Nguyễn Thị Trâm

Nguyễn Thị Trâm (sinh ngày 14 tháng 3 năm 1944) là nữ nhà giáo, nhà chọn giống lúa lai nổi tiếng của Việt Nam. Bà được tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; danh hiệu Nhà giáo Nhân dân; Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ; Giải thưởng Kovalevskaia năm 2000. Bà có bằng Tiến sĩ nông học và học hàm Phó Giáo sư.

Tiểu sử và học vấn 
Nguyễn Thị Trâm sinh ngày 14 tháng 3 năm 1944 tại thôn Đan Tiến, xã Tiên Tân, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. 

Nguyễn Thị Trâm tốt nghiệp đại học năm 1968, về công tác ở Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm. Năm 1980, bà được sang Liên Xô (cũ) học về Di truyền và chọn giống cây trồng. Năm 1984, làm xong luận án Phó tiến sỹ (nay gọi là Tiến sĩ) chuyên ngành Nông học, bà về nước giảng dạy tại Đại học Nông nghiệp I (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam). 

Năm 1993, bà được cử đi học tại Trung Quốc, và được giáo sư Viên Long Bình, một nhà nông học nổi tiếng về lúa lai giảng dạy.

Năm 1999, bà đến tuổi nghỉ hưu nên chuyển đến đến làm việc ở Viện Sinh học nông nghiệp, một đơn vị hoạt động theo cơ chế tự chủ của Đại học Nông nghiệp I. Bà có học hàm Phó Giáo sư.

Sự nghiệp 
Nguyễn Thị Trâm là nhà giáo, nhà khoa học nông nghiệp nổi tiếng, chuyên nghiên cứu chọn giống lúa lai của Việt Nam.

Khi còn làm việc ở Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm, Nguyễn Thị Trâm đã được giáo sư nông học Lương Định Của hướng dẫn, đào tạo. Năm 1993, Nguyễn Thị Trâm được cử đi học khóa ngắn ngày tại Hồ Nam, Trung Quốc, và được giáo sư Viên Long Bình – một nhà khoa học nổi tiếng Trung Quốc và thế giới với giống lúa lai ba dòng. Đó là những người tạo ra bước ngoặt lớn trong sự nghiệp nghiên cứu của bà.

Nguyễn Thị Trâm đã thành công khi tìm ra loại giống thích hợp có loại gen lặn, bất dục đực, di truyền nhân mẫn cảm với nhiệt độ – TGMS (thermosensitive genic male sterility). Thành tựu nổi bật của bà là nghiên cứu chọn tạo và phát triển thành công giống lúa lai hai dòng TH3-3. Tháng 6 năm 2008, bà khiến cả giới khoa học "chấn động", khi chuyển nhượng thành công giống lúa này cho Công ty TNHH Cường Tân (Nam Định) với giá kỷ lục 10 tỷ đồng. Giống lúa lai này cho năng suất khá cao (6-7 tấn/ha, có nơi đạt trên 8 tấn/ha) mà thời gian sinh trưởng ngắn (105-115 ngày/vụ mùa; 115-125 ngày/vụ xuân), thích hợp với trồng trên đất ba vụ (hai vụ lúa, một vụ màu). Từ thành quả này, Nguyễn Thị Trâm được ghi nhận là “người đầu tiên” làm ra giống lúa lai hai dòng ở Việt Nam. Từ dòng gen mới tìm ra, bà đã cho ra đời hàng loạt tổ hợp lúa lai hai dòng: TH3-1, TH3-4, TH3-11. Tháng 6 năm 2021, bà đã xin cấp bằng bảo hộ thành công cho giống lúa lai ba dòng MV2 và giống lúa lai hai dòng Lai thơm.

Bên cạnh việc chọn tạo giống lúa, Nguyễn Thị Trâm và đồng nghiệp còn lai tạo nhiều giống cây trồng khác. Cụ thể, năm 2019, giống Sacha inchi S18 do bà là tác giả chính đã được công nhận đặc cách giống dược liệu mới của Việt Nam. Điều này đã mở ra cơ hội để sản xuất, phát triển cây Sacha inchi giúp nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị nông sản Việt Nam.

Trong cuộc đời công tác của mình, Nguyễn Thị Trâm đã giảng lý thuyết và thực hành môn “Chọn tạo và sản xuất giống cây trồng” cho sinh viên bậc đại học hệ chính quy từ năm 1985 đến 2004. Bà đã xuất bản 2 cuốn giáo trình đại học; 1 cuốn giáo trình cao học về chọn giống cây trồng; 2 cuốn sách tham khảo; là tác giả của 80 bài báo khoa học, trong đó 67 bài in tại các tạp chí khoa học trong nước và 13 bài in tại các tạp chí nước ngoài. Bà đã hướng dẫn 7 nghiên cứu sinh làm luận án tiến sỹ thành công; đã có 20 đề tài nghiên cứu khoa học về chọn tạo các giống lúa: lúa tẻ, lúa nếp, lúa thơm chất lượng cao và lúa lai, trong đó làm chủ nhiệm 18 đề tài. Bà còn là tác giả của hàng chục bằng sáng chế, sáng tạo khoa học công nghệ, bằng sở hữu trí tuệ…

Những đóng góp của bà đã được Nhà nước Việt Nam ghi nhận qua các danh hiệu và phần thưởng: danh hiệu Nhà giáo ưu tú (năm 2000) và Nhà giáo nhân dân (năm 2008). Năm 2001, bà được tặng Huân chương Lao động hạng ba; năm 2009 bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Bà còn được tặng Giải thưởng Kovalevskaia năm 2000; Cúp vàng Nông nghiệp Việt Nam cho giống lúa TH3-3 năm 2008; danh hiệu “Nhà khoa học của Nhà nông” tôn vinh lần 2 năm 2019…

Năm 2005, bà cùng các đồng nghiệp được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ (giải tập thể) với công trình Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lúa lai ở Việt Nam.

Vinh danh 

 Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (2005)
 Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (2009)
 Nhà giáo Nhân dân (2008)
 Nhà giáo ưu tú (2000)

Khen thưởng 

 Huân chương Lao động hạng Ba (2001)

Giải thưởng khoa học 
Giải thưởng Kovalevskaia (2000)
Cúp vàng Nông nghiệp Việt Nam cho giống lúa TH3-3 năm 2008
Danh hiệu “Nhà khoa học của Nhà nông” tôn vinh lần 2 năm 2019

Công trình khoa học chính

Sách 

“Chọn giống lúa lai” (xuất bản 1995 tái bản 2002)
“Cây đậu núi Sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) cây nhiệt đới lâu năm cho omega 3-6-9”, (xuất bản 2018)
“Cây lúa Việt Nam thế kỷ 20” (đồng tác giả) xuất bản 2002; 
“Lúa lai ở Việt Nam” (đồng tác giả) xuất bản năm 2002.
“Vietnam Fifty Years of Rice Research and Development” (Năm mươi năm nghiên cứu và phát triển lúa gạo Việt Nam) (đồng tác giả) xuất bản năm 2010
Nguồn:

Tham khảo

Xem thêm
 Giải thưởng Nhà nước
 Giải thưởng Nhà nước đợt II 
 Giải thưởng Kovalevskaia

Sinh năm 1944
Người Hà Nam
Người Ninh Bình
Nhân vật còn sống
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Nữ tiến sĩ Việt Nam
Phó giáo sư Việt Nam
Tiến sĩ Việt Nam
Nhà giáo nhân dân
Nhà giáo ưu tú
Anh hùng Lao động
Nữ khoa học gia
Giải thưởng Kovalevskaia