Tùy Đường lưỡng triều chí truyện

Tùy Đường lưỡng triều chí truyện (chữ Hán: 隋唐兩朝志傳), còn có tên gọi khác là Tùy Đường chí truyện thông tục diễn nghĩa (隋唐志傳通俗演義), là bộ tiểu thuyết chương hồi viết bằng bạch thoại lấy bối cảnh thời Tùy, Đường do La Quán Trung biên soạn vào khoảng cuối thời Nguyên đầu thời Minh. Sách gồm 12 quyển, 122 hồi cộng thêm 1 hồi nữa, nguyên tác đề tên "Đông Nguyên Quán Trung La Bản soạn, Tây Thục Thăng Am Dương Thận phê bình". Bản in hiện còn lưu giữ được là bản in của Cung Thiệu Sơn tại Cô Tô năm Vạn Lịch thứ 47 (1619) đời Minh.

Nội dung
Tùy Đường lưỡng triều chí truyện kể về các sự kiện từ cuối thời Tùy cho đến hết thời Đường (cụ thể là đến năm Càn Phù thứ 5 đời Đường Hy Tông), trải dài tổng cộng 259 năm lịch sử. Tuy nhiên, cuốn sách dành tới 91 hồi đầu để miêu tả chi tiết hơn 20 năm lịch sử giai đoạn "Tùy suy Đường thịnh" (cuối Tùy đầu Đường), và chỉ dùng phần dung lượng còn lại để giới thiệu sơ lược về hơn 200 năm lịch sử sau thời Trinh Quán. Nội dung chính xoay quanh sự hội tụ của các anh hùng hào kiệt tại Núi Ngõa Cương làm trung tâm, phơi bày sự hoang dâm vô đạo của Tùy Dạng Đế đã gây ra nỗi khổ cực sâu sắc cho nhân dân, dẫn đến việc bùng nổ các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình của "mười tám lộ phản vương, sáu mươi tư lộ yên trần" trên khắp cả nước.

Mục lục
Tùy Đường lưỡng triều chí truyện gồm 123 hồi như sau:

