Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Chi Cá mè trắng

Chi Cá mè trắng (danh pháp khoa học: Hypophthalmichthys)</small>) là một chi thuộc họ Cá chép (Cyprinidae), chi này gồm có 3 loài, toàn là cá sinh sống ở khu vực châu Á. Ở Việt Nam, cả ba loài đều được gọi theo tên gọi chung là cá mè, nhưng chỉ có 2 trong số 3 loài là sinh sống tại các ao hồ của quốc gia này.

Phân loại 
Hiện tại được công nhận thuộc chi Hypophthalmichthys là 3 loài:
 Hypophthalmichthys harmandi (Sauvage, 1884) - Cá mè trắng Việt Nam.
 Hypophthalmichthys molitrix (Valenciennes trong Cuvier và Valenciennes, 1844), đồng nghĩa: Hypophthalmichthys dybowskii Herzenstein, 1888 - Cá mè trắng Hoa Nam.
 Hypophthalmichthys nobilis (Richardson, 1845) - Cá mè hoa.

Nhận dạng 
Cá mè có thân dẹp, dài thon, vảy rất nhỏ, có màu trắng, trong cơ thể có những tuyến tiết ra một chất có mùi tanh. Hai loài cá mè trắng Việt Nam và cá mè trắng Hoa Nam có vảy óng ánh nên các nước tây phương gọi là "cá chép bạc", như trong tiếng Anh gọi cá mè trắng Việt Nam là silver carp và cá mè trắng Hoa Nam là largescale silver carp. Cả ba loài đều có đầu to, to nhất là loài Hypophthalmichthys nobilis.

Hypophthalmichthys molitrix (cá mè trắng Hoa Nam) và Hypophthalmichthys nobilis (cá mè hoa) có thể đạt chiều dài trên 100 cm và trọng lượng trên 25 kg. Hypophthalmichthys harmandi (cá mè trắng Việt Nam) có thể đạt chiều dài 54 cm, chưa tìm được hồ sơ ghi trọng lượng tối đa có thể đạt được của loài cá này.

Cá mè có 1 vây (kỳ) lưng, hai vây (kỳ) mang và 3 vây (kỳ) bụng, đuôi hình chữ V.

Nơi sống 
Cá mè là cá nước ngọt, sống ở từng gần mặt nước, những nơi nước đứng hay nước chảy yếu, như ao, hồ, đầm lầy, sông nhánh. Cá mè không đẻ trong ao, đầm mà chỉ đẻ ở nơi có dòng nước chảy mạnh, tới mùa đẻ trứng (tháng 6-tháng 7), cá lội ngược dòng sông tìm những nơi ngã ba để đẻ, trứng trôi theo dòng nước về hạ lưu và nở con tại đây. Muốn cá đẻ trong ao, người ta phải chích kích thích tố (hormone) vào tuyến não cá bố mẹ và dùng bơm tạo dòng nước nhân tạo trong ao.

Ba loài cá này tuy gốc châu Á nhưng hiện nay đã được đưa sang các châu lục khác gây giống. Ở Việt Nam, cá mè bành trướng ở Bắc Bộ và bắc Trung Bộ.

Xem thêm 
 Cá mè

Chú thích

Tham khảo
 
 

Cá châu Á

Cá chép
Dire Straits (album)

Dire Straits là album xuất hiện đầu tiên, mang tên của chính ban nhạc rock Dire Straits của Vương quốc Anh, phát hành năm 1978. Album nổi tiếng do bài hát "Sultans of Swing" và đó cũng là một trong những album bán chạy nhất ở Mỹ sau khi phát hành album được 5 tháng.

Quentin Tarantino nằm trong số những người hâm mộ nổi tiếng nhất của album.

Danh sách các bài hát trong album
"Down To The Waterline" – 3:55
"Water Of Love" – 5:23
"Setting Me Up" – 3:18
"Six Blade Knife" – 4:10
"Southbound Again" – 2:58
"Sultans of Swing" – 5:47
"In the Gallery" – 6:16
"Wild West End" – 4:42
"Lions" – 5:05

Thành viên
Mark Knopfler - ghi ta, hát
John Illsley - ghi ta bass, hát
David Knopfler - ghi ta, hát
Pick Withers - trống

Sản xuất
Người sản xuất: Muff Winwood
Thiết kế: Rhett Davies
Remastering: Gregg Geller
Project coordinator: Jo Motta
Chỉ đạo nghệ thuật: Alan Schmidt

Vị trí bình bầu trong các bảng xếp hạng
Album - Tạp chí Billboard (Bắc Mỹ)

Đĩa đơn - Billboard (Bắc Mỹ)

Tham khảo

Album của Dire Straits
Album đầu tay năm 1978
Album nhạc rock
Album của Warner Bros. Records
Lee Hae-chan

Lee Hae-chan (; chữ Hán: 李海瓚; âm Hán Việt: Lý Hải Toản; 10 tháng 7 năm 1952 – 25 tháng 1 năm 2026) là một chính trị gia người Hàn Quốc. Ông giữ chức Thủ tướng Hàn Quốc từ năm 2004 đến năm 2006 và là lãnh đạo Đảng Dân chủ Đồng hành từ năm 2018 đến năm 2020.

Lee là đại biểu Quốc hội quận Gwanak-gu trong các giai đoạn 1988–1995 và 1996–2008. Ông giữ chức Bộ trưởng Giáo dục dưới thời Tổng thống Kim Dae-jung từ năm 1998 đến năm 1999. Sau đó, dưới thời Tổng thống Roh Moo-hyun, ông giữ chức Thủ tướng Hàn Quốc từ tháng 7 năm 2004 đến tháng 3 năm 2006. Ngày 27 tháng 8 năm 2018, ông được bầu làm lãnh đạo Đảng Dân chủ Đồng hành.

Bộ trưởng bộ Giáo dục
Ông đã từng giữ chức Bộ trưởng bộ Giáo dục dưới thời tổng thống Kim Dae-jung từ năm 1998 đến năm 1999. Trong thời gian này, ông đã ban hành nhiều chính sách cải cách giáo dục gây tranh cãi, như thay đổi quy trình tuyển sinh đại học và hạ độ tuổi nghỉ hưu của giáo viên.

Thủ tướng Hàn Quốc
Ngày 28 tháng 7 năm 2004, ông được Tổng thống Roh Moo-hyun đề cử giữ chức vụ Thủ tướng Hàn Quốc, được Quốc hội phê chuẩn ngày 29 tháng 7. Ông nhậm chức vào ngày 30 tháng 7.

Tranh cãi
Ngày 3 tháng 9 năm 2004, tại một căn cứ quân sự ở Pocheon, tỉnh Gyeonggi, 14 binh sĩ Hàn Quốc đã thiệt mạng hoặc bị thương do sự cố bắn nhầm súng chống tăng. Ngày 5 tháng 9, thông tin cho biết Lee Hae-chan đã chơi golf tại sân golf Namseoul ngay trước khi đến thăm các nạn nhân. Điều này gây ra làn sóng phẫn nộ từ phía các gia đình có binh sĩ thương vong.

Ngày 1 tháng 3 năm 2006, Lee đã không tham dự lễ kỷ niệm ngày phong trào độc lập 1 tháng 3 được tổ chức tại Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn Sejong, mà thay vào đó đi chơi golf với các doanh nhân địa phương tại Busan, gây nhiều tranh cãi.

Qua đời
Ông qua đời tại thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 25 tháng 1 năm 2026, trong một chuyến công tác tại Việt Nam, thọ 73 tuổi. Thông tin cho biết vào ngày 23 tháng 1, Lee bị ngã quỵ khi đang chờ chuyến bay về nước tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất. Mặc dù được cấp cứu tích cực, nhưng ông không qua khỏi sau hai lần bị ngừng tim.

Trình độ học vấn
 Tốt nghiệp trường trung học Yongsan ở Seoul vào năm 1971
 Tốt nghiệp đại học quốc gia Seoul vào năm 1985 (bằng cử nhân xã hội học)

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Lee Hae-chan, Prime Minister 

Thủ tướng Hàn Quốc
Người Chungcheong Nam
Đại Huệ (dãy núi)

Đại Huệ là tên một trong hai dãy núi bao quanh huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

Thông tin chính
Dãy núi còn có tên là Phong Vân Sơn bắt đầu từ huyện Thanh Chương, chạy dọc phía bắc và đông của huyện Nam Đàn, kéo dài tới huyện Hưng Nguyên, với chiều dài khoảng 30 km, chiều rộng 5 km. Trong dãy có những đỉnh cao khoảng 350 m.

