Bình Sơn Lãnh Yến

Bình Sơn Lãnh Yến (), đôi khi được dịch sang tiếng Anh thành Flat Mountain and Cold Swallow hoặc Cold Swallows in the Peaceful Hill, là tiểu thuyết chương hồi thuộc dòng tài tử giai nhân ra đời vào đầu nhà Thanh. Các thư mục hiện đại thường ghi tác phẩm gồm 20 hồi; trong một số truyền bản, truyện được chia thành 4 quyển (4 juan). Bản in sớm nhất còn được mô tả trong tư liệu nghiên cứu là bản Thuận Trị năm 1658, được ghi nhận là bản lưu tại Thư viện Đại Liên. Tác phẩm thường được gán cho bút danh Địch Ngạn Sơn Nhân/Địch Ngạn Tán Nhân (/), nhưng tác quyền và thân thế tác giả vẫn chưa có kết luận thống nhất trong nghiên cứu. Tác phẩm từng được Stanislas Julien dịch sang tiếng Pháp với nhan đề Les deux jeunes filles lettrées.

Nhan đề
Một số thư mục và bản in dùng các nhan đề phụ như  ("Đệ tứ tài tử thư") hoặc  ("Tứ tài tử thư") bên cạnh nhan đề chính. Trong một số tài liệu giới thiệu, nhan đề cũng được giải thích như phép ghép họ của bốn nhân vật chính.

Văn bản và các bản in
Các thư mục hiện đại thường ghi tác phẩm gồm 20 hồi; trong một số truyền bản, truyện được chia thành 4 quyển (4 juan). Luận văn của Hoàng Tử Thuần dẫn lại mô tả về một bản in/khắc đời Thuận Trị năm 1658 (15 Thuận Trị) hiện được ghi nhận là bản lưu tại Thư viện Đại Liên. Cùng theo thư mục trong luận văn này, Bình Sơn Lãnh Yến đã được đưa vào một số bộ sưu tập văn bản và bản hiệu điểm hiện đại, gồm bản in ảnh trong Guben xiaoshuo jicheng (1990) dựa theo bản Thuận Trị, và bản chấm câu do Trung Hoa Thư Cục ấn hành năm 2000 (điểm校: Hoài Sinh).

Một số ấn bản đời sau được số hóa trong các bộ sưu tập thư viện; chẳng hạn, một bản in thạch bản ở Thượng Hải năm 1892 (Quang Tự Nhâm Thìn) mang nhan đề 繪圖平山冷燕四才子書 hiện thuộc bộ sưu tập Hanan của Thư viện Harvard-Yenching. Ở Trung Quốc, tác phẩm cũng được in lại trong tuyển tập 明末清初小說選刊 (Xuân Phong Văn Nghệ xuất bản xã).

Tác giả
Trong một số thư mục, tác phẩm được ghi theo bút danh Địch Ngạn Tán Nhân (). Tuy nhiên, việc xác định tác giả cụ thể vẫn gây tranh luận: Trần Đại Khang lưu ý rằng các cách suy đoán dựa trên ghi chép thư mục đời Thanh (ví dụ gán tác phẩm cho Trương Bác Sơn trong 柚堂续笔谈) có thể dẫn tới ngộ nhận do dữ liệu gián tiếp, khó kiểm chứng và không nhất quán giữa các nguồn. Trong Trung Quốc tiểu thuyết sử lược, Lỗ Tấn cũng tỏ ra hoài nghi trước giả thuyết "tác giả tuổi thiếu niên", và cho rằng văn phong truyện không phù hợp với cách quy gán đó.

Một hướng giải thích khác đặt Bình Sơn Lãnh Yến trong nhóm tiểu thuyết tài tử giai nhân gắn với nhân vật/bút danh Thiên Hoa Tạng Chủ Nhân (), theo đó tác phẩm có thể liên quan tới hoạt động biên tập, bình điểm và xuất bản của nhóm này; tuy nhiên, đây cũng là một giả thuyết nghiên cứu và chưa phải kết luận dứt khoát.

Cốt truyện
Truyện đặt trong bối cảnh "tiền triều" hư cấu, xoay quanh bốn nhân vật trung tâm: hai nho sinh Bình Như Hành và Yến Bạch Hàm, cùng hai giai nhân Sơn Đại và Lãnh Giáng Tuyết. Cách đặt nhan đề (ghép từ họ/tên gọi tắt của bốn nhân vật) đồng thời định khung cho cấu trúc truyện: hai cặp tài tử–giai nhân được triển khai song song và hội tụ ở phần kết.

