Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Trắc

Trắc hay còn gọi cẩm lai nam bộ (danh pháp khoa học: Dalbergia cochinchinensis) là loài thực vật thuộc họ Đậu được Pierre mô tả khoa học lần đầu tiên năm 1898. Trong danh pháp hai phần thì tính từ -cochinchinensis là chỉ xuất xứ Nam Kỳ của xứ Đông Dương thuộc Pháp cũ.

Hình thái
Cây gỗ lớn, cao 25 mét, đường kính có thể tới 1m, gốc thường có bạnh vè. Vỏ nhẵn, màu xám nâu, nhiều xơ, vết đẽo dày màu vàng nhạt sau đỏ nâu. Cành nhiều, cành non mảnh nhẵn, lốm đốm nốt sần. Lá kép lông chim 1 lần mọc cách, dài 15–20 cm. Cuống lá dài 10–17 cm mang 7-9 lá chét. Lá chét hình trái xoan đầu nhọn dần, có mũi lồi ngắn. Hoa tự hình chùm hoặc xim viên chùy ở nách lá, các lá bắc sớm rụng. Hoa lưỡng tính, không đều; đài hợp gốc, đỉnh xẻ 5 thùy, tràng hoa màu trắng. Nhị có cong thức 9+1. Quả đậu mỏng, dài 5–6 cm, rộng 1 cm, mang 1-2 hạt màu nâu, hạt nổi gồ ở quả.

Sinh thái
Cây trắc phát triển tương đối chậm. Lúc nhỏ thì chịu bóng, lớn lên ưa sáng. Cây mọc rải rác trong rừng, thường xanh hoặc nửa rụng lá. Cây trắc mọc ở những nơi có độ cao tuyệt đối không quá 500m. Vào mùa khô, trắc rụng lá nhưng dễ nảy chồi mới.

Phân bổ
Loài cây này được tìm thấy tại Campuchia, Lào, Thái Lan, và Việt Nam.

Ở Việt Nam, cây mọc rải rác ở Quảng Nam (Hiên, Giằng, Phước Sơn), Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế trở vào Nam, nhiều nhất ở Kon Tum (Đắc Tô, Sa Thầy).

Sử dụng
Có giá trị trong nghiên cứu bảo tồn gen. Lấy gỗ.

Xem thêm
Gỗ trắc
Dalbergia cambodiana

Chú thích

Tham khảo
 Asian Regional Workshop (Conservation & Sustainable Management of Trees, Viet Nam) 1998. Dalbergia cochinchinensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Tải xuống ngày 19-7-2007.

C
Thực vật Việt Nam
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Đông Dương
Thực vật Thái Lan
Cây Đông Dương
Cây Việt Nam
Cẩm lai

Cẩm lai hay trắc lai (danh pháp hai phần: Dalbergia oliveri) là loài thực vật thuộc họ Đậu (Fabaceae).

Cây cẩm lai trưởng thành cao từ 15 m đến 30 m. Quả chứa một đến hai hạt, khi chín có màu nâu đến đen. Loài này phân bố ở Myanma, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Nó đang bị đe dọa do mất môi trường sống và bị khai thác quá mức để làm gỗ xẻ.

Có tài liệu cho rằng Dalbergia oliveri còn có các danh pháp đồng nghĩa là Dalbergia bariensis Pierre; D. dongnaiensis Pierre; D. duperriana Pierre; D. mammosa Pierre với các tên tiếng Việt là cẩm lai bà rịa; cẩm lai đồng nai; cẩm lai vú; cẩm lai bông; cẩm lai mật.

Chú thích

Tham khảo

Chú thích

Tham khảo
 

Thực vật Việt Nam
O
Thực vật Thái Lan
Thực vật Myanmar
Cây Đông Dương
Gỗ mun

Gỗ mun là loại gỗ có màu đen được khai thác từ các loài cây thuộc họ Thị, tại Việt Nam thì nó thường được lấy từ loại cây mun nên gọi là gỗ mun. Đặc điểm của loại gỗ này là ngoài việc có màu đen thì nó khá đặc nên có thể chìm trong nước vì thế không thể thả trôi sông và cấu trúc của nó sẽ làm bề mặt trở nên rất mịn khi được đánh bóng. Điều khiến cho loại gỗ này trở nên rất có giá trị là nguyên liệu cho các sản phẩm mỹ nghệ cao cấp bằng gỗ. Kết quả là các loài cây cho loại gỗ này đều đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa và tuyệt chủng.

Khai thác 
Các loài có thể cho loại gỗ đen này phổ biến được biết tới là:
Diospyros mun tại Việt Nam. Loài này đã được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam. Cấm xuất khẩu, cấm khai thác ở các nơi. 
Diospyros ebenum tại nam Ấn Độ và Sri Lanka. Cả hai nước đều đã cấm xuất khẩu gỗ loại cây này dù các sản phẩm làm từ chúng vẫn được xuất khẩu.
Diospyros crassiflora tại Tây Phi. Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên phân loại nó như là một loài nguy cấp.
Diospyros celebica tại Indonesia. Việc khai thác loài này được kiểm soát chặt chẽ theo hạn ngạch ngoài ra là bất hợp pháp.
Diospyros perrieri
Diospyros melanoxylon
Diospyros tesselaria

Sử dụng 

Loại gỗ này đã được sử dụng từ thời cổ đại, các vật dụng làm từ chất liệu này đã được tìm thấy trong các ngôi mộ cổ Ai Cập. Trong kinh Hebrew của Do Thái có nhắc đến loại gỗ này và nói chúng được vận chuyển từ Nubia. Đến thế kỷ 16 thì việc sử dụng loại gỗ này để làm đồ nội thất và trang trí tôn giáo bắt đầu phát triển mạnh, sau đó thì chuyển sang làm các vật dụng nhỏ hơn.

Bảo vệ 
Như một kết quả của việc bị ưa chuộng với nhu cầu cao và khai thác không có kế hoạch bền vững, số lượng của nhiều loài gỗ mun đang bị đe dọa. Nhiều nước có các loài gỗ mun bản địa đã cấm việc khai thác.

Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên đã đưa chúng vào Sách Đỏ với 103 loài của chi Diospyros ở trạng thái dễ bị tổn thương, 14 loài nguy cấp, 15 loài cực kỳ nguy cấp, chỉ có 21 loài gần bị đe dọa và 2 loài ít quan tâm tính tới năm 1994.

Liên kết ngoài 

http://www.vncreatures.net/chitiet.php?page=1&loai=2&ID=3073
http://www.iucnredlist.org/search
http://books.google.com.vn/books?id=IEFJHrwRZ8cC&printsec=frontcover&hl=vi#v=onepage&q&f=false

Gỗ
Chi Thị
Chùa Sủi

Chùa Sủi có tên là Đại Dương Sùng Phúc tự, là một ngôi chùa cổ tại xã Phú Thị, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Thời Lý - Trần, các vua thường qua đây ngủ đêm để ngóng mộng, chờ thông điệp của thánh thần. Hiện tại ở chùa còn 1 chiếc khánh đá hơn nghìn năm tuổi. Sư trụ trì hiện nay là Thượng Toạ Thích Thanh Phương. Chùa vừa được trùng tu lại năm 2006, nằm trong cụm đình-chùa-đền (thờ Ỷ Lan nguyên phi).

Lịch sử
Chùa Sủi được xây dựng từ rất sớm (không rõ cụ thể năm). Chùa được xây dựng lại vào năm 1115.

Chùa được xây dựng theo hướng phía trước có hình chim Chu Tước, có đường thiên lý thông xuống phía Nam, phía sau có hình chim Huyền vũ, có thôn gồm muôn nhà trấn bên ngoài, bên trái có hình rồng xanh trùng trùng hướng về, bên ngoài có hình hổ cuồn cuộn chầu tới.

