Yoshua Bengio

Yoshua Bengio (sinh ngày 5 tháng 3 năm 1964) là một nhà khoa học máy tính người Canada, đồng thời là người tiên phong trong lĩnh vực mạng neuron nhân tạo và học sâu. Ông hiện là giáo sư tại Đại học Montréal và là đồng chủ tịch kiêm giám đốc khoa học của tổ chức phi lợi nhuận LawZero. Ông là người sáng lập Mila - Viện Trí tuệ nhân tạo Quebec, và từng giữ chức giám đốc khoa học của viện cho đến năm 2025.

Năm 2018, Bengio được trao Giải thưởng A.M. Turing của ACM cùng với Geoffrey Hinton và Yann LeCun cho những công trình nền tảng về học sâu. Bộ ba này còn được gọi là "Bố già AI" hay "Bố già học sâu". 

Bengio hiện là nhà khoa học máy tính được trích dẫn nhiều nhất trên toàn cầu (tính theo cả tổng số trích dẫn và chỉ số h), đồng thời là nhà khoa học còn sống được trích dẫn nhiều nhất trên mọi lĩnh vực (tính theo tổng trích dẫn). Vào tháng 11 năm 2025, Bengio trở thành nhà nghiên cứu AI đầu tiên có hơn một triệu lượt trích dẫn trên Google Scholar. Năm 2024, tạp chí TIME đã đưa Bengio vào danh sách thường niên 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.

Thời thơ ấu và học vấn
Bengio sinh ra tại Pháp trong một gia đình Do Thái di cư từ Maroc sang Pháp. Gia đình sau đó chuyển đến Canada. Ông nhận bằng Cử nhân Khoa học (kỹ thuật điện), Thạc sĩ (khoa học máy tính) và Tiến sĩ (khoa học máy tính) từ Đại học McGill.

Bengio là anh trai của Samy Bengio, cũng là một nhà khoa học máy tính có ảnh hưởng trong lĩnh vực mạng neuron, hiện là giám đốc cấp cao về nghiên cứu AI và ML tại Apple.

Hai anh em Bengio đã sống ở Maroc một năm trong thời gian cha họ thực hiện nghĩa vụ quân sự tại đây. Cha ông, Carlo Bengio, là một dược sĩ đồng thời là nhà viết kịch; ông điều hành một công ty sân khấu Sephardic tại Montreal chuyên biểu diễn các vở kịch bằng phương ngữ Judeo-Ả Rập. Mẹ ông, Célia Moreno, là một diễn viên trong thập niên 1970 trên sân khấu Maroc do Tayeb Seddiki dẫn dắt. Bà học kinh tế tại Paris, sau đó đến Montreal và vào năm 1980 đồng sáng lập đoàn kịch đa phương tiện l’Écran humain cùng nghệ sĩ Paul St-Jean.

Sự nghiệp và nghiên cứu
Sau khi hoàn thành luận án tiến sĩ, Bengio là nghiên cứu sinh hậu tiến sĩ tại MIT (dưới sự hướng dẫn của Michael I. Jordan) và AT&T Bell Labs. Bengio là giảng viên tại Đại học Montréal từ năm 1993, đứng đầu MILA (Viện Thuật toán Học tập Montreal) và là đồng giám đốc chương trình Học tập trong Máy móc & Não bộ tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Canada (CIFAR).

Cùng với Geoffrey Hinton và Yann LeCun, Bengio được nhà báo Cade Metz đánh giá là một trong ba người có đóng góp quan trọng nhất cho sự phát triển của học sâu trong suốt thập niên 1990 và 2000. Bengio và các cộng sự đã giới thiệu mô hình ngôn ngữ xác suất neuron giúp học các biểu diễn phân tán (nhúng từ, word embeddings) trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Trong số các nhà khoa học máy tính có chỉ số h ít nhất là 100, tính đến năm 2018 Bengio là người có số trích dẫn gần đây trung bình mỗi ngày cao nhất, theo MILA. Tính đến tháng 8 năm 2024, ông có Chỉ số h theo lĩnh vực (D-index, thước đo mức độ trích dẫn nghiên cứu mà một nhà khoa học nhận được) cao nhất trong số các nhà khoa học máy tính. Nhờ một bài báo năm 2019 về kiến trúc RNN mới, Bengio có số Erdős là 3.

Vào tháng 10 năm 2016, Bengio đồng sáng lập Element AI, một vườn ươm trí tuệ nhân tạo có trụ sở tại Montreal nhằm biến nghiên cứu AI thành các ứng dụng kinh doanh thực tế. Công ty đã bán mảng hoạt động của mình cho ServiceNow vào tháng 11 năm 2020, và Bengio tiếp tục làm cố vấn tại ServiceNow. Ông hiện là cố vấn khoa học và kỹ thuật cho Recursion Pharmaceuticals và cố vấn khoa học cho Valence Discovery.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh An toàn AI đầu tiên vào tháng 11 năm 2023, Thủ tướng Anh Rishi Sunak đã công bố rằng Bengio sẽ chủ trì một báo cáo khoa học quốc tế về an toàn của AI tiên tiến. Một phiên bản tạm thời của báo cáo đã được đệ trình tại Hội nghị Thượng đỉnh AI Seoul 2024 vào tháng 5 năm 2024, đề cập đến các vấn đề như nguy cơ tấn công mạng và các kịch bản 'mất kiểm soát'. Báo cáo đầy đủ được công bố vào tháng 1 năm 2025 với tên gọi Báo cáo An toàn AI Quốc tế.

