Nghiện tin xấu

Nghiện tin xấu (Doomscrolling) hoặc lướt tin không ngừng (Doomsurfing) là việc dành thời gian quá mức để theo dõi các video clip hoặc xem một lượng lớn Nội dung do người dùng tạo ra hoặc tin tức, đặc biệt là những tin tức mang tính tiêu cực, tin xấu độc trên mạng web và mạng xã hội. Khái niệm này ra đời vào khoảng năm 2018 và trở nên lan rộng hơn trong bối cảnh của đại dịch COVID-19. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã quan sát thấy rằng đại dịch đi kèm với sự lan truyền rộng rãi của các thông tin sai lệch, các thuyết âm mưu và các báo cáo giả mạo, điều mà WHO gọi là một "đại dịch thông tin" (infodemic). Các cuộc khảo sát và nghiên cứu cho thấy hiện tượng nghiện tin xấu, tin tiêu cực đã chiếm ưu thế trong giới trẻ. Cụ thể hơn, nghiên cứu chỉ ra rằng hành vi này có xu hướng phổ biến hơn ở nam giới, những cá nhân thuộc nhóm tuổi trẻ và những người tích cực theo dõi các sự kiện chính trị. Nó có thể được coi là một dạng của rối loạn nghiện Internet. Vào năm 2019, một nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ đã phát hiện ra rằng nghiện tin xấu có thể liên quan đến sự suy giảm sức khỏe tâm thần và thể chất. Nhiều lý do cho việc nghiện tin xấu đã được viện dẫn, bao gồm thiên kiến tiêu cực, nỗi sợ bị bỏ lỡ, sự gia tăng lo âu, và những nỗ lực nhằm giành quyền kiểm soát đối với sự bất định. Các chuyên gia y tế đã khuyên rằng nghiện tin xấu có thể tác động tiêu cực đến các vấn đề sức khỏe tâm thần hiện có. Mặc dù tác động tổng thể của việc nghiện tin xấu đối với mọi người có thể khác nhau, nó thường khiến con người cảm thấy lo âu, căng thẳng, sợ hãi, trầm cảm và bị cô lập.

Lịch sử 
Thực hành nghiện tin xấu có thể được so sánh với một hiện tượng cũ hơn từ những năm 1970 được gọi là hội chứng thế giới tàn khốc, được mô tả là "niềm tin rằng thế giới là một nơi nguy hiểm để sống hơn so với thực tế do kết quả của việc tiếp xúc lâu dài với các nội dung liên quan đến bạo lực trên truyền hình". Các nghiên cứu cho thấy việc nhìn thấy các tin tức gây khó chịu dẫn đến việc mọi người tìm kiếm thêm thông tin về chủ đề đó, tạo ra một chu trình tự duy trì. Trong cách nói thông thường, từ "Doom" (tận thế/u ám) gợi ý về bóng tối và cái ác. Trong thời kỳ sơ khai của mạng World Wide Web, "lướt mạng" (lướt) là một động từ phổ biến được sử dụng khi tham khảo việc duyệt web, tương tự đó là cụm từ "cuộn" (scrolling) đề cập đến việc trượt lướt qua các nội dung trực tuyến. Sau ba năm nằm trong danh sách "theo dõi" của Merriam-Webster, "doomscrolling" đã được công nhận là một từ chính thức vào tháng 9 năm 2023. Dictionary.com đã chọn đây là xu hướng hàng đầu của tháng vào tháng 8 năm 2020. Tự điển Macquarie Dictionary đã vinh danh doomscrolling là "Từ ngữ của năm 2020" do Ủy ban lựa chọn. 

Trong đại dịch COVID-19, có lập luận cho rằng các thiết bị di động đã trở thành công cụ liên lạc trung tâm quan trọng đến mức chúng được gọi là "đường dây sinh mệnh chính yếu và gây nghiện cho xã hội" trong giai đoạn này, bao gồm cả tin tức liên quan đến "sự tàn bạo của cảnh sát, thông tin sai lệch và những lo lắng chính trị". Việc tiêu thụ tin tức này cũng phản ánh những nhu cầu cạnh tranh giữa việc cập nhật kịp thời và việc ngắt kết nối định kỳ, vì người dùng phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan khi vừa cần thông tin nhanh, vừa đôi khi phải né tránh nó để quản lý cá nhân lượng tin tức nạp vào. Một cuộc khảo sát năm 2024 do Morning Consult thực hiện đã kết luận rằng khoảng 31% người lớn ở Hoa Kỳ thực hiện hành vi nghiện tin xấu một cách thường xuyên. Tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở những người trẻ tuổi, với thế hệ Millennials (những người sinh những năm 1980 và đầu 1990) ở mức 46%, và Gen Z (người lớn sinh từ cuối những năm 1990 đến đầu 2010) ở mức 51%. Mặc dù vậy, nghiên cứu chỉ ra rằng những người ban đầu tuyên bố không tham gia vào hành vi nghiện tin xấu sau đó vẫn được phát hiện có biểu hiện của hành vi này, điều này làm nổi bật khoảng cách giữa nhận thức về chính thuật ngữ đó và thực tế thực hành nó.

