Bánh kếp khoai tây

Bánh kếp khoai tây là loại bánh được chiên sơ, bao gồm khoai tây bào hoặc xay nhuyễn, bột matzo hoặc bột mì và thường có thêm chất kết dính như trứng hoặc tinh bột ngô, thường được nêm gia vị với tỏi hoặc hành tây bào và các loại gia vị khác. Chúng có thể được phủ lên trên với nhiều loại gia vị khác nhau, từ vị mặn (như kem chua hoặc phô mai tươi) đến vị ngọt (như sốt táo hoặc đường), hoặc có thể được ăn không kèm gì cả. Món ăn này đôi khi được làm từ khoai tây nghiền để tạo thành bánh croquette hình bánh kếp. Một số biến thể được làm bằng khoai lang.

Trong các nền văn hóa khác nhau 

Bánh kếp khoai tây gắn liền với nhiều nền ẩm thực châu Âu khác nhau, bao gồm ẩm thực Ireland (với tên gọi boxty), Đức và Áo (với tên gọi Kartoffelpuffer, Reibekuchen, Reiberdatschi, Erdäpfelpuffer và Erdäpfellaibchen), Hà Lan (với tên gọi aardappelpannenkoek, reifkoeken, reifjes), Belarus (với tên gọi дранікі draniki), Bulgaria (với tên gọi patatnik), Séc (với tên gọi bramborák, cmunda hoặc vošouch), Hungary (với tên gọi tócsni, lapcsánka và các tên gọi khác), Do Thái (với tên gọi latka, tiếng Yiddish: לאַטקע, tiếng Do Thái: לביבה levivah, số nhiều לביבות levivot), Latvia (với tên gọi kartupeļu pankūkas), Litva (với tên gọi bulviniai blynai), Luxembourg (Gromperekichelcher), Ba Lan (như placki ziemniaczane), Romania (như tocini hoặc tocinei), Nga (như драники draniki), Slovakia (như zemiakové placky), Ukraina (như деруни deruny), Ý (frittelle di patate) và bất kỳ nền ẩm thực nào đã tiếp nhận các món ăn tương tự. Ở Tây Ban Nha, chúng được gọi là tortillitas de patatas; ở Mexico, tại một số khu vực, chúng được gọi là tortitas de papa hoặc camaron, và chỉ được chế biến ở một số vùng vào Mùa Chay hoặc các ngày thứ Sáu không ăn thịt.

Đây là món ăn quốc gia của Belarus, Ukraina, Nga và Slovakia. Ở Đức, bánh kếp khoai tây được ăn mặn (như một món ăn kèm) hoặc ngọt với sốt táo, hoặc việt quất, đường và quế; chúng là một món ăn rất phổ biến tại các chợ ngoài trời và lễ hội vào mùa lạnh. Trong ẩm thực Thụy Sĩ, rösti là một biến thể không bao giờ chứa trứng hoặc bột mì. Khoai tây chiên băm kiểu Mỹ cũng không có trứng và bột mì. Bánh khoai tây bào chiên là món ăn truyền thống được yêu thích ở miền nam Indiana trong các lễ hội. Ở Taranto, Ý, bánh kếp khoai tây được gọi là frittelle di patate alla tarantina và được làm bằng khoai tây, muối và Canestrato Pugliese.

Raggmunkar Thụy Điển, potatisplättar, rårakor và potatisbullar 

Có bốn phiên bản bánh kếp khoai tây kiểu Thụy Điển.

 Raggmunkar được làm từ bột bánh kếp gồm bột mì, sữa và trứng, sau đó thêm khoai tây sống bào sợi. Chúng được chiên trong bơ và trông giống như bánh crêpe (tức là bánh kếp mỏng).
 Potatisplättar cũng được làm từ bột bánh kếp và khoai tây bào sợi, nhưng khoai tây được nấu chín trước khi bào sợi.
 Rårakor là một biến thể giống với hash browns và rösti hơn, tức là khoai tây sống bào sợi được tạo hình thành bánh kếp mỏng, nhưng không có bột, được chiên trong bơ. Chúng có thể được dùng như một món khai vị sang trọng với kem chua, hành tây đỏ và Kalix Löjrom.
 Potatisbullar là những miếng bánh kếp khá dày làm từ khoai tây nghiền và trứng, được lăn qua vụn bánh mì rồi chiên trong bơ. Có thể mua sẵn ở Thụy Điển.

Cả bốn biến thể đều được dùng kèm theo thịt xông khói chiên và mứt việt quất.

Bánh kếp khoai tây Draniki của người Slav 
Bánh Draniki được tìm thấy ở nhiều quốc gia Slav, đặc biệt là Belarus, Ukraina, Nga và Slovakia. Draniki là món ăn quốc dân của các nước này. Chúng đặc biệt phổ biến ở Belarus. Món bánh kếp khoai tây giản dị này được yêu thích bởi sự đơn giản và hương vị của nó.

Theo truyền thống, bánh Draniki được ăn kèm với kem chua.

Bánh kếp khoai tây Anh 
Bánh kếp khoai tây rất phổ biến ở Vương quốc Anh. Ở vùng Đông Bắc nước Anh (đặc biệt là hạt Durham), có một món ăn được gọi là "tattie fish" vì bánh trông giống như một miếng cá chiên giòn. Bánh được làm từ bột mì, trứng, khoai tây bào sợi và hành tây. Một số người thêm cà chua hoặc phô mai vào hỗn hợp.

Người Anh cũng mang bánh kếp khoai tây đến các thuộc địa cũ như Zimbabwe, nơi chúng là một món ăn giá cả phải chăng vẫn được ăn cho đến ngày nay.

Bánh Boxty của người Ireland 

Một dạng bánh kếp khoai tây được gọi là boxty (tiếng Ireland: bacstaí) là một món ăn truyền thống phổ biến ở hầu hết Ireland, đặc biệt là phía bắc Connacht và phía nam Ulster. Bánh kếp khoai tây Latke của người Do Thái được làm tương tự như loại của Anh, với nhiều tinh bột hơn và thường có thêm sữa bơ và bột nở. Bánh có kết cấu mịn, dạng hạt.

Bánh kếp khoai tây Latke của người Do Thái 

Latke (לאַטקע, đôi khi được viết là latka) là bánh kếp khoai tây mà người Do Thái Ashkenazi đã chuẩn bị như một phần của lễ hội Hanukkah kể từ giữa những năm 1800, khi một loạt vụ mùa thất bát ở Ba Lan và Ukraina dẫn đến việc trồng khoai tây hàng loạt, vì khoai tây dễ trồng và rẻ tiền. Món ăn từ khoai tây này dựa trên một biến thể cũ hơn được làm bằng pho mát thay vì khoai tây, có từ ít nhất là thời Trung Cổ.

Latke không nhất thiết phải được làm từ khoai tây. Trước khi khoai tây được du nhập vào Cựu Thế giới, latke đã và ở một số nơi vẫn được làm từ nhiều loại rau, pho mát, đậu hoặc tinh bột khác nhau, tùy thuộc vào các nguyên liệu và thực phẩm địa phương có sẵn ở các nơi người Do Thái sinh sống. Nhiều công thức hiện đại yêu cầu thêm các nguyên liệu như hành tây và cà rốt. Các biến thể hàng ngày của món latka khoai tây đơn giản có thể bao gồm bí ngòi, hành tây ngọt và phô mai gruyere (để có hương vị hành tây kiểu Pháp) và một số biến thể được làm bằng khoai lang.

