Kinh Đại Tế

Kinh Đại Tế (Pāli: ; còn gọi: ; Hán: ; Hán Việt: Đại tế kinh) là một bài kinh thuộc Tăng Chi Bộ kinh () trong Kinh tạng Pāli. Bài kinh thuật lại cuộc đối thoại giữa Phật và một vị Bà-la-môn đang chuẩn bị một cuộc hiến tế lớn có giết hại súc vật.

Bài kinh đặt vấn đề về quan niệm "nhóm lửa tế" và "dựng trụ tế" (Pāli:  và ) như một việc "đại phước, đại lợi", rồi triển khai phần giáo huấn về "ba đao/kiếm" (bất thiện nghiệp) và "bảy ngọn lửa" cần tránh hoặc cần tôn kính, qua đó chuyển trọng tâm từ tế tự sát sinh sang hệ quy chiếu nghiệp và nghĩa vụ đạo đức trong đời sống xã hội.

Vị trí trong kinh tạng 
Kinh Đại Tế nằm trong ,  (nhóm "bảy pháp"), thuộc chương/phẩm  ("Phẩm Đại Tế").

Trong ấn bản của Pali Text Society, bài kinh thường được đánh số AN 7.44; trong một số hệ đánh số khác (như ấn bản Miến Điện) bài kinh thường tương ứng AN 7.47.

Tên gọi và thuật ngữ 
Tựa Pāli  thường được hiểu theo nghĩa "đại hiến tế/đại tế tự" (: "lớn" + : "hiến tế/tế tự"). Tựa đề tiếng Việt "Đại Tế" là từ Hán Việt tương ứng chữ Hán  (Hán Việt: đại tế); chữ "kinh" tương ứng  (Hán Việt: kinh), nên có thể ghi "Đại tế kinh" theo dạng Hán:  (Hán Việt: Đại tế kinh).

Bài kinh còn được biết đến với tên  ("Kinh Lửa (2)"), nhấn mạnh mô-típ "lửa" () như một ẩn dụ cho các trạng thái tâm bất thiện và các đối tượng đáng được tôn kính trong đời sống đạo đức. Chú giải của Piya Tan đối chiếu một số cách gọi "lửa" trong kinh với các thuật ngữ "lửa tế" trong truyền thống tế tự Veda, đồng thời ghi nhận sự chuyển nghĩa của các thuật ngữ này trong bối cảnh Phật giáo.

Bối cảnh và nhân vật 
Bối cảnh đặt tại Xá-vệ (Pāli: ), Kỳ Viên tinh xá () trong khu vườn của Anāthapiṇḍika.

Nhân vật đối thoại với Phật là Bà-la-môn , đang chuẩn bị một cuộc "đại tế", trong đó nhiều súc vật bị đưa đến "trụ tế" để làm vật hiến tế (bản dịch Anh ngữ nêu số lượng mỗi loại là "năm trăm").

Bà-la-môn nêu quan niệm về phúc lợi của việc nhóm lửa tế và dựng trụ tế; sau khi quan niệm này được lặp lại nhiều lần, Ānanda gợi ý cách đặt câu hỏi nhằm hướng đến lợi ích lâu dài, rồi phần giáo huấn chính được triển khai.

Nội dung chính

"Ba đao/kiếm" bất thiện (sattha) 
Bài kinh mô tả người "nhóm lửa" và "dựng trụ" đã thiết lập "ba đao/kiếm" bất thiện, được trình bày theo ba cửa: thân, khẩu, ý. Trong bản dịch Anh ngữ, các "đao/kiếm" này gắn với (1) khởi ý niệm cho giết hại làm hiến tế, (2) phát ngôn ra lệnh giết hại, và (3) trực tiếp khởi sự việc giết hại; từ đó, hành vi được xem là tạo phúc lại bị quy chiếu thành bất thiện nghiệp dẫn đến hậu quả bất lợi.

Bảy "ngọn lửa" nên tránh hoặc nên tôn kính 
Sau phần "ba đao/kiếm", mô-típ "lửa" được triển khai thành bảy loại, chia làm nhóm cần tránh và nhóm nên tôn kính.

Ba "ngọn lửa" cần từ bỏ là "lửa tham", "lửa sân" và "lửa si". Các trạng thái này được mô tả có thể dẫn đến hành vi bất thiện qua thân, khẩu, ý và kéo theo quả báo bất lợi.

Ba "ngọn lửa" được khuyên "tôn kính" gắn với các nghĩa vụ đạo đức trong đời sống: "lửa của bậc đáng kính", "lửa của gia chủ", và "lửa của người xứng đáng nhận phẩm vật". Trong bản dịch Anh ngữ, "lửa của bậc đáng kính" được giải thích là sự hiếu kính cha mẹ; "lửa của gia chủ" là chăm lo con cái, phụ nữ trong nhà và người làm công (nô bộc, sứ giả, thợ thuyền); "lửa của người xứng đáng nhận phẩm vật" liên hệ đến các sa-môn và bậc tu hành có phẩm hạnh, là đối tượng thích hợp để cúng dường.

Một "ngọn lửa" còn lại là "lửa củi" (lửa đời thường), được sử dụng theo nhu cầu: có lúc cần nhóm, cần chăm, và có lúc cần dập tắt.

Bà-la-môn Uggatasarīra bày tỏ sự tán thán lời dạy, xin quy y và tuyên bố phóng sinh các con vật đã bị đem đến để hiến tế.

Chủ đề và diễn giải 
Trong Veda và Ấn Độ giáo,  (Sanskrit: yajña) thường chỉ các nghi lễ hiến tế/hiến lễ dựa trên quy định của kinh điển Veda, gắn với việc dâng cúng và lửa thiêng trong nghi thức.

Trong Kinh Đại Tế, bối cảnh "đại hiến tế" và hình ảnh "lửa tế, trụ tế" xuất hiện như ngôn ngữ quen thuộc của giới Bà-la-môn, nhưng phần giáo huấn chuyển trọng tâm sang hậu quả đạo đức của ý định và hành vi giết hại, đồng thời dùng hình ảnh "lửa" để trình bày các trạng thái tâm bất thiện và các đối tượng xã hội đáng được chăm sóc, kính trọng (cha mẹ, gia đình, người tu hành xứng đáng).

Bản dịch và chú giải 
Các bản văn Pāli và bản dịch của Kinh Đại Tế hiện được phổ biến rộng rãi qua các ấn bản và bản số hóa. Trên obo.genaud.net có bản Pāli (dựa trên bản số hóa của Sri Lanka Buddha Jayanti Tripitaka Series) và bản dịch Anh ngữ theo Pali Text Society của E. M. Hare, trong đó nhan đề được ghi là "Dutiya Aggi Suttaṁ" và chương là "Mahāyañña-Vagga" (Great Sacrifice). Piya Tan cung cấp một bản dịch kèm chú giải, đồng thời ghi rõ khác biệt đánh số theo các ấn bản (A 7.44; A:Be 7.47).

Xem thêm 
 Kinh Lửa
 Hiếu thảo trong Phật giáo

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Pāli văn Kinh Đại Tế (A 7.44, PTS) trên obo.genaud.net
 Bản dịch Anh ngữ (E. M. Hare, PTS) trên obo.genaud.net
 Bản dịch và chú giải (Piya Tan, PDF)
 Bản dịch Anh ngữ (Bhikkhu Sujato) trên SuttaCentral

Tăng Chi Bộ kinh
Kinh điển Phật giáo Theravada
Kinh tạng Pāli
Tăng Chi Bộ