Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam

Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (TCCNQP), cũng được biết đến dưới tên thương mại tiếng Anh là Vietnam Defence Industry (VDI; ), là cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam thành lập vào ngày 15 tháng 9 năm 1945 có chức năng phát triển, tổ chức, quản lý các cơ sở CNQP nòng cốt, bao gồm các viện nghiên cứu thiết kế, công nghệ vũ khí, các nhà máy, tổng công ty, các liên hiệp xí nghiệp sản xuất, chế tạo vũ khí, trang bị và các phương tiện kỹ thuật quân sự, đảm bảo cho Quân đội nhân dân Việt Nam chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Lịch sử hình thành
Ngày 15 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh thành lập Phòng Quân giới do ông Nguyễn Ngọc Xuân làm trưởng phòng, trực thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam. Đây là cơ quan điều hành cao nhất của ngành Quân giới Việt Nam lúc bấy giờ, với hai nhiệm vụ: Thu thập, mua sắm vũ khí và tổ chức sản xuất vũ khí để trang bị cho quân đội.. Tổ chức gồm các bộ phận: Sưu tầm, mua sắm, phân phối vũ khí; lập các bản vẽ kỹ thuật vũ khí; văn phòng. Trong thư gửi đồng bào toàn quốc nhân “Tuần lễ Vàng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “…việc cần kíp và quan trọng nhất của chúng ta lúc này là việc quốc phòng”. Hưởng ứng lời kêu gọi, đông đảo các tầng lớp nhân dân và công nhân đã tự nguyện đóng góp sức người, sức của để xây dựng các cơ sở chế tạo vũ khí phục vụ cách mạng. Ngày 25/9/1945, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã ủy quyền cho đồng chí Nguyễn Ngọc Xuân “có toàn quyền trưng thu các xưởng và tất cả vật liệu cần thiết cho kỹ nghệ binh khí nhằm củng cố quốc phòng”. Từ đó, hàng loạt tổ sửa chữa, chế tạo vũ khí và các binh công xưởng đã nhanh chóng được hình thành ở nhiều tỉnh, nhiều khu vực trên cả nước.

Tháng 3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ban hành Sắc lệnh tái tổ chức Bộ Quốc phòng, theo đó Phòng Quân giới được nâng cấp thành Cục Chế tạo Quân giới nhằm thống nhất bộ máy và tăng cường công tác nghiên cứu, sản xuất, sửa chữa vũ khí, trực thuộc Bộ Tổng tư lệnh Quân đội quốc gia Việt Nam. Phụ trách chung là ông Vũ Anh (Chế tạo Cục trưởng theo Sắc lệnh 35/SL ngày 25/3/1946). Đồng thời ở các khu chuẩn bị thành lập các ty, khoa hoặc phòng quân giới để trực tiếp chỉ đạo các xưởng sửa chữa sản xuất vũ khí cho các đơn vị trong khu.

Ngày 4 tháng 2 năm 1947, Chế tạo Quân giới cục đổi tên thành Cục Quân giới do kỹ sư vũ khí nổi tiếng, sau này là Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa làm Cục trưởng. Cơ quan cục kiện toàn thành 3 nha và một phòng.
 Nha Nghiên cứu kỹ thuật (có một xưởng sản xuất mẫu) do ông Trần Đại Nghĩa cục trương kiêm giám đốc, ông Hoàng Văn Tiệm phó giám đốc. Nhiệm vụ: nghiên cứu, thiết kế, chế thử các loại vũ khí mới theo yêu cầu chiến đấu. Nghiên cứu nâng cao chất lượng, hiệu quả các vũ khí sản xuất, nghiên cứu các vật liệu thay thế.
 Nha Giám đốc binh công xưởng do ông Nguyễn Duy Thái làm giám đốc. Nhiệm vụ: Chỉ đạo kế hoạch và kỹ thuật sản xuất của các binh công xưởng, các ty quân giới
 Nha Mậu dịch do ông Nguyễn Ngọc Xuân phó cục trưởng kiêm giám đốc, ông Nguyễn Quang phó giám đốc. Nhiệm vụ tìm nguồn vật tư và tổ chức thu mua máy móc, nguyên vật liệu cần thiết cho sản xuất quân giới.
 Phòng Văn thư do ông Vũ Văn Đôn phụ trách. Nhiệm vụ quản lý hành chính, kế toán tài vụ và vận tải.
 Ngày 11 tháng 7 năm 1950, Cục Quân giới trực thuộc Tổng cục Cung cấp, Bộ Tổng Tư lệnh quân đội quốc gia và dân quân Việt Nam.

Ngày 4 tháng 11 năm 1958, Bộ trưởng Quốc phòng ra Nghị định số 262/NĐA sáp nhập hai Cục Quân giới và Cục Quân khí, tổ chức thành Cục Quân giới trực thuộc Tổng cục Hậu cần. Ông Nguyễn Văn Nam làm Cục trưởng. Ngày 29 tháng 1 năm 1966, Bộ Quốc phòng ra quyết định số 128/QĐQP tách Cục Quân giới thành 2 cục Quân khí và Quân giới.

