Alexander Yakovlev

Aleksandr Nikolayevich Yakovlev (Алекса́ндр Никола́евич Я́ковлев; sinh ngày 2 tháng 12 năm 1923 – mất ngày 18 tháng 10 năm 2005) là một chính trị gia, nhà ngoại giao và sử gia người Nga và Liên Xô. Là Ủy viên Bộ Chính trị và Ban Bí thư của Đảng Cộng sản Liên Xô trong suốt thập niên 1980, ông được mệnh danh là "cha đỡ đầu của glasnost", và là động lực đằng sau chương trình cải cách glasnost và perestroika của Mikhail Gorbachev. Sinh ra trong một gia đình nông dân, Yakovlev từng phục vụ như một trung đội trưởng của một lữ đoàn thủy quân lục chiến trong Thế chiến II và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô sau chiến tranh. Ông trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô vào năm 1944. Vào thời điểm này, ông coi Đảng Cộng sản là "chân lý cuộc sống", và khẳng định ông hoàn toàn trung thành và tin tưởng vào Liên Xô, và ông là một người hâm mộ cuồng nhiệt Iosif Stalin. Dưới thời Nikita Khrushchev, ông trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, trước khi từ chức để đi du học ở nước ngoài theo Chương trình Fulbright, trở về vào năm 1960. Dưới thời Leonid Brezhnev, ông trở thành Phó Trưởng ban Tuyên truyền Cổ động (Agitprop) và được giao phụ trách một nhóm soạn thảo Hiến pháp Liên Xô 1977. Sau đó, ông bị giáng chức làm đại sứ tại Canada, do sự phản đối công khai của ông đối với chủ nghĩa dân tộc sắc tộc trong Liên Xô. Vào đầu những năm 1980, Yakovlev trở lại Liên Xô và trở thành người ủng hộ nổi bật cho các cải cách đề xuất của Mikhail Gorbachev. Do vai trò quan trọng được nhìn nhận của ông trong các cuộc cải cách, ông bị tấn công bởi những người theo đường lối cứng rắn như Alexander Lebed và Gennady Zyuganov, cuối cùng phải từ chức hai ngày trước cuộc đảo chính Liên Xô năm 1991. Trong cuộc đảo chính, Yakovlev ủng hộ các lực lượng dân chủ, và sau đó trở thành người ủng hộ Boris Yeltsin trước khi quay sang chống lại người kế nhiệm của Yeltsin, Vladimir Putin, để phản đối sự thụt lùi dân chủ xảy ra trong nhiệm kỳ tổng thống của Putin.

Sự nghiệp
Vào tháng 3 năm 1953, ngay sau cái chết của Stalin, ông được phân công vào Ban Chấp hành Trung ương đảng làm giảng viên trong bộ phận trường học. Vào ngày 25 tháng 2 năm 1956, Bài phát biểu bí mật của Khrushchev trở thành sự kiện đau thương nhất trong cuộc đời đầu tiên của Yakovlev tại Moscow, ông nghe bài phát biểu từ ban công trong Đại cung điện Kremlin. Sau Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô, Yakovlev mất đi sự nhiệt tình trước đây đối với chủ nghĩa cộng sản và sống một cuộc sống hai mặt. Ông muốn quay lại các nguồn gốc ban đầu của Chủ nghĩa cộng sản—Marx, Engels, Lenin, các nhà triết học Đức, các nhà xã hội chủ nghĩa Pháp và Ý và các nhà kinh tế học Anh. Ông xin rời Ban Chấp hành Trung ương để đăng ký vào Học viện Khoa học Xã hội trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương. Mặc dù bị từ chối hai lần, cuối cùng ông được phép học ở đó trong hai năm và trở nên tin rằng Chủ nghĩa Marx–Lenin là sáo rỗng, phi thực tế và vô nhân đạo, cũng như là một sự lừa đảo về tiên lượng. Điều này đã chữa lành mâu thuẫn chính trị nội tâm của ông sau Đại hội Đảng lần thứ XX. Ông bắt đầu đồng ý với Khrushchev.