 Hồi 1: Xây cung điện, cắt lụa làm hoa 
 Hồi 2: Tùy Dạng Đế du ngoạn Giang Đô
 Hồi 3: Đậu Kiến Đức xuất quân giết Quách Huyến
 Hồi 4: Dương Nghĩa Thần quét sạch Hà Bắc
 Hồi 5: Dương Huyền Cảm dấy binh Lê Dương 
 Hồi 6: Trại Ngõa Cương quần hùng tụ nghĩa
 Hồi 7: Địch Nhượng, Lý Mật chiếm Lạc Thương
 Hồi 8: Lý Mật đưa hịch kể tội bạo quân
 Hồi 9: Văn Tĩnh, Thế Dân bàn định đại sự
 Hồi 10: Thế Dân thuyết phục Lý Uyên dấy binh
 Hồi 11: Lý Uyên sai sứ sang Đột Quyết
 Hồi 12: Quân Đường đại phá Tống Lão Sinh
 Hồi 13: Lý Uyên hợp binh vây Trường An
 Hồi 14: Lý Uyên phụng mệnh lập Đại Vương
 Hồi 15: Khuất Đột Thông bắn con tại Đồng Quan
 Hồi 16: Vương Thế Sung cứu viện Đông Đô
 Hồi 17: Thành Hàm Gia, Tần Quỳnh chiến Khâu Thụy
 Hồi 18: Lý Mật lập mưu giết Địch Nhượng
 Hồi 19: Vũ Cập thí chúa tại Giang Đô
 Hồi 20: Vũ Cập đầu độc giết Thiếu Đế
 Hồi 21: Lý Uyên thụ thiền đăng ngôi hoàng đế
 Hồi 22: Đậu Kiến Đức tự lập làm Hạ Đế
 Hồi 23: Lăng Kính Nghĩa thuyết phục Dương Nghĩa Thần
 Hồi 24: Thành Ký Châu, Khúc Lăng hàng Hạ
 Hồi 25: Lưu Hắc Thát dùng mưu lừa Phạm Nguyện
 Hồi 26: Vũ Cập chiêu mộ các bậc hào kiệt
 Hồi 27: Phạm Nguyện đại chiến Vũ Thừa Cơ
 Hồi 28: Thành Liêu Châu, lửa ngầm thiêu kho tàng
 Hồi 29: Nghĩa Thần dùng kế phá Dương Sĩ Lãm
 Hồi 30: Dương Nghĩa Thần để thư nơi giường ngủ
 Hồi 31: Tần Vương đi săn núi Bắc Máng
 Hồi 32: Tần Vương bị bắt giam ngục tối
 Hồi 33: Từ Thế Tích thả trộm Tần Vương
 Hồi 34: Vương Thế Sung mượn lương bội đức
 Hồi 35: Tần Thúc Bảo đại chiến Lạc Dương
 Hồi 36: Ngụy Trưng bốn ngựa tự tìm về Đường
 Hồi 37: Ân Khai Sơn một mình đấu bốn tướng
 Hồi 38: Tần Vương dùng mười kế hạ nhục Lý Mật
 Hồi 39: Lưu Vũ Chu định Định Dương xưng đế
 Hồi 40: Tống Kim Cương vì nghĩa thả Trương Đáp
 Hồi 41: Nguyên Cát tháo chạy về Trường An
 Hồi 42: Tại Thạch Châu, quân Đường bại Sùng Mậu
 Hồi 43: Nhà Đường giết quan Dân bộ Lưu Văn Tĩnh
 Hồi 44: Phế Việt Vương, Thế Sung đoạt ngôi Tùy
 Hồi 45: Lý Thế Tích quay lại hàng Đại Đường
 Hồi 46: Tô Thế Trường kết thân cùng Chu Sán
 Hồi 47: Thế Tích vân du tìm Thúc Bảo
 Hồi 48: Tần Thúc Bảo bỏ Trịnh theo Đường
 Hồi 49: Thúc Bảo bôi bẩn hình vẽ Kính Đức
 Hồi 50: Quách Hiếu Cách bày mưu lui giặc Bắc
 Hồi 51: Thế Tích đại phá Vương Hành Bản
 Hồi 52: Tại quan Bách Bích, Đường - Lưu đại chiến
 Hồi 53: Sông Mỹ Lương, Tần Vương ba lần nhảy vực
 Hồi 54: Kính Đức đổi ba roi lấy hai giản
 Hồi 55: Thế Tích dùng mưu lấy quan Bách Bích
 Hồi 56: Quân Đường đốt lương thảo tại Giới Hưu
 Hồi 57: Kim Cương bại tẩu sang Bắc Đột Quyết
 Hồi 58: Thành Hưu Thành, Kính Đức trá hàng Đường
 Hồi 59: Lưu Thế Nhượng mưu giết Vũ Chu
 Hồi 60: Kính Đức dâng Giới Hưu hàng nhà Đường
 Hồi 61: Đơn Hùng Tín cắt áo đoạn tuyệt thâm giao
 Hồi 62: Uất Trì Cung cứu chúa tại rừng Tùng
 Hồi 63: Lý Thế Dân dấy binh phạt Trịnh
