Chính sách kinh tế của chính quyền Nicolás Maduro

Chính sách kinh tế của chính quyền Nicolás Maduro là các chính sách kinh tế của chính quyền nhiệm kỳ của Tổng thống Nicolás Maduro được thực thi từ 2013 tại Venezuela đã dẫn đến khủng hoảng nghiêm trọng bao gồm siêu lạm phát ở Venezuela, GDP sụt giảm, thiếu hụt lương thực, thuốc men và hàng triệu người di cư. Các quyết sách của chính quyền Maduro bao gồm chi tiêu công cao, in tiền hàng loạt để bù đắp thâm hụt ngân sách khi ngành dầu mỏ (PDVSA) sụp đổ, cùng các biện pháp kiểm soát giá cả và tỷ giá. Công bằng mà nói, ngay từ khi đắc cử năm 2013 cho đến khi bị Mỹ bắt cóc vào đầu năm 2026, ông Nicolás Maduro chỉ tiếp bước phần lớn các chính sách kinh tế của người tiền nhiệm Hugo Chávez. Khi nhậm chức tổng thống, đất nước Venezuela dưới thời Maduro đã phải đối mặt với tỷ lệ lạm phát cao và tình trạng thiếu hụt hàng hóa trên diện rộng vốn là dư âm từ các chính sách trước đó của Tổng thống Chávez. Những khó khăn kinh tế này tiếp tục là một yếu tố góp phần vào các cuộc biểu tình tại Venezuela triền miên trong suốt nhiệm kỳ của Maduro. Tổng thống Maduro đã đổ lỗi cho chủ nghĩa tư bản vì sự đầu cơ đang thúc đẩy tỷ lệ lạm phát cao và tạo ra sự thiếu hụt lan rộng các thực phẩm thiết yếu, và thường nói rằng ông đang chiến đấu trong một "cuộc chiến kinh tế", gọi các biện pháp kinh tế mới được ban hành là "các cuộc tấn công kinh tế" chống lại các đối thủ chính trị mà ông và những người trung thành khẳng định là đứng sau một âm mưu kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, Tổng thống Maduro cũng đã bị chỉ trích vì chỉ tập trung vào dư luận thay vì giải quyết các vấn đề thực tại mà các nhà kinh tế đã cảnh báo cho chính phủ Venezuela cũng như việc đề ra bất kỳ ý tưởng khả dĩ nào để cải thiện tình hình kinh tế ở Venezuela như thảm trạng hiện tại.

Bối cảnh

Năm 2014, nền kinh tế Venezuela rơi vào suy thoái với mức tăng trưởng âm 4,8%, rồi 4,9% và 2,3% trong ba quý đầu năm. Vào tháng 12 năm 2014, có nhận định cho rằng Venezuela có 93% khả năng bị vỡ nợ. Năm 2015, Venezuela một lần nữa đứng đầu Chỉ số Khốn khổ Toàn cầu và nền kinh tế được dự báo sẽ giảm 7% theo nhận định của Ngân hàng Thế giới. Tỷ lệ lạm phát cũng đạt mức cao nhất trong lịch sử Venezuela. Năm 2019, Chính quyền Maduro bắt đầu cho phép giao dịch bằng đô la Mỹ, một loại tiền tệ ổn định hơn nhiều và cũng được sử dụng cho các giao dịch chuyển tiền quốc tế. Người dân Venezuela nhận được khoảng 3,5 đến 4 tỷ đô la mỗi năm tiền kiều hối từ các thành viên gia đình; sự thay đổi này cho phép người dân Venezuela chi tiêu số tiền đó và bắt đầu một sự phục hồi kinh tế. Các chính sách do cựu Tổng thống Hugo Chávez tạo nên đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt mà đất nước này phải trải qua khi Tổng thống Maduro nhậm chức. Những chính sách này được Tổng thống Maduro tiếp tục dẫn đến tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng hơn do chính sách giữ lại đô la Mỹ từ các nhà nhập khẩu với kiểm soát giá cả của chính phủ Venezuela. Nhà kinh tế Asdrubal Oliveros của công ty tư vấn Venezuela Ecoanalítica và nhà kinh tế Francisco Rodriguez của Bank of America Corporation, cùng các nhà kinh tế khác, tin rằng tình trạng thiếu hụt trầm kha ở Venezuela là do nhiều yếu tố, như phụ thuộc quá mức vào nhập khẩu, thiếu sản xuất, kiểm soát giá cả và các chính sách khác của chính phủ. Thay vào đó, Tổng thống Maduro đổ lỗi cho CIA về tình trạng thiếu hụt của Venezuela. Các nhà sản xuất Venezuela cũng tuyên bố rằng việc thiếu đô la Mỹ và kiểm soát giá nghiêm ngặt gây khó khăn cho việc nhập khẩu các hàng hóa đơn giản mà Venezuela phụ thuộc vào.

