Đội tuyển bóng đá quốc gia Libya

Đội tuyển bóng đá quốc gia Libya () là đội bóng đại diện cho Libya trong các giải đấu bóng đá quốc tế nam và được điều hành bởi Liên đoàn bóng đá Libya. Đội chưa từng giành quyền tham dự FIFA World Cup nhưng đã có mặt tại Cúp bóng đá châu Phi (AFCON) vào các năm 1982, 2006 và 2012. Năm 1982, Libya vừa là nước chủ nhà vừa là á quân của giải. Tại Cúp bóng đá các quốc gia Ả Rập, Libya giành hạng nhì vào các năm 1964 và 2012, hạng ba vào năm 1966. Đội tuyển trực thuộc cả FIFA và Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF).

Do những hoàn cảnh chính trị phức tạp, Libya thường kém thành công hơn so với các đội bóng Bắc Phi khác như Algeria, Maroc, Ai Cập và Tunisia. Đội chưa từng giành vé dự FIFA World Cup và việc góp mặt ở AFCON cũng không đều đặn, khi chỉ mới tham dự ba lần. Trong thập niên 2010, thứ hạng FIFA của Libya được cải thiện nhờ số lượng ngày càng tăng các cầu thủ Libya thi đấu ở các giải vô địch quốc gia nước ngoài. Tại Cúp bóng đá châu Phi 2012, đội tuyển đã giành chiến thắng đầu tiên ở giải đấu này khi thi đấu bên ngoài lãnh thổ Libya. Thứ hạng của Libya đạt đỉnh ở vị trí 36 vào tháng 9 năm 2012. Sau đó, Libya còn giành huy chương vàng tại Giải vô địch các quốc gia châu Phi 2014. Tuy nhiên, cuộc nội chiến ở Libya đã khiến Giải Ngoại hạng Libya phải dừng lại và gây ra nhiều xáo trộn nghiêm trọng trong đời sống bóng đá trong nước. Libya bị loại ngay từ vòng đầu vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2015 trước Rwanda và không thể giành quyền bảo vệ danh hiệu ở Giải vô địch các quốc gia châu Phi 2016.

Lịch sử

Thời kỳ đầu 
Đội tuyển quốc gia Libya được hình thành lần đầu vào năm 1918 nhưng phải đến ngày 3 tháng 8 năm 1953 mới thi đấu trận quốc tế chính thức đầu tiên, khi đánh bại Palestine 5–2 tại Đại hội Thể thao Ả Rập lần thứ nhất. Huấn luyện viên đầu tiên của đội là Masoud Zantouny, còn huấn luyện viên ngoại đầu tiên là người Anh James Bingham, người dẫn dắt đội tuyển Libya tại Đại hội Thể thao Ả Rập năm 1961. Cầu thủ đầu tiên ghi bàn cho đội tuyển Libya trong một trận quốc tế chính thức là Mukhtar Ghonaay.

Cầu thủ đầu tiên ghi bàn cho đội tuyển Libya trong một trận giao hữu không chính thức là Mustapha Makki, ở trận giao hữu trước thềm Đại hội Thể thao Ả Rập 1953, diễn ra với Palestine tại Alexandria vào năm 1952. Lần đầu tiên đội tuyển thi đấu giành suất dự Thế vận hội là vào năm 1967, khi họ thi đấu trận vòng loại đầu tiên gặp Niger nhằm tranh vé dự môn bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 1968 ở Thành phố Mexico.

World Cups 
Libya lần đầu tham dự vòng loại FIFA World Cup vào năm 1970. Những nỗ lực ban đầu đều thất bại, nhưng đến những năm 1980, đội tuyển quốc gia đã tiến bộ mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, vị thế địa chính trị của đất nước đã ảnh hưởng đến đội bóng, buộc họ phải rút lui khỏi vòng loại các kỳ World Cup 1982 và 1990. Libya tiến gần nhất đến tấm vé tham dự World Cup vào năm 1986, khi họ chỉ còn cách vòng chung kết tại Mexico một trận đấu. Sau khi thắng Sudan ở trận mở màn, Libya tiếp tục đánh bại Ghana ở vòng tiếp theo trước khi đối đầu với Maroc để tranh suất dự World Cup. Maroc thắng trận lượt đi 3–0 và giành quyền đi tiếp, mặc dù Libya thắng lượt về 1–0.

