Giáo phận Bùi Chu

Giáo phận Bùi Chu (tiếng Latinh: Dioecesis Buichuensis) là một giáo phận Công giáo Rôma tại Việt Nam. Giáo phận có nhiều xứ đạo lâu đời và gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng liên quan đến lịch sử hình thành và phát triển của Công giáo tại Việt Nam.

Tuy là giáo phận có diện tích nhỏ nhất ở Việt Nam (khoảng 1.350 km²) nhưng giáo phận Bùi Chu có số lượng cũng như mật độ tín hữu khá cao. Năm 2021, giáo phận có số giáo dân là 417.185 người, chiếm tỷ lệ 32,8% tổng dân số trên địa bàn giáo phận. Về nhân sự, giáo phận có 212 linh mục, gần 1000 nữ tu, 166 chủng sinh. Về cơ sở tổ chức, giáo phận có 13 giáo hạt với tổng số 159 giáo xứ, 17 chuẩn xứ, 425 giáo họ.

Giám mục chính tòa hiện nay của giáo phận là Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu.

Lịch sử
Ở châu Á, Việt Nam là nước đón nhận Tin Mừng khá sớm. Theo sử sách thì vào năm 1533 đã có những nhà truyền giáo đầu tiên tới Việt Nam, và những địa danh đầu tiên đón nhận Tin Mừng: Trà Lũ (giáo xứ Phú Nhai ngày nay), Quần Anh (sau kị húy đổi thành Quần Phương), và Ninh Cường đều là những miền đất thuộc giáo phận Bùi Chu. Từ thế kỷ 17, các thừa sai Dòng Tên, Hội Thừa sai Paris, Dòng Âu Tinh Chân đất, và nhất là Dòng Đa Minh truyền giáo tại đây.

Giáo phận Bùi Chu ngày nay chỉ thuộc địa bàn các xã phường phía bắc(Giáo Xứ Khoái Đồng) và phía nam sông Nam Định,Giáo Xứ Khoái Đồng là giáo xứ duy nhất thuộc Giáo Phận Bùi Chu nằm ở phía bắc sông Nam Định thuộc tỉnh Ninh Bình, thuộc đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên, trước khi được hình thành như ngày hôm nay, giáo phận Bùi Chu thuộc Địa phận Đàng Ngoài (được thành lập năm 1659). Sau đó, giáo phận Bùi Chu thuộc Địa phận Đông Đàng Ngoài (được tách ra từ địa phận Đàng Ngoài vào năm 1679) rồi Địa phận Trung Đàng Ngoài (được tách ra từ địa phận Đông Đàng Ngoài vào năm 1848).
 
Vào năm 1936, Tòa Thánh đã tách phần đất tả ngạn sông Hồng của Địa phận Trung để thành lập Giáo phận Thái Bình, phần còn lại của Địa phận Trung là Giáo phận Bùi Chu ngày nay.

Tổng quan

Giáo phận Bùi Chu hiện nay nằm tại các xã, phường của tỉnh Ninh Bình ở phía nam sông Nam Định. Khoái Đồng là giáo xứ duy nhất của giáo phận nằm ở hữu ngạn (Tây Bắc) sông Nam Định. Giáo phận được bao bọc bởi ba con sông lớn, tiếp giáp với ba giáo phận khác. Phía Đông Bắc giáp với Giáo phận Thái Bình bởi sông Hồng, phía Tây Bắc là sông Đào (nối sông Hồng với sông Đáy) giáp với Tổng giáo phận Hà Nội, và phía Tây Nam qua sông Đáy là Giáo phận Phát Diệm; phía Đông Nam là vịnh Bắc Bộ (biển Đông).

Giáo phận thuộc khu vực đồng bằng Bắc Bộ nên toàn bộ dân cư là người Kinh. Dân chúng Bùi Chu có khoảng 84% làm nông nghiệp, 5% làm muối và đi biển, 11% làm nghề thương mại, cơ khí kỹ nghệ, tiểu thủ công nghiệp...

