Chi Dâu tây

Chi Dâu tây (Danh pháp khoa học: Fragaria ) là một chi thực vật có hoa thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae), thường được gọi là dâu tây vì quả ăn được. Có hơn 20 loài đã được mô tả với nhiều giống lai và giống trồng trọt. Loại dâu tây được trồng thương mại phổ biến nhất là các giống dâu tây vườn, một giống lai được gọi là Fragaria × ananassa. Dâu tây có hương vị khác nhau tùy theo giống, từ khá ngọt đến khá chua. Dâu tây là một loại cây ăn quả thương mại quan trọng, được trồng rộng rãi ở tất cả các vùng ôn đới trên thế giới.

Mô tả
Dâu tây không phải là “quả mọng” theo nghĩa thực vật học. Phần thịt mềm và ăn được của chúng “quả” thực chất là phần đế hoa, còn những phần thường bị nhầm gọi là “hạt” thực ra là các quả bế, mới chính là quả thật theo thực vật học.

Phân loại
Có hơn 20 loài thuộc Chi Dâu tây (Fragaria) khác nhau trên toàn thế giới. Một số loài đã từng được đề xuất, một số trong đó hiện nay được công nhận là các phân loài. Một số điểm mấu chốt để phân loại các loài dâu tây là số lượng nhiễm sắc thể của chúng khác nhau. Nhưng tất cả chúng đều có bảy loại nhiễm sắc thể cơ bản, nhưng lại biểu hiện đa bội khác nhau. Một số loài là lưỡng bội, có hai bộ gồm bảy nhiễm sắc thể (tổng cộng 14 nhiễm sắc thể), nhưng một số loài khác lại là tứ bội (bốn bộ, tổng cộng 28 nhiễm sắc thể), lục bội (sáu bộ, tổng cộng 42 nhiễm sắc thể), bát bội (tám bộ, tổng cộng 56 nhiễm sắc thể) hoặc thập bội (mười bộ, tổng cộng 70 nhiễm sắc thể).

Theo nguyên tắc chung (có ngoại lệ), các loài dâu tây có số lượng nhiễm sắc thể nhiều hơn thường có xu hướng khỏe hơn và tạo ra cây lớn hơn với quả lớn hơn.

Các hóa thạch cổ nhất được xác định một cách chắc chắn là thuộc Chi Dâu tây được tìm thấy trong kỷ Miocene ở Ba Lan.
Ngoài ra, các quả bế (achenes) hóa thạch của Chi Dâu tây cũng đã được biết đến từ kỷ Pliocene ở Trung Quốc.

Loài lưỡng bội

 Fragaria × bifera Duchesne - F. vesca × F. viridis (Châu Âu)
Fragaria bucharica Losinsk. (Trung Quốc)
Fragaria chinensis Losinsk (Trung Quốc)
Fragaria daltoniana J.Gay (Himalaya)
 Fragaria emeiensis Jia J. Lei (Trung Quốc)
Fragaria gracilis Losinsk. (Trung Quốc)
Fragaria hayatae Makino (Đài Loan)
Fragaria iinumae Makino (Đông Nga, Nhật Bản)
Fragaria mandshurica Staudt (Trung Quốc)
Fragaria nilgerrensis Schlecht. ex J.Gay (Nam và Đông Nam Á)
Fragaria nipponica Makino (Hàn Quốc, Nhật Bản)
Fragaria nubicola Lindl. ex Lacaita (Himalaya)
Fragaria pentaphylla  Losinsk. (Trung Quốc)
Fragaria vesca L. - dâu tây dại (Bắc bán cầu)
Fragaria viridis Duchesne (Châu Âu, Trung Á)

Loài tứ bội

 Fragaria corymbosa Losinsk. (miền bắc Trung Quốc)
 Fragaria × intermedia (Bach) Beck (Châu Âu)

Fragaria moupinensis Cardot (Trung Quốc)
Fragaria orientalis Losinsk. (Đông Á, Đông Siberia)
Fragaria tibetica Staudt & Dickoré (Trung Quốc)

Giống lai ngũ bội
Fragaria × bringhurstii Staudt (bờ biển California)

Loài lục bội
Fragaria moschata Duchesne - dâu tây xạ (Châu Âu)

Các loài và giống lai bát bội
Fragaria × ananassa Duchesne ex Rozier - dâu tây vườn
Fragaria chiloensis (L.) Mill. - dâu tây ven biển (Tây Mỹ)
Fragaria chiloensis subsp. chiloensis forma chiloensis
Fragaria chiloensis subsp. chiloensis forma patagonica (Argentina, Chile)
Fragaria chiloensis subsp. lucida (E. Vilm. ex Gay) Staudt (bờ biển của British Columbia, Washington, Oregon, California)
Fragaria chiloensis subsp. pacifica Staudt (bộ biển của Alaska, British Columbia, Washington, Oregon, California)
Fragaria chiloensis subsp. sandwicensis (Decne.) Staudt - ōhelo papa (Hawaii)
Fragaria virginiana Mill. (Bắc Mỹ)

Các loài và giống lai thập bội
Fragaria cascadensis K.E. Hummer (Dãy núi Cascade ở Oregon)
Fragaria iturupensis Staudt - dâu tây Iturup (Iturup, Quần đảo Kuril)
Fragaria × Comarum hybrids
Fragaria × vescana

Đa bội không rõ
 Fragaria tayulinensis S.S.Ying (Đài Loan)

Chưa phân loại giống lai
 Lai Fragaria × Comarum, một giống dâu trang trí có hoa màu đỏ, mọc lan bằng thân bò, tạo quả thưa thớt, nhỏ và dạng cầu.
 Fragaria vesca và một số loài lưỡng bội khác có thể lai tạo và tạo ra thế hệ con cháu hữu thụ (mặc dù Fragaria nilgerrensis có vẻ ít tương thích hơn).
 Fragaria moschata có thể lai tạo với các loài lưỡng bội như Fragaria viridis và Fragaria nubicola nhưng tạo ra tỷ lệ hạt sống thấp hơn.
Fragaria moschata có thể lai với Fragaria × ananassa.

Tham khảo

Đọc thêm
 Hogan, Sean (chief consultant) (2003), Flora: A Gardener's Encyclopedia, Portland, Oregon: Timber Press. .

Liên kết ngoài
Species records in the database (for the query: genus = Fragaria) từ trang web Hệ thống gen thực vật quốc gia Hoa Kỳ

Chi Dâu tây
Quả mọng