Xe chiến đấu bọc thép lội nước Type 05

Xe chiến đấu bọc thép lội nước Type 05 (tiếng Trung: 05式两栖装甲车) là một họ phương tiện chiến đấu bọc thép bánh xích lội nước do Norinco phát triển cho Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, gồm hai biến thể chiến đấu chính — ZBD-05 (xe chiến đấu bộ binh) và ZTD-05 (xe thiết giáp xung kích), cùng một số biến thể hỗ trợ dựa trên ZBD-05. Các xe Type 05 có thể được phóng từ tàu đổ bộ tấn công ngoài đường chân trời trên biển, và trang bị thân lướt (hydroplane), một mẫu thiết kế thường được so sánh với chương trình Expeditionary Fighting Vehicle (EFV) đã bị hủy của Hoa Kỳ.

Là phương tiện chiến đấu lội nước nhanh nhất thế giới, Type 05 cung cấp khả năng tác chiến tốc độ cao trên mặt nước (HWS), nhấn mạnh các chiến dịch đổ bộ nhanh. Trung Quốc là quốc gia duy nhất sản xuất loại phương tiện lội nước tốc độ cao độc đáo này.

Phát triển 

Quân đội Trung Quốc đã nghiên cứu cuộc đổ bộ Normandy và các cuộc đổ bộ trên mặt trận Thái Bình Dương (Thế Chiến 2), và kết luận rằng cả yếu tố tốc độ cao dưới nước (HWS) lẫn hỏa lực cơ hữu đều là yếu tố thiết yếu để các chiến dịch đổ bộ thành công. Quân đội Trung Quốc đã giao nhiệm vụ cho Norinco và China State Shipbuilding Corporation phát triển một họ phương tiện lội nước có khả năng thực hiện đổ bộ vượt biển, mang tên Dự án 212. Tổng công trình sư của Dự án phát triển là Chen Pengfei ('''').

Trong quá trình phát triển, các kỹ sư Trung Quốc gặp phải vòng luẩn quẩn về tỷ lệ công suất–trọng lượng, vì động cơ mạnh hơn lại làm tăng khối lượng xe. Để giải quyết, nhóm thiết kế đã phát triển thân lướt, kết hợp bánh xích thu vào, động cơ phản lực nước, vật liệu tạo lực nổi, khung hợp kim nhôm, cùng các cánh chỉnh hướng và cánh đuôi điều chỉnh động để tạo lực nâng và giảm lực cản.

Phương tiện chiến đấu bộ binh lội nước Dự án 212 đạt tốc độ 28 km/h trên nước, cao hơn đáng kể so với AAV7A1. Việc Hoa Kỳ hủy bỏ chương trình EFV khiến Trung Quốc trở thành quốc gia duy nhất sở hữu phương tiện thiết kế như vậy. Phương tiện thay thế AAV là Amphibious Combat Vehicle cũng không có khả năng HWS.

Dự án 212 được chứng nhận là Type 05. Toàn bộ dự án được phát triển giai đoạn 2001–2004, với nguyên mẫu đầu tiên hoàn thành năm 2005. Hai biến thể chính được phát triển là ZBD-05 và ZTD-05. ZBD-05 đã xuất hiện trong các lễ duyệt binh năm 2009 và 2015. Biến thể xe thiết giáp lội nước xung  kích ZTD-05 mang pháo 105 mm cũng thay thế xe tăng lội nước Type 63A đã lỗi thời, được đưa vào trang bị từ cuối những năm 1990. Những nỗ lực nghiên cứu và phát triển được thể hiện rõ trong thiết kế có năng lực cao này. Phương tiện cho thấy Trung Quốc quyết tâm bảo đảm năng lực đổ bộ của Hải quân.

Thiết kế

Tính cơ động 
Type 05 có thân phẳng, mũi và đuôi có thể mở rộng, sáu bánh chịu tải mỗi bên có thể thu vào, giúp giảm lực cản đáng kể. Cánh chỉnh hướng phía trước và cánh đuôi tự động điều chỉnh góc theo tốc độ để tối ưu hóa lực cản nước.

ZBD-05 sử dụng hai động cơ phản lực nước phía sau. Khi hoạt động trên nước, động cơ đạt công suất 1475 mã lực, và giảm xuống 550 mã lực khi chạy trên bộ. Xe đạt tốc độ tối đa 65 km/h trên bộ và 30 km/h trên nước, tầm hoạt động 500 km, leo dốc 60%, nghiêng ngang 30%, vượt vật cản cao 0,7 m và hào rộng 2 m.