Bắt đầu từ năm 1958, ông được chọn làm sinh viên trao đổi tại Đại học Columbia ở Hoa Kỳ trong một năm, như một phần của Chương trình Fulbright. Trong số mười bảy sinh viên Liên Xô, mười bốn người được chọn bởi KGB. Yakovlev và ba người khác, bao gồm Oleg Kalugin, đã đến Columbia. Tất cả các sinh viên khác ngoài Yakovlev đều là thành viên của KGB. Ông học tiếng Anh chuyên sâu, Roosevelt và Chính sách kinh tế mới, rút ra những mối liên hệ giữa Hoa Kỳ vào thời điểm đó và Liên Xô. Cuối cùng, vào tháng 5 năm 1959, các du khách Liên Xô được đưa đi tham quan Hoa Kỳ trong ba mươi ngày, trong thời gian đó ông ở cùng các gia đình từ Vermont, Chicago và Iowa. Tuy nhiên, năm học ở Mỹ của ông chẳng làm giảm bớt chủ nghĩa chống Mỹ của ông là bao vì lòng tham, phân biệt chủng tộc và những thứ khác mà ông chứng kiến. 

Yakovlev trở lại Ban Chấp hành Trung ương để làm việc về tư tưởng và tuyên truyền, và xuất bản một số cuốn sách chống Mỹ. Ông bảo vệ luận án về lịch sử chính sách đối ngoại của Mỹ, và nhận bằng Phó tiến sĩ khoa học (Kandidat nauk/Candidate of Sciences), tương đương với bằng tiến sĩ, vào tháng 7 năm 1960. Yakovlev từng là biên tập viên của một số ấn phẩm đảng và thăng tiến lên vị trí chủ chốt là trưởng Ban Tư tưởng và Tuyên truyền của ĐCS Liên Xô từ năm 1969 đến 1973. Vào tháng 1 năm 1970, ông đến thăm Hoa Kỳ một lần nữa, gặp Thống đốc California lúc bấy giờ là Ronald Reagan, nhà ngoại giao Henry Kissinger, và nữ diễn viên Jane Fonda, người đã cảnh báo ông rằng Moscow "không đánh giá hết sự nguy hiểm của chủ nghĩa quân phiệt Mỹ". Chuyến đi này, một lần nữa, không thay đổi được ấn tượng không thuận lợi của ông về Hoa Kỳ.

Năm 1972, ông có một lập trường táo bạo khi xuất bản bài báo có tựa đề "Chống lại chủ nghĩa phi lịch sử" trên tờ Literaturnaya Gazeta, chỉ trích chủ nghĩa dân tộc Nga, và chủ nghĩa dân tộc trong Liên Xô nói chung. Kết quả là, ông bị cách chức. Được lựa chọn một chức vụ ngoại giao như một hình thức lưu vong, ông chọn làm đại sứ tại Canada, ở lại chức vụ đó trong một thập kỷ. Ông đến Canada vào tháng 7 năm 1973. Trong thời gian này, ông và Thủ tướng Canada Pierre Trudeau trở thành bạn thân. Con trai thứ hai của Trudeau, Alexandre Trudeau, được đặt tên theo Yakovlev. Từ ngày 16 đến 23 tháng 5 năm 1983, Yakovlev tháp tùng Mikhail Gorbachev, người lúc đó là quan chức Liên Xô phụ trách nông nghiệp, trong chuyến công du Canada. Mục đích của chuyến thăm là tham quan các trang trại và tổ chức nông nghiệp của Canada, với hy vọng rút ra những bài học có thể áp dụng ở Liên Xô. Tuy nhiên, hai người cũng nối lại tình bạn trước đây và, ban đầu một cách dè dặt, bắt đầu thảo luận về triển vọng tự do hóa ở Liên Xô.

