Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Times New Roman

Times New Roman là phông chữ (font) kiểu serif được nhật báo The Times (Luân Đôn) ủy thác Stanley Morison thiết kế năm 1931 cùng với Starling Burgess và Victor Lardent. Nó được phát hành lần đầu tiên bởi Công ty Monotype năm 1932. Tuy The Times không còn sử dụng nó, nhưng nó vẫn được sử dụng rộng rãi trong cuốn sách.

Do nó được sử dụng ở khắp mọi nơi, Times New Roman đã có nhiều ảnh hưởng đối với nhiều phông chữ kiểu serif trước và sau thời phông máy tính. Một thí dụ nổi tiếng là Georgia, nó có những nét rất giống với Times New Roman nhưng có serif dày hơn.

Một phiên bản của Times New Roman được phát triển bởi Monotype cho Microsoft, và nó được cung cấp với Microsoft Windows từ khi phiên bản 3.1 được phát hành. Giống như Times trên Apple Macintosh, nó được chọn là phông chữ mặc định trong nhiều phần mềm ứng dụng, nhất là trong trình duyệt mạng và trình soạn thảo.

Times New Roman là tên mà Microsoft đặt cho phiên bản TrueType của Times New Roman PS, một loại hẹp hơn của phông chữ Times New Roman của Monotype. Phiên bản PS được phát hành để hợp với các kích thước của Times Roman (phông PostScript căn bản của Linotype). Các chữ hoa của nó được vẽ nhẹ hơn, mới đầu để in ra tiếng Đức (trong tiếng đó, các danh từ bắt đầu với chữ hoa).

Năm 2004, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tuyên bố rằng, từ ngày 1 tháng 2 năm 2004, tất cả những văn kiện ngoại giao Mỹ sẽ bắt đầu sử dụng Times New Roman với kích thước 14 point thay vì Courier New với kích thước 12 point như trước.

Phông chữ Unicode này hỗ trợ các ký tự tiếng Việt.

Xem thêm
Arial
Verdana

Tham khảo

Phông chữ kiểu serif
Phông chữ
Unicode
The Times
Giới thiệu năm 1932
The Times

The Times là nhật báo quốc gia được xuất bản hàng ngày ở Vương quốc Anh từ năm 1785, và được xuất bản dưới tên The Times (tiếng Anh của "Thời báo") từ năm 1788; nó là "Thời báo" đầu tiên. Trong phần lớn của lịch sử nó, nhật báo này được coi là tờ báo danh giá (newspaper of record) của nước Anh.

The Times được xuất bản bởi Times Newspapers Limited, công ty phụ của News International, nó thuộc về tổ chức News Corporation, dẫn đầu là Rupert Murdoch. Nó có nhiều ảnh hưởng đối với chính trị và dư luận về sự kiện ở nước ngoài. Có những người cho rằng, gần đây, nó phản ánh quan điểm bảo thủ của ông Murdoch, dù tờ báo này đã ủng hộ đảng Lao động vào hai kỳ bầu cử trước. Tuy nhiên, ông Murdoch đã gắn mình với Thủ tướng Tony Blair của đảng Lao động và gặp với ông thường xuyên.

Ngoài nước Anh, The Times đôi khi được gọi là "the London Times" hay "The Times of London" (Thời báo Luân Đôn) để phân biệt nó với nhiều thời báo khác như là The New York Times. Tuy nhiên, nó là báo "Times" đầu tiên, và nó là báo quốc gia, không chỉ của thành phố Luân Đôn. Nó cũng tạo ra phông chữ Times New Roman được sử dụng khắp nơi, phông chữ này do Stanley Morison của The Times cộng tác với Công ty Monotype.

Mới đầu nó được in ra giấy khổ rộng (broadsheet) 200 năm nay, nhưng nó đổi qua cỡ compact vào năm 2004. Giá mặt của nó ở Vương quốc Anh là 60p ngày thương (20p cho học sinh) và £1,10 vào chủ nhật. Tờ liên quan chủ nhật của The Times là The Sunday Times, in ra giấy khổ broadsheet. Giá mặt của nó là £1,80.

Chú thích

Liên kết ngoài 

 The Times Online  (tiếng Anh)
 The Times Style Guide  – cẩm nang về văn phong của The Times (tiếng Anh)

Thời báo
Báo viết
Báo chí tiếng Anh
Báo chí Vương quốc Liên hiệp Anh
News Corporation
Báo toàn quốc tại Vương quốc Liên hiệp Anh
The Times
Khởi đầu năm 1785 ở Đảo Anh
Khởi đầu năm 1785 ở Anh
Arial

Arial là phông chữ kiểu sans-serif được gói với vài phần mềm ứng dụng của Microsoft. Nó được phát triển năm 1982 bởi Robin Nicholas và Patricia Saunders cho Monotype Typography là phông rẻ để thay cho phông Helvetica phổ biến của Linotype. Helvetica là một trong nhiều phông chữ mà các máy in phải có để hỗ trợ ngôn ngữ PostScript của Adobe Systems. Khi chỉ định Helvetica, người dùng có thể bảo đảm là máy in sẽ in ra dùng phông đó được. Microsoft không muốn bao gồm Helvetica với Windows, nên họ phát hành Arial dưới giấy phép để phá giá. Tuy Arial là một trong những phông phổ biến nhất trên thế giới ngày nay do được gói với Windows, phông này có nhiều nhà in ấn ghét. Nó chắc nổi tiếng hơn Helvetica ngày nay; tuy nhiên, các nhà in ấn coi nó là phông giả rẻ, thiếu lịch sử của phông gốc Thụy Sĩ.

Kiểu chữ Arial bao gồm nhiều kiểu và tất cả chúng đều hỗ trợ các các ký tự tiếng Việt, trong đó bao gồm: Regular, Italic, Medium, Medium Italic, Bold, Bold Italic, Black, Black Italic, Extra Bold, Extra Bold Italic, Light, Light Italic, Narrow, Narrow Italic, Narrow Bold, Narrow Bold Italic, Condensed, Light Condensed, Bold Condensed, and Extra Bold Condensed.

Trong Office 2007, Arial đã được thay thế bằng Calibri làm kiểu chữ mặc định trong PowerPoint, Excel và Outlook.

Các biến thể của font Arial 

 Arial: đôi khi được gọi là Arial Regular để phân biệt chiều rộng của nó với Arial Narrow, nó cũng bao gồm Arial Italic, Arial Bold, Arial Bold Italic
 Arial Unicode MS
 Arial Black: Font chữ Arial nhưng to hơn, mở rộng chiều ngang ra hơn rất nhiều so với Arial thường.
 Arial Rounded: Phiên bản tròn hơn của Arial thường, có các kiểu sau: Arial Rounded Light, Arial Rounded Regular, Arial Rounded Medium, Arial Rounded Bold, Arial Rounded Extra Bold

Xem thêm
Times New Roman
Verdana
Calibri

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Scourge of Arial  – thông tin về nguồn gốc của Arial (tiếng Anh)
Cách phân biệt giữa Arial, Helvetica, và Grotesque  (tiếng Anh)

Phông chữ kiểu sans-serif
Phông chữ
Unicode
Silicon

Silicon (Tiếng Anh: silicone) là các polyme bao gồm bất kỳ  hợp chất tổng hợp, trơ  được tạo thành từ các đơn vị lặp lại của siloxan, gồm một nhóm chức của hai nguyên tử silic và một nguyên tử oxy thường xuyên kết hợp với cacbon và/hoặc hydro. Silicon thường chịu nhiệt và đàn hồi như cao su,  được sử dụng trong chất bịt kín, chất kết dính, chất bôi trơn, thuốc men, dụng cụ nấu ăn và dùng trong cách nhiệt và cách điện. Một số hình thức phổ biến bao gồm dầu silicon, mỡ silicon, cao su silicon, nhựa silicon.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hóa chất gia dụng

Chất dẻo chịu nhiệt
*
Chất kết dính
Hóa chất mỹ phẩm
Hợp chất silic
Don Ho

''Về ca sĩ Don Hồ xin xem bài Don Hồ.

Donald Ho Tai Loy (chữ Trung Quốc: 何大來 Hồ Đại Lai), sinh ngày 13 tháng 8 năm 1930 - mất ngày 14 tháng 4 năm 2007) là nhạc sĩ và ca sĩ Hawaii. Ho, có dòng máu Trung Quốc, Hawaii, Bồ Đào Nha, Hà Lan và Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang web chính thức

Ho, Don
Ho, Don
Âm nhạc Hawaii
Ho, Don
Ho, Don
Ho, Don
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam ca sĩ Mỹ
Ca sĩ nhạc pop Mỹ
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Người Mỹ gốc Bồ Đào Nha
Nhạc sĩ Mỹ thế kỷ 20
Gyanendra của Nepal

Vua Gyanendra Bir Bikram Shah Dev của Nepal (tiếng Nepal: ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहदेव; Jñānendra Vīra Vikrama Śāhadeva) sinh ngày 7 tháng 7 năm 1947, là Vua Nepal kể từ ngày 4 tháng 7 năm 2001, sau khi cháu ông, Dipendra Bir Bikram Shah, giết bố mẹ và tự sát. Phương châm của ông là: "Kiến thức là sức mạnh, công việc là sự tôn sùng." Ông đã trị vì Nepal từ ngày 4 tháng 6 năm 2001 đến ngày 28 tháng 5 năm 2008 khi chế độ quân chủ bị bãi bỏ.

Tháng 2 năm 2005, vua Gyanendra đã giành quyền kiểm soát chính phủ, giải tán quốc hội do dân bầu. Sau cuộc vận động dân chủ Nepal năm 2006, ông đã bị buộc phải trả lại quyền cho quốc hội vào tháng 5 năm 2006 và quyền lực của vua chỉ còn mang tính lễ nghi. Ông tại nhiệm tới ngày 28 tháng 5 năm 2008 thì bị lật đổ, chế độ quân chủ được thiết lập bởi triều đại Shah trong 240 năm xụp đổ, nhà nước Cộng hòa Nepal ra đời.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Bản dịch không chính thức biên bản báo cáo sự ám hại nhà vua năm 2001 
 Nepal: Bốn ngày ba vua 
 Gyanendra hai lần làm vua Nepal 

Vua Nepal
Tỷ phú Nepal
Thác

Thác nước là chỗ dòng suối, dòng sông có nước chảy từ trên cao xuống dưới thấp, với góc nghiêng lớn, tốc độ nước chảy xiết, có thể tạo ra sóng nước và xoáy nước.

Những loại thác nước 
 Thác nhiều tầng.

Loại Thác nước này có dòng nước lớn chảy qua nhiều bậc, tầng đá liên tiếp nhau.
 Thác nước lớn.

Những thác nước khổng lồ, do những dòng sông lớn tạo nên khi chảy qua vùng địa hình phức tạp.

Những thác nước lớn

Thác nước ở Việt Nam 
Cũng như các nước phát triển và các nước đang phát triển khác trên thế giới, các thác nước lớn ở Việt Nam được vận dụng làm nguồn năng lượng chạy các nhà máy thủy điện.

Hình ảnh

Xem thêm 

 Dữ liệu các thác nước trên Thế giới
 WorldWaterfalls.com - Kho hình ảnh, thông tin và diễn đàn về Thác nước
 Niagara Falls - Fullscreen QTVR Panorama 
 Thác Victoria (Australia) 
 Thác nước trên thế giới, liên kết

Tham khảo

Địa lý học
Thác nước
Địa mạo
Vùng nước
Địa mạo sông
Thác Gia Long

Thác Gia Long hay còn gọi là Đray Sáp Thượng một thác nước trên sông Srêpốk thuộc địa phận xã Ea Na, tỉnh Đắk Lắk và xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng.

Địa điểm
Cách thác Gia Long chừng 3 km về phía hạ nguồn là thác Đray Sáp  và thác Đray Nu, phía dưới nữa là thác Trinh Nữ, thuộc tỉnh Đăk Nông. Thác Gia Long cao khoảng 30m, rộng khoảng 100m.

Phía thượng nguồn sông cỡ hơn 2 km là Thủy điện Buôn Kuốp .

Theo lời kể của nhân dân địa phương, tên thác gắn với việc Nguyễn Ánh (Gia Long) chạy trốn nhà Tây Sơn đến đây. Tuy nhiên Có thuyết cho rằng tên thác là do Bảo Đại đặt khi ông đến đây du ngoạn. Vì nó gắn với giai đoạn lịch sử vua Bảo Đại xây dựng hàng loạt khu nghỉ dưỡng, biệt thự ở Tây Nguyên và đặt tên các địa điểm tham quan theo tên của các vị vua.

Đặc điểm
Thác Gia Long là một thác nước đẹp trong hệ thống thác trên sông Srêpốk do cảnh quan ở đây rất hùng vĩ và hoang sơ.
Ở thác Gia Long có một đường hầm nhân tạo thông giữa các con đường xung quanh, có những mố cầu treo được người Pháp xây dựng từ những năm 30, những kè đá chắn lũ đẹp nhất Việt Nam cũng được xây cùng thời điểm. Hiện nay người ta đã nắn dòng thác về hướng khác vì lý do xây dựng thủy điện trên thượng nguồn nên hình ảnh dòng thác không còn đúng.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm 
Công viên địa chất Đắk Nông

Krông Ana
Krông Nô
Sông Srêpốk
Du lịch Đắk Lắk
Thác Ialy

Thác Ialy, hay Jrai-li hoặc Yali, (phát âm:/za li/) là thác trên Krông B'Lah  ở ranh giới huyện Sa Thầy tỉnh Kon Tum và huyện Chư Păh tỉnh Gia Lai, Việt Nam.

Hiện tại thác đã được ngăn lại để xây dựng Nhà máy Thủy điện Ialy.

Vị trí 
Thác Ialy trên Krông B'Lah (hay Đăk Bla) ở ranh giới xã Ya Ly huyện Sa Thầy tỉnh Kon Tum và xã Ia Mơ Nông huyện Chư Păh tỉnh Gia Lai. Thác Ialy từng là một trong những thác nước lớn nhất Việt Nam. Vào thập niên 1950 thác đo được 42 m.

Mặc dù có nhiều cách ghi tên khác nhau, nhưng cách gọi thông dụng là Yaly. Nó được lý giải bởi truyền thuyết truyền khẩu về mối tình bi kịch của đôi trai gái người Jrai là chàng Rốc và nàng H'Li. Yali nghĩa là "nước mắt nàng H'Li" đã chết vì khóc thương người yêu không trở về, dòng nước mắt của nàng chảy thành thác.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài 

Du lịch Kon Tum
Sa Thầy
Chư Păh
Du lịch Gia Lai
Thác Trinh Nữ

Thác Trinh Nữ là một thác nước trên dòng sông Krông Nô - một phụ lưu của sông Srêpốk, thuộc huyện Cư Jút, tỉnh Đăk Nông. Sông Krông Nô là ranh giới tỉnh Đăk Nông với tỉnh Đắk Lắk.

Địa điểm
Thác nằm cách trung tâm huyện Cư Jút khoảng 3 km, và cách thành phố Buôn Ma Thuột khoảng 20 km theo quốc lộ 14.
Hiện thác đang được công ty Du lịch Đắk Lắk tổ chức khai thác với nhiều các dịch vụ du lịch đa dạng kèm theo.

Về tên thác
Tương truyền rằng cái tên của thác "Trinh Nữ" được bắt nguồn từ một câu chuyện dân gian kể về tình yêu của một thiếu nữ bản địa. Vì tình yêu trắc trở, cô đã gieo mình xuống dòng nước để giữ trọn tình yêu. Cảm động trước hành động của cô gái, người dân quanh vùng đã đặt tên thác là "Trinh Nữ".
Cũng có một huyền thoại khác là hàng năm đều có một cô gái chết đuối ở đây và người ta chiêm nghiệm thấy rất đúng (Thực chất do đây là một đoạn sông rất nguy hiểm, những tảng đá lớn và dòng sông chảy xiết làm nên nét riêng của thác chính là những cái bẫy chết người khiến hàng năm ở đây đều có người chết đuối).

Đặc điểm
Thác Trinh Nữ không phải là một thác đẹp do không có dòng thác đổ từ trên cao xuống vì thực chất đây chỉ là một ghềnh sông có dòng chảy tương đối hiền hòa vào mùa khô nhưng thật hung dữ vào mùa mưa Tây nguyên. Thác rất đặc biệt với những tảng đá bazan dạng cột to lớn màu đen có tuổi địa chất từ 2 đến 5 triệu năm giữa dòng sông hoặc nhô ra từ bờ. Hiện nay Bảo tàng Địa chất đang tiến hành làm các thủ tục cần thiết để xin Chính phủ Việt Nam công nhận khu vực đá bazan ở thác Trinh Nữ là di sản địa chất và tiến hành xây dựng một công viên địa chất tại đây.
Đây cũng là một địa điểm du lịch được tổ chức khai thác và đầu tư tương đối tốt nhất trong vùng.

Tham khảo

Buôn Ma Thuột
Cư Jút
Sông Srêpốk
Du lịch Đắk Lắk
Du lịch Đắk Nông
Thác Hang Cọp

Thác Hang Cọp là một thác chiều cao khoảng 50mét cách Quốc lộ 20 khoảng 2,7km về phía Đông, thuộc phường Xuân Trường - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.

Tên gọi
Thác có nhiều tên gọi khác nhau như: Thác Đạ Sar, Long Nhân, Hang Cọp, Thác Ông Thuận, Thiên Thai... Dưới thác có một cái hang trong tảng đá lớn người ta đồn rằng nơi đây ngày xưa là nơi trú ngụ của một con cọp cho nên mới lấy hang cọp mà đặt tên cho thác.

Miêu tả
Thác nằm cách Quốc lộ 20 khoảng 2,7km về phía đông, thuộc phường Xuân Trường - Đà Lạt, xa khu vực dân cư 3 km, nằm trong khu rừng thông với diện tích 308 ha, chiều cao thác khoảng 50 m, dài 500 m. Trên đỉnh ngọn thác có một chiếc cầu treo giăng ra đón khách. Thiên nhiên quanh thác Hang Cọp hiện nay vẫn còn giữ được vẽ nguyên thủy sơ khai. Xung quanh thác có rừng thông đặc chủng và rừng hỗn giao khá xanh tốt thích hợp cho các chuyến du lịch dã ngoại.

Hiện nay, gần thác Hang Cọp có tượng dũng sĩ người Chi’ll K'ho đang giương nỏ bắn cọp và tượng "chúa tể sơn lâm", cao khoảng 5m, dài 10m nằm trong khuôn viên của thác.

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài
Huyền bí thác Hang Cọp 
Khám phá hang hùm, thác cọp 

Du lịch Đà Lạt
Du lịch Lâm Đồng
Daugava

Sông Tây Dvina hay Daugava (tiếng Nga: Западная Двина́, tiếng Belarus: Заходняя Дзвіна, tiếng Latvia: Daugava, tiếng Ba Lan: Dźwina, tiếng Đức: Düna) là một con sông bắt nguồn từ vùng đồi Valdai, Nga, chảy qua các quốc gia như Nga, Belarus, Latvia để đổ vào vịnh Riga, một nhánh của biển Baltic. Tổng chiều dài của con sông này là 1.020 km (633,7 dặm). Sau đó, sông chuyển hướng về phía tây bắc trước khi hòa mình vào Vịnh Riga trên Biển Baltic. Các nhánh sông như Mezha, Kasplya, Ula, và Dzisna đổ vào từ bên trái, trong khi Toropa, Drysa, Aiviekste (với nhánh Pededze của mình) và Ogre chảy vào từ bên phải.

Diện tích của lưu vực Tây Dvina rộng khoảng 34.000 dặm vuông (88.000 km vuông), với độ cao chủ yếu từ 300 đến 700 feet (100 đến 200 mét) so với mực nước biển - một đồng bằng nhấp nhô với nhiều đầm lầy và rừng. Lưu vực này cũng đặc trưng bởi hơn 5.000 hồ, đa phần là nhỏ. Các hồ lớn bao gồm Rezna và Lubana tại Latvia, Zhizhitsa ở thượng nguồn sông, Osveya và Drysvyaty tại phần giữa của lưu vực trên biên giới Belarus và Latvia, cùng với Lukoml tại phần cực nam.

Khí hậu ẩm ướt của lưu vực Tây Dvina có mùa hè ấm áp và mùa đông ôn hòa. Sông này chủ yếu nhận nước từ việc tan chảy tuyết, do đó, giống như nhiều con sông khác ở đồng bằng Đông Âu, trải qua mùa lũ mạnh vào mùa xuân. Nó cũng có khả năng gây lũ lụt sau những trận mưa lớn. Mùa xuân, mực nước có thể tăng từ 20 đến 35 feet (6 đến 11 mét) hoặc hơn tại nhiều địa điểm khác nhau. Lưu lượng trung bình của sông là khoảng 25.000 feet khối (700 mét khối) mỗi giây. Quá trình băng giá bắt đầu ở vùng thượng lưu vào cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12 và muộn hơn một chút ở phần giữa của lưu vực. Quá trình tan băng bắt đầu gần cửa sông vào khoảng cuối tháng 3 và ở thượng nguồn nước mở cửa vào khoảng giữa tháng 4.

Nó được nối bằng kênh đào với các sông Berezina và Dnieper.

Có ba đập thủy điện trên sông này - đó là Rīgas HES theo chiều dòng chảy thì ở ngay phía trên Riga hay 35 km từ cửa sông, Ķeguma HES cách đập đầu tiên 35 km hay 70 km từ cửa sông, và Pļaviņu HES cách đập thứ hai 37 km (ngược dòng) hay 107 km từ cửa sông. Đập thứ tư, Daugavpils HES, đã được lập kế hoạch nhưng bị chỉ trích mạnh. Belarus hiện tại có kế hoạch xây dựng một vài nhà máy thủy điện trên phần thuộc Belarus của sông Daugava.

Các thành phố trên bờ sông 
 Vitebsk, Belarus
 Vieliž, Belarus
 Polatsk, Belarus
 Daugavpils, Latvia
 Jēkabpils, Latvia
 Aizkraukle, Latvia
 Ogre, Latvia
 Salaspils, Latvia
 Riga, Latvia

Các sông nhánh chính 
 Pałata

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Lưu vực sông Daugava 
 Các nhà máy thủy điện trên sông Daugava tại Latvia 

Daugava
Daugava
Daugava
Số nguyên tử

Số nguyên tử hoặc số proton, số hiệu nguyên tử (ký hiệu Z) của một nguyên tố hóa học là số proton được tìm thấy trong hạt nhân của một nguyên tử. Nó giống hệt với số điện tích của hạt nhân. Số nguyên tử xác định duy nhất một nguyên tố hóa học. Trong một nguyên tử không tích điện, số hiệu nguyên tử cũng bằng số electron.

Tổng của nguyên tử Z và số neutron N bằng số khối A của một nguyên tử. Vì các proton và neutron có cùng khối lượng (và khối lượng của các electron không đáng kể cho nhiều mục đích) và sự mất khối lượng của liên kết nucleon luôn nhỏ so với khối lượng nucleon, khối lượng nguyên tử của bất kỳ nguyên tử nào, khi được biểu thị bằng nguyên tử hợp nhất đơn vị khối lượng (tạo ra một đại lượng gọi là " khối lượng đồng vị tương đối "), nằm trong khoảng 1% của toàn bộ số A.

Các nguyên tử có cùng số nguyên tử Z nhưng số neutron N khác nhau và do đó khối lượng nguyên tử khác nhau được gọi là các đồng vị. Hơn một phần ba các nguyên tố xuất hiện trong tự nhiên tồn tại dưới dạng hỗn hợp các đồng vị (xem các nguyên tố đơn đồng vị) và khối lượng đồng vị trung bình của hỗn hợp đồng vị cho một nguyên tố (gọi là khối lượng nguyên tử tương đối) trong một môi trường xác định trên Trái Đất, sẽ xác định khối lượng nguyên tử tiêu chuẩn của nguyên tố. Trong lịch sử, chính các khối lượng nguyên tử của các nguyên tố (so với hydro) là đại lượng có thể đo được của các nhà hóa học trong thế kỷ 19.

Ký hiệu Z thông thường xuất phát từ tiếng Đức   có nghĩa là số, trước khi tổng hợp các ý tưởng hiện đại từ hóa học và vật lý, chỉ biểu thị vị trí số của một nguyên tố trong bảng tuần hoàn, có thứ tự xấp xỉ, nhưng không hoàn toàn, phù hợp với thứ tự của các nguyên tố theo trọng lượng nguyên tử. Chỉ sau năm 1915, với gợi ý và bằng chứng cho thấy số Z này cũng là điện tích hạt nhân và đặc tính vật lý của các nguyên tử, đã tạo ra từ tiếng Đức cho số nguyên tử  được sử dụng phổ biến trong bối cảnh này.

