Đặc quyền nhan sắc

Đặc quyền nhan sắc (Pretty privilege) hay là xu hướng những người được coi là hấp dẫn hơn, có nhan sắc hoặc "xinh đẹp" nhận được nhiều cơ hội, lợi ích, sự chú ý hoặc các đặc quyền khác hơn so với những người kém hấp dẫn hơn. Hiện tượng này chính là lợi thế vẻ bề ngoài khả ái của một cá nhân, nó cũng chỉ sự ưu ái, cơ hội hoặc ưu thế mà những người có ngoại hình ưa nhìn và thu hút có thể nhận được từ xã hội so với những người khác không có lợi thế này. Khái niệm đặc quyền nhan sắc không có một người đề ra mà nó nảy sinh thông qua các cuộc thảo luận về nữ quyền trực tuyến xoay quanh việc phụ nữ được kỳ vọng phải trở nên hấp dẫn, phải đẹp hơn đặc biệt là so với nam giới. Với sự gia tăng của các nền tảng mạng xã hội quy mô lớn tập trung vào ngoại hình cuốn hút và sự thảo luận nhiều hơn về động lực xã hội trên các nền tảng như TikTok, đặc quyền nhan sắc đã trở thành một thuật ngữ ngày càng phổ biến. Đặc quyền nhan sắc có thể được nhìn thấy qua những tác động của nó đối với quỹ đạo sự nghiệp, sự chấp nhận của xã hội, hỗ trợ pháp lý và động lực giới tính.

Đặc quyền hình thể
Đặc quyền hình thể (Body privilege) là một khái niệm được sử dụng để xem xét các lợi thế hoặc lợi ích về kinh tế, xã hội và chính trị dành cho cả nam và nữ chỉ dựa trên sự hấp dẫn ngoại hình. Thuật ngữ này được mượn từ ý tưởng của Peggy McIntosh về đặc quyền da trắng và phát triển thành ý tưởng rằng đặc quyền cũng có thể dựa trên kích thước cơ thể của một người. Samantha Kwan đã đặt ra thuật ngữ "đặc quyền hình thể" và giải thích cách nó ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của một số người. Ví dụ, trong một số trường hợp, cơ thể của một người được coi là chỉ số về trí thông minh của người đó. Cơ thể của một người cũng có thể là yếu tố quyết định trong các quyết định việc làm như tuyển dụng và thăng chức. Tuy nhiên, một số người có thể nói rằng đặc quyền chỉ áp dụng trong những hoàn cảnh không thể thay đổi, chẳng hạn như chủng tộc hoặc giới tính, chứ không phải trong các trường hợp nằm dưới sự kiểm soát của người bị ảnh hưởng. 

Thuật ngữ "đặc quyền hình thể" chỉ ra rằng có những lợi ích xã hội khi phù hợp với hình ảnh tiêu chuẩn. Mặc dù thuật ngữ này là một khái niệm tương đối mới, nhưng các khái niệm như kỳ thị béo phì và phân biệt kích cỡ đã có từ lâu. Về môi trường làm việc, Trung tâm Rudd thuộc Đại học Connecticut (UConn Rudd Center) nhận thấy rằng những nhân viên sở hữu các đặc điểm như trọng lượng cơ thể cao hơn thường phải đối mặt với "các hành vi tuyển dụng không công bằng, mức lương thấp hơn, ít cơ hội thăng tiến hơn, bị đồng nghiệp quấy rối và bị chấm dứt hợp đồng lao động một cách bất công". Ngoài ra, Kwan cũng tuyên bố rằng sự hấp dẫn về thể chất là một yếu tố quyết định trong quá trình tuyển dụng. Những người được coi là hấp dẫn theo quy ước thường bị rập khuôn là những cá nhân thông minh hơn và được coi là những người có cuộc hôn nhân hạnh phúc hơn, và nhìn chung có cuộc sống tốt hơn.