Vào tháng 6 năm 2025, tờ The Guardian đưa tin Bengio đã thành lập một tổ chức phi lợi nhuận mang tên LawZero, nhằm xây dựng các hệ thống AI "trung thực" có thể phát hiện và ngăn chặn hành vi gây hại của các hệ thống AI có tính tự động hóa cao. Nhóm nghiên cứu đang phát triển một hệ thống gọi là Scientist AI, dự định hoạt động như một rào chắn bằng cách dự đoán liệu hành động của một tác tử có thể gây hại hay không. Bengio nói với tờ báo rằng mục tiêu đầu tiên của dự án là chứng minh phương pháp luận và sau đó mở rộng quy mô với sự hỗ trợ từ các nhà tài trợ, chính phủ hoặc các phòng thí nghiệm AI. Các nhà tài trợ của LawZero bao gồm Viện Tương lai Sự sống và Schmidt Sciences.

Bengio cũng đã đào tạo nhiều nhà nghiên cứu AI khác trong suốt sự nghiệp của mình, bao gồm giáo sư David Krueger của Đại học Montreal.

Quan điểm về AI 
Vào tháng 3 năm 2023, trước những lo ngại do các chuyên gia AI nêu ra về nguy cơ hiện hữu từ trí tuệ nhân tạo tổng quát, Bengio đã ký vào một bức thư ngỏ từ Viện Tương lai Sự sống kêu gọi "tất cả các phòng thí nghiệm AI ngay lập tức tạm dừng ít nhất 6 tháng việc huấn luyện các hệ thống AI mạnh hơn GPT-4". Bức thư đã được hơn 30.000 cá nhân ký tên, bao gồm các nhà nghiên cứu AI như Stuart Russell và Gary Marcus.

Vào tháng 5 năm 2023, Bengio trả lời phỏng vấn BBC rằng ông cảm thấy "lạc lối" với công trình cả đời của mình. Ông bày tỏ lo ngại về việc "những kẻ xấu" nắm được AI, đặc biệt là khi nó ngày càng tinh vi và mạnh mẽ hơn. Ông kêu gọi có quy định tốt hơn, đăng ký sản phẩm, đào tạo đạo đức và sự tham gia nhiều hơn của chính phủ trong việc theo dõi và kiểm toán các sản phẩm AI.

Trả lời phỏng vấn Financial Times vào tháng 5 năm 2023, Bengio nói rằng ông ủng hộ việc giám sát quyền truy cập vào các hệ thống AI như ChatGPT để có thể theo dõi các mục đích sử dụng có khả năng bất hợp pháp hoặc nguy hiểm. Vào tháng 7 năm 2023, ông đã đăng một bài viết trên The Economist lập luận rằng "nguy cơ thảm họa là đủ thực tế để cần phải hành động ngay bây giờ."

Bengio đã đồng tác giả một bức thư cùng với Geoffrey Hinton và những người khác để ủng hộ SB 1047, một dự luật an toàn AI của California yêu cầu các công ty huấn luyện mô hình có chi phí trên 100 triệu đô la phải thực hiện đánh giá rủi ro trước khi triển khai. Họ tuyên bố rằng đạo luật này là "yêu cầu tối thiểu để quản lý hiệu quả công nghệ này."

Vào tháng 6 năm 2025, Bengio bày tỏ lo ngại rằng một số hệ thống AI tiên tiến đang bắt đầu biểu hiện những đặc điểm như lừa dối, hack phần thưởng và nhận thức tình huống. Ông mô tả đây là những dấu hiệu của sự sai lệch mục tiêu và các hành vi tiềm ẩn nguy hiểm. Trong một bài báo trên tạp chí Fortune, ông nói rằng cuộc chạy đua vũ trang AI đang khuyến khích các công ty ưu tiên cải thiện năng lực hơn là nghiên cứu an toàn. Ông cũng lên tiếng ủng hộ các quy định mạnh mẽ và hợp tác quốc tế để giải quyết những rủi ro do các hệ thống AI tiên tiến đặt ra. Vào tháng 12 năm 2025, Bengio nói rằng việc trao quyền cho các hệ thống AI sẽ là một "sai lầm lớn", lập luận rằng khả năng tắt chúng đi là điều cần thiết cho sự an toàn.

Bất đồng với Yann LeCun 
Dù hai người đều được vinh danh là các "Bố già AI", Yoshua Bengio và Yann LeCun lại có những quan điểm trái ngược sâu sắc về mức độ rủi ro và hướng phát triển của trí tuệ nhân tạo, tạo nên một cuộc tranh luận nổi bật trong giới chuyên môn.

