Vương quốc Lập hiến Ba Lan

Lập hiến Ba Lan, hay Vương quốc Lập hiến Ba Lan, tên chính thức là Vương quốc Ba Lan, là một thể chế chính trị được thành lập năm 1815 bởi Đại hội Viên với tư cách là một nhà nước Ba Lan bán tự trị, kế thừa Công quốc Warsaw của Napoléon. Nó được thành lập khi Pháp nhượng lại một phần lãnh thổ Ba Lan cho Đế quốc Nga sau thất bại của Pháp trong Chiến tranh Napoléon. Năm 1915, trong Thế chiến I, nó bị thay thế bởi Vương quốc Nhiếp chính Ba Lan trên danh nghĩa do Đức kiểm soát cho đến khi Ba Lan giành lại độc lập vào năm 1918.

Sau các cuộc phân chia Ba Lan vào cuối thế kỷ XVIII, Ba Lan không còn tồn tại như một quốc gia độc lập trong 123 năm. Lãnh thổ, cùng với dân bản địa, bị chia cắt giữa Quân chủ Habsburg, Vương quốc Phổ và Đế quốc Nga. Sau năm 1804, một thể chế tương đương với Lập hiến Ba Lan trong Đế quốc Áo được thành lập là Vương quốc Galicia và Lodomeria, cũng thường được gọi là "Ba Lan thuộc Áo". Khu vực được sáp nhập vào Vương quốc Phổ ban đầu cũng có quyền tự trị với tư cách là Đại công quốc Posen nằm ngoài Bang liên Đức, nhưng sau đó bị hạ cấp xuống thành một tỉnh của Phổ (Tỉnh Posen), sau đó được sáp nhập vào Liên bang Bắc Đức năm 1866, tiền thân của Đế quốc Đức.

Vương quốc Ba Lan về mặt lý thuyết được trao quyền tự trị chính trị đáng kể theo hiến pháp tự do. Tuy nhiên, những người cai trị của nó là hoàng đế Nga, thường bỏ qua bất kỳ hạn chế nào đối với quyền lực của họ. Do đó, Ba Lan chỉ là một quốc gia bù nhìn trong một liên minh cá nhân với Đế quốc Nga. Quyền tự trị bị hạn chế nghiêm trọng sau các cuộc nổi dậy vào năm 1830 – 1831 và 1863, khi đất nước bị cai trị bởi các phó vương, và sau đó được chia thành các tỉnh. Vì vậy, ngay từ đầu, quyền tự trị của Ba Lan vẫn chỉ là hư cấu.

Thủ đô nằm ở Warsaw, nơi mà vào đầu thế kỷ XX đã trở thành thành phố lớn thứ ba của Đế quốc Nga sau St. Petersburg và Moscow. Dân số đa văn hóa ở mức độ vừa phải của Ba Lan thời kỳ Lập hiến được ước tính là 9.402.253 người vào năm 1897. Đa số thành phần gồm người Ba Lan, người Do Thái Ba Lan, người Ba Lan gốc Đức, người Ukraina, người Litva và một thiểu số nhỏ người Nga. Tôn giáo chủ yếu là Công giáo La Mã và ngôn ngữ chính thức được sử dụng trong nước là tiếng Ba Lan cho đến khi cuộc Khởi nghĩa tháng Giêng (1863) thất bại, khi đó tiếng Nga trở thành ngôn ngữ thứ hai. Tiếng Yiddish và tiếng Đức được sử dụng rộng rãi bởi người bản ngữ.

Lãnh thổ của Ba Lan thời kỳ Lập hiến gần như tương ứng với vùng Kalisz ngày nay và các tỉnh Lublin, Łódź, Masovian, Podlaskie và Holy Cross của Ba Lan cũng như tây nam Litva và một phần nhỏ của huyện Grodno thuộc Belarus.

Vương quốc Ba Lan thuộc Nga thực sự chấm dứt tồn tại với cuộc rút lui lớn của quân Nga năm 1915 và được thay thế bởi Chính phủ Toàn quyền Warsaw, do người Đức thành lập. Năm 1917, một phần lãnh thổ này được đổi tên thành Vương quốc Ba Lan tồn tại trong thời gian ngắn, một quốc gia chư hầu của phe Liên minh Trung tâm, có Hội đồng Nhiếp chính thay vì nhà vua.