Hỏa lực 

Biến thể ZBD-05 trang bị tháp pháo pháo tự động 30 mm ZPT-99 cùng bệ phóng tên lửa chống tăng HJ-73C, có khả năng xuyên hơn 800 mm giáp đồng nhất sau giáp phản ứng nổ. Xe chở được 7–8 lính bộ binh.

Biến thể ZTD-05 trang bị pháo nòng xoắn 105 mm ZPL-98A ổn định 3 trục. ZTD-05 có kíp lái 4 người, bao gồm cả nạp đạn viên. ZTD-05 sử dụng đạn xuyên động năng DTC02-105 (APFSDS), dựa trên đạn APFSDS 105 mm BTA-2, có khả năng xuyên 600 mm giáp cán đồng nhất (RHA) ở cự ly 2.000 m. Pháo nòng xoắn cũng có khả năng phóng tên lửa dẫn đường bằng laser kiểu bám chùm. Pháo được nạp thủ công với tốc độ bắn 6–8 phát/phút và cơ số đạn 36 viên. Tháp pháo của ZTD-05 có bố trí tương tự như trên xe tiến công ZTL-11.

Vũ khí phụ gồm súng máy đồng trục 7,62 mm Type 86. Ngoài ra, ZTD-05 còn có súng máy phòng không 12,7 mm QJC-88.

Điều khiển hỏa lực 
Cả hai biến thể ZBD-05 và ZTD-05 đều sử dụng hệ thống điều khiển hỏa lực điện tử gồm máy tính đạn đạo, máy đo xa laser, ổn định hai mặt phẳng, và kính ngắm ngày/đêm. Chỉ huy có kính ngắm nhiệt độc lập với khả năng hunter-killer.

Xe được trang bị hệ thống quản lý chiến đấu, chỉ huy–điều khiển và bản đồ số. Tất cả thông tin cần thiết được hiển thị trên các màn hình cho lái xe, chỉ huy và pháo thủ. ZTD-05 được trang bị thiết bị chỉ thị mục tiêu laser phục vụ cho phương pháp điều khiển bán tự động theo đường ngắm kiểu bám chùm, và vị trí nạp đạn cũng được trang bị kính tiềm vọng độc lập.

Khả năng bảo vệ 
Phương tiện được trang bị hệ thống định vị vệ tinh, hệ thống dập cháy, hệ thống bảo vệ NBC, cùng khả năng quan sát nhiệt ngày/đêm, bảo đảm mức độ sống sót cao cho kíp lái. Thân xe được chế tạo từ khung hợp kim nhôm, bổ sung các tấm giáp thép phía trước. Hợp kim nhôm giúp giảm khối lượng và bảo vệ trước đạn vũ khí bộ binh và mảnh đạn, trong khi các tấm thép có thể chặn đạn 12,7 mm. Tháp pháo được chế tạo từ giáp thép hàn hoàn toàn với các tấm giáp composite, cung cấp khả năng bảo vệ toàn diện trước đạn 12,7 mm và mảnh đạn. Mặt trước tháp pháo được cho là có thể chặn đạn xuyên giáp 25 mm ở cự ly 1.000 m. Phần trên của hệ thống treo được bảo vệ bằng các tấm giáp.

Cả hai biến thể ZBD-05 và ZTD-05 đều được trang bị thiết bị cảnh báo laser, kết nối với hai cụm ống phóng lựu khói, mỗi cụm 4 nòng. Khu vực chứa đồ ở phần đuôi xe đồng thời đóng vai trò như giáp lồng.

Triển khai 
Các phương tiện Type 05 được biên chế cho các lữ đoàn đổ bộ lội nước của Lục quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và lực lượng Thủy quân lục chiến thuộc Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Các phiên bản 

