Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Chùa Mía

Chùa Mía (tên chữ: Sùng Nghiêm tự, 崇嚴寺) là một ngôi chùa ở phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Xưa kia, vùng này là Cam Giá, tên Nôm là Mía, nên chùa này được quen gọi là chùa Mía. Đây là ngôi chùa lưu giữ nhiều tượng nghệ thuật nhất Việt Nam (287 tượng).

Lịch sử
Ban đầu, chùa có quy mô nhỏ, được xây dựng từ xa xưa. Năm 1632, Phi tần trong phủ chúa Trịnh Tráng là Ngô Thị Ngọc Diệu (còn có tên là Nguyễn Thị Ngọc Dong)  thấy miếu bị hoang phế điêu tàn nên đã cùng cha mẹ và người dân các làng thuộc tổng Cam Giá (tức Tổng Mía) cùng nhau tôn tạo lại. Phi tần Ngọc Dong vốn là người làng Nam Nguyễn (Nam An) trong Tổng Mía, nên được người mến mộ gọi là "Bà Chúa Mía", đồng thời đã tạc tượng đưa vào phối thờ ở chùa và còn có đền thờ riêng. Về sau chùa được tu bổ nhiều lần, song đến nay quy mô tôn tạo thời Bà chúa Mía dường như vẫn được bảo tồn nguyên vẹn.

Kiến trúc
Gác chuông của chùa là ngôi nhà 3 gian làm theo kiểu chồng diêm 2 tầng 8 mái. Các góc mái đều gắn đao triện. Sàn nhà bằng gỗ, ở tầng gác có hàng lan can tiện. Các ván long, xà nách đều được bào xoi cạnh và chạm trang trí đề tài hoa lá. Trên gác treo một quả chuông đúc năm Cảnh Hưng thứ 4 (1743) và một khánh đồng đúc năm Thiệu Trị thứ 6 (1864).

Gần gác chuông và cây đa cổ thụ là tòa bảo tháp Cửu phẩm Liên Hoa cao 13 m thờ vọng Xá Lợi đức Phật.

Trong tiền đường, ở gian phải có tấm bia khắc năm 1634, nói về việc trùng tu chùa năm 1632. Bia trang trí đẹp, cao hơn 1,6 m, rộng 1,2 m, dựng trên lưng một con rùa. Gian trái tiền đường có bàn thờ công chúa Liễu Hạnh. Sau tiền đường là chùa Trung, tiếp theo là chùa Thượng - hậu đường. Có hai dãy hành lang nối chùa Trung và chùa Thượng, bao quanh lấy Phật điện ở giữa.

Chùa Trung và chùa Thượng còn giữ được bộ khung gỗ mà có nhiều phần điêu khắc có từ thế kỷ 17. Chùa Mía khá nổi tiếng với số tượng có ở đây: có đến 287 pho tượng lớn, nhỏ, trong đó có 6 pho tượng đồng, 106 pho tượng gỗ và 174 pho tượng bằng đất luyện được sơn son thếp vàng. Ở chùa Trung có hai pho tượng Hộ pháp lớn và 8 pho tượng Kim Cương. Mỗi pho tượng là hình tượng một võ tướng đang trong tư thế chuẩn bị chiến đấu để trừ tà bảo vệ phật pháp. Hình khối, bố cục vững chắc, thân hình cân đối, đường nét thoải mái và khỏe. Tại chùa Thượng, người ta còn thấy các động bằng đất đắp. Trong và xung quanh các động có khá nhiều tượng. Trong một động có cả tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn. Pho tượng Tuyết Sơn cao 0,76 m và Quan Âm Tống Tử cao 0,76 m ở đây cũng rất đẹp. Tượng Quan Âm thường được gọi là tượng Bà Thị Kính. Tượng này diễn tả một người phụ nữ thùy mị, có duyên, vẻ mặt hơi buồn nhưng rất hiền từ nhân hậu, ẵm một đứa bé bụ bẫm kháu khỉnh. Đường nét chạm khắc mềm mại, trau truốt.

Người làng Mía có câu ca dao về pho tượng:
Nổi danh chùa Mía làng ta,
Có pho Tống Tử Phật Bà Quan Âm

Với những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc độc đáo, với quy mô bề thế và đẹp. Chùa Mía đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
 10 kỷ lục văn hóa Phật giáo Việt Nam 

Mía
Sơn Tây (thị xã)
Chi Đương quy

Chi Đương quy hay chi Bạch chỉ (danh pháp khoa học: Angelica) là một chi của khoảng 104 loài cây thân thảo cao sống hai năm hay lâu năm trong họ Apiaceae, có nguồn gốc ở vùng ôn đới và cận cực của Bắc bán cầu, chúng phổ biến cao về phía bắc tới tận Iceland và Lapland. Chúng cao từ 1 đến 2 mét, với các lá hình lông chim kép lớn và các tán hoa kép lớn có màu trắng hay trắng ánh lục.

Các loài

 Angelica acutiloba - Đương quy Nhật Bản
 Angelica ampla - Bạch chỉ khổng lồ
 Angelica amurensis - Đương quy Amur
 Angelica anomala - Đương quy lá hẹp
 Angelica archangelica - Bạch chỉ cảnh
 Angelica arguta - Bạch chỉ Lyall
 Angelica atropurpurea - Bạch chỉ thân tía, Bạch chỉ Alexanders
 Angelica breweri - Bạch chỉ Brewer
 Angelica californica - Bạch chỉ California
 Angelica callii - Bạch chỉ Call
 Angelica canbyi - Bạch chỉ Canby
 Angelica cincta - Đương quy Hồ Bắc
 Angelica dahurica - bạch chỉ
 Angelica dawsonii - Bạch chỉ Dawson
 Angelica decursiva - Tiền hồ hoa tím
 Angelica dentata -	Bạch chỉ ven biển
 Angelica glabra - Bạch chỉ
 Angelica genuflexa - Bạch chỉ quỳ
 Angelica gigas - Đương quy Triều Tiên
 Angelica grayi - Bạch chỉ xám
 Angelica grosserrata - Độc hoạt
 Angelica hendersonii - Bạch chỉ Henderson
 Angelica kingii - Bạch chỉ vua
 Angelica lineariloba - Bạch chỉ độc
 Angelica lucida - Bạch chỉ bờ biển
 Angelica morii - Phúc sâm
 Angelica nitida - Đương quy Thanh Hải
 Angelica omeiensis - Đương quy Nga Mi
 Angelica pachyacarpa
 Angelica palustris
 Angelica pinnata - Bạch chỉ lá nhỏ
 Angelica pubescens - Độc hoạt
 Angelica roseana - Bạch chỉ hồng
 Angelica sinensis - Đương quy
 Angelica scabrida - Bạch chỉ núi Charleston
 Angelica setchuensis - Đương quy Tứ Xuyên
 Angelica sylvestris - Bạch chỉ hoang
 Angelica tomentosa - Bạch chỉ lông tơ
 Angelica triquinata - Bạch chỉ màng
 Angelica tsinlingensis - Đương quy Tần Lĩnh
 Angelica valida - Đương quy Kim Sơn
 Angelica venenosa - Bạch chỉ tóc
 Angelica wheeleri - Bạch chỉ Utah

Nuôi trồng và sử dụng
Một số loài được trồng để làm chất tạo mùi vị cũng như sử dụng các tính chất y học của chúng. Đáng chú ý nhất trong số này là Bạch chỉ cảnh (A. archangelica) được biết rộng rãi nhất như là Bạch chỉ. Thổ dân ở Lapland sử dụng các rễ to làm thực phẩm và thân cây làm thuốc. Các thân cây non và gân lá (gân giữa) có màu xanh lục và được bán như là đồ trang trí và tạo mùi vị cho kẹo. Rễ và hạt đôi khi được dùng để tạo mùi cho rượu gin.

Bạch chỉ bờ biển (A. lucida) đã được dùng để ăn như là một loại "cần tây hoang dại".

A. sylvestris và một số loài khác bị một số ấu trùng của một vài loài Lepidoptera ăn.

Chú thích

Tham khảo
 
 
 Bài này lấy dữ liệu từ phạm vi công cộng của Bách khoa toàn thư Grocer.

