Quần đảo Nam Du

Quần đảo Nam Du là một quần đảo nằm về phía đông nam đảo Phú Quốc trong vịnh Thái Lan, cách bờ biển Rạch Giá 115 km. Quần đảo nằm dưới sự quản lý của đặc khu Kiên Hải thuộc tỉnh An Giang.

Địa lý
Quần đảo gồm khoảng 21 đảo lớn nhỏ cấu tạo từ đá macma xâm nhập và gồm hai dãy đảo song song theo hướng bắc-nam. Đảo lớn nhất là đảo Nam Du có đỉnh cao 309 m. Quần đảo có khí hậu chí tuyến gió mùa; mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm. Quần đảo Nam Du có cấu tạo địa chất là diệp thạch.

Quần đảo Nam Du có diện tích 9,12 km², dân số năm 2020 là 7.484 người, mật độ dân số đạt 821 người/km².

Danh sách 21 đảo thuộc quần đảo Nam Du:

 Hòn Lớn (Nam Du) (còn gọi là Hòn Củ Tron hay đảo Nam Du) 
 Hòn Tre (Nam Du) 
 Hòn Nhàn 
 Hòn Mốc 
 Hòn Dâm 
 Hòn Hàng 
 Hòn Ông 
 Hòn Nồm Trong 
 Hòn Nồm Giữa 
 Hòn Nồm Ngoài 
 Hòn Khô 
 Hòn Dầu (Hòn Trung) 
 Hòn Đụng Nhỏ 
 Hòn Đụng Lớn 
 Hòn Bỏ Áo 
 Hòn Ngang 
 Hòn Bờ Đập 
 Hòn Đô Nai (Đuôi Nai) 
 Hòn Mấu 
 Hòn Lò Lớn 
 Hòn Lò Nhỏ

Hành chính
Quần đảo Nam Du có 6 cụm dân cư chính, gồm An Cư, Bãi Ngự, Củ Tron, An Bình, An Phú, Hòn Mấu.

Lịch sử
Nguyên xưa, các đảo Nam Du chỉ là những hòn đảo hoang. Từ trước thế kỷ XVI, các lưu dân ở vùng Rạch Giá, Hà Tiên (nay thuộc tỉnh An Giang) đến đây khai thác theo mùa, khi khai thác xong nông sản, hải sản thì trở về lại đất liền. Dần dần về sau mới có cư dân sinh sống, chủ yếu ở trên hòn đảo lớn nhất, thường được gọi là Hòn Lớn. Tại đây từng ghi dấu tích trận ác chiến vào cuối thế kỷ XVI giữa đội tàu viễn dương của người Hà Lan và cướp biển người Hải Nam nhằm tranh đoạt số tài sản khai thác được chuyển từ Phú Quốc về. Nhiều cướp biển Hải Nam tử thương, xác trôi dạt vào bờ biển Hòn Lớn. Từ đó, cư dân địa phương gọi bãi biển này là bãi Chệt.

Tương truyền, cuối thế kỷ XVIII, khi bị quân Tây Sơn đánh đuổi, chúa Nguyễn Ánh từng lưu dạt đến đây để trốn tránh quân Tây Sơn. Do đó, nhiều địa danh được cho là phát xuất từ giai đoạn ông lưu trú ở đây như hòn Củ Tron, bãi Giếng, bãi Ngự... Như tại giếng Vua (đảo Nam Du) có một tấm bia ghi bằng chữ Hán, được chôn sâu dưới đất nên không đọc được hết chữ, dân địa phương cho là do chính tay Nguyễn Ánh khắc để kỷ niệm những ngày ở đây. Một giai thoại nổi tiếng kể rằng khi chúa Nguyễn Ánh bại trận đến đây tạm trú, quân lính thiếu lương thực phải đi tìm trái dại, củ rừng về ăn. Họ tìm được một loại củ tròn, nấu ăn ngon, qua được cơn đói. Sau này, khi lên ngôi, vua Gia Long đặt cho đảo lớn nhất trong quần đảo là "hòn Củ Tròn", tuy nhiên về sau bị đọc trại thành “hòn Củ Tron”.

