9M14 Malyutka

9M14 Malyutka (; "Nhỏ bé", tên định danh NATO: AT-3 Sagger) là một hệ thống tên lửa chống tăng có điều khiển (ATGM) dẫn đường bằng dây với chế độ điều khiển thủ công bằng đường ngắm (MCLOS) được phát triển tại Liên Xô. Đây là loại tên lửa chống tăng có điều khiển mang vác cá nhân đầu tiên của Liên Xô và có lẽ là loại ATGM được sản xuất rộng rãi nhất mọi thời đại—với sản lượng của Liên Xô đạt đỉnh điểm 25.000 tên lửa mỗi năm trong thập niên 1960 và 1970. Ngoài ra, các bản sao của tên lửa này đã được sản xuất dưới nhiều tên gọi khác nhau bởi ít nhất sáu quốc gia.

Mặc dù đã bị thay thế bởi các loại tên lửa chống tăng có điều khiển tiên tiến hơn, Malyutka và các biến thể của nó vẫn được sử dụng rộng rãi trong hầu hết các cuộc xung đột khu vực kể từ thập niên 1960. Chúng vẫn được duy trì trong các kho dự trữ lớn và đôi khi vẫn được sử dụng cho đến ngày nay bởi các chủ thể phi quốc gia như Hezbollah.

Phát triển 
Quá trình phát triển bắt đầu vào tháng 7 năm 1961 khi chính phủ giao dự án cho hai đội thiết kế: Tula và Kolomna. Các yêu cầu đặt ra bao gồm:
 Có thể gắn trên xe và/hoặc mang vác cá nhân
 Tầm bắn 3.000 mét
 Khả năng xuyên giáp 200 mm ở góc 60°
 Trọng lượng tối đa 10 kg

Các thiết kế được dựa trên các loại ATGM của phương Tây những năm 1950, chẳng hạn như ENTAC của Pháp và Cobra của Thụy Sĩ. Cuối cùng, nguyên mẫu được phát triển bởi Cục Thiết kế Máy Kolomna, đơn vị cũng chịu trách nhiệm cho tên lửa 3M6 Shmel, đã được lựa chọn. Các thử nghiệm ban đầu hoàn thành vào ngày 20 tháng 12 năm 1962, và tên lửa được chấp nhận đưa vào biên chế vào ngày 16 tháng 9 năm 1963.

Mô tả 
Tên lửa có thể được bắn từ bộ bệ phóng vali di động (9P111), các xe thiết giáp (BMP-1, BRDM-2) và trực thăng (Mi-2, Mi-8, Mi-24, Soko Gazelle). Xạ thủ mất khoảng năm phút để triển khai tên lửa từ vali sợi thủy tinh 9P111, vốn cũng đóng vai trò là bệ phóng.

Tên lửa được dẫn đường đến mục tiêu bằng một cần điều khiển nhỏ (9S415), đòi hỏi xạ thủ phải được đào tạo chuyên sâu. Các điều chỉnh của xạ thủ được truyền đến tên lửa thông qua một dây dẫn mỏng gồm ba sợi kéo theo sau tên lửa. Tên lửa sẽ bay vọt lên không trung ngay sau khi phóng để tránh va phải chướng ngại vật hoặc mặt đất. Trong khi bay, tên lửa xoay với tốc độ 8,5 vòng mỗi giây — ban đầu nó được làm xoay bởi động cơ tăng cường, và chuyển động xoay này được duy trì nhờ góc nghiêng nhẹ của các cánh. Tên lửa sử dụng một con quay hồi chuyển nhỏ để tự định hướng so với mặt đất; kết quả là, tên lửa có thể mất một khoảng thời gian để bay thẳng hàng với mục tiêu, điều này tạo ra tầm bắn tối thiểu trong khoảng từ . Đối với các mục tiêu dưới 1.000 m, xạ thủ có thể dẫn đường cho tên lửa bằng mắt thường; đối với các mục tiêu ngoài khoảng cách này, xạ thủ sử dụng kính tiềm vọng 9Sh16 có độ phóng đại 8 lần và trường nhìn 22,5 độ.

Vùng hỏa lực là một cung 45 độ, rộng  tập trung vào trục phóng của tên lửa. Ở các tầm bắn dưới , cung này giảm dần cho đến khi ở tầm , tên lửa chỉ có thể bắn trúng các mục tiêu cách đường trung tâm  về mỗi bên. Độ chính xác sẽ giảm dần khi mục tiêu nằm xa trục phóng — giảm xuống còn khoảng một nửa độ chính xác tối ưu ở các góc biên.

