Kinh tế Cuba

Kinh tế Cuba là một nền kinh tế kế hoạch đang phát triển do các doanh nghiệp nhà nước chi phối. Đảng Cộng sản Cuba duy trì mức độ kiểm soát khu vực công cao và có ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế Cuba. Hòn đảo này có chi phí sinh hoạt thấp, phương tiện giao thông công cộng giá rẻ, cũng như giáo dục, chăm sóc sức khỏe và thực phẩm được trợ cấp. Tăng trưởng kinh tế của Cuba trong lịch sử yếu do tình trạng di cư lao động cao, phụ thuộc vào nhập khẩu, cuộc khủng hoảng năng lượng đang diễn ra, các lệnh trừng phạt thương mại nước ngoài và du lịch hạn chế ở Cuba. Nền kinh tế kép của Cuba đã dẫn đến một loạt các cuộc khủng hoảng tài chính. Cuba là một trong những quốc gia nghèo nhất ở Mỹ Latinh và Caribe với lạm phát cao, nghèo đói tập thể và thiếu lương thực. Nước này mắc nợ rất nhiều do khu vực công lớn và chi tiêu thâm hụt cao, với gánh nặng nợ công toàn cầu.

Vào thế kỷ 19, Cuba là một trong những quốc gia tiền công nghiệp thịnh vượng nhất ở Mỹ Latinh với việc xuất khẩu thuốc lá, đường và cà phê. Trong cuộc Cách mạng Cuba năm 1953–1959, dưới chế độ độc tài quân sự của Fulgencio Batista, Cuba đang trên đà tăng trưởng trong khu vực Mỹ Latinh. Trong Chiến tranh Lạnh, nền kinh tế Cuba được trợ cấp rất nhiều - từ 10% đến 40% GDP của Cuba trong nhiều năm khác nhau - bởi Khối Đông Âu, do sự liên kết địa chính trị của họ với Liên Xô. Cuba đã phải chịu đựng sự suy thoái kinh tế nghiêm trọng khi Liên Xô sụp đổ, với GDP giảm 33% từ năm 1990 đến năm 1993. Một tình trạng kinh tế kéo dài được gọi là Thời kỳ đặc biệt đã vượt qua Cuba từ năm 1991 đến năm 2001. Nền kinh tế Cuba đã phục hồi vào năm 2003 với sự tự do hóa không đáng kể và sự hỗ trợ nước ngoài từ Venezuela, Trung Quốc và Nga. Mỹ đã duy trì lệnh cấm vận kinh tế đối với Cuba kể từ năm 1960 do căng thẳng địa chính trị. Cuba có các hiệp định thương mại tự do với nhiều quốc gia trên thế giới.

Lịch sử

Thời kỳ Thuộc địa và Cộng hòa (1870–1959) 
Mặc dù Cuba thuộc nhóm các quốc gia có thu nhập cao ở Mỹ Latinh từ những năm 1870, nhưng bất bình đẳng thu nhập vẫn ở mức cao, kèm theo dòng vốn chảy ra nước ngoài. Nền kinh tế của quốc gia này đã tăng trưởng nhanh chóng vào đầu thế kỷ, nhờ vào việc bán đường cho Mỹ.

Trước Cách mạng Cuba, năm 1958, Cuba có GDP bình quân đầu người là 2.363 USD, nằm ở mức trung bình của các quốc gia Mỹ Latinh vào thời điểm đó. Theo Liên Hợp Quốc, từ năm 1950 đến năm 1955, Cuba có tuổi thọ trung bình là 59,4 tuổi, đứng thứ 56 trong bảng xếp hạng toàn cầu.

Vị trí gần Mỹ khiến Havana trở thành điểm đến nghỉ dưỡng quen thuộc của giới thượng lưu Mỹ. Những chuyến đi đánh bạc, đua ngựa và chơi golf của họ đã biến du lịch thành một ngành kinh tế quan trọng. Tạp chí du lịch Cabaret Quarterly mô tả Havana là "nữ thần của lạc thú, nữ thần của những thú vui xa hoa và xa hoa". Nhà độc tài Cuba Fulgencio Batista đã có kế hoạch xây dựng dọc theo Malecon, con đường ven biển nổi tiếng của Havana, với các khách sạn và sòng bạc để thu hút thêm nhiều khách du lịch. Đất nước này phụ thuộc rất nhiều vào sản xuất đường.

Vào cuối những năm 1950, ngành dầu mỏ của Cuba nằm dưới sự kiểm soát của ba công ty dầu mỏ quốc tế lớn: Standard Oil of New Jersey (Esso), Texaco, và Royal Dutch Shell.

Kế hoạch kinh tế ban đầu  (1959–1967) 
Vào ngày 3 tháng 3 năm 1959, Fidel Castro nắm quyền kiểm soát Cuban Telephone Company, một công ty con của International Telephone and Telecommunications Corporation. Đây là lần đầu tiên trong số nhiều lần quốc hữu hóa được thực hiện bởi chính phủ mới; tổng giá trị tài sản bị tịch thu lên tới 9 tỷ USD.

Sau Cách mạng năm 1959, công dân không phải trả thuế thu nhập cá nhân (tiền lương của họ được coi là sau khi trừ mọi loại thuế). Chính phủ cũng bắt đầu trợ cấp chăm sóc sức khỏe và giáo dục cho tất cả công dân; hành động này đã tạo ra sự ủng hộ mạnh mẽ của quốc gia đối với chính phủ cách mạng mới.

Liên Xô và Cuba đã tái lập quan hệ ngoại giao vào tháng 5 năm 1960. Khi các nhà máy lọc dầu như Shell, Texaco và Esso từ chối lọc dầu của Liên Xô, Castro cũng quốc hữu hóa ngành công nghiệp này, tiếp quản các nhà máy lọc dầu trên đảo. Vài ngày sau, để đáp trả, Hoa Kỳ đã cắt giảm hoàn toàn hạn ngạch đường của Cuba; Eisenhower được trích dẫn đã nói rằng "Hành động này đồng nghĩa với việc trừng phạt kinh tế đối với Cuba. Giờ đây, chúng ta phải hướng tới các động thái kinh tế, ngoại giao và chiến lược khác" Cuba và Liên Xô đã ký kết thỏa thuận thương mại đầu tiên trong năm đó, theo đó Cuba trao đổi đường với Liên Xô để đổi lấy nhiên liệu. Vào ngày 7 tháng 2 năm 1962, Kennedy đã mở rộng lệnh cấm vận của Mỹ để bao trùm hầu hết các mặt hàng nhập khẩu của Mỹ.

Từ năm 1959 đến năm 1963, chính phủ Cuba đã nỗ lực thực hiện công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu bằng máy móc và thiết bị do Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác cung cấp. Cách tiếp cận này được cho là đã thất bại vào năm 1964 và Cuba tiếp tục chiến lược xuất khẩu tập trung vào đường. Nền kinh tế vẫn kém hiệu quả và quá chuyên môn hóa vào một số mặt hàng do các nước Khối Đông Âu mua.

Đến cuối những năm 1960, Cuba trở nên phụ thuộc vào viện trợ kinh tế, chính trị và quân sự của Liên Xô. Cũng vào khoảng thời gian này, Castro bắt đầu tin tưởng rằng Cuba có thể bỏ qua các giai đoạn khác nhau của chủ nghĩa xã hội và tiến thẳng đến chủ nghĩa cộng sản thuần túy. Tổng bí thư Leonid Brezhnev đã củng cố sự phụ thuộc của Cuba vào Liên Xô khi vào năm 1973, Castro đã nhượng bộ trước áp lực của Brezhnev để trở thành thành viên chính thức của Hội đồng Tương trợ Kinh tế (Comecon). Comecon xem Cuba là một trong những quốc gia thành viên kém phát triển của mình và do đó Cuba có thể đổi dầu lấy đường trực tiếp với mức giá rất có lợi cho Cuba.  Ngoại tệ mạnh mà Cuba thu được từ việc tái xuất dầu đã tạo điều kiện cho Cuba nhập khẩu hàng hóa từ các nước không phải Comecon và tạo điều kiện cho việc đầu tư vào các dịch vụ xã hội.