Đặt tên 
Mặc dù tên chính thức của nhà nước là Vương quốc Ba Lan (tiếng Ba Lan: Królestwo Polskie; tiếng Nga: Царство Польское), để phân biệt với các Vương quốc Ba Lan khác, các nhà sử học thường gọi nó là "Lập hiến Ba Lan".

Lịch sử
Vương quốc Ba Lan được thành lập từ Công quốc Warsaw, một quốc gia chư hầu của Đệ Nhất Đế chế Pháp, tại Đại hội Viên năm 1815 khi các cường quốc tái cấu trúc châu Âu sau Chiến tranh Napoléon. Vương quốc Ba Lan này được tạo ra từ các phần lãnh thổ Ba Lan bị chia cắt giữa Áo và Phổ, vốn đã được Napoléon Bonaparte biến thành Công quốc Warsaw năm 1807. Sau thất bại của Napoléon, số phận của Công quốc Warsaw phụ thuộc vào Đế chế Nga. Phổ khăng khăng đòi xóa bỏ công quốc này. Sa hoàng Alexander I của Nga dự định sáp nhập công quốc và các phần đất của Litva, vốn thuộc Liên bang Ba Lan và Lietuva về mặt lịch sử. Tuy nhiên, cả Áo và Vương quốc Anh đều phản đối mạnh mẽ ý tưởng này, Áo đã ban hành một bản ghi nhớ về việc quay trở lại các nghị quyết năm 1795 với sự ủng hộ từ Vương quốc Anh dưới sự lãnh đạo của Nhiếp chính George (tương lai là Vua George IV của Anh), Thủ tướng Lãnh chúa xứ Liverpool và đại biểu Anh tại Đại hội Viên là Lãnh chúa xứ Castlereagh.

Sau Đại hội Viên, Nga giành được phần lớn hơn lãnh thổ Ba Lan (bao gồm cả Warsaw) và, sau khi dập tắt cuộc nổi dậy vào năm 1831, quyền tự trị của Vương quốc Lập hiến Ba Lan đã bị bãi bỏ. Người Ba Lan phải đối mặt với việc bị tịch thu tài sản, trục xuất, nghĩa vụ quân sự bắt buộc và việc đóng cửa các trường đại học của chính họ. Đại hội đủ quan trọng trong việc thành lập nhà nước để khiến quốc gia mới được đặt tên không chính thức theo tên của nó. Vương quốc mất vị thế là một quốc gia có chủ quyền vào năm 1831 và các đơn vị hành chính được tổ chức lại. Nó đủ khác biệt để tên của nó vẫn được sử dụng chính thức trong tiếng Nga, mặc dù trong những năm sau này dưới sự cai trị của Nga, nó đã được thay thế bằng tên gọi "Vùng đất Vistula" (tiếng Nga: Привислинский Край). Sau thất bại của Cuộc nổi dậy tháng 11, các thể chế và sắp xếp hành chính riêng biệt của nó đã bị bãi bỏ như một phần của quá trình Nga hóa ngày càng tăng để hội nhập chặt chẽ hơn với Đế quốc Nga. Tuy nhiên, ngay cả sau khi sáp nhập chính thức, lãnh thổ này vẫn giữ được một mức độ đặc thù nhất định và tiếp tục được gọi một cách không chính thức là Lập hiến Ba Lan cho đến khi chế độ cai trị của Nga kết thúc do sự tiến công của quân đội các nước phe Liên minh Trung tâm vào năm 1915 trong Thế chiến I.

Vương quốc có diện tích 128.500 km2 và ban đầu có dân số khoảng 3,3 triệu người. Nhà nước mới này trở thành một trong những nhà nước mang tên Ba Lan nhỏ nhất từ ​​trước đến nay, nhỏ hơn Công quốc Warsaw trước đó và nhỏ hơn nhiều so với Liên bang Ba Lan-Litva đã giải thể, vốn có dân số hơn 10 triệu người và diện tích 1 triệu km2. Dân số của nó đạt 6,1 triệu người vào năm 1870 và 10 triệu người vào năm 1900. Phần lớn người Ba Lan về mặt dân tộc trong Đế quốc Nga sống ở Vương quốc Lập hiến Ba Lan, mặc dù một số khu vực bên ngoài biên giới của nó cũng có các nhóm thiểu số người Ba Lan và Công giáo La Mã đông đảo sinh sống.