Tham khảo 

Số
Nguyên tử
Vật lý hạt nhân
Thuộc tính hóa học
Sông Ural

Sông Ural (, ) hay Jayıq/Zhayyq (, , , ), còn gọi là Yaik () trước năm 1775, là một con sông chảy qua Nga và Kazakhstan. Nó bắt nguồn từ phía nam dãy núi Ural và đổ vào biển Caspi. Với chiều dài , đây là sông dài thứ ba châu Âu sau Volga và Danube, và sông dài thứ 18 của châu Á. Sông Ural thường được xem là biên giới giữa châu Âu và châu Á.

Sông Ural xuất phát từ một nơi gần núi Kruglaya trong dãy Ural, chảy về hướng nam, qua Magnitogorsk, tới Orsk nó chảy về hướng tây , đến Orenburg, sông này hợp với sông Sakmara. Từ Orenburg, nó chảy tiếp về phía tây, đến Kazakhstan, rồi lại chảy về phía nam ở Oral, chảy ngoằn nghèo qua một đồng bằng phẳng, rộng, trước khi đổ vào biển Caspi.

Tham khảo

Sông của Kazakhstan
Sông Siberia
Phụ lưu biển Caspi
Sông tỉnh Chelyabinsk
Sông Bashkortostan
Sông tỉnh Orenburg
Sông biên giới
Sông quốc tế châu Á
Sông quốc tế Châu Âu
Dãy núi Ural
Lịch sử Ural
Sông của Nga
Sông Sakmara

Sông Sakmara là một con sông thuộc Nga có chiều dài 760 km (470 dặm). Nó là một sông nhánh của sông Ural và hợp lưu với con sông này tại Orenburg. Thượng nguồn của con sông này nằm ở nước cộng hòa tự trị Bashkortostan (Bashkiria). Các thành thị nằm dọc theo sông Sakmara là Yuldybayevo (Bashkortostan) và Kuvandyk (tỉnh Orenburg).

Tham khảo

Sông Bashkortostan
Sông tỉnh Orenburg
Phụ lưu sông Ural
Sơ khai sông Nga
Lực bảo toàn

Lực bảo toàn hay còn gọi là lực thế là các loại lực khi tác động lên một vật sinh ra một công cơ học có độ lớn không phụ thuộc vào dạng của đường đi mà chỉ phụ thuộc vào vị trí của điểm đầu và điểm cuối.

Một số loại lực thế thường gặp

Thế năng của lực hấp dẫn (trọng lực)

Thế năng hấp dẫn của một vật có khối lượng  khi di chuyển từ vị trí có độ cao ban đầu  đến vị trí lúc sau  (so với mốc thế năng) sinh ra một công, được xác định như sau:

Giả sự vật đi lên, với , và  là quãng đường dịch chuyển, chính là hiệu số . Góc  hợp bởi chiều của lực tác dụng và quãng đường dịch chuyển. Trong trường hợp này , do gia tốc trọng trường luôn hướng xuống, ngược chiều với chiều chuyển động.
Áp dụng vào công thức tính công, ta có:

Lưu ý rằng, kí hiệu  chính là trọng lực mà vật chịu tác dụng. Ta thấy, công của vật lúc này chỉ phụ thuộc vào vị trí đầu-cuối của vật, do đó, lực hấp dẫn chính là lực thế.

Thế năng của lực đàn hồi (lò xo)
Công của lực đàn hồi được xác định như sau, với :

Vậy,  cũng là lực thế.

Tham khảo
Physics for Scientists and Engineers with Modern Physics - Raymond A. Serway, John W. Jewett

Lực
Mang (thú)

Bài này viết về mang như là một chi động vật nhai lại thuộc họ Hươu nai, các nghĩa khác xem bài Mang (định hướng).

Mang, còn gọi là hoẵng, kỉ, mển hay mễn, là một dạng hươu, nai thuộc chi Muntiacus. Mang có lẽ là loại hươu cổ nhất được biết đến, xuất hiện vào khoảng 15-35 triệu năm trước căn cứ trên di tích hóa thạch tìm thấy trong các trầm tích của thế Miocen tại Pháp và Đức.

Các loài ngày nay còn sống có nguồn gốc nguyên thủy ở vùng Đông Nam Á cũng như ở Ấn Độ. Bản địa mển bao gồm cả vùng Hoa Nam, Đài Loan, và các hải đảo thuộc Indonesia. Mang Reeves được du nhập sang Anh và nay đã sinh sản, phổ biến ở một số khu vực ở Anh.

Là một loại động vật nhiệt đới, mển không có chu kỳ động dục theo mùa thời tiết nên khi chuyển sang các khu vực ôn đới có thể cho giao phối ở bất kỳ thời gian nào trong năm. Mang đực có các gạc ngắn có thể mọc lại nhưng có xu hướng cắn xé nhau bằng răng (có răng nanh dài chĩa xuống) để bảo vệ lãnh địa.

Mang là loại động vật được chú ý trong các nghiên cứu về sự tiến hóa do các biến thể lớn trong bộ nhiễm sắc thể của chúng cũng như các phát hiện về các loài mới trong thời gian gần đây.

Phân loài

Mười hai loài:
 Muntiacus atherodes: Mang vàng Borneo
 Muntiacus crinifrons: Mang đầu lông, mang đen, mang đen đầu đỏ
 Muntiacus feae: Mang Fea
 Muntiacus gongshanensis: Mang Cống Sơn, kỉ Cống Sơn
 Muntiacus montanus: Mang Sumatra
 Muntiacus muntjak: Mang Ấn Độ, mang đỏ
 Muntiacus muntjak annamensis: Hoẵng Nam Bộ
 Muntiacus muntjak aureus
 Muntiacus muntjak bancanus
 Muntiacus muntjak curvostylis
 Muntiacus muntjak guangdongensis
 Muntiacus muntjak malabaricus
 Muntiacus muntjak menglasis
 Muntiacus muntjak montanus
 Muntiacus muntjak muntjak
 Muntiacus muntjak nigripes
 Muntiacus muntjak vaginalis
 Muntiacus muntjak yunnanensis
 Muntiacus reevesi: Mang Reeves, mang Trung Quốc
 Muntiacus rooseveltorum: Mang Roosevelt
 Muntiacus puhoatensis: Mang Pù Hoạt
 Muntiacus putaoensis: Mang lá
 Muntiacus truongsonensis: Mang Trường Sơn
 Muntiacus vuquangensis: Mang Vũ Quang, mang lớn

Chú thích

Tham khảo

 Sinh thái học của mang Reeves 

Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Malaysia
Động vật có vú Nhật Bản
Động vật có vú Sri Lanka
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật có vú Bhutan
Động vật hoang dã
Động vật có vú châu Á
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Đông Nam Á
Đèo Cả

Đèo Cả là 1 trong những ngọn đèo lớn và hiểm trở tại miền Trung Việt Nam. Đèo cao 333 m, dài 12 km, cắt ngang qua dãy núi Đại Lãnh ở chỗ giáp ranh giữa hai xã Hoà Xuân, tỉnh Đắk Lắk và xã Đại Lãnh, tỉnh Khánh Hòa (huyện Vạn Ninh) trên Quốc lộ 1.

Đỉnh đèo nằm ở thôn Vũng Rô, xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk. Đèo còn có tên gọi khác là Đèo Cục Kịch, là tên dân gian trước đây khi đèo mới mở chỉ trải lớp đá, đi lại gập ghềnh và có đến 98 vòng cua rộng hẹp gấp khúc. Trong văn bản tiếng Pháp ghi tên đèo là "Col Babonneau".

Hiện nay đã có hầm đường bộ Đèo Cả thay thế cho đèo hiện hữu, toàn bộ đường dẫn và hai hầm chính dài 13,5 km.

Lịch sử

Đây là ranh giới giữa Đại Việt và Chiêm Thành từ năm 1471 đến 1653. Trong cuộc Nam tiến của Đại Việt, địa thế hiểm trở của khu vực đã khiến vua Lê Thánh Tông dừng chân tại đây năm 1471. Sau đó, vua Lê Thánh Tông đã tạo một tiểu vương quốc tại Phú Yên làm vùng đệm tên là Hoa Anh. Vì là vị trí ranh giới, nhiều cuộc xung đột giữa Đại Việt và Chiêm Thành đã xảy ra tại đây

Vào những năm 1771-1802, nhiều cuộc giao chiến giữa chúa Nguyễn Ánh và anh em nhà Tây Sơn cũng đã xảy ra tại đây. Trong tháng 1 năm 1947, đèo Cả trở thành chiến trường giữa quân Pháp và Việt Minh.
 
