Enrique IV của Castilla

Enrique IV của Castilla (5 tháng 1 năm 1425 – 11 tháng 12 năm 1474), có biệt danh là "Kẻ bất lực", là Quốc vương Castila và León, đồng thời là vị quân vương cuối cùng trong hàng ngũ những minh quân suy nhược của hậu Trung Cổ Castila–León. Trong thời kỳ trị vì của ông, quyền lực của quý tộc ngày càng phình to, còn vương quyền trung ương thì suy yếu rõ rệt, khiến quốc gia trở nên kém tập quyền.

Thời niên thiếu 
Enrique sinh năm 1425 tại Casa de las Aldabas (nay đã bị phá hủy), trên phố Teresa Gil ở Valladolid. Ông là trưởng nam của Quốc vương Juan II của Castilla và María của Aragón và Sicilia, con gái của Quốc vương Ferrando I của Aragón. Enrique đã thay thế người chị cả Leonor, trở thành người thừa kế ngai vàng Castila, mang tước hiệu Thân vương xứ Asturias. Vào thời điểm ông chào đời, Castila thực tế nằm dưới sự kiểm soát của Álvaro de Luna, vị đại thần quyền thế, người trực tiếp chỉ định người hầu cận và định hướng việc giáo dục của Enrique. Trong số những bạn đồng trang lứa của Enrique có Juan Pacheco, người về sau trở thành người thân cận nhất của ông. Những cuộc đấu đá, hòa giải và âm mưu tranh quyền đoạt lợi giữa giới quý tộc, Álvaro de Luna và các Infantes de Aragón là điều thường trực trong suốt thời niên thiếu của Enrique.

Ngày 10 tháng 10 năm 1444, Enrique được phong làm Thân vương xứ Jaén, và là người duy nhất từng giữ tước hiệu này. Năm 1445, ông tham chiến trong Trận Olmedo lần thứ nhất, đánh bại các Infantes de Aragón. Sau thắng lợi này, thế lực của Álvaro de Luna suy giảm, trong khi ảnh hưởng của Enrique và Juan Pacheco ngày càng gia tăng.

Lên ngôi và trị vì 
Sau khi Quốc vương Juan II băng hà ngày 20 tháng 7 năm 1454, Enrique kế thừa ngôi vị được tôn làm Quốc vương Castila và León ngay ngày hôm sau.

Một trong những ưu tiên đầu tiên của Enrique IV là thiết lập liên minh với Bồ Đào Nha. Ông thực hiện điều này bằng cách tái hôn năm 1455 với Joan của Bồ Đào Nha, con gái của Quốc vương Edward I của Bồ Đào Nha, đồng thời yết kiến Quốc vương Afonso V của Bồ Đào Nha tại Elvas năm 1456. Những mối bận tâm khác của Enrique bao gồm: nguy cơ Navarra can thiệp vào Castila, việc thiết lập hòa bình với Pháp và Aragón, đại xá cho nhiều quý tộc chống đối.

Enrique IV triệu tập Cortes tại Cuéllar nhằm phát động chiến dịch chống lại Tiểu vương quốc Hồi giáo Granada. Các chiến dịch quân sự năm 1455 và 1458 dần biến thành cuộc chiến tiêu hao, chủ yếu dựa vào các cuộc càn quét trừng phạt, tránh giao chiến quy mô lớn. Cách tiến hành này không được lòng cả quý tộc lẫn dân chúng. Juan Pacheco, Hầu tước xứ Villena, cùng em trai là Pedro Girón, được trao quyền điều hành quốc chính. Đồng thời, Enrique IV cũng đưa vào triều các cố vấn khác như Beltrán de la Cueva, Miguel Lucas de Iranzo và Gómez de Cáceres để cân bằng ảnh hưởng của phe Pacheco.

Năm 1458, Quốc vương Alfonso V xứ Aragón băng hà, và John II xứ Navarra kế vị. John II tiếp tục can thiệp sâu vào chính sự Castile, hậu thuẫn phe quý tộc đối lập với tham vọng của Juan Pacheco. Với sự hậu thuẫn của Tự vương Henry, Pacheco tìm cách tịch thu tài sản của Álvaro de Luna, nhưng quả phụ của Luna liên minh với gia tộc Mendoza, khiến giới quý tộc chia rẽ sâu sắc. Kết quả là Liên minh Quý tộc được thành lập vào tháng 3 năm 1460. Liên minh này tập hợp đông đảo đại quý tộc, nắm quyền kiểm soát tài chính triều đình, và buộc triều đình phải thừa nhận Alfonso xứ Castile, em cùng cha khác mẹ của Henry, làm Thái tử Asturias.

Để đối phó với sự thao túng của John II xứ Navarre, Henry IV phát binh xâm nhập Navarre, ủng hộ Charles, Thân vương xứ Viana, người thừa kế hợp pháp của Navarre nhưng đã nổi dậy chống lại phụ vương. Chiến dịch quân sự này thành công về mặt quân sự, song Henry buộc phải giảng hòa với Liên minh Quý tộc vào tháng 8 năm 1461, nhằm kiềm chế thế lực của nhà Mendoza – điều vô tình mở đường cho John II tiếp tục can thiệp vào Castile.

Khi John II xung đột với Công quốc Catalonia, và sau cái chết của Charles xứ Viana, giới quý tộc Catalan đã tôn Henry IV làm Bá tước Barcelona vào ngày 11 tháng 8 năm 1462. Sự can thiệp của Henry được đặt trong thế đối đầu trực tiếp với John II, khiến Catalonia trở thành điểm bất ổn nghiêm trọng trong Vương miện Aragón. Tuy nhiên, Henry không đạt được thắng lợi, và kinh tế Castile chịu tổn thất nặng nề do đối đầu với Pháp – quốc gia đã ủng hộ John II theo Hiệp ước Bayonne. Cuối cùng, Henry IV phải chấp nhận phán quyết Bayonne, từ bỏ quyền can dự vào Catalonia.

Trong thời gian trị vì, Henry IV thường xuyên lưu trú tại Hoàng cung Alcázar ở Madrid, nơi ông ở lại trong những khoảng thời gian dài. Hoàng cung Alcázar về sau bị phá bỏ và được thay thế bằng Cung điện Hoàng gia Madrid dưới triều các quốc vương Tây Ban Nha sau này.

Hôn nhân

Nội chiến

Qua đời

Xem thêm 

 Nội chiến Castilla năm 1437–1445

Tài liệu tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài 

Sinh năm 1425
Mất năm 1475
Thân vương xứ Asturias
Vương tử
Vương tử Castilla
Vương tử León
Người Tây Ban Nha thế kỷ 15
Vua León
Vua Castilla
Bá tước xứ Barcelona
Vương tộc Trastámara