Tham khảo

Núi tại Nghệ An
KOSDAQ

KOSDAQ (từ viết tắt của Korean Securities Dealers Automated Quotations, tiếng Hàn: 코스닥) là một hội đồng giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán Hàn Quốc (KRX) tại Hàn Quốc được thành lập vào năm 1996. Ban đầu được thành lập bởi Hiệp hội đầu tư tài chính Hàn Quốc như một thị trường chứng khoán độc lập với Sở giao dịch chứng khoán Hàn Quốc, nó được đánh giá từ đối tác của Mỹ, NASDAQ. KOSDAQ là một thị trường chứng khoán điện tử, giống như NASDAQ. Giờ mở cửa của thị trường là 09:00 AM đến 03:30 PM KST.

Nó hiện được điều hành với tư cách là Bộ phận Thị trường SME của KRX. Tính đến tháng 2 năm 2021, 1476 công ty được niêm yết trên KOSDAQ để giao dịch.

Lịch sử 
Chính phủ Hàn Quốc vào tháng 7 năm 1986, đã thông qua "Đạo luật của Tổ chức thị trường về tài sản được giao dịch công khai cho các doanh nghiệp nhỏ" nhằm cung cấp cách thức cho các doanh nghiệp nhỏ và trung gian huy động vốn thông qua cổ phiếu được giao dịch công khai và cung cấp cho các nhà đầu tư các tuyến đầu tư. Vào tháng 4 năm 1987, Tổ chức Thị trường đã đạt được, và ba công ty đầu tiên đã được đăng ký.

Vào tháng 5 năm 1996, Sở giao dịch chứng khoán KOSDAQ (코스닥 증권 시장) được thành lập nhằm mục đích quan trọng hóa, hiện đại hóa và tin học hóa hoàn toàn thị trường. KOSDAQ đi vào hoạt động đầy đủ vào ngày 1 tháng 7 năm 1996.

Trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 , chỉ số thị trường KOSDAQ đã giảm mạnh và các nhà đầu tư bị thiệt hại nặng nề, nhưng do sự phục hồi nhanh chóng của nền kinh tế Hàn Quốc, KOSDAQ đã chứng kiến sự phục hồi nhanh chóng và tăng vốn hóa thị trường trong suốt đầu thế kỷ 21.

Liên kết ngoài 
 KOSDAQ Official website 

Kinh tế Hàn Quốc
Hàn Quốc
Sở giao dịch chứng khoán châu Á
Khởi đầu năm 1996 ở Hàn Quốc
Danh sách giải thưởng Việt Nam

Dưới đây là danh sách giải thưởng được tổ chức tại Việt Nam, giới hạn cho những giải thưởng đã được tổ chức từ hai lần trở lên.

Danh sách

Giải thưởng khác

Liên hoan phim

Liên hoan truyền hình, sân khấu

Cuộc thi âm nhạc

Hình ảnh

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Các giải thưởng âm nhạc trở nên hội hè hơn

*
Giải thưởng
Hệ tiêu hóa người

Hệ tiêu hóa ở người bao gồm đường tiêu hóa cộng với cơ quan phụ trợ tiêu hóa (lưỡi, tuyến nước bọt, tụy, gan và túi mật). Trong hệ thống này, quá trình tiêu hóa có nhiều giai đoạn, là hệ đầu tiên bắt đầu ở miệng (khoang miệng). Tiêu hóa liên quan đến sự phân hủy thức ăn thành các thành phần nhỏ hơn mà có thể hấp thụ và đồng hóa vào cơ thể. Tiết nước bọt giúp thức ăn có thể nuốt được để vượt qua thực quản và tiến vào dạ dày.

Thức ăn được vào đường tiêu hóa và trải qua sự tiêu hoá, là quá trình phân hủy những phân tử lớn thức ăn thành những phân tử nhỏ hơn. Tuy nhiên những phân tử dinh dưỡng nhỏ phải rời khỏi hệ tiêu hóa và đi vào cơ thể ngay trước khi chúng có thể được sử dụng. Điều này được hoàn thành bằng quá trình thứ hai được gọi là sự hấp thu, khi các phân tử thức ăn đi qua các màng huyết tương của ruột non vào máu.

Quá trình tiêu hóa xảy ra trong đường tiêu hóa hoặc ống tiêu hoá, trải dài từ miệng đến hậu môn.

Hệ tiêu hóa được chia thành từng phần, với mỗi phần thích nghi với từng chức năng riêng. Ống tiêu hóa: miệng, hầu, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, trực tràng, ống hậu môn và hậu môn. Những cấu trúc phối hợp: răng, môi, má, lưỡi, tuyến nước bọt, tuỵ, gan và túi mật.

Những phần của đường tiêu hóa có các chức năng chuyên biệt, nhưng tất cả đều được tạo bằng cùng những lớp mô cơ bản giống nhau. Thành của ống từ trong ra ngoài: niêm mạc, dưới niêm mạc, lớp cơ và lớp thanh mạc.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 Hệ tiêu hóa 

Hệ tiêu hóa
Trao đổi chất
Hệ cơ quan
Đài tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam

Đài tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam, hay Bức tường Chiến tranh Việt Nam (tiếng Anh: Vietnam Veterans Memorial), là đài tưởng niệm có hình một bức tường dài, hình chữ V, bằng đá, khắc tên của hơn 58.000 chiến binh Mỹ đã thiệt mạng hoặc mất tích khi tham gia trong cuộc chiến tranh tại Việt Nam.

Kiến trúc 
Đài tưởng niệm này bao gồm 3 phần riêng biệt: 
 Tượng 3 người lính (The Three Soldiers): bằng đồng, được thêm vào để giữ những truyền thống cũ. 
 Đài tưởng niệm phụ nữ phục vụ tại Việt Nam (The Vietnam Women's Memorial): Tượng của 3 phụ nữ Hoa Kỳ mặc đồng phục chăm sóc một binh lính bị thương. Mục đích là để ghi nhớ sự đóng góp của phụ nữ Hoa Kỳ đã phục vụ trong chiến tranh Việt Nam. Họ đa số là các y tá.

 Khu tưởng niệm các Cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam (The Vietnam Veterans Memorial Wall): Với một Bức tường tại trung tâm thủ đô Washington D.C. và được khánh thành ngày 13 tháng 9 năm 1982 với diện tích 8.100 m². Đây là nơi đón tiếp hơn 3 triệu người tới thăm viếng mỗi năm. Được chọn lựa từ hơn 1.000 bức mẫu, bức tường ngày nay do cô Maya Ying Lin, một nữ sinh viên kiến trúc người Mỹ gốc Hoa của Đại học Yale và sống tại Athens, Ohio, thiết kế mẫu.
Được làm từ hai tấm đá hoa cương đen mang về từ thành phố Bangalore ở Ấn Độ. Trên thế giới chỉ có ba nơi có nhiều loại đá hoa cương đen và lớn như vậy là Ấn Độ, Thụy Điển và Nam Phi. Chiều dài bức tường là 75 m, cao 3 m.

Điều kiện ghi danh 

Bức tường không có ghi tên tuổi của một nhân viên dân sự nào, và cũng không phải quân nhân nào bị thiệt mạng cũng được khắc tên trên bức tường này.

Chỉ khi nào một cá nhân bị thiệt mạng hoặc bị mất tích được Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ xem là do Chiến tranh Việt Nam, dựa theo các tiêu chuẩn đã được quy định, thì tên của cá nhân đó mới được khắc trên bức tường này. Với sự thêm tên mới đây nhất của 10 người nữa trong năm 2004, bức tường này có tất cả 58.245 tên của các quân nhân nam nữ, trong số đó có khoảng 1.200 người nằm trong danh sách quân nhân Mỹ mất tích trong Chiến tranh Việt Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Những tấm đá hoa cương của Bức tường Chiến tranh, VietNamNet.

Nghĩa trang và khu tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam
Washington, D.C.
Đài liệt sĩ
Đài tưởng niệm tại Washington, D.C.
Chiến tranh Việt Nam
Công trình xây dựng hoàn thành năm 1982
Đèo Ngang

Đèo Ngang là đèo trên Quốc lộ 1 cũ vượt núi Hoành Sơn tại ranh giới của 2 tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Trị.

