Quốc hội Botswana

Quốc hội Botswana là cơ quan lập pháp đơn viện của Botswana, cấu thành Nghị viện cùng với tổng thống. Quốc hội có nhiệm vụ làm luật, quyết định ngân sách nhà nước, cung cấp bộ trưởng và giám sát chính phủ. Hội đồng Tù trưởng là cơ quan tư vấn của Quốc hội.

Hiện tại, Quốc hội gồm 65 nghị sĩ Quốc hội, trong đó 57 nghị sĩ Quốc hội được bầu trực tiếp từ các khu vực bầu cử đơn thành viên theo hệ thống đầu phiếu đa số tương đối, sáu nghị sĩ Quốc hội do tổng thống đề cử, Quốc hội bầu và tổng thống, chủ tịch Quốc hội là nghị sĩ Quốc hội dựa chức.

Từ năm 1965 đến năm 2024, Đảng Dân chủ Botswana là đảng đa số trong Quốc hội. Ngoài ra, các học giả khoa học chính trị đôi khi bày tỏ lo ngại về số lượng nữ nghị sĩ Quốc hội ít ỏi và mối liên hệ mật thiết giữa Quốc hội với Chính phủ.

Tổ chức 
Chủ tịch Quốc hội chủ trì các phiên họp của Quốc hội, nhưng không nhất thiết phải là một nghị sĩ Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội bị miễn nhiệm nếu hai phần ba số nghị sĩ Quốc hội biểu quyết tán thành. Nghị sĩ Quốc hội có thể kiêm nhiệm thành viên Nội các. Luôn luôn có 26 bộ trưởng Nội các trong Quốc hội, trong đó có 8 thứ trưởng, tức là 42% số nghị sĩ Quốc hội đồng thời là thành viên Nội các.

Quốc hội có nhiệm vụ làm luật. Thông thường, tổng thống trình dự luật trước Quốc hội và thành viên Nội các có quyền xem xét trước dự luật. Một số dự luật đã được trình trước Quốc hội thông qua những phương thức khác. Dự luật được thông qua nếu quá nửa số nghị sĩ Quốc hội biểu quyết tán thành. Tổng thống ban hành luật của Quốc hội. Luật của Quốc hội trái với Hiến pháp Botswana có thể bị tòa án tuyên bố hủy bỏ.

Lịch sử

Thời kỳ thuộc địa 
Vào thời kỳ thuộc địa, thực dân Anh thành lập Xứ bảo hộ Bechuanaland tại khu vực ngày nay là Botswana và thực hiện chính sách cai trị gián tiếp. Các tù trưởng được trao quyền quản trị địa phương trong suốt thời kỳ thuộc địa. Anh ban đầu không can thiệp sâu vào Bechuanaland so với những thuộc địa khác, một phần là vì thực dân Anh không định cư tại Bechuanaland. Năm 1919, chính quyền thuộc địa thành lập Hội đồng Tư vấn Bản xứ. Năm 1920, chính quyền thuộc địa thành lập Hội đồng Tư vấn châu Âu. Hai hội đồng này hoạt động riêng biệt cho đến năm 1956, khi Hội đồng Tư vấn chung được thiết lập. Hội đồng Tư vấn chung không có quyền làm luật, nhưng có thể tranh luận, thảo luận về luật hiện hành. Những hội đồng này không thực sự đại diện cho quyền lợi của người bản xứ và duy trì các chính sách bóc lột kinh tế.

Thời kỳ độc lập 
Năm 1959, Công sứ Botswana Peter Fawcus hợp tác với những chính trị gia Botswana nổi bật như Seretse Khama để thành lập Hội đồng Lập pháp. Hội đồng Lập pháp có quyền làm luật, gồm mười quan chức, mười người châu Phi, mười người châu Âu và một người châu Á cư trú tại Botswana. Hầu hết các thành viên đại diện cho người châu Phi và người châu Âu đến từ Hội đồng châu Phi và Hội đồng châu Âu mới thành lập. Hội đồng Lập pháp đóng vait rò then chốt trong quá trình độc lập của Botswana.

Năm 1962, Seretse Khama và các thành viên người châu Phi của Hội đồng Lập pháp thành lập Đảng Dân chủ Bechuanaland. Sau đó, một nhóm gồm các tù trưởng, cư dân da trắng và thành viên của những đảng mới thành lập của Botswana họp để soạn thảo hiến pháp mới. Trong cuộc bầu cử Quốc hội đầu tiên vào tháng 3 năm 1965, Đảng Dân chủ Bechuanaland giành được 81% số phiếu bầu và 28 trong số 31 ghế. Botswana trở thành một nước độc lập vào năm 1966.

Kể từ năm 1966, Botswana theo hệ thống đa đảng và đã có năm cuộc chuyển giao quyền lực thống hòa bình. Đảng Dân chủ Bechuanaland đổi tên thành Đảng Dân chủ Botswana và là đảng đa số trong Quốc hội cho đến năm 2024.

Bầu cử 
Bầu cử Quốc hội được tổ chức theo hệ thống đầu phiếu đa số tương đối. Ban đầu, phiếu bầu là đĩa màu, mỗi màu tương ứng với một ứng cử viên. Từ năm 1999, phiếu bầu chuyển sang phiếu giấy. Trong một cuộc khảo sát, 89% người trả lời cho biết họ không bị áp lực từ bên ngoài khi đi bầu cử Quốc hội.

Nhiệm kỳ của mỗi khóa Quốc hội là 5 năm. Cuộc bầu cử Quốc hội gần nhất được tổ chức vào năm 2024. Một số đảng tổ chức bầu cử sơ bộ để chọn ứng cử viên nghị sĩ Quốc hội, nhưng pháp luật không yêu cầu tổ chức bầu cử sơ bộ. Hiện tại, Quốc hội không áp dụng hạn ngạch giới đối với số nữ nghị sĩ Quốc hội. Trong một cuộc khảo sát gần đây, 48% ủng hộ áp dụng hạn ngạch giới, 47% phản đối.

Ứng cử viên nghị sĩ Quốc hội phải là công dân Botswana, đủ 18 tuổi trở lên, đã đăng ký cử tri, có khả năng đọc, nói tiếng Anh và không thuộc những trường hợp mất tư cách ứng cử, ví dụ như phá sản, mất trí hoặc bị phạt tù hơn sáu tháng. Ứng cử viên nghị sĩ Quốc hội cũng không được kiêm nhiệm thành viên Hội đồng Tù trưởng hoặc là cán bộ giám sát bầu cử.

Thành phần các khóa Quốc hội

Xem thêm 

 Tổng thống Botswana

Ghi chú

Tham khảo 

Lập pháp độc viện
Cơ quan lập pháp quốc gia