Chùa xây theo kiểu chữ Đinh, gồm 7 gian tiền đường, 3 gian hậu cung và hai dãy hành lang (mỗi bên 7 gian), đầu hai hành lang giáp với tiền đường là 2 lầu tám mái treo chuông đồng, khánh đá.

Chùa có số lượng tượng lớn và có niên đại tạo tác từ thế kỷ 17, 18 và 19. Trong số 73 pho tượng cổ có nhiều tượng có giá trị thẩm mỹ cao, tiêu biểu cho nền nghệ thuật điêu khắc Việt Nam thời Lê, Nguyễn. Phong cách tạc tượng mang nhiều nét dân gian, có vẻ đẹp dung dị của nền nghệ thuật dân gian cực thịnh vào thế kỷ 17, 18.

Khánh đá lớn có từ năm Vĩnh Thịnh thứ 21 (1725), chuông đồng lớn treo trên lầu tám mái phía Tây mang niên hiệu Cảnh Thịnh (1800) thời Tây Sơn.

Chùa được trùng tu vào các năm: 1633, 1636, 1701, 1821, được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật ngày 21 tháng 1 năm 1989

Lịch Đại Trụ trì 
 Thiền Sư Đại Điên (thời vua Lý Thánh Tông)
 Thiền Sư Huệ Không Nguyễn Văn Quế, Tiến Công lang Tăng, Tăng Thống Ty Tăng Lục (1641?)
 Thiền Sư Huệ Lâm Trần Khánh Thuận (?1711?)
 Tổ Thiên Phúc, Thiền Sư Thích Thông Tiến (1889-1986) (Thích Thông Tập) (?-1960)
 Cố Đại Lão Hòa thượng, Phó Pháp chủ HDCM, Thích Thanh Bích (1913-2013) - chánh đương gia (1940-1960)
 Thượng tọa Thích Thanh Phương (1973) - trụ trì (2002- nay)

Mô tả
Từ trung tâm Hà Nội đi qua cầu Chương Dương, qua cầu Chui rẽ phải theo quốc lộ 5, qua Trâu Quỳ 3 km. Chùa được xây dựng cùng với đền Sủi và đình làng Sủi trên một khu đất cao, rộng thành một cụm kiến trúc. Chùa có hai tòa nhà song song với hậu cung đình, với tam bảo hình chuôi vồ, năm gian tiền đường và ba gian hậu cung

Lễ hội
Lễ hội chùa Sủi, xã Phú Thị, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội diễn ra vào ngày 3 tháng 3 âm lịch hàng năm. Cũng trong ngày lễ hội này cả thôn Phú Thị (làng Sủi) có tục nặn bánh trôi (chông chênh).

Xem thêm
Danh sách chùa Hà Nội

Liên kết ngoài

Sủi
.ck

.ck là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Quần đảo Cook.

Đăng ký dưới những tên cấp 2 sau đây:
 .co.ck: tổ chức kinh doanh
 .org.ck: tổ chức phi lợi nhuận
 .edu.ck: cơ quan giáo dục
 .gov.ck: cơ quan chính phủ
 .net.ck: Nhà cung cấp dịch vụ Internet
 .gen.ck:
 .biz.ck: Kinh doanh liên quan đến trang cho Quần đảo Cook
 .info.ck: Trang thông tin liên quan đến Quần đảo Cook

Ngoài lề 
Trong chương trình thu âm trực tiếp (sitcom) ở Anh Nathan Barley đã đăng ký trang web của ông là 'trashbat' ở Quần đảo Cook đơn giản để có thể tạo nên hậu tố khôi hài '.co.ck' (tiếng lóng cho dương vật).

Tham khảo

Liên kết ngoài 
IANA.ck whois information 
domain registration website

C k
C k

sv:Toppdomän#C
.cl

.cl là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Chile. Được quản lý bởi Đại học Chile. Việc đăng ký ở tên miền cấp 2 dưới tên miền này dành cho mọi người, tuy nhiên, người đăng ký ở nước ngoài phải cung cấp địa chỉ liên hệ trong nước với một số RUT, số định danh quốc gia của Chile.

Đăng ký tên bào gồm các ký tự có dấu (á, é, í, ó, ú), ñ và ü được bắt đầu vào năm 2005. (Xem tên miền quốc tế hóa).

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 NIC Chile is currently the domain registrar for the.cl ccTLD
 IANA.cl whois information 
 Syntax rules for domain names under.CL in NIC Chile site

C l
Cl

sv:Toppdomän#C
.cm

.cm là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Cameroon.

Vào tháng 8 năm 2006, có báo cáo rằng nhà đăng ký.cm đã thiết lập bản ghi DNS ngẫu nhiên, để cho tất cả các tên miền chưa đăng ký trong tên miền cấp cao nhất này đi đến một trang đỗ với những liên kết tìm kiếm có trả tiền. Có vẻ như nó định làm lợi từ những lỗi gõ sai của người dùng khi vào trang .com. Điều này đã bị Kevin Ham dò ra.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 IANA .cm whois information 
 .cm domain registration website  - not working as of 2007-07-06
 Article about the man who profits from redirecting all the unregistered .cm domains

C m
Cm
Khoa học và công nghệ Cameroon

he:סיומת אינטרנט#טבלת סיומות המדינות
sv:Toppdomän#C
.co

.co là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Colombia. Được quản lý bởi Đại học Los Andes.

"co" cũng thường được dùng cho tên miền cấp 2 trong những tên miền mã quốc gia khác, trong đó người đăng ký (thường là công ty) có thể đăng ký tên miền cấp 2 có dạng.co.xx, trong đó xx là mã quốc gia cấp cao nhất. Israel (.co.il), Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland (.co.uk), New Zealand (.co.nz), Nhật Bản (.co.jp), Hàn Quốc (.co.kr) và Quần đảo Cook (.co.ck) là những ví dụ. Vài mã nước khác sử dụng "com", như Úc (.com.au), México (.com.mx) và Đài Loan (.com.tw); bao gồm cả.co, sử dụng.com.co.

Trong khoảng năm 2000 khi nhiều tên miền mã quốc gia bị tái quảng bá thành tên miền dùng chung trên toàn thế giới, đã có những thảo luận cho phép đăng ký tên miền cấp 2 trong .co dành cho người đăng ký trên toàn thế giới để nhấn mạnh điểm tương tự giữa nó với .com và với cách dùng co như trên làm tên cấp 2, và việc đăng ký vẫn tiếp diễn hạn chế cho tên miền cấp 3 và người đăng ký Colombia.

Tên miền cấp 2 

Cấu trúc tên miền cấp 2 khá gần với các bản sao của "IANA truyền thống" .com / .net / .org / .gov / .edu / .mil, ngoài ra còn thêm .name.

 com.co - thương mại.
 org.co - tổ chức.
 edu.co - giáo dục.
 gov.co - chính quyền.
 net.co - hạ tầng mạng.
 mil.co - quân đội.
 nom.co - cá nhân.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 IANA.co whois information 
 NameAction (website ) Local Presence for foreign registrants-to-be of ".com.co" domains.

C o
Co

sv:Toppdomän#C
Phan Nghinh Tử

Phan Nghinh Tử (sinh ngày 21 tháng 5 năm 1949) là nữ diễn viên truyền hình Đài Loan nổi tiếng vào thập niên 1970-1980 với các bộ phim truyền hình Võ Tắc Thiên, Thái Bình công chúa, Phụng Nghi Đình.

Tiểu sử 
Phan Nghinh Tử sinh ra tại Giang Tô. Bà vào nghề rất sớm, bắt đầu đóng phim vào năm 16 tuổi cho hãng Thiệu thị huynh đệ tại Hồng Kông. Bộ phim đầu tiên mà bà tham gia là "Thất tiên nữ", đóng chung với Lăng Ba, nữ diễn viên nổi tiếng nhất thập niên 1960 với các vai giả trai. Tuy nhiên, sự nghiệp diễn xuất của bà chỉ thực sự khởi sắc khi chuyển tới Đài Loan. Phan Nghinh Tử nổi tiếng với các bộ phim như Võ Tắc Thiên, Thái Bình công chúa, Phụng Nghi Đình,... Gần đây bà trở lại với nghiệp diễn và xuất hiện thường xuyên hơn trong các sự kiện giải trí.

