Đại học trọng điểm quốc gia Việt Nam

Đại học, Trường Đại học, Học viện trọng điểm quốc gia (Việt Nam) - gọi chung là Cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia là những đại học (quốc gia, vùng, lĩnh vực), trường đại học và học viện được Chính phủ ưu tiên đầu tư, phát triển nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, phục vụ nhu cầu phát triển của quốc gia, vùng hoặc các ngành, nghề quan trọng.

Chính sách xây dựng cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia có thể chia thành hai giai đoạn chính gồm giai đoạn trước năm 2020 trong đó nổi bật là Quyết định số 47/2001/QĐ-TTg; Quyết định số 121/2007/QĐ-TTg cùng các văn bản bổ sung; và giai đoạn từ năm 2020 đến nay là Quyết định số 452/QĐ-TTg: Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 cùng các văn bản liên quan khác.

Lịch sử

Từ 1990 - 2020 
Tại Việt Nam, khái niệm “trường đại học trọng điểm” được hình thành từ chủ trương xây dựng “một số trường đại học trọng điểm quốc gia” nêu trong Nghị quyết số 04-NQ/HNTW ngày 14 tháng 1 năm 1993 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Trước đó, việc quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học đã được đặt ra trong các quyết định của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Quyết định số 255/CT ngày 31/8/1991 và số 324/CT ngày 11/9/1992). Trên cơ sở này, năm 1995, Bộ Giáo dục và Đào tạo trình Đề án quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học Việt Nam lần thứ nhất.

Chủ trương xây dựng các trường đại học trọng điểm sau đó tiếp tục được thể chế hóa bằng Quyết định số 47/2001/QĐ-TTg ngày 4 tháng 4 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ về quy hoạch mạng lưới trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2001–2010. Quyết định này xác định bốn cơ sở giáo dục đại học được ưu tiên đầu tư theo định hướng trọng điểm gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2004, tại Công văn số 1269/CP-KG, Chính phủ tiếp tục đồng ý chủ trương xây dựng 14 trường đại học trọng điểm quốc gia.

Ở giai đoạn tiếp theo, quy hoạch mạng lưới được điều chỉnh bằng Quyết định số 121/2007/QĐ-TTg ngày 27 tháng 7 năm 2007 (thay thế Quyết định số 47/2001/QĐ-TTg) về quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2006–2020; sau đó được điều chỉnh bởi Quyết định số 37/2013/QĐ-TTg ngày 26 tháng 6 năm 2013. Trong giai đoạn này, danh mục các cơ sở được định hướng xây dựng thành trường đại học trọng điểm tiếp tục được bổ sung thông qua nhiều công văn và đề án chuyên ngành. Mặc dù thời điểm ban hành khác nhau, các văn bản này đều đặt trong khuôn khổ quy hoạch phát triển hệ thống đến năm 2020. Từ đó đến hết năm 2019, Việt Nam có 23 cơ sở giáo dục đại học được xác định với định hướng xây dựng thành trường đại học trọng điểm quốc gia.

2020 - nay 
Từ sau năm 2020, việc xác định và phát triển các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia được đặt trong khuôn khổ Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, theo Quyết định số 452/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. 

Năm 2023, dự thảo Quy hoạch lần đầu được công bố với 30 đơn vị dự kiến sẽ trở thành đại học trọng điểm quốc gia, trong đó ngoài các cơ sở từng xuất hiện ở nhóm quy hoạch trước năm 2020 còn có thêm một số đơn vị mới như Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Học viện Hành chính Quốc gia, Học viện Tài chính, Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, v.v. Bên cạnh nội dung về các cơ sở trọng điểm này, dự thảo còn đề cập định hướng phát triển một số đại học vùng và đại học theo lĩnh vực thành đại học quốc gia, theo đó 3 cơ sở giáo dục đại học được lựa chọn trong dự thảo lần đầu gồm Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng và Đại học Bách khoa Hà Nội.

Dự thảo này sau đó đã thu hút nhiều ý kiến thảo luận. Một số cơ sở giáo dục đại học như Trường Đại học Dược Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Ngoại thương, cùng một số đơn vị khác cho rằng trường mình cũng đáp ứng vai trò dẫn dắt ngành, có đóng góp học thuật và đào tạo nhân lực chất lượng cao, đồng thời đề xuất được xem xét bổ sung vào danh mục trọng điểm quốc gia.

Ngày 1 tháng 3 năm 2025, sau quá trình lấy ý kiến và chỉnh sửa dự thảo, Quy hoạch chính thức được phê duyệt theo Quyết định số 452/QĐ-TTg. Theo đó, một số cơ sở từng được xác định là trọng điểm ở giai đoạn trước như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, v.v, không còn nằm trong nhóm cơ sở được xác định là trọng điểm quốc gia. Ngược lại, quy hoạch cũng có một số cơ sở mới được bổ sung bên cạnh các cơ sở được tiếp tục duy trì trong danh mục trọng điểm giai đoạn 2021–2030. Đối với định hướng phát triển đại học quốc gia, trong quyết định chính thức chỉ còn Đại học Huế và Đại học Đà Nẵng được nêu trong quy hoạch; Đại học Bách khoa Hà Nội không còn được đề cập ở nội dung chính thức này.

