Mojtaba Khamenei

Mojtaba Hosseini Khamenei (, ; sinh ngày 8 tháng 11 năm 1969) là một chính khách và giáo sĩ Hồi giáo Shia người Iran hiện đang là Lãnh tụ Tối cao thứ ba của Iran kể từ ngày 8 tháng 3 năm 2026. Ông là thành viên gia tộc Khamenei và là con trai thứ hai của Lãnh tụ Tối cao thứ hai Ali Khamenei.

Sinh ra ở Mashhad trong gia tộc Khamenei gốc Azerbaijan–Ba Tư, ông chứng kiến cha ông trở thành một nhân vật hàng đầu trong Cách mạng Hồi giáo lúc 9 tuổi. Ông được giáo dục ban đầu ở Sardasht và Mahabad và tốt nghiệp trung học ở Tehran. Sau đó, ông học thần học Hồi giáo dưới sự hướng dẫn của cha mình và Mahmoud Hashemi Shahroudi. Ông gia nhập Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) năm 1987 và phục vụ trong Chiến tranh Iran – Iraq. Năm 1999, ông tiếp tục học tập tại Qom để trở thành một giáo sĩ và sau đó gia nhập Chủng viện Qom với tư cách là một giáo viên thần học. Ông nắm quyền kiểm soát lực lượng dân quân tình nguyện Basij vào năm 2009.

Sau vụ ám sát Ali Khamenei trong chiến tranh Iran 2026, Mojtaba được Hội đồng Chuyên gia bầu làm người kế nhiệm cha mình. Vợ, mẹ và một trong những người con trai của ông cũng thiệt mạng trong các cuộc không kích. Trước đó, Bộ Ngân khố Hoa Kỳ trừng phạt ông vào năm 2019 qua chính sách trừng phạt các cá nhân có liên hệ với Ali Khamenei.

Về tư tưởng chính trị và luật học, ông được coi là một trong những người theo chủ nghĩa nguyên tắc cứng rắn nhất của Iran. Ông có quan hệ mật thiết với một số "giáo sĩ cực đoan về tư tưởng", ủng hộ việc phát triển chương trình hạt nhân của Iran hơn Ali Khamenei, cha mình và người tiền nhiệm, và phản đối sắc lệnh (fatwa) chống lại vũ khí hạt nhân của Ali Khamenei.

Thiếu thời 
Mojtaba Hosseini Khamenei sinh ngày 8 tháng 9 năm 1969 tại Mashhad, là con thứ hai của Ali Khamenei và Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh. Ông có năm anh chị em ruột, bao gồm anh trai cả Mostafa Khamenei, hai em trai Masoud và Meysam và hai em gái Boshra và Hoda. Ông nội của ông, Javad Khamenei, là một giáo sĩ và học giả Shia nghèo khó nhưng được kính trọng sâu sắc.

Khamenei có tổ tiên người Ba Tư và tổ tiên người Azerbaijan ở mức độ ít hơn, trong đó nguồn gốc Azerbaijan bắt nguồn từ thị trấn Khamaneh ở Đông Azerbaijan, nơi tên họ của ông bắt nguồn, và ông cũng có nguồn gốc xa từ Tafresh. Gia đình ông có nguồn gốc từ Husayn ibn Ali, con trai của Ali, vị Imam Shia đầu tiên và là cháu ngoại của nhà tiên tri Hồi giáo Muhammad. Do đó tên đệm của Khamenei là Hosseini (được viết là Husayni trong tiếng Ả Rập; có nghĩa là "hậu duệ của Husayn").

