Đảng Tôn trọng và Tự do

Đảng Tôn trọng và Tự do (, ), thường được biết đến với tên viết tắt tiếng Hungary là Đảng Tisza và TISZA (, ) là một đảng phái chính trị Hungary theo chủ nghĩa bảo thủ, chủ nghĩa tự do bảo thủ, chủ nghĩa dân túy và chủ nghĩa thân châu Âu với khuynh hướng từ trung dung đến trung hữu.

Đảng được thành lập vào năm 2020 và nhanh chóng nổi lên sau sự gia nhập của cựu thành viên đảng Fidesz Magyar Péter. Các thành viên của phong trào phi đảng phái "Cộng đồng người Hungary đứng lên" của ông đã nắm giữ phần lớn các vị trí trong đảng để tham gia cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu 2024, trong đó, đảng đã giành được 7 số ghế trong Nghị viện châu Âu. Đảng do Magyar lãnh đạo, người được bầu làm lãnh đạo đảng vào ngày 22 tháng 7 năm 2024. Tarr Zoltán và Bujdosó Andrea lần lượt giữ chức vụ lãnh đạo nghị viện của đảng tại Nghị viện châu Âu và Đại hội đồng Budapest. Đảng đã giành được đa số tuyệt đối hai phần ba, nắm quyền sửa đổi Hiến pháp Hungary tại Quốc hội Hungary trong cuộc bầu cử Quốc hội Hungary 2026, chấm dứt 16 năm cầm quyền của Orbán Viktor và đảng Fidesz.

Là một thành viên của Nhóm Đảng Nhân dân châu Âu, đảng được mô tả là bảo thủ, tự do bảo thủ và dân túy. Đảng ủng hộ châu Âu và theo đuổi chính sách đối ngoại thân phương Tây, ủng hộ việc cải thiện quan hệ với Liên minh châu Âu và NATO cũng như áp dụng đồng Euro. Đảng ủng hộ các biện pháp chống tham nhũng và chỉ trích hiện tượng "nhà nước mafia" của Orbán Viktor, kêu gọi Hungary gia nhập Văn phòng Công tố châu Âu và thực hiện các biện pháp độc lập hóa ngành tư pháp. Đảng đề xuất tăng cường kiểm soát và cân bằng quyền lực đối với chính phủ, kêu gọi Tổng thống Hungary được bầu cử trực tiếp và đề xuất tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý để giới hạn nhiệm kỳ của Thủ tướng tối đa 2 nhiệm kỳ với tổng cộng 8 năm.

Tên gọi 
Tên đảng, "Tisza", là sự kết hợp của hai âm tiết đầu tiên của hai từ tiếng Hungary là tisztelet (tôn trọng) và szabadság (tự do). Nó là cách chơi chữ dựa trên tên sông Tisza, con sông dài thứ hai của Hungary, một mô típ quen thuộc trong văn học và biểu tượng quốc gia Hungary. Tên này được sử dụng như một chủ đề trong các chiến dịch tranh cử của đảng, với lãnh đạo hiện tại là Magyar Péter thường xuyên nhắc đến nó. Ví dụ, để ám chỉ tần suất sông Tisza gây lũ lụt ở Đại Đồng bằng Hungary, khẩu hiệu "Sông Tisza đang tràn ngập!" () đã trở nên phổ biến tại các cuộc mít tinh của Magyar.

Lịch sử

Thành lập 
Đảng Tôn trọng và Tự do được thành lập vào ngày 23 tháng 10 năm 2020 bởi Szabó Attila và Deák Boldizsár, và dự định tham gia tranh cử trong cuộc bầu cử Quốc hội Hungary 2022. Đảng từ chối quỹ nhà nước và thay vào đó dựa vào các khoản quyên góp và tài sản cá nhân của các thành viên. Mặc dù đã thu được 222.000 đồng forint, đảng vẫn không thể tham gia cuộc bầu cử năm đó.

Can thiệp của Magyar Péter 
Cho đến năm 2024, Đảng Tôn trọng và Tự do vẫn tương đối im lặng trên chính trường Hungary. Magyar Péter, một chính khách, cựu đảng viên đảng Fidesz và là chồng cũ của cựu bộ trưởng tư pháp Varga Judit, bước vào chính trường sau vụ bê bối ân xá, trong đó Tổng thống Novák Katalin ân xá cho một người đàn ông cố gắng che đậy tội ác ấu dâm. Là Bộ trưởng Tư pháp, Varga cũng phải ký các lệnh ân xá và do đó đồng lõa trong vụ bê bối. Magyar đã tổ chức cuộc biểu tình đầu tiên của mình vào ngày 15 tháng 3, kỷ niệm ngày bắt đầu Cách mạng Hungary 1848. Các sự kiện cũng được tổ chức bởi cả chính phủ và các đảng đối lập truyền thống, nhưng cuộc biểu tình của ông đã thu hút đám đông lớn nhất.

Sau đó, Magyar tiếp tục gây ra một vụ bê bối khác cho chính phủ, khi ông công bố một đoạn ghi âm liên quan đến vụ án tham nhũng Schadl–Völner, một vụ án liên quan đến hai quan chức cấp cao. Trong đoạn ghi âm, vợ cũ của ông, Bộ trưởng Tư pháp lúc bấy giờ, thừa nhận rằng các tài liệu liên quan đến phiên tòa đã bị sửa đổi theo lệnh của chính phủ. Khi ông trình bày thông tin này cho bồi thẩm đoàn, một đám đông biểu tình khoảng một nghìn người đã tập trung bên ngoài, yêu cầu chính phủ từ chức.

Tháng 3 năm 2024, Magyar tuyên bố ông muốn tranh cử bầu cử Nghị viện châu Âu 2024 tại Hungary. Tuy nhiên, ông không thể thành lập đảng riêng do thời hạn bầu cử và quy trình đăng ký. Trước tin báo về đảng mà Magyar sẽ gia nhập, các nhà thăm dò dư luận như học viện thân chính phủ Nézőpont cho rằng danh sách do Magyar lãnh đạo có thể giành được nhiều ghế và 13% số phiếu. Tháng 4, Magyar gia nhập Tisza và được bầu làm một trong những phó chủ tịch của đảng, cũng như ứng cử viên hàng đầu trong danh sách Nghị viện châu Âu của Tisza.

Trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu vào tháng 5 năm 2024, Tisza đứng thứ hai với gần 30% số phiếu và 7 ghế. Kết quả này được giới truyền thông mô tả là một thách thức đối với đảng Fidesz cầm quyền của Orbán Viktor. Magyar ban đầu không nhận ghế và đã nói rằng ông không làm như vậy trong chiến dịch tranh cử. Ông quyết định đưa vấn đề này ra bỏ phiếu trên trang web của đảng, nơi hơn 75% đã bỏ phiếu ủng hộ việc ông nhận ghế. Sau đó, ông là một trong 7 nghị sĩ Tisza của Nghị viện châu Âu.

Kết quả bầu cử

Quốc hội

Nghị viện châu Âu

Đại Hội đồng Budapest

Lãnh đạo

Chủ tịch

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

  
 , trang web của đảng trước nhiệm kỳ của Magyar 

Đảng chính trị
Đảng phái chính trị châu Âu
Khởi đầu năm 2020
Khởi đầu thập niên 2020
Khởi đầu thế kỷ 21
Đảng bảo thủ
Đảng dân túy
Đảng trung dung