Libya không tham dự vòng loại World Cup 1994 và 1998, nhưng trở lại thi đấu ở vòng loại World Cup 2002. Libya vượt qua Mali với tổng tỉ số 4–3 để vào vòng hai. Tuy nhiên, ở vòng bảng, họ chỉ giành được hai trận hòa sau tám trận đấu. Tại vòng loại World Cup 2006, Libya có chiến thắng áp đảo 9–0 sau hai lượt trận trước São Tomé và Príncipe để giành vé vào vòng bảng. Tuy nhiên, cầu thủ Al-Saadi Gaddafi bị cấm thi đấu sau khi không qua được kiểm tra doping. Libya rơi vào một bảng đấu khó với Ai Cập, Cameroon và Bờ Biển Ngà (cả hai đội sau đó đều giành vé dự World Cup). Dù vậy, đội đã giành được những kết quả đáng khen ngợi: thắng Ai Cập 2–1 tại Tripoli và cầm hòa Cameroon và Bờ Biển Ngà 0–0. Những kết quả này giúp Libya đứng thứ 4 bảng đấu và giành vé dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi 2006 tại Ai Cập.

Tại vòng loại World Cup 2010, Libya thắng tất cả các trận sân nhà ở vòng hai (thậm chí còn thắng Lesotho trên sân khách). Tuy nhiên, họ để thua Gabon trên sân khách và bị loại do kém hiệu số bàn thắng. Ở vòng loại World Cup 2014, Libya bất bại cho đến trận đấu cuối cùng ở vòng bảng. Họ để thua Cameroon 0–1 và không thể vào vòng cuối cùng. Đến vòng loại World Cup 2018, Libya thắng Rwanda với tổng tỉ số 4–1 ở vòng hai, nhưng bị loại sau khi thua cả ba trận đầu ở vòng bảng.

Cúp bóng đá châu Phi (AFCON)

Libya 1982 
Giải đấu bóng đá lớn nhất từng được tổ chức tại Libya chính là Cúp bóng đá châu Phi 1982. Libya giành quyền tham dự với tư cách đội chủ nhà và nằm cùng bảng với Ghana, Cameroon và Tunisia. Trận khai mạc chứng kiến chủ nhà hòa Ghana 2–2 tại Tripoli. Tiếp đó, Libya thắng Tunisia 2–0 và hòa không bàn thắng với Cameroon để đứng đầu bảng. Ở bán kết, Libya lội ngược dòng đánh bại Zambia 2–1, qua đó giành vé vào chung kết gặp Ghana vào ngày 19 tháng 3. Ghana mở tỷ số ở phút 35, nhưng Libya gỡ hòa ở phút 70. Hai đội kéo nhau vào hiệp phụ nhưng không có bàn thắng nào được ghi. Trận chung kết phải phân định bằng loạt sút luân lưu nghẹt thở, và Ghana giành chiến thắng 7–6, khiến Libya trở thành á quân.

Ai Cập 2006 
Lần thứ hai Libya tham dự Cúp bóng đá châu Phi đánh dấu sự trở lại với sân chơi bóng đá quốc tế đỉnh cao. Họ giành vé tham dự sau trận hòa 0–0 với Sudan ở lượt trận thứ 9 vòng loại. Tại vòng bảng, Libya nằm ở bảng A cùng chủ nhà và nhà vô địch sau đó Ai Cập, cùng hai đội tuyển dự World Cup 2006 là Bờ Biển Ngà và Maroc. Libya thua Ai Cập 0–3 tại Cairo, tiếp đó thua Bờ Biển Ngà 1–2. Trận hòa 0–0 với Maroc giúp Libya có được 1 điểm nhưng vẫn xếp cuối bảng và bị loại.

Thời kỳ Hậu Gaddafi 
Libya thi đấu trận đầu tiên sau Trận Tripoli (đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên Gaddafi) vào ngày 3 tháng 9 năm 2011, với bộ trang phục mới mang lá cờ của Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia Libya. Trận đấu này thuộc khuôn khổ vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2012, và kết thúc với chiến thắng 1–0 trước Mozambique. Bàn thắng lịch sử được ghi bởi Rabee'a al Laafi. Giống như trận sân nhà trước đó (thắng Comoros 3–0 ở vòng loại), trận đấu phải dời sang Sân vận động 26 tháng 3 ở Bamako, Mali, do nội chiến Libya vẫn đang diễn ra. Lần này, sân vận động Petro Sport ở Cairo, Ai Cập được chọn làm địa điểm thi đấu. Trận đấu diễn ra không khán giả vì lý do an ninh. Ngày 7 tháng 6 năm 2013, Libya gặp CHDC Congo trong trận đấu sân nhà đầu tiên sau hai năm.

Cúp bóng đá châu Phi 2012 
Sau khi giành vé tham dự, Libya được xếp vào Bảng A cùng đồng chủ nhà Guinea Xích Đạo, đối thủ vòng loại Zambia và ứng cử viên vô địch Senegal. Trận mở màn của Libya cũng là trận khai mạc giải đấu, họ để thua bởi bàn thắng ở phút 87 của cựu cầu thủ Real Madrid Javier Ángel Balboa. Libya sau đó cầm hòa Zambia 2–2 trong điều kiện thời tiết rất tệ tại Sân vận động Bata, trước khi Ihaab al Bousseffi lập cú đúp giúp họ thắng Senegal 2–1 – chiến thắng đầu tiên của Libya tại AFCON sau 30 năm và cũng là chiến thắng đầu tiên trên đất khách. Với 4 điểm sau 3 trận, Libya bị loại ngay từ vòng bảng.

Khủng hoảng huấn luyện viên 
Sau khi Javier Clemente bị sa thải năm 2016, Jalal Damja lên thay dẫn dắt đội tuyển nhưng rời đi năm 2017 khi hết hợp đồng. Omar Almaryami sau đó được bổ nhiệm và đưa Libya vào bán kết Giải vô địch các quốc gia châu Phi 2018. Sau khi bị Maroc loại, Adel Amrouche được bổ nhiệm (tháng 5/2018) với mục tiêu giúp Libya giành vé dự AFCON 2019. Ông dẫn dắt đội cầm hòa Nam Phi 0–0 trên sân khách, nhưng ngay trước trận gặp Nigeria, Amrouche đột ngột rời đội và sau đó từ chức. Trong phỏng vấn với Reuters, ông cho biết nguyên nhân là Liên đoàn bóng đá Libya can thiệp quá nhiều vào công việc chuyên môn và còn nợ lương. Omar Almaryami lại được tạm quyền nhưng Libya thua Nigeria cả hai lượt (0–4 và 2–3). Sau đó ông được thay bằng cựu tiền đạo Fawzi Al-Issawi, người dẫn dắt đội thắng đậm Seychelles 8–1 trên sân khách. Tuy nhiên Libya lại thua Nam Phi 1–2 và không giành vé dự AFCON 2019. Điều gây chú ý là trong trận này, trợ lý Abu Bakr Bani là người trực tiếp chỉ đạo thay người và chỉ dẫn cầu thủ, khiến nhiều người nghi ngờ ai mới là HLV thực sự.

Sau trận thua Nam Phi, Jalal Damja tạm thời trở lại trước khi Faouzi Benzarti được bổ nhiệm. Libya khởi đầu vòng loại bằng trận thua 1–4 trước Tunisia (quê hương của Benzarti) nhưng sau đó thắng Tanzania 2–1 để níu hy vọng. Khủng hoảng huấn luyện viên lại bùng phát khi Benzarti rời đội và Libya phải bổ nhiệm HLV nội Ali El Margini dẫn dắt. Tuy nhiên đội thua liên tiếp trước Guinea Xích Đạo và rơi khỏi top 2. El Margini từ chức sau 3 trận thua liên tiếp. Ông được thay bởi Zoran Filipović, người dẫn đội với lực lượng chủ yếu cầu thủ nội tham dự Giải vô địch các quốc gia châu Phi 2020, nhưng Libya bị loại ngay từ vòng bảng (2 hòa, 1 thua). Hai thất bại liên tiếp ở vòng loại AFCON sau đó khiến Filipović bị sa thải vào tháng 5 năm 2021. Javier Clemente lại được bổ nhiệm trở lại làm HLV trưởng.

Danh hiệu 
  Cúp bóng đá châu Phi
 Á quân: 1982

 Vô địch cúp Ả Rập: 0
 Á quân: 1964; 2012
 Hạng ba: 1966

Thành tích tại các giải đấu

Giải vô địch bóng đá thế giới

Cúp bóng đá châu Phi

Cúp bóng đá các quốc gia Ả Rập

Đại hội Thể thao châu Phi
 (Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1987)

Đội hình
28 cầu thủ sau đây đã được triệu tập cho các trận đấu thuộc vòng loại FIFA World Cup 2026 – bảng D khu vực châu Phi, gặp Angola và Cameroon vào các ngày 20 và 25 tháng 3 năm 2025.

Số lần ra sân và số bàn thắng được cập nhật đến ngày 25 tháng 3 năm 2025, sau trận đấu với Cameroon.

Triệu tập gần đây

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Libya  trên trang chủ của FIFA

Libya