Mặt hàng chính
Các mặt hàng chiến lược chịu ảnh hưởng từ những chính sách kinh tế của chính quyền bao gồm xăng dầu (giá xăng dầu và nguồn cung xăng dầu), các nhu yếu phẩm gồm thực phẩm, thuốc men, vật tư y tế.

Xăng dầu
Năm 2014, sản lượng dầu của Venezuela ước tính đạt gần 2,7 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn 13% so với khi Hugo Chávez nhậm chức năm 1999. Đã xảy ra tình trạng thiếu hụt và phân phối xăng dầu ở một số khu vực của Venezuela, mà theo chính phủ Venezuela, là để chống lại nạn buôn lậu nhiên liệu giá rẻ sang Colombia. PDVSA tuyên bố rằng nguồn cung xăng dầu hoạt động bình thường và những hàng dài người xếp hàng tại các trạm xăng là do "tin đồn gây bất ổn của các phe phái chống đối chính phủ Bolivia". Vào tháng 8 năm 2014, sau nhiều lần nỗ lực tăng giá xăng, Bộ trưởng Dầu mỏ và chủ tịch PDVSA Rafael Ramírez thông báo rằng Venezuela sẽ tăng giá xăng trong nước, mặc dù vẫn không thể so sánh với mức trung bình quốc tế. Các số liệu của chính phủ ước tính rằng PDVSA chịu lỗ hàng năm 12,5 tỷ đô la với giá xăng được trợ cấp, trong đó PDVSA phải trả chi phí sản xuất xăng cao gấp 28 lần và diesel cao gấp 50 lần so với giá người tiêu dùng trả tại các trạm xăng. Tuy nhiên, Rafael Ramírez đã bị cách chức người đứng đầu PDVSA và bộ dầu mỏ vào tháng sau đó.

Vào tháng 10 năm 2014, giá dầu của Venezuela giảm xuống mức thấp nhất trong 4 năm và Tổng thống Maduro đã kêu gọi một cuộc họp khẩn cấp với OPEC. Với giá dầu của Venezuela giảm xuống còn 77,65 đô la một thùng, giảm 15 đô la so với tháng trước, Tổng thống Maduro sau đó tuyên bố rằng trong ngân sách năm 2015 của Venezuela, giá dầu sẽ được đặt ở mức khoảng 60 đô la một thùng trái ngược với mức trung bình trước đó là gần 100 đô la một thùng. Tuy nhiên, đến tháng 1 năm 2016, dầu của Venezuela được bán gần mức 24 đô la một thùng, mang lại lợi nhuận gần bằng chi phí sản xuất một thùng đơn lẻ, vốn thấp hơn một chút so với 20 đô la mỗi thùng. Ngay sau khi được trao quyền hạn kinh tế đặc biệt vào tháng 2 năm 2016, Tổng thống Maduro đã tăng giá xăng lên 6.200%, mặc dù mức tăng này chỉ tương đương với giá xăng mới có giá vài xu Mỹ với Venezuela vẫn hưởng giá xăng rẻ nhất thế giới. Đây là lần tăng giá xăng đầu tiên kể từ sự kiện Caracazo năm 1989 khi các cuộc biểu tình nổ ra vì giá cả tăng cao, sự kiện này đã dẫn đến sự trỗi dậy của người tiền nhiệm Hugo Chávez.

Nhu yếu phẩm

Theo Ngân hàng Trung ương Venezuela, giá thực phẩm tăng 76,2% từ tháng 5 năm 2013 đến tháng 5 năm 2014 với Solomon Centeno, một nhà kinh tế và giáo sư đại học ước tính cho thống kê của Ngân hàng Trung ương rằng lạm phát hàng năm đối với thực phẩm sẽ trên 100%. Ngân hàng Trung ương cũng ghi nhận mức thiếu hụt hàng hóa là 26,9% vào tháng 3 năm 2014. Giữa năm 2014, Venezuela đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Caracas chịu cảnh thiếu nước và phân phối nước tồi tệ nhất do những gì các nhà phê bình nói là quy hoạch tồi của chính phủ Venezuela. Trong một số trường hợp, xe tải chở nước đang được giao cho cư dân ở đô thị Petare đã bị cướp dưới họng súng. Tổng thống Nicolas Maduro tuyên bố rằng tình trạng thiếu nước mà đất nước đang phải đối mặt là do sự nóng lên toàn cầu và tác động của El Niño. Trong một bài báo tháng 10 năm 2014 của Reuters, hình ảnh các hàng hóa bị ảnh hưởng bởi tăng giá và quy đổi sang giá USD bao gồm: một kg cà rốt ở mức 19,05 đô la, một hộp 36 bút chì màu ở mức 115 đô la, một chiếc quần jean xanh ở mức 793 đô la, một đôi giày chạy bộ ở mức 1.198 đô la, cùng các hàng hóa khác.
Năm 2013, Chủ tịch Viện Thống kê Quốc gia (INE) của chính phủ Venezuela Elias Eljuri cho rằng mọi sự thiếu hụt trong nước là do việc ăn uống của người Venezuela, nói rằng "95% người dân ăn ba bữa ăn trở lên một ngày" trong khi tham chiếu một cuộc khảo sát quốc gia. Tuy nhiên, dữ liệu do INE cung cấp cho thấy vào năm 2013, mức tiêu thụ thực phẩm của người Venezuela thực sự đã giảm.

Theo một cuộc khảo sát có tiêu đề Encuesta Condiciones de Vida Venezuela 2014 được thực hiện bởi Đại học Trung tâm Venezuela, Đại học Simón Bolívar và Đại học Công giáo Andrés Bello, 11,3% người Venezuela ăn hai bữa trở xuống mỗi ngày và 80,1% người Venezuela không đủ khả năng mua thực phẩm. Trong số những người dùng ít hơn ba bữa mỗi ngày, có 39,1% thuộc nhóm nghèo nhất trong xã hội. Theo những người làm việc cho cuộc khảo sát, họ tuyên bố rằng hầu hết người Venezuela nói rằng họ gặp khó khăn trong việc kiếm thức ăn, với 11% nói rằng họ "cảm thấy buồn, lo lắng hoặc chán nản mọi lúc" về thực phẩm trong khi 31% nói rằng "trải qua nỗi buồn". Vào tháng 6 năm 2015, một cuộc thăm dò của Venebarometro cho thấy 81,9% người Venezuela không đủ khả năng mua thực phẩm trong tháng trước cuộc khảo sát. Trong dữ liệu do Trung tâm Phân tích Xã hội của Liên đoàn Giáo viên Venezuela (Cendas-FVM) cung cấp vào tháng 12 năm 2017, giá Giỏ Thực phẩm Gia đình trung bình ở Venezuela, hay mức giá trung bình để cung cấp đủ thực phẩm cho nhu cầu của một người là 16.501.362,78 bolívar. Với mức lương tối thiểu là 177.507,43 bolívar, vẫn không đủ để trả cho Giỏ Thực phẩm Gia đình, vốn đòi hỏi ít nhất 93 tháng trả lương tối thiểu. Ước tính về nghèo đói của Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về Mỹ Latinh và Caribe (ECLAC) và Luis Pedro España, một nhà xã hội học tại Đại học Công giáo Andrés Bello, cho thấy sự gia tăng nghèo đói ở Venezuela. ECLAC cho thấy tỷ lệ nghèo năm 2013 là 32% trong khi Pedro España tính toán tỷ lệ năm 2015 là 48% với tỷ lệ nghèo có thể là 70% vào cuối năm 2015. Theo tổ chức phi chính phủ Venezuela PROVEA, vào cuối năm 2015, sẽ có cùng số lượng người Venezuela sống trong nghèo đói như năm 2000, đảo ngược những tiến bộ chống đói nghèo của Hugo Chávez. Đến tháng 11 năm 2015, một nghiên cứu đa đại học cho thấy khoảng 73% hộ gia đình và 76% người Venezuela đang sống trong nghèo đói.