Danh sách các giáo xứ
Dưới đây là danh sách chưa đầy đủ các giáo xứ và xứ tùy cùng địa điểm tọa lạc của nhà thờ xứ:

Hạt Báo Đáp
Hạt Báo Đáp gồm 11 giáo xứ nằm trên địa bàn các xã Nam Hồng, Nam Trực, phường Hồng Quang, một phần các phường Nam Định, Vị Khê và một phần các xã Nam Ninh, Nam Minh, xếp theo ABC:
 Bách Tính - xã Nam Hồng
 Báo Đáp - phường Hồng Quang
 Cổ Ra - xã Nam Trực
 Dương A - xã Nam Hồng
 Hồng Quang - phường Hồng Quang
 Hưng Nhượng - xã Nam Ninh
 Khoái Đồng: 127 Lê Hồng Phong, phường Nam Định
 Lã Điền - phường Vị Khê
 Nam Dương - xã Nam Minh
 Phong Lộc - phường Vị Khê
 Trực Chính - xã Nam Trực

Hạt Bùi Chu
Hạt Bùi Chu gồm 12 giáo xứ nằm trên địa bàn xã Xuân Hồng và một phần các xã Xuân Giang và Xuân Trường, xếp theo ABC:
 Chính Tòa - xã Xuân Trường
 Cát Xuyên - xã Xuân Hồng
 Hạc Châu - xã Xuân Hồng
 Kiên Lao - xã Xuân Trường
 Liên Thượng - xã Xuân Trường
 Liên Thủy - xã Xuân Trường
 Lục Thủy - xã Xuân Hồng
 Ngọc Tiên - xã Xuân Hồng
 Thánh Danh - xã Xuân Trường
 Thủy Nhai - xã Xuân Giang
 Trung Linh - xã Xuân Trường
 Xuân Dương - xã Xuân Trường

Hạt Đại Đồng
Hạt Đại Đồng gồm 13 giáo xứ nằm trên địa bàn ba xã Giao Hòa, Giao Minh và Giao Phúc, xếp theo ABC:
 Ấp Lũ (Trà Lũ) - xã Giao Hòa
 Đại Đồng - xã Giao Hòa
 Định Hải - xã Giao Hòa
 Hà Cát - xã Giao Hòa
 Hoành Đông - xã Giao Minh
 Lạc Nam - xã Giao Hòa
 Minh Đường - xã Giao Minh
 Phú Hương - xã Giao Minh
 Phú Ninh - xã Giao Phúc
 Phú Thọ - xã Giao Minh
 Thanh Thủy - xã Giao Hòa
 Thiện Giáo - xã Giao Minh
 Thuận Thành - xã Giao Hòa

Hạt Kiên Chính

Hạt Kiên Chính gồm 18 giáo xứ nằm trên địa bàn xã Hải Quang và một phần các xã Hải Tiến, Hải Xuâ, Hải Thịnh, xếp theo ABC:
 Hải Điền - xã Hải Quang
 Hòa Định - xã Hải Tiến
 Kiên Chính - xã Hải Tiến
 Liên Phú - xã Hải Quang
 Long Châu - xã Hải Xuân
 Phú Hóa - xã Hải Thịnh
 Phương Chính - xã Hải Xuân
 Quế Phương - xã Hải Quang
 Tân An - xã Hải Tiến
 Tang Điền - xã Hải Tiến
 Tây Cát - xã Hải Quang
 Thịnh Long - xã Hải Thịnh
 Trung Châu - xã Hải Thịnh
 Trung Phương - xã Hải Quang
 Văn Lý - xã Hải Tiến
 Xuân Đài - xã Hải Xuân
 Xuân Hà - xã Hải Quang
 Xương Điền - xã Hải Tiến

Hạt Lạc Đạo
Hạt Lạc Đạo gồm 18 giáo xứ nằm trên địa bàn xã Hồng Phong và một phần xã Nghĩa Sơn, xếp theo ABC:
 Âm Sa - xã Hồng Phong
 Bình Hải - xã Hồng Phong
 Đài Môn - xã Hồng Phong
 Đồng Liêu - xã Nghĩa Sơn
 Đồng Nghĩa - xã Hồng Phong
 Đồng Nhân - xã Nghĩa Sơn
 Đồng Quỹ - xã Hồng Phong
 Đồng Tâm - xã Nghĩa Sơn
 Giang Liêu - xã Nghĩa Sơn
 Giáp Nghĩa - xã Hồng Phong
 Giáp Phú - xã Hồng Phong
 Lạc Đạo - xã Nghĩa Sơn
 Lạc Hồng - xã Hồng Phong
 Liêu Ngạn - xã Nghĩa Sơn
 Nam Phú - xã Hồng Phong
 Quần Lạc - xã Hồng Phong
 Tân Bơn - xã Nghĩa Sơn
 Thuần Hậu - xã Hồng Phong