Liên kết ngoài
Chi Angelica

Cây thuốc
Anisol

Anisol, còn được biết đến với tên gọi mêtôxybenzen, là một chất lỏng trong suốt, không màu có mùi dễ chịu tương tự như mùi của hạt tiểu hồi. Anisol được sử dụng trong công nghiệp sản xuất nước hoa, trong tổng hợp hóa học và trong pheromon của các côn trùng.

Xem thêm 
 Ête
 Phenol
 2,4,6-Tricloroanisol (mùi nút bần thối)
 Anethol

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Pherobase Cơ sở dữ liệu về pheromon

Ether
Pheromone
Hương liệu
Hợp chất phenyl
Adriano

Adriano là một cái tên nam giới khá thông dụng trong các ngôn ngữ Ý, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Nó được cho là có nguồn gốc từ từ Hadrianus trong tiếng Latin. Một biến thể của nó trong tiếng Anh là Adrian.

 Adriano Banchieri, nhà soạn nhạc Ý
 Adriano Bernareggi, giám mục Công giáo Ý
 Adriano Castellesi, Hồng y và nhà văn Ý
 Adriano Celentano, nghệ sĩ Ý
 Adriano Correia de Oliveira, ca sĩ Bồ Đào Nha
 Adriano Espaillat, chính khách Mỹ gốc Dominica
 Adriano Galliani, doanh nhân Ý
 Adriano Garrido, vận động viên bóng chuyền Brasil
 Adriano Olivetti, doanh nhân Ý
 Adriano Panatta, vận động viên quần vợt Ý
 Adriano Rigoglioso, cầu thủ bóng đá Anh
 Adriano Sofri, chính khách Ý
 Adriano Visconti, tướng không quân Ý
 Adrian Willaert, nhà soạn nhạc Vlaanderen, gọi thân mật là "Adriano"

Cầu thủ Brasil

Adriano một phần hoặc toàn bộ nghệ danh
Adriano, Adriano Leite Ribeiro (sinh 1982), tiền đạo
Adriano Correia, Adriano Correia (sinh 1984), hậu vệ
Adriano Gabiru, Carlos Adriano de Souza Vieira (sinh 1977), tiền vệ
Adriano Alves, Adriano Alves (sinh 1976), tiền đạo
Adriano Basso, Adriano Basso (sinh 1975), thủ môn
Adriano, Adriano Silva Francisco (sinh 1969), thủ môn
Adriano, Adriano Vieira Louzada (sinh 1979), tiền đạo
Adriano Pereira, Adriano Pereira da Silva (sinh 1982), hậu vệ
Adriano, Adriano Pimenta (sinh 1982), tiền vệ
Adriano, Adriano Fabiano Rossato (sinh 1977), hậu vệ
Adriano, Adriano Bispo dos Santos (sinh 1987), tiền vệ
Adriano Adriano Gerlin da Silva (sinh 1974), tiền đạo
Adriano Duarte, Adriano Duarte Mansur da Silva (sinh 1984), trung vệ
Luiz Adriano, Luiz Adriano de Souza da Silva (sinh 1987), tiền đạo
Adriano, Carlos Adriano de Sousa Cruz (sinh 1987), tiền đạo
Adriano, Adriano Ferreira Silvestre (sinh 1979), tiền vệ

Tên riêng
Fabiano Rossato, Adriano Fabiano Rossato (sinh 1977), hậu vệ
Spadoto, Adriano Luís Spadoto (sinh 1977)
Ferreira Pinto, Adriano Ferreira Pinto (sinh 1979), tiền đạo

Tên riêng
Tên riêng nam giới
Hector Malot

Hector Malot (20/05/1830 - 17/07/1907) là nhà văn nổi tiếng người Pháp, các tiểu thuyết của ông được nhiều thế hệ độc giả trên thế giới yêu quý.
Hector Malot sinh ra ở La Bouille, Seine-Maritime. Anh đã học luật tại Rouen và Paris, nhưng sau này lại đam mê văn học. Anh đã làm nhà phê bình kịch cho Lloyd Francais và nhà phê bình văn học cho L'Opinion Nationale.
nhà phê bình kịch cho tờ Lloyd Francais và nhà phê bình văn học cho tờ
Ông sinh tại La Bouille, miền Tây nước Pháp. Tác phẩm đầu tay "Những người tình" của ông xuất bản năm 1859 đã gây được tiếng vang lớn. Trong sự nghiệp của mình ông đã viết trên 70 tác phẩm. Tác phẩm Trong gia đình (1893) và đặc biệt là Không gia đình (1878) được các bạn nhỏ tuổi yêu thích.

Ông mất tại Fontenay sous Bois.

Các tác phẩm
Sans Famille (1878)
En Famille (1893)

Tham khảo

Sinh năm 1830
Mất năm 1907
Nhà văn Pháp
Hector Malot
Người từ Seine-Maritime
Hoàng Giác

Hoàng Giác (1924 – 14 tháng 9 năm 2017) là nhạc sĩ và ca sĩ nhạc tiền chiến nổi tiếng của nền Tân nhạc Việt Nam. Ông sáng tác không nhiều, song lại sở hữu một số tác phẩm nổi tiếng được biết đến rộng rãi.

Tiểu sử
Hoàng Giác sinh năm 1924 tại thôn Thụy Phương, xã Thụy Phương, huyện Từ Liêm (nay là phố Thụy Phương, phường Đông Ngạc), thành phố Hà Nội. Cha của Hoàng Giác là một người chơi đàn bầu rất hay nhưng lại ham mê môn quyền anh, từng giữ chức Chủ tịch Liên đoàn Quyền anh Bắc Kỳ. Bản thân Hoàng Giác cũng là người say mê thể thao. Thuở nhỏ, ông học trường Bưởi. Từ khi còn là học sinh, ông đã tìm tòi học hỏi nhạc theo các tài liệu sáng tác cũng như hòa thanh của Pháp. Năm 1945 ông viết ca khúc đầu tay "Mơ hoa".

Trong thời gian kháng chiến chống Pháp, Hoàng Giác cùng gia đình sơ tán lên chiến khu Việt Bắc. Cuối năm 1946, ông sáng tác bài hát "Ngày về" khi còn là một đội viên trong đoàn tuyên truyền của cách mạng được trở về thăm gia đình sau những chuyến đi công tác. Theo Hoàng Giác, đây chính là ca khúc ông ưng ý nhất. Bài này đã được nhiều ca sĩ thu âm như tài tử Ngọc Bảo, Ái Vân, Mai Hoa, Anh Thơ,... Năm 1948, Hoàng Giác trở lại Hà Nội và là một ca sĩ được nhiều người yêu mến.

Hoàng Giác sáng tác không nhiều, chỉ khoảng 20 ca khúc. Trong số đó, có những bài hát nổi tiếng và vượt thời gian như "Mơ hoa", "Ngày về", "Lỡ cung đàn",...Ông khiêm tốn: "Tôi sáng tác không nhiều và so với các nhạc sĩ cùng thời thì đóng góp của tôi cho nền âm nhạc nước nhà không được bao nhiêu."

Hoàng Giác chuyên sử dụng nhạc cụ là đàn Ghi-ta Hawaii (còn gọi là Hạ Uy cầm) và từng nhiều năm làm giảng viên ghi-ta tại Trường Sư phạm Nhạc – Họa Trung ương và Trường Âm nhạc dân lập.

Hoàng Giác lập gia đình với bà Kim Châu vào năm 1951. Từ khoảng nửa sau thập niên 1960, gia đình ông rơi vào cảnh sống cơ cực ở miền Bắc Việt Nam bởi nhà cầm quyền Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam sử dụng nhạc bản "Ngày về" của ông để làm nhạc hiệu cho chương trình "Chiêu hồi". Hai ông bà có người con trai là nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm.

Ngày 14 tháng 9 năm 2017, Hoàng Giác qua đời tại nhà riêng ở Hà Nội do tuổi cao sức yếu, hưởng thọ 94 tuổi.

