Làng bích họa Tam Thanh

Làng bích họa Tam Thanh (còn được giới thiệu với tên làng nghệ thuật cộng đồng Tam Thanh) là điểm tham quan gắn với các hoạt động nghệ thuật công cộng tại xã Tam Thanh, Tam Kỳ, Quảng Nam. Không gian bích họa hình thành từ dự án mỹ thuật cộng đồng Việt Nam – Hàn Quốc triển khai năm 2016, với hoạt động dọn dẹp, sơn sửa và vẽ tranh tường trên tường nhà dân trong khu cư trú ven biển. Dự án nằm trong nhóm dự án nhận Giải thưởng Cảnh quan châu Á (Asian Townscape Awards) năm 2017. Năm 2023, làng nghệ thuật cộng đồng Tam Thanh được công nhận là điểm du lịch.

Vị trí, hình thành và phát triển 
Không gian bích họa nằm trong khu vực làng chài ven biển ở xã Tam Thanh; khu vực được mô tả có một mặt giáp biển và mặt còn lại giáp sông Trường Giang, đồng thời cách trung tâm Tam Kỳ khoảng vài km (khoảng 7 km theo mô tả báo chí tiếng Anh). Hệ tranh được triển khai trên tường nhà dân và một phần vật dụng gắn với nghề biển, tạo thành không gian tham quan ngoài trời đi xuyên qua khu cư trú.

Khâu chuẩn bị được ghi nhận gồm khảo sát thực địa và lập phương án triển khai trước khi sơn nền, vẽ tranh; một số tư liệu của các bên tham gia nhắc tới vai trò điều phối/đồng hành của UN-Habitat Vietnam và Korea Foundation trong dự án hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc.

Đợt triển khai năm 2016 diễn ra trong khoảng ba tuần của tháng 6, với 5 họa sĩ Hàn Quốc, lực lượng tình nguyện và cư dân tham gia. Thời gian thực hiện được nêu từ ngày 7 đến 28 tháng 6 năm 2016; quy mô được nêu khoảng 70 tranh trên khoảng 100 ngôi nhà trong khu dân cư, hoàn tất vào cuối tháng 6.

Do tác động của môi trường ven biển, các đợt duy tu và làm mới được tổ chức theo giai đoạn, kết hợp chỉnh sửa tranh cũ, bổ sung tranh mới và điều chỉnh tuyến tham quan theo cụm điểm. Năm 2018 ghi nhận một đợt làm mới với 34 bức tranh mới trên khoảng 50 ngôi nhà. Năm 2024 ghi nhận một đợt bồi đắp theo chương trình, gồm sáng tác bổ sung tranh tường và mở rộng thêm các hạng mục trưng bày ngoài tranh tường. Cùng năm 2018, một tin bài tiếng Anh nhắc tới việc hoàn tất "giai đoạn 2" của dự án nghệ thuật cộng đồng Việt Nam – Hàn Quốc tại địa phương.

Không gian bích họa và hạng mục nghệ thuật

Tranh tường trên không gian cư trú 
Các bức tranh vẽ trực tiếp lên tường nhà dân là hạng mục cốt lõi của làng bích họa. Tác phẩm nằm trong ngõ xóm và dãy nhà của làng chài, tạo thành một tuyến bích họa ngoài trời gắn với không gian sinh hoạt thường nhật của cư dân. Quy trình triển khai được mô tả gồm dọn dẹp, sơn nền đồng bộ rồi vẽ chi tiết; hoạt động thực hiện có sự tham gia của họa sĩ, tình nguyện viên và người dân địa phương.

Chủ đề tranh thường gắn với đời sống ven biển như sinh hoạt của ngư dân, hình ảnh trẻ em, phong cảnh và các mô-típ liên quan đến biển; cách tổ chức tham quan phổ biến là đi bộ qua các ngõ xóm để xem tranh trên dãy nhà trong làng chài. Trạng thái thị giác của tranh thay đổi theo bề mặt tường và điều kiện thời tiết, nên duy tu thường gắn với việc làm mới bề mặt tranh và bổ sung tác phẩm mới theo đợt.

Tuyến trải nghiệm được tổ chức theo cụm và theo lộ trình đi bộ để giảm sự phân tán của tác phẩm trong khu cư trú. Đợt bồi đắp năm 2024 ghi nhận 20 tác phẩm mới trên tường nhà dân, đồng thời triển khai thêm tác phẩm trên thuyền thúng, mái chèo và một số vật dụng sản xuất địa phương; chương trình có sự tham gia của họa sĩ tình nguyện, học sinh, sinh viên và lực lượng địa phương.

Tranh thuyền thúng, vật dụng ngư nghiệp và sắp đặt 
Ngoài tranh tường, các hạng mục trưng bày mở rộng gồm tranh vẽ trên thuyền thúng và vật dụng ngư nghiệp (mái chèo, chum, vại), kèm tác phẩm điêu khắc, sắp đặt hoặc trưng bày ngoài trời. Năm 2018, Nhân Dân mô tả một tuyến trưng bày theo dạng "con đường" dài khoảng 1,5 km với số lượng lớn thuyền thúng vẽ tranh, gắn với mục tiêu tạo điểm nhấn thị giác cho không gian làng chài ven biển.

Đợt bồi đắp năm 2024 ghi nhận 33 tác phẩm vẽ trên thuyền thúng và 50 mái chèo, đồng thời bổ sung thêm hạng mục điêu khắc, sắp đặt và trưng bày nhằm tăng tính đa dạng cho tuyến tham quan. Một số vị trí trưng bày theo cụm được nêu gồm dốc Ông Ổi, dốc Ông Dũ, khu vực "Đôi mắt Tam Thanh" và đầu làng tại thôn Hòa Hạ; tranh tường tập trung tại thôn Hòa Trung.

Các hạng mục ngoài trời (tranh tường, thuyền thúng và vật dụng ngư nghiệp) chịu tác động của nắng, gió và môi trường ven biển, nên hoạt động làm mới thường được tổ chức theo đợt để duy trì tuyến trải nghiệm và bổ sung điểm nhấn mới.

Du lịch, ghi nhận và quản lý 
Làng bích họa Tam Thanh được khai thác như một điểm đến du lịch, gắn với tham quan và dịch vụ bổ trợ tại địa phương. Hồ sơ giải thưởng nêu số liệu tham quan khoảng 10.000 lượt khách tính đến tháng 8 năm 2016.

Giải thưởng Cảnh quan châu Á (Asian Townscape Awards) năm 2017 trao cho dự án "Tam Thanh Art Community Village". Các bài viết về Tam Thanh trên báo chí trong nước và báo chí tiếng Anh tại Việt Nam cũng nhắc tới giải thưởng này như một mốc ghi nhận đối với mô hình nghệ thuật cộng đồng tại địa phương.

Năm 2023, làng nghệ thuật cộng đồng Tam Thanh được công nhận là điểm du lịch; nội dung này được đặt trong bối cảnh các hoạt động môi trường và định hướng phát triển bền vững tại địa phương. Các đợt bồi đắp nghệ thuật được tổ chức theo chương trình, kết hợp làm mới sản phẩm và tăng khả năng thu hút khách, với sự tham gia của lực lượng tình nguyện và cộng đồng địa phương.

Tham quan, bảo tồn và vận hành 
Hoạt động tham quan chủ yếu theo hướng đi bộ theo tuyến qua các cụm tranh và cụm trưng bày ngoài trời trong phạm vi khu cư trú ven biển. Tổ chức tuyến theo cụm điểm được ghi nhận như một cách hạn chế sự phân tán của tác phẩm và hỗ trợ phân luồng trải nghiệm trong không gian làng chài.

Duy tu thường gắn với chu kỳ làm mới bề mặt tranh, vẽ lại mảng xuống cấp và bổ sung tác phẩm mới; một số đợt bồi đắp kết hợp nhiều hình thức (tranh tường, tranh thuyền thúng, vật dụng ngư nghiệp, điêu khắc và sắp đặt) để tăng điểm nhấn và làm mới tuyến trải nghiệm. Việc bồi đắp theo giai đoạn được phản ánh qua các mốc hoạt tác và các đợt làm mới ghi nhận trong các năm 2018 và 2024.

Chú thích 

Du lịch Quảng Nam
Tam Kỳ
Nghệ thuật công cộng