Danh sách phim

Phim truyền hình

Ghi chú

Liên kế ngoài 
 

Diễn viên Hồng Kông
Diễn viên Đài Loan
Diễn viên Trung Quốc
Người mẫu Đài Loan
Sinh năm 1949
Nhân vật còn sống
Cá leo

Cá leo (danh pháp hai phần: Wallago attu) là một loài cá da trơn trong họ Cá nheo (Siluridae). Người ta có thể thấy loài cá này trong các sông và hồ lớn. Nó có thể dài tới 2,4 m (8 ft) (tổng chiều dài). Loài cá ở miền nam châu Á này có thể tìm thấy trong khu vực từ Pakistan tới Việt Nam và Indonesia, cũng như được thông báo là có tại Afghanistan. Tại Malaysia, cá leo được gọi là "Ikan Tapah", và tên gọi này là nguồn gốc của tên gọi cho một thị xã tại Malaysia là Tapah.

Loài cá này đã được sử dụng làm thực phẩm tại châu Á kể từ thời kỳ cổ đại.

Môi trường sinh sống: tầng đáy các sông. Hồ nước ngọt hay nước lợ trong khu vực nhiệt đới với nhiệt độ thích hợp là 22 – 25 °C; thuộc dải từ 38° vĩ bắc tới 10° vĩ nam.

Khả năng phục hồi quần thể khá cao, có thể nhân đôi trong khoảng thời gian ít hơn 15 tháng.

Loài cá da trơn to lớn, phàm ăn, ăn thịt này sinh sống trong các khu vực với bờ cỏ, chủ yếu ẩn nấp trong các hang hốc dọc bờ sông hay kênh. Gắn liền với các vùng nước sâu và chảy chậm có lớp bùn đáy. Chúng là loài cá chậm chạp và kiếm ăn tại tầng bùn đáy. Cá non chủ yếu ăn côn trùng; còn cá trưởng thành ăn cá nhỏ, động vật giáp xác và động vật thân mềm. Đây là loài cá đẻ trứng và đẻ vào khoảng thời gian mùa hè trước gió mùa. Trong lưu vực sông Mê Kông, chúng còn di cư vào các sông suối nhỏ và vùng ngập lụt.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 
 

Cá được mô tả năm 1801
A
Cá Myanmar
Cá Campuchia
Động vật Nepal
Cá Việt Nam
Cá Afghanistan
Cá Bangladesh
Cá châu Á
Cá Thái Lan
Cá Ấn Độ
Cá Lào
Cá nước ngọt Indonesia
Cá nước ngọt Malaysia
Cá nước ngọt Sri Lanka
Cá lưu vực Mê Kông
Leave Me Alone

"Leave Me Alone" là một bài hát của ca sĩ người Mỹ Michael Jackson nằm trong album phòng thu thứ 7 của ông, Bad (1987), và được phát hành như là đĩa đơn thứ 8 trích từ album vào ngày 13 tháng 2 năm 1989 trên toàn thế giới, ngoại trừ Mỹ và Canada. Ban đầu, "Leave Me Alone" được dự định đưa vào phiên bản cuối cùng Bad nhưng nó chỉ xuất hiện như là một bonus track. Bài hát được sáng tác bởi Jackson và sản xuất bởi Quincy Jones (Jackson cũng tham gia đồng sản xuất).

Trên thị trường quốc tế, bài hát đã đạt được nhiều thành công, đạt hạng nhất và hai tại Ireland và Vương quốc Anh trong khi lọt vào top 10 ở Bỉ, New Zealand và Tây Ban Nha. "Leave Me Alone" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc đương đại. Một bộ phim ngắn được phát hành cho bài hát. Trong đó, Jackson tỏ thái độ giễu cợt vui vẻ trước những tin đồn sai sự thật về ông như chuyện mua xương của "Người Voi" và phẫu thuật thẩm mỹ. Nó đã giành một giải Grammy vào năm 1990 cho Video hình thái ngắn xuất sắc nhất. Mặc dù thành công của đĩa đơn, ca khúc này chưa từng xuất hiện trong bất kỳ chuyến lưu diễn thế giới nào của Jackson.

Danh sách bài hát
Đĩa 12" / 3" CD
 "Leave Me Alone" – 4:40
 "Don't Stop 'Til You Get Enough" – 6:04
 "Human Nature" – 4:05
Đĩa 7"
 "Leave Me Alone" – 4:40
 "Human Nature" – 4:06
Maxi-CD
 "Leave Me Alone" – 4:40
 "Don't Stop 'Til You Get Enough" (bản đĩa đơn) – 3:55
 "Human Nature" – 4:05
 "Wanna Be Startin' Somethin'" (bản 12") – 6:30Mặt CD Visionary:"Leave Me Alone" – 4:40
"Another Part of Me" (Extended Dance Mix) – 6:18Mặt DVD Visionary:'''
"Leave Me Alone" (video) – 4:36

Xếp hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Bài hát năm 1987
Đĩa đơn năm 1989
Bài hát của Michael Jackson
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn quán quân tại Tây Ban Nha
Đĩa đơn của Epic Records
Bài hát do Michael Jackson sáng tác
Chi Cá leo

Chi Cá leo (danh pháp khoa học: Wallago) là một chi cá da trơn trong họ Cá nheo (Siluridae). Chi này hiện tại (2007) được công nhận là chứa 5 loài. Tên gọi chung của chúng là cá leo.

Các loài 
 Wallago attu: Cá leo
 Wallago hexanema
 Wallago leerii: Cá leo Thái
 Wallago maculatus: Cá leo Borneo
 Wallago micropogon: Cá leo Mê Kông

Hình ảnh

Tham khảo 

 

Cá châu Á
W
Tổng thống Perú

Tổng thống Perú là một chức vụ được thiết lập theo Hiến pháp năm 1993, Tổng thống Cộng hòa là nguyên thủ quốc gia đại diện cho quốc gia này trong các vấn đề quốc tế chính thức. Nhiệm kỳ tổng thống là 5 năm và một đương kim tổng thống không thể được tái bầu cử một nhiệm kỳ tiếp theo. Một cựu tổng thống có thể ứng cử trở lại nếu rời khỏi chức vụ này đủ một nhiệm kỳ. Chức vụ chính thức là Tổng thống Cộng hòa (tiếng Tây Ban Nha: Presidente de la República).

Lịch sử
Trong hơn 180 năm độc lập, Peru đã được các nhà lãnh đạo quân sự, những người đã chiến đấu giành độc lập nắm quyền, gồm những lãnh đạo của cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương, các đại diện của quý tộc và các nhà lãnh đạo được bầu cử dân chủ. Ngoài ra, chức vụ này cũng được tạo ra từ các cuộc nội chiến, các cuộc đảo chính và bạo loạn. Hơn một lần, nhiều cá nhân đã tuyên bố quyền làm tổng thống đồng thời

Nhiều tước vị đã được sử dụng để gọi chức vụ này như "Người bảo hộ Peru" (San Martin sử dụng), "Người giải phóng Peru" (Bolivar sử dụng) và "Người bảo vệ tối cao" (được Santa Cruz sử dụng).
 
Dưới đây là danh sách các cá nhân đã giữ chức tổng thống của Peru.

Các tổng thống Cộng hòa (1821-đến nay)

Xem thêm
Lịch sử Peru
Chính trị Peru

Tham khảo

Chính trị Perú
Danh sách chính trị Peru
Tổng thống theo quốc gia
Thế Wenlock

Trong niên đại địa chất, thế Wenlock (từ 428,2 ± 2,3 triệu năm trước (Ma) tới 422,9 ± 2,5 Ma) diễn ra trong kỷ Silur. Thế này diễn ra sau tầng/kỳ Telych của thế Llandovery.

Thế Wenlock được phân chia thành hai tầng là: tầng Sheinwood và tầng Homer.

Thế Wenlock có sự bảo tồn khá tốt các hóa thạch của ít nhất 600 loài động vật tay cuộn (Brachiopoda), cá không hàm thuộc lớp Osteostraci, san hô, bọ ba thùy, trai, động vật hình rêu (Bryozoa) và huệ biển (Crinozoa).

Khí hậu
Khí hậu trong thế Wenlock được cho là khô.

Tên gọi
Thế Wenlock được đặt tên theo vách núi Wenlock ở Shropshire, Anh cùng với Much Wenlock. Tên gọi 'Wenlock' có lẽ là sự sửa đổi sai lạc của tên gọi trong tiếng Wales của 'nhà thờ trắng' cho một thị trấn vì nó có một nhà thờ màu trắng, làm từ đá vôi thuộc kỷ Silur.

Xuất hiện lần đầu
Trong thế Wenlock, các thực vật có mạch cổ nhất đã biết thuộc chi Cooksonia đã xuất hiện. Sự phức tạp của các dạng thực vật thuộc đại lục Gondwana còn tương đối trẻ như Barragwanatha chỉ ra rằng thực vật có mạch có lẽ có lịch sử còn dài hơn, có thể là từ đầu kỷ Silur hay thậm chí là từ kỷ Ordovic. 
Cyrtograptus centrifugus xuất hiện.

Xem thêm
 
Thế Llandovery
Thế Ludlow
Nhóm Wenlock

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Wenlock Epoch of the Silurian Period 

Kỷ Silur
Thế Wenlock
Thế địa chất
Địa thời Silur
Bebeto

José Roberto Gama de Oliveira, được biết đến với tên Bebeto, (sinh ngày 16 tháng 2 năm 1964) là một cựu cầu thủ bóng đá người Brasil, người đã giành chức vô địch World Cup 1994 cùng đội tuyển Brasil.

Biệt danh Bebeto, theo ông giải thích là do mọi người đặt cho khi còn nhỏ, lúc đầu họ gọi ông là Beto, đến khi ông trở thành người ghi nhiều bàn thắng nhất trong những trận đấu ngoài phố với các bạn, ông mới có biệt hiệu Bebeto và biệt hiệu này trở nên thân thuộc và yêu mến của mọi người.

Bebeto bắt đầu vào nghề năm 1983 với Câu lạc bộ Vitória và sau đó chơi cho các câu lạc bộ Flamengo, Vasco da Gama và Botafogo ở Brasil, các câu lạc bộ Deportivo La Coruña và Sevilla ở Tây Ban Nha, câu lạc bộ Toros Neza ở México, Kashima Antlers ở Nhật Bản, và Al Ittihad ở Ả Rập Xê Út. Bebeto nghỉ hưu năm 2002.

Từ khi bắt đầu được khoác áo cho đội tuyển quốc gia vào năm 1985 trong trận Brasil gặp Peru đến hết World Cup 1998, Bebeto đã có 42 bàn thắng. Ông đã chơi trong 3 giải bóng đá thế giới: 1990, 1994, và 1998. Năm 1994, ông là cầu thủ xuất sắc nhất của vòng thi đấu. Năm 1999, tạp chí FIFA đã chọn ra 6 gương mặt cầu thủ được khán giả mến mộ nhất, mỗi châu lục có một đại diện duy nhất và chính Bebeto là người đại diện cho Nam Mỹ

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 

Sinh năm 1964
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá Flamengo
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Cầu thủ bóng đá Botafogo de Futebol e Regatas
Cầu thủ bóng đá Deportivo de La Coruña
Cầu thủ bóng đá Sevilla FC
Nhân vật còn sống
Tiền đạo bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 1996
Huy chương bóng đá Thế vận hội
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 1996
Huy chương bạc Thế vận hội của Brasil
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Brasil
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil
Cầu thủ bóng đá Campeonato Brasileiro Série A
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ả Rập Xê Út
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Mexico
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1994
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1990
Cầu thủ vô địch Giải vô địch bóng đá thế giới
Tom Selleck

Thomas William Selleck (sinh ngày 29 tháng 1 năm 1945 tại Detroit, Michigan) là một diễn viên, người viết kịch bản và nhà sản xuất phim người Mỹ nổi tiếng với những giải thưởng như Emmy Award và Quả Cầu Vàng. Anh được biết đến với vai diễn trong bộ phim truyền hình dài tập Magnum P.I.. Thomas cũng tham gia đóng nhiều phim điện ảnh và đã tham gia đóng vai Dr. Richard Burke trong Những người bạn.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 Góc nhìn chính trị của Selleck
 Trang chủ của Ngày Tom Selleck  

Diễn viên đoạt giải Quả Cầu Vàng
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Nam California
Sinh năm 1945
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Đức
Nhân vật còn sống
Người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim chính kịch truyền hình xuất sắc nhất
Nam diễn viên Los Angeles
Lính Lục quân Hoa Kỳ
Rob Schneider

Robert Michael Schneider (sinh ngày 31 tháng 10 năm 1963) một diễn viên, người viết kịch bản và nhà sản xuất phim người Mỹ. Schneider có một sự nghiệp điện ảnh rất thành công với các vai diễn chính trong Deuce Bigalow: Male Gigolo và The Hot Chick.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ

Giải Mâm xôi vàng Diễn viên nam chính tồi nhất
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam biên kịch Mỹ
Sinh năm 1963
Người Mỹ gốc Do Thái
Nhân vật còn sống
Nam nghệ sĩ hài Mỹ
Nam diễn viên San Francisco
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 20
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 21
Tín hữu Công giáo Rôma Hoa Kỳ
Người Mỹ gốc Đức
Cựu sinh viên Đại học Bang San Francisco
Hugo Sánchez

Hugo Sánchez Márquez (sinh 11 tháng 7 năm 1958), biệt hiệu Pentapichichi và Hugol, là huấn luyện viên và cựu cầu thủ bóng đá người México, chơi ở vị trí tiền đạo. Ông đã chơi cho 4 câu lạc bộ bóng đá châu Âu, trong đó có Real Madrid. Là một thành viên của đội tuyển Mexico, ông đã tham gia World Cup 3 lần.

Sánchez đã chơi 12 mùa giải ở giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha Primera División và là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng thứ hai trong lịch sử giải đấu. Ông đã 5 lần danh hiệu Vua phá lưới ở La Liga. Sánchez khoác áo đội tuyển Mexico trong 17 năm và tham gia vào các 3 kì World Cup 1978, 1986 và 1994. Ông cũng từng đoạt danh hiệu Chiếc giày vàng châu Âu.

Sau khi dẫn dắt UNAM Pumas giành 2 chức vô địch quốc gia, cùng với một thời gian ngắn huấn luyện Necaxa (cả hai câu lạc bộ thi đấu tại Giải vô địch bóng đá Mexico), Sánchez được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng đội tuyển Mexico, với mục tiêu lọt vào vòng chung kết World Cup 2010.

Năm 1999, IFFHS xếp Sánchez là cầu thủ xuất sắc thứ 26 của thế kỷ 20, và là cầu thủ xuất sắc nhất của khu vực Bắc Mỹ, Trung Mỹ và vùng Caribbe.

Khởi nghiệp 
Sánchez sinh ra ở Thành phố México. Thời thanh thiếu niên, Sánchez chơi cho Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico tại Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 1975 và Thế vận hội Mùa hè 1976. Ông đã có mặt ở trên 80 giải đấu quốc tế. Ông bắt đầu cuộc đời cầu thủ chuyên nghiệp với câu lạc bộ UNAM, năm 1981 anh được bán cho Atlético de Madrid rồi chuyển sang Real Madrid.