Hai tuần sau chuyến thăm, do kết quả của sự can thiệp của Gorbachev, Yakovlev được triệu hồi từ Canada bởi Yuri Andropov và trở thành Giám đốc Viện Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô tại Moscow vào ngày 16 tháng 8 năm 1983; người kế nhiệm ông là bạn của ông Yevgeny Primakov (bản thân ông sau này là Thủ tướng Nga) vào năm 1985. Mặc dù ấn tượng với nền kinh tế tự do, cạnh tranh của Canada, đặc biệt là trong nông nghiệp, phần yếu nhất của Liên Xô, và những lợi ích của pháp quyền, Yakovlev đã xuất bản một cuốn sách nhỏ có tên Ông già Noel tội nghiệp, hay Con mắt cảnh sát của Dân chủ (Bednaia Santa Klaus, ili politseiskie oko Demokratii), được cho là vạch trần các thực hành toàn trị của Canada dưới bút danh N. Agashin. Nó mô tả cách chủ nghĩa tư bản tạo ra "dịch vụ vệ sinh của nó - một hệ thống đàn áp, đe dọa và khủng bố", cách nó "tẩy não công dân của mình", cách Hoa Kỳ "bạo ngược láng giềng của mình" và Canada thực sự là một nhà nước cảnh sát toàn trị với vỏ bọc dân chủ như thế nào.

Khi Gorbachev trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô vào năm 1985, Yakovlev trở thành cố vấn cấp cao, giúp định hình chính sách đối ngoại Liên Xô bằng cách ủng hộ việc Liên Xô không can thiệp vào Đông Âu, và tháp tùng Gorbachev trong năm cuộc họp thượng đỉnh với Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan. Vào mùa hè năm 1985, Yakovlev trở thành trưởng ban tuyên truyền của Ban Chấp hành Trung ương ĐCS Liên Xô. Trong nước, ông lập luận ủng hộ các chương trình cải cách được gọi là glasnost (cởi mở) và perestroika (cải tổ) và đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chính sách đó. Sau Đại hội XX, trong một vòng tròn cực hẹp gồm những người bạn và cộng sự thân thiết nhất, chúng tôi thường thảo luận về các vấn đề dân chủ hóa đất nước và xã hội. Chúng tôi đã chọn một phương pháp đơn giản - như một cái búa tạ - để tuyên truyền các "ý tưởng" của cố lãnh tụ Lenin. Một nhóm những nhà cải cách thực sự, không phải tưởng tượng, đã phát triển (tất nhiên, bằng miệng) kế hoạch sau: tấn công bằng uy quyền của Lenin vào Stalin, vào Chủ nghĩa Stalin. Và sau đó, nếu thành công, - tấn công bằng Plekhanov và Dân chủ xã hội - vào Lenin, và sau đó – bằng chủ nghĩa tự do và "chủ nghĩa xã hội đạo đức" - vào chủ nghĩa cách mạng nói chung...
Chế độ toàn trị Liên Xô chỉ có thể bị phá hủy thông qua glasnost và kỷ luật đảng toàn trị, trong khi ẩn sau lợi ích của việc cải thiện chủ nghĩa xã hội. [...] Nhìn lại, tôi có thể tự hào nói rằng một chiến thuật khôn ngoan, nhưng rất đơn giản - các cơ chế của chủ nghĩa toàn trị chống lại hệ thống chủ nghĩa toàn trị – đã hiệu quả. (Yakovlev, trong lời giới thiệu cho "Sách đen của Chủ nghĩa cộng sản)  