Hạt Liễu Đề
Hạt Liễu Đề gồm 12 giáo xứ nằm trên địa bàn các xã Đồng Thịnh, Nghĩa Hưng, Nam Đồng, Quang Hưng và một phần các xã Nghĩa Sơn, Nam Minh, xếp theo ABC:
 Chương Nghĩa - xã Đồng Thịnh
 Cốc Thành - xã Đồng Thịnh
 Đại Đê - xã Nghĩa Sơn
 Hà Dương - xã Nghĩa Hưng
 Liễu Đề - xã Nghĩa Hưng
 Lý Nghĩa - xã Nghĩa Hưng
 Nam Trực - xã Nam Minh
 Ngoại Đông - xã Nam Đồng
 Quần Liêu - xã Nghĩa Sơn
 Quỹ Đê - xã Quang Hưng
 Quỹ Ngoại - xã Quang Hưng
 Thạch Bi - xã Nam Đồng

Hạt Ninh Cường
Hạt Ninh Cường gồm 11 giáo xứ nằm trên địa bàn xã Ninh Cường và một phần các xã Hải An, Minh Thái, xếp theo ABC:
 An Đạo - xã Hải An
 An Nghĩa - xã Hải An
 Đông Bình - xã Ninh Cường
 Lác Môn - xã Ninh Cường
 Ninh Cường - xã Ninh Cường
 Tân Châu - xã Ninh Cường
 Tân Cường - xã Ninh Cường
 Tân Lý - xã Ninh Cường
 Tân Phường - xã Ninh Cường
 Tây Đường - xã Ninh Cường
 Tích Tín - xã Minh Thái

Hạt Phú Nhai

Hạt Phú Nhai gồm 11 giáo xứ nằm trên địa bàn hai xã Trà Lũ, Xuân Hưng và một phần xã Xuân Giang, xếp theo ABC:
 An Phú - xã Xuân Giang
 Cát Phú - xã Xuân Giang
 Kính Danh - xã Trà Lũ
 Lạc Thành - xã Xuân Giang
 Nam Điền - xã Xuân Hưng
 Thánh Mẫu (Nghiệp Thổ) - xã Xuân Hưng
 Phú Nhai - xã Trà Lũ
 Phù Sa - xã Xuân Giang
 Quần Cống - xã Xuân Hưng
 Thánh Thể - xã Xuân Hưng
 Vạn Lộc - xã Xuân Giang

Hạt Quần Phương
Hạt Quần Phường gồm 18 giáo xứ nằm trên địa bàn các xã Hải Hậu, Hải Hưng và một phần các xã Hải Anh, Minh Thái, Xuân Trường, xếp theo ABC:
 Cồn Vẽ - xã Hải Anh
 Giáp Nam - xã Hải Hậu
 Hai Giáp - xã Hải Anh
 Hải Nhuận - xã Hải Hưng
 Hưng Nghĩa - xã Hải Hưng
 Kim Thành - xã Hải Hưng
 Nam Đường - xã Hải Anh
 Nam Hòa - xã Hải Anh
 Phạm Pháo - xã Hải Anh
 Phạm Rị - xã Hải Hậu
 Phú Hải - xã Hải Hưng
 Quần Phương - Xã Hải Hậu
 Tân Bồi - xã Hải Anh
 Trại Đáy - xã Hải Anh
 Triệu Thông - xã Hải Hậu
 Trung Thành - xã Hải Hưng
 Tùng Nhì - xã Minh Thái
 Xuân Dục - xã Xuân Trường

Hạt Quỹ Nhất
Hạt Quỹ Nhất gồm 18 giáo xứ nằm trên địa bàn ba xã Nghĩa Lâm, Quỹ Nhất và Rạng Đông, xếp theo ABC:
 Ân Phú - xã Nghĩa Lâm
 Chỉ Thiện - xã Quỹ Nhất
 Giáo Lạc - xã Quỹ Nhất
 Lạc Thiện - xã Quỹ Nhất
 Nghĩa Dục - xã Nghĩa Lâm
 Ngọc Lâm - xã Nghĩa Lâm
 Ninh Hải - xã Rạng Đông
 Phú Giáo - xã Nghĩa Lâm
 Phúc Điền - xã Rạng Đông
 Phúc Đông - xã Rạng Đông
 Phương Lạc - xã Quỹ Nhất
 Quần Vinh - xã Rạng Đông
 Quỹ Nhất - xã Quỹ Nhất
 Rạng Đông - xã Rạng Đông
 Tây Thành - xã Quỹ Nhất
 Thượng Trại - xã Nghĩa Lâm
 Văn Giáo - xã Nghĩa Lâm
 Vinh Phú - xã Quỹ Nhất