Một số tác phẩm 

Anh sẽ về
Binh sếu
Bóng ngày qua
Giờ vui tàn
Hương lúa đồng quê
Khúc hát thương binh
Lỗi hẹn
Lỡ cung đàn
Mơ hoa
Ngày đi
Ngày về
Quê hương

Viết lời cho ca khúc của Nguyễn Thiện Tơ:
Qua bến năm xưa
Tiếng hát biên thùy
Trên đường về

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nghe giai điệu của "Mơ hoa" và "Ngày về", Trang web của Đài Tiếng nói Việt Nam

Nhạc sĩ tiền chiến
Ca sĩ nhạc tiền chiến Việt Nam
Người Hà Nội
Thân Loan

Thân Loan (zh. 親鸞, ja. shinran), 1173-1262, là Cao tăng người Nhật, sáng lập Tịnh độ chân tông (ja. jōdo-shin-shū) của Phật giáo Nhật Bản.

Ông là học trò của Pháp Nhiên (zh. 法燃, ja. hōnen, Tịnh độ tông) nhưng có quan điểm khác thầy. Giáo pháp của tông này không còn giống Phật pháp nguyên thủy là bao nhiêu. Ba ngôi báu (Tam bảo, sa. triratna) được đơn giản hoá thành lời thệ nguyện của đức Phật A-di-đà (sa. amitābha) – nói chính xác hơn là lời nguyện thứ 18 trong 48 lời nguyện của Ngài. Ngôi báu thứ ba của Tam bảo là Tăng-già bị bác bỏ, các đệ tử của ông hoàn toàn là những Cư sĩ, chính ông lập gia đình. Theo Thân Loan thì sự tu tập thuần tuý theo Tự lực vô bổ. Ông quan niệm rằng, mọi người đều cần sự giúp đỡ từ bên ngoài (Tha lực) của đức A-di-đà và giải thoát chỉ có thể đạt được với sự giúp đỡ của Ngài. Ông quy tất cả các phương pháp tu hành về một: là Niệm Phật, niệm danh hiệu của Phật A-di-đà và cho rằng đó chính là sự báo ân đối với vị Phật này và ngay cả cách niệm Phật này cũng trở thành dư thừa nếu niềm tin của người niệm danh nơi Ngài đủ mạnh, vững chắc.

Thân Loan quan niệm rằng người tu hành Phật đạo có thể sống tại gia. Ông bị Tăng-già tại Kinh Đô (kyōto) trục xuất và bị đày đi đến một tỉnh miền Bắc bởi vì sống chung với một phụ nữ. Theo yêu cầu của thầy, ông cưới vợ để chứng minh rằng Giới luật dành cho tăng chúng không phải là điều kiện chính yếu để đạt giải thoát. Việc này gây sự bất hoà và chia rẽ trong giới đệ tử của Pháp Nhiên vì đa số tăng sĩ muốn giữ giới độc thân.

Sau đó Thân Loan sống bên lề xã hội, cùng với những kẻ mà theo ông là không biết phân biệt thiện ác. Thân Loan cho rằng Phật A-di-đà là vị sẵn sàng hơn cả cứu độ những người "kém cỏi" vì những người này không có gì khác hơn là lòng tin nơi A-di-đà. Còn những người "giỏi giang" hơn thì hay bị rơi vào ý nghĩ – theo ông là mê lầm – là nhờ thiện nghiệp hay Công đức tự tạo mà có thể đạt giải thoát. Ông chỉ biết đến thệ nguyện thứ 18 của Phật A-di-đà và vì vậy có nhiều khác biệt với Tịnh độ tông và Pháp Nhiên.

Chú thích

Tham khảo
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Đại sư Phật giáo
Tịnh độ tông
Phật giáo Nhật Bản
Sinh năm 1173
Người thành phố Kyoto
Bánh căn

Bánh căn là một loại bánh phổ biến của Ninh Thuận, Bình Thuận . Sau này được phát triển ở vùng Nam Trung Bộ, đặc biệt ở các tỉnh Khánh Hòa, Lâm Đồng, Bình Thuận. Bánh căn có hình dáng gần với bánh khọt ở các tỉnh phía Nam, nhưng cách làm hoàn toàn khác. Nếu như bánh khọt là loại bột gạo "chiên" (vì có dùng dầu mỡ) thì bánh căn là loại bột gạo "nướng". Làm bánh căn thường phải có khuôn đúc đặc biệt, thường làm bằng đất nung, và có nhiều lỗ tròn để đặt khuôn. Vì bánh căn nhỏ nên thường tính theo cặp chứ không theo cái, ở giữa có thể quét mỡ hành hoặc đổ trứng. Bánh căn thường ít được dọn cùng rau sống ăn lá, mà thường ăn kèm với xoài xanh, khế chua, dưa leo băm sợi.

Nước chấm đi kèm theo thường là nước mắm pha loãng, tỏi, ớt... hoặc nước cá kho (thường là cá nục), khi dùng thường nhúng nguyên bánh vào nước chấm. Nước chấm có thể bỏ thêm xíu mại, mỡ hành để tăng thêm hương vị và dinh dưỡng.

Lịch sử
Không ai biết bánh căn có từ bao giờ, nhưng nguồn gốc là một món ăn của người Chăm. Qua thời gian, người Việt đã học hỏi và sáng tạo thêm nhiều cách thức mới, làm món ăn này thêm đặc sắc hơn, như ăn với nhiều loại nước chấm hơn, thêm vào bánh nào là tôm, mực, trứng...

Thành phần
Phần bánh: hỗn hợp gạo nước đã xay nhuyễn. (có thể trộn thêm trứng sống vào, bánh có trứng thường nở to hơn, thơm ngon nhưng cũng mau cháy hơn bánh thường).
Phần nước chấm: nước mắm giã (nước mắm, tỏi, ớt, nước cốt chanh, muối, đường), nước cá kho, nước sốt cà, nước mắm nêm.
Phần đồ ăn thêm: trứng luộc, chả cá, xíu mại, tóp mỡ.
Ăn kèm thêm xoài sống, khế, dưa leo, đồ chua.

(các thành phần trên có thể có hoặc không, tùy khẩu vị người ăn, hàng quán, địa phương)

Chế biến
 Ngâm gạo khoảng chừng 6 tiếng, cho thêm ít cơm nguội rồi đem đi xay nhuyễn.
 Nướng bánh: Lò nướng bằng đất nung, phổ biến là loại 10 khuôn tròn nhỏ (chủ yếu là sản phẩm của gốm Bàu Trúc). Nhóm và quạt cho hừng lửa than. Đợi lò nóng mới cho khuôn lên, rồi thoa vào mỗi khuôn 1 lớp dầu mỡ (tùy người làm, có thể không cần dầu mỡ). Chờ khuôn thật nóng mới đổ bột vào. Đậy nắp lại, đợi một lúc cho mặt bánh rỗ, mùi bột bánh cháy xém thoảng lên, mặt dưới vàng giòn là chín. Người làm có thể thêm một ít hành lá xắt nhỏ lên trên, sau đó cạy bánh từ một khuôn khác úp vào cái bánh đã rải hành. Rồi cạy cả cặp bánh ra. Hoàn thành.
(cách chế biến này có thể khác, tùy người làm, hàng quán, địa phương)

Liên kết ngoài

Tham khảo

Căn
Món mặn Việt Nam
Ẩm thực miền Trung Việt Nam
căn
Món ăn Việt Nam làm từ gạo
Giải bóng đá Cúp Quốc gia 2005

Giải bóng đá Cúp Quốc gia 2005, tên gọi chính thức là Giải bóng đá Cúp Quốc gia Vilube 2005 () vì lý do tài trợ, là mùa giải thứ 13 của Giải bóng đá Cúp Quốc gia do Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức. Diễn ra từ ngày 22 tháng 1 đến 21 tháng 8 năm 2005, giải đấu bao gồm 24 câu lạc bộ đến từ hai giải chuyên nghiệp và hạng Nhất cùng tranh tài. Đội vô địch của mùa giải này sẽ tham dự trận tranh Siêu cúp Quốc gia 2005 và đại diện cho Việt Nam tham dự AFC Champions League 2006.

Gạch Đồng Tâm Long An đã giành chức vô địch sau khi đánh bại Mitsustar Hải Phòng với tỷ số 5–0 trong trận chung kết, qua đó trở thành câu lạc bộ đầu tiên trong lịch sử bóng đá Việt Nam đoạt cả hai chức vô địch V-League và Cúp Quốc gia của mùa giải 2005.