Danh hiệu

Cầu thủ
UNAM
Primera División: 1976–77, 1980–81
CONCACAF Champions' Cup: 1980
Copa Interamericana: 1980

Atlético Madrid
Copa del Rey: 1984–85

Real Madrid
La Liga: 1985–86, 1986–87, 1987–88, 1988–89, 1989–90
Supercopa de España: 1988, 1989, 1990
Copa del Rey: 1988–89
UEFA Cup: 1985–86

América
CONCACAF Champions' Cup: 1992

Linz
First League: 1995–96

Đội tuyển Mexico
Pan American Games: 1975
CONCACAF Gold Cup: 1977

Huấn luyện viên
UNAM
Primera División: Clausura 2004, Apertura 2004
Campeón de Campeones: 2004
Trofeo Santiago Bernabeu: 2004

Mexico
CONCACAF Gold Cup Á quân: 2007
Copa América Hạng ba: 2007

Chú thích

Liên kết ngoài 

 Hugo Sanchéz trên National Football Teams
 Hugo Sánchez 
 Pumas UNAM
 Các trận đấu tại Cúp C1

Sinh năm 1958
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam México
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia México
Huấn luyện viên bóng đá México
Chiếc giày vàng châu Âu
FIFA 100
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Cầu thủ bóng đá Atlético de Madrid
Cầu thủ bóng đá Rayo Vallecano
Cầu thủ bóng đá nước ngoài tại Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1994
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1978
Cầu thủ bóng đá Atlante F.C.
Cầu thủ bóng đá Club América
Cầu thủ bóng đá từ Thành phố México
Cầu thủ bóng đá La Liga
Cầu thủ bóng đá Liga MX
Cầu thủ bóng đá Major League Soccer
Tiền đạo bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá North American Soccer League (1968–84)
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của México
Cầu thủ vô địch UEFA Europa League
Sakakibara Yasumasa

(1548-1606) là một trong số Đức Xuyên Tứ Thiên Vương. Ông là con trai út của Sakakibara Nagamasa.

Các trận đánh 
Trận đánh đầu tiên của ông là dập tắt 1 cuộc bạo động ở Mikawa. Sau đó, ông được cử đi lãnh đạo 1 đơn vị với Honda Tadakatsu. Khi ông tới tuổi về già, ông đã từ chức và sống trong hoà bình.
Các trận đánh của ông là ở Anegawa, Nagashino và Takatenjin vào năm 1581. Ông có 2 đứa con trai là Tadamasa, Yasukatsu.

Đọc thêm 
Bolitho, Harold (1974). Treasures among men; the fudai daimyo in Tokugawa Japan. New Haven: Yale University Press.

Tham khảo

Chiến binh Nhật Bản
Mất năm 1606
Người Shizuoka
Samurai
Sinh năm 1548
Mário Zagallo

Mário Jorge Lobo Zagallo (9 tháng 8 năm 1931 – 5 tháng 1 năm 2024) là một huấn luyện viên bóng đá và cựu cầu thủ bóng đá người Brasil. Zagallo bắt đầu sự nghiệp bóng đá với America năm 1948. Ông là cầu thủ bóng đá đầu tiên đã 4 lần vô địch thế giới và một lần á quân trong các kỳ World Cup, gồm World Cup 1958 và World Cup 1962 với tư cách là cầu thủ, World Cup 1970 với tư cách là huấn luyện viên và World Cup 1994 với tư cách là trợ lý huấn luyện viên, World Cup 1998 với tư cách là huấn luyện viên (giành huy chương bạc), tất cả đều cùng với Đội bóng đá quốc gia Brasil.

Khi còn là cầu thủ, Zagallo là tiền đạo cánh trái của đội Brasil trong các kỳ World Cup 1958 và 1962; ông đã ghi bàn ở cả các vòng thi đấu, trong đó có bàn thắng trong trận chung kết với Đội bóng đá quốc gia Thụy Điển năm 1958. Mặc dù thể chất không được tốt nhưng bù lại, Zagallo có kỹ thuật khéo léo và luôn là người lùi về đầu tiên để bảo vệ đội nhà khi đội của ông bị mất bóng. Ông được người ta đặt tặng biệt danh "Sói già".

Zagallo từng khoác áo câu lạc bộ Botafogo của Brazil từ năm 1948 đến 1963. Từ năm 1957 đến năm 1964, ông đã 36 lần thi đấu trong sắc áo vàng - xanh của đội tuyển Brasil. Khi từ giã sự nghiệp cầu thủ, ông chuyển sang làm huấn luyện viên và một lần nữa ông lại thành công. Hai lần ông dẫn dắt các cầu thủ đội Brazil đoạt cúp vàng thế giới.

Ông qua đời ngày 5 tháng 1 năm 2024 tại Rio de Janeiro, thọ 92 tuổi sau một thời gian ngắn nhập viện.

Danh hiệu

Cầu thủ
Flamengo
 Rio de Janeiro State Championship: 1953, 1954, 1955

Botafogo
 Rio-São Paulo Tournament: 1962, 1964
 Rio de Janeiro State Championship: 1961, 1962

Brazil
 FIFA World Cup: 1958, 1962

Huấn luyện viên
Botafogo
 Campeonato Brasileiro Série A: 1968
 Rio de Janeiro State Championship: 1967, 1968

Fluminense
 Rio de Janeiro State Championship: 1971

Flamengo
 Copa dos Campeões: 2001
 Rio de Janeiro State Championship: 1972, 2001

Al-Hilal
 Saudi Premier League: 1978–79

Brazil
 FIFA World Cup: 1970
 Copa América: 1997
 FIFA Confederations Cup: 1997

Kuwait
 Arabian Gulf Cup: 1976

Điều phối viên
Brazil
 FIFA World Cup: 1994

Cá nhân
 Huấn luyện viên quốc gia xuất sắc nhất thế giới của IFFHS: 1997
 World Soccer Magazine Nhà quản lý vĩ đại thứ 9 mọi thời đại: 2013
 FourFourTwo Nhà quản lý vĩ đại thứ 27 mọi thời đại: 2020

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Sinh năm 1931
Huấn luyện viên bóng đá Brasil
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Mất năm 2024
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1962
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1958
Cầu thủ bóng đá Botafogo de Futebol e Regatas
Cầu thủ bóng đá Flamengo
Cầu thủ vô địch Giải vô địch bóng đá thế giới
Tiền đạo bóng đá nam
Chi Na

Chi Na (danh pháp khoa học: Annona) là một chi điển hình của họ Na (Annonaceae). Chi này có khoảng 100-170 loài chủ yếu là các cây hoặc cây bụi tân nhiệt đới có lá đơn, mọc so le và quả ăn được. Trong họ Na, chỉ có chi Guatteria có nhiều loài hơn chi Na. Một số loài na chỉ có ở châu Phi mà không có ở châu Á. Phương ngữ Nam Bộ gọi na là mãng cầu hay mẳng cầu.

Danh sách loài
Dưới đây là một số loài quan trọng. Một số loài đặc biệt có giá trị trong nông nghiệp, y dược.
 Annona ambotay
 Annona bullata
 Annona cacans
 Annona calophylla
 Annona campestris
 Annona cherimola 
 Annona coriacea
 Annona cornifolia
 Annona crassiflora 
 Annona crotonifolia
 Annona dioica
 Annona dolabripetala
 Annona echinata
 Annona excellens
 Annona glabra (bình bát)
 Annona glaucophylla
 Annona haematantha
 Annona hayesii

 Annona hypoglauca
 Annona hystricoides
 Annona jahnii
 Annona longiflora
 Annona macrocalyx
 Annona malmeana
 Annona montana (mãng cầu núi)
 Annona monticola
 Annona mucosa
 Annona muricata (mãng cầu xiêm)
 Annona nutans
 Annona paludosa
 Annona paraguayensis
 Annona purpurea 
 Annona reticulata (lục bát/ nê/ na rừng)
 Annona salzmannii
 Annona scleroderma
 Annona senegalensis (mãng cầu hoang) 
 Annona sericea
 Annona spinescens
 Annona spraguei
 Annona squamosa (na, mãng cầu ta, mãng cầu dai)
 Annona sylvatica

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Type Collections of Neotropical Annonaceae - Annona — has pictures and details on these and other Annona species 
 
 

Trái cây nhiệt đới
Mắt biếc (tiểu thuyết)

Mắt biếc là tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh trong loạt truyện viết về tình yêu thanh thiếu niên của tác giả này cùng với Thằng quỷ nhỏ, Cô gái đến từ hôm qua... Đây được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Nhật Ánh, từng được dịch giả Kato Sakae dịch để giới thiệu với độc giả Nhật Bản với tựa đề Tsuburana hitomi (つぶらな瞳).