Đèo Ngang là một thắng cảnh của miền Trung Việt Nam, nổi tiếng qua bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan.

Từ năm 2004 Hầm đường bộ Đèo Ngang được xây dựng, thay thế đoạn đường đèo vượt núi Hoành Sơn. Đèo Ngang có độ cao 250 m so với mực nước biển.

Vị trí 
Đèo Ngang nằm trên Quốc lộ 1 ở ranh giới phường Hoành Sơn, tỉnh Hà Tĩnh và xã Phú Trạch, tỉnh Quảng Trị, trên dãy Hoành Sơn.

Hoành Sơn là đoạn dãy Trường Sơn chạy ngang ra biển Đông. Đèo dài 6 km, đỉnh cao khoảng 250 m, phần đất phía Quảng Trị (tức phần phía Nam) thuộc xã Phú Trạch. Phần đất phía Hà Tĩnh (tức phần phía Bắc) thuộc phường Hoành Sơn. Đèo Ngang cách phường Ba Đồn 24 km, cách bờ sông Gianh (một giới tuyến Bắc - Nam khác trong lịch sử Việt Nam về sau này) 27 km, cách phường Đồng Hới 80 km về phía Bắc (Đồng Hới ở phía Nam đèo Ngang), cách phường Thành Sen 75 km về phía Nam (Hà Tĩnh ở phía Bắc đèo Ngang). Mới đây, Đèo Ngang được nhà nước Việt Nam lấy làm ranh giới giữa hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Trị. Còn xưa kia, Đèo Ngang là ranh giới giữa Đại Việt (và trước đó là Đại Cồ Việt, nhà Tiền Lê đào sông Nhà Lê nối từ Hoa Lư tới Đèo Ngang) với Chiêm Thành, từ sau khi người Việt giành được độc lập (năm 939, thời nhà Ngô) và trước thời kỳ Nam tiến của người Việt (năm 1069, thời nhà Lý). Thời Pháp thuộc đèo có tên trên bản đồ là Porte d'Annam.

Đèo Ngang trong văn học
Đèo Ngang là con đèo lịch sử đã đi vào ca dao, huyền thoại. Lê Thánh Tông, Nguyễn Thiếp, Vũ Tông Phan, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Du, vua Thiệu Trị, Nguyễn Hàm Ninh, Bà huyện Thanh Quan, Nguyễn Phước Miên Thẩm, Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát... đã lưu dấu tại đèo Ngang và những tuyệt phẩm thơ cổ. Đặc biệt, bài thơ "Qua Đèo Ngang" của Bà huyện Thanh Quan rất nổi tiếng, được xem như vẽ lên bức tranh thủy mặc.

Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.
Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Giao thông Hà Tĩnh
Giao thông Quảng Bình
Châu Lý

Châu Lý (chữ Nho: 李州, tiếng Chăm: Ulik) là tên cũ của vùng đất Hóa Châu đời nhà Trần, ngày nay là Thành phố Huế, Thành phố Đà Nẵng và phía bắc tỉnh Quảng Nam.

"Theo Nguyên sử, bi ký Champa có nói đến hai châu Ulik và Vuyar, áng chừng ở phía Bắc "cựu châu" Amuravati (Quảng Nam-Quảng Ngãi). Hà Văn Tấn và Trần Thị Tâm cho rằng Ulik và Vuyar cũng là Ô, Lý chép trong sử Việt và Ô Lệ, Việt Lý chép trong sử Nguyên".

Năm 339, nhà Đông Tấn (Trung Quốc) suy yếu, Vương quốc Chăm Pa, một nước mới thành lập ở phía Nam đèo Hải Vân, đem quân đánh chiếm vùng đất bộ Việt Thường. Vùng đất này trở thành biên địa phía Bắc của Vương quốc Chăm Pa độc lập với cơ cấu 5 châu: Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh, Ô và Rí (Lý).

Năm 1306, vua Chàm là Chế Mân (Jaya Simhavarman III) sai sứ dâng chiếu tới vua của Đại Việt bấy giờ là Trần Anh Tông để cầu hôn với công chúa Huyền Trân, em của vua. Vua Trần bằng lòng gả em gái cho Chế Mân và nhận hai châu Ô và Rí (châu Lý) - tổng cộng khoảng ngàn dặm vuông - mà Chế Mân dâng làm vật sính lễ. Sau này, nhà Trần đổi tên châu Lý thành Hoá Châu.

Chú thích

Xem thêm
Châu Ô

C
C
Địa khu Chăm Pa
Lịch sử Đàng Trong
Địa chất công trình

Địa chất công trình là ngành học thuộc khoa học Trái Đất chuyên nghiên cứu thành phần, trạng thái, tính chất vật lý, tính chất cơ học của đất đá nhằm phục vụ cho công tác thiết kế xây dựng các công trình công nghiệp, dân dụng,...

Các hướng khoa học chính hiện nay của địa chất công trình gồm: Thạch luận công trình (thổ chất học), Địa chất động lực công trình, Địa chất công trình khu vực, Địa chất công trình chuyên môn.

Do quá trình chuyên môn hoá và phân dị, đang hình thành các hướng mới: Địa chất công trình cải tạo đất đá, Thí nghiệm địa chấn công trình (Seismic Test), Phương pháp Vi địa chấn (Microtremor),...

Địa chất công trình nghiên cứu một phạm vi rộng lớn các vấn đề địa chất và giải quyết những phát sinh khi thiết kế, xây dựng các loại công trình (thủy điện, cảng, sân bay, cầu đường, nhà dân dụng và công nghiệp, công trình ngầm,...), khi cải tạo lãnh thổ (tháo khô, chống trượt,...) cũng như khai thác các mỏ khoáng sản.

Tham khảo

Xem thêm
 Địa kỹ thuật
 Thí nghiệm địa chấn (Seismic Test)
 Vi địa chấn (Microtremor)

Liên kết ngoài 

 vaege.org.vn  Trang web của Hội Địa chất Công trình và Môi trường Việt Nam
 Website của IAEG, International Association for Engineering Geology and the Environment, Hiệp hội Địa chất Công trình và Môi trường Quốc tế
 Website của IAHR, International Association for Hydro-Environment Engineering and Research, Hiệp hội Quốc tế Nghiên cứu Công trình Môi trường thủy

*
Kỹ thuật xây dựng
.cc

.cc là tên miền Internet quốc gia (ccTLD) dành cho Quần đảo Cocos (Keeling), lãnh thổ Úc. Nó được quản lý bởi VeriSign dùng công ty phụ eNIC, họ quảng cáo nó được đăng ký quốc tế như ".com thứ hai".

Có lúc khi nó cũng được quản lý (một phần hay tất cả) bởi ClearChannel để các đài radio của họ ở Hoa Kỳ sử dụng. Họ không còn sử dụng hệ thống này trên Internet.

Liên kết ngoài 
Thông tin whois của.cc từ IANA  (tiếng Anh)
Trang chủ của eNic (tiếng Anh)

cc
Úc
cc
Tên miền quốc gia cấp cao nhất
Thành viên CENTR

he:סיומת אינטרנט#טבלת סיומות המדינות
sv:Toppdomän#C
.cd

.cd là tên miền Internet quốc gia (ccTLD) dành cho Cộng hòa Dân chủ Congo. Nó được tạo ra vào năm 1997 để thay cho tên miền .zr của Zaire, tên miền đó bị từ bỏ từ từ và cuối cùng bị xóa vào năm 2001.

Trừ ra các tên dành riêng như là.com.cd,.net.cd,.org.cd, v.v., tất cả mọi người trên thế giới có thể đăng ký tên miền dưới.cd khi trả tiền, phần lớn của thu nhập để dành cho chính phủ và dân của nước đó. Tên miền này phổ biến (bởi vậy nó có giá trị thương mại) tại vì nó cùng tên với "CD".

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Thông tin whois của.cd từ IANA  (tiếng Anh)
Trang chủ của Congo Internet Management (tiếng Anh, Pháp)

cd
Cộng hòa Dân chủ Congo
Tên miền quốc gia cấp cao nhất

sv:Toppdomän#C
Codec

Codec là một thiết bị hoặc một chương trình máy tính có khả năng mã hóa và giải mã một dòng dữ liệu hoặc tín hiệu. Từ "codec" là từ kết hợp của bất kỳ những cụm từ sau: 'Compressor-Decompressor', 'Coder-Decoder', hoặc 'Compression/Decompression algorithm'.