Tên "Đèo Cả" có khi Pháp đang xây Quốc lộ 1. Trước đó đường Thiên Lý nằm phía Tây của đường Đèo Cả.

Nơi đây, trên đèo Cả thời Pháp thuộc có một trạm Phú Hoà do Nam triều xây dựng như một trạm dịch để lưu chuyển văn thư, vận tải lương thực, cáng, võng các quan chức hành chính địa phương mỗi khi có công vụ. Sau này Pháp cho xây một bót tên Poste Petitte (Bót Bê Tí) để kiểm soát về mặt quân sự. Năm 1997 ranh giới giữa hai tỉnh Phú Yên-Khánh Hoà được phân chia từ chân Đá Đen kéo dài theo đường phân thủy đến đỉnh Hòn Nưa và Vũng Rô thuộc địa phận Phú Yên.

Sinh thái
Thời tiết ở đây nhiều mưa và nhiều mây, tạo ra nhiều thực vật đặc biệt. Trước kia, khu này là một nơi sản xuất trầm hương và kỳ nam nổi tiếng. Nay vẫn còn nhiều cây quý mọc tại đây như cẩm, thị, sao, chò, dầu, kiền kiền, và đát. Cây đát được dùng trong món chè trái cây nổi tiếng ở Nha Trang.

Hình ảnh

Tham khảo

Xem thêm
Đèo Hải Vân
Hầm Hải Vân
Đèo Ngang
Hầm đường bộ Đèo Ngang

Liên kết ngoài

Giao thông Phú Yên
Giao thông Khánh Hòa
Quốc lộ 1
Thác Đamb'ri

Thác Đa M'bri hay thác Đambri là một thác nước trên dòng Đa M'bri tại vùng đất Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Mô tả
Nguồn nước của dòng thác từ trên cao hơn 60 m đổ xuống, tạo nên một khung cảnh rất hùng vĩ.

Thác nằm cách thành phố Bảo Lộc trước đây khoảng 17 km, nằm giữa khung cảnh rừng nguyên sinh hoang sơ, hùng vĩ với nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm. Ngày nay, khu du lịch sinh thái Đambri là một địa điểm du lịch hấp dẫn cho du khách thập phương.

Theo truyền thuyết, ngày xưa có một đôi trai gái người Cơ Ho yêu nhau và thường hẹn hò bên thác nước. Vào một ngày nọ, chàng trai bỗng mất tích không một dấu vết để lại. Cô gái khóc mãi, chờ mãi, nhưng không thấy người yêu quay lại. Lâu ngày, nước mắt của cô gái đọng lại và chảy thành dòng thác lớn. Người K’ho đặt tên thác là Đambri - nghĩa là "Đợi chờ".

Chú thích

Tham khảo

Bảo Lộc
Thác Cam Ly

Thác Cam Ly là thác nước trên sông Cam Ly ở phường Cam Ly - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Vị trí địa lý
Cam Ly ở gần trung tâm thành phố Đà Lạt, nằm trên thượng nguồn sông Cam Ly, cách khu Hòa Bình 2,3 km về phía Đông Nam và cách trung tâm thành phố Đà Lạt khoảng 2 km về phía Tây.

Miêu tả
Thác mùa mưa nước chảy cuồn cuộn, từng khối nước khổng lồ đổ xuống dữ dội, nhờ vị trí gần trung tâm thành phố nên du khách thường ghé thăm. Dưới chân thác là một vườn hoa nhỏ. Trong khu vực thác có lăng Nguyễn Hữu Hào với nhiều kiến trúc độc đáo.

Tên gọi

Có hai giả thuyết về tên gọi của thác Cam Ly:
Người Lạch gọi thác Cam Ly là Liêng Tô Sra, về sau đổi thành thác Cam Ly mang tên đoạn suối Cẩm Lệ chảy từ Liêng Tô Sra đến sông Đạ Đờng. Vị tù trưởng người Cơ Ho có tên K’ Mly nên dân trong vùng lấy tên ông đặt cho dòng suối của họ để ghi nhớ công lao của chủ làng. Và lâu ngày người ta đọc trại thành Cam Ly. 
 Cam Ly xuất phát từ gốc Hán-Việt (cam là ngọt và ly là thấm vào). Có nghĩa rằng Cam Ly là biểu tượng của một dòng suối có nước ngọt.

Ô nhiễm nghiêm trọng
Thác Cam Ly do Công ty cổ phần Dịch vụ Du lịch Đà Lạt quản lý khai thác nhưng đang trong tình trạng xuống cấp do không được tu bổ, sửa chữa thường xuyên. Lăng Nguyễn Hữu Hào bị đập phá, cảnh quan đang bị phá hủy. Đến đầu năm 2011, thác Cam Ly bị ô nhiễm nghiêm trọng, bốc mùi hôi thối, nước cạn, là nơi chứa nước thải của thành phố Đà Lạt mà không được xử lý. Dù vậy, đến năm 2021 vẫn chưa có biện pháp khắc phục.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Du lịch Đà Lạt
Du lịch Lâm Đồng
Dray Sáp (định hướng)

Đray Sáp hay Dray Sáp, trong tiếng Ê Đê có nghĩa là thác Khói, có thể chỉ đến:

 Thác Đray Sáp, một thác nước trên sông Srêpốk tại xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng

 Địa danh cũ
 Xã Dray Sáp (huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk); nay là một phần xã Ea Na thuộc tỉnh
Mang Ấn Độ

Mang Ấn Độ hay mang đỏ (danh pháp khoa học: Muntiacus muntjak) là loài mang phổ biến nhất. Nó có lông mềm, ngắn ánh nâu hay xám, đôi khi với các đốm màu kem. Là một loài ăn tạp, nó ăn hoa quả, chồi cây, hạt, trứng chim cũng như cả các động vật nhỏ và thậm chí cả xác chết. Tiếng kêu của chúng giống như tiếng sủa, thông thường khi chúng cảm nhận được kẻ thù (vì thế mà người ta còn gọi các loài mang là hươu sủa).

Mang Ấn Độ đực có các gạc ngắn có thể đạt tới chiều dài 15 cm và chỉ có một nhánh. Các gạc này phát triển hàng năm từ cuống xương trên đầu. Mang đực là con vật chiếm giữ lãnh thổ và có thể rất hung dữ vì kích thước của chúng. Chúng sẽ đánh lộn với nhau để chiếm giữ lãnh thổ bằng cách dùng gạc của chúng hay nguy hiểm hơn là bằng các răng nanh hàm trên giống như ngà voi, và có thể bảo vệ chúng chống lại kẻ thù, chẳng hạn như chó.

Phân loài 
Có 15 phân loài:
M. m. annamensis, Đông Dương
M. m. aureus, bán đảo Ấn Độ
M. m. bancanus, các đảo Billiton và Banka
M. m. curvostylis, Thái Lan
M. m. grandicornis, mang Burma, Myanmar
M. m. malabaricus, miền nam Ấn Độ và Sri Lanka
M. m. montanus, mang núi, Sumatra
M. m. muntjak, mang Java, Java và miền nam Sumatra
M. m. nainggolani, các đảo Bali và Lombok
M. m. nigripes, mang chân đen, Việt Nam và đảo Hải Nam
M. m. peninsulae, Malaysia
M. m. pleicharicus, miền nam Borneo
M. m. robinsoni, đảo Bintan và quần đảo Linga
M. m. rubidus, miền bắc Borneo
M. m. vaginalis, Myanmar tới tây nam Trung Quốc

Chú thích

Tham khảo
 

M
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Bhutan
Động vật có vú Brunei
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Malaysia
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Nepal
Động vật có vú Sri Lanka
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Việt Nam
Động vật có vú Borneo
Động vật được mô tả năm 1780
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Động vật có vú Nam Á
Động vật có vú Đông Nam Á
Thác Ba Tầng (Đắk Nông)

Thác Ba Tầng là tên gọi chung cho một hệ thống thác nước liên tiếp nhau trên sông Đắk Nông ở vùng đất phường Bắc Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng.

Thác còn gọi là Thác Cửa Thần. Thác có tên là thác Ba Tầng bởi vì khi dòng nước chảy đên đây phải chảy qua 3 tầng thác mới đổ xuống lòng suối ở phía dưới.