Ngày 10 tháng 9 năm 1974, Thực hiện Nghị quyết của Quân ủy Trung ương (số 39/QUTW ngày 5 tháng 4), Hội đồng Bộ trưởng ra Nghị định (số 221/CP) thành lập Tổng cục Kỹ thuật thuộc Bộ Quốc phòng. Ngành Quân giới được tổ chức thành các cục: Cục Quản lý kỹ thuật - sản xuất, Cục Quản lý xí nghiệp và các nhà máy, xí nghiệp chế tạo vũ khí - khí tài - đạn dược trực thuộc Tổng cục Kỹ thuật Bộ Quốc phòng.

Ngày 5 tháng 4 năm 1976, Tổng cục Xây dựng Kinh tế được thành lập theo Nghị định 59/CP của Chính phủ. Cuối năm 1979 được thu hẹp dần và đến cuối những năm 1980 thì được giải thể. Ngày 7 tháng 11 năm 1985 Tổng cục Kinh tế được thành lập theo Nghị định số 260/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ).

Ngày 3 tháng 3 năm 1989, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng được thành lập với tên gọi Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng và Kinh tế trên cơ sở Tổng cục Kinh tế và một số cơ quan, đơn vị trực thuộc Tổng cục Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng Việt Nam - cơ quan quản lý các nhà máy, xí nghiệp công nghiệp quốc phòng.

Ngày 24 tháng 12 năm 1998, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 249/1998/QĐ-TTg thành lập và thay đổi một số tổ chức trực thuộc Bộ Quốc phòng. Trong đó có nội dung: "Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng và Kinh tế thôi nhiệm vụ giúp Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về kinh tế, động viên công nghiệp và đổi tên thành Tổng cục Công nghiệp quốc phòng".

Từ tháng 7 năm 2000, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng Việt Nam được tổ chức lại và mang tên gọi hiện nay khi Bộ Quốc phòng tách hai chức năng quản lý công nghiệp quốc phòng - giao cho Tổng cục và chức năng quản lý Quân đội làm kinh tế (quản lý các doanh nghiệp quân đội) giao cho Cục Kinh tế, Bộ Quốc phòng.

Theo Pháp lệnh Công nghiệp quốc phòng đã được Ủy ban Thường vụ QH khóa XII thông qua ngày 26-1 thì Cơ sở công nghiệp quốc phòng bao gồm: Cơ sở nghiên cứu, sản xuất, sửa chữa lớn, cải tiến, hiện đại hoá vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự, vật tư kỹ thuật được Nhà nước đầu tư phục vụ quốc phòng, an ninh, làm nòng cốt xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng (cơ sở công nghiệp quốc phòng nòng cốt) do Bộ Quốc phòng trực tiếp quản lý. Cơ sở sản xuất công nghiệp được Nhà nước đầu tư xây dựng năng lực sản xuất phục vụ quốc phòng theo quy định của pháp luật động viên công nghiệp (cơ sở công nghiệp động viên) do Bộ Công thương quản lý.

Theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Đại tướng Phùng Quang Thanh ngày 18/12/2007, tại phiên họp thứ 3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội "...Sau năm 2012 công nghiệp quốc phòng cần hội nhập với công nghiệp quốc gia và do Chính phủ quản lý, Bộ Quốc phòng chỉ quản lý các cơ sở công nghiệp quốc phòng nòng cốt..."

Lãnh đạo hiện nay 

 Chủ nhiệm, Phó Bí thư Đảng ủy: Trung tướng Hồ Quang Tuấn
 Chính ủy, Bí thư Đảng ủyː Trung tướng Đinh Quốc Hùng 
 Phó Chủ nhiệm kiêm Tham mưu trưởngː Thiếu tướng Phạm Thanh Khiết
 Phó Chủ nhiệmː Thiếu tướng Dương Văn Yên
 Phó Chủ nhiệmː Thiếu tướng Lê Quang Tuyến
 Phó Chủ nhiệm: Thiếu tướng Phan Thị Hoài Vân
 Phó Chính ủyː Thiếu tướng Nguyễn Đức Tăng

Tổ chức Đảng bộ Tổng cục 
Từ năm 2006 thực hiện chế độ Chính ủy, Chính trị viên trong Quân đội. Tổ chức Đảng bộ trong Tổng cục CNQP theo phân cấp như sau:
 Đảng bộ Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng là cao nhất.
 Đảng bộ Bộ Tham mưu, Cục Chính trị, Cục Hậu cần, Cục Quản lý công nghệ, các Viện nghiên cứu, Tổng Công ty (tương đương cấp Sư đoàn)
 Đảng bộ các đơn vị cơ sở trực thuộc các Cục, Tổng công ty (tương đương cấp Lữ đoàn và Trung đoàn)
 Chi bộ các cơ quan đơn vị trực thuộc các đơn vị cơ sở (tương đương cấp Đại đội)