 Hồi 64: Đậu Kiến Đức xuất quân cứu Trịnh
 Hồi 65: Đậu Kiến Đức đại chiến quân Đường
 Hồi 66: Kiến Đức bại trận chạy đến cốc Ngưu Khẩu
 Hồi 67: Sở Chu Sán say rượu nấu thịt Đoàn Xác
 Hồi 68: Uất Trì Cung nổi giận đánh yêu phụ
 Hồi 69: Lý Tần Vương bình định Đông Đô
 Hồi 70: Hiếu Cung, Lý Tĩnh phá Tiêu Tiển
 Hồi 71: Lưu Hắc Thát phản Đường báo thù
 Hồi 72: Hắc Thát bắn tên giết La Sĩ Tín
 Hồi 73: Thành Phì Hương, quân Đường đại chiến
 Hồi 74: Kiến Thành bình định phủ Hà Đông
 Hồi 75: Tần Vương mưu chiếm thành Lạc Dương
 Hồi 76: Tần Vương hạ thủ, huynh đệ tương tàn
 Hồi 77: Thái Tông thay cha lên ngôi hoàng đế
 Hồi 78: Lý Tĩnh phá Đột Quyết tại núi Âm Sơn
 Hồi 79: Cửa Huyền Vũ múa khúc Thất Đức
 Hồi 80: Thái Tông phế Thái tử Thừa Càn
 Hồi 81: Tiết Diên Đà nạp sính lễ rồi tuyệt hôn
 Hồi 82: Tần Quỳnh ngậm máu phun Kính Đức
 Hồi 83: Thái Tông tại giáo trường chọn tiên phong
 Hồi 84: Tiết Nhân Quý hàng phục Hỏa Long
 Hồi 85: Đường Thái Tông vượt biển chinh Liêu
 Hồi 86: Tiết Nhân Quý năm mũi tên lấy Lâm Du
 Hồi 87: Núi Ma Thiên, ba anh hùng bị sát hại
 Hồi 88: Lý Thế Tích cúng tế núi Bạch Ngọc
 Hồi 89: Thành Bạch Nham, áo đỏ chiến áo trắng
 Hồi 90: Tiết Nhân Quý bắn rụng phi đao
 Hồi 91: Vua Cao Ly khiêng quan tài ra hàng
 Hồi 92: Chử Toại Lương dập đầu đến chảy máu
 Hồi 93: Võ Thị sát hại Vương Hậu, Tiêu Phi
 Hồi 94: Tiết Nhân Quý ba mũi tên định Thiên Sơn
 Hồi 95: Phế Trung Tông, Võ Hậu chuyên quyền
 Hồi 96: Lý Kính Nghiệp dấy binh phò Đường
 Hồi 97: Lý Hiếu Dật bại trận trước Kính Nghiệp
 Hồi 98: Lâu Sư Đức nhẫn nhục chịu nhổ vào mặt
 Hồi 99: Nghìn quân xông tới chém Lý Đa Sỏa
 Hồi 100: Diệt Vi Hậu, Duệ Tông đăng cơ
 Hồi 101: Lý Thái Bạch chắp bút quét sạch thư phiên
 Hồi 102: Đèo Hoa Nhâm, Lý Bạch cưỡi lừa ngược
 Hồi 103: An Lộc Sơn làm phản tại Phạm Dương
 Hồi 104: Lộc Sơn dùng kế vây khốn Nhan Cảo Khanh
 Hồi 105: Huyện lệnh Chân Nguyên - Trương Tuần dấy binh
 Hồi 106: Trương Tuần dùng người rơm mượn tên
 Hồi 107: Kha Thư Hàn chiến giặc tại Linh Bảo
 Hồi 108: Bến Mã Nguy, họ Dương đền tội
 Hồi 109: Trương, Hứa hiệp lực giữ thành Thư Dương
 Hồi 110: Thành Thư Dương, Trương, Hứa tuẫn tiết
 Hồi 111: Lạc Duyệt hạ sát nghịch tặc Sử Tư Minh
 Hồi 112: Quách Tử Nghi đại phá Thổ Phồn
 Hồi 113: Thổ Phồn, Hồi Hột liên quân nhập khấu
 Hồi 114: Quách Tử Nghi quyền trọng thiên hạ
 Hồi 115: Đoàn Tú Thực dùng hốt đánh Chu Thử
 Hồi 116: Lý Thăng chém giặc thu phục kinh thành
 Hồi 117: Lý Hy Liệt sát hại Nhan Chân Khanh
 Hồi 118: Trần Tiên Kỳ đánh thuốc độc giết Hy Liệt
 Hồi 119: Lý Tố đêm tuyết hạ Thái Châu
 Hồi 120: Hàn Văn Công dâng biểu phản đối xương Phật
 Hồi 121: Hàn Văn Công gặp tuyết cản tại Lam Quan
 Hồi 122: Liễu Công Quyền dùng phép bút can gián vua
 Hồi 123: Vương Tiên Chi đại loạn vùng Kinh Nam