Đào tạo giáo dục 
Khamenei đã được giáo dục cơ bản trong vòng bảy năm thơ ấu ở các thành phố Sardasht và Mahabad ở Tây Bắc Iran. Sau khi tốt nghiệp trường trung học Alavi ở Tehran, ông học thần học Hồi giáo. Những người thầy đầu tiên của ông bao gồm chính cha ông và Đại chủ giáo Mahmoud Hashemi Shahroudi. Năm 1989, Khamenei bắt đầu học ở Qom để trở thành một giáo sĩ. Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, Đại chủ giáo Lotfollah Safi Golpaygani và Mohammad Bagher Kharazi là những người thầy của ông ở đó. Năm 1992, ông trở lại Tehran, nơi ông tiếp tục nghiên cứu tôn giáo trong vài năm, nhưng sau đó lại chuyển đến Qom để hoàn thành chương trình giáo dục thần học nâng cao và theo đuổi học thuật tôn giáo sâu hơn. Ngoài tiếng Ba Tư bản địa, ông còn thông thạo tiếng Ả Rập và tiếng Anh và đã hoàn thành các nghiên cứu chuyên sâu về tâm lý học và phân tâm học.

Sự nghiệp học thuật 
Khamenei dạy thần học tại Chủng viện Qom. Từ năm 2004, ông dạy các khóa học Kharij-e Fiqh (luật học nâng cao) trong khoảng hai thập kỷ và được coi là giảng viên của một trong những lớp học cao cấp có nhiều người tham dự nhất tại chủng viện. Dars-e Kharij là cấp độ cao nhất của giáo dục luật học và là điều kiện tiên quyết để đạt được cấp bậc mujtahid, một học giả đủ điều kiện để thực hiện lý luận pháp lý độc lập (ijtihad) trong Sharia.

Các lớp học của ông được ghi nhận vì phương pháp phân tích và sự tham gia vào các cuộc tranh luận học thuật kinh điển. Sinh viên và các học giả cấp cao nhận thấy rằng ông thường xuyên chuẩn bị các ghi chú bằng văn bản chi tiết bằng tiếng Ả Rập, đặt ra các câu hỏi quan trọng liên quan đến các quan điểm được thiết lập và duy trì các cuộc thảo luận học thuật với các giáo viên của mình bên ngoài bối cảnh chính thức của lớp học. Trong chủng viện, những bài giảng dạy của ông thường nhấn mạnh tính độc lập về trí tuệ, lý luận cẩn thận và sự rõ ràng về phương pháp luận trong việc nghiên cứu luật học, các nguyên tắc pháp luật và khoa học về người truyền đạt hadith (rijal). Những đặc điểm này gắn liền với một số đóng góp độc đáo trong truyền thống học thuật của luật học Shia. Khóa học của ông trở thành một trong những khóa học được nhiều người tham dự nhất của trường dòng. Đầu năm học 2023 của Chủng viện Qom, hơn 1.300 sinh viên đã đăng ký tham dự các bài giảng và khoảng 700 người đã tham dự phiên khai mạc.

Sự nghiệp chính trị ban đầu 
Khamenei gia nhập Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào khoảng năm 1987 sau khi tốt nghiệp trung học ở tuổi 17. Ông là thành viên của Tiểu đoàn Habib bin Muzahir và phục vụ cùng với Qasem Soleimani, Hossein Hamedani và Hossein Ta’eb, những sĩ quan quân đội chỉ huy IRGC trong những năm tiếp theo. Ông đã tham gia một số chiến dịch trong Chiến tranh Iran – Iraq, bao gồm Chiến dịch Beit ol-Moqaddas 2, Chiến dịch Dawn 10 và Chiến dịch Mersad.

Năm 2009, Khamenei đã đảm nhận vai trò lãnh đạo của lực lượng bán quân sự Basij, một trong năm nhánh của IRGC. Các nhà phê bình theo chủ nghĩa cải cách đổ lỗi cho ông vì đã đàn áp các cuộc biểu tình về cuộc bầu cử tổng thống năm 2009. Mặc dù có quyền kiểm soát Basij, tờ The Guardian lập luận vào năm 2009 rằng "[sức mạnh của những người theo Mojtaba vẫn chưa được chứng minh]", và rằng ông "hoàn toàn không có tư cách thần học" để trở thành Lãnh tụ Tối cao.

Năm 2023, tờ Iran International công bố các báo cáo bị rò rỉ từ IRGC, tiết lộ rằng Khamenei thực sự kiểm soát Basij và gây ảnh hưởng đáng kể đến việc bổ nhiệm và sa thải nhân sự trong các Tổ chức Tình báo và Tổ chức Bảo vệ Tình báo của họ.

