Phi thuyền

Phi thuyền (; ) là tên gọi chung của các thiết bị với chức năng là thực hiện nhiều bài toán khác nhau về không gian vũ trụ, tiến hành nghiên cứu các công việc khác nhau trên bề mặt của những thiên thể khác nhau. Các thiết bị vũ trụ được đưa lên quỹ đạo nhờ các tên lửa đẩy.

Phi thuyền được dùng để vận chuyển người hay các trang bị, hàng hóa lên khoảng không ở bên ngoài tầng khí quyển Trái Đất được gọi là tàu vũ trụ. Tàu vũ trụ hay tầu vũ trụ, còn có tên gọi là phi thuyền không gian, có hai loại cơ bản là tàu vũ trụ có người lái như tàu Phương Đông (Liên Xô), tàu vũ trụ Soyuz (Nga), hệ thống tàu con thoi (Mỹ), tàu Thần Châu (Trung Quốc); tàu vận tải (tàu vũ trụ không người lái) như tàu vận tải Tiến Bộ (Nga), tàu vận tải HTV (Nhật).

Ngoài ra thiết bị vũ trụ còn bao gồm vệ tinh các loại, trạm vũ trụ (Trạm vũ trụ Hòa Bình, Trạm vũ trụ Quốc tế), kính viễn vọng không gian Hubble, kính thiên văn không gian James Webb, Phòng thí nghiệm khoa học Sao Hỏa.v.v...

Phân loại

Phân loại theo hoạt động 
 Trạm vệ tinh: Là các loại tàu vũ trụ chỉ được phóng và trở thành một vệ tinh nhân tạo của Trái Đất nhằm làm một trạm có khả năng kết nối với các tàu vũ trụ khác, thực hiện các thí nghiệm không gian, và có thể dùng làm trạm trung chuyển cho các chuyến phi hành có người lái vào khoảng không xa hơn của vũ trụ. Các trạm này sẽ ở lại vĩnh viễn trong quỹ đạo cho đến khi không sử dụng nữa. Ví dụ của trạm vệ tinh là Skylab, Trạm vũ trụ Quốc tế.
 Tàu thám hiểm: Đây là loại tàu vũ trụ có khả năng bay theo một quỹ đạo nào đó hoặc vượt ra khỏi tầm hút của Trái Đất. Ví dụ bao gồm các phi thuyền trong chương trình Apollo, các phi thuyền bay tới Sao Hỏa,...

Phân loại theo chức năng 
 Tàu mẹ (phi thuyền mẹ)
 Tàu con (phi thuyền con)
 Tàu con thoi (phi thuyền con thoi) gồm có 3 phần chính: Hai tên lửa đẩy nhiên liệu rắn, thùng chứa nhiên liệu (nằm bên ngoài) để cung cấp nhiên liệu cho 3 động cơ chính của tàu trong quá trình phóng, trạm quỹ đạo chứa phi hành đoàn và được thiết kế để có thể kết nối vào trạm không gian. Tổng cộng có 5 tàu con thoi được đóng: Atlantis, Challenger (rơi năm 1986 trong quá trình phóng), Columbia (rơi năm 2003 trong quá trình đáp), Discovery và Endeavour.

Ví dụ về tàu vũ trụ 
Tàu vũ trụ có người lái

 Chương trình Apollo
 Chương trình Gemini
 Trạm vũ trụ Quốc tế
 Trạm vũ trụ Hòa Bình
 Chương trình Mercury
 Chương trình Buran
 Chương trình Thần Châu
 Phi thuyền Soyuz
 SpaceShipOne
 Phi thuyền Voskhod
 Phi thuyền Vostok

Tàu vũ trụ nặng nhất
 Tàu con thoi của NASA STS/Trạm quỹ đạo - 109.000 kg

Phi thuyền không có người lái
 Cassini-Huygens
 Cluster
 Deep Space 1
 Deep Impact
 ESA SMART-1 Lunar Impact
 Galileo
 Genesis
 Lunar Prospector
 Mars Exploration Rover
 Mars Global Surveyor
 Mars Pathfinder
 NEAR Shoemaker
 New Horizons
 Chương trình Buran
 Pioneer 10
 Pioneer 11
 Phi thuyền Progress
 Solar and Heliospheric Observatory
 Phi thuyền Stardust
 Surveyor
 WMAP

Phi thuyền bay xa nhất

 Voyager 1 với 9,58 tỉ mile
 Pioneer 10 với 8,34 tỉ mile
 Voyager 2 với 7,44 tỉ mile

Phi thuyền nhanh nhất
 Helios probes I & II Trạm thăm dò Mặt Trời - 158,000 mph hay 43,9 dặm/giây

Phi thuyền đang được phát triển
 ATV
 Crew Exploration Vehicle
 Kliper - của Nga
 H-II Transfer Vehicle
 Trạm thăm dò Mặt Trăng của Ấn Độ Chandrayan-1
 CNES Mars Netlander
 James Webb Space Telescope - ngưng trệ
 Kepler Mission Đi tìm hành tinh
 ESA Darwin
 NASA Dawn Mission
 Herschel Space Observatory
 Phòng thí nghiệm khoa học Sao Hỏa Rover
 Phi thuyền Phoenix Mars Scout
 Shenzhou Cargo

Phi thuyền dân sự
 Genesis-1 (không người lái)

Phi thuyền dân sự đang phát triển
 Bristol Ascender máy bay vũ trụ 
 Rocketplane XP
 ESA Skylon SSTO
 Space Adventures Explorer rocketplane
 Space Dev Dream Chaser
 Space Ship Two
 Spacex Starship
 SpaceX Dragon
 Virgin Galactic

Các dự án phi thuyền bị hủy bỏ
 Apollo 18 - Apollo 21
 Chương trình tàu con thoi 921-3 của Trung Quốc
 ESA Tàu con thoi Hermes
 Tàu con thoi Buran
 Soyuz Kontakt 1
 Trạm thăm dò Terrestrial Planet Finder
 Cơ quan vũ trụ châu Âu Kính viễn vọng Eddington
 Mars Telecom Orbiter

Các chương trình phi thuyền của SSTO bị hủy
 RR/British Aerospace HOTOL
 ESA Phi thuyền Hopper Orbiter
 McDonnell Douglas Clipper DC-X
 Roton Rotored-Hybrid
 Lockheed-Martin VentureStar

Phóng tàu vũ trụ 
Có hai phương pháp chính:
 Mượn phản lực của các tên lửa nằm ngoài tàu. Các tên lửa đẩy này sẽ rời tàu khi hết nhiên liệu.
 Dùng buồng phản lực riêng kết hợp với sức đẩy của tên lửa.

Vai trò của thám hiểm không gian 
Mục đích ban đầu của công cuộc thám hiểm không gian là cuộc chạy đua tranh giành ảnh hưởng trong không gian (và do đó ảnh hưởng lên toàn thế giới còn lại) giữa Liên Xô và Hoa Kỳ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh (1950-1990).

Kể từ sau Chiến tranh Lạnh, các tiến bộ kỹ thuật phát triển trong các chương trình thám hiểm không gian đã được ứng dụng rộng rãi vào viễn thông dân dụng. Kính viễn vọng Hubble đẩy mạnh sự hiểu biết về các thiên hà xa xôi và các supernova; các thí nghiệm trong môi trường không trọng lực trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) giúp tạo ra các loại hợp kim mới, v.v.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Tàu con thoi tại NASA (tiếng Anh)
 

Phương tiện giao thông
Thuật ngữ thiên văn học
Tàu không gian