Delta IV Heavy

Delta IV Heavy (Delta 9250H) là một tên lửa đẩy hạng nặng dùng một lần (expendable heavy-lift launch vehicle), đồng thời là biến thể lớn nhất trong họ tên lửa Delta IV. Sau khi Tàu con thoi ngừng hoạt động vào năm 2011,đây là phương tiện phóng có năng lực mạnh nhất đang hoạt động cho đến khi Falcon Heavy ra mắt vào năm 2018. Tại thời điểm bị loại biên vào năm 2024, nó đứng thứ ba trong số các tên lửa đang hoạt động về khả năng mang tải trọng. Được phát triển bởi Boeing và sản xuất bởi United Launch Alliance (ULA), Delta IV Heavy thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 2004. Hệ thống này chính thức ngừng hoạt động sau lần phóng thứ 16 và cũng là lần cuối cùng vào ngày 9 tháng 4 năm 2024. Nó được thay thế bởi tên lửa Vulcan Centaur của ULA, có khả năng cung cấp năng lực tải trọng tương đương với chi phí thấp hơn nhờ cấu hình một lõi trung tâm kết hợp sáu tên lửa đẩy nhiên liệu rắn.

Phương tiện phóng này bao gồm ba lõi tăng lực Common Booster Core (CBC), mỗi lõi được trang bị một động cơ RS-68. Hai lõi đóng vai trò tên lửa đẩy phụ (strap-on boosters) gắn vào lõi trung tâm. Trong quá trình bay, cả ba động cơ được kích hoạt ngay tại thời điểm cất cánh; động cơ lõi trung tâm sẽ giảm lực đẩy trong một giai đoạn của hành trình để tiết kiệm nhiên liệu, sau đó tăng lực đẩy trở lại sau khi các lõi đẩy 2 bên tách ra.

Một đặc điểm dễ nhận biết trong các vụ phóng Delta IV Heavy là trình tự đánh lửa sử dụng nhiên liệu hydro, thường tạo ra một quả cầu lửa lớn bao phủ thân tên lửa trong những giây đầu, làm cháy xém bề mặt bên ngoài của các booster.

Lịch sử 

Chương trình Delta IV được khởi xướng bởi Boeing trong khuôn khổ chương trình Phương tiện Phóng Tiêu hao Thế hệ Mới (EELV) của Không quân Hoa Kỳ và được chuyển giao cho United Launch Alliance (ULA) vào năm 2006. Biến thể Delta IV Heavy được phát triển như cấu hình mạnh nhất trong họ Delta IV, bổ sung cho phiên bản nhỏ hơn là Delta IV Medium.

Chuyến bay đầu tiên vào ngày 21 tháng 12 năm 2004 mang theo tải trọng mô phỏng (boilerplate) và kết thúc với thành công một phần, khi hiện tượng xâm thực (cavitation) trong các đường dẫn oxy lỏng khiến động cơ tắt sớm, làm phương tiện thử nghiệm đạt quỹ đạo thấp hơn dự kiến. Tên lửa đạt chuyến bay tác chiến thành công hoàn toàn đầu tiên vào năm 2007 với việc phóng vệ tinh DSP-23, và sau đó triển khai nhiều vệ tinh trinh sát cho National Reconnaissance Office (NRO).

Delta IV Heavy cũng được sử dụng trong hai nhiệm vụ đáng chú ý của NASA: Exploration Flight Test-1 – chuyến bay thử không người lái đầu tiên của tàu vũ trụ Orion spacecraft vào năm 2014 và phóng tàu thăm dò Parker Solar Probe Parker Solar Probe vào năm 2018, với việc bổ sung tầng ba Star 48BV để đạt quỹ đạo nhật tâm elip.

Việc sản xuất mới tên lửa Delta IV Heavy kết thúc vào tháng 5 năm 2023, và nhiệm vụ cuối cùng của nó được thực hiện cho National Reconnaissance Office vào ngày 9 tháng 4 năm 2024.

Khả năng 
Tại thời điểm cất cánh, tên lửa có khối lượng xấp xỉ 733.000 kilôgam (1.616.000 lb) và tạo ra lực đẩy khoảng 9.420 kilônewton (2.120.000 lbf).

Delta IV Heavy có các mức tải trọng hữu ích như sau:

 Ghi chú
Một chụp bảo vệ tải trọng (payload fairing) kiểu hai mảnh (bisector) làm bằng composite sợi carbon, dài 20,5 mét (67,2 ft), là cấu hình tiêu chuẩn. Khi sử dụng chụp bảo vệ kéo dài (extended fairing), tổng chiều cao của tên lửa Delta IV vượt quá 62 mét (203 ft).

Ngoài ra, còn có tùy chọn chụp bảo vệ tải trọng ba mảnh (trisector fairing) bằng hợp kim nhôm kết cấu isogrid, được phát triển dựa trên chụp bảo vệ của tên lửa Titan IV. Loại chụp ba mảnh này lần đầu tiên được sử dụng trong nhiệm vụ phóng vệ tinh DSP-23.

Các phương tiện phóng tương đương 

Hiện nay:
 Long March 5 (quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh – GTO)
 Long March 5B (quỹ đạo Trái Đất tầm thấp – LEO)
 Long March 7A (quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh – GTO)
 Falcon Heavy
 Proton-M
 Vulcan Centaur
 Angara A5
 Ariane 6
 New Glenn

Đã ngừng hoạt động hoặc hủy bỏ chương trình phát triển
 Ariane 5 (ngừng hoạt động)
 Atlas V Heavy (không được phát triển)
 Saturn IB (ngừng hoạt động)
 Titan III (đã loại biên)
 Titan IV (đã loại biên)

Tham khảo