Lớp Cá vây tia

Lớp Cá vây tia (danh pháp khoa học: Actinopterygii; ) là một lớp chứa các loài cá xương có vây tia. Về số lượng, chúng là nhóm chiếm đa số trong số các động vật có xương sống, với khoảng 33.200 loài đã biết được bắt gặp ở mọi môi trường nước, từ các ao, hồ, đầm nước ngọt đến các môi trường nước mặn của biển và đại dương.

Phân loại 
Theo truyền thống, lớp Cá vây tia (Actinopterygii) đã từng được chia làm các phân lớp Chondrostei và Neopterygii. Neopterygii lại chia thành hai phân thứ lớp/cận lớp Holostei và Teleostei. Một số bằng chứng hình thái học cho thấy Neopterygii dường như là cận ngành, nhưng các phân tích phát sinh chủng loài gần đây cho thấy nó là đơn ngành. Holostei hiện nay bị giới hạn trong phạm vi chỉ là những dạng gần với Chondrostei còn tồn tại hơn là các nhóm khác. Gần như tất cả các loài cá còn tồn tại ngày nay đều là cá xương thật sự (Teleostei).

Danh sách các nhóm khác nhau được đưa ra dưới đây, giảm dần theo trật tự của các bộ, được sắp xếp theo trật tự mà người ta tin là thể hiện đúng trật tự tiến hóa theo mức siêu bộ. Danh sách này lập theo FishBase  với các ghi chú khi có khác biệt với Nelson và ITIS.

 Phân lớp Chondrostei
 Bộ Polypteriformes: bao gồm các loài cá nhiều vây.
 Bộ Acipenseriformes: bao gồm cá tầm và cá tầm thìa.
 Bộ Cheirolepidiformes(†)
 Bộ Guildayichthyiformes(†)
 Bộ Luganoiiformes(†)
 Bộ Palaeonisciformes(†)
 Bộ Perleidiformes(†)
 Bộ Phanerorhynchiformes(†)
 Bộ Pholidopleuriformes(†)
 Bộ Ptycholepiformes(†)
 Bộ Saurichthyiformes(†)
 Bộ Tarrasiiformes(†)
 Phân lớp Neopterygii
 Bộ Pachycormiformes (†)
 Cận lớp Holostei
 Bộ Lepisosteiformes: cá láng, cá nhái sông hay cá sấu hỏa tiễn
 Bộ Amiiformes: cá vây cung
 Cận lớp Teleostei
 Siêu bộ Elopomorpha
 Bộ Elopiformes: bao gồm cá cháo biển (cá măng biển) và cá cháo lớn
 Bộ Albuliformes: cá mòi đường
 Bộ Notacanthiformes: bao gồm cá thằn lằn biển và cá chình gai
 Bộ Anguilliformes: bao gồm cá chình thực thụ
 Bộ Saccopharyngiformes:
 Siêu bộ Osteoglossomorpha
 Bộ Osteoglossiformes: cá thát lát, cá rồng, cá mơn
 Bộ Hiodontiformes: bao gồm cá mắt trăng và cá mắt vàng
 Siêu bộ Clupeomorpha
 Bộ Clupeiformes: bao gồm cá trích và cá cơm
 Siêu bộ Ostariophysi
 Bộ Gonorynchiformes: bao gồm cá măng sữa, cá hồi mũi khoằm
 Bộ Cypriniformes: bao gồm cá anh vũ, cá chép, cá chày đất, cá vàng, cá tuế, cá duồng xanh v.v
 Bộ Characiformes: bao gồm cá chép mỡ, cá chim trắng nước ngọt, cá hổ (piranha).
 Bộ Gymnotiformes: bao gồm cá chình điện và cá dao
 Bộ Siluriformes: bao gồm cá nheo, cá trê, cá ba sa, cá tra
 Siêu bộ Protacanthopterygii
 Bộ Argentiniformes
 Bộ Salmoniformes: bao gồm các loài cá hồi
 Bộ Esociformes: cá chó (cá măng)
 Bộ Osmeriformes: cá ốt me
 Siêu bộ Stenopterygii
 Bộ Ateleopodiformes
 Bộ Stomiiformes: bao gồm cá miệng cứng, cá rồng râu và cá rìu biển
 Siêu bộ Cyclosquamata
 Bộ Aulopiformes: bao gồm cá răng kiếm, cá thằn lằn và cá lưỡi trích
 Siêu bộ Scopelomorpha
 Bộ Myctophiformes: bao gồm cá đèn (cá mũi rắn)
 Siêu bộ Lampridiomorpha
 Bộ Lampriformes: bao gồm cá cờ mặt trăng
 Siêu bộ Polymyxiomorpha
 Bộ Polymixiiformes: cá râu
 Siêu bộ Paracanthopterygii
 Bộ Percopsiformes: bao gồm cá hang động và cá hồi-pecca
 Bộ Batrachoidiformes: cá cóc
 Bộ Lophiiformes: bao gồm cá vảy chân
 Bộ Gadiformes: bao gồm cá tuyết
 Bộ Ophidiiformes: bao gồm cá chồn, cá ngọc trai
 Siêu bộ Acanthopterygii
 Bộ Mugiliformes: bao gồm cá đối
 Bộ Atheriniformes: bao gồm cá suốt và cá cầu vồng
 Bộ Beloniformes: bao gồm cá nhái, cá chuồn, cá kìm
 Bộ Cetomimiformes: cá dạng cá voi
 Bộ Cyprinodontiformes: bao gồm cá sóc
 Bộ Stephanoberyciformes
 Bộ Beryciformes
 Bộ Zeiformes: bao gồm các loài cá dây
 Bộ Gobiesociformes:
 Bộ Gasterosteiformes: bao gồm các loài cá gai
 Bộ Syngnathiformes: bao gồm cá chìa vôi và cá ngựa
 Bộ Synbranchiformes: bao gồm các loài lươn, chạch.
 Bộ Tetraodontiformes: bao gồm các loài cá nóc, cá đầu v.v
 Bộ Pleuronectiformes: cá bơn
 Bộ Scorpaeniformes: bao gồm các loài cá mù làn
 Bộ Perciformes: 40% tất cả các loài cá, bao gồm cá rô, cá vược, cá thu, cá pecca v.v
 Incertae sedis
 Bộ Peltopleuriformes(†)