Mạch truyện vận hành theo mô típ tài tử giai nhân với kết thúc đoàn viên: các tuyến quan hệ phát triển qua xướng họa thơ văn, những lần gặp gỡ tình cờ, hiểu lầm/nhầm lẫn danh tính và các màn "thử tài" trong không gian văn chương (xướng họa, bình thơ, thi phú), xen kẽ những mưu toan của một số nhân vật phản diện và sự can thiệp của các điều kiện bên ngoài. Một nét được nhắc tới trong nghiên cứu là việc hai nữ chính được khắc họa như những người có tài thơ văn nổi trội, thậm chí vượt trội so với hai nam chính; từ đó, truyện chuyển trọng tâm từ "chinh phục công danh" đơn tuyến sang việc để tình yêu và tài năng của nữ giới trở thành động lực thúc đẩy các nho sinh vươn lên, nhằm trở thành "xứng đôi" trong chuẩn mực đương thời.

Ở tuyến tình cảm, truyện nhấn mạnh vai trò của thơ ca như phương tiện nhận diện và gắn kết. Một bài viết điểm lại mô típ này cho biết Bình Như Hành và Lãnh Giáng Tuyết đã "định tình" từ những bài thơ xướng họa trên vách chùa, đến khi gặp mặt trực tiếp thì tình cảm đã được xác lập từ trước. Các tình tiết "đấu thơ", "thử tài", và những pha nhầm lẫn/đánh tráo do kẻ xấu tạo ra vì thế vừa là nút thắt cốt truyện, vừa là cơ chế để người đọc thấy rõ ai là "tài tử" và ai chỉ là kẻ mượn danh.

Kết truyện quy tụ các tuyến lại ở trật tự hôn phối: sau khi chuỗi hiểu lầm và mưu kế được tháo gỡ, hai cặp đôi được xác lập "đúng người đúng đôi", và câu chuyện khép lại bằng hôn phối hạnh phúc với sự thừa nhận (thậm chí được mô tả là chúc phúc trực tiếp) từ phía hoàng đế.

Dịch thuật
Một nghiên cứu về thư mục sách Mãn văn tại Sankt-Peterburg thế kỷ 18 ghi nhận một bản thảo Mãn văn mang tên Ping šan leng yan i bithe, được mô tả là "lịch sử của bốn người học" (hai nam, hai nữ). Trong lịch sử Hán học Pháp, Stanislas Julien được ghi nhận đã dịch Bình Sơn Lãnh Yến sang tiếng Pháp (Les deux jeunes filles lettrées), cùng với một số tác phẩm văn học bình dân Trung Hoa khác. Bản dịch tiếng Pháp được ghi nhận là đăng nhiều kỳ trên Journal asiatique trước khi xuất bản dạng sách tại Paris (1860).

Đón nhận
Trong Trung Quốc tiểu thuyết sử lược, Lỗ Tấn nhận định tư tưởng chủ đạo của truyện là "đề cao nữ giới, ca ngợi tài năng phi phàm của họ; đồng thời có ý xem nhẹ văn chương cử nghiệp mà trọng từ chương hoa mỹ, quý trọng bậc tuấn kiệt hào hoa mà phê phán kẻ tục sĩ tầm thường". Chloë Starr (Đại học Yale) liệt kê Bình Sơn Lãnh Yến cùng với Ngọc Kiều Lê và Hảo cầu truyện như ba tác phẩm tiêu biểu và được nhắc đến nhiều của dòng truyện tài tử giai nhân. Một luận văn thạc sĩ về lịch sử thể loại cũng nhấn mạnh vai trò của nhóm tác phẩm này trong việc trở thành "điển phạm" cho các truyện tài tử giai nhân đời sau và lấp khoảng trống giữa Kim Bình Mai và Hồng lâu mộng trong lịch sử tiểu thuyết Trung Hoa.

Xem thêm

 Ngọc Kiều Lê, tiểu thuyết tài tử giai nhân cùng thời
 Hảo cầu truyện

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bình Sơn Lãnh Yến – Dự án Gutenberg e-book (tiếng Trung)

Tiểu thuyết năm 1658
Tác phẩm về nhà thơ
Tiểu thuyết thời Thanh
Tiểu thuyết Trung Quốc thế kỷ 17
Tiểu thuyết lãng mạn Trung Quốc
Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc