Hiến tặng cơ thể

Hiến tặng cơ thể (), hay di tặng cơ thể (), là việc hiến tặng toàn bộ cơ thể sau khi qua đời nhằm phục vụ cho nghiên cứu khoa học và giáo dục.

Thông thường, người hiến tặng không phải trả bất kỳ chi phí nào khi hiến cơ thể cho khoa học; các chương trình tiếp nhận thường hỗ trợ một khoản trợ cấp và/hoặc chi trả chi phí hỏa táng hoặc mai táng sau khi cơ thể đã hoàn thành mục đích sử dụng và được trao trả lại cho gia đình để an táng.

Trong nhiều năm, chỉ các trường đại học y khoa tiếp nhận hiến tặng cơ thể; tuy nhiên, từ đầu thập niên năm 2000, các chương trình tư nhân (cả vì lợi nhuận và phi lợi nhuận) cũng bắt đầu tham gia tiếp nhận. Tùy theo nhu cầu của từng chương trình, các tiêu chí tiếp nhận người hiến có thể khác nhau.

Bất kỳ ai mong muốn hiến tặng cơ thể đều có thể đăng ký thông qua các chương trình hiến tặng tự nguyện. Người hiến có thể phải thực hiện các thủ tục đăng ký trước với trường đại học, viện nghiên cứu hoặc tổ chức tiếp nhận trước khi qua đời. Họ sẽ được cung cấp mẫu đơn đồng ý và thông tin chi tiết về quy trình xử lý sau khi qua đời.

Hoạt động này vẫn còn tương đối hiếm. Để khuyến khích số lượng người hiến, nhiều quốc gia đã xây dựng các chương trình và quy định liên quan đến việc hiến tặng cơ thể hoặc các bộ phận cơ thể. Ví dụ, tại một số tiểu bang ở Hoa Kỳ, cá nhân phải tự đưa ra quyết định hiến tặng trước khi qua đời; quyết định này không thể bị xoay chuyển bởi người được ủy quyền pháp lý. Nếu một người không muốn hoặc không thể hiến toàn bộ cơ thể, họ vẫn có thể đóng góp cho khoa học thông qua các hình thức khác như hiến tạng hoặc hiến mô.

Động cơ của người hiến 
Quyết định trở thành người hiến tặng cơ thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: nhận thức xã hội, thái độ và quan niệm văn hóa về việc hiến tặng cơ thể, quan niệm về cái chết, tôn giáo, cũng như cách nhìn nhận về mối quan hệ giữa cơ thể và tâm trí. Các nghiên cứu cho thấy phần lớn người hiến được thúc đẩy bởi lòng vị tha và mong muốn đóng góp cho sự phát triển của tri thức y học, cũng như tiếp tục mang lại giá trị sau khi qua đời.  

Những lý do khác có thể bao gồm mong muốn giúp đỡ các thế hệ tương lai, thể hiện lòng biết ơn đối với cuộc sống, sức khỏe hoặc ngành y học, cũng như tránh các nghi lễ tang lễ truyền thống hoặc tránh sự lãng phí.

Việc đưa ra các khoản khuyến khích tài chính nhằm tăng số lượng người hiến, hoặc như một hình thức ghi nhận, thường bị cho là làm giảm ý nghĩa nhân đạo của hành động hiến tặng và có thể trở thành yếu tố cản trở. Tuy nhiên, một nghiên cứu tại Hoa Kỳ cho thấy có mối tương quan tích cực giữa số lượng người hiến và việc tiết kiệm chi phí tang lễ như một dạng bù đắp, cho thấy trên thực tế yếu tố này vẫn có thể trở thành động lực đáng kể.

Sử dụng cơ thể 
Cơ thể được hiến tặng cho các tổ chức sẽ được sử dụng trong nghiên cứu khoa học và đào tạo y khoa. Chúng không chỉ được dùng để giảng dạy giải phẫu cho sinh viên y khoa, mà còn góp phần phát triển và hoàn thiện các công nghệ y học mới. Nhiều chương trình tiếp nhận hiến tặng có liên kết nghiên cứu cụ thể, chẳng hạn như nghiên cứu ung thư, bệnh Alzheimer hoặc cải tiến các kỹ thuật phẫu thuật.

