Jizya

Jizya (      ), hay jizyah, là một loại thuế đánh vào thần dân không theo đạo Hồi sinh sống trong một nhà nước cai trị bởi luật Hồi giáo. Kinh Qur'an và hadith có đề cập đến jizya mà không chỉ rõ cụ thể tỷ lệ đánh thuế hoặc số tiền đánh thuế. Việc áp dụng jizya đã thay đổi liên tục trong suốt lịch sử của Hồi giáo. Tuy nhiên, giới học giả phần lớn đồng thuận rằng các nhà cai trị Hồi giáo thời kỳ đầu đã tiếp nhận một số hệ thống thuế khóa sẵn có và cải biến chúng cho phù hợp với luật tôn giáo Hồi giáo.

Về mặt lịch sử, thuế jizya được Hồi giáo quan niệm là khoản phí đổi lấy sự bảo hộ của nhà cai trị Hồi giáo đối với những người không theo đạo; khoản phí này cũng nhằm mục đích miễn trừ nghĩa vụ quân sự, cho phép họ thực hành đức tin ngoại đạo với quyền tự trị cộng đồng nhất định trong một nhà nước Hồi giáo, đồng thời là minh chứng vật chất cho sự quy phục của họ đối với nhà nước và luật pháp sở tại. Đa số các luật gia Hồi giáo quy định đối tượng nộp thuế jizya bắt buộc là nam giới trưởng thành, có thân phận tự do và trí tuệ minh mẫn thuộc cộng đồng dhimma. Ngược lại, các nhóm đối tượng được miễn trừ bao gồm phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi,người khuyết tật, người đau ốm, người mắc bệnh tâm thần, tu sĩ, ẩn sĩ, nô lệ, và musta'min—những người nước ngoài không theo đạo Hồi chỉ cư trú tạm thời tại lãnh thổ Hồi giáo. Tuy nhiên, một số ít luật gia, tiêu biểu như Ibn Hazm, lại chủ trương rằng bất kỳ ai đã đến tuổi dậy thì đều phải nộp loại thuế này. Các chính quyền Hồi giáo cho phép người dhimmi phục vụ trong quân đội Hồi giáo. Những người lựa chọn tham gia nghĩa vụ quân sự cũng sẽ được miễn nộp thuế. Bên cạnh đó, một số học giả Hồi giáo khẳng định rằng các nhà cai trị cũng đã miễn thuế jizya cho những người không đủ khả năng tài chính để chi trả.

Cùng với kharāj, một thuật ngữ đôi khi được sử dụng thay thế cho jizya, các loại thuế đánh vào thần dân không theo đạo Hồi là một trong những nguồn thu chính của một số chính thể Hồi giáo, chẳng hạn như Đế chế Ottoman và các Vương quốc Hồi giáo Ấn Độ. Thuế suất jizya thường được ấn định là một khoản thu cố định hằng năm, căn cứ vào năng lực tài chính của người nộp thuế. Khi so sánh đối chiếu giữa thuế khóa áp dụng cho người Hồi giáo và thuế jizya, các nguồn sử liệu đưa ra những nhận định khác biệt về mức độ gánh nặng tương đối giữa chúng, tùy thuộc vào bối cảnh thời gian, địa điểm, các loại thuế cụ thể được xét đến, cũng như các yếu tố liên quan khác.

Thuật ngữ này xuất hiện trong kinh Quran để chỉ một khoản thuế hoặc cống vật thu từ "Dân của Sách" (Ahl al-Kitab), cụ thể là người Do Thái và người Kitô giáo. Về sau, tín đồ của các tôn giáo khác như Hỏa giáo và Ấn Độ giáo cũng được xếp vào diện dhimmi và bắt buộc phải nộp thuế jizya. Ở tiểu lục địa Ấn Độ, tập tục này đã chấm dứt vào thế kỷ 18 khi các nhà cai trị Hồi giáo mất vương quốc của họ vào tay Đế chế Maratha và Công ty Đông Ấn Anh. Loại thuế này gần như đã bị xóa bỏ hoàn toàn trong thế kỷ 20 với sự tan rã của các nhà nước Hồi giáo truyền thống và sự lan tỏa của tinh thần khoan dung tôn giáo. Thuế này không còn được các quốc gia trong thế giới Hồi giáo áp đặt nữa, mặc dù có những trường hợp được báo cáo về các tổ chức cực đoan như Taliban Pakistan và ISIS đang cố gắng khôi phục lại tập tục này.

Cơ sở lý luận

Thanh toán để được bảo vệ 
Theo Abou Al-Fadl và các học giả khác, giới luật gia và học giả Hồi giáo cổ điển định nghĩa jizya là một khoản đóng góp đặc thù thu từ một số đối tượng không theo đạo Hồi, nhằm đổi lấy ba quyền lợi chính: sự bảo hộ an ninh mà người Hồi giáo cam kết thực hiện để chống lại mọi hình thức xâm lược  sự miễn trừ nghĩa vụ quân sự cho người không theo đạo, và sự cứu trợ dành cho những người dhimmi lâm vào cảnh nghèo khó. Trong một hiệp ước ký kết với các thị trấn lân cận vùng Hirah, tướng Khalid đã tuyên bố: "Nếu chúng ta bảo vệ các ngươi, thì jizya là nghĩa vụ các ngươi phải nộp cho chúng ta; nhược bằng không, nghĩa vụ đó sẽ không còn hiệu lực."  Nhà luật học Hanafi đầu tiên Abu Yusuf viết:

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Jizya – Bách khoa toàn thư Britannica

Hồi giáo và tôn giáo khác
Lịch sử thuế
Nhà Abbas