Bên cạnh danh mục được xác định trong Quyết định số 452/QĐ-TTg, một số cơ sở giáo dục đại học khác vẫn được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt các đề án phát triển riêng với mục tiêu “xây dựng thành trường trọng điểm quốc gia” trong từng lĩnh vực chuyên ngành.

Các cơ sở giáo dục đại học được định hướng trọng điểm quốc gia từ 2020 - nay

Theo Quyết định số 452/QĐ-TTg (Quy hoạch). 
Từ sau năm 2020 đến nay, việc xác định và phát triển các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia được đặt trong khuôn khổ Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 452/QĐ-TTg. Quy hoạch này xác định rõ một số đại học quốc gia, đại học vùng và cơ sở giáo dục đại học theo lĩnh vực được định hướng phát triển thành các trung tâm đào tạo và nghiên cứu nòng cốt của hệ thống.

Các đại học được đầu tư trọng điểm làm hình mẫu cho hệ thống giáo dục đại học 
Bên cạnh Quyết định số 452/QĐ-TTg, Trung ương xác định cần xây dựng một số đại học "hình mẫu cho hệ thống giáo dục đại học" để đầu tư trọng điểm. Theo đó, tại Thông báo 45-TB/TGV ngày 30/9/2025 của Tổ Giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thì 4 đại học được lựa chọn làm "hình mẫu cho hệ thống giáo dục đại học" gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Đà Nẵng, Đại học Bách Khoa Hà Nội.

Các cơ sở giáo dục đại học được định hướng trọng điểm quốc gia theo văn bản khác từ 2020 - nay. 
Bên cạnh quy hoạch tổng thể, một số cơ sở tiếp tục được phê duyệt đề án riêng nhằm xây dựng thành trường trọng điểm quốc gia trong từng lĩnh vực chuyên ngành.

Các cơ sở giáo dục đại học được định hướng thành trọng điểm quốc gia trước năm 2020 
Trong giai đoạn từ năm 2001 đến trước năm 2020, Chính phủ Việt Nam đã ban hành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy hoạch lại mạng lưới giáo dục đại học, trong đó tập trung nguồn lực đầu tư cho một số cơ sở giáo dục trọng điểm. Quyết định số 47/2001/QĐ-TTg là văn bản đầu tiên phê duyệt quy hoạch giai đoạn 2001–2010.

Danh mục các trường trọng điểm sau đó tiếp tục được mở rộng thông qua Quyết định số 121/2007/QĐ-TTg (thay thế Quyết định 47) và các đề án chuyên ngành lĩnh vực kỹ thuật, luật, y tế và an ninh - quốc phòng, v.v. Đến hết năm 2019, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam ghi nhận danh mục 23 cơ sở giáo dục được xác định xây dựng thành trường đại học trọng điểm quốc gia.

Kể từ năm sau năm 2020 các văn bản quy hoạch giai đoạn trước này đã hết hiệu lực thời hạn quy hoạch.

Đại học tinh hoa 
Đại học tinh hoa là một khái niệm mới trong hệ thống giáo dục đại học tại Việt Nam xuất hiện vào giai đoạn 2025 gắn với Nghị quyết số 71-NQ/TW. Theo đó đại học tinh hoa là "nấc cao hơn, vượt trội so với các cơ sở giáo dục đại học nghiên cứu mạnh", được đầu tư mạnh và có các cơ chế đặc thù, vượt trội nhằm đạt đẳng cấp quốc tế, đào tạo nhân tài quốc gia.

Mặc dù hiện nay đề án phát triển 3 - 5 đại học tinh hoa vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu cũng như chưa có bộ tiêu chí chính thức cho toàn hệ thống, nhưng khái niệm Đại học tinh hoa đã được cụ thể hóa thông qua việc Đảng và Nhà nước "giao nhiệm vụ phát triển trở thành đại học tinh hoa" cho Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong phạm vi bài viết này, thuật ngữ Đại học tinh hoa ngữ được sử dụng theo nghĩa chính sách gắn với Nghị quyết 71-NQ/TW được nhà nước lựa chọn, không bao gồm các cách dùng mang tính mô tả hoặc truyền thông về mô hình đại học “tinh hoa” đã tồn tại trước đó tại Việt Nam.

Các cơ sở giáo dục đại học khác 
Bên cạnh hệ thống các trường đại học trọng điểm, mạng lưới giáo dục đại học Việt Nam còn bao gồm các cơ sở được xác định là "đại học xuất sắc" (phát triển theo mô hình hợp tác quốc tế), các cơ sở đào tạo "chủ chốt" tại các vùng kinh tế và các cơ sở trọng điểm của ngành, của lĩnh vực.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Danh sách trường học tại Việt Nam