Tác phẩm này được chuyển thể thành phim Mắt biếc do Victor Vũ làm đạo diễn, khởi chiếu chính thức vào ngày 20 tháng 12 năm 2019.

Nội dung 
Mắt biếc kể về cuộc đời của nhân vật chính tên Ngạn. Ngạn sinh ra và lớn lên ở một ngôi làng tên là làng Đo Đo (thuộc xã Bình Quế, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam – cũng là nguyên quán của tác giả). Lớn lên cùng với Ngạn là cô bạn hàng xóm có đôi mắt tuyệt đẹp tên là Hà Lan. Tuổi thơ của Ngạn và Hà Lan gắn bó với bao nhiêu kỉ niệm cùng đồi sim, đánh trống trường... Tình bạn trẻ thơ dần dần biến thành tình yêu thầm lặng của Ngạn dành cho Hà Lan. Đến khi lớn hơn một chút, cả hai phải rời làng ra thành phố để tiếp tục học. Trong khi tấm lòng của Ngạn luôn hướng về Hà Lan và về làng, thì Hà Lan không cưỡng lại được cám dỗ của cuộc sống xa hoa nơi đô thị và ngã vào vòng tay của Dũng. Việc Hà Lan ngã vào vòng tay Dũng, một thanh niên nhà giàu, sành điệu, giỏi võ nhưng rất thiếu đúng đắn đã làm cho Ngạn đau khổ rất nhiều vì điều Ngạn cần là hạnh phúc của Hà Lan.

Mỗi khi Dũng làm Hà Lan tổn thương cô lại tìm đến Ngạn để tâm sự, điều đó lại càng làm cho Ngạn buồn thêm. Có lần Ngạn đã đánh nhau với Dũng vì đã làm khổ Hà Lan, và tất nhiên là anh đã bị đánh tơi tả. Dù vậy, điều đó đã không làm cho Ngạn bớt đi tính anh hùng, sẵn sàng bảo vệ Hà Lan mỗi khi cô gặp nạn. Cũng từ đó những cảm xúc mỗi khi Hà Lan tìm đến Ngạn để giãi bày niềm tâm sự giảm bớt đi.

Hà Lan mang thai, nhưng bị Dũng ruồng bỏ để làm đám cưới với Bích Hoàng. Cô đành gửi con về cho bà ngoại chăm sóc và đặt tên là Trà Long. Tuy hiểu rõ tình yêu của Ngạn dành cho mình, Hà Lan vẫn không đáp lại vì cô hiểu rõ mình muốn sống theo một lối sống hoàn toàn khác với Ngạn. Bằng tình yêu của mình dành cho Hà Lan, Ngạn hết lòng yêu thương và chăm sóc cho Trà Long. Trà Long lớn lên trở thành cô giáo trường làng, và vô cùng yêu quý Ngạn. Trong khi ai cũng nghĩ rằng Trà Long sẽ là sự nối tiếp những gì mà Hà Lan đã bỏ dở trong đời Ngạn, thì Ngạn quyết định ra đi vì anh nhận ra rằng Trà Long chỉ là cái bóng của Hà Lan trong anh mà thôi.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 "Giải mã" Nguyễn Nhật Ánh
 Dịch giả 'Mắt biếc' sang VN thăm Nguyễn Nhật Ánh
 Nguyễn Nhật Ánh: Độc giả giúp tôi kéo dài tuổi thọ sáng tác của một nhà văn

Tiểu thuyết của Nguyễn Nhật Ánh
Tác phẩm văn học Việt Nam
Tiểu thuyết dành cho thiếu niên Việt Nam
Truyện Việt Nam
Đại học West of England

Đại học Tây Anh (tên tiếng Anh: University of the West of England, viết tắt: UWE, thường phát âm là "you-we") là một trường đại học ở thành phố Bristol của Anh. UWE là tên mới được nâng cấp lên từ trường cao đẳng bách khoa của Bristol, Bristol Polytechnic trước đây. Trường là một trong số những trường được phong cấp vị ĐH gần đây nhất tại Vương quốc Anh. Khu trường sở chính ở tại Frenchay, cách trung tâm thành phố khoảng 7 km về phía bắc với một khu trường sở nhỏ hơn ở St Matthias, một khoa Y tế công cộng và Chăm sóc xã hội tại Glenside ở đông-bắc Bristol và một trường nghệ thuật, Trường Nghệ thuật, Pha màu và Thiết kể Bristol, nằm ở Bower Ashton, gần Ashton Court ở tây-nam Bristol.

Trường cũng có một vài trung tâm khu vực ở Bath và Swindon, và một khoa phụ chuyên về các khóa học thể thao và nông nghiệp ở Hartpury,Gloucestershire. Trường cao đẳng vệ tinh này đã đoạt Giải vô địch Nài ngựa trẻ châu Âu, một cuộc thi đua cưỡi ngựa đua. Trường Kịch nghệ Bristol Old Vic là một trường phụ của Khoa Nhân văn, Ngôn ngữ và Khoa học Xã hội.

Với khoảng 30.000 sinh viên và 3000 giảng viên, UWE là trường có số sinh viên theo học nhiều hơn khi so sánh giữa hai trường đại học cùng thành phố (trường còn lại là Đại học Bristol được thành lập sớm hơn UWE và hiện có 23.000 sinh viên). Tuy số lượng sinh viên nhiều hơn nhưng chất lượng đầu vào cũng như chất lượng đào tạo sinh viên của 2 trường khá chênh lệch, vì trường ĐH Bristol là một đại học danh tiếng và lâu đời trong khi UWE chỉ mới được nâng cấp lên từ trường cao đẳng bách khoa của Bristol trong những năm gần đây. 86% sinh viên của UWE là từ các trường nhà nước, rất ít học sinh xuất thân từ các trường trung học tư thục (với chất lượng đào tạo cao hơn). Thư viện được lưu trữ tốt ở địa điểm Frenchay được gọi là Thư viện Bolland, đặt tên theo Tiến sĩ Robert Bolland, giám đốc thứ nhất của Trường Bách khoa Bristol từ năm 1969 đến năm 1974. Khu trường sở chính Frenchay nằm gần đường M32, đi bộ mất 20 phút từ Nhà ga xe lửa Bristol Parkway. Đi bằng tàu hỏa, đến Cardiff mất 1 tiếng 30 phút và đến Birmingham mất 1 tiếng và 15 phút.

Hiệu trưởng của UWE là Rt Hon Baroness Elizabeth Butler-Sloss, GBE. Giáo sư Steven West là quyền hiệu phó.

UWE được xếp vào nhóm top 5 trường đại học trong các bảng xếp hạng giảng dạy do Quality Assurance Agency ấn hành và được xếp hạng 64 (trong số 108 trường) trong bảng "good honours" năm 2006 do Times Higher Education Supplement ấn hành sử dụng dữ liệu của Higher Education Statistics Agency (HESA).