1968–1990 
Năm 1970, trong khuôn khổ chiến dịch kinh tế Tấn công Cách mạng, Fidel Castro đã nỗ lực vận động nhân dân Cuba thu hoạch 10 triệu tấn đường, tiếng Tây Ban Nha gọi là La Zafra, để tăng kim ngạch xuất khẩu và phát triển kinh tế. Mặc dù được sự ủng hộ của phần lớn người dân Cuba, đất nước vẫn không đạt được mục tiêu và chỉ sản xuất được 7,56 triệu tấn. Vào tháng 7 năm 1970, sau khi thu hoạch xong, Castro nhận trách nhiệm về thất bại này, nhưng sau đó cùng năm, ông đổ lỗi cho Bộ trưởng Công nghiệp Đường khi nói rằng "Những nhà kỹ trị, thiên tài, siêu khoa học đó đã đảm bảo với tôi rằng họ biết phải làm gì để sản xuất được mười triệu tấn. Nhưng điều đó đã được chứng minh, trước tiên, rằng họ không biết cách thực hiện và thứ hai, rằng họ đã khai thác phần còn lại của nền kinh tế bằng cách nhận được một lượng lớn tài nguyên... trong khi có những nhà máy có thể cải thiện bằng cách phân bổ tốt hơn những tài nguyên được phân bổ cho kế hoạch Mười triệu tấn".

Trong thời kỳ Cách mạng, Cuba là một trong số ít các nước đang phát triển cung cấp viện trợ nước ngoài cho các nước khác. Viện trợ nước ngoài bắt đầu bằng việc xây dựng sáu bệnh viện ở Peru vào đầu những năm 1970. Từ năm 1970 đến năm 1985, Cuba duy trì tốc độ tăng trưởng cao: "Cuba đã làm rất tốt trong việc đáp ứng các nhu cầu cơ bản (đặc biệt là giáo dục và y tế)" và "thực sự đang đi theo công thức của Ngân hàng Thế giới từ những năm 1970: tái phân phối cùng với tăng trưởng". Viện trợ nước ngoài được mở rộng vào cuối những năm 1970, đến mức khoảng 8.000 người Cuba làm việc tại các nhiệm vụ ở nước ngoài. Người Cuba đã xây dựng nhà ở, đường sá, sân bay, trường học và các cơ sở vật chất khác ở Angola, Ethiopia, Lào, Guinea, Tanzania và các nước khác. Đến cuối năm 1985, 35.000 công nhân Cuba đã tham gia xây dựng các dự án tại khoảng 20 quốc gia châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Đối với Nicaragua, năm 1982, Cuba đã cam kết cung cấp hơn 130 triệu đô la thiết bị nông nghiệp và máy móc cùng khoảng 4000 kỹ thuật viên, bác sĩ và giáo viên. Trong suốt những năm 1980, Cuba đã cung cấp khoảng 90.000 tấn dầu cho Nicaragua mỗi năm để hỗ trợ cuộc cách mạng Sandinista. Từ năm 1986 đến năm 1990, Fidel Castro bắt đầu Công cuộc Cải cách nhằm giảm thiểu các yếu tố thị trường trong nền kinh tế.

Năm 1986, Cuba vỡ nợ 10,9 tỷ đô la cho Câu lạc bộ Paris. Năm 1987, Cuba ngừng trả khoản nợ đó. Năm 2002, Cuba vỡ nợ 750 triệu đô la tiền vay Nhật Bản.

Thời kỳ đặc biệt (1991–1994) 

Tổng sản phẩm quốc nội của Cuba đã giảm ít nhất 35% từ năm 1989 đến năm 1993 do mất 80% đối tác thương mại và trợ cấp của Liên Xô. Cuba đã được bảo đảm giá đường thế giới nhờ chính sách bảo lãnh giá của Liên Xô. Tuy nhiên, nền kinh tế Cuba bắt đầu phục hồi trở lại nhờ sự cải thiện nhanh chóng trong quan hệ thương mại và ngoại giao giữa Cuba và Venezuela sau khi Hugo Chávez đắc cử Tổng thống Venezuela năm 1998, và trở thành đối tác thương mại và đồng minh ngoại giao quan trọng nhất của Cuba.

Thời kỳ này được gọi là "Thời kỳ Đặc biệt trong Thời bình",,sau này được rút gọn thành "Thời kỳ Đặc biệt". Một bài báo trên Tạp chí Hiệp hội Y khoa Canada cho rằng, "Nạn đói ở Cuba trong Thời kỳ Đặc biệt là do các yếu tố chính trị và kinh tế tương tự như những yếu tố đã gây ra nạn đói ở Bắc Triều Tiên vào giữa những năm 1990, bởi vì cả hai quốc gia đều do chế độ độc tài cai trị, từ chối cung cấp lương thực cho người dân thường khi hệ thống phân phối lương thực công cộng sụp đổ và ưu tiên được dành cho giới tinh hoa và quân đội." Các báo cáo khác cũng vẽ nên một bức tranh ảm đạm không kém, mô tả người dân Cuba phải ăn bất cứ thứ gì họ tìm thấy, từ động vật ở Sở thú Havana đến mèo nhà. Tuy nhiên, mặc dù sự sụp đổ của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung ở Liên Xô và các nước Đông Âu khác đã khiến Cuba gặp phải những khó khăn kinh tế nghiêm trọng, dẫn đến lượng calo mỗi ngày giảm từ 3052 calo năm 1989 xuống còn 2600 calo năm 2006, nhưng tỷ lệ tử vong không bị ảnh hưởng nhiều nhờ ưu tiên duy trì mạng lưới an sinh xã hội.

Cải cách và phục hồi (1994–2011) 

Chính phủ đã thực hiện một số cải cách nhằm ngăn chặn tình trạng dư thừa thanh khoản, tăng cường khuyến khích lao động và giảm bớt tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng lương thực, hàng tiêu dùng và dịch vụ. Để giảm bớt khủng hoảng kinh tế, chính phủ đã đưa ra một số cải cách theo định hướng thị trường, bao gồm mở cửa du lịch, cho phép đầu tư nước ngoài, hợp pháp hóa đồng đô la Mỹ và cho phép tự kinh doanh đối với khoảng 150 ngành nghề. (Chính sách này sau đó đã được đảo ngược một phần, do đó, mặc dù đồng đô la Mỹ không còn được chấp nhận trong kinh doanh, nhưng người dân Cuba vẫn được phép nắm giữ đồng tiền này.) Những biện pháp này đã mang lại tăng trưởng kinh tế khiêm tốn. Thị trường nông sản tự do hóa được giới thiệu vào tháng 10 năm 1994, tại đó nông dân nhà nước và tư nhân bán sản lượng vượt hạn ngạch với giá thị trường tự do, mở rộng các lựa chọn tiêu dùng hợp pháp và giảm giá chợ đen.

Những nỗ lực của chính phủ nhằm giảm trợ cấp cho các doanh nghiệp thua lỗ và thu hẹp nguồn cung tiền tệ đã khiến tỷ giá hối đoái bán chính thức của đồng peso Cuba tăng từ mức đỉnh điểm là 120 peso đổi một đô la vào mùa hè năm 1994 lên 21 peso đổi một đô la vào cuối năm 1999. Sự sụt giảm GDP đã dừng lại vào năm 1994 khi Cuba báo cáo mức tăng trưởng 0,7%, tiếp theo là mức tăng 2,5% vào năm 1995 và 7,8% vào năm 1996. Tăng trưởng chậm lại vào năm 1997 và 1998, lần lượt là 2,5% và 1,2%. Một trong những lý do chính là việc không nhận thấy rằng sản xuất đường đã trở nên không kinh tế. Suy ngẫm về Thời kỳ Đặc biệt, Bí thư Thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba Fidel Castro sau này thừa nhận rằng đã có nhiều sai lầm: "Đất nước có nhiều nhà kinh tế, và tôi không có ý định chỉ trích họ, nhưng tôi muốn hỏi tại sao chúng ta không nhận ra sớm hơn rằng việc duy trì mức sản xuất đường của chúng ta là bất khả thi. Liên Xô sụp đổ, giá dầu 40 đô la một thùng, và giá đường ở mức đáy, vậy tại sao chúng ta không hợp lý hóa ngành công nghiệp này?" Điều kiện sống năm 1999 vẫn thấp hơn nhiều so với mức năm 1989.