Sáng tác
Về phương thức sáng tác, cuốn tiểu thuyết này mô phỏng theo Tam quốc diễn nghĩa nhưng thành tựu đạt được thì kém xa. Chỉ có một vài chương hồi viết tương đối sinh động, còn lại toàn thư hành văn bằng phẳng, thô lậu, không có gì đặc sắc. Tuy nhiên, Tùy Đường chí truyện và bộ hậu truyện của nó là Tàn Đường Ngũ Đại sử diễn nghĩa lại lưu truyền rất rộng rãi trong dân gian, có ảnh hưởng nhất định đến sáng tác tiểu thuyết và sân khấu kịch sau này.

La Quán Trung là người biên soạn Tùy Đường chí truyện. Đến giữa thời Minh, Lâm Hãn đã tiến hành chỉnh sửa. Bản gốc của La Quán Trung hiện không còn tìm thấy. Đến năm Khang Hi thứ 14 thời Thanh (1675), Chử Nhân Hoạch người Trường Châu có bản cải biên, đổi tên thành Tùy Đường diễn nghĩa. Trong lời tựa có nói: "Tùy Đường chí bắt đầu từ họ La, đến họ Lâm thì tập hợp lại mà làm, và có thể nói là làm tốt, song chuyện bắt đầu từ Tùy cung cắt dải lụa thì đoạn trước đó sơ lược thiếu sót quá, sau có bổ sung thêm một, hai chuyện cuối đời Đường thì lại thành ra linh tinh không dính gì với nhau, rồi người xem còn có ý kiến, chỉ nêu ra như vậy thì toàn bộ cuốn sách cũng biết được".

Đặc điểm 

Tùy Đường lưỡng triều chí truyện gồm 12 quyển, 122 hồi (bổ sung thêm 1 hồi). Sau hồi 89, tác giả chèn thêm một hồi 89 khác mang tên "Tiết Nhân Quý tiễn xạ phi đao". Cuốn sách này viết từ cuối đời Tùy đến thời Đường Hy Tông. 91 hồi đầu viết về lịch sử Tùy vong Đường hưng, hơn 20 hồi sau tóm lược hơn 200 năm lịch sử sau thời Trinh Quán; bố cục theo kiểu "đầu voi đuôi chuột", viết lách rất cẩu thả. Đây là đặc điểm chung của nhiều bộ diễn nghĩa. Các tác giả thường tập trung cực kỳ chi tiết vào giai đoạn thay đổi triều đại vốn nhiều anh hùng, biến cố và viết rất lướt ở giai đoạn thái bình thịnh trị sau đó. 

Thực tế, những sự tích về các anh hùng nổi dậy thời Tùy Đường từ lâu đã được nghệ nhân dân gian ưa chuộng. Ngay từ cuối thời Tống, trong cuốn Mộng lương lục của Ngô Tự Mục đã ghi chép về nghề "Giảng sử": "Người giảng sử là nói về sự hưng vong chiến đấu trong Thông giám, Hán, Đường và lịch sử các triều đại". Đến thời Minh, tiểu thuyết diễn nghĩa hưng thịnh, lần lượt xuất hiện các bộ: Tùy Đường lưỡng triều chí truyện của La Quán Trung, Đường thư chí truyện thông tục diễn nghĩa của Hùng Đại Mộc, Tùy sử di văn của Viên Vu Lệnh, Đại Đường Tần vương từ thoại của Chử Thánh Lân và cuối cùng là Tùy Đường diễn nghĩa của Chử Nhân Hoạch thời Khang Hi.

Dòng tác phẩm này đa phần dựa trên chính sử, bổ sung thêm các tạp thuyết thời Đường Tống để tạo thành một hệ thống. Riêng bộ Thuyết Đường diễn nghĩa toàn truyện (Thuyết Đường và Thuyết Đường hậu truyện) thì hấp thụ rộng rãi các truyền thuyết dân gian, không câu nệ sử thực nên mang đậm màu sắc văn học dân gian. Giá trị lịch sử và khảo chứng: Thông qua việc khảo chứng niên đại giữa Tùy Đường chí truyện và Đường thư chí truyện, có thể xác nhận sự tồn tại của "Bản gốc họ La", từ đó cung cấp bằng chứng đanh thép cho thuyết cho rằng bộ sách được hoàn thành từ thời Chính Đức. Trước khi được khắc in chính thức vào đời Chính Đức, Gia Tĩnh, tác phẩm này từng lưu truyền dưới dạng "bản chép tay". Sự tồn tại của loại hình "tiểu thuyết chép tay" này cho thấy giai đoạn đầu thời Minh không phải là "thời kỳ trắng" trong sáng tác tiểu thuyết dài tập, mà thực chất là giai đoạn chuẩn bị quan trọng, tạo điều kiện cho sự phồn vinh của tiểu thuyết giai đoạn giữa và cuối đời Minh.

Chú thích

Tham khảo

Tiểu thuyết thời Minh
Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc
Tác phẩm lấy bối cảnh nhà Tùy
Tác phẩm lấy bối cảnh nhà Đường
Tiểu thuyết lấy bối cảnh nhà Tùy
Tiểu thuyết lấy bối cảnh nhà Đường