Hiện trường có liên kết hợp tác đào tạo Chương trình Cử nhân Quốc tế (IBD@NEU) ngành Kinh tế, chuyên ngành Tài chính Ngân hàng và chuyên ngành Tài chính Kế toán với Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Học viện Ngân hàng Việt Nam

Chú thích

 

West of England
Bristol
Khởi đầu năm 1970 ở Anh
Universities UK
Hơgơr prong

Hơgơr Prong là loại trống rất lớn, không định âm của các dân tộc ở Tây Nguyên. Người Ba Na gọi nó là hơgơr tăk hoặc p'nưng, người Gia Rai gọi là hơgơr prong hoặc hơge m'nâng, còn người Êđê gọi đơn giản là hơgơr. Tuy nhiên, loại trống này còn có một cái tên tượng thanh phổ biến là "đùng" (nhiều dân tộc gọi).

Hơgơr gồm các bộ phận chính như sau:
Thân trống: bằng gỗ lim, dâu; dài khoảng 1,5m; đường kính khoảng 1m và có 2 đầu rỗng. Thân trống hình trụ, đoạn giữa hơi phình ra, được làm từ 1 cây gỗ duy nhất.
Mặt trống: bịt da voi hoặc trâu hay loại da khác (nhưng phải là da của một con đực và một con cái để bịt hai mặt). Lớp da căng trên 2 đầu trống bằng đinh tre, gỗ đóng theo phương pháp nêm dăm rồi phủ trùm toàn bộ thân trống, đính chặt vào thân trống bằng những đinh tre nhỏ.
Dùi gỗ: dài khoảng 60 cm, đường kính 5 cm, đầu dùi bọc vải.

Trống hơgơr prong có âm thanh trầm, vang xa. Nó phụ trách những âm trầm, đánh điểm các phách mạch hoặc gây không khí, tạo cao trào trong dàn nhạc. Theo truyền thống, người ta treo hơgơr prong trên xà nhà, đặc biệt nếu là loại thiêng thì không bao giờ mang xuống đất sau khi đã treo lên. Chỉ có những người uy tín nhất trong bản làng mới có quyền sử dụng loại trống này. Nếu 1 người đánh thì chỉ đánh vào 1 mặt, còn nếu 2 người thì mỗi người đánh 1 mặt bằng dùi.

Người dân tộc thường sử dụng trống hơgơr prong trong lễ đâm trâu, lễ cúng thần gươm, lễ cúng cầu mưa và lễ Tết. Trống hơgơr còn xuất hiện trong lễ Cúng sức khoẻ của người Ê Đê.

Tham khảo

Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Tây Nguyên
Kèn lá

Kèn lá là nhạc cụ rất đơn giản, có nguồn gốc tiếng Trung là mộc diệp (木叶) - kèn lá của một số dân tộc Trung Quốc. Sau đó nó phổ biến trong các cộng đồng dân tộc ở Tây Bắc, Việt Nam và Campuchia. Người Khmer gọi kèn lá là slek (ស្លឹក).

Cấu tạo 
Người ta chỉ cần lấy 1 chiếc lá cây, cắt phần cuống, gấp đôi theo sống lá để có 1 chiếc kèn đơn sơ. Tuy nhiên, không phải lá cây nào cũng làm được kèn, phải chọn lá phù hợp, còn nguyên vẹn và tươi tốt. Nếu lá héo thì không thể làm kèn được.

Âm vực 
Kèn lá có âm thanh cao, vang xa lảnh lót, rất khó tạo ra âm trầm. Nếu bản nhạc có những nốt trầm, người thổi sẽ nâng những nốt đó lên 1 quãng tám để thổi dễ dàng hơn. Kèn lá diễn tả những âm thanh mang nét đặc thù của thiên nhiên (tùy theo tài nghệ của người thổi), âm vực của kèn là giống kèn bầu ở quãng cao, nghe hơi chói tai.

Cách thổi 
Để sử dụng kèn lá, người ta thổi theo cách huýt gió, mô phỏng giai điệu của bài nhạc. Chính vòm hàm và khoang miệng của người thổi sẽ tạo ra âm thanh của kèn lá. Tuy là nhạc cụ đơn giản, nhưng kèn lá có thể phát ra những giai điệu nhanh (vivac) và ngắt (staccato). Người ta sử dụng kèn lá để độc tấu có dàn nhạc đệm hoặc hòa tấu với các nhạc cụ khác.

Kèn lá là nhạc cụ dùng để giải trí, giúp trai gái tỏ tình, múa hát v.v.

Danh sách nhạc cụ cổ truyền Trung Quốc

Tham khảo

Tây Nguyên
Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Nhạc cụ Trung Quốc
Nhạc cụ Nhật Bản
Pí đôi

Pí đôi là một nhạc cụ phổ biến trong cộng đồng người Thái đang sinh sống ở Việt Nam.

Pí đôi gồm 2 chiếc pí pặp nối song song.

Hai chiếc pí này có kích thước bằng nhau, cùng được định âm. Người ta chỉ dùng các lỗ bấm của một ống để tạo ra giai điệu khi thổi, còn ống thứ hai giữ nhiệm vụ phát ra bè rền trì tục (ostinato) dù có đủ các lỗ bấm (không bấm vào các lỗ này). Do đó ống phát giai điệu sẽ có âm thanh vang và trong, ống bè nên rè và giòn.

Pí đôi là nhạc cụ dành riêng cho nam giới, có thể chơi giai điệu hoặc đệm hát.

Xem thêm 
Pí pặp

Tham khảo

Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Người Thái
Púa

Púa là nhạc cụ hơi, xuất phát từ tiếng H'Mông. Người H'Mông và người Lô Lô sống tại Việt Nam sử dụng phổ biến nhạc cụ này.

Púa gồm có hai ống đồng mỏng, ống nhỏ lồng trong ống lớn, có thể kéo ra đẩy vào được. Tuy nhiên việc kéo đẩy này không có tính chất chỉnh âm thanh như kèn trombone, mà đơn giản là để thu ngắn độ dài của kèn lúc mang đi cất hoặc kéo dài khi muốn thổi. Đường kính ống lớn trên 3 cm đôi chút, dài từ 60 đến 70 cm. Đường kính ống nhỏ khoảng 31 cm, dài từ 40 đến 50 cm, ống này có một đầu làm búp thổi, đầu kia dùng để lồng vào ống lớn. Tính tổng cộng chiều dài của hai ống khoảng 100 đến 120 cm, chưa kể trường hợp thiết kế đặc biệt, có púa dài tổng cộng 180 cm.

Do chế tạo bằng thủ công, nguyên liệu là đồng dày mỏng không đều nên âm thanh của púa không chuẩn, lẫn nhiều tạp âm. Tuy thế âm thanh của nó vang rất xa và có chất rè của kèn đồng. Nhìn chung púa chỉ phát ra vài âm thanh, cách nhau quãng bốn hoặc quãng năm.

Theo truyền thống, púa do nam giới sử dụng. Người ta dùng nó trong nghi lễ tang chế như cúng linh hồn, lễ dâng rượu, khi mổ bò, dê làm vật cúng tế.

Tham khảo

Người H'Mông
Người Lô Lô
Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Sáo H'Mông

Sáo H'Mông hay sáo Mèo hoặc Miêu tộc địch (), (tiếng Hmong: raj nplaim) là nhạc cụ của người H'Mông ở miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc. Nó thường được sử dụng để giải trí sau giờ phút lao động mệt nhọc. Tuy nhiên nó còn là phương tiện giao duyên hữu hiệu của các chàng trai đối với con gái trong bản làng.

Sáo H'Mông có khả năng diễn tả ngôn ngữ của người H'Mông, thay họ nói lên tình cảm trong lòng. Ngày xưa sáo H'Mông chỉ là nhạc cụ độc tấu cho số lượng người nghe hạn chế. Ngày nay nhiều nghệ nhân đã tăng cung bậc, âm vực và độ vang của nhạc cụ này để giúp nó có khả năng hòa tấu với những nhạc cụ khác hay độc tấu có dàn nhạc đệm (ví dụ như sáo H'Mông loại mèo nữ đi đôi với sáo địch tử Trung Quốc và đàn nhị hồ).