Trong khi các ước tính ban đầu về tỉ lệ bắn trúng mục tiêu của tên lửa nằm trong khoảng từ 60 đến 90%, kinh nghiệm thực tế cho thấy tỉ lệ này có thể giảm xuống còn 2 đến 25% trong trường hợp điều kiện không tối ưu và xạ thủ thiếu kỹ năng. Trên thực tế, hệ thống MCLOS đòi hỏi kỹ năng đáng kể từ phía xạ thủ, tuy nhiên, loại vũ khí này luôn khá phổ biến với những người vận hành và đã nhận được những nỗ lực cập nhật liên tục cả ở Liên Xô/Nga và các quốc gia khác.

Hai khiếm khuyết nghiêm trọng nhất của vũ khí nguyên bản là tầm bắn tối thiểu từ  (không thể tấn công hiệu quả các mục tiêu ở gần hơn) và thời gian tên lửa bay chậm để đạt tới tầm bắn tối đa — khoảng 30 giây — giúp mục tiêu có thời gian để thực hiện các biện pháp ứng phó phù hợp, như rút lui sau chướng ngại vật, triển khai màn khói, hoặc bắn trả vào vị trí của xạ thủ.

Các phiên bản sau của tên lửa đã giải quyết những vấn đề này bằng cách áp dụng hệ thống dẫn đường SACLOS dễ sử dụng hơn nhiều (mặc dù chỉ có sẵn cho các bệ phóng trên xe mặt đất và trực thăng), cũng như nâng cấp hệ thống động cơ để tăng tốc độ bay trung bình. Các bản cập nhật mới nhất có các đầu đạn nổ kép (tandem) hoặc cần kích nổ kéo dài để đối phó với giáp phản ứng nổ, cũng như các hệ thống hình ảnh nhiệt. Ngay cả trong những phiên bản mới nhất này, Malyutka có lẽ vẫn là loại ATGM rẻ nhất đang được sử dụng hiện nay.

Lịch sử 
Trong biên chế Liên Xô, phiên bản mang vác cá nhân được triển khai như một phần của trung đội chống tăng thuộc các tiểu đoàn bộ binh cơ giới. Mỗi trung đội có hai tiểu đội Malyutka, mỗi tiểu đội có hai tổ. Mỗi tổ có hai bệ phóng. Một trợ thủ xạ thủ trong mỗi tổ đóng vai trò là xạ thủ RPG-7 (B-41). RPG-7 là cần thiết để bảo vệ vùng chết 500 mét tạo ra bởi tầm bắn tối thiểu của tên lửa.

Nó cũng là một phần tích hợp của các loại xe thiết giáp BMP-1, BMD-1 và BRDM-2.

Chiến tranh Việt Nam 
Vào ngày 23 tháng 4 năm 1972, Trung đoàn Thiết giáp 20 mới thành lập của Quân lực Việt Nam Cộng hòa (QLVNCH) đã bị tấn công bởi Quân đội Nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) bằng tên lửa Malyutka (Việt Nam gọi là B-72) lần đầu tiên. Trung đoàn 20 là đơn vị thiết giáp duy nhất của Nam Việt Nam được trang bị xe tăng M48 Patton. Lần đầu tiên sử dụng Malyutka này đã tiêu diệt một chiếc M48A3 và một xe thiết giáp chở quân M113 ACAV, đồng thời làm hư hại một chiếc ACAV thứ hai.

Trong cuộc đụng độ đầu tiên với loại vũ khí này, các lính tăng QLVNCH dường như bị thu hút bởi đường bay chậm và thất thường của tên lửa, nhưng qua kinh nghiệm, họ sớm triển khai các biện pháp đối phó. Khi đối phương phóng tên lửa, các kíp xe QLVNCH sẽ bắn tất cả vũ khí của họ về phía vị trí phóng tên lửa, điều này làm xạ thủ nao núng và mất kiểm soát tên lửa. Mặc dù xạ thủ có thể ẩn nấp cách xa bệ phóng, nhưng dây điều khiển cần gạt chỉ cho phép khoảng cách tối đa 15 mét. Trong suốt cuộc chiến, QLVNCH cuối cùng đã mất 8 xe tăng vì tên lửa 9M14M, nhưng họ đã phát triển được các chiến thuật để tự vệ trước loại vũ khí này.

Trong Trận Kon Tum (1972), 33 quả tên lửa đã được phóng đi và 32 quả trúng đích, tiêu diệt 4 xe tăng, 2 pháo hỏa lực, 6 hầm trú ẩn và 7 mục tiêu khác.

Trong Trận Cửa Việt (1973), QĐNDVN đã kháng cự quyết liệt cuộc tấn công, tiêu diệt 26 chiếc M48 và M113 bằng tên lửa 9M14.