Các codec mã hóa một dòng dữ liệu hoặc tín hiệu để truyền tải, lưu trữ, hoặc bảo mật và giải mã nó để xem hoặc sửa đổi. Các codec thường được sử dụng trong các giải pháp hội nghị truyền hình và streaming media. Một máy quay biến đổi tín hiệu tuần tự sang tín hiệu số, sau đó sẽ chuyển qua một bộ nén video để truyền tải tín hiệu số. Một thiết bị nhận sẽ chuyển tín hiệu qua một bộ giải nén video, sau đó một thiết bị biến đổi từ tín hiệu số sang tín hiệu tuần tự để thể hiện nội dung. Một bộ giải nén âm thanh sẽ biến đổi tín hiệu âm thanh tuần tự sang tín hiệu số để truyền tải. Một thiết bị nhận sẽ biến đổ tín hiệu số trở lại tín hiệu tuần tự thông qua một bộ giải nén âm thanh để phát lại nội dung.

Dạng mã hóa nguyên gốc của dữ liệu âm thanh và video thường gọi là essence, để tránh nhầm lẫn với thông tin siêu dữ liệu (metadata) đi cùng để cung cấp thêm thông tin cho nội dung của dòng dữ liệu và bất kỳ dữ liệu dạng gói nào, để hỗ trợ truy cập hoặc tăng tính tin cậy của dòng dữ liệu.

Tham khảo

Xử lý tín hiệu số
Nén dữ liệu
Alchemy: Dire Straits Live

Alchemy: Dire Straits Live là album thứ năm của ban nhạc rock Dire Straits đến từ Vương quốc Anh, phát hành vào năm 1984. Trong album này có những bài đang nổi tiếng của họ, nhưng hơi khác so với những bài đã phát hành từ trước mà được thu trong phòng thu âm và có thêm một chút ngẫu hứng khi biểu diễn. Album này là album hay nhất trong số các album thu trực tiếp ngoài trời.

Danh sách các bài trong album
(các bài đều bởi Mark Knopflert)

"Once Upon a Time in the West" – 13:01
"Expresso Love" [CD only] – 5:45
"Romeo and Juliet" – 8:17
"Love Over Gold" – 3:27
"Private Investigations" – 7:34
"Sultans of Swing" – 10:54
"Two Young Lovers Intro: The Carousel Waltz" – 4:49
"Tunnel of Love" – 14:29
"Telegraph Road" – 13:37
"Solid Rock" – 6:01
"Going Home: Theme of the Local Hero" – 6:05

Mặc dù những bài này có trong album, nhưng chúng không phải là các bài hát đã được trình diễn trong một đêm. Album là một bộ sưu tập những phần trích từ LIVE show được thu âm ngay tại sân Hammersmith Odeon của London.

Tham gia
Dire Straits
Mark Knopfler - ghi ta, hát
Alan Clark - keyboard
John Illsley - ghi ta bass
Hal Lindes - ghi ta
Terry Williams - trống

Người tham gia thêm
Mel Collins - saxophone
Joop de Korte - bộ gõ
Tommy Mandel - keyboard

Sản xuất
Nhà sản xuất: Mark Knopfler
Kỹ thuật: Mike McKenna, Nigel Walker
Hòa âm: Nigel Walker
Trợ lý âm thanh: Jeremy Allom
Nghệ thuật: Brett Whiteley

Vị trí bình bầu trong các bảng xếp hạng
Album - Billboard (North America)

Tham khảo

Album của Dire Straits
Album trực tiếp năm 1984
Chợ

Chợ là nơi mà diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ bằng tiền tệ hoặc hiện vật (hàng đổi hàng). Đây cũng có thể là nơi diễn ra các hoạt động nghiên cứu, giới thiệu, quảng cáo, tiếp thị sản phẩm - dịch vụ. Tại chợ mọi người có thể kết nối, hợp tác, chia sẻ với nhau để đạt được các lợi ích chung, hình thành các mối quan hệ về văn hóa, xã hội & kinh tế.

Lịch sử 
Chợ ra đời từ rất sớm trong lịch sử loài người, khi mà con người đã sản xuất được hàng hóa nhiều hơn nhu cầu của họ, nên phải mang nó đi trao đổi với người khác để lấy một loại hàng hóa nào đó.

Thuở ban đầu, chợ chủ yếu là nơi để mọi người trao đổi sản phẩm dư thừa với nhau, dựa trên một thước đo là sự thỏa thuận của hai bên. Về sau cùng với sự ra đời của tiền tệ thì chợ không chỉ là nơi trao đổi mà diễn ra việc mua và bán hàng hóa - một bên là những người có sản phẩm sẽ đem ra để bán, còn một bên là khách hàng dùng tiền để mua các sản phẩm cần thiết cho mình hoặc các sản phẩm để đem bán lại.

Cấu trúc 
Với các chợ nhỏ thì cấu trúc rất đơn giản, có thể là một bãi trống mà những người bán hàng ngồi thành từng dãy với những sản phẩm đặc thù.

Với các chợ lớn, hiện đại thì cấu trúc khá phức tạp. Mỗi chợ có thể gồm nhiều khu vực riêng biệt, mỗi khu vực lại có những dãy gồm nhiều gian hàng khác nhau.

Ngày nay chợ còn được hiểu rộng hơn đó là thị trường.

Chức năng 
Chức năng chính của chợ là nơi diễn ra hoạt động mua bán hay trao đổi các sản phẩm, hàng hóa khác nhau. Hàng hóa trong chợ rất đa dạng, từ những loại sản phẩm dùng trong cuộc sống hàng ngày của mỗi người đến các chủng loại sản phẩm khác.

Chợ kinh doanh theo kiểu vừa bán sỉ, vừa bán lẻ nên lượng khách thường đông vào các ngày cuối tuần. Những năm gần đây do đầu tư hàng loạt các cửa hàng, siêu thị xung quanh chợ và đặc biệt là khu vực chợ tự phát trên các tuyến đường. Mặc dù các cấp chính quyền nơi đây đã tích cực giải toả song các tuyến đường này vẫn tụ tập hoạt động vào buổi chiều tối, đã ảnh hưởng đến sức mua của các hàng trong chợ. Bên cạnh đó, thói quen của tiểu thương thường nói thách quá cao, lôi kéo khách hàng, lấn chiếm diện tích lối đi đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả kinh doanh, kể cả an ninh trật tự tại khu vực chợ.

Vị trí 
Do chức năng của nó, cho nên chợ thường được hình thành và xây dựng tại những nơi đông dân cư, thường là những nơi là trung tâm, đầu mối giao thông.

Mỗi chợ thường bao gồm nhiều dãy gian hàng khác nhau. Mỗi gian hàng có thể bày bán một loại hàng khác nhau hoặc tất cả các gian hàng trong chợ cùng bán một thể loại hàng giống nhau (điện tử, gốm sứ, đồ dân dụng, rau củ quả...). Ngoài ra, chợ còn có chức năng trung chuyển các loại hàng hóa khác nhau.

Xem thêm 
 Chợ Việt Nam
 Chợ điện tử
 Siêu thị
 Chợ nổi
 Chợ tình Sa Pa

Chú thích

Liên kết ngoài 

 "Chợ người" ở Bát Tràng , Theo Tuổi Trẻ
 Thống kê về chợ Việt Nam đến 2009, Theo Website Bộ Công Thương

Bazaar
Văn hóa đường phố
Bãi biển Cửa Lò

Bãi biển Cửa Lò là một trong những bãi biển đẹp ở Bắc Trung Bộ Việt Nam. Bãi biển này thuộc Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, cách trung tâm thành phố Vinh 16 km về phía Đông Bắc, cách thủ đô Hà Nội 288 km, và cách Thành phố Hồ Chí Minh 1402 km. Cửa Lò cũng được nối với Lào và Bắc Thái Lan bởi Quốc lộ 8 và cách Viêng Chăn thủ đô của Lào 468 km.

Đây là nơi hai con sông đổ ra biển:đó là sông Cấm ở phía Bắc và sông Lam ở phía Nam. Nơi đây có một bờ biển dài 12 km, trong đó hơn 8 km liên tục là bãi biển là cát trắng, phẳng mịn. Nơi đây có 3 hòn đảo, trong đó có Đảo Lan Châu nằm sát bờ; Đảo Mắt và Đảo Ngư (Song Ngư) là 2 hòn đảo xa bờ. 