Trên một chiều dài khoảng 40 m là 3 thác nước nối tiếp nhau. Thác Một cao 1,5 m, cách đó 20 m là tầng thác Hai cao 2 m, tầng thác Ba là thác chính lớn nhất của cụm thác, có độ cao hơn 20 m. Xung quanh đó là rừng cây với nhiều cây cổ thụ, những bãi đất trống rộng rãi có thể là địa điểm cắm trại lý tưởng cho du khách.

Thác nằm cách thị xã Gia Nghĩa, tỉnh lỵ của Đăk Nông khoảng 7 km phía bắc theo quốc lộ 14 đi Buôn Ma Thuột.

Sông Đắk Nông 
Sông Đắk Nông là dòng sông chính chảy qua Gia Nghĩa, và là tên hình thành tên huyện tên tỉnh.

Sông bắt nguồn từ sườn tây nam dải núi Nâm Nung , chảy hướng tây nam, sau đó là hướng nam qua Gia Nghĩa. Sau đó sông Đắk Nông tiếp nhận dòng Đăk R'ti và đổ vào sông Đồng Nai.

Trên thượng nguồn sông Đắk Nông còn có Thác Lưu Ly  ở xã Nâm N'Jang huyện Đắk Song, cũng là một điểm tham quan hấp dẫn.

Tham khảo

Xem thêm 
 Thác Ba Tầng
 Thác Ba Tầng, Trà Bồng ở núi Cà Đam, thôn Quế xã Trà Bùi, huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi.
 Thác Cửa Thần: thác Ba Tầng ở xã Tà Nung, Đà Lạt, Lâm Đồng.
 Thác Ba Tầng, Bình Thuận ở thôn 11 xã Đa Kai, huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận.

Liên kết ngoài 

Du lịch Đắk Nông
Vườn quốc gia Bến En

Vườn quốc gia Bến En là một vườn quốc gia thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Được thành lập theo quyết định số 33 ngày 27 tháng 1 năm 1992 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Việt Nam.

Số liệu địa lý

Thuộc huyện Như Thanh và huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Nằm cách thành phố Thanh Hóa khoảng 36 km về phía tây nam. Tọa độ từ 19°31′ tới 19°43′ vĩ bắc và 105°25′ tới 105°38′ kinh đông.

Tổng diện tích là 14.735 ha, trong đó rừng nguyên sinh là 8.544 ha. Vườn quốc gia Bến En có địa hình nhiều đồi núi, có nhiều sông, suối và hồ Sông Mực trên núi có diện tích 3000 ha có 21 đảo nổi giữa là một trong vườn quốc gia đẹp nhất Việt Nam.

Đa dạng sinh học
Có nhiều loài sinh vật quý, với 1389 loài thực vật (lim xanh, lát hoa, chò chỉ, trai lý, bù hương...), có 1004 loài động vật,66 loài thú (với 29 loài có tên trong Sách đỏ Việt Nam như: sói đỏ, gấu ngựa, vượn đen, phượng hoàng đất, gà tiền mặt vàng...)

Xem thêm
 Bộ tem Động vật Vườn quốc gia Bến En

Liên kết ngoài
Vườn quốc gia Bến En
Vườn quốc gia Bến En  trên website của Sở Du lịch Thanh Hóa

Chú thích

Thanh Hóa
Bến En
IUCN Loại II
Địa lý Thanh Hóa
Thác Diệu Thanh

Thác Diệu Thanh là thác trên dòng Đăk R'Tih ở vùng đất Thôn 8, xã Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Thác Diệu Thanh là một trong những thác nước lớn ở Tây Nguyên. Tiếp cận thác từ quốc lộ 14 đi vào khoảng 5 km. Trước đây đường đi là đường đất, hiện tại đã làm đường nhựa khá dễ đi. Thác vẫn còn giữ được vẻ hoang sơ.

Tuy nhiên khi xây dựng Thủy điện Đăk R’Tih  thì cảnh quan vùng thác đã bị phá huỷ.

Đặc điểm
Thác có dòng nước đổ từ trên cao hơn 30 m chảy xuống cùng với nhiều thác nước nhỏ khác tung bọt trắng xóa cả vùng. Mặt nước dưới chân thác có vô số hòn đá to nhỏ nhấp nhô chặn dòng nước lại tạo thành hàng trăm dòng chảy nhỏ.

Tên gọi 
Một số văn liệu đã nhầm lẫn cho rằng thác còn có tên là thác Liêng Nung.

Thực tế là Thác Liêng Nung  là thác trên suối Đắk Nia ở xã Đắk Nia thành phố Gia Nghĩa. Thác ở cách trung tâm Gia Nghĩa chừng 8 km đường thẳng hướng đông nam, và cách Diệu Thanh cỡ 16 km hướng đông nam.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Đắk R'lấp
Du lịch Đắk Nông
Vườn quốc gia Xuân Sơn

Vườn quốc gia Xuân Sơn là một vườn quốc gia nằm trên địa bàn huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Với kiểu địa hình núi đá vôi đặc trưng. Được chuyển từ khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Sơn thành vườn quốc gia theo Quyết định của Thủ tướng chính phủ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 49/2002/QĐ-TTg ngày 17 tháng 4 năm 2002.

Thông tin chính

Vị trí địa lý
Vườn quốc gia Xuân Sơn nằm ở huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, cách thành phố Việt Trì 80 km, Hà Nội 120 km, có phạm vi ranh giới được xác định như sau:

Phía Đông: Giáp các xã Tân Phú, Minh Đài, Long Cốc, huyện Tân Sơn.
Phía Tây: Giáp huyện Phù Yên (tỉnh Sơn La), huyện Đà Bắc (tỉnh Hoà Bình).
Phía Nam: Giáp huyện Đà Bắc (tỉnh Hoà Bình).
Phía Bắc: Giáp xã Thu Cúc, huyện Tân Sơn.

Tọa độ địa lý: Từ 21°03' đến 21°12' vĩ bắc và từ 104°51' đến 105°01' kinh đông.

Địa hình
Vườn quốc gia Xuân Sơn nằm trên hệ thống núi đá vôi có độ cao từ 700 đến 1.300 m. Trong khu vực có rất nhiều hang đá.

Diện tích
Vườn quốc gia Xuân Sơn có diện tích vùng đệm 18.369 ha, trong đó diện tích vùng lõi là 15.048 ha khu vực bảo vệ nghiêm ngặt là 11.148 ha, phân khu phục hồi sinh thái kết hợp bảo tồn di tích lịch sử: 3.000 ha phân khu hành chính, dịch vụ: 900 ha. Điểm đặc trưng của Xuân Sơn là vườn quốc gia duy nhất có rừng nguyên sinh trên núi đá vôi (2.432 ha). Xuân Sơn được đánh giá là rừng có đa dạng sinh thái phong phú, đa dạng sinh học cao, đa dạng địa hình kiến tạo nên đa dạng cảnh quan.

Diện tích vùng đệm của Vườn quốc gia Xuân Sơn là 18.639 ha, bao gồm các xã: Kiệt Sơn, Lai Đồng, Minh Đài và một phần các xã: Đồng Sơn, Tân Sơn, Kim Thượng, Xuân Đài, đều cùng huyện.

Đa dạng sinh học

Theo thống kê bước đầu, Vườn quốc gia Xuân Sơn có 1.179 loài thực vật có mạch thuộc 650 chi và 175 họ trong đó có 52 loài thuộc ngành Quyết và ngành Hạt trần. Có 91 loài cá, 75 loài bò sát và lưỡng cư, 241 loài chim, 76 loài thú.

Nằm trong khu vực giao tiếp của hai luồng thực vật Mã Lai và Hoa Nam, hệ thực vật ở Xuân Sơn có các loài re, dẻ, sồi và mộc lan chiếm ưu thế. Ngoài ra, ở Xuân Sơn còn có các loài tiêu biểu cho khu vực Tây Bắc như táu muối, táu lá duối, sao mặt quỷ và chò chỉ, chò vảy, nghiến, dồi, vầu đắng, kim giao (rừng chò chỉ ở Xuân Sơn là một trong những rừng chò chỉ đẹp và giàu nhất miền Bắc). Xuân Sơn còn là kho giống bản địa, kho cây thuốc khổng lồ, đặc biệt là cây rau sắng mọc tự nhiên có mật độ cao nhất miền Bắc.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Website chính thức 
 Vườn quốc gia Xuân Sơn

Tân Sơn
Xuân Sơn
IUCN Loại II
Khởi đầu năm 1986 ở Việt Nam
Mang Trường Sơn

Mang Trường Sơn (danh pháp hai phần: Muntiacus truongsonensis) là một loài mang. Nó là một trong những loài mang nhỏ nhất, nặng khoảng 15 kg với kích thước chỉ cỡ một nửa của mang Ấn Độ. Nó được phát hiện trong dãy núi Trường Sơn ở Việt Nam vào năm 1997.