Năm 1987, tổ chức tân phát xít Nga Pamyat đã gửi một lá thư có tiêu đề "Hãy chặn Yakovlev lại!" tới hội nghị toàn thể của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, dán nhãn Yakovlev là người Do Thái và là kẻ chủ mưu chính của một quá trình hành động sẽ dẫn đến sự 'đầu hàng trước bọn đế quốc'. Trong nhiều thập kỷ, chính sách chính thức của Liên Xô là phủ nhận sự tồn tại của nghị định thư bí mật đối với Hiệp ước Xô-Đức. Theo lệnh của Mikhail Gorbachev, Yakovlev đứng đầu một ủy ban điều tra sự tồn tại của nghị định thư đó. Vào tháng 12 năm 1989 Yakovlev kết luận rằng nghị định thư đã tồn tại và tiết lộ những phát hiện của mình trước Quốc hội Liên Xô. Kết quả là, Đại hội Xô viết được bầu cử đa đảng đầu tiên kể từ năm 1918 "đã thông qua tuyên bố thừa nhận sự tồn tại của các nghị định thư bí mật, lên án và bác bỏ chúng". Ông được thăng chức vào Bộ Chính trị năm 1987, nhưng đến năm 1990 ông đã trở thành tâm điểm của các cuộc tấn công bởi những người cộng sản cứng rắn trong đảng phản đối tự do hóa. Tại Đại hội XXVIII của Đảng Cộng sản Liên Xô vào tháng 7 năm 1990, Alexander Lebed đã gây ra sự náo động khi hỏi Yakovlev: "Alexander Nikolayevich... Ông có bao nhiêu bộ mặt?" Một Yakovlev bối rối đã tham khảo ý kiến các đồng nghiệp và tiếp tục các thủ tục, nhưng đã từ chức khỏi Bộ Chính trị một ngày sau khi đại hội kết thúc. 

Khi những người cộng sản phản đối tự do hóa có thêm sức mạnh, vị trí của ông trở nên mong manh hơn và bị Gennady Zyuganov, người được ông bảo trợ trước đây, tấn công dữ dội vào tháng 5 năm 1991, ông từ chức khỏi ĐCS Liên Xô hai ngày trước Cuộc đảo chính tháng Tám năm 1991. Trong cuộc đảo chính, Yakovlev gia nhập phe đối lập dân chủ chống lại nó. Sau nỗ lực đảo chính thất bại, Yakovlev đổ lỗi cho Gorbachev vì đã ngây thơ đưa những kẻ âm mưu vào vòng tròn thân cận của mình, nói rằng Gorbachev "có tội vì đã thành lập một đội ngũ những kẻ phản bội. Tại sao ông ấy lại vây quanh mình bằng những người có khả năng phản quốc?" Trong cuốn sách Bên trong Lưu trữ Stalin (2008), Jonathan Brent kể lại rằng vào năm 1991, khi đám đông người Litva biểu tình đòi độc lập khỏi Liên Xô, Gorbachev đã tham khảo ý kiến Yakovlev về sự khôn ngoan của một cuộc đàn áp vũ trang chống lại họ. Gorbachev hỏi, "Chúng ta có nên bắn không?" Yakovlev trả lời rằng, "nếu một người lính Liên Xô duy nhất bắn một viên đạn duy nhất vào đám đông không vũ trang, quyền lực Liên Xô sẽ chấm dứt". Bất chấp những cảnh báo của Yakovlev, Liên Xô vẫn tiến hành xâm lược Litva sau tuyên bố độc lập của nước này, và Liên Xô sụp đổ bảy tháng sau đó.Yakovlev lãnh đạo ủy ban của Boris Yeltsin về phục hồi danh dự cho các nạn nhân bị đàn áp chính trị thời Liên Xô. Trong những năm sau khi Liên Xô tan rã, Yakovlev đã viết và thuyết trình rộng rãi về lịch sử, chính trị và kinh tế. Ông đóng vai trò là lãnh đạo của Đảng Dân chủ Xã hội Nga, vào giữa những năm 1990 đã hợp nhất vào Đảng Dân chủ Thống nhất, một liên minh ủng hộ cải cách sau này được tổ chức lại thành Liên minh các lực lượng cánh hữu. Năm 2002, với tư cách là người đứng đầu Ủy ban Tổng thống về Phục hồi Danh dự cho các Nạn nhân bị Đàn áp Chính trị, ông đã có mặt tại buổi thông báo phát hành đĩa CD nêu chi tiết tên và tiểu sử ngắn gọn của các nạn nhân của các cuộc thanh trừng thời Liên Xô. Trong những năm cuối đời, ông thành lập và lãnh đạo Quỹ Dân chủ Quốc tế. Ông ủng hộ việc chịu trách nhiệm cho những tội ác trong quá khứ của chủ nghĩa cộng sản và chỉ trích những hạn chế của Tổng thống Vladimir Putin đối với nền dân chủ. Năm 2000, ông công khai cáo buộc rằng nhà ngoại giao Thụy Điển Raoul Wallenberg, người trở nên nổi tiếng với vai trò cứu hàng ngàn người Do Thái Hungary khỏi Holocaust, đã bị bắn chết tại trụ sở cảnh sát mật Liên Xô vào năm 1947. Ông được gọi là "người cộng sản của Chúa" trong một bài báo năm 2002 vì đã điều tra tội ác của nhà nước Liên Xô. Joseph S. Nye, Jr. vốn là cựu trưởng khoa Trường Kennedy Harvard coi câu chuyện của Yakovlev là một ví dụ điển hình về tầm quan trọng của quyền lực mềm trong việc giải quyết các xung đột quốc tế, chẳng hạn như, trong trường hợp của Yakovlev, là Chiến tranh Lạnh.