Mùa du lịch chính thường được khai trương vào dịp 30/4 và 1/5 hàng năm bằng Lễ hội Sông nước Cửa Lò với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc cùng với tiết mục bắn pháo hoa, mùa du lịch kết thúc vào cuối tháng 9. Hiện nay, Cửa Lò đang nghiên cứu xúc tiến loại hình dịch vụ nghỉ đông.
Khách du lịch đến với bãi biển này năm 2010 đạt 1 triệu 850 nghìn lượt (trong đó có 3000 lượt khách quốc tế)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang thông tin điện tử thị xã Cửa Lò 

Cửa Lò
Du lịch Nghệ An
Calling Elvis

"Calling Elvis" là bài hát do Mark Knopfler sáng tác và ban nhạc Dire Straits trình diễn. Bài hát được giới thiệu ở trong album cuối cùng của ban được thu tại phòng thu âm, album On Every Street (1991). Nó cũng được giới thiệu trong album thu trực tiếp On The Night (1993).

Bài hát được sáng tác có nội dung liên quan tới Elvis Presley.

Một trong những câu nhắc đến Elvis là "Yeah you've gotta tell him / he's still the man" hay "Oh love me tender / Baby don't be cruel / Return to sender / Treat me like a fool". Trong phiên bản "Calling Elvis" được thu âm tại phòng thu âm, Knopfler hát câu này một cách nghiêm chỉnh nhưng trong buổi trình diễn On The Night vào năm 1993, anh đã hát câu đó với giọng khá châm biếm. Với câu hát này Dire Straits có thể trở nên ban nhạc nổi tiếng nhất thế giới vào thời điểm đó và Knopfler đã trở thành một ông vua nhạc Rock 'n Roll mới.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Video bài hát

Bài hát của Dire Straits
Bài hát nhạc rock
Đĩa đơn năm 1991
Bài hát năm 1991
Đĩa đơn quán quân tại Ý
Sinh học phát triển

Sinh học phát triển hay sinh trưởng học là một ngành của sinh học tập trung nghiên cứu những quá trình chuyển hoá và tương tác giữa các nhóm tế bào khác nhau trong quá trình sinh trưởng và phát triển của sinh vật đa bào. Ngày nay, sinh học phát triển tập trung nghiên cứu các hoạt động sinh hoá, di truyền liên quan đến quá trình sinh trưởng tế bào, biệt hoá tế bào (cellular differentiation), và tạo hình cơ thể (morphogenesis), hay là quá trình tạo ra các mô, cơ quan, hệ cơ quan, tái sinh và lão hoá.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Development of Plants and Animals
 Developmental Biology - 8th Edition  by Scott Gilbert (online textbook)

Sinh học
Triết lý sinh học
Tháp Bằng An

Tháp Bằng An là một trong những tháp Chăm cổ còn sót lại ở thành phố Đà Nẵng. Tháp thuộc địa phận phường An Thắng; cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 30 km, cách đô thị cổ Hội An khoảng 14 km và cách Quốc lộ 1 khoảng 1,2 km.

Lịch sử 
Tháp được xây vào khoảng cuối thế kỉ thứ 9 đến đầu thế kỉ thứ 11 dưới triều đại vua Bhadravarman II.

Kiến trúc 
Tháp có kiến trúc độc đáo mang hình một linga thẳng đứng.

Tháp được xây dựng theo hình bát giác, mỗi cạnh rộng 4 m. Tháp cao 21,5m (gồm phần thân và mái tháp); thân cao 12,7 m được bọc kín chỉ có một lối đi vào qua tiền sảnh dài 6 m, rộng 1,55 m. Chóp tháp nhọn, thon, bên trong thờ một linga bằng đá - biểu tượng của thần Siva tượng trưng cho sức mạnh (nay chỉ còn bệ thờ).

Phía trước tháp có hai con vật bằng đá là sư tử và voi. Theo sự đánh giá của các nhà nghiên cứu văn hóa Chăm thì tháp Bằng An là một di tích có giá trị cao về mặt lịch sử liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng của người Chăm.

Tháp Bằng An là tháp hình bát giác duy nhất còn ở Việt Nam.

Xem thêm
Phong cách nghệ thuật các tháp Chăm
Danh sách đền tháp Chăm Pa
Tháp Chăm

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thân thế của người lệnh xây tháp Bằng An
 Khám phá Tháp Bằng An – Dấu ấn Chăm Pa ngàn năm tuổi

T
B
Amaravati (Chăm Pa)
Người dưng

Người dưng là bộ phim điện ảnh truyền hình của Việt Nam năm 2001 do Lê Lực đạo diễn, Nguyễn Khắc Phục và Hà Phạm Phú viết kịch bản với các diễn viên Quang Thiện, Diễm Lộc, Thành An, Ngọc Tản, Mỹ Linh, Lâm Tùng và Trịnh Mai Nguyên.

Diễn viên 
 Quang Thiện trong vai Ông Sự
 Diễm Lộc trong vai Bà Sự
 Thành An trong vai Ông Bính
 Ngọc Tản trong vai Bà Bính
 Mỹ Linh trong vai Cúc
 Lâm Tùng trong vai Hùng
 Trịnh Mai Nguyên trong vai Thuyết
 Văn Toản  trong vai bạn ông Bính
 Quang Minh trong vai Thịnh
 Nhóm lồng tiếng: Vĩnh Xương

Giải thưởng

Tham khảo 

Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 2001
Basileus

Basileus () là một thuật ngữ và tước hiệu Hy Lạp thể hiện nhiều quân vương khác nhau trong lịch sử. Trong thế giới nói tiếng Anh, nó có lẽ được hiểu rộng rãi nhất có nghĩa là "quốc vương", đề cập đến một "vị vua" hoặc "hoàng đế" và cả các giám mục của Nhà thờ Chính thống giáo Đông phương và Nhà thờ Công giáo Đông phương. Danh hiệu này được sử dụng bởi các vị vua và những người có thẩm quyền khác ở Hy Lạp cổ đại, các hoàng đế Byzantine và các vị vua của Hy Lạp hiện đại.

Nguyên văn từ "basileus" là không rõ ràng. Nếu từ được bắt nguồn từ Hy Lạp cổ thì theo cách này hay cách khác nó được suy ra từ "basis" của tiếng Hy Lạp cổ đại (cơ sở, nền móng). Từ trước đây nó đã lờ mờ hơn, hầu như các nhà ngôn ngữ học giả định rằng nó không phải là từ của Hy Lạp cổ đại mà chấp nhận bởi nó là một từ tồn tại từ trước của ngôn ngữ Thời kỳ Đồ đồng Hy Lạp cổ miền đông Địa Trung Hải.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Thời kỳ đồ đồng 

Luật pháp Đế quốc Đông La Mã
Tước hiệu hoàng gia
Chính phủ Hy Lạp cổ đại
Chính phủ Đế quốc Đông La Mã
Trần Lực

Trần Lực (sinh ngày 15 tháng 9 năm 1963 tại Hà Nội) là một nam diễn viên và nhà làm phim người Việt Nam. Ông được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú và Nghệ sĩ nhân dân.

Tiểu sử và sự nghiệp
Trần Lực sinh ra trong một gia đình có nhiều người nổi tiếng thành công trong lĩnh vực văn học nghệ thuật tại Hà Nội, ông từng là cựu học sinh của trường THPT Phan Đình Phùng. Ông nội ông là nhà văn Trần Tiêu - em trai của nhà văn Khái Hưng - còn cha ông là đạo diễn chèo Trần Bảng, cậu là đạo diễn điện ảnh Trần Đắc, mẹ ông là nghệ sĩ chèo Trần Thị Xuân.

Trần Lực là con út trong gia đình. Trên ông còn có một người anh cả và một chị gái.

Trước khi nổi tiếng, Trần Lực từng làm diễn viên trong đoàn Tổng cục Hậu cần, tuy vậy khi đó anh chưa được giao vai chính. Năm 1983, anh tham gia học lớp đạo diễn sân khấu và tu nghiệp 7 năm ở Bulgaria. Sau khi về nước, sự nghiệp của Trần Lực dần thăng tiến. Anh để lại ấn tượng với nhiều thế hệ khán giả qua những vai diễn trong các phim Chuyện tình bên dòng sông, Hoa ban đỏ, Người yêu đi lấy chồng, Nguyễn Ái Quốc ở Hong Kong... Có thời, cái tên Trần Lực trở thành định nghĩa của vẻ điển trai, nam tính. Anh sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo, trở thành tâm điểm của các dự án lớn nhỏ.