Hiệu ứng hào quang
Hiệu ứng hào quang (Halo effect) cho rằng ấn tượng tích cực về một đối tượng sẽ ảnh hưởng tích cực đến những ấn tượng khác của một người về đối tượng đó. Thuật ngữ này được giới thiệu lần đầu tiên bởi Edward Thorndike trong bài báo năm 1920 của ông có tựa đề "Một lỗi liên tục trong các đánh giá tâm lý" (A constant error in psychological ratings). Nisbet & Wilson (1977) đã mở rộng cách hiểu về thuật ngữ này để bao gồm cả việc xu hướng tương tự cũng xảy ra khi con người là đối tượng.

Định kiến ngoại hình
Định kiến về sự hấp dẫn ngoại hình cho rằng những người hấp dẫn thường được cho là có những phẩm chất đáng mơ ước, chẳng hạn như thông minh hoặc đáng tin cậy. Các đặc điểm về địa vị xã hội những đặc điểm quan sát được về vẻ ngoài của ai đó như tuổi tác, giới tính, loại cơ thể hoặc chủng tộc sẽ xác định mức độ mà các cá nhân có quyền ra quyết định trong các nhóm, với những cá nhân được cho là hấp dẫn được trao nhiều ảnh hưởng hơn đối với các quyết định cuối cùng.

Vốn tình dục 
Vốn tình dục (Sexual capital) hay vốn quyến rũ đề cập đến giá trị xã hội và kinh tế tích lũy được bởi một cá nhân hoặc nhóm nhờ vào sự hấp dẫn tình dục và sự đáng khao khát của họ. Vốn tình dục được xác định bởi các khía cạnh giao thoa của một người, bao gồm chủng tộc, văn hóa, tôn giáo, tầng lớp và giới tính.

Tác động

Sự nghiệp
Tác động của đặc quyền nhan sắc đối với các cơ hội nghề nghiệp đã được nghiên cứu rộng rãi trong giới học thuật. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy nhiều thông tin liên quan đến việc sự hấp dẫn được nhận thức ảnh hưởng như thế nào đến chiều hướng phát triển sự nghiệp. Những lợi ích của đặc quyền nhan sắc trong quỹ đạo sự nghiệp thường gắn liền với xu hướng gia tăng khả năng những người tìm việc hấp dẫn được tuyển dụng và nhận được tiền lương cao hơn. Nhìn chung, có một mối tương quan dương giữa sự hấp dẫn về thể chất và cơ hội nhận được lời mời làm việc. Watkins & Johnston phát hiện ra rằng những người hấp dẫn với hồ sơ xin việc ở mức trung bình có khả năng nhận được lời mời phỏng vấn cao hơn. Hơn nữa, những cá nhân hấp dẫn kiếm được mức lương cao hơn trong suốt cuộc đời của họ so với những cá nhân kém hấp dẫn hơn. Mobius & Rosenblat nhận thấy rằng các nhà tuyển dụng tiềm năng sẵn sàng tăng 10,5% mức lương đề nghị cho các cá nhân hấp dẫn khi tất cả các thông tin khác đều giống nhau. Nghiên cứu sâu hơn đã xem xét nhận thức giữa các cá nhân về những người hấp dẫn trong số các đồng nghiệp, phát hiện ra rằng những nhân viên hấp dẫn có khả năng cao hơn được coi là có năng lực xã hội và được đề xuất cho một vai trò kế tiếp. Ngoài ra, vốn xã hội mà những người hấp dẫn tích lũy được nhờ đặc quyền nhan sắc của họ có thể được sử dụng để thúc đẩy các mối quan hệ và cơ hội nghề nghiệp.

Xã giao
Các cá nhân hấp dẫn được cung cấp các thuộc tính xã hội đáng mơ ước dựa trên ngoại hình của họ, họ có thể được coi là tự tin hơn, dễ mến hơn hoặc có sức thuyết phục hơn. Các cá nhân hấp dẫn cũng được coi là đáng tin cậy hơn ngay từ ấn tượng đầu tiên. Đối với những người bị coi là ngoại hình kém hấp dẫn, đặc quyền nhan sắc trong bối cảnh xã hội có thể gây ra những tác động bất lợi đến sức khỏe tâm thần và mức độ thành tựu. Gupta và cộng sự (2015) kết luận rằng có một mối quan hệ tiêu cực giữa sự hấp dẫn về thể chất và trầm cảm/khổ đau. Cùng một nghiên cứu cũng kết luận rằng có một mối tương quan dương giữa sự hấp dẫn về thể chất và hạnh phúc tâm lý.

