Eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz là một eo biển giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, phía bắc là Iran, phía nam là Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và tỉnh Musandam, một lãnh thổ tách rời của Oman. Eo biển dài , điểm rộng nhất là  , điểm hẹp nhất là .

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển duy nhất từ Vịnh Ba Tư ra đại dương và được coi là một trong những điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất trên thế giới. Trong giai đoạn 2023–2025, 20% lượng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và 25% lượng xuất khẩu dầu trên biển của thế giới đi qua eo biển mỗi năm. Eo biển là một nguồn cung xăng dầu lớn của châu Âu và châu Á, được đánh giá là "then chốt" cho an ninh năng lượng châu Âu. Eo biển cũng là tuyến hàng hải duy nhất của nhiều nước Ả Rập tại Vịnh Ba Tư như Qatar, Kuwait và Bahrain.

Eo biển Hormuz chưa bao giờ bị đóng cửa trong một khoảng thời gian dài trong các cuộc xung đột Trung Đông (so với Eo biển Tiran / Bab-el-Mandeb), tuy Iran đôi khi đe dọa đóng cửa eo biển và đã tiến hành chuẩn bị đặt thủy lôi. Năm 2026, Eo biển Hormuz bị Iran đóng cửa trong Chiến tranh Iran 2026, dẫn đến khủng hoảng Eo biển Hormuz.

Chế độ hàng hải 
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS), Eo biển Hormuz là một eo biển quốc tế và tàu thuyền đi qua eo biển được hưởng quyền quá cảnh. Tuy Iran và Hoa Kỳ chưa phê chuẩn công ước, nhưng hầu hết các nước đều chấp nhận tập quán quốc tế về quyền quá cảnh tại eo biển quốc tế được quy định tại công ước.

Vận chuyển thương mại dầu khí 
Trong giai đoạn 2023–2025, 20% lượng khí nhiên nhiên hóa lỏng và 25% lượng xuất khẩu dầu đường biển của thế giới đi qua Eo biển Hormuz.

Sự kiện

Chiến tranh tàu chở dầu 

Giai đoạn Chiến tranh tàu chở dầu của Chiến tranh Iran – Iraq bắt đầu khi Iraq tấn công kho cảng dầu và tàu chở dầu trên Đảo Kharg của Iran vào đầu năm 1984. Mục tiêu của Saddam Hussein là khiêu khích Iran trả đũa bằng những biện pháp cực đoạn, ví dụ như đóng cửa hoàn toàn Eo biển Hormuz, buộc Hoa Kỳ phải can thiệp. Tuy nhiên, Iran chỉ cấm tàu thuyền Iraq đi qua eo biển.

Xung đột Hoa Kỳ – Iran

2025 
Sau khi Hoa Kỳ không kích cơ sở hạt nhân của Iran vào ngày 22 tháng 6, Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo biểu quyết đóng cửa Eo biển Hormuz. Hội đồng an ninh quốc gia tối cao của Iran chịu trách nhiệm ra quyết định. Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Esmaeil Kousari xác nhận sẽ đóng cửa eo biển "khi cần thiết", để bảo vệ chủ quyền quốc gia và răn đe ngoại xâm. Ngày 23 tháng 6 năm 2025, giá dầu lại giảm xuống dưới 70 đô la Mỹ / thùng (thấp hơn 7% so với ngày 20 tháng 6).

2026 

Trước Chiến tranh Iran 2026, mức bảo hiểm hàng hải đối với tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz tăng từ 0,125% lên từ 0,2% đến 0.4% giá trị tàu đối với mỗi lần đi qua. Đối với tàu chở dầu quy mô lớn, mức tăng bảo hiểm này tương đương 250 triệu đô la Mỹ. Đến ngày 9 tháng 3, mức bảo hiểm đã tăng từ bốn đến sáu lần so với tuần trước. Chính phủ Hoa Kỳ tiến hành hỗ trợ các công ty bảo hiểm theo Luật Bảo hiểm rủi ro khủng bố.

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau vụ ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran bắt đầu phát tín hiệu tần số rất cao tuyên bố không cho phép tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz. Tuy tuyên bố của Iran không có hiệu lực về pháp lý, các nguồn quân đội và công nghiệp cho biết không thể đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển, khiến cho nhiều tàu giữ neo hoặc trở lại cảng, trong khi ít nhất 17 tàu chở dầu khác tiếp tục đi qua eo biển.

Ngày 2 tháng 3, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran chính thức xác nhận phong tỏa Eo biển Hormuz và cảnh báo tàu thuyền đi qua eo biển sẽ bị tấn công. Nhiều báo cáo  đưa tin Iran tấn công những tàu thuyền đi vào Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, một số tàu thuyền vẫn đi qua eo biển. Ngày 3 tháng 3, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố Hải quân Hoa Kỳ sẽ bắt đầu hộ tống tàu chở dầu đi qua eo biển "càng sớm càng tối". 

Ngày 12 tháng 3, ba tàu chở hàng bị tấn công tại Eo biển Hormuz. Trong cùng ngày, Cơ quan Năng lượng Quốc tế thông báo sẽ xả 400 triệu thùng dầu dự trữ chiến lược nhằm bình ổn thị trường năng lượng. Có báo cáo rằng Iran đã đặt khoảng một tá thủy lôi tại eo biển.

Ghi chú

Tham khảo

 

Thủy vực Iran
Thủy vực Oman
Thủy vực vịnh Ba Tư
Eo biển châu Á
Địa mạo tỉnh Hormozgan

Biên giới Oman
Biên giới Iran
Biên giới Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Thủy vực Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Vịnh Oman
Eo biển quốc tế
Eo biển Ấn Độ Dương
Eo biển Iran