Nguyễn Thanh Tâm (VietPride)

Nguyễn Thanh Tâm (sinh năm 1987), thường được biết đến với vai trò là người khởi xướng phong trào VietPride, là một nhà hoạt động xã hội, học giả và chuyên gia tâm lý học người Việt Nam. Bà được ghi nhận là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong việc thúc đẩy quyền của cộng đồng người đồng tính, song tính, chuyển giới và các bản dạng giới khác (LGBTQ+) tại Việt Nam trong thập niên 2010. Sinh ra và lớn lên tại một khu xóm ven kênh Nhiêu Lộc, Thành phố Hồ Chí Minh. Đạt học bổng toàn phần tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS) và học bổng Fulbright cho chương trình Thạc sĩ Tâm lý học tại Hoa Kỳ. Hành trình cá nhân của bà, từ một đứa trẻ "xóm nước đen" đến một nhà hoạt động quốc tế, được ghi lại trong cuốn tự truyện Trái tim sư tử (2014) và bộ phim tài liệu Red Over the Rainbow. Đóng góp nổi bật nhất của bà là việc tổ chức sự kiện VietPride đầu tiên tại Hà Nội vào năm 2012. Từ một cuộc diễu hành xe đạp quy mô nhỏ, dưới sự dẫn dắt của Tâm, VietPride đã phát triển thành một phong trào quốc gia tại hàng chục tỉnh thành Việt Nam với mục tiêu "thay đổi đáng kể" nhận thức của xã hội Việt Nam về đa dạng tính dục. Bà cũng đóng vai trò trong việc vận động thay đổi chính sách, thay đổi ngôn ngữ cộng đồng và thúc đẩy thành một phong trào xã hội dân sự tại Việt Nam.

Tiểu sử, sự nghiệp 
Sinh ra trong bối cảnh xã hội Sài Gòn những năm 1980, thời kỳ Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn Đổi Mới với nhiều biến động kinh tế và xã hội. Lớn lên tại khu vực "xóm nước đen" ven kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, được coi là một trong những khu vực "nghèo nhất" và "đầy rẫy tệ nạn xã hội" của Thành phố Hồ Chí Minh lúc bấy giờ. Theo Báo Pháp luật Việt Nam, trong một môi trường mà giáo dục thường bị "coi nhẹ" so với việc kiếm sống tức thời, mẹ của Nguyễn Thanh Tâm đã thể hiện một tầm nhìn "vượt thời đại". Bà quyết định cho con gái học tiếng Anh từ năm 6 tuổi, coi đây là "chiếc chìa khóa vàng" để thay đổi số phận. Năm 2005, Nguyễn Thanh Tâm học tại Đại học Công nghiệp và sau đó bỏ học vì lý do nhận ra sự không phù hợp của hệ thống giáo dục chính quy truyền thống. Bà đạt học bổng toàn phần chuyên ngành Tâm lý học của Đại học Quốc gia Singapore (NUS), điều đó giúp bà lần đầu tiên tiếp cận môi trường quốc tế và còn đạt học bổng Fulbright cho chương trình Thạc sĩ Tâm lý học tại Hoa Kỳ.