Do du lịch tiếp tục tăng trưởng, tăng trưởng bắt đầu vào năm 1999 với mức tăng trưởng GDP 6,2%. Tăng trưởng sau đó tăng tốc, với mức tăng trưởng GDP là 11,8% vào năm 2005 theo số liệu của chính phủ. Năm 2007, nền kinh tế Cuba tăng trưởng 7,5%, cao hơn mức trung bình của Mỹ Latinh. Theo đó, mức tăng trưởng GDP tích lũy kể từ năm 2004 đạt 42,5%.

Tuy nhiên, bắt đầu từ năm 1996, chính phủ đã áp thuế thu nhập đối với người Cuba tự kinh doanh. Cuba xếp thứ ba trong khu vực vào năm 1958 về GDP bình quân đầu người, chỉ sau Venezuela và Uruguay. Đến năm 2007, Cuba đã tụt xuống vị trí thứ 9, 11 hoặc 12 trong khu vực. Các chỉ số xã hội của Cuba ít bị ảnh hưởng hơn.

Hàng năm, Liên Hợp Quốc tổ chức một cuộc bỏ phiếu yêu cầu các quốc gia lựa chọn xem liệu lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ đối với Cuba có hợp lý hay không và liệu lệnh cấm vận này có nên được dỡ bỏ hay không. Năm 2016 là năm đầu tiên Mỹ bỏ phiếu trắng, thay vì bỏ phiếu chống, "kể từ năm 1992, Mỹ và Israel liên tục bỏ phiếu chống lại nghị quyết này - đôi khi được Quần đảo Marshall, Palau, Uzbekistan, Albania và Romania ủng hộ. Trong báo cáo năm 2020 gửi Liên Hợp Quốc, Cuba tuyên bố rằng tổng thiệt hại mà Cuba phải gánh chịu do lệnh cấm vận của Mỹ gây ra là 144 tỷ đô la kể từ khi bắt đầu.

Cải cách hậu Fidel Castro (2011–2021) 
Năm 2011, "những cải cách kinh tế mới đã được đưa ra, trên thực tế đã tạo ra một hệ thống kinh tế mới", mà Viện Brookings gọi là "New Cuban Economy". Kể từ đó, hơn 400.000 người Cuba đã đăng ký trở thành doanh nhân. Tính đến năm 2012, chính phủ đã liệt kê 181 công việc chính thức không còn nằm trong tầm kiểm soát của họ nữa—chẳng hạn như tài xế taxi, công nhân xây dựng và chủ cửa hàng. Người lao động phải mua giấy phép để làm một số công việc, chẳng hạn như lái xe la, tỉa cây cọ hoặc đào giếng. Cuba duy trì các công ty quốc hữu hóa để phân phối tất cả các tiện nghi thiết yếu (nước, điện, v.v.) và các dịch vụ thiết yếu khác để đảm bảo một dân số khỏe mạnh (giáo dục, chăm sóc sức khỏe).

Khoảng năm 2000, một nửa số nhà máy đường của đất nước đã đóng cửa. Trước cải cách, nhập khẩu gấp đôi xuất khẩu, bác sĩ kiếm được 15 bảng Anh mỗi tháng, và các gia đình bổ sung thu nhập bằng việc làm thêm. Sau cải cách, hơn 150.000 nông dân có thể thuê đất từ chính phủ để sản xuất cây trồng dư thừa. Trước cải cách, các giao dịch bất động sản duy nhất liên quan đến việc trao đổi nhà đất giữa chủ nhà; cải cách đã hợp pháp hóa việc mua bán bất động sản và tạo ra một cơn sốt bất động sản trong nước. Năm 2012, một nhà hàng burger/pizza nhanh ở Havana, La Pachanga, đã mở cửa tại nhà của chủ quán; tính đến năm 2012, nhà hàng này đã phục vụ 1.000 suất ăn vào thứ Bảy với giá 3 bảng Anh mỗi suất. Giờ đây, du khách có thể đi tàu hỏa hơi nước của nhà máy qua các nhà máy đường đã đóng cửa.

Năm 2008, chính quyền Raúl Castro đã ám chỉ rằng việc mua máy tính, đầu DVD và lò vi sóng sẽ trở thành hợp pháp; tuy nhiên, mức lương hàng tháng vẫn dưới 20 đô la Mỹ.Điện thoại di động, vốn trước đây chỉ dành cho người Cuba làm việc cho các công ty nước ngoài và quan chức chính phủ, đã được hợp pháp hóa vào năm 2008.Năm 2010, Fidel Castro, đồng tình với quan điểm cải cách của Raúl Castro, thừa nhận rằng mô hình Cuba dựa trên mô hình kế hoạch hóa tập trung cũ của Liên Xô không còn bền vững nữa. Hai anh em khuyến khích phát triển một biến thể hợp tác xã của chủ nghĩa xã hội - nơi nhà nước đóng vai trò ít tích cực hơn trong nền kinh tế - và thành lập các hợp tác xã do người lao động làm chủ và các doanh nghiệp tự kinh doanh.

Để khắc phục những biến dạng và kém hiệu quả về cơ cấu kinh tế của Cuba, Đại hội VI đã phê duyệt việc mở rộng thị trường nội địa và tiếp cận thị trường toàn cầu vào ngày 18 tháng 4 năm 2011. Danh sách đầy đủ các thay đổi bao gồm:

 Điều chỉnh chi tiêu (giáo dục, y tế, thể thao, văn hóa)
 Thay đổi cơ cấu việc làm; giảm biên chế quá mức và tăng việc làm trong khu vực phi nhà nước
 Hợp pháp hóa 201 loại giấy phép kinh doanh cá nhân
 Đất nhà nước bỏ hoang cho cư dân thuê
 Khuyến khích việc làm ngoài nhà nước, như một sự tái khởi động của hình thức tự kinh doanh
 Đề xuất thành lập các hợp tác xã phi nông nghiệp
 Hợp pháp hóa việc mua bán và sở hữu tư nhân nhà ở và ô tô
 Gia tăng quyền tự chủ cho các doanh nghiệp nhà nước
 Tìm kiếm khả năng tự cung tự cấp lương thực, dần dần xóa bỏ chế độ phân phối phổ cập và chuyển sang hướng đến nhóm dân số nghèo nhất
 Khả năng cho thuê các doanh nghiệp nhà nước (bao gồm cả nhà hàng nhà nước) cho người tự kinh doanh
 Phân tách chức năng nhà nước và doanh nghiệp
 Cập nhật chính sách thuế
 Du lịch dễ dàng hơn cho người Cuba
 Chiến lược tái cấu trúc nợ nước ngoài

Vào ngày 20 tháng 12 năm 2011, một chính sách tín dụng mới đã cho phép các ngân hàng Cuba tài trợ cho các doanh nhân và cá nhân muốn mua sắm lớn để cải thiện nhà cửa, bên cạnh việc hỗ trợ nông dân. "Các ngân hàng Cuba từ lâu đã cung cấp các khoản vay cho các hợp tác xã nông nghiệp, họ đã cung cấp tín dụng cho những người mới được nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp từ năm 2008, và vào năm 2011, họ bắt đầu cho vay cá nhân để kinh doanh và các mục đích khác.