Bengio đã chuyển hướng phần lớn sự nghiệp của mình sang lĩnh vực an toàn AI, tích cực cảnh báo về những nguy cơ thảm khốc tiềm tàng từ các hệ thống AI tiên tiến, bao gồm cả khả năng công nghệ này bị lạm dụng bởi giới cầm quyền cho các mục đích xấu như tấn công mạng hay thao túng dư luận, và cả nguy cơ sống còn đối với nhân loại nếu AI vượt khỏi tầm kiểm soát và mong muốn "thay thế" con người. Ngược lại, LeCun chỉ đồng ý với nguy cơ đầu tiên, và cho rằng những lo ngại về rủi ro về sự tồn vong của con người là "cường điệu hóa" và "khoa học viễn tưởng"; đồng thời nhấn mạnh rằng các mô hình AI hiện tại thậm chí còn "kém thông minh hơn cả mèo nhà" và ngược lại nên mở mã nguồn chúng để mọi người cùng phát triển thứ công nghệ này nhanh hết mức có thể.

Giữa họ đã xảy ra một cuộc tranh luận sôi nổi và nhanh chóng lan rộng lên mạng xã hội Twitter, khi Yann LeCun "mở súng" bằng việc chỉ trích các CEO của OpenAI, Google DeepMind và Anthropic vì đã "vận động hành lang" cho các quy định quản lý AI nhằm mục đích thâu tóm thị trường. Ông đồng thời cáo buộc Yoshua Bengio và "Bố già AI" còn lại, Geoffrey Hinton, đã "tiếp tay" cho những nỗ lực này khi cường điệu hóa những nguy hiểm của AI trong các bài phát biểu của họ. Ông cho rằng, nguy cơ AI bị lạm dụng chỉ xảy ra khi công nghệ này bị thâu tóm bởi một vài công ty hàng đầu; ngược lại nếu mở mã nguồn, mối hiểm họa này sẽ không thể xảy ra. 

Geoffrey Hinton phản pháo, so sánh mở mã nguồn AI giống như công bố cho cả thế giới biết về mật mã cho vũ khí hạt nhân. Bengio cũng "theo phe" Hinton, cho rằng vấn đề các công ty công nghệ lạm dụng AI hoàn toàn có thể được kiểm soát nhờ sự quản lý của chính phủ, và việc đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích của các doanh nghiệp, chính phủ, và công chúng trong việc quản lý AI mới là giải pháp thay vì sử dụng mã nguồn mở. LeCun không đồng tình và coi những ý kiến cho rằng AI có thể thống trị loài người như Skynet là viển vông, do các hàm tối ưu hóa của chúng rất rõ ràng và chúng không hề có mục tiêu cần sinh tồn như các loài sinh vật sống, từ đó không có nhu cầu "thống trị" ai cả vì thiếu áp lực của chọn lọc tự nhiên.

Giải thưởng và vinh danh 
Năm 2017, Bengio được phong tước Sĩ quan Huân chương Canada. Cùng năm đó, ông được đề cử làm Thành viên Hội Hoàng gia Canada và nhận Giải thưởng Quebec Marie-Victorin. Cùng với Geoffrey Hinton và Yann LeCun, Bengio đã giành Giải Turing năm 2018.

Năm 2020, ông được bầu làm Thành viên Hội Hoàng gia Luân Đôn. Năm 2022, ông nhận Giải thưởng Nữ thân vương xứ Asturias ở hạng mục "Nghiên cứu Khoa học" cùng với các đồng nghiệp LeCun, Hinton và Demis Hassabis. Năm 2023, Bengio được phong tước Hiệp sĩ Bắc Đẩu Bội tinh, huân chương cao quý nhất của Pháp.

Vào tháng 8 năm 2023, Bengio được bổ nhiệm vào một hội đồng cố vấn khoa học của Liên Hợp Quốc về những tiến bộ công nghệ. Ông cũng được công nhận là Thành viên ACM năm 2023.

Năm 2024, tạp chí TIME đã đưa Bengio vào danh sách thường niên 100 người có ảnh hưởng nhất toàn cầu. Cùng năm đó, ông được trao giải thưởng lớn của Giải thưởng VinFuture cùng với Hinton, LeCun, Jen-Hsun Huang và Fei-Fei Li cho những đóng góp tiên phong trong lĩnh vực mạng neuron và thuật toán học sâu.

Năm 2025, Bengio được trao Giải thưởng Nữ hoàng Elizabeth cho Kỹ thuật cùng với Bill Dally, Hinton, John Hopfield, Yann LeCun, Huang và Fei-Fei Li. Cùng năm, ông được trao bằng tiến sĩ danh dự từ Đại học McGill, và được phong tước Sĩ quan của Huân chương Quốc gia Quebec.

Tham khảo

Nhà khoa học máy tính
Nhà khoa học máy tính Canada
Giải Turing
Sinh năm 1964
Nhân vật còn sống