Cơ chế

Cuộn vô tận là một cách tiếp cận thiết kế tải nội dung liên tục khi người dùng cuộn xuống, do đó loại bỏ nhu cầu phân trang. Hệ quả là, tính năng này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nghiện tin xấu vì nó loại bỏ các điểm dừng tự nhiên mà tại đó người dùng có thể tạm dừng. Nghiện cứu cũng chứng minh rằng xu hướng của các nền tảng mạng xã hội trong việc khuếch đại nội dung tiêu cực có thể làm tệ hơn hành vi cuộn liên tục này, khiến người dùng duy trì sự tham gia với các tin tức bất lợi trong thời gian kéo dài. Nghiện tin xấu cũng được liên kết với các cơ chế khuyến khích ở cấp độ nền tảng, nơi các môi trường tin tức kỹ thuật số này sử dụng các tính năng như giao diện trò chơi hóa và các hệ thống gợi ý tự động hoặc thuật toán để giữ chân khán giả và kéo dài thời gian sử dụng dịch vụ của họ. Khái niệm cuộn vô tận đôi khi được gán cho Aza Raskin thông qua việc loại bỏ phân trang của các trang web, ủng hộ việc tải nội dung liên tục khi người dùng cuộn xuống trang. Raskin sau đó đã bày tỏ sự hối tiếc về phát minh này, mô tả nó là "một trong những sản phẩm đầu tiên được thiết kế không chỉ để giúp đỡ người dùng, mà là để cố tình giữ họ trực tuyến càng lâu càng tốt". Nghiên cứu về tính khả dụng cho thấy cuộn vô tận có thể gây ra vấn đề về khả năng tiếp cận. Việc thiếu các tín hiệu dừng đã được mô tả là con đường dẫn đến cả việc sử dụng điện thoại thông minh có vấn đề và sử dụng mạng xã hội có vấn đề.

Mạng xã hội
Các công ty mạng xã hội đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì tình trạng nghiện tin xấu bằng cách tận dụng các thuật toán được thiết kế để tối đa hóa sự tham gia của người dùng. Các thuật toán này ưu tiên các nội dung kích thích về mặt cảm xúc, thường ủng hộ các tin tức tiêu cực và các tiêu đề giật gân để giữ cho người dùng tiếp tục cuộn. Các nhà nghiên cứu cũng liên kết việc nghiện tin xấu với một cảm giác rộng lớn hơn về sự "khủng hoảng vĩnh hằng" (permacrisis), nơi việc thường xuyên tiếp xúc với các tin tức gây đau buồn nuôi dưỡng các chu kỳ tiêu thụ thông tin tiêu cực liên tục. Một nghiên cứu năm 2022 của Đại học Công nghệ Síp đã lưu ý rằng các môi trường tin tức do nền tảng thúc đẩy đang ngày càng nhấn mạnh các câu chuyện tiến triển nhanh và có tác động mạnh, từ đó làm gia tăng các chu kỳ xác minh lặp đi lặp lại và việc cuộn mạng kéo dài. Mô hình kinh doanh của hầu hết các nền tảng mạng xã hội phụ thuộc nặng nề vào sự tham gia của người dùng, điều đó có nghĩa là mọi người ở lại nền tảng càng lâu, họ càng xem nhiều quảng cáo và càng có nhiều dữ liệu được thu thập về hành vi của họ. Điều này tạo ra một chu trình nơi các nội dung nạp đầy cảm xúc, thường liên quan đến thông tin tiêu cực hoặc gây lo âu được đẩy tới người dùng liên tục, khuyến khích họ tiếp tục cuộn và tiêu thụ nhiều nội dung hơn. Bất chấp những tác động tiêu cực đã được ghi nhận rõ ràng của việc nghiện tin xấu đối với sức khỏe tâm thần, các công ty mạng xã hội vẫn được khuyến khích duy trì sự tham gia của người dùng thông qua các phương pháp này, khiến các cá nhân gặp khó khăn trong việc thoát khỏi thói quen đó. Thông thường, những người nghiện tin xấu tham gia vào các mạng xã hội chứa nhiều phương tiện truyền thông hoặc nội dung tin tức, và khi kết hợp với bản chất của sự tham gia trên các nền tảng mạng xã hội, tình trạng nghiện tin xấu có thể xảy ra ngay cả khi không có ý định từ trước.