Nó được xác định bằng cách kiểm tra hộp sọ và các miêu tả do những người dân bản địa cung cấp, tại đó người ta gọi nó là samsoi cacoong, tức "con hươu (nai) sống trong rừng sâu và rậm rạp". Nó sống ở cao độ khoảng 400 -1.000 mét, tại các khu vực mà kích thước nhỏ bé cho phép nó di chuyển dễ dàng dưới các bụi cây rậm rạp.

Đặc điểm 
Thân hình giống hoẵng nhưng nhỏ hơn, và có thể là nhỏ nhất trong họ Cervidae, nặng từ 14 – 20 kg, toàn thân phủ lớp lông mịn màu vàng nâu hoặc vàng rỉ sắt. Con đực có sừng không phân nhánh, hộp sọ giống hoẵng nhưng nhỏ hơn. Cả con đực và con cái đều có răng nanh dài.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 Mang Trường Sơn, WWF Đông Dương.
 Animal Info - Mang Trường Sơn
 
 
 
 Thông tin trên trang SVRVN

Chi Mang
Động vật có vú Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1998
T
Động vật có vú Lào
Ho (Ghana)

Xem các nghĩa khác tại ho (định hướng)

Ho là thành phố tại đông nam Ghana và là thủ đô của vùng Volta. Thành phố nằm gần núi Mount Adaklu và là quê hương của nhà bảo tàng, nhà thờ lớn và nhà giam lớn. Ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất là Ewe.

Ho, rất khác so với thủ đô Accra, trông như một làng được vươn lên thành thành phố. Trong khi những con đường nằm trong trung tâm được lát, những con đường nằm ngoài không được.

Thành phố Ho có ba bệnh viện, bao gồm Bệnh viện vùng Volta, được khánh thành năm 2000 với tiền cho vay của Chính phủ Anh. Ở đây cũng có nhiều bệnh viện thực hành.

Người dân thành phố Ho rất ân cần, và rất cởi mở với du khách và người nước ngoài. Tỷ lệ phạm pháp thấp.

Ho cũng có hai quán cà fê internet. Việc nối mạng tỉnh thoảng bị yếu. Ngoài đó, ở đây cũng có nhiều nhà thờ, bao gồm Nhà thờ Thiên chúa giáo nằm tại trung tâm thành phố. Tại đây cũng có thể bắt gặp nhiều quán ăn và nhà hàng, bao gồm cơ sở kinh doanh đặc biệt có tên Ngôi nhà trắng.

Tham khảo

Thủ phủ vùng Ghana
Khu dân cư ở vùng Volta
Thủ đô cựu quốc gia
Holmi

Holmium hay còn gọi là honmi là 1 nguyên tố hoá học có ký hiệu Ho và số nguyên tử 67 trong bảng tuần hoàn. Là một thành viên trong nhóm lanthan, holmi là một nguyên tố đất hiếm. Holmi được nhà hóa học Thụy Điển, Per Theodor Cleve, phát hiện. Oxit của nó được cô lập đầu tiên từ các quặng đất hiếm năm 1878 và lúc đó nguyên tố này được đặt theo tên của thành phố Stockholm.

Nguyên tố holmi có màu trắng bạc, tương đối mềm và dễ uốn. Nó có tính phản ứng mạnh nên không thể tìm thấy nó ở dạng kim loại trong tự nhiên, nhưng khi bị cô lập, thì tương đối bền trong không khí khô ở nhiệt độ phòng. Tuy vậy, nó dễ dàng phản ứng với nước và tạo gỉ, và cũng sẽ cháy trong không khí khi nung.

Holmi được tìm thấy trong các khoáng monazit và gadolinit, và thường được chiết tách thương mại từ monazit dùng công nghệ trao đổi ion. Các hợp chất của nó trong tự nhiên, và hầu hết trong phòng thí nghiệm là các chất oxy hóa hóa trị 3, chứa các ion Ho(III). Các ion Ho hóa trị 3 có tính huỳnh quang giống như các ion đất hiếm khác, và các ion Ho này cũng được sử dụng giống như những ion đất hiếm khác trong các ứng dụng tạo màu thủy tinh và laser.

Holmium có độ từ tính cao nhất so với bất kỳ nguyên tố nào và do đó nó được sử dụng làm các miếng nam châm mạnh. Do holmi có khả năng hấp thụ neutron mạnh, nên nó cũng được sử dụng trong các cần điều khiển hạt nhân.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Nguyên tố hóa học
Họ Lanthan
Họ Lantan
Chất độc neutron
Cầu Thê Húc

Cầu Thê Húc là cây cầu ở hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, thủ đô của Việt Nam.

Nối từ Hồ Hoàn Kiếm ra hòn đảo nhỏ nơi có đền Ngọc Sơn, cây cầu này màu đỏ son, làm bằng gỗ, có nhiều trụ liên tiếp. Cầu được Thần Siêu Nguyễn Văn Siêu xây dựng vào năm 1865. Tên của cầu có nghĩa là "nơi đậu ánh sáng Mặt Trời buổi sáng sớm" hay "Ngưng tụ hào quang" (棲旭).

Lịch sử
Năm 1865 dưới triều Tự Đức, Nguyễn Văn Siêu cho xây cầu nối bờ với đền Ngọc Sơn và đặt tên nó là Thê Húc (nghĩa là "giọt ánh sáng đậu lại" hay "Ngưng tụ hào quang"). Cầu gồm 15 nhịp, có 32 chân cột gỗ tròn xếp thành 16 đôi, mặt cầu lát ván, thành sơn màu đỏ sẫm, chữ Thê Húc được thếp vàng. Cầu đã trải qua hai lần tái thiết kể từ khi hoàn tất. Lần thứ nhất là vào năm 1865 triều Thành Thái. Lần thứ nhì là vào năm 1952 dưới thời thị trưởng Thẩm Hoàng Tín (nhiệm kỳ 2/1950-8/1952) sau khi một nhịp cầu gãy vào đêm Giao thừa năm Nhâm Thìn 1952 vì khách đi lễ đền Ngọc Sơn quá đông. Dưới sự giám sát của kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng cầu được xây lại thay vì bằng gỗ thì móng cầu được đúc lại bằng xi măng năm 1953 dưới thời thị trưởng Đỗ Quang Giai (nhiệm kỳ 8/1952-10/1954).

Kết cấu
Cầu Thê Húc xưa kia được làm bằng gỗ rất thô sơ và sơn màu đỏ. Năm 1952 thị trưởng Hà Nội lúc đó là Thẩm Hoàng Tín đã cho phá bỏ cầu cũ, xây cầu mới sau vụ cầu sập, sử dụng thiết kế của kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Diệm. Cầu được thiết kế vẫn với dáng cầu vòng nhưng độ cong lớn hơn cầu cũ, vẫn giữ nguyên 16 hàng cọc; các dầm ngang và dọc đúc bằng bê tông. Mặt cầu và thành cầu vẫn là gỗ.

Cầu Thê Húc hướng về phía đông, hướng về phía mặt trời mọc để đón được toàn vẹn nguồn dưỡng khí. Với ý nghĩa nên xưa nay cây cầu mang màu đỏ - màu của sự sống, của mọi nguồn hạnh phúc, của ước vọng truyền đời từ thời cổ đại đến nay - cây cầu Thê Húc - biểu tượng của thần mặt trời.

Cả một quần thể di tích nằm trong không gian đầy huyền thoại của Hồ Gươm đều mang dấu ấn về tín ngưỡng thờ thần mặt trời. Từ Đài nghiên, Tháp bút cho đến cây cầu Thê Húc... từ việc chọn hướng đến cấu trúc, màu sắc, biểu tượng cho đến sự liên hoàn giữa các di tích đều ẩn chứa yếu tố linh thiêng này.

Một góc nhìn khác - góc nhìn của thẩm mỹ dân gian thì cây cầu Thê Húc chỉ có thể có một cách chọn lựa duy nhất là sơn màu đỏ, không thể khác. Với điều này, xin được lược trích ý kiến của ông cháu nhà phê bình mỹ học Vũ Ngọc Anh: "... Đúng là cái cầu này đứng giữa thanh thiên bạch nhật thì lúc nào nó chẳng có ánh nắng rọi vào. Tứ thời bát tiết, trong những khung cảnh riêng nào đấy, hình bóng nó cũng mỗi lúc một khác..."