Thể thức thi đấu 
Khác với các giải đấu trước, giải lần này không có vòng chung kết giữa 8 đội mạnh nhất, thay vào đó các đội được bốc thăm thi đấu theo thể thức đấu loại trực tiếp một lượt trận cho đến hết giải. Nếu sau 90 phút thi đấu chính thức có tỉ số hòa, sẽ tiến hành đá luân lưu để xác định đội thắng (trừ trận chung kết đá tiếp hai hiệp phụ, trước khi tiến hành sút luân lưu nếu vẫn hòa). Hai đội thua ở bán kết được coi là đồng giải ba.

Giải thưởng

Vòng 1
11 đội hạng Nhất và 5 đội V-League có thứ hạng thấp ở mùa giải trước và mới lên hạng (Hải Phòng, Đà Nẵng, Delta Đồng Tháp, Hòa Phát Hà Nội và Thép Miền Nam Cảng Sài Gòn) sẽ thi đấu từ vòng này. Với tư cách đương kim á quân Cúp Quốc gia 2004, Thể Công đã được đặc cách vào vòng 2.

Vòng 2

Vòng tứ kết

Vòng bán kết

Trận chung kết

Chú thích

Xem thêm
Giải bóng đá vô địch quốc gia 2005
Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam 2005
Giải bóng đá hạng Nhì Quốc gia 2005
Giải bóng đá hạng Ba Quốc gia 2005
Siêu cúp bóng đá Việt Nam 2005

Cúp bóng đá Việt Nam
Bóng đá, cúp
Pháp luân

Pháp luân (chữ Hán: 法輪, tiếng Phạn: dharmacakra, tiếng Pali: dhammacakka) hay bánh xe pháp là một biểu tượng được sử dụng rộng rãi trong các tôn giáo Ấn Độ như Ấn độ giáo, Kỳ Na giáo và đặc biệt là Phật giáo.

Lịch sử và sử dụng

Sử dụng và sự quan trọng trong Phật giáo

Dhamma trong tiếng Pali (Nam Phạn) có nghĩa là Pháp Bảo, lời dạy từ Đức Phật. Trong đạo Phật, pháp luân tượng trưng cho giáo pháp của đức Phật, gồm Tứ diệu đế, Bát chính đạo, Trung đạo. Pháp luân thường được vẽ như một bánh xe tám nhánh, tượng trưng cho Bát chính đạo. Bánh xe Chuyển-Pháp-Luân gồm có 12 căm là sự luân chuyển theo tam-tuệ-luân: Trí-tuệ-học, trí-tuệ- hành, trí-tuệ-thành trong tứ Thánh-đế (3 x 4 = 12) là phần cốt lõi của Phật-giáo. Cho nên, bánh xe Chuyển-Pháp-Luân cũng là một biểu tượng của Phật-giáo.

Sử dụng trong Kỳ Na giáo, Ấn độ giáo và Ấn độ hiện đại

Các sử dụng khác và biểu tượng tượng tự

Tham khảo
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 
 Pháp luân (Dharmachakra)

Biểu tượng Phật giáo
Văn hóa Ấn Độ
Cung đàn xưa

"Cung đàn xưa" là một trong những bản nhạc đầu tay (viết năm 1942), thuộc dòng nhạc tình trước 1945, của nhạc sĩ Văn Cao.

Cung đàn xưa chia làm 4 đoạn khúc rõ rệt, đoạn đầu giới thiệu cung đàn năm xưa, đoạn hai nói tới cung đàn và tiếng hát, tức cung thương và cung nam trong nhạc Đông phương, tức tiếng đàn và tiếng người, đoạn ba chuyển qua một nhịp điệu réo rắt diễn tả nét buồn trong cung đàn xưa, đoạn bốn nói đến người tình tuyệt thế giai nhân trong trí tưởng đầy mộng mị.

Các album
 Tình khúc Văn Cao (Nhạc tiền chiến 4) (Mai Hương và Quỳnh Giao) (1995)
 Cung Đàn Xưa (Ánh Tuyết)
 Hát cho tuổi thơ 2 (Trần Thái Hòa)
 Những tình khúc vượt thời gian 10 (Cao Minh)

Tham khảo

Nhạc Văn Cao
Bài hát nhạc tiền chiến
Bài hát tiếng Việt
Sông Bé (tỉnh)

Sông Bé là một tỉnh cũ thuộc vùng Đông Nam Bộ, Việt Nam (nay là một phần của Thành phố Hồ Chí Minh và một phần của thành phố Đồng Nai).

Địa lý
Tỉnh Sông Bé có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các tỉnh Đắk Lắk, Đồng Nai, Lâm Đồng
Phía tây giáp tỉnh Tây Ninh
Phía nam giáp Thành phố Hồ Chí Minh
Phía bắc giáp Campuchia.

Sông Bé là tỉnh có diện tích lớn nhất Nam Bộ thời bấy giờ.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 12 năm 1975, ba tỉnh Thủ Dầu Một, Bình Long, Phước Long và ba xã An Bình, Bình An, Đông Hòa của huyện Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh hợp nhất thành tỉnh Sông Bé.

Tỉnh Sông Bé có thị xã Thủ Dầu Một (tỉnh lỵ) và 14 huyện: Bến Cát, Bù Đăng, Bù Đốp, Châu Thành, Chơn Thành, Dầu Tiếng, Dĩ An, Đồng Xoài, Hớn Quản, Lái Thiêu, Lộc Ninh, Phú Giáo, Phước Bình, Tân Uyên.

Ngày 5 tháng 7 năm 1977, hợp nhất một số huyện thuộc tỉnh Sông Bé: 
Hợp nhất ba huyện Lộc Ninh, Hớn Quản, Chơn Thành thành huyện Bình Long.
Hợp nhất ba huyện Bù Đốp, Phước Bình, Bù Đăng thành huyện Phước Long.
Hợp nhất hai huyện Đồng Xoài và Phú Giáo thành huyện Đồng Phú.
Sáp nhập huyện Dầu Tiếng vào huyện Bến Cát.
Sáp nhập 4 xã của huyện Phú Giáo: Bình Mỹ, Tân Bình, Phước Hòa, Tân Hưng và 3 xã của huyện Châu Thành: Tân Phước Khánh, Tân Phú Hiệp và Tân Vĩnh Hiệp vào huyện Tân Uyên.
Sáp nhập 5 xã của huyện Châu Thành: Phú Hòa, Phú Mỹ, Định Hòa, Tương Bình Hiệp và Tân An vào thị xã Thủ Dầu Một.
Hợp nhất hai huyện Lái Thiêu và Dĩ An thành huyện Thuận An.

Ngày 27 tháng 12 năm 1978, tái lập huyện Lộc Ninh từ một số xã của 2 huyện Bình Long và Phước Long.

Ngày 4 tháng 7 năm 1988, tái lập huyện Bù Đăng từ một số xã của huyện Phước Long.

Đến năm 1996, tỉnh Sông Bé gồm thị xã Thủ Dầu Một (tỉnh lỵ) và 8 huyện: Bến Cát, Bình Long, Bù Đăng, Đồng Phú, Lộc Ninh, Phước Long, Tân Uyên, Thuận An.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, chia tỉnh Sông Bé để thành lập hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước: 
 Tỉnh Bình Dương gồm thị xã Thủ Dầu Một (tỉnh lỵ) và 3 huyện: Bến Cát, Tân Uyên, Thuận An.
 Tỉnh Bình Phước gồm 5 huyện: Bình Long, Bù Đăng, Đồng Phú (tỉnh lỵ), Lộc Ninh, Phước Long.

Chú thích

Tham khảo

Sông Bé
Hành chính Bình Dương
Hành chính Bình Phước
Lái Thiêu (phường)

Lái Thiêu là một phường thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Đây là một trong 168 phường, xã và đặc khu mới ở Thành phố Hồ Chí Minh sau đợt sắp xếp vào năm 2025.