Ấn phẩm
 Alexander N. Yakovlev and Abel G. Aganbegyan, Perestroika, 1989, Scribner (1989), trade paperback, 
 Alexander Yakovlev, USSR the Decisive Years, First Glance Books (1991), hardcover, 
 Alexander Yakovlev, translated by Catherine A. Fitzpatrick, The Fate of Marxism in Russia, Yale University Press (1993), hardcover, ; trade paperback, Lightning Source, UK, Ltd. (17 November 2004) 
 Alexander N. Yakovlev, foreword by Paul Hollander, translated by Anthony Austin, Century of Violence in Soviet Russia, Yale University Press (2002), hardcover, 254 pages, ; trade paperback, Yale University Press (2002), 272 pages, 
 A. N. Yakovlev, Горькая чаша (Bitter Cup), Yaroslavl, 1994.
 A. N. Yakovlev, Сумерки (Time of Darkness - lit. "Dusk"), Moscow, 2003, 688 pages, 
 Alexander N. Yakovlev, Digging Out: How Russia Liberated Itself from the Soviet Union, Encounter Books (December 1, 2004), hardcover, 375 pages,

Chú thích

Tham khảo

 Christopher Shulgan, The Soviet Ambassador: The Making of the Radical Behind Perestroika, McClelland and Stewart (June 10, 2008), Hardcover,  (0-7710-7996-6), 288 pages.
 Alexander Ostrovsky, Кто поставил Горбачёва? (Who put Gorbachev?)  — М.: Алгоритм-Эксмо, 2010. — 544 с. ISBN 978-5-699-40627-2.
 Alexander Ostrovsky, Глупость или измена? Расследование гибели СССР. (Stupidity or treason? Investigation of the death of the USSR)  М.: Форум, Крымский мост-9Д, 2011. — 864 с. ISBN 978-5-89747-068-6.

Liên kết ngoài
http://www.alexanderyakovlev.org Alexander Yakovlev foundation website
http://globetrotter.berkeley.edu/Elberg/Yakovlev/yak-con0.html  Interview with Alexander Yakovlev
http://globetrotter.berkeley.edu/Elberg/Yakovlev/yak-elb1.html  Full text of a 1993 lecture by Yakovlev
http://www.nytimes.com/2005/10/19/international/europe/19yakovlev.html Obituary in The New York Times
bbc.co.uk BBC: Perestroika architect dies at 81
https://www.theguardian.com/russia/article/0,2763,1595945,00.html Alexander Yakovlev
Interview with Christopher Shulgan, author of The Soviet Ambassador, June 29, 2008
http://www.thecommentary.ca/ontheline/20080630a.html Audio interview with Christopher Shulgan re: The Soviet Ambassador, June 2008
Perestroika
Người cộng sản Nga
Nhà cải cách Liên Xô
Cách mạng màu