Lãnh tụ Tối cao Iran

Lý lịch 
Nhiều nhà phân tích từ lâu đã đồn đoán Mojtaba là một trong những ứng viên tiềm năng kế nhiệm cựu giáo chủ Ali Khamenei. Ông từ lâu đã được nhiều nguồn tin coi là người kế vị cha mình, người đã cai trị Iran gần bốn thập kỷ. Năm 2014, cũng như năm 2025, người kế vị Ali Khamenei được cho là đã được chọn nhưng không được công bố công khai. Trước khi qua đời, Khamenei chưa từng công khai thảo luận về người kế nhiệm mình.

Việc Mojtaba Khamenei có thể kế vị Ali Khamenei được một số người cho là sẽ gây ra vấn đề, bởi vì Lãnh tụ Tối cao Iran cần được bầu chọn bởi Hội đồng Chuyên gia từ các học giả Hồi giáo Shia cấp cao. Lãnh tụ Tối cao đầu tiên, Ruhollah Khomeini, đã gây ảnh hưởng mạnh mẽ ủng hộ việc lựa chọn Ali Khamenei, và các báo cáo chưa được xác nhận cho biết Ali Khamenei đã phản đối việc đề cử con trai mình làm người kế vị.

Hiến pháp Iran quy định việc tuân thủ cách giải thích của Khomeini về nguyên tắc Giáo sĩ hộ pháp (). Theo cách giải thích này, Lãnh tụ Tối cao phải là một mujtahid có khả năng giải thích Sharia. Mojtaba là một hojjatoleslam, một cấp bậc thấp hơn Đại chủ giáo ().

Trong nhiệm kỳ tổng thống của Ebrahim Raisi, Mojtaba là một trong những giáo sĩ được đồn đoán là người kế vị tiềm năng cho vị trí lãnh đạo tối cao. Tuy nhiên, ông được cho là khó có khả năng kế vị cha mình. Thế nhưng, Khamenei sẽ gây ra xung đột trong giới lãnh đạo chính trị và tôn giáo Iran nếu bổ nhiệm con trai mình làm người kế vị, vì đó là dấu hiệu cho thấy hệ thống chính quyền Hồi giáo cách mạng đã phát triển thành chế độ "gia đình trị" kiểu cha truyền con nối. Các nguyên tắc thần học Shia cấm sự kế vị như vậy và cả Mojtaba lẫn cha ông đều đã lên tiếng phản đối điều đó.

Bầu cử 
Mojtaba Khamenei được coi là một trong những ứng cử viên tiềm năng thay thế cha mình làm Lãnh tụ Tối cao mới. Theo Iran International, Mojtaba Khamenei được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ưu tiên vì lực lượng này đã gây áp lực lên các thành viên Hội đồng Chuyên gia để bầu ông vào ngày 3 tháng 3 bằng "các cuộc gặp mặt trực tiếp và các cuộc gọi điện thoại. Điều đó đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ một số thành viên của hội đồng, bao gồm 8 người tuyên bố tẩy chay cuộc họp bầu cử trực tuyến thứ hai dự kiến ​​​​vào ngày 5 tháng 3.

Ngày 5 tháng 3 năm 2026, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã phản hồi về Mojtaba Khamenei được đề cử vào vị trí lãnh tụ. "Họ đang lãng phí thời gian. Con trai của Khamenei là một người không quan trọng. Tôi phải tham gia vào việc bổ nhiệm", Trump nói. Ông cũng nói rằng việc lựa chọn Khamenei là một kết cục "không thể chấp nhận được".

Ngày 8 tháng 3 năm 2026, Hội đồng Chuyên gia gồm 88 người đã tuyên bố Khamenei được bầu làm Lãnh đạo Tối cao trong một "cuộc bỏ phiếu nhất trí".