Giải pháp

Tình thế
Vào tháng 5 năm 2016, Quốc hội Venezuela đã thông qua một đạo luật buộc nhánh hành pháp và Nicolás Maduro chấp nhận viện trợ nước ngoài đối với y tế và vật tư y tế, bao gồm cả các loại thuốc đã trải qua tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Mục đích của đạo luật này là để bù đắp sự suy giảm trong các dịch vụ và thiếu hụt nguồn cung. Mọi công dân và cư dân ở Venezuela đều được hưởng quyền chăm sóc sức khỏe như một quyền con người và hiến định và được pháp luật bảo đảm.
Vào tháng 2 năm 2014, các bác sĩ tại Bệnh viện Y khoa Đại học Caracas đã ngừng thực hiện các ca phẫu thuật do thiếu vật tư. Chính sách tiền tệ của chính phủ đã gây khó khăn cho việc nhập khẩu thuốc và các vật tư y tế khác vào Venezuela. Giám đốc điều hành của Hiệp hội Bệnh viện và Phòng khám Venezuela giải thích rằng trong vòng chưa đầy một tháng, tình trạng thiếu hụt 53 sản phẩm y tế đã tăng lên 109 sản phẩm và giải thích hệ thống CADIVI phải chịu trách nhiệm như thế nào vì 86% vật tư y tế được nhập khẩu. Venezuela cũng phải trải qua tình trạng thiếu điện và sự cố mất điện ở các thành phố lớn là chuyện diễn ra hàng ngày. Vào ngày 20 tháng 4 năm 2016, chính phủ đã buộc phải phân phối điện cho các hộ gia đình ở mười bang thuộc Venezuela, bao gồm thành phố thủ đô Caracas. Một số nỗ lực khác của chính phủ nhằm hạn chế việc sử dụng điện, bao gồm cả thay đổi múi giờ của Venezuela hay kêu gọi tất cả những người phụ nữ trên toàn đất nước Venezuela ngừng sử dụng máy sấy tóc, đã hoàn toàn thất bại.

Phân phối

Một trong những giải pháp mà tổng thống Maduro đề ra đó là Dakazo đề cập đến một loạt các hành động do chính phủ Venezuela thực hiện buộc các cửa hàng bán lẻ điện tử tiêu dùng, với Daka là cửa hàng nổi bật nhất, phải bán sản phẩm với giá thấp hơn nhiều vào ngày 8 tháng 11 năm 2013, vài tuần trước cuộc bầu cử địa phương và một tháng trước Giáng sinh. Chính phủ Venezuela tuyên bố rằng Daka đã tăng giá sản phẩm hơn 1000%, với việc tăng giá như vậy là phổ biến ở Venezuela do kiểm soát tiền tệ của chính phủ, thị trường chợ đen tiền tệ được các nhà nhập khẩu Venezuela áp dụng và tham nhũng giữa những người bán và quan chức chính phủ. Việc thông báo hạ giá đã châm ngòi cho việc cướp bóc các cửa hàng và nhà kho ở nhiều thành phố trên khắp Venezuela. Những thay đổi giá cưỡng bức tại Daka đã giúp đảng cầm quyền của Venezuela, PSUV, giành chiến thắng trong một số cuộc bầu cử địa phương, mặc dù việc bán hàng loạt hàng hóa đã gây ra tình trạng thiếu hụt thêm trong những tháng sau sáng kiến này. 

Ngày 3 tháng 4 năm 2016, Tổng thống Maduro thành lập các Ủy ban Địa phương về Cung ứng và Sản xuất (Comité Local de Abastecimiento y Producción/CLAP) là các ủy ban địa phương để cung cấp và phân phối thực phẩm đến từng nhà. Vào tháng 7 năm 2015, "chính phủ của Maduro đã ra lệnh cho các công ty thực phẩm lớn, bao gồm các đơn vị của PepsiCo và Nestlé Inc., sơ tán các nhà kho trong một khu vực mà nhà nước có kế hoạch trưng dụng đất để xây dựng nhà ở giá rẻ". Vào tháng 2 năm 2015, chính phủ trước đó đã quốc hữu hóa chuỗi 35 siêu thị Dia a Dia ở Venezuela vì, theo quan điểm của họ, chuỗi này đã tham gia vào việc tích trữ trong thời gian thiếu lương thực. Các mặt hàng trở nên khan hiếm vào cuối năm 2013 đến mức gần một phần tư sản phẩm không có trong kho. Tình trạng thiếu hụt triền miên bao gồm nhiều nhu yếu phẩm kể cả thực phẩm, chẳng hạn như giấy vệ sinh, sữa và bột mì, cũng như hàng y tế và phụ tùng ô tô. Thiếu lương thực đã dẫn đến cướp bóc và phá hoại công cộng trong nhiều dịp trong nhiệm kỳ của Maduro. Nỗi sợ hãi tăng cao do thiếu giấy vệ sinh dẫn đến việc chính phủ Venezuela chiếm đóng một nhà máy giấy vệ sinh MANPA để kiểm tra hoạt động vì bị cáo buộc "chuyển hướng phân phối" và "quản lý bất hợp pháp". El Tiempo đưa tin rằng một số hàng hóa trong các cửa hàng Venezuela có mức phí bảo hiểm của người mua (premium) từ 114% đến 425% do các cuộc đàm phán "dưới gầm bàn" giữa chính phủ Venezuela và các thương nhân. Một số người Venezuela đã chống chọi với tình trạng thiếu hụt bằng cách nhận thực phẩm và sản phẩm vệ sinh từ người thân ở Hoa Kỳ theo một số dịch vụ vận chuyển.

