Trị liệu bằng tay

Trị liệu bằng tay trần (Manual therapy) hay còn gọi là Liệu pháp thao tác thủ công (Manipulative therapy) là một phương pháp điều trị không xâm lấn được các chuyên gia vật lý trị liệu, chuyên gia trị liệu, và chuyên gia massage trị liệu sử dụng để điều trị đau cơ xương khớp và tàn tật. Phương pháp ngoài da này bao gồm chủ yếu việc xoa bóp, ấn bấm, ma sát, nắn chỉnh, xoay bẻ, nhào nhồi và các thao tác trên cơ bắp, di động khớp, nắn chỉnh khớp. Liệu pháp này cũng được các nhà trị liệu Rolfing, huấn luyện viên thể thao, bác sĩ chỉnh xương (osteopaths) và các bác sĩ y khoa sử dụng. Đây là một thuật ngữ bao quát cho các phương pháp điều trị sử dụng bàn tay của người thực hiện để tác động trực tiếp lên cơ thể bệnh nhân tập trung vào việc áp dụng các lực tay tác động chính xác để cải thiện khả năng vận động của khớp, mô liên kết và cơ bắp (hệ thống xương khớp và gân cốt).

Đại cương

Irvin Korr, J. S. Denslow và các đồng nghiệp đã thực hiện các nghiên cứu gốc về trị liệu bằng tay. Korr mô tả nó là "Sự áp dụng một lực tay được xác định chính xác và hướng cụ thể vào cơ thể, nhằm cải thiện khả năng vận động ở các khu vực bị hạn chế; trong các khớp, trong các mô liên kết hoặc trong cơ xương." Theo tài liệu Mô tả Thực hành Chuyên sâu về Vật lý Trị liệu Chỉnh hình bằng tay, trị liệu bằng tay được định nghĩa là một phương pháp lâm sàng sử dụng các kỹ thuật thực hành bằng tay cụ thể, bao gồm nhưng không giới hạn ở thao tác/di động khớp, được chuyên gia vật lý trị liệu sử dụng để chẩn đoán và điều trị các mô mềm và cấu trúc khớp nhằm mục đích điều chỉnh cơn đau; tăng phạm vi chuyển động (ROM); giảm hoặc loại bỏ viêm mô mềm; gây thư giãn; cải thiện việc sửa chữa, tính co giãn và/hoặc tính ổn định của mô co bóp và không co bóp; tạo điều kiện cho vận động; và cải thiện chức năng. Một nghiên cứu đồng thuận của các bác sĩ nắn khớp xương (chiropractors) tại Hoa Kỳ đã định nghĩa trị liệu bằng tay (thường được biết đến là "chỉnh nắn khớp xương" trong nghề) là "Các quy trình mà bàn tay tiếp xúc trực tiếp với cơ thể để điều trị các khớp và/hoặc mô mềm".

Phương pháp 
Tại Pakistan, Tây Âu, Bắc Mỹ và Australasia, trị liệu bằng tay trần thường được thực hành từ các thành viên của các ngành chăm sóc sức khỏe cụ thể (ví dụ như đội ngũ bác sĩ nắn khớp xương, chuyên gia trị liệu nghề nghiệp, bác sĩ chỉnh xương, bác sĩ y khoa chỉnh xương, chuyên gia vật lý trị liệu, chuyên gia massage trị liệu và bác sĩ phục hồi chức năng). Một khảo sát được công bố vào tháng 5 năm 2004 bởi Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp tập trung vào đối tượng sử dụng y học bổ sung và thay thế (CAM), những gì đã được sử dụng và lý do tại sao nó được sử dụng ở Hoa Kỳ bởi người lớn trong năm 2002. Massage là liệu pháp CAM được sử dụng phổ biến thứ năm tại Hoa Kỳ vào năm 2007.