VietPride 
Năm 2012, chứng kiến sự kiện của cộng đồng LGBTQ+ tại Thụy Điển, Nguyễn Thanh Tâm quyết định mang mô hình này về Việt Nam. Để thực hiện, bà đã nghỉ việc tại Singapore và sử dụng toàn bộ số tiền tiết kiệm trong 2 năm làm việc để về Hà Nội tập trung cho dự án. Đây được coi là một quyết định "mạo hiểm về tài chính", thể hiện sự "cam kết tuyệt đối đối với lý tưởng vì cộng đồng" hơn là sự ổn định cá nhân. Trong thời gian đầu, bà phải làm thêm các công việc dịch thuật nhỏ và đồng thời gửi dự án đến các nhà tài trợ. Một trong những thách thức lớn mà Nguyễn Thanh Tâm phải vượt qua là vấn đề giấy phép và sự an toàn. Trong bối cảnh Việt Nam chưa có tiền lệ về các buổi diễu hành công khai của cộng đồng LGBTQ+, việc thuyết phục các cơ quan chức năng và nhà tài trợ được coi là "cực kỳ khó khăn". Bà đã làm việc với các tổ chức như Viện Goethe, UN Women, Đại sứ quán Thụy Điển và tổ chức CSAGA để tạo ra một "lá chắn" bảo trợ về mặt ngoại giao và văn hóa. Để tránh những rủi ro về mặt an ninh và để không bị coi là "một cuộc biểu tình chính trị", Nguyễn Thanh Tâm chọn hình thức diễu hành bằng xe đạp cho sự kiện đầu tiên vào năm 2012. Khoảng 200 đến 300 người đã tham gia, mang theo cờ lục sắc và các thông điệp về quyền bình đẳng trên đường phố Hà Nội. Sự kiện tạo ra một hiệu ứng truyền thông "bùng nổ", ban đầu báo chí trong nước còn ngần ngại nhưng sau khi các hãng tin quốc tế đưa tin rộng rãi, dư luận xã hội đã bắt đầu theo dõi tích cực sự kiện này''. Năm 2013, sự kiện lan tỏa ra nhiều tỉnh thành tại Việt Nam với khẩu hiệu "Quyền yêu là quyền con người", tách khỏi sự quản lý của NGO, có sự ủng hộ của Civil Rights Defenders. Năm 2014, khoảng 800 người tham gia với chủ đề "Cùng nhau" (Together), có sự tài trọ của Viện Goethe và các tổ chức quốc tế, được công chiếu thành phim "Red Over the Rainbow". 

 Sách và phim 
Cuốn tự truyện "Trái tim sư tử" do Nguyễn Ngọc Thạch chấp bút đã tạo nên một "cơn sốt" trong cộng đồng trẻ khi ra mắt vào tháng 8 năm 2014.  Đây không chỉ là một câu chuyện về giới tính mà còn là "bản anh hùng ca về nỗ lực vượt nghèo và khát vọng tri thức". Theo báo VnExpress và báo Pháp luật Việt Nam. cuốn sách đã "phá vỡ khuôn mẫu" về người đồng tính nữ tại Việt Nam - vốn thường bị coi là "nam tính hóa quá mức" hoặc bị "gạt ra lề xã hội" – bằng cách giới thiệu một hình mẫu thạc sĩ "thành đạt, có vốn tiếng Anh tốt" và đang chinh phục những "đỉnh cao" học thuật quốc tế.  

Phim tài liệu "Red Over the Rainbow" ghi lại những khoảnh khắc của VietPride và những câu chuyện cá nhân của các thành viên trong cộng đồng. Phim đã trở thành một công cụ giáo dục, được trình chiếu tại các trường đại học quốc tế và các liên hoan phim về phong trào dân quyền tại một quốc gia Đông Nam Á đang trong quá trình chuyển đổi như Việt Nam. 

 Quan điểm 
Trong giai đoạn đầu của phong trào VietPride, Nguyễn Thanh Tâm và các cộng sự đã tạo ra một yêu cầu thay đổi cách gọi người đồng tính trong tiếng Việt, loại bỏ những thuật ngữ mang "tính miệt thị" hoặc coi "đồng tính là một loại bệnh". Bà nhấn mạnh rằng việc sử dụng đúng ngôn từ là "bước đầu tiên để khôi phục nhân phẩm" cho cộng đồng. Thông qua VietPride, các khái niệm như "Tự hào", "Đa dạng" và "Bình đẳng" đã dần thay thế cho "những góc nhìn u tối" về cộng đồng LGBTQ+ trên truyền thông chính thống Việt Nam. Khi Quốc hội Việt Nam thảo luận về việc công nhận quyền của người chuyển giới, Nguyễn Thanh Tâm đã có những phát biểu trên báo chí quốc tế và trong nước, khẳng định rằng sự thay đổi này là "phù hợp với xu thế nhân văn và đáp ứng kỳ vọng thực tế của hàng ngàn người". Bà đánh giá việc thông qua Bộ luật Dân sự sửa đổi vào năm 2015 là một "tín hiệu đáng khích lệ"'', giúp tạo ra một khung pháp lý thống nhất để người chuyển giới có thể sống đúng với danh tính của mình trên các giấy tờ tùy thân.

Tham khảo 

Nhà hoạt động quyền LGBT Việt Nam
Người đồng tính nữ Việt Nam
Nhà hoạt động xã hội Việt Nam
Nhà tâm lý học Việt Nam
Nhà văn Việt Nam
Người LGBT Việt Nam

Sinh năm 1987
Học bổng Hoa Kỳ