Công quyền
Tại Hoa Kỳ, đặc quyền nhan sắc biểu hiện trong ba nhánh của chính phủ. Ở cấp độ tư pháp, phân tích các vụ án cho thấy sự hấp dẫn có thể ảnh hưởng đến tất cả các khía cạnh của một quy trình hình sự. Nghiên cứu đã tiết lộ rằng các bị cáo được coi là hấp dẫn ít có khả năng bị bắt giữ, ít có khả năng bị kết án và ít có khả năng nhận các bản án khắc nghiệt hơn. Hơn nữa, sự hấp dẫn được nhận thức của luật sư đại diện cũng ảnh hưởng đến sự thuận lợi của vụ án, với những luật sư hấp dẫn hơn có mức độ thành công trong vụ án cao hơn. Trong nhánh hành pháp và nhánh lập pháp, sự hấp dẫn của các ứng cử viên có thể ảnh hưởng đến sự lựa chọn của cử tri.

Áp lực xã hội

Đặc quyền nhan sắc tồn tại ở tất cả các giới tính phải đối mặt với vô số kỳ vọng và chuẩn mực xã hội giải thích lý do tại sao họ có thể nhận được những đặc quyền như vậy. Trong xã hội đương đại, phụ nữ có xu hướng cảm nhận tác động (hoặc sự thiếu vắng) của đặc quyền nhan sắc một cách sâu sắc hơn (phải đẹp mới có quyền), vì phụ nữ thường bị vật thể hóa hơn và nắm giữ ít quyền lực xã hội hơn so với nam giới. Hơn nữa, nghiên cứu đã chứng minh rằng phụ nữ dễ bị đánh giá qua sự hấp dẫn ngoại hình và các đặc điểm thể chất hơn nam giới, với sự nhấn mạnh vào ngoại hình này gắn liền với thái độ thù địch đối với phụ nữ và các hành vi phân biệt giới tính. Các đặc điểm mang lại đặc quyền nhan sắc là khác nhau trên khắp thế giới và theo thời gian. 

Một số đặc điểm thường được coi là đáng mơ ước ở phụ nữ là khuôn mặt đối xứng, kích thước ngực lớn, đôi môi đầy đặn và tỷ lệ eo-hông lý tưởng. Một số đặc điểm chung thường được coi là đáng mơ ước ở nam giới là chiều cao, sự dị hình khuôn mặt nam tính, sức mạnh thân trên và bờ vai rộng. Từ góc độ xã hội, nội dung tự tin vào cơ thể (body positivity) trên mạng xã hội đã được chứng minh là ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe tâm thần của người dùng và giảm thiểu các định kiến về đặc quyền nhan sắc. Một nhóm nghiên cứu nhỏ hơn cũng cho thấy rằng đặc quyền nhan sắc có thể tác động tiêu cực đến những người hấp dẫn, với xu hướng cao hơn cho rằng những cá nhân hấp dẫn là những người tự phụ, bất chấp các đánh giá tích cực khác. Ngoài ra, Hamermesh (2011) cho rằng đặc quyền nhan sắc là một dạng năng suất xã hội, trong đó các đặc quyền được gán cho những người hấp dẫn nên được xem xét theo cùng một cách như các đặc điểm vốn có khác như trí thông minh, sức mạnh thể chất hoặc năng khiếu âm nhạc.

Chú thích

Tham khảo
 DeFrancisco, V.P., Palczewski, C.H. & McGeough, D.D. (2014). Gender in Communication: A critical introduction. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, Inc.
 Van Amsterdam, N. (2013). Big fat inequalities, thin privilege: An intersectional perspective on 'body size'. European Journal of Woman's Studies. May 2013 (20) 155–169. doi:10.1177/1350506812456461.
"Weight Bias & Stigma." UConn Rudd Center for Food Policy and Health, 17 July 2023, uconnruddcenter.org/. 
Đặc quyền