Xem thêm

Di tích xung quanh
Bưu điện Hà Nội
Tháp Rùa
Hồ Gươm
Phố Tràng Tiền
Đền Ngọc Sơn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 

Thê Húc
Hoàn Kiếm
Khởi đầu năm 1865 ở Việt Nam
Cầu tại Việt Nam
Công trình xây dựng ở Hà Nội
Ám sát

Ám sát (暗殺) theo nghĩa chữ Hán là giết người một cách lén lút. Ám sát là hành động có mưu tính do một người hay một tổ chức tiến hành nhằm giết chết một hoặc nhiều nhân vật có tên tuổi và ảnh hưởng trong chính trường hay xã hội vì những động cơ có tính chất chính trị, lý tưởng, đức tin, quan điểm. Người hay tổ chức chủ mưu thực hiện giết người không ra mặt và hành động giết người cũng thường được thực hiện lén lút hoặc bất ngờ khiến người bị giết không kịp phòng bị hoặc không kịp được bảo vệ.

Vì "ám sát" là việc giết một cách bí mật nên trong thực tế thường có người chủ mưu giấu mặt và người đi giết thực hiện một cách lén lút, bất ngờ. Đôi khi, hai người này chỉ là một, nghĩa là người chủ mưu tự thực hiện ý định. Có những trường hợp, người chủ mưu có địa vị cao hơn người bị giết, nhưng vì người chủ mưu không muốn bị lộ mặt là mình giết người kia (vì sợ mang tiếng , chịu trách nhiệm hay một lý do nào khác) nên vẫn tiến hành ám sát người có địa vị thấp hơn và yếu hơn mình.

Hành động có mưu tính để giết một hoặc nhiều nhân vật nổi tiếng nhưng vì những động cơ khác như cướp của, trả thù cá nhân... không phải là ám sát. Việc giết các nhân vật quan trọng nhưng không có sự lén lút hoặc bất ngờ cũng không phải là ám sát.

Những vụ ám sát trong lịch sử 
Khó mà liệt kê được hết các vụ ám sát trong lịch sử. Sau đây là một số vụ có ảnh hưởng lớn hoặc được nhắc tới nhiều hơn trong lịch sử.

Những cuộc mưu sát bất thành

Những vụ bị nghi ngờ là ám sát

Chú thích 

Giết người theo loại

Tội ác chính trị
Tấn công theo phương thức
Đông Quan (định hướng)

Đông Quan có thể là:

 Xã Đông Quan, tỉnh Hưng Yên

 Địa danh cũ
 Huyện Đông Quan thuộc tỉnh Thái Bình, sau tương ứng một phần huyện Đông Hưng.
 Một tên khác của thành Thăng Long thời thuộc Minh
 Xã Đông Quan, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
 Xã Đông Quan (huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình); sau là một phần xã Đông Quan, tỉnh Hưng Yên
John Seigenthaler, Sr.

John Lawrence Seigenthaler (27 tháng 7 năm 1927 – 11 tháng 7 năm 2014) là nhà báo, nhà văn và là một chính trị gia người Mỹ.

Ông Seigenthaler tham gia nhật báo The Tennessean vào năm 1949, nơi ông trở thành biên tập viên năm 1962, chủ báo năm 1973, chủ tịch năm 1982 trước khi ông về hưu và làm Chủ tịch Danh dự năm 1991. Ông Seigenthaler còn là người sáng lập ban biên tập của USA Today từ năm 1982 đến 1991, ông phục vụ trong ban giám đốc và làm chủ tịch vào thời 1988 – 1989 của Hội Chủ bút Báo chí Mỹ (tiếng Anh: American Society of Newspaper Editors).

Ông cưới Dolores Watson năm 1955. Hai vợ chồng có một con, John Seigenthaler, Jr., là phát thanh viên của NBC News. Em trai của ông, Thomas Seigenthaler, là người sáng lập công ty quan hệ quần chúng Seigenthaler Public Relations.

Vụ Wikipedia
Vào tháng 5 năm 2005, một người vô danh (sau đó được nhận ra là Brian Chase) viết một bài trên Wikipedia tiếng Anh có năm câu nói xấu về Seigenthaler, liên hệ tới vụ ám sát Robert và John F. Kennedy. Bài này phần nhiều không được đụng đến trong thời gian bốn tháng, đến khi có một người bạn báo cho ông Seigenthaler về bài này.

Vào tháng 9, ông Seigenthaler liên lạc với Jimmy Wales của Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, tổ chức bảo quản Wikipedia và nội dung nói xấu trên bị xóa. Sau đó, ông viết một bài xã luận về vụ này trong báo USA Today ngày 29 tháng 11, trong đó ông viết rằng „... Wikipedia is a flawed and irresponsible research tool... For four months, Wikipedia depicted me as a suspected assassin" ("... Wikipedia là một công cụ nghiên cứu không hoàn thiện và vô trách nhiệm... Trong bốn tháng, Wikipedia mô tả tôi như một sát thủ bị nghi ngờ"). Bài xã luận này đã làm dấy lên trong những tuần sau đó, việc báo chí viết nhiều về vấn đề này và về độ tin cậy của những mô hình soạn thảo mở.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiểu sử  tại Trung tâm Tu chính án thứ nhất (First Amendment Center)
Thông tin vụ ám sát Kennedy trên Wikipedia chỉ là trò đùa – VnExpress (theo Associated Press)
Thêm chi tiết và danh sách bài báo về vụ nói xấu về ông Seigenthaler trong Wikipedia Signpost, tuần báo của cộng đồng Wikipedia tiếng Anh

Seigenthaler, John, Sr.
Seigenthaler, John, Sr.
Cựu sinh viên Đại học Columbia
Chết vì ung thư đại trực tràng
Người từ Nashville, Tennessee
Phi công Không quân Hoa Kỳ
Người thuộc Đại học Vanderbilt
Cúp Nhà vua Tây Ban Nha

Cúp Nhà vua Tây Ban Nha (tiếng Tây Ban Nha: La Copa del Rey) là cúp bóng đá hàng năm của các đội bóng đá chuyên nghiệp của Tây Ban Nha. Tên đầy đủ của cúp là Copa de S.M. El Rey Don Felipe VI. Ban đầu, cúp có tên là Copa del Ayuntamiento de Madrid. Từ năm 1905 đến 1932, cúp được đổi tên thành Copa de S.M. El Rey Alfonso XIII. Trong Nền cộng hòa Tây Ban Nha thứ hai, cúp lại được đặt tên là Copa del Presidente de la República hay Copa de España. Và trong khoảng thời gian cầm quyền của Francisco Franco, cúp mang tên Copa de S.E. El Generalísimo hay Copa del Generalísimo.

Lịch sử 
Cúp nhà vua được hình thành vào năm 1902 với tên gọi Copa de la Coronación. Tên của giải đấu được gọi là Copa del Rey vào năm 1903.

Các trận chung kết 
Được cập nhật theo dữ liệu chính thức do Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (RFEF) cung cấp, tính đến ngày 7 tháng 5 năm 2023.

Thành tích các câu lạc bộ 

*Hiện vẫn tranh cãi về số lần đoạt cúp của Athletic Bilbao. Athletic Bilbao cho rằng chiếc cúp năm 1902 của Club Vizcaya cần tính vào tổng số cúp của họ   vì năm 1902 Club Vizcayaa sử dụng cầu thủ từ 2 đội Athletic Club và Bilbao FC - 2 đội này đã sáp nhập năm 1903 thành Athletic Club Bilbao . Tuy nhiên LFP và RFEF không công nhận điều này.

Cầu thủ ghi bàn hàng đầu

Danh sách các đài truyền hình 
Từ mùa giải 2019–20, trận đấu chung kết đã được đưa vào gói quyền phát sóng La Copa. Trước đó, trận đấu chung kết bị loại trừ ở một số quốc gia được chọn (các đài truyền hình khác (bao gồm cả Tây Ban Nha) sẽ nhận được quyền phát sóng Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha sau khi phát sóng trận chung kết Copa) do luật pháp và quy định về quyền phát sóng giải đấu của CNMC tại Tây Ban Nha.

2025–2028

Tây Ban Nha và Andorra

Quốc tế

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Bóng đá Tây Ban Nha
Tây Ban Nha
Khởi đầu năm 1903 ở Tây Ban Nha
Sự kiện thể thao định kỳ thành lập năm 1903