Kỹ thuật 

 Liệu pháp cân cơ (Myofascial) nhắm vào hệ thống cơ và màng cơ, thúc đẩy tính linh hoạt và khả năng vận động của các mô liên kết của cơ thể. Nó được cho là giúp di động các điểm dính và giảm mức độ nghiêm trọng/độ nhạy cảm của sẹo. Một phân tích phê bình cho thấy mối liên quan của màng cơ (fascia) đối với trị liệu là đáng nghi ngờ.
 Xoa bóp có thể được sử dụng như một phần của quá trình điều trị. Những người ủng hộ tuyên bố điều này có thể làm giảm viêm. Người viết về khoa học Paul Ingraham lưu ý rằng không có bằng chứng nào hỗ trợ tuyên bố này.
 Massage ma sát được cho là giúp tăng cường di động các điểm dính giữa các lớp màng cơ, cơ bắp, các khoang và các mô mềm khác. Chúng được cho là tạo ra phản ứng viêm và kích thích sự tập trung vào các khu vực bị thương. Một đánh giá hệ thống năm 2002 cho thấy không có lợi ích bổ sung nào từ việc đưa massage ma sát mô sâu vào phác đồ điều trị, mặc dù các kết luận bị hạn chế bởi kích thước mẫu nhỏ trong các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có sẵn.
 Kỹ thuật mô mềm là áp lực trực tiếp, chắc chắn để thư giãn các cơ tăng trương lực và kéo căng các cấu trúc màng cơ bị bó chặt. Một đánh giá năm 2015 đã kết luận rằng kỹ thuật này không hiệu quả đối với đau lưng dưới, và chất lượng nghiên cứu thử nghiệm tính hiệu quả của nó là kém.
 Các kỹ thuật điểm kích hoạt (trigger point) tuyên bố giải quyết các điểm kích hoạt cơ màng cơ, mặc dù lời giải thích về cách thức hoạt động của điều này vẫn còn gây tranh cãi.

Kéo giãn

 Ngoại trừ trước khi chạy, việc kéo giãn dường như không làm giảm nguy cơ chấn thương trong khi tập luyện.
 Một số bằng chứng cho thấy kéo giãn trước khi tập thể dục có thể tăng phạm vi chuyển động.
 Mayo Clinic khuyên không nên thực hiện động tác nhún nhảy, và nên giữ trong ba mươi giây. Họ gợi ý nên làm nóng cơ thể trước khi kéo giãn hoặc kéo giãn sau khi tập luyện.

Băng dán 
Những người thực hành trị liệu bằng tay thường sử dụng băng dán trị liệu để giảm áp lực lên mô mềm bị thương, thay đổi mô hình kích hoạt cơ hoặc ngăn ngừa tái chấn thương. Một số kỹ thuật được thiết kế để tăng cường trao đổi dịch bạch huyết. Sau một chấn thương mô mềm đối với cơ hoặc gân do hoạt động thể thao, gắng sức quá mức hoặc Chấn thương do căng thẳng lặp đi lặp lại, tình trạng sưng tấy có thể cản trở lưu lượng máu đến khu vực đó và làm chậm quá trình chữa lành. Các phương pháp băng dán đàn hồi có thể giảm áp lực từ mô sưng và tăng cường tuần hoàn đến vùng bị thương. Theo cộng đồng y khoa và cộng đồng nghi vấn, kỹ thuật này không mang lại lợi ích nào được biết đến và nó là một ngụy khoa học.

Phong cách
Có nhiều phong cách trị liệu bằng tay khác nhau. Nó là một đặc điểm cơ bản của y học Ayurveda, Đông y (Y học cổ truyền Trung Hoa) và một số hình thức Y học thay thế cũng như được sử dụng bởi các học viên y khoa chính thống. Các hoạt động tác động tay lên cơ thể là một đặc điểm của các tương tác trị liệu trong các nền văn hóa truyền thống trên khắp thế giới.