Phía Việt Nam tuyên bố rằng trong suốt cuộc chiến, xạ thủ QĐNDVN Đào Văn Tiên đã phóng 134 quả tên lửa và 130 quả trúng đích, tiêu diệt 23 xe tăng và xe thiết giáp chở quân, 12 khẩu pháo, 27 hầm trú ẩn và 17 mục tiêu khác.

Chiến tranh Yom Kippur 

Tên lửa này đã được các quân đội Ả Rập sử dụng trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Yom Kippur. Về sau trong cuộc chiến, người Israel đã áp dụng các chiến thuật mới và học cách vô hiệu hóa mối đe dọa bằng cách sử dụng pháo binh tập trung cường độ cao để làm xao nhãng hoặc tiêu diệt các xạ thủ điều khiển tên lửa. Các phương pháp ngẫu hứng khác được người Israel sử dụng để đánh bại Malyutka bao gồm bắn vào phía trước xe tăng để tạo bụi, di chuyển tới lui liên tục và bắn vào nguồn phát ra tên lửa. Những chiến thuật này của Israel sau đó đã được các lực lượng NATO áp dụng để đối phó với mối đe dọa từ các loại ATGM của Khối Warszawa. Tổng cộng, tên lửa Malyutka đã loại bỏ hơn 800 xe tăng và các phương tiện chiến đấu khác của Israel trong suốt cuộc chiến.

Nội chiến Libya 
Phiến quân thuộc Quân đội Libya Tự do đã được ghi hình khi đang sử dụng tên lửa Malyutka trong cuộc Nội chiến Libya năm 2011.

Nội chiến Syria 

Các phiến quân Syria cũng đã đăng tải các đoạn video quay cảnh họ bắn tên lửa Malyutka chống lại lực lượng chính phủ kể từ cuối năm 2012.

Cuộc tấn công Israel do Hamas dẫn đầu năm 2023 
Vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, Lữ đoàn Al-Quds, một phe phái Palestine, đã đăng tải một đoạn video lên Telegram được cho là cảnh họ vận hành tên lửa Malyutka bên trong một tòa nhà nằm cạnh biên giới Israel để tấn công một phương tiện của Israel gần Nahal Oz. Tuy nhiên, bài báo được trích dẫn đã nhầm lẫn loại tên lửa Malyutka được sử dụng với loại RAAD của Iran. Các loại tên lửa tương tự cũng đã được Hezbollah bắn với số lượng lớn vào các mục tiêu của Israel dọc theo biên giới phía bắc Israel trong suốt cuộc chiến.

Các biến thể 

 9M14 Malyutka
 9M14 Malyutka (Tên định danh NATO là AT-3 Sagger) dẫn đường bằng dây theo hệ thống MCLOS, bắt đầu biên chế từ năm 1963.
 9M14P Malyutka-P (Tên định danh NATO là AT-3C Sagger C) dẫn đường bằng dây theo hệ thống SACLOS, bắt đầu biên chế từ năm 1969. Đầu đạn được cải tiến (xuyên 460 mm thép RHA).
 9M14P1: Đầu đạn cải tiến (xuyên 520 mm thép RHA), trang bị thêm cần kích nổ kéo dài để tăng khả năng chống lại giáp phản ứng nổ (ERA).
 9M14MP1
 9M14MP2
 9M14M Malyutka-M (Tên định danh NATO là AT-3B Sagger B) dẫn đường bằng dây MCLOS, bắt đầu biên chế năm 1973. Cải tiến động cơ, giúp giảm thời gian bay tới tầm tối đa. Trọng lượng 11 kg. Tầm bắn 3 km.
 9M14-2 Malyutka-2 (Tên định danh NATO là AT-3D Sagger D) dẫn đường bằng dây SACLOS, bắt đầu biên chế năm 1992. Tốc độ được cải thiện lên 130 m/s. Đầu đạn HEAT 3,5 kg (xuyên 800 mm thép RHA). Trọng lượng 12,5 kg. Tầm bắn 3 km.
 9M14-2M Malyutka-2M: Trang bị đầu đạn HEAT liều đúp (tandem) 4,2 kg để tăng khả năng chống lại giáp phản ứng nổ (ERA). Trọng lượng 13,5 kg. Tốc độ 120 m/s.
 9M14-2P Malyutka-2P
 9M14-2F Malyutka-2F: Trang bị đầu đạn nhiệt áp 3,0 kg. Được thiết kế để chống lại bộ binh và các phương tiện bọc thép nhẹ.
 9M14P-2F
 9M14-2T: Phiên bản Malyutka-2T SACLOS của VTI Serbia. Đầu đạn HEAT liều đúp 4,4 kg (xuyên 1.000 mm thép RHA), cải thiện khả năng chống lại giáp phản ứng nổ. Trọng lượng 13,7 kg. Tốc độ 120 m/s.
 2T5: Phiên bản Malyutka Povr 2T5 của VTI Serbia với tầm bắn 5 km, dẫn đường qua vô tuyến lệnh. Tốc độ đạt 200 m/s. 
 HJ-73 Hongjian (Hồng Tiễn-73) của Trung Quốc
 HJ-73: Hệ thống MCLOS bắt đầu biên chế từ năm 1979.
 HJ-73A: Hệ thống SACLOS với bộ dẫn đường mới và đầu đạn chính mạnh hơn.
 HJ-73B: Hệ thống SACLOS có cần kích nổ kéo dài để chống lại ERA.
 HJ-73C: Hệ thống SACLOS với đầu đạn HEAT liều đúp để xuyên phá các phương tiện có ERA. Bệ phóng được trang bị kính ngắm nhiệt.
 RAAD của Iran
 RAAD: Bản sao của 9M14M.
 RAAD-T: Trang bị đầu đạn HEAT liều đúp.
 I-RAAD: Phiên bản SACLOS.
 I-RAAD-T: Phiên bản SACLOS với đầu đạn HEAT liều đúp.
 Susong-Po của Bắc Triều Tiên.
 Maliutka M2T của Romania: Dự án chung giữa ELMEC và Euromissile, sử dụng đầu đạn liều đúp của tên lửa MILAN 2T có khả năng xuyên khoảng 900mm thép RHA.
 Kun Wu 1 (Côn Ngô 1): Vào thập niên 1970, Viện Khoa học và Công nghệ Quốc gia Trung Sơn của Đài Loan đã sao chép và sản xuất 9M14 Malyutka dưới tên gọi Kun Wu. Đài Loan đã thu được các quả 9M14 Malyutka từ Việt Nam Cộng hòa. Do thiết kế đã lỗi thời và quân đội ít ưu tiên cho vũ khí chống tăng nên nó không được áp dụng rộng rãi.

