Nguyễn Năng Quốc

Nguyễn Năng Quốc hiệu Vi Khanh (1870 – 11 tháng 3 năm 1951) là một vị quan dưới thời nhà Nguyễn và là cư sĩ Phật giáo.

Tiểu sử

Sự nghiệp quan trường 
Nguyễn Năng Quốc sinh năm 1870 tại làng Thượng Tần, xã Thượng Tần, phủ Thái Ninh cũ, nay là thị trấn Châu Giang, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình; hoặc có nguồn nói ông sinh tại Nha Trang.

Sau khi học tiếng Pháp tại Hà Nội, ông làm thông dịch riêng cho Hoàng Cao Khải. Sau đó ông kinh qua nhiều chức vụ như Giáo thụ trường Quốc Học Huế, viên Ngoại lang bộ Binh, rồi Lang trung bộ Công.

Năm 1904, ông ra làm quan tại Bắc Kỳ. Ông giữ các chứ Tri phủ Thường Tín, Tri phủ Thái Ninh. Năm 1913, cải nhậm Án sát Sơn Tây hạng Nhất phẩm. Năm 1915, khi đang là Án sát Phúc Yên, ông từ hàm Hồng Lô Tự Khanh tòng Tứ phẩm được thăng lên hàm Quang Lộc Tự Khanh tòng Tam phẩm. Năm 1920, ông từ Án sát Hưng Yên hạng Nhất phẩm được cải sang làm Tuần phủ Phúc Yên hạng Nhị phẩm. Năm 1921, cải nhậm Tuần phủ Hưng Yên. Năm 1922, ông thụ nhận chức Thị lang tòng Tam phẩm. Năm 1923, từ Tuần phủ hạng Nhất phẩm đổi sang làm Tham tri hạng Nhị phẩm. Năm 1925, thăng tiếp Tổng đốc hạng Nhị phẩm. Năm 1927, ông từ Tuần phủ Hưng Yên cải sang Tổng đốc Thái Bình, kế nhiệm Nguyễn Tất Tế.

Đóng góp cho Phật giáo miền Bắc 
Năm 1929, Nguyễn Năng Quốc về hưu. Sau khi hưu trí, ông về trú tại ấp Thái Hà, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông (nay thuộc quận Đống Đa, thành phố Hà Nội). Cuối năm 1934, ông là người đứng lên hô hào thành lập Hội Phật giáo Bắc Kỳ, rồi đứng ra làm Chánh Hội trưởng để chủ trương công việc tiến hành cho hội. Trong vai trò Hội trưởng, ông tiến hành triệu tập một số kỳ đại hội đồng để bàn thảo và quyết định những công việc quan trọng của Hội Phật giáo Bắc Kỳ, đề xuất sửa đổi điều lệ của hội, và thường xuyên dự lễ khánh thành hoặc thăm các chi hội Phật giáo địa phương các tỉnh phía Bắc. Ông cũng cho Hội Phật giáo Bắc Kỳ vay và đứng ra đốc thúc để xây dựng lại chùa Quán Sứ to đẹp, làm chùa hội quán Trung ương vào năm 1935.

Tháng 9 năm 1936, ông cử Thượng tọa Thích Tố Liên đi tham cứu trường Phật học Huế, lấy được chương trình Phật học các cấp của Hội Phật học An Nam ra Bắc cùng Ban Bảo trợ Học đường xây dựng một chương trình chung cho các trường Phật học của Hội Phật giáo Bắc Kỳ. Ông cũng đề xuất với Ban Quản trị Trung ương việc lập Trường/Lớp Thiền học Sư Phạm (3 năm, 6 năm, 9 năm) nhằm đào tạo ra những tăng sĩ, giảng sư chất lượng cao phục vụ cho việc giảng dạy và hoằng dương Phật pháp. Năm 1937, thay mặt Hội Phật giáo Bắc Kỳ, ông ra lời kêu gọi tổ chức Tuần lễ Từ thiện, vận động cứu tế người dân bị nạn lụt ở hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang. Bản thân ông cùng vợ cũng đứng ra giúp may hàng ngàn bộ quần áo cho những người chịu lụt. Năm 1938, ông viết đơn lên Toàn quyền Đông Dương đề nghị cho viên chức ở Bắc Kỳ được nghỉ thêm 2 ngày lễ Phật giáo trong năm là ngày Lễ Phật Đản và Lễ Vu Lan; sau đó Toan quyền trao đổi ý kiến với vua Bảo Đại đã đồng ý các viên chức ở Bắc Kỳ được nghỉ vào buổi chiều ngày Lễ Trung Nguyên. Năm 1938, ông quy y, trở thành Phật tử. Năm 1939, ông cùng gia quyến về dưỡng ở quê nhà xã Thượng Tân, phủ Thái Ninh, tỉnh Thái Bình.

Từ năm 1940 đến năm 1944, Nguyễn Năng Quốc bị ốm nặng. Dù vẫn giữ chức Hội trưởng nhưng ông không trực tiếp tham gia các kỳ Đại hội đồng cũng như không điều hành công việc của hội; các Phó Hội trưởng là Nguyễn Văn Ngọc, Trần Văn Đại, Bùi Thiện Căn điều hành công việc thay ông. Tại phiên Đại hội đồng ngày 19 tháng 5 năn 1945, ông nghỉ hẳn các công việc của hội, sau đó Hòa Thượng Thích Tuệ Tạng (Thích Tâm Thi) được bầu kế nhiệm ông làm Chủ tịch Hội Phật giáo Việt Nam (tức hội Bắc Kỳ đổi tên sau ngày Nhật đảo chính Pháp).

Ngày 11 tháng 3 năm 1951, ông qua đời, thọ 81 tuổi. Ngày 13 tháng 3 cùng năm, Hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức lễ truy điệu ông tại chùa Quán Sứ. Sau khi mất, ông được nhân dân 11 xã trong tỉnh Thái Bình thờ làm thần.

Khen thưởng 
 Bắc Đẩu Bội tinh hạng Quân quan
 Huân chương Công trạng Nông nghiệp hạng Quân quan
 Huân chương Cành cọ hàn lâm hạng Quân quan
 Đại Nam Long tinh hạng Quân quan
 Minh Nông Bội tinh hạng Quan chỉ huy
 Huân chương Công trạng Nông nghiệp Campuchia hạng Quân quan
 Huân chương Hoàng gia Campuchia hạng Quân quan

Tham khảo 

Sinh năm 1870
Mất năm 1951
Quan lại nhà Nguyễn