Hiện chưa rõ tên gọi Nam Du xuất phát từ đâu. Có nguồn cho rằng tên gọi này đã có từ thời vua Gia Long, nhưng nguồn khác lại cho rằng tên "Nam Du" là từ tên "Nam Dự" (南嶼, nghĩa là "đảo phía nam") do người Pháp ghi theo cách gọi của các cụ đồ Nho giáo thời xưa.

Trong dân gian lưu truyền các câu sau:
Hòn Mấu đâm thấu Đô Nai
Đô Nai quay sang Bờ Đập
Bờ Đập tấp lại hòn Lò
Hòn Lò mò đến hòn Ngang
Hòn Ngang tạt sang hòn Đụng
Hòn Đụng cụng vào hòn Dầu 
Hòn Dầu nằm chầu Bỏ Áo 
Bỏ Áo tháo ngược hòn Ông 
Hòn Ông dông đến hòn Dâm 
Hòn Dâm đâm thẳng hòn Tre 
Hòn Tre te đến hòn Mốc 
Hòn Mốc xốc lại hòn Nhàn 
Hòn Nhàn tràn thẳng hòn Hàn 
Hòn Hàn quàng cổ ba hòn Nồm 
Hòn Nồm chồm đại lên hòn Khô 
Hòn Khô vô bãi Chệt 
Bãi Chệt lết lên hòn Lớn...

Năm 1822, đại sứ nước Anh John Crawfurd trên hành trình đi sứ Xiêm và Cochin China [Việt Nam] có lẽ đã ghé thăm và khám phá quần đảo Nam Du. Ngày 12, lúc 6 giờ sáng, ông gặp một quần đảo, trong đó có một đảo lớn, dài khoảng 4 dặm, có khoảng 20 đảo nhỏ bao xung quanh, tên là Hon-co-thron [hòn Củ Tron] hoặc Hon-co-tre [Hòn Cò Tre]. Tên gọi này theo ông là do tiếng An Nam hoặc Cochin China. Ông cũng lên khám phá một số đảo.

Cho đến tận cuối thế kỷ XIX, sau khi chiếm được Nam Kỳ, thực dân Pháp đã nhiều lần cho tàu tuần dương thị sát các hòn đảo, có khảo sát qua quần đảo này, nhưng trên các đảo toàn là rừng, giá trị kinh tế không lớn, không có dân cư, nên chính quyền thực dân không phân định địa giới hành chánh cho quần đảo này. Thỉnh thoảng có vài thương thuyền người Trung Hoa, Mã Lai... ghé qua để tránh bão, sau đó dong thuyền đi tiếp, chứ không ở lâu. Trong tài liệu "Hà Tiên địa phương chí" của Portron Klian soạn năm 1929, đã có đề cập nhóm đảo này thuộc địa phận của quận Phú Quốc: "Cuối cùng phía ngoài khơi và về hướng đảo Phú Quốc, người ta gặp cụm hòn Củ Tron (Poulo Dama), nơi đây có một cái bãi lớn gọi là bãi Ngự, trước kia có thể là nơi trú ẩn của vua Gia Long, khi bị Tây Sơn đánh đuổi".

Sau khi giành được độc lập, trong suốt thời kỳ Kháng chiến chống Pháp, quần đảo Nam Du thuộc quyền kiểm soát của chính quyền [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuy nhiên, do dân cư quá thưa thớt, nhưng chưa thành lập đơn vị hành chính. Quần đảo được đặt dưới quyền quản lý hành chính của xã Lại Sơn, huyện Châu Thành, tỉnh Rạch Giá. Dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa, từ năm 1962, quần đảo Nam Du về mặt hành chính thuộc ấp Củ Tron, xã Lại Sơn, quận Kiên An. Sau khi Việt Nam thống nhất, từ năm 1983, quần đảo Nam Du trực thuộc huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang (từ năm 2025 là đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chuyên đề "Kiên Giang – biển đảo" – Quần đảo Nam Du , Báo ảnh Đất mũi, 24 tháng 4 năm 2008
 Một số hình ảnh về quần đảo Nam Du
 Lần đầu đến Nam Du

Nam Du
Vịnh Thái Lan