Ashenden: Or the British Agent

Ashenden: Or the British Agent (tạm dịch: Ashenden: Hay là Đặc vụ Anh) là một tập truyện ngắn thể loại tình báo của nhà văn người Anh W. Somerset Maugham, xuất bản lần đầu tiên vào năm 1928. Tác phẩm gồm 16 câu chuyện, dựa trên những trải nghiệm của tác giả khi làm việc tại Cơ quan Tình báo Anh (MI6) trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Tác phẩm được các nhà phê bình coi là "một trong những nền tảng quan trọng trong việc định hình thể loại tiểu thuyết gián điệp hiện đại", ảnh hưởng đến các nhà văn như Raymond Chandler, Graham Greene, John le Carré và Len Deighton.

Nguồn gốc 
Năm 1915, Maugham được một sĩ quan tình báo chọn làm việc tại Thụy Sĩ dưới "vỏ bọc một nhà văn đang hoàn thiện vở kịch của mình". Do biết tiếng Pháp và tiếng Đức, ông làm nhiệm vụ theo dõi các hoạt động của Đức tại các quốc gia theo chủ nghĩa trung lập và sau đó đến Nga vào năm 1917 để giảm sự ảnh hưởng của Cách mạng Tháng Mười.

Maugham khẳng định rằng cuốn sách dựa trên "những trải nghiệm thực tế nhưng đã được sắp xếp lại cho mục đích hư cấu". Khi tác phẩm chuẩn bị xuất bản, Winston Churchill đọc bản thảo và nói Maugham rằng "nội dung truyện vi phạm Luật Bí mật Công vụ" (Official Secrets Act). Sau đó, Maugham đã không cho xuất bản 14 bản thảo truyện ngắn khác về nhân vật Ashenden chưa được công bố.

Nhân vật 
Tập truyện gồm 16 chương (trong các ấn bản sau này gộp lại thành 6 hoặc 7 chương). Các sự kiện diễn ra chủ yếu tại Geneva (Thụy Sĩ), Ý và Nga.

Nhân vật chính 

 Ashenden là một nhà văn được chọn vào Cục Tình báo. Ashenden được mô tả là "một nhân vật có học thức, điềm tĩnh, biết quan sát tâm lý và hiếm khi sử dụng vũ khí". Theo các nhà nghiên cứu văn học, Ashenden là "hình ảnh phản chiếu (alter ego) của chính Maugham".
 Đại tá R là một sĩ quan tình báo "thực dụng, nghiêm khắc và đôi khi tàn nhẫn". Trong truyện, R. từng nói Ashenden trước khi nhận nhiệm vụ: 

"Nếu anh làm tốt, anh sẽ không nhận được lời cảm ơn nào; nếu anh gặp rắc rối, anh sẽ không nhận được sự giúp đỡ nào"

Nhân vật phụ 

 Miss King (Cô King), một gia sư người Anh, làm việc cho gia đình hoàng tử Ai Cập. Trong câu chuyện, trước khi qua đời, đã nói to từ "England" (Nước Anh).
 The Hairless Mexican (Manuel Carmona). Trong câu chuyện, ông đi cùng với Ashenden đến Ý để bắt một mật sứ người Hy Lạp mang "tài liệu quan trọng". Tuy nhiên, do một "sai lầm thảm khốc", Manuel đã "giết nhầm người". 
 Giulia Lazzari là một vũ công người Ý, chồng là Chandra Lal - nhà cách mạng người Ấn Độ. Trong câu chuyện, cô bị bắt bởi Ashenden và R. để bẫy Chandra Lal. Sau đó, Chandra Lal đã tự sát bằng chất độc để không bị "bắt sống". 
 Mr. Harrington's Washing là một doanh nhân người Mỹ làm việc cùng Ashenden, được mô tả là "có tính cách nguyên tắc và huyên thuyên". Trong câu chuyện, Harrington bị giết trong một cuộc bạo động trên đường phố khi đang "cố đi lấy đồ giặt ủi của mình".

Chủ đề 
Theo học giả Nasrullah Mambrol, khác với các tiểu thuyết thể loại gián điệp mang "tính giải trí giật gân đương thời" của các tác giả như William le Queux, truyện của Maugham tập trung vào "sự thực tế, buồn tẻ và đơn điệu của công tác tình báo". Nhà văn Julia Keller cho rằng: Maugham mô tả công việc của một điệp viên là thu thập dữ liệu, chờ đợi và quan sát, thay vì "những màn hành động nghẹt thở". Công việc này được coi là "một 'trò chơi cờ thế' thiếu cảm xúc". Câu chuyện được kể ở ngôi thứ ba nhưng "điểm nhìn gần như hoàn toàn nằm ở nhận thức và trải nghiệm cá nhân của Ashenden". Điều đó tạo ra "một sự trung lập, lạnh nhạt nhưng cũng đầy tính quan sát tâm lý" đối với các nhân vật khác. Các câu chuyện thường có kết thúc "không rõ ràng, mỉa mai hoặc mang tính phản cao trào (anticlimactic)". Nhiều nhân vật "bị tổn hại hoặc thiệt mạng một cách tình cờ trong một hệ thống âm mưu khổng lồ mà chính họ cũng không hiểu hết". Đánh giá 
Raymond Chandler gọi đây là "những câu chuyện gián điệp vĩ đại nhất ông từng đọc". Các tác giả như John le Carré và Len Deighton công nhận tập truyện là "nguồn cảm hứng cho sự nghiệp của họ". Các nhà phê bình hiện đại đánh giá tích cực sự kết hợp giữa "hài hước mỉa mai" và bi kịch trong tác phẩm.

D.H. Lawrence trong một bài đánh giá năm 1928 đã chỉ trích các câu chuyện này là "giả tạo" và cho rằng nhân vật của Maugham chỉ là "những 'con rối' thực hiện ý đồ của tác giả". Một số nhà phê bình khác, như H.E. Bates, cho rằng văn phong của Maugham "khô khan, thiếu cảm xúc và mang tính máy móc".

 Chuyển thể 
Năm 1936, đạo diễn Alfred Hitchcock tạo bộ phim Secret Agent dựa trên các phần "The Traitor" và "The Hairless Mexican". Năm 1991, đài BBC sản xuất loạt phim Ashenden'' gồm 4 tập với Alex Jennings đóng vai chính. Từ 1940 đến nay, BBC Radio thực hiện nhiều buổi đọc và kịch truyền thanh về Ashenden.

Tham khảo 
Tuyển tập truyện ngắn
Truyện ngắn
Văn học Anh
Tác phẩm về tình báo