Trần Lực là Giám đốc Hãng phim Đông A từ năm 2002 cho đến nay.

Ông đã được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú vào năm 2007. Năm 2023, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

Đời tư 
Ông lập gia đình lần đầu tiên khi ở tuổi ngoài 20, với người vợ đầu tiên tại Bulgaria. Trái ngọt của cuộc hôn nhân này chính là cậu con trai Trần Hoàng. Năm 1991, cuộc hôn nhân tan vỡ, ông mang con trai về nước. Một thời gian dài sau đó, ông kết hôn với người vợ thứ 2 là biên tập viên nổi tiếng của Đài Truyền hình Việt Nam, nhưng cuộc hôn nhân này cũng chỉ kéo dài được 3 năm thì tan vỡ, gây xôn xao trong dư luận. Trải qua nhiều đổ vỡ và lận đận trong hôn nhân, đến nay diễn viên Trần Lực hạnh phúc viên mãn bên người vợ thứ ba tên là Bùi Mỹ Trang, họ có với nhau 3 người con ngoan ngoãn, kháu khỉnh.

Các phim đã tham gia

Diễn viên
Điện ảnh

Truyền hình

Đạo diễn
 Ảo ảnh giữa đời thường (1995)
 Bà và cháu (1996, cùng Cao Mạnh)
Chiều không nhạt nắng (1997)
Chuyện nhà Mộc (1998)
Vùng hồ lặng sóng (1998)
 Tết này ai đến xông nhà (2002)
 Bác Cả, người sung sướng... (2002, cùng Trần Bích Ngọc)
 Hai Bình làm thủy điện (2001)
 Tivi về làng (2001)
 Vẫn còn đó tình yêu (2004)
 Đời chè (2005)
Cocktail cho tình yêu
 Chàng trai đa cảm (2007)
 Đầu bếp và đại gia (2008)
 Tìm lại chính mình (2009)
 Làm chồng đại gia (2017)

Chương trình truyền hình
 Bố ơi! Mình đi đâu thế? (VTV3) (2014 - 2015).
 Bốn mùa yêu thương (VTV2)
 Hãy chọn giá đúng (VTV3) (23/12/2017) (người chơi) 
 Vì bạn xứng đáng (VTV3) (người chơi)
 12 con giáp (VTV3) (2023) (khách mời)

Giải thưởng

Khác 

 Nhận danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú (2007).
 Nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (2023).

Tham khảo

Xem thêm 

Đạo diễn điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Người Hà Nội
Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Người giành giải Mai vàng
Người họ Trần tại Việt Nam
Chi Chà là

Chi Chà là (danh pháp khoa học: Phoenix) là một chi của khoảng 15-20 loài thực vật thuộc họ Cau (Arecaceae), có nguồn gốc trong khu vực từ quần đảo Canary kéo dài về phía đông tới miền bắc và miền trung châu Phi, đông nam châu Âu (Crete) và miền nam châu Á (từ Thổ Nhĩ Kỳ về phía đông tới miền nam Trung Quốc và Malaysia).

Thân cây đơn hoặc có chồi rễ mút và phát triển thành bụi, có chiều cao dao động từ 1–30 m. Lá hình lông chim dài từ 1–6 m. Các loài trong chi này có hoa đực và hoa cái trên các cây khác nhau và chúng thụ phấn nhờ gió. Hoa không dễ thấy có màu nâu ánh vàng và rộng khoảng 1 cm, nhưng chúng được nhóm lại thành cành hoa lớn có nhiều nhánh dễ thấy dài khoảng 30–90 cm. Quả là loại quả hạch, dài 1–7 cm, có màu vàng hay nâu đỏ hoặc tía sẫm khi chín, bên trong có một hạt.

Các loài
Phoenix acaulis
Phoenix andamanensis
Phoenix atlantica
Phoenix caespitosa
Phoenix canariensis - Chà là Canary
Phoenix dactylifera - Chà là thông thường
Phoenix loureiroi - Chà là nam
Phoenix loureiroi humilis (đồng nghĩa: Phoenix humilis, Phoenix humilis robusta, Phoenix ouseleyana, Phoenix robusta) - Chà là nhỏ
Phoenix loureiroi loureiroi (đồng nghĩa: Phoenix hanceana) - Chà là nam
 Phoenix loureiroi pedunculata
Phoenix paludosa - Chà là biển
Phoenix pusilla (đồng nghĩa: Phoenix farinifera, Phoenix zeylanica) - Chà là Ceylon
Phoenix reclinata (đồng nghĩa: Phoenix abyssinica, Phoenix leonensis, Phoenix pumila, Phoenix spinosa) - Chà là Senegal, chà là châu Phi
Phoenix roebelinii (đồng nghĩa: Phoenix loureirii) - Chà là lùn, chà là nam
Phoenix rupicola - Chà là Cliff, chà là Ấn Độ, chà là dại
Phoenix sylvestris - Chà là Ấn Độ, chà là đường
Phoenix theophrastii - Chà là Crete

Quả của P. dactylifera, cây chà là có giá trị thương mại, là loại quả to với lớp cùi thịt dày, ăn được, chứa nhiều đường và rất ngọt; các loài khác chỉ có lớp cùi thịt mỏng.

Trong khi P. dactylifera được trồng để lấy quả thì P. canariensis (chà là Canary) lại được trồng rộng rãi để làm cây cảnh. Loài này khác với loài trên ở chỗ nó có thân cây mập hơn, nhiều lá hơn, các lá chét cũng gần nhau hơn và có màu xanh lục thẫm chứ không phải màu xanh lục xám. Quả của P. canariensis cũng ăn được, nhưng ít được ăn do cùi thịt mỏng và quả nhỏ.

Các loài khác trong chi này thông thường hay bị lai tạp khi chúng mọc gần nhau. Điều này có thể là vấn đề khi trồng P. canariensis như là một loại cây cảnh, do chà là lai tạp thường là kém hơn về mặt thẩm mỹ.

Loài gây hại 
Các loài cây chi Chà là luôn là đối tượng dễ bị tấn công xâm hại bởi các loài côn trùng chi Mọt cọ Rhynchophorus. hoặc bị ấu trùng của một số loài côn trùng thuộc bộ Cánh vẩy phá hoại, chẳng hạn Paysandisia archon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 

Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Chi Cọ dầu

Chi Cọ dầu (danh pháp khoa học: Elaeis) là một chi thực vật thuộc họ Cau (Arecaceae). Chi Cọ dầu có hai loài. Chúng được trồng với quy mô lớn trong nông nghiệp để sản xuất dầu cọ. Cọ dầu châu Phi (Elaeis guineensis) có nguồn gốc ở miền tây châu Phi, trong khu vực giữa Angola và Gambia, trong khi cọ dầu châu Mỹ (Elaeis oleifera) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ.

Các cây trưởng thành là loại có một thân cây, có thể cao tới 40 m. Lá thuộc loại lá lông chim, có thể dài tới 3–8 m. Các cây non sinh ra khoảng 30 lá mỗi năm. Những cây trên 10 năm tuổi sinh ra khoảng 20 lá mỗi năm. Hoa mọc thành cụm dày dặc; mỗi hoa riêng rẽ là hoa nhỏ, có ba đài hoa và ba cánh hoa. Quả phải mất 5 đến 6 tháng kể từ khi thụ phấn để có thể chín; nó chứa lớp cùi thịt ngoài chứa nhiều dầu (vỏ quả), với một hạt duy nhất (nhân), cũng rất nhiều dầu. Không giống như họ hàng của nó là dừa, cọ dầu không sản sinh ra các chồi phụ; sự nhân giống được thực hiện bằng cách gieo hạt.

Nông nghiệp
Cọ dầu được trồng để lấy các buồng quả của nó, mỗi buồng quả có thể cân nặng tới 40–50 kg. Sau khi thu hoạch, toàn bộ quả (cùi thịt, hạt) đều được dùng để sản xuất xà phòng và dầu thực vật dùng trong nấu ăn; các phẩm cấp dầu cọ khác nhau thu được từ hạt hay cùi thịt, trong đó dầu từ cùi thịt chủ yếu dùng cho nấu ăn còn dầu từ hạt được dùng để chế biến thực phẩm.