Hệ thống phân phối lương thực theo khẩu phần ở Cuba được gọi là Libreta de Abastecimiento ("supplies booklet"). , sổ khẩu phần tại các cửa hàng tạp hóa vẫn mua gạo, dầu, đường và diêm với mức lương trung bình hàng tháng của chính phủ là 15 bảng Anh. Raúl Castro đã ký Luật 313 vào tháng 9 năm 2013 để thành lập một đặc khu kinh tế, đặc khu đầu tiên trong cả nước, tại thành phố cảng Mariel.  Khu vực này được miễn trừ khỏi luật kinh tế thông thường của Cuba. Vào ngày 22 tháng 10 năm 2013, chính phủ cuối cùng đã công bố ý định chấm dứt hệ thống tiền tệ kép. Đồng peso chuyển đổi (CUC) không còn được phát hành kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2021 và ngừng lưu hành vào ngày 30 tháng 12 năm 2021.

Những thành tựu của chính sách xã hội cấp tiến của Cuba xã hội chủ nghĩa, vốn tạo điều kiện cho sự tiến bộ xã hội cho các tầng lớp trước đây bị thiệt thòi, đã bị hạn chế bởi cuộc khủng hoảng kinh tế và mức lương thấp trong những thập kỷ gần đây. Giới lãnh đạo xã hội chủ nghĩa ngần ngại giải quyết vấn đề này vì nó chạm đến một khía cạnh cốt lõi của tính chính danh cách mạng của họ. Kết quả là, Cục Thống kê Quốc gia Cuba (ONE) công bố rất ít dữ liệu về sự phân chia kinh tế xã hội ngày càng gia tăng. Một cuộc khảo sát khoa học trên toàn quốc cho thấy bất bình đẳng xã hội ngày càng trở nên rõ ràng trong cuộc sống hàng ngày và dân số người Cuba gốc Phi đang chịu bất lợi về mặt cơ cấu. Báo cáo lưu ý rằng trong khi 58% người Cuba da trắng có thu nhập dưới 3.000 đô la một năm, thì tỷ lệ đó lên tới 95% trong số người Cuba gốc Phi. Hơn nữa, người Cuba gốc Phi nhận được một phần rất hạn chế kiều hối từ gia đình từ cộng đồng người Mỹ gốc Cuba ở Nam Florida, nơi chủ yếu là người da trắng. Kiều hối từ các thành viên gia đình từ nước ngoài thường đóng vai trò là vốn khởi đầu cho khu vực tư nhân mới nổi. Các ngành kinh doanh sinh lời nhất, chẳng hạn như nhà hàng và nhà nghỉ, chủ yếu do người da trắng điều hành.

Vào tháng 2 năm 2019, cử tri Cuba đã thông qua hiến pháp mới, trao quyền sở hữu tư nhân và quyền tiếp cận thị trường tự do rộng rãi hơn, đồng thời duy trì vị thế là một nhà nước xã hội chủ nghĩa của Cuba.Vào tháng 6 năm 2019, hội chợ thương mại ExpoCaribe lần thứ 16 đã diễn ra tại Santiago. Kể từ năm 2014, nền kinh tế Cuba đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về đầu tư nước ngoài. Vào tháng 11 năm 2019, tờ báo nhà nước của Cuba, Granma, đã đăng một bài báo thừa nhận rằng bất chấp mối quan hệ giữa chính phủ Mỹ và Cuba xấu đi, chính phủ Cuba vẫn tiếp tục nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoài vào năm 2018. Vào tháng 12 năm 2018, Thông tấn xã Cuba chính thức đưa tin rằng có 525 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài được báo cáo tại Cuba, tăng đáng kể so với con số 246 dự án được báo cáo vào năm 2014.

Nền kinh tế Cuba hiện đại (2021–nay) 

Nền kinh tế Cuba hiện đại tiếp tục đối mặt với những thách thức liên quan đến cuộc khủng hoảng năng lượng đang diễn ra, các lệnh trừng phạt thương mại nước ngoài và du lịch hạn chế ở Cuba. Nền kinh tế Cuba đã bị ảnh hưởng tiêu cực bởi đại dịch COVID-19 ở Cuba từ năm 2020 đến năm 2022, với sự sụt giảm đột ngột của kiều hối và du lịch. Vào tháng 2 năm 2021, chính phủ Cuba đã cho phép các sáng kiến tư nhân trong hơn 1.800 ngành nghề.Năm 2020, nền kinh tế của đất nước suy giảm 11%, mức suy giảm tồi tệ nhất của đất nước trong gần 30 năm.Hậu quả là người dân Cuba phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt hàng hóa thiết yếu. Nền kinh tế Cuba đã nhận được đầu tư nước ngoài quy mô lớn từ Trung Quốc và Nga, trong khi Mỹ thắt chặt lệnh cấm vận đối với Cuba vào năm 2025. Cuba đã rơi vào suy thoái kinh tế kể từ năm 2020, với GDP giảm 1,1% và lạm phát ở mức 24% vào năm 2024.

Thành phần

Năng lượng 
Tính đến năm 2011, 96% điện năng được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Các tấm pin mặt trời đã được lắp đặt ở một số vùng nông thôn để giảm tình trạng mất điện, sụt áp và việc sử dụng dầu hỏa. Người dân được khuyến khích thay thế các loại đèn kém hiệu quả bằng các loại đèn mới hơn để giảm mức tiêu thụ điện. Biểu giá điện đã giảm việc sử dụng điện kém hiệu quả. Năm 2007, Cuba ước tính đã sản xuất được 16,89 tỷ kWh điện và tiêu thụ 13,93 tỷ kWh mà không xuất khẩu hay nhập khẩu. Khoảng 25% điện năng của Cuba được sản xuất trên các tàu có nhà máy điện nổi. Tính đến năm 2023, tám tàu điện từ Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp 770 MW từ việc đốt dầu.

Cách mạng Năng lượng là một chương trình được Cuba khởi xướng vào năm 2005. Chương trình này tập trung vào việc phát triển tình hình kinh tế xã hội của đất nước và chuyển đổi Cuba thành một nền kinh tế tiết kiệm năng lượng với các nguồn năng lượng đa dạng. Ngành năng lượng của Cuba thiếu nguồn lực để sản xuất lượng điện tối ưu. Một trong những vấn đề mà chương trình Cách mạng Năng lượng phải đối mặt đến từ việc sản xuất điện của Cuba đang bị ảnh hưởng do thiếu đầu tư và các lệnh trừng phạt thương mại đang diễn ra do Mỹ áp đặt. Tương tự, ngành năng lượng đã nhận được khoản đầu tư hàng triệu đô la được phân bổ cho một mạng lưới các nguồn điện. Tuy nhiên, khách hàng đang phải chịu tình trạng cắt điện luân phiên từ các công ty năng lượng để tiết kiệm điện trong cuộc khủng hoảng kinh tế của Cuba.

Hơn nữa, lưới điện lạc hậu bị bão tàn phá đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2004 và tiếp tục là một vấn đề lớn trong cuộc Cách mạng Năng lượng. Cuba đã ứng phó với tình hình này bằng cách cung cấp nhiều loại nguồn năng lượng khác nhau. 6000 máy phát điện diesel nhỏ, 416 máy phát điện dầu nhiên liệu, 893 máy phát điện diesel, 9,4 triệu bóng đèn sợi đốt dùng cho đèn tiết kiệm năng lượng, 1,33 triệu quạt, 5,5 triệu nồi áp suất điện, 3,4 triệu nồi cơm điện, 0,2 triệu máy bơm nước điện, 2,04 triệu tủ lạnh gia dụng và 0,1 triệu tivi đã được phân phối trên khắp các vùng lãnh thổ. Lưới điện chỉ được khôi phục ở mức 90% cho đến năm 2009.

Đất nước này thường xuyên bị mất điện luân phiên do thiếu nhiên liệu, và nhiều nhà máy phải đóng cửa do thiếu nhiên liệu. Vào tháng 10/2024, toàn bộ đất nước đã bị mất điện nhiều ngày khi nhà máy điện Antonio Guiteras gặp sự cố và những nỗ lực khởi động lại lưới điện không thành công.