Hạt Thức Hóa
Hạt Thức Hóa gồm 11 giáo xứ nằm trên địa bàn các xã Giao Thủy, Giao Ninh, Giao Hưng và Giao Phúc, xếp theo ABC:
 Diêm Điền - xã Giao Thủy
 Du Hiếu - xã Giao Ninh
 Duyên Thọ - xã Giao Hưng
 Hoành Nhị - xã Giao Phúc
 Mộc Đức - xã Giao Ninh
 Ngưỡng Nhân - xã Giao Hưng
 Phong Lâm - xã Giao Ninh
 Phú Vinh - xã Giao Phúc
 Quất Lâm - xã Giao Thủy
 Sa Châu - xã Giao Hưng
 Thức Hóa - xã Giao Ninh

Hạt Tương Nam
Hạt Tương Nam gồm 9 giáo xứ nằm trên địa bàn các xã Ninh Giang, Cổ Lễ, Cát Thành, một phần phường Vị Khê và một phần xã Nam Ninh, xếp theo ABC:
 An Lãng - xã Ninh Giang
 Lã Điền - phường Vị Khê
 Nam Hưng - xã Nam Ninh
 Nam Lạng - xã Cổ Lễ
 Phong Lộc - phường Vị Khê
 Phú An - xã Cát Thành
 Trang Hậu - xã Nam Ninh
 Trung Lao - xã Cổ Lễ
 Tương Nam - xã Nam Ninh

Hạt Tứ Trùng
Hạt Tứ Trùng gồm 18 giáo xứ nằm trên địa bàn một phần các xã Hải Tiến, Hải Thịnh, Hải Xuân, Hải An và Hải Anh, xếp theo ABC:
 An Bài - Xã Hải Tiến
 An Cư - xã Hải Tiến
 Giáp Năm - xã Hải Thịnh
 Lục Phương - xã Hải Xuân
 Nam Phương - xã Hải Tiến
 Ninh Mỹ - xã Hải An
 Ninh Sa - xã Hải An
 Phú Văn - xã Hải Thịnh
 Phúc Hải - xã Hải An
 Trung Hòa - xã Hải Xuân
 Trùng Phương - xã Hải Anh
 Tư Khẩn - xã Hải Thịnh
 Tứ Trùng - xã Hải Tiến
 Xuân Chính - xã Hải Xuân
 Xuân Hòa - xã Hải Xuân
 Xuân Hóa - xã Hải Xuân
Xuân Phương- xã Hải Xuân
 Xuân Thủy - xã Hải Xuân

Các danh địa trong giáo phận

Nhà thờ chính tòa và Tòa giám mục

Tòa giám mục giáo phận đặt tại xã Xuân Trường, tỉnh Ninh Bình.

Trung tâm hành hương
 Vương cung thánh đường Phú Nhai

Các nhà thờ lớn, chủng viện và tu viện
Đại chủng viện Bùi Chu đã trở lại hoạt động từ năm 2008 sau gần 50 năm bị đóng cửa, cơ sở của chủng viện được xây mới bên cạnh Tòa giám mục.

Giáo phận hiện có 5 hội dòng nữ tu đang hoạt động là: Dòng Đa Minh Bùi Chu, Dòng Mến Thánh Giá Kiên Lao, Dòng con Đức Mẹ Mân Côi (nhà chính đặt tại giáo xứ Trung Linh), Dòng Thừa sai Đức Mẹ Trinh Vương (nhà chính Liên Thủy), và Dòng Đức Mẹ Thăm viếng (nhà chính Liên Thủy). Giáo phận Bùi Chu cũng từng là nơi một dòng tu cho nam được thành lập là Dòng Đồng Công.

Các nhà thờ trong giáo phận chủ yếu được xây dựng theo các phong cách kiến trúc Gothic và Baroque, chịu ảnh hưởng của kiến trúc cổ Việt Nam. Trong đó có những nhà thờ chủ yếu theo kiến trúc Nam, với vật liệu chính là gỗ, cung thánh được sơn son thiếp vàng hay mặt tiền nhà thờ xây theo kiểu cổng tam quan. Giáo phận hiện có 13 Đền thánh (Shrine), trong đó Đền thánh Phú Nhai đồng thời là một Vương cung Thánh đường từ năm 2008. Một số nhà thờ lớn trong giáo phận:
 Đền thánh Kiên Lao
 Đền thánh Trung Lao
 Đền thánh Phương Chính
 Đền thánh Báo Đáp
 Đền thánh Ninh Cường
 Đền thánh Đại Đồng
 Đền thánh Hưng Nghĩa
 Đền thánh Sa Châu
 Đền thánh Thức Hóa
 Đền thánh Liễu Đề
 Đền thánh Quần Phuơng
 Đền thánh Phú An

Các đời giám mục quản nhiệm 

Ghi chú:
 Giám mục chính tòa
 Giám mục phó, Giám mục phụ tá hoặc Giám quản Tông Tòa, Đại diện Tông tòa

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài

Bùi Chu