Sáo H'Mông cổ truyền làm bằng ống nứa dày hoặc trúc, dài khoảng 20 cm và có đường kính khoảng 0,7 cm. Trên 1 đầu ống có lưỡi gà đồng, còn trên thân ống có từ 2 đến 4 lỗ bấm nằm cùng hàng. Lưỡi gà đồng còn được gọi là lam, hình tam giác cân được khía ra trên 1 miếng đồng mỏng hình chữ nhật. Người ta cài miếng đồng này vào 1 đầu sáo và dùng sáp ép lại cho khỏi xê dịch. Người diễn ngậm cả đầu ống có lưỡi gà vào 1 bên miệng để thổi. Ở phía dưới có một lỗ bấm nằm giữa lỗ bấm đầu và lỗ bấm thứ hai phía trên.

Loại sáo H'Mông cải tiến có thân ống to hơn, đường kính khoảng 2 cm và dài đến 45 cm. Nó được khoét tổng cộng 8 lỗ bấm, người thổi chỉ cần áp vào phần thân ống có lưỡi gà vào miệng rồi dùng đôi môi bịt quanh lưỡi gà để thổi. Khi những lỗ bấm được bịt hoặc mở chúng sẽ phát ra âm thanh cao thấp khác nhau lúc thổi.

Sáo H'Mông dân gian có âm vực chưa đủ 1 quãng tám nhưng ở loại cải tiến có thêm 1 âm trầm nữa, thấp hơn âm trầm nhất 1 quãng tám. Âm sắc của sáo H'Mông trong trẻo, mượt mà, tuy nhiên còn có cả âm rè. Nếu người thổi không tạo ra được âm sắc cổ truyền của người H'Mông thì đồng bào H'Mông không công nhận đó là tiếng sáo H'Mông vì nó không  diễn tả được tiếng nói người H'Mông.

Để diễn sáo này người ta thường sử dụng kỹ thuật rung, đánh lưỡi, phi, nhấn hơi, vuốt và láy ...

Tham khảo

Người H'Mông
Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Nhạc cụ Trung Quốc
T'rưng

T'rưng là loại nhạc cụ gõ phổ biến ở vùng Tây Nguyên, Việt Nam, đặc biệt là đối với dân tộc Gia Rai và Ba Na. Cái tên "t'rưng" xuất phát từ tiếng Gia Rai, lâu ngày trở nên quen thuộc với mọi người. Đàn t'rưng làm bằng một số ống tre lồ ô hay nứa ngộ có kích cỡ khác nhau. Đàn t'rưng chuyên nghiệp có khoảng 12 đến 16 ống xếp thành hàng trên giá đàn theo thứ tự đi dần lên từ ống lớn đến ống nhỏ, từ ống dài đến ống ngắn (loại đàn t'rưng dân gian chỉ có 5 ống với cách xếp ngược lại, ống trên cao lớn rồi đi dần xuống là những ống nhỏ hơn). Nhìn chung, ống có đường kính từ 3 đến 4 cm, dài từ 40 đến 70 cm. Mỗi đầu ống đều bịt kín do còn nguyên các đầu mấu, đầu kia được gọt vát một phần ống để tạo âm theo chuỗi hàng âm của người dân tộc. Khi dùng dùi gõ vào các ống sẽ tạo thành âm thanh cao thấp khác nhau tùy độ to, nhỏ, dài, ngắn của ống. Những ống to và dài phát ra âm trầm, còn những ống nhỏ và ngắn có âm cao. Âm sắc của đàn t'rưng hơi đục, tiếng không vang to, vang xa nhưng khá đặc biệt. Nghe tiếng đàn t'rưng ta có cảm giác như tiếng suối róc rách, tiếng thác đổ, tiếng xào xạc của rừng tre nứa khi gió thổi.

Đàn t'rưng có âm vực rộng gần 3 quãng tám. Kỹ thuật diễn tấu nhạc cụ này khá đơn giản, dùng dùi (bằng tre hoặc gỗ) gõ vào ống để tạo ra âm thanh; có thể đánh ngón vê, ngón á giống như chơi đàn tam thập lục, gõ nhanh chậm đều tốt; có thể đánh chồng âm hoặc đồng âm nhưng 2 nốt cách nhau 1 quãng tám. bululu

Theo truyền thống, t'rưng là nhạc cụ do nam giới sử dụng, chỉ được chơi trên nương rẫy, kiêng cữ đánh trong nhà và trong làng. Vì người dân tộc tin rằng trong mỗi ống đàn có một vị thần cư trú, giúp con người bảo vệ cây trồng trên rẫy. Ngày xưa, người ta dùng tiếng đàn t'rưng để xua đuổi chim, thú trong lúc canh lúa, nếu đánh trong nhà thì t'rưng sẽ đuổi hồn gia súc, gia cầm khiến chúng sợ mà không lớn lên hoặc không sinh sản được. Song hiện nay, ta thấy trên các sân khấu chuyên nghiệp, người chơi đàn t'rưng thường là nữ giới.

Tham khảo

Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Người Gia Rai
Người Ba Na
Nhạc cụ dân gian Việt Nam
Trương Bào

Trương Bao (, 192-229) là con trai cả của Trương Phi, danh tướng nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời 
Trương Bao quê ở quận Trác, U Châu, là con trai cả của Xa kỵ tướng quân, Tư Lệ hiệu úy, Tây Hương hầu Trương Phi.

Có ít thông tin về nhân vật này, theo Lê Đông Phương, Trương Bao chết khi còn trẻ, không tham gia vào chính trường thời Tam Quốc.

Tuy vậy, Tam quốc chí của Trần Thọ ghi chép Trương Bao có một người con trai là Trương Tuân. Do đó, Trương Bao có khả năng sống qua lễ đội mũ và kết hôn. Vấn đề Trương Bao đã tham gia vào chính trường hay chưa còn bỏ ngỏ.

Trương Bao có một người em Trương Thiệu làm tới chức Thị trung, Thượng thư Bộc xạ nhà Quý Hán.

Trong văn học 
Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, nhân vật Trương Bao là một vị tướng giỏi. Trương Bao xuất hiện lần đầu trong cuốn tiểu thuyết này là thời điểm ông đến thông báo cho Lưu Bị tin cha mình là Trương Phi bị hai thuộc hạ là Phạm Cương, Trương Đạt giết chết. Lúc này Trương Bao gặp Quan Hưng, con thứ của Quan Vũ.

Nhân vật Trương Bao đã xin Lưu Bị cho làm tiên phong và nói rằng Vì nước, vì cha, chết cũng không từ. Nhưng con thứ hai của Quan Công là nhân vật Quan Hưng cũng xin làm tiên phong, Rồi hai người cãi cọ nhau và thách đấu nhưng đã bị Lưu Bị vội vàng ngăn lại và buộc hai người phải kết nghĩa anh em như cha của họ là Quan Vũ và Trương Phi, Lưu Bị đã phong cả hai người làm tiên phong.

Nhân vật Trương Bao đã lập được nhiều công trong các trận đánh như các trận báo thù Đông Ngô do Lưu Bị dẫn đầu mặc dù trận chiến này vẫn thất bại và các cuộc Bắc phạt do Gia Cát Lượng chỉ huy. Trong lần đánh Kỳ Sơn thứ ba của Gia Cát Lượng, nhân vật Trương Bao muốn lập công nên đuổi đánh Quách Hoài và Tôn Lễ bị vấp vào đá ngã ngựa, rơi xuống núi và qua đời do vết thương nặng.

Con nhân vật Trương Bao là Trương Tuân, tử trận cùng với Gia Cát Chiêm, Hoàng Sùng và Lý Cầu lúc đang bảo vệ cho Miên Trúc trước sự tấn công của quân Ngụy dưới sự chỉ huy của Đặng Ngải.

Xem thêm 
Trương Phi
Quan Hưng

Tham khảo 
 Tam Quốc Chí, Quan Trương Mã Hoàng Triệu truyện.
 Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích 

Người Hà Bắc
Người Thục Hán
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Người họ Trương tại Trung Quốc