Năng lượng tái tạo 
Năng lượng tái tạo đã trở thành ưu tiên hàng đầu khi chính phủ thúc đẩy năng lượng gió và mặt trời. Theo luật ban hành tháng 3 năm 2017, chính phủ Cuba đã bắt đầu triển khai lắp đặt tấm pin mặt trời đến mọi nhà dân ở Cuba. Thách thức quan trọng mà chương trình Cách mạng Năng lượng sẽ phải đối mặt là phát triển năng lượng bền vững ở Cuba, nhưng cần lưu ý đến một quốc gia đang tiếp tục phát triển, lệnh trừng phạt kinh tế và những tác động tiêu cực của các cơn bão đổ bộ vào đất nước này.

Việc thông qua Nghị định 345 năm 2019 cho phép người dân Cuba mua tấm pin quang điện để sử dụng cá nhân và bán điện dư thừa cho công ty nhà nước Unión Eléctrica.

Năm 2022, khoảng 1,5% điện năng đến từ năng lượng mặt trời.

Dầu khí 

Từ năm 1960 đến năm 1990, Liên Xô đã cung cấp cho Cuba toàn bộ nhu cầu dầu mỏ theo hình thức tín dụng (không hoàn trả) và với giá được trợ cấp.

Tính đến tháng 8 năm 2012, hoạt động thăm dò dầu khí ngoài khơi tại các mỏ dầu đầy hứa hẹn ở Vịnh Mexico đã không mang lại hiệu quả, với hai lần thất bại được báo cáo. Các hoạt động thăm dò bổ sung đang được lên kế hoạch.

Theo ước tính của cả năm 2007 và 2008, quốc gia này đã sản xuất 62.100 thùng dầu/ngày và tiêu thụ 176.000 thùng/ngày với 104.800 thùng/ngày nhập khẩu, cũng như trữ lượng dầu đã được chứng minh là 197.300.000 thùng. Venezuela là nguồn cung cấp dầu mỏ chính của Cuba.

Năm 2017, Cuba sản xuất và tiêu thụ ước tính 1189 triệu m3 khí đốt tự nhiên và có 70,79 tỷ m3 trữ lượng đã được chứng minh, quốc gia này không xuất khẩu hoặc nhập khẩu bất kỳ khí đốt tự nhiên nào.

Nông nghiệp 

Cuba sản xuất mía, thuốc lá, cam quýt, cà phê, gạo, khoai tây, đậu và gia súc. Tính đến năm 2015, Cuba nhập khẩu khoảng 70–80% lượng thực phẩm và 80–84% lượng thực phẩm mà nước này phân phối cho công chúng. Raúl Castro chế giễu bộ máy quan liêu đang kìm hãm ngành nông nghiệp.

Công nghiệp 
Sản xuất công nghiệp chiếm gần 37% GDP của Cuba, tương đương 6,9 tỷ đô la Mỹ, và tạo việc làm cho 24% dân số, tương đương 2.671.000 người, vào năm 1996. Sự tăng giá đường vào năm 2009 đã thúc đẩy đầu tư và phát triển ngành chế biến đường.

Năm 2003, ngành công nghiệp dược phẩm và công nghệ sinh học của Cuba ngày càng trở nên quan trọng. Trong số các sản phẩm được bán ra quốc tế có vắc-xin chống lại nhiều loại mầm bệnh do vi-rút và vi khuẩn. Ví dụ, thuốc Heberprot-P được phát triển để chữa loét bàn chân do tiểu đường và đã thành công ở nhiều nước đang phát triển. Cuba cũng đã có những nghiên cứu tiên phong trong việc phát triển thuốc điều trị ung thư.

Các nhà khoa học như V. Verez-Bencomo đã được trao giải thưởng quốc tế cho những đóng góp của họ trong lĩnh vực công nghệ sinh học và mía đường.

Công nghệ sinh học 
Ngành công nghệ sinh học của Cuba phát triển nhằm ứng phó với những hạn chế về chuyển giao công nghệ, tài chính quốc tế và thương mại quốc tế do lệnh cấm vận của Mỹ gây ra. Ngành công nghệ sinh học của Cuba hoàn toàn thuộc sở hữu nhà nước.

Dịch vụ

Du Lịch 

Vào giữa những năm 1990, du lịch đã vượt qua ngành sản xuất đường, trụ cột của nền kinh tế Cuba, trở thành nguồn thu ngoại tệ chính. Havana dành nguồn lực đáng kể để xây dựng các cơ sở du lịch và cải tạo các công trình lịch sử. Các quan chức Cuba ước tính khoảng 1,6 triệu du khách đã đến thăm Cuba vào năm 1999, mang lại khoảng 1,9 tỷ USD doanh thu gộp. Năm 2000, có 1.773.986 du khách nước ngoài đến Cuba. Doanh thu từ du lịch đạt 1,7 tỷ USD. Đến năm 2012, khoảng 3 triệu du khách đã mang lại gần 2 tỷ bảng Anh mỗi năm.

Sự phát triển của du lịch đã gây ra những tác động xã hội và kinh tế. Điều này dẫn đến suy đoán về sự xuất hiện của một nền kinh tế hai tầng và thúc đẩy tình trạng phân biệt chủng tộc du lịch. Tình hình này càng trở nên trầm trọng hơn do dòng đô la đổ vào trong những năm 1990, có khả năng tạo ra một nền kinh tế kép dựa trên đồng đô la (tiền tệ của khách du lịch) một mặt và đồng peso mặt khác. Hàng nhập khẩu khan hiếm – và thậm chí cả một số sản phẩm địa phương, chẳng hạn như rượu rum và cà phê – có thể được tìm thấy tại các cửa hàng chỉ bán đô la, nhưng lại khó tìm hoặc không có sẵn với giá peso. Kết quả là, những người Cuba chỉ kiếm được tiền từ nền kinh tế peso, ngoài ngành du lịch, gặp bất lợi. Những người có thu nhập bằng đô la dựa trên ngành dịch vụ bắt đầu có cuộc sống thoải mái hơn. Điều này làm gia tăng khoảng cách về mức sống vật chất giữa người dân Cuba, mâu thuẫn với các chính sách xã hội chủ nghĩa lâu dài của chính phủ Cuba.

Bán lẻ 
Cuba có ngành bán lẻ nhỏ. Tính đến tháng 9 năm 2012, một vài trung tâm mua sắm lớn đã hoạt động tại Havana nhưng tính giá theo giá Mỹ. Các khu thương mại thời kỳ trước Cách mạng phần lớn đã bị đóng cửa. Hầu hết các cửa hàng là các cửa hàng nhỏ lẻ, cửa hàng tạp hóa, chợ nông sản và các quầy hàng rong.

Tài chính 
Ngành tài chính vẫn bị quản lý chặt chẽ, và việc tiếp cận tín dụng cho hoạt động kinh doanh bị cản trở nghiêm trọng do sự yếu kém của thị trường tài chính.

Đất đai 
Nhà nước giữ đất đai dưới hình thức quyền sử dụng, một hình thức sở hữu hợp pháp.

Đầu tư nước ngoài 
In 2023, Canada receives the largest share of Cuban exports (30.6%) – 70 to 80% of which go through Indiana Finance BV, a company owned by the Dutch Van 't Wout family, who have close personal ties with Fidel Castro. This trend can be seen in other colonial Caribbean communities with direct political ties with the global economy.

Đầu tư nước ngoài vào Cuba bị hạn chế do sự can thiệp của chính phủ, các lệnh trừng phạt thương mại và kiểm soát vốn nghiêm ngặt. Lệnh cấm vận của Mỹ đối với Cuba đóng vai trò như một biện pháp răn đe quốc tế đối với đầu tư nước ngoài. Tại Cuba, quyền sở hữu đất đai của người nước ngoài bị cấm; các thực thể nước ngoài chỉ được phép thuê đất. Cuba bắt đầu thu hút đầu tư nước ngoài trong Thời kỳ Đặc biệt vào những năm 1990. Các nhà đầu tư nước ngoài phải thành lập liên doanh với chính phủ Cuba. Đầu năm 1998, các quan chức Cuba cho biết đã có 332 liên doanh được thành lập. Nhiều trong số này là các khoản vay hoặc hợp đồng quản lý, cung ứng hoặc dịch vụ thường không được coi là đầu tư vốn chủ sở hữu tại các nền kinh tế phương Tây. Thuế suất trung bình của Cuba là 10%. Năm 2017, quốc gia này báo cáo mức đầu tư nước ngoài kỷ lục 2 tỷ đô la. Có thông tin cho rằng đầu tư nước ngoài vào Cuba đã tăng từ năm 2014 đến năm 2019. Vào tháng 9 năm 2019, Cao ủy Chính sách Đối ngoại EU Federica Mogherini đã tuyên bố trong chuyến thăm Cuba kéo dài ba ngày rằng Liên minh Châu Âu cam kết giúp Cuba phát triển kinh tế.

