Khánh Đại Thăng

Khánh Đại Thăng (경대승; 慶大升, 1154 – 4 tháng 8 năm 1183) là một quan võ thời trung kỳ Cao Ly. Ông là nhà độc tài quân sự thứ ba của chính quyền quân sự Cao Ly, được thiết lập sau cuộc chính biến quân sự năm 1170.

Năm 1179, khi mới 26 tuổi, ông lật đổ quyền thần Trịnh Trọng Phu và nắm quyền kiểm soát triều đình trong khoảng bốn năm dưới thời vua Cao Ly Minh Tông. Khác với nhiều nhà quân phiệt khác, Khánh Đại Thăng thường được các sử gia đánh giá tích cực hơn, và tiểu sử của ông được đặt trong phần liệt truyện chung của bộ sử Cao Ly sử thay vì phần “loạn thần”.

Thân thế 
Khánh Đại Thăng xuất thân từ dòng họ Khánh Thanh Châu (청주 경씨). Ngay từ nhỏ ông đã nổi tiếng có sức mạnh thể chất và chí hướng lớn.

Cha ông là Khánh Trân, một quan lại giàu có và quyền lực, từng chiếm đoạt nhiều ruộng đất và tích lũy tài sản lớn.

Sau khi chính biến quân sự xảy ra, Khánh Trân được thăng chức cao trong triều đình và gia đình họ Khánh nhanh chóng trở thành một thế lực chính trị quan trọng. Ông còn kết hôn thông gia với nhiều gia tộc quân sự lớn.

Nhờ địa vị của cha, Khánh Đại Thăng được bổ nhiệm làm Hiệu úy (교위) khi mới 15 tuổi thông qua chế độ bổ nhiệm bảo hộ. Chỉ trong khoảng mười năm sau, ông đã thăng lên chức "tướng quân", cho thấy sự thăng tiến rất nhanh trong quân đội.

Sau khi cha qua đời, Khánh Đại Thăng nộp lại toàn bộ sổ ruộng cho cơ quan quân sự và không giữ lại tài sản cho riêng mình, vì vậy ông được người đương thời ca ngợi là thanh liêm.

Chính biến 
Đến cuối thập niên 1170, chính quyền của Trịnh Trọng Phu ngày càng suy yếu vì sự lạm quyền của con trai và con rể ông.

Tháng 9 năm 1179, trong một buổi lễ tụng kinh tại hoàng cung, Khánh Đại Thăng cùng đồng minh là Hứa Thăng giết chết Trịnh Quân – con trai của Trịnh Trọng Phu. Sau đó ông dẫn một đội tử sĩ khoảng 30 người tấn công cung điện.

Vua Minh Tông ban đầu kinh hãi nhưng sau khi nghe giải thích đã ngầm ủng hộ hành động của ông. Khánh Đại Thăng liền cho bắt giữ và xử tử:

 Trịnh Trọng Phu
 Trịnh Quân
 Tống Hữu Nhân

Sau sự kiện này, ông trở thành người nắm quyền lực thực tế trong triều đình.

Cầm quyền 
Sau khi nắm quyền, Khánh Đại Thăng cố gắng hạn chế quyền lực của Trọng phòng(중방), cơ quan tối cao của các tướng lĩnh sau chính biến quân sự.

Dù có quyền lực lớn, ông từ chối giữ nhiều chức quan chính thức và thường xử lý chính sự từ tư dinh. Tuy nhiên, vì thiếu cơ sở quyền lực vững chắc, ông luôn sống trong tình trạng lo sợ các đối thủ chính trị.

Thành lập Đồ Bang 
Để bảo vệ bản thân, Khánh Đại Thăng lập ra lực lượng cận vệ tư nhân gọi là Đồ Bang (도방) gồm hơn một trăm người. Đây là lực lượng quân sự riêng đầu tiên của một quyền thần thời Cao Ly.

Nhiều thành viên của Đồ Bang là các võ sĩ lang bạt hoặc tử sĩ từng tham gia cuộc đảo chính. Lực lượng này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lực của ông nhưng cũng gây ra nhiều rối loạn trật tự xã hội.

Xung đột với Lý Nghĩa Mẫn 
Một trong những đối thủ lớn nhất của Khánh Đại Thăng là tướng quân Lý Nghĩa Mẫn, người từng tham gia sát hại vua Cao Ly Nghị Tông trong chính biến năm 1170.

Khánh Đại Thăng nhiều lần tuyên bố muốn trừng phạt Lý Nghĩa Mẫn vì tội giết vua, nhưng cuối cùng không thể hành động do quyền lực của Lý Nghĩa Mẫn trong quân đội quá lớn.

Qua đời 
Năm 1183, Khánh Đại Thăng qua đời khi mới 30 tuổi. Theo ghi chép, trước khi mất ông mơ thấy Trịnh Trọng Phu trách mắng mình bằng gươm, sau đó lâm bệnh nặng và qua đời.

Sau khi ông chết, lực lượng Đồ Bang nhanh chóng bị giải tán và những người thuộc phe ông bị thanh trừng. Vua Minh Tông sau đó triệu Lý Nghĩa Mẫn về kinh và ông này trở thành nhà độc tài quân sự tiếp theo.

Đánh giá 
Một điểm đáng chú ý là trong bộ Cao Ly sử, Khánh Đại Thăng là nhà quân phiệt duy nhất sau chính biến 1170 không bị xếp vào mục “loạn thần”.

Các quan văn thời đó cho rằng ông:

Nhận định này cho thấy nhiều học giả thời Cao Ly xem ông như một người cố gắng khôi phục trật tự trước cuộc chính biến quân sự.

Trong văn hóa đại chúng 
 Được diễn viên Park Yong-woo thủ vai trong bộ phim truyền hình Hàn Quốc Age of Warriors (2003–2004).

Xem thêm 
 Trịnh Trọng Phu
 Lý Nghĩa Mẫn
 Chính biến quân sự Cao Ly năm 1170

Tham khảo 

Sinh năm 1154
Mất năm 1183
Tướng lĩnh Cao Ly
Nhân vật lịch sử Hàn Quốc
Nhà lãnh đạo lên nắm quyền bằng đảo chính