Địa lý Cộng hòa Congo

Địa lý Cộng hòa Congo (hay còn gọi là Congo-Brazzaville) đặc trưng bởi vị trí nằm ngay trên đường Xích đạo, án ngữ ở khu vực phía tây của vùng Trung Phi. Đất nước này có một cửa ngõ nhỏ mở ra Đại Tây Dương với một số hải cảng quan trọng. 

Cộng hòa Congo trải rộng trên một diện tích bề mặt là 342.000 km², trong đó phần đất liền chiếm khoảng 341.500 km² và diện tích mặt nước tự nhiên là 500 km². Quốc gia này cũng tuyên bố chủ quyền đối với vùng lãnh hải rộng 200 hải lý (370 km) tính từ bờ biển.

Thủ đô của Cộng hòa Congo là Brazzaville, tọa lạc ngay trên bờ tây của dòng sông Congo. Điều đặc biệt là thành phố này nằm đối diện trực tiếp với Kinshasa, thủ đô của nước láng giềng Cộng hòa Dân chủ Congo, ngăn cách nhau chỉ bởi dòng sông. Với quy mô dân số vùng đô thị lên tới khoảng 1,5 triệu người, Brazzaville vượt trội hoàn toàn so với phần còn lại, có dân số đông gần gấp đôi so với Pointe-Noire (thành phố lớn thứ hai đất nước với 663.400 dân theo cuộc điều tra năm 2005). Khoảng 70% tổng dân số cả nước tập trung sinh sống tại Brazzaville, Pointe-Noire hoặc dọc theo tuyến đường sắt huyết mạch nối liền hai thành phố này.

Diện tích và biên giới 
Về quy mô lãnh thổ, Cộng hòa Congo đứng thứ 64 trên thế giới. Diện tích của quốc gia này lớn hơn một chút so với đất nước Đức, và gần gấp đôi diện tích bang Florida của Hoa Kỳ.

Quốc gia này có tổng chiều dài đường biên giới trên bộ lên tới 5.008 km, chia sẻ với 5 khu vực láng giềng. Các đoạn ranh giới bao gồm:
 Gabon: 2.567 km (dài nhất, bao bọc toàn bộ mạn tây)
 Cộng hòa Dân chủ Congo: 1.229 km (ở phía đông và nam, phần lớn dọc theo sông Congo)
 Cameroon: 494 km (ở phía tây bắc)
 Cộng hòa Trung Phi: 487 km (ở phía bắc)
 Cabinda (Lãnh thổ tách rời của Angola): 231 km (ở phía cực nam)

Ngoài ra, Cộng hòa Congo sở hữu một dải bờ biển khiêm tốn dài 169 km, mở ra Đại Tây Dương.

Đặc điểm địa lý tự nhiên 

Nằm vắt ngang qua đường Xích đạo, lãnh thổ đất nước trải dài từ vĩ độ 4° Bắc xuống 5° Nam, và kinh độ từ 11° Đông đến 19° Đông. 

Bức tranh địa hình của Cộng hòa Congo chứng kiến sự thay đổi đáng kể từ tây sang đông. Bắt đầu từ dải đồng bằng duyên hải bằng phẳng sát Đại Tây Dương ở mạn tây, địa hình dần nâng lên thành các dãy núi, đồi và sau đó là các cao nguyên cùng thung lũng sông sâu thẳm lan tỏa vào sâu trong lục địa. 

Thảm thực vật bị thống trị tuyệt đối bởi những cánh rừng mưa nhiệt đới bạt ngàn, bao phủ tới 70% diện tích quốc gia. Các điểm nhấn địa hình nổi bật nhất phải kể đến Dãy núi Mayombe chạy dọc gần bờ biển và Thung lũng Niari màu mỡ. Đỉnh cao nhất của cả nước là Núi Nabemba, vươn tới độ cao xấp xỉ 1.020 mét so với mực nước biển, tọa lạc tại Vùng Sangha hẻo lánh.

Môi trường và sinh thái 
Hệ sinh thái tự nhiên của nước này là một bức khảm đa dạng gồm đồng bằng ven biển, vùng đồi núi, cao nguyên và những thung lũng màu mỡ. 

Mạng lưới thủy văn được định hình bởi hai dòng chảy huyết mạch: sông Congo đồ sộ làm ranh giới tự nhiên khổng lồ với CHDC Congo, và sông Kouilou-Niari đóng vai trò quan trọng ở phần lãnh thổ phía tây. Vào năm 2014, một đoàn thám hiểm xuất phát từ ngôi làng Itanga đã phát hiện ra một vùng đầm lầy than bùn khổng lồ có kích thước "bằng cả nước Anh", trải rộng vắt qua biên giới sang cả lãnh thổ CHDC Congo.

Tổ chức UNESCO đã công nhận hai khu dự trữ sinh quyển thế giới tại quốc gia này nhằm bảo vệ sự đa dạng sinh học quý giá: Khu dự trữ Odzala (được công nhận năm 1977) và Khu dự trữ Dimonika (được công nhận năm 1988).

Khí hậu 
Là một quốc gia nằm trọn trong vòng đai xích đạo, Cộng hòa Congo sở hữu đặc trưng của khí hậu nhiệt đới. Đất nước trải qua hai mùa rõ rệt: một mùa mưa (từ tháng 3 đến tháng 6) và mùa khô chiếm phần thời gian còn lại trong năm. Nhiệt độ và độ ẩm luôn duy trì ở mức rất cao, một đặc tính tiêu biểu của các vùng đất nhiệt đới. Do lượng mưa lớn dồn dập, các hệ thống sông ngòi tại nước này thường xuyên gặp phải tình trạng lũ lụt ngập tràn theo mùa.

Biểu đồ khí hậu các thành phố tiêu biểu

Tài nguyên thiên nhiên và khai thác đất 
Mẹ tự nhiên ban tặng cho Cộng hòa Congo một kho tàng tài nguyên phong phú bao gồm dầu mỏ, gỗ quý, kali cacbonat, chì, kẽm, uranium, đồng, phosphat, vàng, magie, khí tự nhiên và tiềm năng thủy năng to lớn. 

Tuy nhiên, phần lớn diện tích lại là rừng rậm. Theo ước tính vào năm 2012, chỉ có 1,55% diện tích đất đai có thể canh tác nông nghiệp, và vỏn vẹn 0,20% được dùng để trồng cây lâu năm. Hệ thống thủy lợi nhân tạo chỉ phục vụ cho khoảng 20 km² diện tích đất (ước tính năm 2003).

Các vấn đề môi trường 
Đất nước này đang phải đối mặt với nhiều thách thức nhức nhối về mặt sinh thái. Tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng do khí thải từ các phương tiện giao thông cũ kỹ. Nguồn nước bị ô nhiễm nặng nề do việc xả thẳng nước thải thô chưa qua xử lý ra môi trường, dẫn đến hệ quả là nguồn nước máy sinh hoạt thường không đạt tiêu chuẩn an toàn để uống. Cùng với đó là vấn nạn phá rừng đang đe dọa trực tiếp đến diện tích rừng nguyên sinh quý giá.

Trên bình diện quốc tế, Cộng hòa Congo là thành viên ký kết các công ước môi trường về Đa dạng sinh học, Biến đổi khí hậu, Chống sa mạc hóa, Bảo vệ loài nguy cấp, Bảo vệ tầng Ozone, Hiệp định Gỗ Nhiệt đới 83 và 94, cùng Công ước Bảo vệ Đất ngập nước. Nước này cũng đã ký nhưng chưa phê chuẩn Công ước Luật Biển.

Độ che phủ rừng và biến động 
Theo dữ liệu phân tích hình ảnh vệ tinh Landsat từ Tổ chức Global Forest Watch, mức độ che phủ cây xanh ở Cộng hòa Congo đang phải chịu tổn thất liên tục.

Tính từ năm 2001 đến năm 2024, quốc gia này đã mất đi tổng cộng 1.150.323 hecta (11.503,23 km²) diện tích lớp phủ cây xanh (tương đương sự bốc hơi của khoảng 4,4% diện tích rừng được ghi nhận vào năm cơ sở 2000). Đối với các khu vực có mật độ tàn che trên 30%, quy mô rừng vào năm 2000 ước đạt 26.388.421 ha (263.884,21 km²).

Giám sát và các cấp độ tham chiếu REDD+ 
Dưới khuôn khổ chương trình **REDD+** của UNFCCC, Cộng hòa Congo đã đệ trình các Cấp độ phát thải tham chiếu rừng quốc gia (FREL). Trên nền tảng REDD+ Web Platform, cả hai gói hồ sơ năm 2016 và 2024 của nước này đều đã được đánh giá mức tham chiếu. 

Chỉ số FREL đầu tiên (đánh giá kỹ thuật năm 2017) đo lường các hoạt động "giảm phát thải từ mất rừng" và "suy thoái rừng", dựa trên dữ liệu lịch sử giai đoạn 2000–2012. Mức này được ấn định ở ngưỡng 35.475.652 tấn CO2 tương đương/năm cho giai đoạn 2015–2020. Hệ thống đo lường này bao gồm sinh khối và gỗ chết (đối với nạn phá rừng), sinh khối (đối với suy thoái rừng), và chỉ tính riêng lượng phát thải khí CO2.

Một chỉ số FREL cập nhật hơn đã được đệ trình vào năm 2024 và hoàn tất đánh giá vào năm 2025. Báo cáo này sử dụng giai đoạn tham chiếu gần hơn (2017–2021) và thiết lập mức chuẩn mới là 31.656.549 tấn CO2 tương đương/năm. Đáng chú ý, báo cáo này đã mở rộng phạm vi đo lường, bổ sung thêm yếu tố carbon hữu cơ trong đất (đối với phá rừng) và các loại khí nhà kính phi CO2 như CH4 và N2O phát sinh từ các vụ cháy rừng.

Các điểm cực địa lý 
Dưới đây là các vị trí vươn xa nhất về 4 hướng địa lý trên bản đồ Cộng hòa Congo:
 Cực Bắc: Mũi đất không tên trên biên giới với Cộng hòa Trung Phi, nằm ngay phía tây nam thị trấn Madoukou (CH Trung Phi), thuộc Vùng Likouala.
 Cực Đông: Cực điểm Motenge-Bom, nằm sát ranh giới với CHDC Congo, thuộc Vùng Likouala.
 Cực Nam: Mũi đất không tên nằm gần vị trí nơi đường biên giới giữa Congo và Cabinda (Angola) chạm ra mép Đại Tây Dương, thuộc Vùng Kouilou.
 Cực Tây: Điểm giao cắt nơi đường biên giới với Gabon gặp biển Đại Tây Dương, thuộc Vùng Kouilou.

Xem thêm 
 Danh sách quốc gia theo điểm cực trị
 Địa lý Châu Phi

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Địa lý tự nhiên Châu Phi