Một số chương trình tiếp nhận toàn bộ cơ thể nhưng phân bổ các bộ phận khác nhau tùy theo nhu cầu, nhằm tối đa hóa giá trị của mỗi lần hiến tặng. Những chương trình này hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo kỹ thuật và phát triển hoặc thử nghiệm các thiết bị y tế.

Sau khi được tiếp nhận, cơ thể thường được sử dụng trong khoảng thời gian từ 6 tháng đến 3 năm, rồi được trao trả lại cho gia đình. Khoảng thời gian này bao gồm các bước như bảo quản (ướp xác), nghiên cứu và phụ thuộc vào số lượng cơ thể mà chương trình đang xử lý tại thời điểm đó.

Hiến tặng cơ thể theo quốc gia

Đức 
Việc xử lý và hiến tặng cơ thể tại Đức được điều chỉnh bởi Bestattungsgesetze (luật Tang lễ) của các bang. Ở Đức, quyền tự chủ cá nhân vẫn có hiệu lực sau khi qua đời; vì vậy, những chỉ dẫn mà một người để lại khi còn sống về việc xử lý cơ thể của mình phải được tôn trọng.

Việc hiến tặng cơ thể chỉ có thể diễn ra nếu người đã khuất đã ký một bản tuyên bố ý nguyện cuối cùng khi còn sống, thể hiện rõ mong muốn hiến cơ thể cho một viện giải phẫu. Người thân không có quyền cho phép hoặc từ chối việc hiến tặng trái với tuyên bố này; tuy nhiên, phía cơ quan tiếp nhận vẫn có thể từ chối nhận cơ thể.

Việc từ chối có thể xảy ra nếu cơ thể mắc bệnh truyền nhiễm, đã bị lấy đi các cơ quan hoặc bộ phận cho mục đích hiến tặng hay phẫu thuật, bị tổn thương nghiêm trọng, không phù hợp cho giảng dạy, ở quá xa nơi tiếp nhận, hoặc do hạn chế về khả năng lưu trữ. Phần lớn các cơ quan yêu cầu nộp trước một khoản phí để chi trả chi phí tang lễ.

Ấn Độ 
Năm 1948, Đạo luật Giải phẫu (Anatomy Act) được ban hành tại tất cả các bang của Ấn Độ. Luật này cho phép cá nhân hiến tặng cơ thể, đồng thời cho phép các cơ sở y khoa tiếp nhận cơ thể cho mục đích nghiên cứu và giảng dạy nếu không có người nhận trong vòng 48 giờ sau khi qua đời.

Tương tự như Hoa Kỳ, Ấn Độ cũng có những tiêu chí cụ thể đối với việc tiếp nhận cơ thể hiến tặng. Những trường hợp không phù hợp bao gồm cơ thể mắc HIV/AIDS, viêm gan (A, B và C), đã hiến tạng, có chỉ số khối cơ thể (BMI) quá cao hoặc mắc các bệnh về da.

Một số nhà lãnh đạo đã hiến tặng cơ thể cho nghiên cứu y học, chẳng hạn như nhà lãnh đạo cộng sản  và nhà lãnh đạo Jana Sangh . Ngày nay, nhiều người dân Ấn Độ đăng ký hiến tặng cơ thể sau khi qua đời bằng cách ký vào bản cam kết với sự chứng kiến của 2 người.

Hoa Kỳ 
Nếu người hiến không thể hiện sự đồng ý trước khi qua đời, thì chỉ người thân hợp pháp gần nhất mới có quyền đưa ra quyết định về việc có hiến tặng cơ thể của người đã khuất hay không. Việc hiến tặng cơ thể không được quản lý thông qua hệ thống cấp phép và kiểm tra ở cấp liên bang và tại phần lớn các tiểu bang.

Các  (hoặc ngân hàng mô không phục vụ cấy ghép) tham gia thu nhận cơ thể, thường đổi lại là dịch vụ hỏa táng miễn phí, sau đó xử lý và bán lại. Thị trường mua bán cơ thể người ở Hoa Kỳ hiện nay phần lớn vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Quyền pháp lý của cá nhân trong việc lựa chọn hiến tặng cơ thể được quy định trong , đã được phần lớn các tiểu bang thông qua. Các quy định về vận chuyển và xử lý cơ thể vẫn được áp dụng độc lập với các đề xuất luật gần đây.