 Xe thiết giáp xung kích lội nước Type 05 (ZTD-05 hoặc ZLT-05)  ()
 Biến thể xe xung kích (pháo xung kích) được trang bị pháo nòng xoắn 105 mm có độ giật thấp ZPL-98A, súng máy đồng trục 7,62 mm, và súng máy phòng không 12,7 mm QJC-88. Một biến thể cải tiến, định danh ZLT-05A, được trang bị hệ thống máy tính nâng cấp và các thiết bị đầu cuối số hóa dành cho lái xe, pháo thủ và chỉ huy.
 Xe chiến đấu bộ binh lội nước Type 05 (ZBD-05) ()
 Biến thể xe chiến đấu bộ binh được trang bị pháo tự động 30 mm ZPT-99, súng máy đồng trục 7,62 mm, và tên lửa chống tăng HJ-73C.
 Xe chở quân bọc thép lội nước Type 05 (ZSD-05) ()
 Biến thể xe chở quân bọc thép, được trang bị tháp súng máy hạng nặng 12,7 mm có giáp bảo vệ.
 Xe trinh sát bọc thép lội nước Type 05 ()
 Biến thể trinh sát bọc thép, được trang bị cột nâng dạng kính tiềm vọng với hệ thống điện–quang và hồng ngoại (EO/IR), máy đo xa laser và radar băng tần X. Biến thể này có tháp súng máy hạng nặng 12,7 mm để tự vệ.
 Xe chỉ huy lội nước Type 05 ()
 Biến thể xe chỉ huy–điều khiển cơ động, được trang bị hệ thống thông tin liên lạc dã chiến và hệ thống quản lý chiến trường.
 Xe cứu kéo bọc thép lội nước Type 05 ()
 Biến thể cứu kéo bọc thép, được trang bị cần cẩu và tời thủy lực để cứu hộ phương tiện khẩn cấp. Tay vịn bổ sung được lắp trên nóc để thuận tiện thao tác khi hoạt động trên nước.
 Xe phá chướng ngại vật lội nước Type 05 (GSL132) ()
 Biến thể công binh phá chướng ngại và rà phá mìn, được trang bị lưỡi cày mìn, thiết bị dò mìn, hệ thống đánh dấu hành lang an toàn, 8 ống phóng rocket phá chướng ngại, và dây nổ phá mìn phóng bằng rocket (MICLIC).
 Xe cứu thương bọc thép lội nước Type 05 ()
 Biến thể cứu thương bọc thép dựa trên khung gầm xe chỉ huy Type 05, cung cấp hỗ trợ y tế tiền tuyến và sơ tán thương binh. Xe được trang bị máy thở khẩn cấp, điều hòa không khí, hệ thống theo dõi và giường đôi giảm chấn.
 Xe phòng không Type 05
 Biến thể phòng không, trang bị 8 tên lửa HQ-13 trên khung gầm lội nước Type 05. Xe còn có cột radar và cảm biến quang học tích hợp để tìm kiếm và bám bắt mục tiêu.
 Xe mang tên lửa chống tăng lội nước Type 05
 Biến thể mang 8 tên lửa chống tăng HJ-10. Tháp xe gồm 12 ống chứa tên lửa và cột cảm biến điện–quang ổn định, cho phép khai hỏa khi đang di chuyển trên biển..
 VN16
 Biến thể xuất khẩu của ZTD-05.
 VN18
 Biến thể xuất khẩu của ZBD-05.
 VS25
 Biến thể xuất khẩu cải tiến của xe cứu kéo bọc thép lội nước Type 05.

Nước vận hành 

 
 Lục quân Trung Quốc: hơn 1.500 xe đang phục vụ tính đến năm 2022, gồm khoảng 750 xe ZBD-05 và 750 xe ZTD-05, cùng số lượng chưa xác định các biến thể khác.
 Hải quân Trung Quốc: hơn 320 xe đang phục vụ tính đến năm 2021, gồm khoảng 240 xe ZBD-05 và 80 xe ZTD-05, cùng các biến thể khác chưa rõ số lượng.
 : tiếp nhận các biến thể xuất khẩu VN16, VN18 và VS25 cho lực lượng Thủy quân lục chiến nước này.
 : đặt mua 3 xe vào tháng 6 năm 2020 với tổng giá trị khoảng 13 triệu USD cho Thủy quân lục chiến Hoàng gia Thái Lan, và được bàn giao vào tháng 5 năm 2021..

Xem thêm 

 Các phát triển tương đương

 ZBD-03 - phương tiện chiến đấu đổ bộ đường không do Trung Quốc phát triển
 ZBD-04 - xe chiến đấu bộ binh bánh xích do Trung Quốc phát triển
 ZBL-08 - xe chiến đấu bộ binh lội nước bánh lốp do Trung Quốc phát triển

 Các hệ thống tương đương

 Expeditionary Fighting Vehicle – (Hoa Kỳ)
 Assault Amphibious Vehicle – (Hoa Kỳ)
 Amphibious Combat Vehicle – (Hoa Kỳ)
 BMP-3 – (Liên Xô, Nga)
 BMP-2 – (Liên Xô)

Tham khảo 

 Thư mục

Liên kết ngoài 

 https://web.archive.org/web/20130213000250/http://www.sinodefence.com/army/armour/zbd2000.asp
 http://www.airforceworld.com/a/20150624/2305.html  (Simplified Chinese)