Chiến tranh Iran 2026 

Ngày 17 tháng 3, một quan chức cấp cao Iran giấu tiên tuyên bố Khamenei đã bác bỏ các đề xuất giảm leo thang do các trung gian truyền đạt. Theo quan chức này, Khamenei yêu cầu Hoa Kỳ và Israel phải "chấp nhận thất bại và bồi thường".

Tuyên bố văn bản 
Ngày 12 tháng 3, bốn ngày sau khi được bổ nhiệm, một thông điệp bằng văn bản được cho là của Khamenei – không có video hoặc âm thanh – đã được "đọc to bởi một người dẫn chương trình truyền hình nhà nước", hứa hẹn sẽ trả thù cho các 'liệt sĩ'. Tuy nhiên, theo The Media Line, văn bản của thông điệp chứa một số lỗi về chính tả và ngôn ngữ hành chính, và “một nguồn tin am hiểu ở Tehran” cho biết rằng nó đã được IRCG đọc chính tả và phát hành dưới tên của Mojtaba.

Quan điểm chính trị và tôn giáo 
Khamenei được coi là liên kết với những người theo chủ nghĩa bảo thủ cực đoan trong số những người theo chủ nghĩa nguyên tắc ở Iran. Ông là một tín đồ chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi quan điểm của Taqi Yazdi, là người bảo trợ cho Mặt trận Ổn định Cách mạng Hồi giáo, đảng của Yazdi. Theo Atlantic Council, ông có liên hệ mật thiết với những người có quan điểm theo chủ nghĩa toàn thống Hồi giáo và chủ nghĩa Mahdi. Mehmet Ozalp tuyên bố trên The Conversation rằng, sau khi Mojtaba Khamenei đắc cử, ông "[có thể] dựa nhiều hơn vào sức mạnh của IRGC" so với cha mình. Tờ The Daily Telegraph dự đoán rằng ông sẽ coi Hoa Kỳ là "kẻ thù không đội trời chung" và có khả năng sẽ leo thang xung đột và khó có thể thỏa hiệp. Trên tờ The Atlantic, Karim Sadjadpour mô tả ông "cực đoan hơn" so với người cha quá cố của mình, chẳng hạn như người cha có thể đọc văn học phương Tây trong khi Mojtaba chủ yếu chỉ đọc các tác phẩm văn học Hồi giáo và thơ của Hafez.

Theo một bộ phim tài liệu mang tính đảng phái, Khamenei được miêu tả là một "luật gia hướng đến đạo đức" và một "giáo sư khoa học nhân văn" với kiến ​​thức sâu rộng về các văn bản tôn giáo. Ông là am hiểu nhiều lĩnh vực, bao gồm công nghệ hiện đại, khoa học quân sự, các vấn đề an ninh, lý thuyết chính trị và các vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước. Một nguồn tin biết ông khi còn là sinh viên mô tả ông là người tập trung cao độ vào ngày tận thế và các câu hỏi về ngày tận thế và rằng ông nghĩ rằng Iran có một sứ mệnh nào đó từ Thượng Đế để mang đến ngày tận thế, và rằng chính ông có vai trò trong việc đẩy nhanh quá trình đó.

Quan hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran 
Trong nhiều thập kỷ, Mojtaba Khamenei là một nhân vật có ảnh hưởng lớn trong vòng thân cận của cha mình, cựu Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Ông vun đắp mối quan hệ sâu rộng với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bán quân sự, sử dụng lực lượng Basij của IRGC để đàn áp những người biểu tình ôn hòa trong Phong trào Xanh của Iran năm 2009. Trước khi trở thành nhà Lãnh tụ Tối cao, trong gần hai thập kỷ, các nhà hoạt động dân chủ trong nước và nước ngoài đã gắn tên ông với việc đàn áp bạo lực những người biểu tình Iran.

Ủng hộ Ahmadinezhad 
Khamenei có liên hệ với cựu tổng thống Iran Mahmud Ahmadinezhad, và ủng hộ Ahmadinezhad trong các cuộc bầu cử tổng thống gây tranh cãi năm 2005 và 2009. Các nhà báo cho rằng ông có thể "đã đóng vai trò then chốt trong việc dàn dựng và thúc đẩy" chiến thắng bầu cử của Ahmadinezhad vào năm 2009. Người ta đồn rằng Khamenei là "nhân vật chủ chốt" dàn dựng cuộc đàn áp những người biểu tình chống chính phủ vào tháng 6 năm 2009. Ông được cho là trực tiếp chỉ huy lực lượng bán quân sự Basij, mặc dù tên ông bị che giấu trên báo chí của chế độ.

Trong các cuộc biểu tình năm 2009, những người biểu tình cáo buộc Ali Khamenei đã dọn đường cho việc kế vị Lãnh tụ Tối cao và chuẩn bị cho Mojtaba Khamenei. Sau những vấn đề này, khẩu hiệu "Mojtaba, cầu mong ngươi chết đi và không được chứng kiến ​​sự lãnh đạo" hoặc "Mojtaba, cầu mong ngươi chết đi và không được nắm quyền lãnh đạo" đã được những người biểu tình hô vang trong các cuộc biểu tình vào ngày 9 tháng 7 năm 2009 tại Tehran. Trong một bức thư ngỏ, Mehdi Karroubi, một ứng cử viên cải cách trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2009, đã cáo buộc Mojtaba Khamenei âm mưu gian lận bầu cử để có lợi cho Ahmadinezhad, ám chỉ sự can thiệp bất hợp pháp của "một mạng lưới". Sau đó, Mahmud Ahmadinezhad cáo buộc Mojtaba Khamenei biển thủ tiền của ngân khố nhà nước.

Chính sách vũ khí hạt nhân 
Một số nhà phân tích mô tả Mojtaba là người ủng hộ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, trái ngược với sắc lệnh (fatwa) của cha ông phản đối việc này. Theo Viện Chính sách Cận Đông Washington (), Mojtaba "có thể quyết định Iran phải nhanh chóng sở hữu vũ khí hạt nhân để ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai của Mỹ và Israel, cho dù cách tiếp cận này ổn định chế độ hay đẩy nhanh sự chia rẽ, nó sẽ định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột." Tờ The Independent bằng tiếng Ba Tư dẫn lời Jaber Rajabi, một người bạn học cũ của Mojtaba kiêm cố vấn của cựu Tổng thống Ahmedinezhad, người nhớ lại lời Mojtaba nói rằng chúng là một phần di sản của ông.

Đời tư 
Mojtaba Khamenei kết hôn với Zahra Haddad-Adel, con gái của cựu Chủ tịch Quốc hội Iran Gholam-Ali Haddad-Adel, một chính trị gia nổi tiếng theo chủ nghĩa bảo thủ, vào năm 1999. Họ có con trai đầu lòng, Mohamed Amin, với những người con tiếp theo là con gái Fatemeh Sadaat và con trai thứ hai Mohamed Bagher. Do vấn đề vô sinh, cặp đôi đã đến Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland bốn lần, ở tại Bệnh viện Wellington và Cromwell để điều trị, và sau khi mang thai, đứa trẻ được sinh ra ở Iran. Gholam-Ali Haddad-Adel đã phủ nhận tin đồn rằng cháu đầu lòng của ông được sinh ra ở Luân Đôn và ông tuyên bố cả ba người con của con gái ông và Khamenei đều được sinh ra ở Tehran.

Vợ, cha mẹ, một trong những chị em gái, và các con trai của ông đã thiệt mạng.

Sức khỏe và kín tiếng công cộng 
Khamenei phần lớn giữ hình ảnh kín tiếng. Ông hiếm khi xuất hiện trước công chúng, không thường xuyên có các bài giảng công khai, bài thuyết giảng ngày thứ Sáu hay diễn văn chính trị cho đến tháng 3 năm 2026. Thậm chí, nhiều người dân Iran cho biết họ chưa từng nghe thấy giọng nói của ông, dù trong nhiều năm ông được coi là một "ngôi sao đang lên" trong hệ thống thần quyền của đất nước.

Tài sản 
Mojtaba Khamenei được cho là đã kiểm soát tài sản tài chính đáng kể trong các ngân hàng như Ngân hàng Ayandeh.