Mỗi hecta cọ dầu, được thu hoạch quanh năm sẽ cho sản lượng hàng năm vào khoảng 10 tấn quả, từ đó có thể sản xuất được 3 tấn dầu cọ từ vỏ quả và thu được khoảng 750 kg hạt, từ đây lại có thể sản xuất ra 250 kg dầu cọ từ hạt có chất lượng cao và 500 kg bã hạt. Bã được dùng làm thức ăn cho gia súc, gia cầm. Một vài giống thậm chí còn có năng suất cao hơn, điều này làm cho người ta nghĩ đến chúng như một loại cây tiềm năng cho việc sản xuất dầu thực vật cần thiết để sản xuất dầu điêzen sinh học. 

Cọ dầu châu Phi được đưa vào Sumatra và khu vực Malaya vào đầu những năm thập niên 1900; nhiều đồn điền lớn trồng cọ dầu hiện nay nằm trong khu vực này, với diện tích trồng của Malaysia là trên 20.000 km². Malaysia cho rằng năm 1995 nước này là quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới với 51% tổng sản lượng toàn thế giới. Trong khu vực này, việc phá hủy các rừng mưa tự nhiên để trồng cọ dầu là một vấn đề lớn liên quan tới các e ngại về môi trường tự nhiên.

Dinh dưỡng
Dầu cọ rất giàu vitamin K và magiê dạng tiêu hóa được. Dầu cọ chứa khoảng 43 % chất béo no, khoảng 43 % chất béo chưa no đơn nhóm và 13 % chất béo chưa no đa nhóm.

Giá trị dinh dưỡng cao của dầu cọ có nghĩa là quả cọ dầu bị nhiều loại động vật dùng làm thức ăn, bao gồm (nhưng không chắc lắm) hai loại chim săn mồi là kền kền cọ (Gypohierax angolensis) và diều mướp châu Phi (Polyboroides typus).

Chú thích

Tham khảo
Hội đồng xúc tiến dầu cọ Malaysia (MPOPC)
Sản xuất dầu điêzen sinh học
Những người bạn của Trái Đất- Vương quốc Anh (FOE UK): Dầu cọ - rừng mưa trong việc mua sắm của bạn
CSPInet.org: Dầu thô - Dầu cọ ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, rừng mưa và động thực vật hoang dã như thế nào 
Buckland, Helen. Mối đe dọa của cọ dầu tới sự sinh tồn của các loài linh trưởng. FOE UK (tập tin pdf). URL được truy cập vào ngày 5 tháng 4 năm 2006.
Krông Năng (huyện)

Krông Năng là một huyện nằm ở phía đông bắc tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam.

Địa lý
Huyện cách trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột 55 km theo đường Quốc lộ 14, Quốc lộ 29. Trung tâm huyện có tuyến đường Quốc lộ 29 và đường tỉnh lộ 3 đi qua (Krông Năng- Ea Kar).

Huyện có địa giới hành chính:
Phía đông giáp huyện Ea Kar
Phía đông bắc giáp huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai
Phía tây giáp huyện Krông Búk
Phía nam giáp thị xã Buôn Hồ và huyện Ea Kar
Phía bắc giáp huyện Ea H'leo.

Huyện Krông Năng có nét văn hóa của nhiều vùng miền do nhiều người dân ở các vùng khác tới rất nhiều, đặc biệt ở đây đa số là người Huế ở, tại đây có thành lập ngôi chùa Kim Quang, tại xã Phú Xuân rất rộng lớn, mang nét đặc trưng của xứ Huế

Hành chính
Huyện Krông Năng có 12 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Krông Năng (huyện lỵ) và 11 xã: Cư Klông, Dliê Ya, Ea Dăh, Ea Hồ, Ea Puk, Ea Tam, Ea Tân, Ea Tóh, Phú Lộc, Phú Xuân, Tam Giang.

Số buôn của người dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện là 30 buôn.

Lịch sử 
Tên huyện được đặt theo tên của sông Krông Năng, con sông chảy qua địa bàn huyện và là một phụ lưu của sông Ba.

Dưới thời Việt Nam Cộng hòa, huyện Krông Năng ngày nay là một phần quận Buôn Hồ, tỉnh Darlac.

Sau năm 1975, quận Buôn Hồ đổi thành huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk.

Huyện Krông Năng được thành lập vào ngày 9 tháng 11 năm 1987 theo Quyết định số 212/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng trên cơ sở tách 6 xã: Dliê Ya, Ea Hồ, Krông Năng, Phú Lộc, Phú Xuân và Tam Giang thuộc huyện Krông Búk.

Ngày 26 tháng 1 năm 1989, thành lập 2 xã Ea Tóh và Ea Tam.

Ngày 27 tháng 7 năm 1999, chuyển xã Krông Năng thành thị trấn Krông Năng (thị trấn huyện lỵ huyện Krông Năng).

Ngày 29 tháng 8 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 100/2003/NĐ-CP. Theo đó:
Thành lập xã Cư Klông trên cơ sở 3.945 ha diện tích tự nhiên và 705 người của xã Dliê Ya, 3.738 ha diện tích tự nhiên và 3.331 người của xã Ea Tam
Thành lập xã Ea Tân trên cơ sở 5.353 ha diện tích tự nhiên và 8.681 người của xã Dliê Ya.

Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội ban hành Nghị quyết 22/2003/QH11 chia tỉnh Đắk Lắk thành hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông, huyện Krông Năng thuộc tỉnh Đắk Lăk.

Ngày 23 tháng 3 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 40/2005/NĐ-CP. Theo đó:
Thành lập xã Ea Dăh trên cơ sở 1.950 ha diện tích tự nhiên và 2.854 người của xã Phú Xuân, 3.274 ha diện tích tự nhiên và 2.507 người của xã Tam Giang
Thành lập xã Ea Púk trên cơ sở 4.376 ha diện tích tự nhiên và 3.791 nhân khẩu của xã Tam Giang.

Huyện Krông Năng có 1 thị trấn và 11 xã như hiện nay.

Chú thích

Tham khảo
Website Trang thông tin điện tử Huyện Krông Năng
Website Phòng Giáo dục & Đào Tạo Huyện Krông Năng
Họ Loa kèn

Họ Loa kèn (danh pháp khoa học: Liliaceae), trước đây còn gọi là họ Hành (theo tên chi Allium, xem thêm phần lưu ý), là một họ thực vật một lá mầm trong bộ Loa kèn (Liliales). Các loài trong họ này có các lá thẳng, chủ yếu với các gân lá song song và các phần của hoa là ba đoạn.

Rất nhiều loài trong họ Liliaceae là các cây cảnh quan trọng, được trồng rộng khắp để lấy hoa rất đẹp của chúng. Phần lớn các chi là các loại cây có chứa chất độc nếu ăn phải.

Họ Loa kèn trước đây là nhóm cận ngành "chứa mọi thứ", nó bao gồm một lượng lớn các chi mà hiện nay người ta đã tách ra để đưa vào các họ khác và một số sang các bộ khác, chẳng hạn như các họ Agavaceae, Alliaceae, Anthericaceae, Asparagaceae, Asphodelaceae, Convallariaceae, Hyacinthaceae, Melanthiaceae, Nartheciaceae, Smilacaceae, Tecophilaeaceae, Themidaceae, Tofieldiaceae, Trilliaceae và Uvulariaceae.

Chi Calochortus, bao gồm các loại loa kèn Sego và Mariposa cùng các chi tương tự nó được tách ra thành một họ riêng là họ Calochortaceae trong một số hệ thống phân loại, trong khi các hệ thống phân loại khác vẫn giữ chúng trong họ Liliaceae và đưa vào phân họ Calochortoideae.

Các chi trong lịch sử
Danh sách dưới đây bao gồm các chi mà theo lịch sử đã từng được đưa vào trong họ Liliaceae. Sự phân loại thực vật một lá mầm đã trải qua nhiều sửa đổi đáng kể trong những năm gần đây và một số hệ thống phân loại mới, như APG II của Angiosperm Phylogeny Group, đã đưa nhiều chi trong số này sang các họ khác, dựa trên các mối quan hệ di truyền học. Các họ theo APG II được để trong ngoặc.

