Châu Tâm Luân

Châu Tâm Luân (30 tháng 1 năm 1939 – 4 tháng 9 năm 2016) là trí thức, nhân sĩ và chuyên gia về kinh tế nông nghiệp người Việt Nam, đồng thời là nhân vật nổi bật trong phong trào phản chiến tại miền Nam trước năm 1975. Ông còn được biết đến thông qua vai trò tham gia phái đoàn liên lạc cuối cùng của chính quyền Việt Nam Cộng hòa trước ngày Sài Gòn thất thủ.

Tiểu sử

Thân thế và học vấn
Châu Tâm Luân sinh ngày 30 tháng 1 năm 1939, quê gốc ở miền Tây Nam Bộ thời Pháp thuộc trong một gia đình có truyền thống học thức tại Sài Gòn. Hồi trẻ ông qua Mỹ du học và lấy bằng tiến sĩ kinh tế nông nghiệp tại Đại học Illinois khi mới 25 tuổi.

Học thuật và giáo dục
Sau khi về nước, Châu Tâm Luân giảng dạy cùng lúc tại hai trường đại học ở Sài Gòn là Viện Đại học Minh Đức và Viện Đại học Vạn Hạnh, thỉnh thoảng đi thỉnh giảng ở những trường khác như Trường Quốc gia Nông Lâm Súc. Ngoài giảng dạy, ông còn là cố vấn cho các dự án phát triển nông thôn tại miền Nam. Ông chuyên về kinh tế nông nghiệp và các vấn đề phát triển nông thôn. Từng công bố nhiều bài nghiên cứu và tham gia các hội thảo quốc tế, được sinh viên và đồng nghiệp kính trọng nhờ kiến thức sâu rộng và tư duy khoa học.

Hoạt động chính trị đối lập
Châu Tâm Luân là nhân vật hàng đầu trong phong trào đấu tranh đô thị tại miền Nam trước 1975, thuộc thành phần thứ ba phản đối chiến tranh, đòi Mỹ rút quân, chấm dứt can thiệp và thúc đẩy hòa bình, thống nhất đất nước qua thương lượng. Ông tham gia Lực lượng Quốc gia Tiến bộ, xuống đường biểu tình, vận động dư luận chống chính quyền Việt Nam Cộng hòa và chiến tranh kéo dài. Trong một buổi thuyết trình ở Sài Gòn, ông từng nói rằng: “Chế độ Sài Gòn như một chiếc áo rách nát đến nỗi không còn có thể vá, cách duy nhất là xé bỏ và may một chiếc áo mới”. Vì hoạt động phản chiến tích cực nên ông bị chính quyền Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu bắt giam vào đầu năm 1975.

Cuối tháng 4 năm 1975
Ngày 28 tháng 4 năm 1975, Tổng thống Dương Văn Minh đã ký sắc lệnh trả tự do cho Châu Tâm Luân. Chiều ngày 29 tháng 4, ông cùng linh mục Chân Tín và luật sư Trần Ngọc Liễng được cử làm đại diện phái đoàn của Chính phủ Dương Văn Minh đến Trại Davis để đàm phán với Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Vụ đàm phán này không thành công vì phía bên kia yêu cầu chính phủ Dương Văn Minh phải đầu hàng vô điều kiện. Dù vậy nhóm của ông được khuyên ở lại để đảm bảo an toàn trong lúc chiến sự căng thẳng, nhưng thực ra là để giữ bí mật về kế hoạch tiến công của Quân Giải phóng. Họ chỉ rời trại vào chiều ngày 30 tháng 4 sau khi Sài Gòn đã được giải phóng hoàn toàn.  

Ngoài ra, bản thân ông còn có tên trong thành phần nội các cuối tháng 4 năm 1975 của Thủ tướng Vũ Văn Mẫu với chức Tổng trưởng Bộ Canh nông. Nội các cuối cùng này của Việt Nam Cộng hòa dự kiến trình diện quốc dân vào lúc 10 giờ sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975 nhưng chưa kịp thực hiện thì Chính phủ Dương Văn Minh đã phải đầu hàng Quân Giải phóng vào buổi trưa hôm đó ngay tại Dinh Độc Lập.

Sau năm 1975
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Châu Tâm Luân chọn ở lại trong nước, không bị đi học tập cải tạo mà còn được chế độ mới mời giữ một số chức vụ danh nghĩa trong các đoàn thể nhân sĩ trí thức miền Nam. Ông từng làm Trưởng Ban Nông nghiệp, Đại biểu khóa I Hội đồng Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời là Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Kể từ năm 1976, ông không được phép đứng lớp vì kiến thức bị coi là "tư bản chủ nghĩa", nhưng vẫn giữ vị trí trong hội đồng khoa học của một số cơ sở giáo dục. Bên cạnh đó, ông còn là thành viên nòng cốt của Nhóm Thứ Sáu thường xuyên hội thảo và góp ý cho lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh lúc ấy là Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt về các chính sách kinh tế. Ông từng đề xuất áp dụng "kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước" tại diễn đàn Mặt trận Tổ quốc. Do hay phê phán một số đường lối kinh tế kế hoạch tập trung, bao cấp thời bấy giờ khiến ông cảm thấy thất vọng vì không thể đóng góp đúng năng lực chuyên môn của mình. 

Cuối thập niên 1970, ông quyết định vượt biên ra nước ngoài tới sáu lần, cuối cùng thành công, nhưng bị một số người tị nạn hành hung khi vừa đặt chân vào trại tị nạn ở Thái Lan. Sau đó ông định cư tại Thụy Sĩ và làm việc lâu năm cho Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) ở Genève. Từ sau năm 2000, ông thường xuyên về thăm Việt Nam, sống một phần thời gian tại khu căn hộ Phú Mỹ, đường Hoàng Quốc Việt, Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh.

Cuối đời
Châu Tâm Luân sống những năm cuối đời tại Thụy Sĩ, tiếp tục các nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp và tham gia các hoạt động trí thức trong cộng đồng người Việt hải ngoại. Ông qua đời ngày 4 tháng 9 năm 2016 tại Genève, hưởng thọ 77 tuổi. Lễ hỏa táng tổ chức tại Nyon, và bạn bè, học trò tổ chức tưởng niệm tại Việt Nam.

Tham khảo

Sinh năm 1939
Mất năm 2016
Giáo sư Việt Nam
Nhà nông học Việt Nam
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Thành phần thứ ba trong chiến tranh Việt Nam
Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam