gọi là cầu mười bảy vòm, là một cầu đá 17 vòm tại , huyện , châu tự trị Hồng Hà, Vân Nam, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Cầu bắc qua nơi hợp lưu giữa  () và sông Tháp Xung (); tên gọi "Song Long" gắn với vị trí giao nhau của hai dòng nước.

Ấn phẩm về các thành phố lịch sử–văn hóa của Trung Quốc giới thiệu cầu Song Long là một cầu đá cổ có quy mô lớn và giá trị nghệ thuật cao nhất ở Vân Nam. Một khảo cứu về cầu có mái ở Trung Quốc cũng nhắc đến cầu Song Long như một điểm mốc trong lịch sử cầu ở Trung Quốc. Tháng 5 năm 2006, cầu được xếp hạng di tích văn vật được bảo hộ trọng điểm toàn quốc (đợt 6).

Lịch sử 
Theo văn bia năm 1901, cầu Song Long ban đầu được dựng trên sông Lô Giang dưới thời Càn Long (1736–1796) với kết cấu cầu đá ba vòm. Về sau, mưa lớn và lũ quét khiến sông Tháp Xung vỡ bờ, đổi dòng và nhập vào sông Lô Giang tại khu vực này, làm mặt sông mở rộng gấp khoảng ba đến bốn lần.

Năm 1839, hào mục địa phương đề xuất dự án và sử dụng nguồn tài trợ từ ngành khai thác thiếc ở Cá Cựu để xây thêm 14 vòm đá nối với phần cầu ba vòm có trước, hình thành cầu mười bảy vòm như hiện nay. Sau khi hoàn thành phần cầu mới, ba lầu được dựng trên cầu; trong đó lầu giữa là một công trình hai tầng, tên là "Tây Vọng Đại Quan" ().

Năm 1856, trong Khởi nghĩa người Hồi ở Vân Nam do Đỗ Văn Tú lãnh đạo, Mã Như Long dẫn quân nhà Thanh tiến công Mi Diệc và được cho là đã phóng hỏa ba lầu trên cầu Song Long; cầu vẫn còn nhưng hệ lầu bị thiêu hủy.

Năm 1893, hào mục địa phương đề xuất thu khoản đóng góp theo tỷ lệ từ thu nhập thiếc của thương nhân kinh doanh tại Cá Cựu. Sau bốn năm vận động, việc phục dựng ba lầu được khởi công năm 1896 và hoàn thành năm 1898, với chi phí 5.000 lạng bạc; lầu giữa được thiết kế lại theo dạng lầu cổng, quy mô lớn hơn công trình trước đó.

Trong Chiến tranh Hộ Quốc năm 1916, Long Thể Càn (), con của tổng đốc Quảng Đông Long Tế Quang (người Mông Tự, ủng hộ Viên Thế Khải), lén trở lại nam Vân Nam. Ông liên kết với thổ ty Nạp Lâu () Phổ Quân Đường (), cùng một số địa chủ và thổ phỉ để tiến công Kiến Thủy, nhưng bị lữ đoàn của  đánh bật. Khi rút lui, lực lượng của Long Thể Càn phóng hỏa lầu phía bắc trên cầu; cầu không bị phá hủy.

Năm 1965, chuyên gia cầu đường Mao Dĩ Thăng liệt cầu Song Long vào nhóm cầu cổ quy mô lớn của Trung Quốc; sau đó cầu được xếp hạng di tích bảo hộ cấp tỉnh của Vân Nam (đợt đầu). Tháng 5 năm 2006, Quốc vụ viện Trung Quốc công bố cầu Song Long là di tích văn vật được bảo hộ trọng điểm toàn quốc (đợt 6).

Cầu từng là tuyến giao thông quan trọng của khu vực, phục vụ khoảng 5.000 người thuộc năm thôn lân cận. Vào mùa mưa khi mực nước dâng, mỗi ngày có hàng trăm xe cơ giới đi qua cầu; phần lớn là xe nông nghiệp và máy kéo chở quá tải, gây hư hại cho kết cấu cổ. Các biện pháp bảo vệ được triển khai, gồm gia cố kết cấu, dựng tường bảo vệ tại hai đầu cầu để ngăn xe cơ giới, đồng thời xây dựng tuyến đường vòng và cầu mới nhằm chuyển hướng giao thông. Đến năm 2020, công viên đất ngập nước Song Long () hoàn thành trong chuỗi dự án cảnh quan hóa khu vực.

Kiến trúc 
Cầu gồm 17 vòm đá, 16 trụ và 18 mố cầu. Mặt cầu tương đối phẳng; thân cầu được ghép từ khoảng 500 khối đá. Cầu cao 9 m và dài 148,26 m. Phần cầu ba vòm ban đầu rộng 5 m, trong khi phần cầu 14 vòm bổ sung rộng khoảng 3 m. Hai bên mặt cầu có lan can đá đặc, cao 90 cm và dày 35 cm.

Mao Dĩ Thăng xếp cầu Song Long vào dạng "cầu nhiều vòm, trụ dày". Do quá trình mở rộng theo giai đoạn, khẩu độ các vòm không đồng nhất: 13 vòm có khẩu độ thông thủy 4,63 m, 2 vòm 5,8 m và 1 vòm 6,5 m; bán kính cung lần lượt là 2,7 m, 3,1 m và 3,25 m. Cửa vòm dưới lầu giữa là vòm nửa tròn, khẩu độ 6,17 m; đá khóa vòm dày 40 cm.

Các khối đá thân cầu có dạng hình thang; mặt trên được đục dốc để ghép khít với nhau. Trên nhiều khối đá có phù điêu hình thú, hoa văn uốn lượn và hình người; một số khối có chữ khắc. Đầu trụ được gia công dạng trụ xuôi dòng, dựng trên móng bằng đá tảng.

Giữa cầu là một lầu gỗ ba tầng, mái ngói hai tầng diềm kiểu hông-nóc với 47 sống mái. Lầu có cạnh 16 m, cao 20 m và lợp ngói lưu ly vàng. Tầng trệt là lối qua cầu; tầng trên có một gian thờ nhỏ ba gian; phần mái trên cùng chia thành ba mái nhỏ dạng hông-nóc.

Phía bắc cầu có một lầu gỗ ba tầng, cạnh 12 m, cao 15 m, mái ngói hai tầng diềm. Đầu mái trang trí 31 tượng thú và 6 hình người, trong đó có hai hình người cầm xiên; lầu lợp ngói tráng men xanh. Tầng một có hành lang ba phía; tầng hai, ba có dạng nhà ba gian; phía trước bố trí cầu thang sơn đỏ để lên xuống.

Phía nam cầu có một lầu bát giác hai tầng bằng gỗ, mái lều hai tầng diềm, cao 13 m. Trên chóp mái có ba tượng thú, hai đầu sống mái gắn hình chim phượng; phần mái được bao quanh bằng 24 tượng thú nhỏ và 6 hình người.

Vinh danh 
Chuyên gia kiến trúc cổ La Triết Văn có bài thơ ca ngợi cầu Song Long.

Ngày 29 tháng 3 năm 2003, Tổng cục Bưu chính Nhà nước Trung Quốc phát hành bộ bốn tem "Cổ kiều Trung Quốc — cầu vòm" (mã 2003-5T); con tem thứ tư mệnh giá 80 xu in hình cầu Song Long.

Thư viện ảnh

Tham khảo 

Cầu tại Trung Quốc
Cầu vòm tại Trung Quốc
Cầu vòm đá
Công trình xây dựng ở Vân Nam
Hồng Hà, Vân Nam
Khởi đầu năm 1839 ở Trung Quốc