Họ Loa kèn trong hiện tại

Phát sinh chủng loài 
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Lưu ý 
APG II 2003 công nhận họ Hành như một họ riêng và tách một số chi ra khỏi họ Loa kèn. Cụ thể xem bài Họ Hành.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 
 Dahlgren, R.M.T., H.T. Clifford và P.F. Yeo. 1985. The Families of Monocotyledons. - Springer-Verlag. Berlin, Đức.
 Chase, M.W., M.R. Duvall, H.G. Hills, J.G. Conran, A.V. Cox, L.E. Eguiarte, J. Hartwell, M.F. Fay, L.R.Caddick, K.M. Cameron và S. Hoot. 1995.- Molecular phylogenetics of Lilianae; in Monocotyledons: Systematics and Evolution.
 Kelch, D.G. 2000. What happened to the lily family? Pacific Horticulture 61:76-79.
 Kubitzki, K.(Editor) 1998: The Families and Genera of Vascular Plants, Tập 3. Springer-Verlag. Berlin, Đức. ISBN 3-540-64060-6
 Trồng cây hoa loa kèn như thế nào?
 Nhân giống hoa loa kèn như thế nào?
 Bệnh hại nào thường thấy trên cây hoa loa kèn, phòng trư như thế nào?

Thực vật có hoa có độc
Hoa
Cây độc
Bả chó (cây)

Cây bả chó (danh pháp hai phần: Colchicum autumnale), còn gọi là báo vũ, thu thủy tiên, huệ đất hay nghệ tây mùa thu, tên gọi cuối là do nó có bề ngoài khá giống với cây nghệ tây, nhưng nó chỉ nở hoa về mùa thu. (Tuy nhiên, đây không phải là một sự phân biệt đáng tin cậy, do nhiều loài nghệ tây thực thụ cũng nở hoa vào mùa thu). Nó còn có tên gọi trong tiếng Anh là "naked lady"  vì các hoa này nổi lên từ mặt đất rất lâu sau khi các lá đã chết.

Ngộ độc
Loài thực vật này hay bị những người nhặt lá nhầm lẫn với tỏi gấu (Allium ursinum), do nó hơi giống với loài cây này, nhưng nó là một loài cây độc gây chết người do nó có chất độc colchicin. Triệu chứng ngộ độc colchicin tương tự như ngộ độc thạch tín (asen) và không có thuốc giải độc. Mặc dù là một chất độc, nhưng colchicin vẫn được sử dụng để điều trị bệnh gút và còn được dùng trong nhân giống thực vật để sản xuất các giống đa bội.

Hình ảnh tham khảo

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Ngộ độc Colchicum autumnale gây tử vong 

A
Thực vật Đức
Thực vật Hy Lạp
Thực vật New Zealand
Thực vật Nga
Thực vật Pháp
Thực vật România
Thực vật Tây Ban Nha
Thực vật Thụy Điển
Thực vật Ukraina
Thực vật Vương quốc Liên hiệp Anh
Thực vật Ý
Thực vật châu Âu
Cây độc
Cây thuốc châu Âu
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật Ba Lan
Thực vật Croatia
Thực vật Ireland
Thực vật Thụy Sĩ
Sông Kinh Thầy

Sông Kinh Thầy hay còn gọi là Sông Kinh Thày (瀧巠柴), tên chữ là "Sài Giang" （柴江） hoặc Cổ Châu là một phân lưu của sông Thái Bình, nối sông Thái Bình với các sông vùng Đông Bắc Việt Nam.

Dòng chảy
Sông dài 44,5 km. Điểm đầu từ ngã ba Nấu Khê  phường Cổ Thành thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương, phía nam của ngã ba Mỹ Lộc nơi sông Đuống hội lưu với sông Thái Bình. Điểm cuối là ngã ba Tri Sơn nơi giáp ranh giữa phường Phú Thứ và phường An Lưu (thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương). Các loại tàu thuyền có tải trọng 150-250 tấn hoạt động được trên sông trong cả hai mùa.

Tại ngã ba Bến Triều, nó chia nước với sông Mạo Khê. Tại ngã ba Trại Sơn nó chia thành hai sông nhỏ chiều dài khoảng 9 km mỗi sông, có tên gọi là sông Phi Liệt (lại đổ vào sông Mạo Khê một lần nữa, tại ngã ba Bến Đụn, để tạo thành sông Đá Bạch) và sông Hàn để chảy vào sông Kinh Môn tại ngã ba Nống, tạo thành sông Cấm.

Lúc đầu là kênh (kinh) Tây vì nó là con kênh nằm ở phía Tây của Đông Triều, sau là Kính Tây (sông ở phía Tây) đến thời Pháp thuộc vẫn mang tên sông Kinh Tây, từ thế kỷ XX trở lại đây là sông Kinh Thầy.

Trên sông trước đây chỉ có một cây cầu duy nhất bắc qua là cầu Bình nối thành phố Chí Linh với huyện Nam Sách.Giờ đây có thêm cầu Triều và cầu Phúc Sơn.

Văn học 
Sông Kinh Thầy dù chỉ là một trong số hàng trăm con sông thuộc đồng bằng Bắc Bộ song lại được rất nhiều người Việt Nam lớn lên trong thời kỳ chống Mỹ và trước đổi mới biết đến qua bài thơ Hạt gạo làng ta của nhà thơ Trần Đăng Khoa. Đây là một trong những bài thơ và sau là bài hát thuộc nằm lòng của nhiều thế hệ Việt Nam.

"Hạt gạo làng ta
Có vị phù sa
Của sông Kinh Thầy
Có hương sen thơm
Trong hồ nước đầy
Có lời mẹ hát
Ngọt bùi đắng cay
..."

Kinh Thầy - dòng sông với nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc sắc góp phần hình thành nên một xứ Đông với những giá trị văn hóa độc đáo và mang ý nghĩa lịch sử to lớn.

Tham khảo 

Hệ thống sông Thái Bình
Sông tại Hải Dương
Sông tại Quảng Ninh
Sông của Việt Nam
Góc sân và khoảng trời

Góc sân và khoảng trời là tập thơ của Trần Đăng Khoa được xuất bản lần đầu tiên năm 1968 khi tác giả mới 10 tuổi. Tập thơ mới đầu có tên là Từ góc sân nhà em, sau nhiều lần tái bản và chỉnh sửa, nay tập thơ tên là Góc sân và khoảng trời. Tập thơ như là những trang ký ức, nhật ký của tác giả thời thơ ấu. Tập thơ gồm có 107 bài thơ và Trường ca đánh Thần Hạn có 4 chương.

Tựa đề một số bài trong tập thơ 
Một số bài thơ nổi tiếng trong tập thơ này là:
 Con bướm vàng
 Trăng sáng sân nhà em
 Ò Ó O...
 Khi mẹ vắng nhà
 Trăng ơi... Từ đâu đến?
 Kể cho bé nghe
 Hạt gạo làng ta
 Lời của than
 Thơ vui
 Mưa
 Cây dừa
 Sắp mưa
 Những con mối

Đôi lời của tác giả
Trong bản in lần thứ 23, đoạn "Đôi lời của tác giả" đề ngày là tháng 11 năm 1996, Trần Đăng Khoa đã viết:

"...Nah Bro..."

"...Trong tập thơ, có bài tôi viết trong lúc sát hạch, nghĩa là các cô chú đến chơi, vây quanh rồi ra đề cho tôi làm, như bài "Bên sông Kinh Thầy", "Sao không về Vàng ơi?" Có bài tôi viết nhanh theo những thông tin và yêu cầu của báo Văn nghệ, như bài "Lời một bạn gái 12 tuổi". Có bài tôi viết để thay một bức thư trả lời, như bài "Thơ vui."

"Con bướm vàng là bài thơ đầu tiên tôi viết vào tháng 2 năm 1966, khi tôi 8 tuổi, đang học ở học kỳ II lớp 1 trường làng. Suốt 10 năm học phổ thông, tôi đã được đăng báo in sách khoảng trên 200 bài thơ và 4 trường ca."

Tham khảo

Liên kết ngoài
báo Tuổi trẻ, Ra mắt Góc sân và khoảng trời phiên bản sách tranh, truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2019
báo Tuổi trẻ, Góc sân và khoảng trời của Trần Đăng Khoa tái xuất với "giao diện" mới, truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2019
Đọc lại Góc sân và khoảng trời, truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2019

Tác phẩm của Trần Đăng Khoa (nhà thơ)
Tập thơ Việt Nam
Tác phẩm năm 1968
Văn học Việt Nam thời kỳ 1945–1975