Bản thân từ latke có nguồn gốc (thông qua tiếng Yiddish) từ từ ladka, oladka trong tiếng Slav Đông, một dạng thu nhỏ của oladya (оладья), "bánh kếp nhỏ". Từ levivah (לביבה), tên tiếng Do Thái của latke, được đề cập trong Sách Samuel đến một loại bánh bao làm từ bột nhào, như một phần của câu chuyện về Amnon và Tamar. Một số nhà giải thích đã lưu ý rằng từ đồng âm levav (לבב) có nghĩa là "trái tim", và dạng động từ l-v-v cũng xuất hiện trong Bài ca của các bài ca. Trong từ vựng của người Do Thái Ashkenazi từ Udmurtia và Tatarstan, có những phiên bản được ghi lại của tên gọi kiểu kosher của latkes (draniki, Drinki, krezliki, kremzliki, kakorki, v.v.) trong ngày lễ Hanukkah kéo dài tám ngày.

Gamja-jeon Hàn Quốc 

Gamja-jeon (감자전; nghĩa đen là 'bánh khoai tây') là một loại bánh của Hàn Quốc được làm bằng cách chiên hỗn hợp khoai tây bào và tinh bột khoai tây trong dầu. Nó có thể được làm mà không cần thêm nguyên liệu nào khác, nhưng đôi khi được trộn với hành tây, ớt và lá tía tô. Nói chung, nó được nêm một chút muối và ăn kèm với nước tương.

Maaquda của Ma-rốc 
Một món ăn đường phố phổ biến ở Ma-rốc là maaquda, được chế biến rất giống với latke. Nó có lẽ bắt nguồn từ thời kỳ thuộc địa, khi khoai tây được du nhập vào Ma-rốc.

Placki ziemniaczane của Ba Lan 

Bánh kếp khoai tây, dịch theo nghĩa đen trong tiếng Ba Lan là placki ziemniaczane, thường được phục vụ ở Ba Lan với nước sốt thịt, thịt lợn chiên giòn hoặc món goulash, cũng như kem chua, sốt táo, sốt nấm, và pho mát tươi hoặc pho mát cừu hoặc thậm chí là siro trái cây. Placki ziemniaczane là một món ăn chủ yếu trong các tu viện Ba Lan thế kỷ 17 theo một công thức viết tay của Stoczek Warmiński với một củ hành tây, hai quả trứng và một thìa bột mì cho mỗi kilogram khoai tây, chỉ được ăn kèm với muối và tiêu. Vào thế kỷ 19, đặc biệt là trong thời kỳ khó khăn kinh tế trong thời kỳ phân chia lãnh thổ với nước ngoài, bánh kếp khoai tây thường thay thế bánh mì bị thiếu trong số những người nông dân. Những vụ mùa chất lượng thấp được giao cho những người lao động trên đồng ruộng đôi khi được họ nhanh chóng chế biến thành bánh để cải thiện hương vị và kéo dài độ tươi. Ngoài ra, sự phổ biến của chúng gắn liền với sự hiện diện lịch sử của một trong những cộng đồng Do Thái lớn nhất thế giới phát triển mạnh ở Ba Lan.

Chiếc bánh kếp khoai tây lớn nhất (có thể là trên thế giới), dài 2 mét 2 cm, được làm trong lễ hội Święto Plinzy (lễ hội Plinza) kéo dài hai ngày hàng năm ở Rzechta, Ba Lan. Các trò chơi vui nhộn ở Rzechta bao gồm việc ném bánh kếp khoai tây hỏng, với kỷ lục là 29 mét.