Tổ chức chính quyền

Thành tích 
Huân chương Hồ Chí Minh (2010)

Chủ nhiệm Tổng cục qua các thời kỳ

Chính ủy qua các thời kỳ 
 2004-2008, Nguyễn Đình Hậu, Trung tướng (2006)
 2008-2014, Lê Thanh Bình, Thiếu tướng (2008), Trung tướng (2011) nguyên Phó Chính ủy Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng
 2014-3.2019, Khuất Việt Dũng, Trung tướng (2014) nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (2008-2014)
3.2019-11.2024, Nguyễn Mạnh Hùng, Trung tướng (2018) nguyên Chính ủy Quân khu 3 (2016-2019)
12.2024-nay, Đinh Quốc Hùng, Thiếu tướng (2022)

Tham mưu trưởng qua các thời kỳ 
 -3.2015, Trần Gia Thịnh, Thiếu tướng (2011)
 4.2015-2021, Hồ Quang Tuấn, Thiếu tướng (2016)
 12.2021-nay, Lương Thanh Chương, Thiếu tướng(2019)

Phó Chủ nhiệm qua các thời kỳ 
 1976-1979, 1986-1987, 1989-1992, Phan Khắc Hy, Thiếu tướng (1980)
 1976-1979, Đào Hữu Liêu, Thiếu tướng (1984)
 1985-1993, Phạm Như Vưu, Thiếu tướng (1983)
 Nguyễn Ngọc Chương, Thiếu tướng, PSG,TS
 1988-1995, Lê Văn Chiểu, Thiếu tướng (1984)
 2000-2007, Lâm Văn Thàn, Thiếu tướng (2004)
 2008-2014, Khuất Việt Dũng, Trung tướng (2014), Chính ủy Tổng cục CNQP
 2012-2017, Nguyễn Đức Hải, Thiếu tướng (2013), nguyên Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tổng công ty Ba Son
 2009-2017, Đoàn Hùng Minh, Thiếu tướng (2011)
 2014-10.2018, Ngô Văn Giao, Thiếu tướng (2015), nguyên Viện trưởng Viện Thuốc phóng-Thuốc nổ
 2017-nay, Nguyễn Đắc Hải, Thiếu tướng (2019), nguyên Tổng Giám đốc, kiêm Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty Kinh tế kỹ thuật CNQP
4.2019-nay, Đào Xuân Nghiệp, Thiếu tướng, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý công nghệ
4.2019-nay, Lương Thanh Chương, Thiếu tướng (12.2019), nguyên Chủ tịch, kiêm Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên đóng tàu Hồng Hà (Nhà máy Z173)
07.2025 - Nay, Phan Thị Hoài Vân, Thiếu tướng (07.2025).

Phó Chính ủy qua các thời kỳ 
 2007-2008, Lê Thanh Bình, Thiếu tướng, Trung tướng (2011), sau là Chính ủy Tổng cục CNQP
 2012-2015, Lê Khương Mẽ, Thiếu tướng (2012), nguyên Phó Cục trưởng Cục Tổ chức Tổng cục Chính trị
 2015-11.2019, Nguyễn Viết Xuân, Thiếu tướng (2013), nguyên Phó Cục trưởng Cục Chính trị, Quân chủng PK-KQ
 12.2019-nay, Nguyễn Việt Hùng, Đại tá, nguyên Phó Cục trưởng Cục Chính trị, Quân chủng PK-KQ.
12.2023 - Nay Nguyễn Đức Tăng, Thiếu tướng (2025), nguyên Phó chính ủy Quân Đoàn 1.

Các sĩ quan cấp cao 
 2008-4.2019, Đào Xuân Nghiệp, Thiếu tướng, Cục trưởng Cục Quản lý công nghệ, TCCNQP.
 Lâm Trọng Đông, Thiếu tướng (2015), Chủ nhiệm Chính trị Tổng cục.
 Hoàng Bằng, Thiếu tướng (2009), Trung tướng (2014), Cục Trưởng Cục Chính trị.

Liên kết ngoài
CÔNG BỐ HAI PHÁP LỆNH LIÊN QUAN ĐẾN AN NINH – QUỐC PHÒNG
 Đề nghị chuyển công nghiệp quốc phòng cho Nhà nước
 Xây dựng công nghiệp quốc phòng trong giai đoạn phát triển mới 
 Công nghiệp quốc phòng phải hòa đồng vào công nghiệp quốc gia
 Các tổ chức, cá nhân được tham gia sản xuất hàng quốc phòng 
 Tham khảo thông tin về doanh nghiệp quân đội

Chú thích 

Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Kỹ thuật quân sự
Công nghiệp quốc phòng
Bộ Quốc phòng Việt Nam
Công nghiệp quốc phòng