Một cuộc điều tra kéo dài một năm của Bloomberg News, trích dẫn các đánh giá từ những người quen thuộc với vấn đề này, đã đưa tin vào tháng 1 năm 2026 rằng Khamenei có liên hệ với một mạng lưới tài chính ngoài khơi được sử dụng để nắm giữ và chuyển tài sản ra khỏi Iran. Các tài sản được báo cáo bao gồm bất động sản có giá trị cao ở Luân Đôn và Dubai cũng như các lợi ích liên quan đến vận tải biển, quan hệ ngân hàng và tài sản khách sạn ở châu Âu. Theo cuộc điều tra, các tài sản này nói chung không được nắm giữ dưới tên của Khamenei mà được cấu trúc thông qua các trung gian và các thực thể doanh nghiệp nhiều lớp trên nhiều khu vực pháp lý. Một số tài sản này kể từ đó đã được bán hoặc tái cấu trúc trong bối cảnh giám sát ngày càng tăng. Bloomberg đã xác định Ali Ansari, một doanh nhân Iran bị Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland trừng phạt, là một người được cho là trung tâm hỗ trợ trong mạng lưới này. Hồ sơ bất động sản và hồ sơ doanh nghiệp được cho là liên kết Ansari và các công ty liên quan với một số bất động sản ở Luân Đôn, bao gồm cả các khu dân cư trên Đại lộ Bishops (), và với các thực thể sở hữu và quản lý khách sạn ở Đức và các quốc gia khác. Ansari đã phủ nhận bất kỳ mối quan hệ tài chính hoặc cá nhân nào với Khamenei và tuyên bố rằng ông dự định thách thức các lệnh trừng phạt của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Các cuộc điều tra còn cáo buộc rằng các khoản tiền liên quan đến mạng lưới này phần lớn bắt nguồn từ doanh thu dầu mỏ của Iran và được chuyển qua các tổ chức tài chính ở nhiều khu vực pháp lý bất chấp các lệnh trừng phạt quốc tế áp đặt lên Mojtaba Khamenei vào năm 2019.

Ngày 14 tháng 1 năm 2026, trong các cuộc biểu tình Iran 2025–2026, Bộ trưởng Bộ Ngân khố Hoa Kỳ Scott Bessent tuyên bố "hàng triệu và hàng chục triệu" đô la đã được các nhà lãnh đạo Iran chuyển đến các tổ chức tài chính trên toàn thế giới, và Kênh 14 của Israel đưa tin rằng 1,5 tỷ đô la tiền kỹ thuật số đã được gửi đến một tài khoản ở Dubai với sự tham gia của Khamenei, người đã gửi khoảng 328 triệu đô la.

Lệnh trừng phạt 
Năm 2019, Mojtaba Khamenei bị Hoa Kỳ trừng phạt vì đại diện cho Lãnh tụ Tối cao trong nhiều hoạt động chính thức dù chưa từng được bầu hay bổ nhiệm vào vị trí chính phủ nào ngoài công việc tại văn phòng của cha mình. Ông cũng bị cáo buộc có quan hệ chặt chẽ với Lực lượng Quds, chịu trách nhiệm về "các hoạt động bí mật bao gồm viện trợ sát thương, tình báo, tài chính và huấn luyện" cho Hezbollah, Hamas, Thánh chiến Hồi giáo Palestine, Lực lượng Huy động Nhân dân Iraq và những tổ chức khác, thúc đẩy mối quan hệ chặt chẽ với nhóm bán quân sự Basij cũng như thúc đẩy "tham vọng gây bất ổn khu vực và các mục tiêu đàn áp trong nước của cha mình".

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 

Sinh năm 1969
Nhân vật còn sống
Người Iran
Chính khách
Nhà lãnh đạo tôn giáo
Chính khách Iran
Lãnh tụ Tối cao Iran
Người Iran thế kỷ 20
Người Iran thế kỷ 21
Chính khách thế kỷ 21
Tín hữu Hồi giáo
Tín hữu Hồi giáo Iran