Năm 2023, Canada tiếp nhận phần lớn hàng xuất khẩu của Cuba (30,6%) – 70 đến 80% trong số đó được chuyển qua Indiana Finance BV, một công ty thuộc sở hữu của gia đình Van 't Wout người Hà Lan, những người có mối quan hệ cá nhân chặt chẽ với Fidel Castro. Xu hướng này có thể được nhìn thấy ở các cộng đồng thuộc địa khác ở vùng Caribe có quan hệ chính trị trực tiếp với nền kinh tế toàn cầu.

Hỗ trợ từ Venezuela 
Venezuela là đối tác thương mại lớn nhất của Cuba và được coi là có tầm quan trọng hệ thống đối với nền kinh tế Cuba. Kể từ những năm 1990, hai nước đã có mối quan hệ chặt chẽ và duy trì hợp tác kinh tế mạnh mẽ. Hoạt động giao thương ban đầu tập trung vào việc trao đổi dầu mỏ của Venezuela để lấy các bác sĩ Cuba đến thăm khám, một hình thức ngoại giao y tế. Các nhà đầu tư Venezuela là nhà đầu tư nước ngoài duy nhất được phép nắm giữ 100% quyền sở hữu trong các doanh nghiệp, trong khi tất cả các nhà đầu tư nước ngoài khác đều phải đầu tư chung với Cuba. Theo Carmelo Mesa-Lago, một nhà kinh tế người Mỹ gốc Cuba, xét về mặt danh nghĩa, khoản trợ cấp của Venezuela cao hơn khoản trợ cấp mà Liên Xô dành cho Cuba. Năm 2012, Venezuela chiếm 20,8% GDP của Cuba, trong khi Cuba chỉ chiếm khoảng 4% GDP của Venezuela. Nền kinh tế Venezuela đã sụp đổ kể từ năm 2010, cản trở khả năng hỗ trợ Cuba của nước này.

Hỗ trợ từ Trung Quốc 
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ hai của Cuba, chiếm 16,9% thị phần xuất khẩu của Cuba.Mối quan hệ thương mại giữa hai quốc gia này không đồng đều, với việc chính phủ Trung Quốc thường xuyên tham gia và sau đó nhanh chóng rút khỏi các hiệp định thương mại với Cuba. Từ năm 2017 đến năm 2022, thương mại song phương đã giảm 33% do thiếu sự bảo vệ đầu tư nước ngoài đối với vốn của Trung Quốc. Sau sự sụp đổ của ngành công nghiệp đường Cuba vào năm 2024, Trung Quốc đã đình chỉ đơn đặt hàng đường 400.000 tấn hàng năm của họ. Cuba đã tham gia Hệ thống Thanh toán Liên Ngân hàng Xuyên Biên giới (CIPS) do Trung Quốc dẫn đầu vào năm 2025, mở rộng khả năng tiếp cận của họ đối với quy trình xử lý thanh toán quốc tế.

Hõ trợ từ Nga 
Nga đã duy trì mối quan hệ đặc biệt với Cuba kể từ thời Liên Xô, đầu tiên là việc trao đổi đường của Cuba để đổi lấy năng lượng của Liên Xô. Năm 2025, chính phủ Nga đã cam kết viện trợ kinh tế 1 tỷ đô la cho Cuba, kéo dài đến năm 2030, tập trung vào cơ sở hạ tầng và dầu mỏ. Nga đã đầu tư chiến lược vào các lĩnh vực năng lượng và du lịch của Cuba, với gần 100.000 tấn dầu của Nga sẽ được chuyển đến Cuba vào năm 2025. Trong cuộc xâm lược Ukraine của Nga, chính phủ Cuba đã tìm cách tiếp cận nền kinh tế chiến tranh của Nga bằng cách cung cấp 20.000 lính đánh thuê Cuba để đổi lấy thu nhập kiều hối.

Tiền tệ 

Từ năm 1994 đến năm 2021, Cuba có hai loại tiền tệ chính thức: đồng peso Cuba (hay CUP) và đồng peso chuyển đổi (hay CUC). Vào tháng 1 năm 2021, một quá trình thống nhất tiền tệ được mong đợi từ lâu đã bắt đầu, với việc công dân Cuba được cho sáu tháng để đổi số CUC còn lại của họ với tỷ giá 1 đổi 24 CUP.

Năm 1994, việc sở hữu và sử dụng đô la Mỹ được hợp pháp hóa, và đến năm 2004, đô la Mỹ đã được sử dụng rộng rãi trong nước. Để thu hút nguồn ngoại tệ mạnh chảy vào đảo thông qua du lịch và kiều hối - ước tính khoảng 500-800 triệu đô la mỗi năm - chính phủ đã thành lập các "cửa hàng đô la" do nhà nước điều hành trên khắp Cuba, bán thực phẩm, đồ gia dụng và quần áo "xa xỉ", so với các mặt hàng thiết yếu có thể mua bằng peso nội địa. Do đó, mức sống chênh lệch giữa những người có khả năng tiếp cận đô la và những người không có. Những công việc có thể kiếm được lương bằng đô la hoặc tiền boa từ các doanh nghiệp và khách du lịch nước ngoài trở nên rất được ưa chuộng. Việc gặp gỡ các bác sĩ, kỹ sư, nhà khoa học và các chuyên gia khác làm việc trong nhà hàng hoặc tài xế taxi là điều thường xuyên.

Để đối phó với các lệnh trừng phạt kinh tế ngày càng chặt chẽ của Mỹ và vì chính quyền hài lòng với sự phục hồi kinh tế của Cuba, chính phủ Cuba đã quyết định vào tháng 10 năm 2004 sẽ ngừng lưu hành đô la Mỹ. Thay vào đó, đồng peso chuyển đổi đã được tạo ra, mặc dù không được giao dịch quốc tế, nhưng có giá trị được neo theo đô la Mỹ theo tỷ lệ 1:1. Phụ phí 10% được áp dụng cho việc chuyển đổi tiền mặt từ đô la Mỹ sang peso chuyển đổi, không áp dụng cho các loại tiền tệ khác, do đó khuyến khích khách du lịch mang các loại tiền tệ như euro, bảng Anh hoặc đô la Canada vào Cuba. Ngày càng có nhiều khu du lịch chấp nhận đồng euro.

Khu vực công 
Cuba đã áp dụng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, với quyền sở hữu nhà nước đối với phần lớn tư liệu sản xuất. Do đó, khu vực công đóng góp vào phần lớn hoạt động kinh tế, với việc chính phủ Cuba khuyến khích thành lập các hợp tác xã lao động và tự kinh doanh từ những năm 1990. Sau đó, chính phủ đã hợp pháp hóa quyền sở hữu tư nhân hạn chế và quyền thị trường tự do cùng với đầu tư trực tiếp nước ngoài vào năm 2018. Cuba mô tả những sửa đổi này đối với mô hình kinh tế của mình là mô hình "cập nhật".

Việc làm trong khu vực công vẫn cao so với khu vực tư nhân nhưng đã giảm dần kể từ những năm 1980. Tất cả các hoạt động đầu tư công và hầu hết các hoạt động đầu tư tư nhân đều cần có sự chấp thuận hoặc giám sát của chính phủ. Dữ liệu kinh tế do chính phủ Cuba công bố không phải lúc nào cũng được xác minh độc lập, hạn chế việc Cuba được đưa vào bảng xếp hạng kinh tế ở Mỹ Latinh.

