Mất quyền công dân

Mất quyền công dân, còn được gọi là mất quốc tịch là sự kiện chấm dứt tư cách là công dân của một quốc gia theo luật quốc tịch của quốc gia đó.

Căn cứ 
Quyền công dân có thể bị chấm dứt trong nhiều trường hợp khác nhau. Trong một nghiên cứu về luật quốc tịch của 33 quốc gia châu Âu, Cơ quan Quan sát Dân chủ Liên minh châu Âu (EUDO) đã phân ra 9 trường hợp được định nghĩa rộng rãi.

Từ bỏ quyền công dân 

Quyền công dân có thể được tước tự nguyện thông qua việc từ bỏ. Một người có thể từ bỏ quyền công dân của mình ở quốc gia này để nhập một quốc tịch khác.

Tước quyền công dân 

Quyền công dân có thể bị tước không tự nguyện thông qua việc tước quốc tịch). Một người có thể bị thu hồi quốc tịch do:

Gian lận trong quá trình nhập tịch, bao gồm cả việc kết hôn giả
Không từ bỏ quốc tịch khác sau khi đã cam kết thực hiện điều đó trong quy trình nhập tịch
Vi phạm pháp luật nghiêm trọng như phản quốc

Căn cứ áp dụng đối với trẻ em 
Trẻ em đôi khi có thể bị tước quyền công dân cùng lúc với việc cha mẹ của chúng bị quyền công dân, tương tự như việc các em được nhập quốc tịch cùng lúc với cha mẹ mình. Trẻ em cũng có thể bị tước quyền công dân sau khi được người nước ngoài nhận làm con nuôi hoặc do những thay đổi khác liên quan đến cha mẹ, chẳng hạn như việc hủy bỏ quan hệ mẫu hệ/phụ hệ.

Căn cứ khác 
Tóm lại, quyền công dân có thể bị tước dựa trên nhiều căn cứ khác nhau, và thường không được phân loại rõ ràng là tự nguyện hay không tự nguyện. Hành động tự nguyện, chẳng hạn như phục vụ trong quân đội nước ngoài, có thể dẫn đến việc bị tước quyền công dân không tự nguyện.  Một số căn cứ tương tự có thể kể đến:

Tự nguyện nhập một quốc tịch khác
Cư trú thường trú ở nước ngoài
Phục vụ trong quân đội nước ngoài hoặc chính phủ nước ngoài
Không xác nhận lại quốc tịch của mình trước một độ tuổi nhất định (thường là trong khoảng từ 18 đến 30 tuổi)
Không từ bỏ các quốc tịch khác trước một độ tuổi nhất định (ví dụ: 22 tuổi đối với trường hợp của Nhật Bản)
Các trường hợp bị tước quyền công dân như đã kể trên có thể diễn ra mà công dân bị ảnh hưởng không hề hay biết, và thậm chí chính phủ cũng không hề biết. Cho đến khi giới chức chính phủ (ví dụ: nhân viên đại sứ quán) được thông tin về sự việc, chính phủ có thể vẫn sẽ lưu giữ tên của cá nhân đó trong sổ bộ quốc tịch.

Phòng tránh 
Các quốc gia có thể có những quy định pháp lý nhằm ngăn chặn việc mất quyền công dân, đặc biệt là trong trường hợp việc mất quyền công dân khiến cá nhân rơi vào tình trạng không quốc tịch.

Các quy định này thường bắt nguồn từ các hiệp ước quốc tế nhằm ngăn chặn chính phủ đẩy người dân vào tình trạng không quốc tịch, cũng như hạn chế khả năng cá nhân tự nguyện biến mình thành người không quốc tịch. Điều 7 của Công ước về Giảm thiểu Tình trạng không quốc tịch quy định rằng "luật cho phép từ bỏ quốc tịch phải đi kèm điều kiện là cá nhân đó đã có hoặc sẽ có một quốc tịch khác". Tuy nhiên, điều này không được coi là một quy phạm mệnh lệnh để có thể ràng buộc các quốc gia không tham gia ký kết Công ước.

Quốc gia 
Hầu hết các quốc gia đều có các quy định cho phép từ bỏ quyền công dân và tước quyền công dân. Tuy nhiên, các quốc gia sau đây có những quy định về việc mất quyền công dân vượt ra ngoài những quy chuẩn thông thường:

 Bỉ – Công dân Bỉ cư trú tại nước ngoài trong độ tuổi từ 18 đến 28 có thể bị tước quyền công dân nếu đáp ứng một số điều kiện nhất định.
 Nhật Bản – Trẻ em Nhật Bản sinh ra có thêm quốc tịch khác sẽ bị tước quyền công dân Nhật Bản nếu không từ bỏ quốc tịch kia trước 22 tuổi.
 Thụy Sĩ – Công dân Thụy Sĩ không thực hiện đăng ký quốc tịch trước khi tròn 25 tuổi sẽ bị tước quyền công dân.
 México – Công dân México nhập tịch sẽ bị tước quyền công dân sau 5 năm cư trú liên tục tại nước ngoài.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Database on Modes of Loss of Citizenship, by the Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT), Florence, Italy

*
Quyền công dân