 Bấm huyệt
 Trật đả (bẻ khớp)
 Anma
 Bobath
 Tác động cơ thể
 Nắn xương
 Kỹ thuật Bowen
 Nắn khớp xương
 Liệu pháp sọ-cùng
 Phương pháp Dorn
 Thao tác khớp
 Di động khớp
 Sekkotsu (Tiếp cốt)
 Thao tác cột sống
 Di động cột sống
 Massage trị liệu
 Dẫn lưu hạch bạch huyết bằng tay
 Châm cứu y khoa
 Kỹ thuật năng lượng cơ
 Giải phóng cơ màng cơ (MFR)
 Liệu pháp cơ (Myotherapy)
 Naprapathy
 Y học thao tác chỉnh xương
 Chỉnh xương
 Vật lý trị liệu
 Tích hợp tư thế
 Rolfing
 Shiatsu
 Y học Siddha
 Tích hợp cấu trúc
 Kéo giãn
 Tuệ na
 Cân bằng Zero

Hiệu quả

Vào năm 2018, Tạp chí Vật lý Trị liệu Chỉnh hình & Thể thao đã tuyên bố rằng do một loạt các vấn đề với các bộ phận khác nhau của cơ thể và các kỹ thuật khác nhau được sử dụng, cũng như sự thiếu hụt trong mô hình hành vi, có thể khó để xác định mức độ hiệu quả của trị liệu bằng tay đối với một bệnh nhân. Nghiên cứu gần đây hơn được công bố vào năm 2024 giải thích rằng về mặt lịch sử, trị liệu bằng tay truyền thống không có cơ sở để coi đó là một phương thức hiệu quả trong điều trị các bệnh cơ xương khớp và đau đớn. Phương thức sai lầm này tập trung vào việc sờ nắn của lâm sàng, lý luận giải phẫu bệnh lý và tính đặc thù của kỹ thuật. Trị liệu bằng tay được biết đến trước đây đang chuyển sang một hình thức vật lý trị liệu hiện đại hiệu quả cao, vốn không phụ thuộc vào việc sờ nắn hoàn hảo, mà thay vào đó là sử dụng mô hình chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm. 

Dựa trên các thử nghiệm lâm sàng và dữ liệu hiện tại, trị liệu bằng tay hiện đại được coi là hiệu quả khi sử dụng kết hợp với các phương thức khác cho bệnh nhân mắc các bệnh cơ xương khớp. Thực hành trị liệu bằng tay hiện đại tập trung vào các giá trị như an toàn, thoải mái, hiệu quả, giao tiếp và lấy bệnh nhân làm trung tâm. Thông qua cách tiếp cận mới này, các lâm sàng đang khuyến khích bệnh nhân của họ tự đánh giá kết quả và tiến triển của mình và đánh giá lại cơn đau, từ đó điều chỉnh việc thực hành trị liệu bằng tay phù hợp với cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe toàn diện. Kết quả đối với chứng đau nửa đầu, đau đầu và hen suyễn còn lẫn lộn do thiếu các thử nghiệm lâm sàng, mặc dù ít nhất một bài viết tuyên bố rằng trị liệu bằng tay có hiệu quả đối với hen suyễn. Trị liệu bằng tay đã được chứng minh là hiệu quả trong điều trị đau lưng, với liệu pháp điểm kích hoạt được sử dụng cho đau cơ màng cơ, và thao tác bằng tay cho đau lưng dưới. Áp lực trị liệu giúp giảm đau và tăng phạm vi chuyển động. Mặc dù bệnh nhân có thể phàn nàn về tình trạng đau nhức cơ sau khi điều trị, hiệu ứng này là bình thường và không được coi là bất lợi.

Xem thêm 
 Tâm lý trị liệu tác động cơ thể
 Phương pháp McKenzie
 Chỉnh xương
 Vật lý trị liệu
 Khí công
 Y học Siddha
 Thao tác màng cơ
 Âm thoa

Chú thích

Tham khảo
 The Journal of Manual and Manipulative Therapy
 Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics - PubMed access found here

Liên kết ngoài
 American Academy of Orthopaedic Manual Physical Therapists
 American Organization for Bodywork Therapies of Asia
 Manual Therapy Foundation of India
 International Federation of Orthopaedic Manipulative Therapists
Liệu pháp
Đông y
Y học thay thế