Tính đến năm 2018, khu vực công chiếm 90,8% nền kinh tế Cuba và 67% việc làm.

Khu vực tư nhân 
Chủ sở hữu các nhà hàng tư nhân nhỏ (paladares) ban đầu chỉ được phép phục vụ tối đa 12 người và chỉ được phép tuyển dụng thành viên gia đình. Phí hàng tháng cố định phải được thanh toán bất kể thu nhập, và việc thanh tra thường xuyên sẽ dẫn đến các khoản tiền phạt nặng nếu vi phạm bất kỳ quy định nào về tự kinh doanh. Tính đến năm 2023, tỷ lệ việc làm trong khu vực công là 65%, và tỷ lệ việc làm trong khu vực tư nhân là 35%, so với tỷ lệ 76% so với 23% của năm 2000 và tỷ lệ 91% so với 8% của năm 1981.

Tính đến năm 2012, hơn 150.000 nông dân đã ký hợp đồng thuê đất từ chính phủ để trồng cây lương thực. Trước đây, chủ nhà chỉ được phép trao đổi; một khi việc mua bán được cho phép, giá cả tăng lên.  Ở các thành phố, nông nghiệp đô thị được canh tác trên những thửa đất nhỏ. Trồng organopónicos (vườn hữu cơ) trong khu vực tư nhân đã thu hút các nhà sản xuất nhỏ sống ở thành phố, những người bán sản phẩm của họ tại nơi họ sản xuất, tránh thuế và được hưởng một phần hỗ trợ của chính phủ từ Bộ Nông nghiệp (MINAGRI) dưới hình thức nhà hạt giống và cố vấn.

Vào tháng 2 năm 2021, chính phủ cho biết sẽ cho phép khu vực tư nhân hoạt động trong hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế, chỉ còn lại 124 hoạt động trong khu vực công, chẳng hạn như an ninh quốc gia, y tế và dịch vụ giáo dục. Vào tháng 8 năm 2021, chính phủ Cuba bắt đầu cho phép công dân thành lập các công ty tư nhân vừa và nhỏ, được phép tuyển dụng tối đa 100 nhân viên. Tính đến năm 2023, đã có 8.000 công ty được đăng ký tại Cuba.

Năm 2021, điểm "tự do kinh tế" của Cuba do tổ chức tư vấn chính trị bảo thủ Mỹ Heritage Foundation đánh giá là 28,1, xếp hạng nền kinh tế Cuba ở vị trí 176 (thuộc nhóm "kém tự do nhất") về các chỉ số như "tự do thương mại, tự do tài khóa, tự do tiền tệ, tự do kinh doanh". Cuba xếp thứ 31 trong số 32 quốc gia Nam và Trung Mỹ, với Heritage Foundation xếp hạng Venezuela là "quốc gia chư hầu" của Cuba và là một trong những quốc gia kém tự do nhất.

Tài chính công 
Tình hình tài chính của Cuba gặp nhiều khó khăn do không thể tiếp cận dữ liệu tài chính do Đảng Cộng sản Cuba công bố. Tạp chí The Economist ước tính Cuba duy trì thâm hụt ngân sách hơn 10% GDP vào năm 2024, một trong những tỷ lệ thâm hụt chi tiêu cao nhất thế giới. Ước tính mới nhất được xác minh độc lập về nợ nước ngoài của Cuba được công bố vào năm 2020, với khoản nợ nước ngoài khoảng 19,7 tỷ đô la Ước tính chính thức mới nhất về tỷ lệ nợ trên GDP của Cuba là 47,7%, tính đến năm 2017.

Thuế và nguồn thu 
Chính phủ Cuba duy trì mức thuế thu nhập cá nhân cao nhất là 50% và mức thuế doanh nghiệp cao nhất là 30%. Thuế bổ sung 4% được áp dụng cho các công ty 100% vốn nước ngoài. Cuba đánh thuế tất cả các giao dịch chuyển nhượng tài sản và áp dụng thuế bán hàng quốc gia.Trong cuộc suy thoái toàn cầu năm 2009, Cuba báo cáo doanh thu thuế là 47 tỷ đô la với 50 tỷ đô la chi tiêu công.

Trả nợ quốc tế 
Cuba đã vay nợ rất nhiều kể từ năm 1959 và mắc nợ rất nhiều kể từ những năm 1970 và 1980 với các khoản nợ phát sinh dưới thời Fidel Castro. Em trai ông, Raúl Castro, đã bắt đầu một nỗ lực đồng bộ để tái cấu trúc và xin xóa nợ với các nước chủ nợ sau cuộc suy thoái toàn cầu năm 2009. Kể từ những năm 2010, Cuba đã vỡ nợ một lượng lớn nợ công, với phần lớn nợ của họ đã được nhiều chủ nợ nước ngoài xóa nợ trước.

Năm 2011, Trung Quốc đã xóa 6 tỷ đô la nợ mà Cuba nợ họ.

Năm 2013, Bộ trưởng Tài chính Mexico Luis Videgaray thông báo khoản vay do Ngân hàng Phát triển Ngoại thương Bancomext của Mexico cấp cho Cuba hơn 15 năm trước đó trị giá 487 triệu đô la. Các chính phủ đã đồng ý "miễn" 70% số tiền này, tương đương khoảng 340,9 triệu đô la. Cuba sẽ trả số tiền còn lại là 146,1 triệu đô la trong vòng mười năm.

Năm 2014, trước chuyến thăm ngoại giao tới Cuba, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã xóa hơn 90% số nợ mà Cuba nợ Nga. Tổng số tiền được xóa là 32 tỷ đô la. 3,2 tỷ đô la còn lại sẽ được trả trong vòng mười năm.

Năm 2015, Cuba đã tham gia đàm phán về khoản nợ 11,1 tỷ đô la của mình với 14 quốc gia châu Âu thuộc Câu lạc bộ Paris. Vào tháng 12 năm 2015, các bên đã công bố một thỏa thuận - các quốc gia Câu lạc bộ Paris đã đồng ý xóa 8,5 tỷ đô la trong tổng số 11,1 tỷ đô la nợ, chủ yếu bằng cách miễn lãi, phí dịch vụ và tiền phạt tích lũy trong hơn hai thập kỷ không trả nợ. Chính quyền Cuba coi thỏa thuận này là một bước đi tích cực để giải quyết các vấn đề tồn đọng lâu dài và xây dựng niềm tin kinh doanh, tăng cường đầu tư trực tiếp nước ngoài và là một bước đi ban đầu để tiếp cận các hạn mức tín dụng ở châu Âu.

Năm 2018, trong chuyến thăm ngoại giao Cuba, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng đã xóa nợ chính thức của Cuba cho Việt Nam. Tổng số tiền được xóa là 143,7 triệu đô la.

Năm 2019, Cuba một lần nữa vỡ nợ Câu lạc bộ Paris. Trong số 80 triệu đô la ước tính phải trả trong năm 2019, Cuba chỉ thanh toán một phần, còn lại 30 triệu đô la nợ trong năm đó. Phó Thủ tướng Cuba Ricardo Cabrisas đã viết thư cho Odile Renaud-Basso, Chủ tịch Câu lạc bộ Paris, lưu ý rằng Cuba nhận thức được rằng "hoàn cảnh buộc chúng tôi không thể thực hiện các cam kết của mình". Ông khẳng định rằng họ "có ý định thanh toán" các khoản nợ quá hạn trước ngày 31 tháng 5 năm 2020. Vào tháng 5 năm 2020, khi các khoản thanh toán vẫn chưa được thực hiện, Phó Thủ tướng Cabrisas đã gửi một lá thư tới mười bốn quốc gia Câu lạc bộ Paris trong thỏa thuận yêu cầu "tạm dừng thanh toán trong các năm 2019, 2020 và 2021 và quay lại thanh toán vào năm 2022". Các khoản thanh toán vẫn chưa được nối lại vào tháng 8 năm 2023, với một lịch trình thanh toán mới vẫn đang được đàm phán.

Thu nhập và của cải 

Phân phối thu nhập chung ở Cuba khá thuận lợi so với các quốc gia Mỹ Latinh khác trong thế kỷ 19. Tuy nhiên, theo Susan Eckstein, "dữ liệu hiện có cần được xem xét thận trọng và chỉ mang tính chất ước lượng sơ bộ về điều kiện tại thời điểm đó". Có sự bất bình đẳng xã hội sâu sắc giữa thành thị và nông thôn, giữa người da trắng và người da đen, cùng với các vấn đề về thương mại và thất nghiệp. Năm 2021, Cuba xếp hạng 83/191 quốc gia về Chỉ số Phát triển Con người ở hạng mục phát triển con người cao.

Tiền lương và lương hưu 
Cuba có hệ thống lương hưu công. Từ năm 1959 đến năm 1963, chính phủ đã hợp nhất tất cả các chương trình lương hưu thành một quỹ duy nhất do nhà nước sở hữu. Ban đầu, quỹ này là quỹ trả theo mức đóng, nhưng ngay sau đó đã được chuyển sang được tài trợ thông qua ngân sách chung của chính phủ. Năm 1989, Cuba có hệ thống lương hưu phát triển nhất ở Mỹ Latinh..

Cho đến tháng 6 năm 2019, mức lương trung bình dao động từ 400 peso Cuba không chuyển đổi mỗi tháng đối với công nhân nhà máy, đến 700 peso mỗi tháng đối với bác sĩ, tương đương khoảng 17–30 đô la Mỹ mỗi tháng. Chỉ số Phát triển Con người của Cuba cao hơn nhiều so với đại đa số các quốc gia Mỹ Latinh vào năm 2008. Sau khi Cuba mất trợ cấp của Liên Xô vào năm 1991, tình trạng suy dinh dưỡng đã dẫn đến bùng phát dịch bệnh. Mặc dù vậy, mức độ nghèo đói do chính phủ báo cáo là một trong những mức thấp nhất trong thế giới đang phát triển, xếp thứ 6 trong số 108 quốc gia, thứ 4 ở Mỹ Latinh và thứ 48 trong số tất cả các quốc gia. Theo báo cáo năm 2022 của Đài quan sát nhân quyền Cuba (OCDH), 72% người Cuba sống dưới mức nghèo khổ. 21% người Cuba sống dưới mức nghèo khổ thường xuyên không được ăn sáng, ăn trưa hoặc ăn tối do thiếu tiền. Lương hưu là một trong những mức thấp nhất ở châu Mỹ với 9,50 đô la/tháng. Năm 2009, Raúl Castro đã tăng lương hưu tối thiểu thêm 2 đô la, mà ông cho biết là để đền đáp cho những người đã "cống hiến phần lớn cuộc đời mình để làm việc... và những người vẫn kiên định bảo vệ chủ nghĩa xã hội". Cuba được biết đến với hệ thống phân phối thực phẩm Libreta de Abastecimiento ("Sổ tay tiếp tế"). Hệ thống này thiết lập khẩu phần mà mỗi người có thể mua thông qua hệ thống đó và tần suất cung cấp. Bất chấp những tin đồn về việc hệ thống này sẽ kết thúc, hệ thống vẫn tồn tại.

Vào tháng 6 năm 2019, chính phủ đã công bố tăng lương khu vực công, đặc biệt là cho giáo viên và nhân viên y tế. Mức tăng này khoảng 300%. Vào tháng 10, chính phủ đã mở các cửa hàng nơi người dân có thể mua sắm bằng tiền tệ quốc tế (USD, euro, v.v.) được lưu trữ trên thẻ điện tử, đồ gia dụng và các hàng hóa tương tự. Nguồn tiền này được cung cấp từ kiều hối của những người di cư. Các nhà lãnh đạo chính phủ thừa nhận rằng biện pháp mới này không được lòng dân nhưng cần thiết để ngăn chặn dòng vốn chảy sang các quốc gia khác, chẳng hạn như Panama, nơi công dân Cuba thường xuyên di chuyển và nhập khẩu hàng hóa để bán lại trên đảo.

Vào ngày 1 tháng 1 năm 2021, chính phủ đã phát động "Tarea Ordenamiento" (Ordering Task), trước đó đã được công bố trên truyền hình quốc gia bởi Bí thư Thứ nhất Miguel Díaz Canel và Tướng Raúl Castro, lúc đó là Bí thư Thứ nhất của Đảng Cộng sản Cuba. Đây là một nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm chấm dứt việc sử dụng đồng peso chuyển đổi của Cuba (CUC) và chuyển sang sử dụng đồng peso Cuba (CUP), bề ngoài là để tăng hiệu quả kinh tế. Vào tháng 2, chính phủ đã ban hành các hạn chế mới đối với khu vực tư nhân, với lệnh cấm 124 hoạt động, trong các lĩnh vực như an ninh quốc gia, y tế và dịch vụ giáo dục. Lương và lương hưu lại được tăng từ 4 đến 9 lần cho tất cả các lĩnh vực. Ví dụ, lương của một giảng viên đại học đã tăng từ 1.500 lên 5.500 CUP. Ngoài ra, Ngân hàng Trung ương Cuba vẫn duy trì giá đô la ở mức 24 CUP, nhưng không thể bán đô la cho người dân do tình trạng khan hiếm ngoại tệ do đại dịch COVID-19 gây ra.

Hỗ trợ xã hội 
Hỗ trợ xã hội được cung cấp cho các nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm người khuyết tật, bà mẹ có con khuyết tật nặng và người sống đơn thân bị khuyết tật nặng.  Hỗ trợ xã hội bao gồm, ví dụ, trợ cấp tiền mặt, thực phẩm và các dịch vụ cá nhân. Vì phổ cập và miễn phí, hệ thống chăm sóc sức khỏe đã bao phủ người nghèo. Người cao tuổi (65 tuổi đối với nam, 60 tuổi đối với nữ) gặp khó khăn, không có lương hưu đóng góp, được cấp lương hưu hỗ trợ xã hội.

Tiện ích công cộng 

 BodegasCác cửa hàng địa phương cung cấp các sản phẩm thiết yếu như gạo, đường, muối, đậu, dầu ăn, diêm, rượu rum với giá thấp.
 El coppelia Một cơ sở do nhà nước sở hữu, cung cấp kem, nước ép và đồ ngọt.
 PaladarMột cơ sở nhà hàng nhỏ, tư nhân.
 La farmacia Thuốc giá rẻ, với chi phí thấp nhất trên thế giới.
 ETECSA Nhà cung cấp dịch vụ điện thoại quốc gia.
 La feria Chợ phiên hàng tuần (kiểu chợ Chủ nhật) do nhà nước sở hữu.
 Cervecería Bucanero Một nhà sản xuất đồ uống cung cấp cả đồ uống có cồn và không cồn.
 Ciego Montero Nhà phân phối nước giải khát chính.

Xem thêm 
 Ngân hàng Trung ương Cuba
 Bộ Tài chính và Vật giá

Tham khảo

Ghi chú

Sources

Liên kết ngoài 

 Cuba's Economic Struggles from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
 The Road not taken: Pre-Revolutionary Cuban Living Standards in Comparative Perspective, Marianne Ward (Loyola College) and John Devereux (Queens College CUNY)
 Archibold, Randal. Inequality Becomes More Visible in Cuba as the Economy Shifts (February 2015), The New York Times
 Cave, Danien. "Raúl Castro Thanks U.S., but Reaffirms Communist Rule in Cuba". (December 2014), The New York Times. "Mr. Castro prioritized economics. He acknowledged that Cuban state workers needed better salaries and said Cuba would accelerate economic changes in the coming year, including an end to its dual-currency system. But he said the changes needed to be gradual to create a system of 'prosperous and sustainable communism.
 Centro de Estudios de la Economía Cubana

Cuba
Cuba