Địa lý 
Phường Lái Thiêu nằm ở trung tâm của thành phố Thuận An trước đây, cách phường Thủ Dầu Một 11 km về phía Nam và cách phường Sài Gòn 16 km về phía bắc, có vị trí địa lý:
Phía Bắc giáp với phường Thuận An
Phía Đông giáp với các phường Thuận Giao và Bình Hòa
Phía Tây Nam giáp phường An Phú Đông với ranh giới là Sông Sài Gòn
Phía Tây giáp với xã Đông Thạnh với ranh giới là Sông Sài Gòn
Theo Công văn số 2896/BNV-CQĐP ngày 27 tháng 5 năm 2025 của Bộ Nội vụ, phường Lái Thiêu sau sắp xếp có diện tích là 15,461 km², dân số tính tới ngày 31 tháng 12 năm 2024 là 118.852 người, mật độ dân số đạt  người/km² (Điều 6 Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 ngày 14 tháng 4 năm 2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội).

Lịch sử 
Trước đây, Lái Thiêu là một xã thuộc huyện Thuận An. Huyện lỵ huyện Thuận An khi đó đặt tại xã Lái Thiêu.

Ngày 29 tháng 8 năm 1994, xã Lái Thiêu giải thể để thành lập thị trấn Lái Thiêu và xã Bình Nhâm.

Ngày 13 tháng 1 năm 2011, Chính phủ ban hành Nghị quyết 04/NQ-CP về việc thành lập hai thị xã Dĩ An và Thuận An thuộc tỉnh Bình Dương. Theo đó, thành lập phường Lái Thiêu thuộc thị xã Thuận An trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Lái Thiêu.

Sau khi thành lập, phường Lái Thiêu có 790 ha diện tích tự nhiên, dân số là 50.669 người.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Bình Nhâm, phường Lái Thiêu và một phần của phường Vĩnh Phú (thành phố Thuận An) thành phường mới có tên gọi là phường Lái Thiêu.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Siêu Trái Đất

Siêu Trái Đất là những hành tinh ngoài hệ Mặt Trời có khối lượng lớn hơn Trái Đất, nhưng nhỏ hơn nhiều so với các hành tinh băng khổng lồ của hệ Mặt Trời: Sao Thiên Vương (gấp 14,5 lần Trái Đất) và Sao Hải Vương (gấp 17 lần Trái Đất). Thuật ngữ "siêu Trái Đất" chỉ phản ánh khối lượng của các hành tinh này chứ không nói lên điều gì về các điều kiện trên bề mặt hoặc khả năng sinh sống của chúng.

Các hành tinh bay quanh các ngôi sao ngoài Hệ Mặt Trời có độ sáng biểu kiến rất thấp. Các kỹ thuật quan sát hiện nay thường tìm thấy các hành tinh có khối lượng cỡ Sao Mộc. Việc phát hiện các siêu Trái Đất với khối lượng vài chục lần Trái Đất đã được xem là tiến bộ trong quan sát khi những hành tinh kiểu này lần đầu được tìm thấy bay quanh sao Mu Arae.

Lịch sử quan sát, phát hiện 

Ngày 26 tháng 1 năm 2006, các nhà thiên văn học thông báo đã tìm ra siêu Trái Đất nhỏ nhất, có mã số OGLE-2005-BLG-390Lb.

Vào lúc 6:00 GMT ngày 9 tháng 10 năm 2008, Cơ quan Vũ trụ Ukraina ở Evpatoria đã gửi thông điệp đến một siêu Trái Đất có tên gọi là Gliese 581 c. Nếu ở nơi đó có sự sống, nhân loại sẽ hy vọng nhận được thông tin phản hồi vào năm 2049. Gliese 581 c với nhiệt độ 0–40 °C sẽ có nhiều cơ hội tồn tại sự sống ở đó.

Cũng trong tháng 6 năm 2008, David P. Bennett ở Microlensing Observations in Astrophysics đã phát hiện ra MOA-2007-BLG-192Lb, cũng là một hành tinh đặc như Trái Đất và ở cách Trái Đất 3000 năm ánh sáng về phía chòm sao Nhân Mã.

Xem thêm 
 Hành tinh đất đá
 Hành tinh Hycean

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Tìm thấy hành tinh giống Trái Đất nhỏ nhất 
 Viet Sciences
 VietnamNet
 Nhân dân
 Space.com (tiếng Anh)

Thuật ngữ thiên văn học
Siêu Trái Đất
Hành tinh kiểu Trái Đất
Loại hành tinh
Người Hà Nội (bài hát)

Người Hà Nội là một bài hát do nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi sáng tác. Bài hát ca ngợi Hà Nội và những dấu ấn lịch sử lên con người và thành phố trong thời gian diễn ra cuộc kháng chiến chống Pháp.

Lịch sử
Nhạc sĩ Nguyễn Đinh Thi sáng tác bài hát này đầu năm 1947, khi cuộc kháng chiến chống Pháp chỉ vừa mới nổ ra được ít ngày, sau khi cả Hà Nội đã lên đường sơ tán theo Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến tháng 12 năm 1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tên gọi ban đầu là Bài hát của một người Hà Nội. Mặc dù bản thân nhạc sĩ từng thổ lộ ông không được học cao về âm nhạc, bài Người Hà Nội của ông thực sự đòi hỏi ca sĩ trình bày phải có trình độ thanh nhạc tốt bên cạnh một nhạc cảm tốt, cái nhạy bén vốn có trong tâm hồn người Tràng An.

Trong bài hát này, Nguyễn Đình Thi đã có một câu hát nhắc lại nguyên văn câu mở đầu một tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ Văn Cao. Đó là câu "Đoàn quân Việt Nam đi" của bài Tiến quân ca.

Bài hát này được một số nghệ sĩ trình bày thành công như Lê Dung, Trọng Tấn, Cao Minh và Ánh Tuyết...

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sáu mươi năm vang vọng một bài ca

Nguyễn Đình Thi
Bài hát về Hà Nội
Bài hát nhạc đỏ
Trường ca (âm nhạc)
Bài hát tiếng Việt
Bài hát năm 1947
Bài hát Việt Nam
Đại học British Columbia

Đại học British Columbia () là một viện đại học nghiên cứu công lập ở Vancouver, British Columbia, Canada.

Lịch sử 
Đại học British Columbia được thành lập vào năm 1908.

Thành lập

Những năm đầu tiên

Hiện tại

Quản trị và chuyên ngành

Chuyên ngành
Đại học British Columbia có hơn 200 chuyên khoa dành cho sinh viên đại học, và 297 chương trình sau đại học, trong đó nổi bật nhất là khoa học đời sống hay life science nằm trong top 20 trên thế giới trong năm 2012.

Tuyển sinh

Nghiên cứu

Tài chính

Địa điểm

Vancouver
UBC Vancouver tọa lạc tại Point Grey, một bán đảo biệt lập cách trung tâm thành phố Vancouver khoảng 20 phút. Khuôn viên trường được bao quanh bởi các bãi biển, trong đó nổi tiếng nhất là Wreck Beach, vành đai xanh rộng hơn 7,63 km vuông Pacific Spirit Regional Park.

Okanagan

Thư viện của đại học 

Thư viện của trường UBC là thư viện lớn thứ 2 tại Canada. Với hơn 6 triệu bàn tài liệu, hơn 800,000 e-book, và hơn 4 triệu lượt ra vào hàng năm, thư viện là một phần không thể thiếu đối với các sinh viên của trường.

Đời sống sinh viên

Những người nổi tiếng 
 Michael Smith (giáo sư, Giải Nobel Hóa học 1993)
 Robert Mundell (sinh viên, Giải Nobel Kinh tế 1999)
 Har Gobind Khorana (giáo sư, Giải Nobel Y học 1968)
 David Suzuki (giáo sư, nhà sinh vật học, người quan tâm đến ô nhiễm môi trường nổi tiếng)
 William Gibson (sinh viên, nhà văn viết đặc biệt về khoa học máy tính giả tưởng)
 Kim Campbell, nữ thủ tướng đầu tiên của Canada, cựu sinh viên
 Huỳnh Bích Liên, nữ diễn viên, người dẫn chương trình tại Hồng Kông

Hình ảnh

Xem thêm 

 Đại học McGill
 Đại học Toronto

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Website chính thức

Trường đại học và cao đẳng tại Canada
Thái Bá Tân

Thái Bá Tân sinh ngày  tại xã Diễn Lộc, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An là dịch giả, nhà thơ, nhà văn Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh ra trong dòng họ Thái, được coi là hậu duệ của Tao Đàn Phó Nguyên Soái Thái Thuận dưới triều Lê Thánh Tông. Ông từng học Đại học ngoại ngữ Matscova (khoa phiên dịch tiếng Anh) 1967 – 1974. Phiên dịch tiếng Anh và Nga ở Bộ Thủy Sản. Dạy tiếng Anh và văn học Anh tại Đại học Sư phạm ngoại ngữ Hà Nội 1975 – 1978. Sau đó ông về làm biên tập sách tại nhà xuất bản Lao động, Hội nhà văn. Hiện thuộc biên chế Hội Nhà văn Việt Nam, phó chủ tịch Hội đồng Văn học nước ngoài và ủy viên Ban đối ngoại của hội. Hiện ông đang sống và làm việc tại Hà Nội. 