Bánh của du mục 
Một món ăn phái sinh bao gồm món goulash đặc đặt trên bánh kếp khoai tây. Món ăn này có nguồn gốc từ hoặc gần dãy núi Tatra, ở phía Ba Lan hoặc Slovakia. Món ăn này có nhiều tên gọi khác nhau:

 placek zbójnicki (của du mục) — phổ biến nhất
 placek cygański (của người Digan)
 placek węgierski (Hungary) — mặc dù không được biết đến ở Hungary; nhưng goulash (phần trên cùng) lại đến từ Hungary
 jadło drwali (thức ăn của thợ rừng)
 placek góralski (Highlander's)

Bramborák của Séc 

Bánh kếp khoai tây chiên của Séc có tên là bramborák (từ brambor, khoai tây) được làm từ khoai tây bào sợi với trứng, vụn bánh mì hoặc bột mì và gia vị (muối, tiêu, quan trọng nhất là tỏi và kinh giới; đôi khi là hạt thì là xay, giã nhỏ hoặc nguyên hạt) và được ăn trực tiếp. Một số phiên bản vùng miền trộn thêm bột, dưa cải bắp hoặc thịt xông khói thái lát. Bột khoai tây này cũng được dùng làm lớp vỏ cho món sườn heo chiên gọi là kaplický řízek. Đôi khi nó được chiên ngập dầu.

Món kuku sib zamini của Iran 

Trong ẩm thực Iran, kuku sib-zamini (tiếng Gilaki: کوکو سیب زمینی, 'kuku khoai tây') được làm từ khoai tây bào sợi, trứng, hành tây, nghệ tây, đôi khi là hẹ tỏi và đôi khi là quế. Thường thì, bánh kếp khoai tây kuku được nấu thành những miếng nhỏ hơn, nhưng nó cũng được nấu theo kiểu bánh kếp lớn hơn hoặc nướng. Món ăn này đã được so sánh với latke, rösti và tortilla Española (trứng tráng miệng Tây Ban Nha).

Bánh deruny Ukraina 
Deruny (tiếng Ukraina: деруни), còn được gọi là tertiukhy, kremzlyky hoặc rysylovanyky ở các vùng khác nhau, là bánh kếp khoai tây truyền thống của Ukraina được làm từ khoai tây sống bào, hành tây, bột mì và trứng, thường được chiên sơ trong dầu. Tên deruny bắt nguồn từ động từ tiếng Ukraina derty (tiếng Ukraina: дерти) ("bào"), phản ánh phương pháp chế biến.

Deruny phổ biến khắp Ukraina, đặc biệt là ở các vùng phía bắc và phía đông. Theo truyền thống, chúng được ăn kèm với kem chua và đôi khi kèm theo nấm, hành tây hoặc các loại rau khác. Các biến thể theo vùng có thể bao gồm bắp cải, pho mát hoặc thảo mộc, tùy thuộc vào công thức nấu ăn địa phương hoặc gia đình.

Kể từ năm 2008, thị trấn Korosten ở miền bắc Ukraine đã tổ chức Lễ hội Deruny Quốc tế hàng năm, với các cuộc thi nấu ăn, nếm thử và trình diễn các phương pháp chế biến truyền thống.

Xem thêm 

 Bánh khoai tây bào chiên – Món khoai tây chiên
 Korosten – Thành phố ở tỉnh Zhytomyr, Ukraine, một thị trấn ở Ukraine tổ chức lễ hội bánh khoai tây chiên hàng năm
 Tranh luận Latke–Hamantash – Cuộc tranh luận hàng năm tại Đại học Chicago
 Bánh tổ ong khoai tây – Khoai tây nghiền nướng
 Mücver – Bánh rán hoặc bánh kếp Thổ Nhĩ Kỳ, làm từ bí ngòi bào
 Tater tots - khoai tây bào được tạo hình thành những hình trụ nhỏ và chiên ngập dầu

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 

Món khoai tây
Bánh nướng chảo
Ẩm thực Do Thái Ashkenazi
Ẩm thực Belarus
Ẩm thực Cộng hòa Séc
Ẩm thực Đức
Ẩm thực Ireland
Ẩm thực Israel
Ẩm thực Latvia
Ẩm thực Litva
Ẩm thực Ba Lan

Ẩm thực România
Ẩm thực Nga
Ẩm thực Slovakia
Ẩm thực Ukraina
Thức ăn mùa Giáng sinh