Vương quốc Ba Lan phần lớn tái xuất hiện nhờ những nỗ lực của Adam Jerzy Czartoryski, một người Ba Lan nhằm mục đích khôi phục nhà nước Ba Lan liên minh với Nga. Vương quốc Ba Lan là một trong số ít các chế độ quân chủ lập hiến đương đại ở châu Âu, với hoàng đế Nga tự xưng là vua của Ba Lan.

Độc lập ban đầu
Về mặt lý thuyết, Vương quốc Lập hiến Ba Lan năm 1815 là một quốc gia bán tự trị trong liên minh cá nhân với Nga thông qua sự cai trị của hoàng đế Nga. Quốc gia này sở hữu Hiến pháp của Vương quốc Ba Lan, một trong những hiến pháp tự do nhất ở châu Âu thế kỷ XIX, một Sejm (quốc hội) chịu trách nhiệm trước nhà vua có khả năng bỏ phiếu thông qua luật, một đội quân độc lập, tiền tệ, ngân sách, bộ luật hình sự và một đường biên giới hải quan ngăn cách nó với phần còn lại của Đế chế Nga. Ba Lan cũng có truyền thống dân chủ (Tự do Vàng) và giới quý tộc Ba Lan rất coi trọng tự do cá nhân.[cần dẫn chứng] Trên thực tế, các vị vua có quyền lực tuyệt đối và danh hiệu chính thức là Chuyên chế, và không muốn có bất kỳ hạn chế nào đối với sự cai trị của họ. Mọi sự phản đối đối với hoàng đế Nga đều bị đàn áp và luật pháp bị các quan chức Nga coi thường tùy ý. Mặc dù việc thiết lập chế độ cai trị tuyệt đối mà Nga yêu cầu rất khó khăn do truyền thống và thể chế tự do của Ba Lan, nhưng nền độc lập của vương quốc chỉ kéo dài 15 năm; ban đầu Alexander I sử dụng danh hiệu Vua Ba Lan và có nghĩa vụ tuân thủ các điều khoản của hiến pháp. Tuy nhiên, theo thời gian, tình hình đã thay đổi và ông đã trao cho phó vương của mình là Đại Công tước Konstantin Pavlovich của Nga, quyền lực gần như độc tài. Ngay sau khi các nghị quyết của Đại hội Viên được ký kết, Nga đã ngừng tôn trọng chúng. Năm 1819, Alexander I đã bãi bỏ tự do báo chí và áp dụng kiểm duyệt phòng ngừa. Sự kháng cự đối với sự kiểm soát của Nga bắt đầu vào những năm 1820. Cảnh sát mật Nga do Nikolay Novosiltsev chỉ huy đã bắt đầu cuộc đàn áp các tổ chức bí mật của Ba Lan và vào năm 1821, Nhà vua đã ra lệnh bãi bỏ Hội Tam điểm, tổ chức đại diện cho truyền thống yêu nước của Ba Lan. Bắt đầu từ năm 1825, các phiên họp của Sejm được tổ chức bí mật.

Các cuộc nổi dậy và mất quyền tự trị

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

 Davies, Norman. God's Playground: A History of Poland. Vol. 2: 1795 to the Present (Oxford University Press, 1982) pp. 306–33
 Getka-Kenig, Mikolaj. "The Genesis of the Aristocracy in Congress Poland," Acta Poloniae Historica (2009), Issue 100, pp. 79–112; . Covers the transition from feudalism to capitalism; the adjustment of the aristocracy's power and privilege from a legal basis to one of only social significance; the political changes instigated by the jurisdictional partitions and reorganizations of the state.
 
 
 Leslie, R. F. "Politics and economics in Congress Poland," Past and Present (1955), 8#1, pp. 43–63 
 
 Zamoyski, Adam. Poland: a history. New York: Hippocrene Books, 2012

Liên kết ngoài

Cựu quốc gia châu Âu
Lập hiến Ba Lan
Ba Lan thế kỷ 19
Cựu vương quốc
Liên minh cá nhân
Phân cấp hành chính Đế quốc Nga