Lev Andreyevich Artsimovich

Lev Andreyevich Artsimovich (Russian: Лев Андреевич Арцимович, 25 tháng 2 năm 1909 – 1 tháng 3 năm 1973), còn được phiên âm là Arzimowitsch, là một nhà vật lý Liên Xô nổi tiếng với những đóng góp cho Tokamak — một thiết bị tạo ra năng lượng nhiệt hạch có kiểm soát.

Trước khi nảy ra ý tưởng về phản ứng nhiệt hạch, Artsimovich từng tham gia vào chương trình vũ khí hạt nhân của Liên Xô, và là người nhận nhiều vinh dự và giải thưởng của Liên Xô.

Tiểu sử 
Artsimovich sinh ngày 25 tháng 2 năm 1909 tại Moskva, khi đó thuộc Đế quốc Nga. Gia đình ông có gốc quý tộc Ba Lan,  nhưng theo tự truyện năm 1985, ông được mô tả là người Nga. Ông nội là một giáo sư, bị đày tới Siberia sau cuộc khởi nghĩa Ba Lan chống lại Nga Sa hoàng năm 1863 và kết hôn với một người phụ nữ Nga, sau đó định cư tại Smolensk. Cha ông học tại Đại học Lviv, mẹ ông là một nghệ sĩ piano được đào tạo ở Thụy Sĩ. Trong thời kỳ nội chiến, gia đình Artsimovich rất nghèo. Cha mẹ buộc phải gửi ông vào trại mồ côi, nơi ông bỏ trốn và sống lang thang một thời gian. Sau khi nội chiến kết thúc, tình hình gia đình dần cải thiện. Năm 1923, chính quyền Liên Xô di chuyển gia đình Artsimovich tới Minsk do nghi ngờ hoạt động chống Bolshevik, nơi ông tìm được việc làm trong ngành đường sắt và bắt đầu đào tạo để trở thành kỹ sư đường sắt.bolshevist activity) to Minsk, where he found employment in the railroad industry and started training towards becoming a railroad engineer. Sau khi cha ông được nhận vào Đại học Belarus, Artsimovich theo học chương trình vật lý tại trường này và tốt nghiệp với bằng chuyên gia vật lý vào năm 1928–1929. Sau khi chuyển về Moskva, ông làm việc tại phòng thí nghiệm của Artem Alikhanian và gia nhập Viện Ioffe năm 1930.

Ban đầu, Artsimovich làm việc về các vấn đề vật lý hạt nhân và hai lần không bảo vệ thành công luận án ứng viên khoa học vào các năm 1937 và 1939 tại Học viện Bách khoa Leningrad, chỉ nhận được sự chứng thực bằng văn bản từ Viện Ioffe. Trong suốt đời mình, nhiều nhà vật lý Liên Xô hàng đầu đề nghị ông được trao bằng Doktor Nauk (tương đương tiến sĩ), nhưng các đề nghị này sau đó bị bác bỏ.

Năm 1945, Artsimovich tham gia chương trình vũ khí hạt nhân Liên Xô, làm việc về phương pháp tách đồng vị uranium bằng điện từ tại Phòng thí nghiệm số 2 cùng Isaak Pomeranchuk. Ông nhận được hồ sơ tình báo Nga về phương pháp điện từ của Dự án Manhattan, nhưng việc làm giàu uranium dưới sự chỉ đạo của Artsimovich thất bại vì chi phí quá cao, do lưới điện Liên Xô thời đó không đáp ứng nổi. Dù bị Beria loại khỏi dự án, Artsimovich tiếp tục nghiên cứu phóng điện khí với sự hỗ trợ của Igor Kurchatov tại Phòng thí nghiệm số 2. Sau năm 1949, ông tập trung nghiên cứu nhiệt hạch, bao gồm sản xuất liti-6 cho bom nhiệt hạch RDS-6s.

Từ năm 1951 cho đến khi qua đời năm 1973, Artsimovich đứng đầu chương trình năng lượng nhiệt hạch tại Liên Xô cũ và trở thành “cha đẻ của Tokamak”, một khái niệm đặc biệt về lò phản ứng nhiệt hạch. Khi được hỏi về thời điểm lò phản ứng nhiệt hạch đầu tiên đi vào hoạt động, ông trả lời: “Khi nhân loại cần nó, có lẽ một thời gian ngắn trước đó.”

Năm 1953, ông trở thành viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, và sau đó là thành viên Ban Thường vụ của viện vào năm 1957. Từ 1963 đến 1973, ông giữ chức phó chủ tịch chi nhánh Nga của Ủy ban Pugwash và chủ tịch Ủy ban Quốc gia các Nhà vật lý Liên Xô. Năm 1966, ông đến Hoa Kỳ để giảng bài về nhiệt hạch và công nghệ Tokamak tại Viện Công nghệ Massachusetts, đồng thời được bầu làm Thành viên Danh dự nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ. Ông cũng là thành viên nước ngoài của Học viện Khoa học Đức tại Berlin từ năm 1969, và là thành viên các học viện khoa học của Tiệp Khắc, Nam Tư và Thụy Điển. Ngày 1 tháng 3 năm 1973, Artsimovich qua đời tại Moskva do suy tim cấp. Miệng núi lửa Artsimovich trên Mặt Trăng được đặt tên theo ông.

Các danh hiệu và giải thưởng của Lev Artsimovich 

 1946 – Thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô
 1953 – Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô
 1953 – Giải thưởng Nhà nước Liên Xô hạng nhất
 1957 – Thư ký học giả của Khoa Vật lý và Thiên văn học Chung, Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô; thành viên Ban Thường vụ của Liên Xô
 1958 – Giải thưởng Lenin
 1965 – Thành viên danh dự của Học viện Khoa học Tiệp Khắc
 1966 – Thành viên danh dự nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ
 1968 – Thành viên nước ngoài của Học viện Khoa học Thụy Điển
 1969 – Thành viên danh dự của Học viện Khoa học Nam Tư
 1969 – Anh hùng Lao động Xã hội Chủ nghĩa
 1970 – Công dân danh dự Bang Texas, Hoa Kỳ
 1971 – Giải thưởng Nhà nước Liên Xô
 1972 – Tiến sĩ danh dự của Đại học Warsaw
 Bốn Huân chương Lenin
 Hai Huân chương Cờ đỏ Lao động

Xem thêm 

 Russian Alsos

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Artsimovich's photo – from the Russian Academy of Sciences
 Artsimovich Memorial Lecture-OFES

Nhà phát minh Liên Xô