 (AATB) cung cấp chứng nhận cho các chương trình nghiên cứu và giáo dục sử dụng mô không cấy ghép, nhằm đảm bảo các tiêu chuẩn về y khoa, kỹ thuật và quản lý đạt hoặc vượt yêu cầu của tổ chức. Tuy nhiên, lĩnh vực hiến tặng toàn bộ cơ thể và ngân hàng mô không cấy ghép vẫn còn ít được quản lý, và việc được chứng nhận không phải là yêu cầu pháp lý.

Hiệp hội Giáo dục và Nghiên cứu Y khoa Hoa Kỳ (AMERA) là một tổ chức kiểm định quốc gia được công nhận bởi cộng đồng chuyên môn, chuyên cấp chứng nhận cho các tổ chức sử dụng mô người ngoài mục đích cấy ghép, bao gồm các chương trình hiến tặng cơ thể, các chương trình giải phẫu tại đại học, các ngân hàng sinh học và các đơn vị sử dụng mô người.

Nhiều chương trình y khoa tại Hoa Kỳ hiện tổ chức các buổi lễ tưởng niệm do sinh viên chủ trì dành cho những người hiến tặng, nhằm thể hiện sự tôn trọng đối với họ và gia đình, đồng thời tạo cái nhìn tích cực hơn về việc hiến tặng cơ thể.

Có nhiều chương trình hiến tặng tư nhân tại Hoa Kỳ, mỗi chương trình thường tiếp nhận cơ thể trong một khu vực địa lý nhất định và có tiêu chí riêng. Thông thường, các chương trình sẽ không tiếp nhận cơ thể mắc viêm gan (A, B, C), HIV/AIDS, có tiền sử sử dụng ma túy bất hợp pháp hoặc có chỉ số BMI ở mức quá cao. Quá trình ướp xác có thể làm tăng trọng lượng cơ thể, do đó nếu BMI quá cao, các chương trình có thể không thể xử lý được. Nếu người hiến mắc một bệnh cụ thể không lây nhiễm và mong muốn đóng góp cho nghiên cứu, họ có thể liên hệ trực tiếp với chương trình nghiên cứu tương ứng.

Vương quốc Liên hiệp Anh 
Việc hiến tặng cơ thể tại Vương quốc Liên hiệp Anh được quản lý bởi  (HTA), theo . HTA cấp phép và kiểm tra các cơ sở, như trường đại học y khoa, nơi sử dụng cơ thể hiến tặng để giảng dạy giải phẫu.

Theo quy định của Đạo luật Mô người, sự đồng ý bằng văn bản phải được đưa ra trước khi qua đời; không ai khác có thể đưa ra sự đồng ý sau khi người đó đã mất. Độ tuổi tối thiểu để đồng ý hiến tặng cơ thể là 17.

HTA cung cấp thông tin cho người hiến về địa điểm có thể thực hiện hiến tặng và giải đáp nhiều câu hỏi phổ biến liên quan đến hiến mô. Tổ chức này cũng cung cấp thông tin của từng cơ sở tiếp nhận, ngoài tiêu chí riêng ở mỗi cơ sở. Ngoài ra, HTA còn cung cấp công cụ giúp tìm kiếm địa điểm hiến tặng phù hợp với khu vực của người đăng ký.

Mặc dù phần lớn các cơ sở chấp nhận đa số các trường hợp hiến tặng, những người đã trải qua khám nghiệm tử thi hoặc qua đời ở nước ngoài có thể bị từ chối.

Nhân vật nổi bật đã hiến tặng cơ thể cho khoa học 

  (1879–1935), thượng nghị sĩ Úc
  (1889–1983), nhạc trưởng Vương quốc Liên hiệp Anh  
  (1935–1984), nữ diễn viên truyền hình Mỹ  
  (1954–1993), bị xử tử vì tội giết người; thi thể được sử dụng cho Visible Human Project  
  (1910–2001), nghị sĩ Mỹ  
  (1909–2001), thợ đóng sách và chuyên gia bảo tồn – phục chế sách  
  (1929–2007), thượng nghị sĩ Mỹ    
  (1927–2015), nhà hoạt động vì quyền của người khuyết tật; thi thể được sử dụng cho Visible Human Project

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 
 

Hiến tặng y học
Khía cạnh y học của chết
Ghép mô tạng
Cơ thể người