Thành kiến
Hành vi nghiện tin xấu có thể được quy cho thiên kiến tiêu cực (thành kiến) tự nhiên mà con người có khi tiêu thụ thông tin. Thành kiến tiêu cực là ý tưởng cho rằng các sự kiện tiêu cực có tác động lớn hơn đến sức khỏe tinh thần của một người so với những sự kiện tốt đẹp. Jeffrey Hall, giáo sư nghiên cứu truyền thông tại Đại học Kansas, lưu ý rằng do trạng thái hài lòng thông thường của cá nhân, các mối đe dọa tiềm tàng sẽ kích thích sự chú ý của người đó. Một bác sĩ tâm thần tại Trung tâm Y tế Wexner thuộc Đại học Bang Ohio lưu ý rằng con người "đều được lập trình sẵn để nhìn thấy cái tiêu cực và bị thu hút bởi cái tiêu cực vì nó có thể làm hại họ về mặt thể chất". Ông trích dẫn tiến hóa là lý do tại sao con người tìm kiếm những điều tiêu cực như vậy, ví dụ, nếu tổ tiên của con người phát hiện ra cách một sinh vật cổ đại có thể làm họ bị thương, họ có thể tránh được số phận đó. Tuy nhiên, trái ngược với những người nguyên thủy, hầu hết mọi người trong thời hiện đại thậm chí không nhận ra rằng họ đang tìm kiếm thông tin tiêu cực. Các thuật toán mạng xã hội chú ý đến nội dung mà người dùng tham gia và hiển thị các bài đăng có tính chất tương tự, điều này có thể hỗ trợ hành vi nghiện tin xấu. Theo giám đốc phòng khám của Trung tâm Điều trị và Nghiên cứu Lo âu thuộc Trường Y khoa Perelman: "Mọi người có một câu hỏi, họ muốn một câu trả lời, và giả định rằng việc có được nó sẽ làm họ cảm thấy khá hơn... Bạn cứ cuộn và cuộn. Nhiều người nghĩ rằng điều đó sẽ hữu ích, nhưng cuối cùng họ lại cảm thấy tệ hơn sau đó".

Sợ lỡ mất
Nghiện tin xấu cũng có thể được giải thích từ cơ chế nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO), một nỗi sợ phổ biến khiến mọi người tham gia vào các hoạt động có thể không mang lại lợi ích rõ rệt cho họ, nhưng họ sợ bị "bỏ lỡ". Nỗi sợ này cũng được áp dụng trong thế giới tin tức và mạng xã hội. Một nghiên cứu do Statista thực hiện năm 2013 cho thấy hơn một nửa người Mỹ trải qua cảm giác FOMO trên mạng xã hội; các nghiên cứu sâu hơn cho thấy FOMO ảnh hưởng đến 67% người dùng Ý vào năm 2017 và 59% thanh thiếu niên Ba Lan vào năm 2021. Một nghiên cứu về hành vi kỹ thuật số năm 2024 do Mandliya và các cộng sự thực hiện cho thấy nhiều người dùng lặp lại việc làm mới các kênh tin tức hoặc mạng xã hội để ngăn việc bỏ lỡ các sự kiện tiến triển nhanh, chứng minh cách FOMO có thể dẫn đến việc tiếp xúc kéo dài với các nội dung bất lợi. Bethany Teachman, giáo sư tâm lý học tại Đại học Virginia, tuyên bố rằng FOMO có khả năng tương quan với tình trạng nghiện tin xấu do nỗi sợ của cá nhân về việc bỏ lỡ các thông tin tiêu cực quan trọng.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Doomscrolling: Dìm mình trong dòng thác tin xấu (Báo Tuổi trẻ)
 Doomscrolling nghĩa là gì?
Article on Medium.com
Article on Metro News
Article on The Star
Thói quen
Sở thích