Sản xuất 
Malyutka và các biến thể hiện đại của nó vẫn đang được sản xuất với nhiều phiên bản khác nhau tại các quốc gia sau:
 Bắc Triều Tiên – phiên bản nội địa Bulsae-1
 Iran – phiên bản hiện đại hóa nội địa RAAD
 Serbia – một vài phiên bản hiện đại hóa nội địa với các loại đầu đạn, tầm bắn và hệ thống dẫn đường khác nhau
 Việt Nam – CTVN-18, sản xuất theo giấy phép từ phiên bản của Serbia với hệ thống dẫn đường SACLOS cải tiến
 Trung Quốc – các biến thể HJ-73
 Romania – Malyutka M2T
 Ai Cập – phiên bản hiện đại hóa sản xuất theo giấy phép AHRAM với các đầu đạn mới và kính ngắm nhiệt

Bên vận hành

Hiện tại 

  − Được sử dụng bởi Taliban
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  − Bao gồm cả phiên bản HJ-73C của Trung Quốc
 
 
 
 
 
  – Phiên bản HJ-73 của Trung Quốc

Tổ chức phi quốc gia 

  Al-Shabaab
  Boko Haram
  Hamas − Được cho là đã được buôn lậu từ bán đảo Sinai
 
  Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant
  Nhà nước Hồi giáo – Tỉnh Sinai
  KDP Peshmerga
  Quân đội Quốc gia Libya
  Tổ chức Giải phóng Palestine
  Hồi giáo Jihad Palestine (còn gọi là Lữ đoàn Al-Quds)
 Lực lượng Huy động Phổ biến
  Lực lượng Dân chủ Syria
  Phiến quân Syria
 Tahrir al-Sham
  YPG

Trước đây 

  − Phiên bản HJ-73 của Trung Quốc
 
  − Phiên bản HJ-73 của Trung Quốc
  − Đang lưu kho
  − Phiên bản HJ-73 của Trung Quốc
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Phiến quân Iraq
 
  Quân giải phóng Kosovo
 
 
 
 
  Ủy ban Quốc gia về Khôi phục Dân chủ và Nhà nước (CNRDR) 
  Quân đội Giải phóng Quốc gia (Macedonia)
  
            
  Chính quyền Palestine  
 
 
 
 
 
  − Côn Ngô
 
 Liên minh các lực lượng vì dân chủ và phát triển (Chad)

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 http://www.fas.org/man/dod-101/sys/land/row/at3sagger.htm 
 http://warfare.ru/?catid=261&linkid=2202
 THE GREAT SAGGER PANIC - 1974 article 

Tên lửa chống tăng Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh
Tên lửa chống tăng Liên Xô
Vũ khí trong Chiến tranh Việt Nam