Đã xuất bản khoảng 70 đầu sách, gồm thơ dịch, truyện ngắn và thơ sáng tác.

Hơn hai mươi lăm năm ông tổ chức lớp học thêm tiếng Anh cho sinh viên tại Hà Nội, với gần 300 người một lớp, rất nhiều thế hệ học sinh, sinh viên đã trưởng thành và thành công từ lớp học tiếng Anh này của ông.

Tác phẩm tiêu biểu

Dịch thuật
Tuyển tập thơ G.G.Byron
Thơ cổ phương Đông (thơ 4 câu của Omar Khayam)
Nghịch lý của bàn tay của E. Mejelaitis
Cổ thi tác dịch
Thơ tình thế giới (2004) Trong tuyển tập này, ông đã dịch rất nhiều bài thơ tình hay từ các nhà thơ nổi tiếng trên thế giới. Một số bài tiêu biểu:

Thơ
Lục ngôn thi tập
Bàn tay hình chiếc lá

Thơ thời sự 
 “Vứt mẹ cái khẩu hiệu / Còn đảng là còn mình./ Thế mai kia đảng chết / Không lẽ mày quyên sinh?“

Tiểu thuyết
Đói, Knut Hamsun
Yevgeny Onegin, Aleksandr Puskin
Kho báu của vua Xôlômông, Henry Haggard
Nàng Margaret xinh đẹp, Henry Haggard

Truyện ngắn
Ông già và chiếc đàn piano, 2002

Tranh cãi 
Cuốn Thơ Haiku Nhật Bản của dịch giả Thái Bá Tân được phát hành tháng 11/2013 (Nhà sách Đông Tây liên kết với Nhà xuất bản Lao Động ấn hành). Tuy vậy, sau khi đọc những bài thơ dịch trong sách, độc giả có thể phát hiện nhiều lỗi sai trong dịch thuật.

Chú thích

Tham khảo
 
Thái Bá Tân dịch sai phá hỏng tuyệt phẩm haiku Nhật Bản?

Liên kết ngoài
Website Thái Bá Tân
Blog Thái Bá Tân
 
 Page 

Dịch giả Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam
Nhà văn Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam
Người Nghệ An
Dòng họ Thái Bá
Cúp bóng đá châu Phi

Cúp bóng đá châu Phi ( - CAN;  - AFCON) là giải bóng đá giữa các đội tuyển quốc gia thuộc khu vực châu Phi do Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF) tổ chức. Giải lần đầu tiên được tổ chức năm 1957 chỉ với 3 đội tuyển. Giải chính thức được tổ chức 2 năm một lần kể từ năm 1968 đến nay. Từ năm 2013, giải được chuyển sang tổ chức vào các năm lẻ để tránh trùng với Giải vô địch bóng đá thế giới. Như vậy lần thứ hai giải được tổ chức vào hai năm liên tiếp (2012 và 2013), sau lần đầu tiên vào 50 năm trước đó (1962 và 1963). Giải đấu năm 2021 được hoãn sang tháng 1 năm 2022 do đại dịch Covid-19, còn giải đấu năm 2023 cũng được dời sang đầu năm 2024 do khí hậu nắng nóng của nước chủ nhà Bờ Biển Ngà.

Đội tuyển đoạt nhiều chức vô địch nhất tính đến thời điểm hiện tại là  với 7 lần bước lên ngôi vị cao nhất vào các năm 1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008 và 2010.

Kết quả các trận chung kết và tranh hạng 3 

(1) Năm 1959, chỉ có 3 đội tham dự và trận cuối cùng được coi như trận chung kết.

(2) Năm 1976, 4 đội cuối cùng (giải có 8 đội) đấu vòng tròn xếp hạng.

(3) Năm 1978, đội Tunisia bỏ cuộc ở phút thứ 42 và đội Nigeria được xử thắng 2-0.

Các đội lọt vào top 4

<div id="0">* Chủ nhà

Kết quả của các nước chủ nhà

Kết quả của đương kim vô địch

Vô địch theo từng khu vực

Giải thưởng

Cầu thủ xuất sắc nhất giải

Vua phá lưới

Các đội tham dự 

Chú thích

 – Vô địch
 – Á quân
 – Hạng ba
 – Hạng tư
TK – Tứ kết
V16 – Vòng 16 đội
VB – Vòng bảng
Q – Vượt qua vòng loại
 — Chủ nhà
 — Bỏ cuộc khi tham dự vòng loại
 — Bị loại khỏi vòng loại

Các đội chưa từng tham dự CAN , , , , , , , , , .

Lần đầu tham dự
Dưới đây là thống kê giải đầu tiên mà các đội tuyển giành quyền vào chơi một vòng chung kết CAN.

Bảng xếp hạng tổng thể

Các huấn luyện viên vô địch

Tham khảo

Liên kết ngoài

 

Giải đấu của Liên đoàn bóng đá châu Phi cho đội tuyển quốc gia
Khởi đầu năm 1957 ở châu Phi
Khí hiếm

Khí hiếm hay khí trơ (Tiếng Anh: noble gas) là nhóm các nguyên tố hóa học trong nhóm nguyên tố số 18, (trước đây gọi là nhóm 0), có số electron lớp ngoài cùng là 8 trong bảng tuần hoàn. Chuỗi nguyên tố hóa học này chứa heli, neon, argon, krypton, xenon, radon và oganesson (có thể không phải khí hiếm) Ngoài ra, flerovi nhóm 14 cũng thể hiện các đặc điểm giống khí hiếm. Khí hiếm trước đây được gọi là khí trơ, nhưng thuật ngữ này không chính xác một cách chặt chẽ do các nguyên tố này cũng có tham gia vào một số phản ứng hóa học nhất định. Thuật ngữ khí hiếm cũng là một tên gọi chưa chính xác, do trên thực tế, ví dụ, argon trong tự nhiên tồn tại ở một phần đáng kể (0,93% theo thể tích hay 1,29% theo khối lượng) của khí quyển Trái Đất. Tên gọi khí quý chỉ tới danh nghĩa 'quý tộc' vì những nguyên tố trong nhóm này không tham gia vào những phản ứng hóa học với các loại nguyên tố khác ngoại tộc, được so sánh như các vị quý tộc không nối dòng với bình dân. Mà cũng có lẽ là có liên quan tới các kim loại quý kém hoạt động hóa học, chúng được gọi như thế là do sự quý báu, khả năng chống ăn mòn cao và có một sự gắn kết lâu dài với tầng lớp quý tộc, nhưng các khí quý thì không thấy có liên quan gì đến các yếu tố đã nói như kim loại quý, ngoại trừ một số trong chúng là đắt tiền. Như vậy, trên thực tế cả ba tên gọi đều không thực sự chặt chẽ và không phản ánh đầy đủ các tính chất hóa-lý hay lịch sử của nhóm các nguyên tố này.

Do độ hoạt động hóa học cực kỳ yếu của chúng, các khí hiếm đã không được phát hiện cho đến tận năm 1868, khi heli được phát hiện ra trong quang phổ của Mặt trời. Trên Trái Đất, mãi đến năm 1895 thì người ta mới cô lập được heli. Các khí hiếm có các lực tương tác nội nguyên tử cực kỳ yếu, kết quả là chúng có điểm nóng chảy và điểm sôi rất thấp. Điều này giải thích tại sao tất cả chúng đều ở dạng khí trong các điều kiện bình thường, thậm chí ngay cả các nguyên tố có nguyên tử lượng lớn hơn so với nhiều chất rắn thông thường khác.

Bảng tuần hoàn chứa một ô trống phía dưới radon, với số nguyên tử bằng 118. Điều này gián tiếp chỉ ra sự tồn tại, mặc dù có thể chu kỳ tồn tại rất ngắn, của một nguyên tố khí hiếm vẫn chưa được phát hiện ra, mà hiện nay người ta đặt tên là oganesson.

Dù các khí hiếm nói chung là không hoạt động hóa học, nhưng trong một số điều kiện cụ thể thì chúng vẫn tạo ra các hợp chất (hợp chất của khí hiếm).

Khí hiếm không phải là tên gọi riêng cho nhóm nguyên tố 18 vì oganesson thực tế có thể không phải là khí hiếm, trong khi flerovi (nhóm nguyên tố 14) lại là một khí hiếm.

Thuộc tính vật lý

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Bài tuyên bố của Trường Đại học Ohio  phát cho báo chí về các hợp chất của urani với các khí hiếm
 Khí hiếm – Neon, Krypton, Xenon – Tính chất, sử dụng và ứng dụng
 argon (Ar) Tính chất, sử dụng và ứng dụng

Nhóm nguyên tố hóa học
Moulin Rouge

Moulin rouge (trong tiếng Pháp có nghĩa là "cối xay gió đỏ") là một tiệm hát (cabaret) nổi tiếng của Paris, được xây dựng năm 1889 bởi Joseph Oller. Nó nằm trong khu phố Pigalle, một "khu đèn đỏ" của Paris, trên Đại lộ Clichy, gần với đồi Montmartre.

Từ một trăm năm nay Moulin rouge được cả thế giới biết đến qua hình ảnh chiếc cối xay gió đỏ với các vũ nữ chân dài quyến rũ trong điệu nhảy Cancan nổi tiếng.

Henri de Toulouse-Lautrec sơn nhiều áp phích và cảnh thú vui về đêm tại Moulin rouge.

Tranh 

Henri de Toulouse-Lautrec, 1895]]

áp phích

Những bộ phim về Moulin rouge 
Moulin rouge được đưa lên màn ảnh nhiều lần, gần đây nhất là bộ phim ca nhạc được sản xuất năm 2001 với diễn viên Nicole Kidman thủ vai chính.
1928, Moulin Rouge của Ewald André Dupont
1934, Moulin Rouge của Sidney Lanfield, với Lucille Ball
1939, Moulin Rouge của André Hugon
1944, Moulin Rouge của Yves Mirande
1952, Moulin Rouge của John Huston, với Zsa Zsa Gabor
1955, French Can Can của Jean Renoir
2001, Moulin Rouge! của Baz Luhrmann, với Jim Broadbent, Ewan McGregor, Nicole Kidman, John Leguizamo, Kylie Minogue

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Moulin Rouge Paris – trang chính của Moulin Rouge

Nhà hàng Paris
Quận 18, Paris
Cabaret Paris
Notre-Dame

Notre Dame (có nghĩa là "Đức bà" trong tiếng Pháp) là tên của nhiều nhà thờ Kitô giáo, bao gồm:

Tại Việt Nam

Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn

Tại Pháp

Nhà thờ Đức Bà Paris (Notre-Dame de Paris) tại Paris
Nhà thờ Đức Bà Bảo vệ (Notre-Dame de la Garde) tại Marseille
Nhà thờ Đức Bà Reims (Notre-Dame de Reims) tại Reims
Nhà thờ Đức Bà Strasbourg (Notre-Dame de Strasbourg) tại Strasbourg
Thánh đường Đức Bà Aiguebelle (Basilica Notre-Dame d'Aiguebelle) tại Aiguebelle
Thánh đường Đức Bà Brebières (Basilica Notre-Dame de Brebières) tại Albert
Nhà thờ Đức Bà Amiens (Basilica Notre-Dame d'Amiens) tại Amiens
Thánh đường Đức Bà Arcachon (Basilica Notre-Dame d'Arcachon) tại Arcachon
Nhà thờ Đức Bà des Doms (Basilica Notre-Dame des Doms) tại Avignon
Thánh đường Đức Bà Avioth (Basilica Notre-Dame d'Avioth) tại Avioth
Thánh đường Đức Bà Beaune (Basilica Notre-Dame de Beaune) tại Beaune
Thánh đường Đức Bà May vá (Basilica Notre-Dame de Couture) tại Bernay
Nhà thờ Đức Bà Rouen (Cathédrale Notre-Dame de Rouen) tại Rouen
Thánh đường Đức Bà Ba ngôi (Basilica Notre-Dame de la Trinité) tại Blois
Thánh đường Đức Bà Bon-Secours (Basilica Notre-Dame de Bon-Secours) tại Bonsecours
Thánh đường Đức Bà Boulogne (Basilica Notre-Dame de Boulogne) tại Boulogne
Nhà thờ Đức Bà Ân huệ (Basilica Notre-Dame de Grâce) tại Cambrai
Thánh đường Đức Bà Ceignac (Basilica Notre-Dame de Ceignac) tại Ceignac
Thánh đường Đức Bà Kỳ vọng (Basilica Notre-Dame d'Espérance) tại Charleville-Mézières
Nhà thờ Đức Bà Chartres (Notre-Dame de Chartres) tại Chartres
Thánh đường Đức Bà của Trẻ con (Basilica Notre-Dame des Enfants) tại Châteauneuf-sur-Cher

Tại Canada 

Thánh đường Đức Bà Montréal (Basilica Notre-Dame de Montréal) tại Montréal
Thánh đường Đức Bà Québec (Notre-Dame de Québec) tại Thành phố Québec
Thánh đường Đức Bà du Cap (Notre-Dame du Cap) tại Trois-Rivières
Thánh đường Đức Bà Ottawa (Notre-Dame d'Ottawa) tại Ottawa

Tại Bỉ 

Thánh đường Đức Bà Hòa bình và Hòa đồng (Notre-Dame de Paix et de Concorde) tại Basse-Wavre
Thánh đường Đức Bà Bonsecours (Notre-Dame de Bonsecours) tại Bonsecours
Thánh đường Đức Bà Hanswijk (Notre-Dame de Hanswijk) tại Mechelen
Thánh đường Đức Bà Montaigu (Notre-Dame de Montaigu) tại Scherpenheuvel
Thánh đường Đức Bà Tongre (Notre-Dame de Tongre) tại Tongre-Notre-Dame
Thánh đường Đức Bà Chèvremont (Notre-Dame de Chèvremont) tại Vaux-sous-Chèvremont
Thánh đường Đức Bà Kỳ vọng (Notre-Dame de Bonne Espérance) tại Vellereille-Les-Brayeux

Tại Luxembourg 

Nhà thờ Đức Bà Luxembourg (Notre-Dame de Luxembourg)

Tại Haiti 

Nhà thờ Đức Bà Quy thiên (Notre-Dame de l'Assomption) tại Port-au-Prince

Xem thêm 
Tên này cũng chỉ đến nhiều trường, nhiều đại học và hai dòng bà xơ, và đến tác phẩm Nhà thờ Đức Bà Paris của đại văn hào Pháp Victor Hugo.
Nhà thờ Đức Bà Paris (định hướng)

Nhà thờ mang danh hiệu Đức Bà
Trang định hướng địa danh
Dây sống

Dây sống là một trong những đặc trưng của ngành động vật có dây sống, gồm các lớp bò sát, chim, cá sụn v.v... mà không ngành nào khác có được.

Dây sống, với nhiệm vụ là bộ xương trong của những loài động vật này, nâng đỡ chúng trong việc di chuyển và bảo vệ những cơ quan quan trọng như hệ thần kinh, phổi...

Cấu tạo 
Trong giải phẫu động vật, dây sống là một dây linh hoạt với cấu tạo rắn và xốp (gần giống như sụn), có nguồn gốc từ nội bì gồm toàn những tế bào có không bào lớn.  Dây sống nằm dọc theo cơ thể từ đầu đến đuôi, thường là gần với lưng hơn so với bụng của động vật.

Dây sống được cho là có lợi thế (cả trong bối cảnh tiến hóa và phát triển) bởi vì nó cung cấp cấu trúc chắc chắn để gắn cơ, nhưng vẫn linh hoạt.

Ở các nhóm động vật có mức độ tiến hóa thấp, dây sống vẫn tồn tại trong suốt cuộc đời như sự hỗ trợ trục chính của cơ thể, trong khi ở hầu hết các động vật bốn chân nó trở thành lõi nhân của đĩa đệm.

Ở các loài động vật có xương sống tiến hóa cao (như bò sát, chim, thú) dây sống chỉ tồn tại ở giai đoạn phôi thai, sau đó bị các tế bào xương sống chèn ép làm cho thoái hoá chỉ để lại vết tích ở trung tâm thân đốt sống hoặc thoái hoá không để lại vết tích gì.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

*
Giải phẫu động vật có dây sống
Điện thế

Trong điện học, điện thế là trường thế vô hướng của điện trường; tức là gradien của điện thế là vectơ ngược hướng và cùng độ lớn với điện trường.

Cũng như mọi trường thế vô hướng, điện thế có giá trị tùy theo quy ước điện thế của điểm lấy mốc. Trong kỹ thuật điện và điện tử học, khái niệm hiệu điện thế hay điện áp thường được dùng khi so sánh điện thế giữa hai điểm, hoặc nói về điện thế của một điểm khi lấy điểm kia là mốc có điện thế bằng 1.

Ký hiệu và đơn vị đo lường điện thế
Trong hệ đo lường quốc tế, điện thế  đo bằng Volt (viết tắt là v) và có ký hiệu V.

Hiệu điện thế giữa 2 điểm
Trong điện học, điện thế là trường thế vô hướng của điện trường; tức là gradien của điện thế là vectơ ngược hướng và cùng độ lớn với điện trường.

Cũng như mọi trường thế vô hướng, điện thế có giá trị tùy theo quy ước điện thế của điểm lấy mốc. Trong kỹ thuật điện và điện tử học, khái niệm hiệu điện thế hay điện áp thường được dùng khi so sánh điện thế giữa hai điểm, hoặc nói về điện thế của một điểm khi lấy điểm kia là mốc có điện thế bằng 1.

Như mọi trường vectơ có dạng tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách (ví dụ lực hấp dẫn), trường véctơ cường độ điện trường là một trường vectơ bảo toàn. Điều này nghĩa là mọi tích phân đường của vectơ cường độ điện trường E từ vị trí r0 đến r:
 
Đều có giá trị không phụ thuộc vào đường đi cụ thể từ r0 đến r.

Như vậy tại mỗi điểm r đều có thể đặt giá trị gọi là điện thế:
 
Với 
Φ(r0) là giá trị điện thế quy ước ở mốc r0.

Hiệu điện thế giữa 2 điểm

Điện thế không đổi theo thời gian

Điện thế biến đổi đều theo thời gian 

Thí dụ
 . Điện DC

Điện thế biến đổi không đều  theo thời gian 

Thí dụ
 . Điện AC

Điện thế  của dẩn điện

Điện thế DC 
Điện thế không dổi theo thời gian của một số dẫn điện được liệt kê trong bảng dưới đây

Điện thế AC 
Điện thế biến dổi theo thời gian  của một số dẫn điện được liệt kê trong bảng dưới đây

Phân loại 
Việc phân loại hiệu điện thế phụ thuộc vào ứng dụng cụ thể và quy ước của từng quốc gia.

Trong truyền tải điện công nghiệp ở Việt Nam, EVN quy ước:
 Nguồn điện lưới nhỏ hơn 1 kV là hạ thế
 Từ 1kV đến 66kV là trung thế
 Lớn hơn 66kV là cao thế

Cụ thể theo, lưới truyền tải điện ở Việt Nam năm 1993 là: 
 Cao thế có 4 mức: 66kV, 110kV, 220kV và 500kV
 Trung thế có 5 mức: 6kV, 10kV, 15kV, 22kV và 35 kV
 Hạ thế có 2 mức: 0,4kV và 0,2kV
Trong mục tiêu đồng bộ lưới điện đến năm 2010, tại Việt Nam sẽ có: 
 Cao thế có 4 mức: 66kV, 110kV, 220kV và 500kV
 Trung thế có 2 mức: 22kV và 35 kV
 Hạ thế có 1 mức: 0,4kV

Theo, hành lang an toàn lưới điện ở Việt Nam có quy định lớn hơn 1000V là cao thế.

Đối với đồ điện dân dụng, trong bóng hình tivi, điện thế 15-22kV được gọi là cao áp.

Tham khảo 

Điện từ học
Đại lượng vật lý
Tĩnh điện học
Tham số điện
Điện áp

de:Elektrostatik#Potential und Spannung
Hiệu điện thế

Hiệu điện thế hay điện áp (ký hiệu , thường được viết đơn giản là U, có đơn vị là Vôn, được kí hiệu là V) là sự chênh lệch về điện thế giữa hai cực của 1 nguồn. Hiệu điện thế giữa hai điểm trong điện trường tĩnh là đại lượng đặc trưng cho khả năng thực hiện công của điện trường khi có một điện tích di chuyển giữa hai điểm đó. Hiệu điện thế có thể đại diện cho nguồn năng lượng (lực điện), hoặc sự mất đi, sử dụng, hoặc năng lượng lưu trữ (giảm thế). Hiệu điện thế có thể được sinh ra bởi các điện trường tĩnh, dòng điện chạy qua từ trường, các trường từ thay đổi theo thời gian, hoặc sự kết hợp của 3 nguồn trên. Dụng cụ để đo hiệu điện thế là: vôn kế, tĩnh điện kế...

Điện thế biến đổi theo thời gian

Điện thế biến đổi không đều theo thời gian
Điện thế biến đổi không đều theo thời gian sẽ có công thức
 

Thí dụ,

Điện thế biến đổi theo thời gian tìm thấy từ Điện AC

Điện thế biến đổi đều theo thời gian
Điện thế biến đổi đều theo thời gian sẽ có công thức
 

Thí dụ,

Điện thế biến đổi theo thời gian tìm thấy từ Điện DC

Điện thế điểm

Hiệu điện thế giữa 2 điểm
 

Như mọi trường vectơ có dạng tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách (ví dụ lực hấp dẫn), trường véctơ cường độ điện trường là một trường vectơ bảo toàn. Điều này nghĩa là mọi tích phân đường của vectơ cường độ điện trường E từ vị trí r0 đến r:
 
Đều có giá trị không phụ thuộc vào đường đi cụ thể từ r0 đến r.

Như vậy tại mỗi điểm r đều có thể đặt giá trị gọi là điện thế:
  
Với 
Φ(r0) là giá trị điện thế quy ước ở mốc r0.

Điện thế  của dẩn điện

Điện thế DC 
Điện thế không đổi theo thời gian của một số dẫn điện được liệt kê trong bảng dưới đây

Điện thế AC 
Điện thế biến đổi theo thời gian  của một số dẫn điện được liệt kê trong bảng dưới đây

Xem thêm
Điện thế

Tham khảo

Liên kết ngoài

Elementary explanation of voltage at NDT Resource Center 

Điện từ học
Hệ thống điện
Đại lượng vật lý
Điện áp
Thế năng hấp dẫn

Năng lượng hấp dẫn hay thế năng hấp dẫn là thế năng mà một vật thể khối lượng lớn có được liên quan tới một vật thể khối lượng lớn khác do lực hấp dẫn. Nó là thế năng có quan hệ với trọng trường, được giải phóng (chuyển thành động năng) khi các vật rơi về phía nhau. Thế năng trọng trường tăng khi đưa hai vật ra xa nhau.

Đối với hai điểm tương tác theo cặp, thế năng hấp dẫn  được xác định bởi

trong đó  và  là khối lượng của hai điểm,  là khoảng cách giữa chúng và  là hằng số hấp dẫn.

Ở gần bề mặt Trái đất, trường hấp dẫn xấp xỉ không đổi và thế năng hấp dẫn của một vật giảm xuống còn

trong đó  là khối lượng của vật thể,  là lực hấp dẫn của Trái đất và  là chiều cao của trọng tâm của vật thể trên một mức tham chiếu đã chọn.

Chú thích 

Dạng năng lượng
Định luật bảo toàn
Lực hấp dẫn