Phân loại phát sinh chủng loài cá vây tia còn sinh tồn và hóa thạch năm 2024 của Near và Thacker định nghĩa và phân chia Actinopterygii như sau:

Actinopterygii A. S. Woodward, 1891:423 [J. A. Moore & T. J. Near, 2020b]
 Định nghĩa
Cá vây tia được định nghĩa như một nhánh-chỏm cây-tối thiểu theo Moore và Near (2020b) là: “Nhánh chỏm cây ít bao gồm nhất bao gồm Polypterus bichir Lacépède, 1803, Acipenser sturio Linnaeus, 1758, Psephurus gladius (Martens, 1862), Lepisosteus osseus (Linnaeus, 1758), Amia calva Linnaeus, 1766, và Perca fluviatilis Linnaeus, 1758.”
 Actinopterygii = lớp Cá vây tia.
 Polypteridae
 Actinopteri
 Acipenseriformes
 Neopterygii
 Holostei
 Teleostei
 Oseanacephala
 Elopomorpha
 Osteoglossomorpha
 Clupeocephala
 Otocephala
 Clupeiformes
 Alepocephaliformes
 Ostariophysi
 Gonorynchiformes
 Otophysi
 Cypriniformes
 Gymnotiformes
 Cithariniformes
 Siluriformes
 Characiformes
 Euteleostei
 Lepidogalaxias salamandroides
 Argentiniformes
 Salmoniformes
 Esocidae
 Salmonidae
 Stomiatii
 Osmeriformes
 Stomiiformes
 Galaxiidae
 Neoteleostei
 Ateleopodidae
 Aulopiformes
 Ctenosquamata
 Myctophiformes
 Acanthomorpha
 Lampriformes
 Paracanthopterygii
 Percopsiformes
 Polymixia
 Zeiformes
 Gadiformes
 Gadoidei
 Stylephorus chordatus
 Acanthopterygii
 Trachichthyiformes
 Beryciformes
 Percomorpha
 Ophidiiformes
 Batrachoididae
 Gobiiformes
 Scombriformes
 Syngnathiformes
 Ovalentaria
 Atheriniformes
 Bleniiformes
 Carangiformes
 Synbranchiformes
 Eupercaria
 Perciformes
 Centrarchiformes
 Labriformes
 Acropomatiformes
 Acanthuriformes

Phát sinh chủng loài 

Phát sinh chủng loài của cá vây tia (Actinopterygii) vẫn là khía cạnh có vấn đề. Theo truyền thống, người ta cho rằng các bộ Amiiformes và Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần và gộp chúng cùng vài nhánh đã tuyệt chủng khác trong nhóm gọi là Holostei. Một số phân tích hình thái lại cho rằng Amiiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với Teleostei còn Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với nhánh chứa cả Teleostei lẫn Amiiformes. Tuy nhiên, các phân tích hình thái khác và phân tích phát sinh chủng loài phân tử lại cho thấy tính đơn ngành của Holostei.

Cây phát sinh chủng loài vẽ theo Broughton và ctv (2013), Betancur-R. và ctv (2013):

Chú thích

Liên kết ngoài