Phê bình Mới

Phê bình Mới (tiếng Anh: New Criticism) là một phong trào hình thức luận trong lý thuyết văn học, giữ vị trí "thống trị" trong nền phê bình văn học Mỹ vào những thập niên giữa thế kỷ 20. Phong trào này yêu cầu nhấn mạnh vào phương pháp "đọc kỹ" (close reading), đối với thơ ca, nhằm khám phá cách một tác phẩm văn học "vận hành như một đối tượng thẩm mỹ tự thân và tự quy chiếu". Tên gọi của phong trào này bắt nguồn từ cuốn sách The New Criticism xuất bản năm 1941 của John Crowe Ransom.

Lịch sử, lý thuyết 

Phê bình Mới phát triển trong giai đoạn nhiều người phản ứng "chống lại" các trường phái phê bình truyền thống trước đó, vốn "chú trọng quá mức" vào các yếu tố ngoại văn bản như lịch sử, tiểu sử tác giả, và tâm lý học. Những người theo chủ nghĩa Phê bình Mới cho rằng các phương pháp tiếp cận cũ làm người đọc "xao nhãng khỏi bản thân văn bản" và "bỏ qua các phẩm chất thẩm mỹ" của nó. Các nền tảng lý thuyết được đặt ra từ những năm 1920 và 1930 thông qua các tiểu luận và sách của I.A. Richards (Practical Criticism), William Empson (Seven Types of Ambiguity) và T.S. Eliot. Phong trào này càng nổi bật vào những năm 1940 và 1950, trở thành tiêu chuẩn giảng dạy trong các trường đại học và trung học tại Mỹ cho đến khi bị "thách thức" bởi chủ nghĩa cấu trúc và hậu cấu trúc vào thập niên 1960.

Nguyên lý, thành phần 
Các nhà Phê bình Mới quan niệm văn bản là một "thực thể độc lập", có trạng thái bản thể học riêng và không cần các tài liệu bên ngoài để giải thích. Văn bản được coi là một hệ thống đóng, nơi "ý nghĩa bắt nguồn từ sự tương tác giữa các thành phần nội tại". Đọc kỹ (close reading) là kỹ thuật chủ đạo, đòi hỏi "sự xem xét tỉ mỉ từng từ ngữ, cú pháp và thứ tự các ý tưởng" trong văn bản. Mục tiêu là tìm ra sự thống nhất hữu cơ (organic unity) của tác phẩm, nơi hình thức và nội dung "không thể tách rời". "Ngụy biện về ý đồ" (intentional fallacy) là thuật ngữ được William K. Wimsatt và Monroe Beardsley đưa ra vào năm 1946'. Họ lập luận rằng ý định của tác giả khi sáng tác là "không liên quan và không đáng tin cậy" để đánh giá giá trị hoặc ý nghĩa của tác phẩm'. Theo họ, văn bản sau khi hoàn thành đã tách rời khỏi tác giả ("tách rời ngay khi sinh ra"). "Ngụy biện về cảm xúc" (affective fallacy) cũng do Wimsatt và Beardsley đề xướng, khái niệm này phê bình việc đánh giá một tác phẩm dựa trên tác động cảm xúc của nó đối với người đọc'. Các nhà Phê bình Mới cho rằng phản hồi của người đọc là "mang tính chủ quan và không ổn định", trong khi phê bình cần phải khách quan'. "Tội lỗi của việc diễn giải" (the heresy of paraphrase) được Cleanth Brooks lập luận trong cuốn The Well Wrought Urn (1947) rằng ý nghĩa của một bài thơ là "không thể thay đổi và không thể diễn đạt" lại bằng văn xuôi mà không làm "biến dạng bản chất" của nó. Ông cho rằng cấu trúc của bài thơ giống như một "thực thể hữu cơ", nơi mỗi từ ngữ đều đóng vai trò thiết yếu cho tổng thể. Để "đạt được sự thống nhất hữu cơ", các nhà Phê bình Mới tập trung vào các "thiết bị ngôn ngữ" như:

 Sự kết hợp của các yếu tố dường như mâu thuẫn nhưng lại tạo ra ý nghĩa thống nhất (nghịch lý).
 Sự cân bằng hoặc hòa hợp giữa các yếu tố khác biệt hoặc xung đột trong văn bản (mỉa mai)'. 
 Khả năng văn bản chứa đựng nhiều lớp ý nghĩa đồng thời, tạo nên sự phong phú cho tác phẩm (mơ hồ)'. 
 Sự đẩy và kéo giữa các thành phần ngôn ngữ, chẳng hạn như giữa nghĩa đen và nghĩa bóng (căng thẳng)''. 

 Nhân vật liên quan 

 John Crowe Ransom là tác giả cuốn The New Criticism (1941) và người thành lập tạp chí Kenyon Review.
 Cleanth Brooks nổi bật với cuốn Understanding Poetry (viết cùng Robert Penn Warren) và The Well Wrought Urn.
 Allen Tate là nhà phê bình đại diện cho Nam Hoa Kỳ, đưa ra khái niệm "căng thẳng" trong thơ.
 William K. Wimsatt và Monroe Beardsley là tác giả của các tiểu luận về "ngụy biện về ý đồ" và "ngụy biện về cảm xúc".
 T.S. Eliot là người viết những tiểu luận về "tương quan khách quan" (objective correlative) và "tính phi cá nhân của nghệ thuật"'. 

... 
 Đánh giá 
Các nhà phê bình theo chủ nghĩa Marx cho rằng việc "phớt lờ" các yếu tố lịch sử và xã hội khiến văn bản bị "tách rời khỏi thực tế". Terence Hawkes cáo buộc rằng phương pháp "đọc kỹ" giả định người đọc và văn bản là "các thực thể ổn định, che giấu các ý thức hệ của chủ nghĩa nhân văn tự do". Một số ý kiến cho rằng việc bác bỏ mọi tài liệu tham khảo ngoại lai thực tế lại "mở ra cánh cửa cho sự chủ quan tùy tiện của người đọc", vì không còn khung tham chiếu nào để kiểm soát các diễn giải''''. Phê bình Mới còn được coi là "hiệu quả nhất" đối với các bài thơ trữ tình ngắn nhưng "ít khả năng phân tích" các bài thơ dài hoặc tác phẩm văn xuôi phức tạp. Nhóm Phê bình Chicago (gồm R.S. Crane) chỉ trích Cleanth Brooks vì sự "nhất nguyên phê bình" (critical monism), cho rằng việc chỉ tập trung vào nghịch lý hay mỉa mai là "làm nghèo nàn sự hiểu biết" về hình thức văn học. 

Theo học giả Jason Ānanda Josephson Storm, dù không còn là "mô hình lý thuyết thống trị", các phương pháp của Phê bình Mới, đặc biệt là kỹ thuật "đọc kỹ", vẫn là những công cụ cơ bản trong phê bình văn học hiện đại và "giảng dạy nhân văn"'. Còn đối với giáo sư Leroy Searle, nó đã chuẩn bị tiền đề cho các phong trào lý thuyết sau này bằng cách khẳng định văn học như "một ngành học chuyên nghiệp và có hệ thống"''.

Tham khảo 

Phê bình văn học
Lý thuyết văn học