Kiểm soát
Trong mùa mua sắm Giáng sinh năm 2014, chính phủ Venezuela cũng đã phát động một sáng kiến gọi là "Kế hoạch Giáng sinh Vui vẻ" vốn là một kế hoạch bao gồm kiểm toán người bán và bắt buộc giảm giá mà chính phủ cho là không phù hợp. Nhiều nhà phân tích cảnh báo rằng điều này có thể gây ra sự lặp lại kết quả từ Dakazo, nơi các cửa hàng Daka ở Venezuela vẫn đang phục hồi sau tình trạng thiếu hụt do doanh số bán hàng gây ra. Ngay sau khi bắt đầu kế hoạch, khách hàng phàn nàn rằng đồ chơi trẻ em phổ biến đã được bán hết trong các cửa hàng. Với việc Tổng thống Maduro trải qua mức xếp hạng tín nhiệm thấp kỷ lục, Reuters lưu ý rằng Kế hoạch Giáng sinh Vui vẻ có vẻ tương tự như chiến lược của Dakazo, nơi Tổng thống Maduro đã tăng ngắn hạn xếp hạng tín nhiệm của mình trong mùa Giáng sinh năm 2013. Vài ngày sau, Reuters gọi kế hoạch này là "tái bản 'Dakazo'" sau khi hàng ngàn người Venezuela tập trung tương tự tại các cửa hàng Daka nhận được mức giảm giá lên tới 50%, chỉ vài tuần sau khi một số cửa hàng Daka báo cáo đợt bổ sung hàng đầu tiên kể từ Dakazo.
Theo Viện Thống kê Quốc gia (Instituto Nacional de Estadística), Tổng thống Maduro bước vào nhiệm kỳ tổng thống với tỷ lệ nghèo khoảng 30%. Công ty dầu khí nhà nước, PDVSA, đã giảm tài trợ cho các dự án xã hội 21% vào năm 2013 do khủng hoảng tài chính mà Venezuela đang phải đối mặt.

Tiền ảo
Ngoài việc Maduro kêu gọi hồi hương vàng đối với với một lượng lớn vàng với 31 tấn vàng (trị giá hơn 1,5 tỷ USD) đang bị phong tỏa tại Ngân hàng Anh (Bank of England) mà đến nay phía Anh vẫn không trả lại thì một trong những giải pháp đáng chú ý của Venezuela là ra tiền ảo petro chống lệnh trừng phạt của Mỹ, Nicolas Maduro cho biết sẽ ra mắt một đồng tiền ảo nhằm chống lại sự phong tỏa từ phía Mỹ, đồng tiền ảo mới của Venezuela được gọi là đồng "petro" và "Venezuela sẽ tạo ra một loại tiền ảo, tiền petro, để thúc đẩy các vấn đề về làm chủ tiền tệ, để thực hiện giao dịch tài chính và vượt qua sự phong tỏa tài chính". Đồng tiền mới sẽ được trữ lượng dầu, vàng và mỏ hỗ trợ, ông Maduro cho biết: "Nó sẽ cho phép chúng tôi tiến tới các hình thức tài trợ quốc tế mới đối với kinh tế và phát triển xã hội trong nước".. Ông Maduro cho biết đây là cách để đối phó với biện pháp chế tài của Mỹ và vực dậy nền kinh tế gặp khó khăn, ông tuyên bố “Venezuela sẽ tạo ra một loại tiền kỹ thuật số mới để thực hiện các giao dịch tài chính và vượt qua các cuộc phong tỏa tài chính. Đồng tiền kỹ thuật số này sẽ được hậu thuẫn bởi vàng, dầu, khí đốt và kim cương”. Venezuela lúc này nợ khoảng 140 tỷ USD với các chủ nợ nước ngoài, các nhà kinh tế học cho rằng có thể ông Maduro muốn dùng tiền ảo Petro để trả nợ.

Chính quyền của ông Maduro bắt đầu chuyển trọng tâm từ đồng USD sang tiền tệ số sau khi chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ giá trị của bitcoin, cũng như nhận thấy sự chú ý của giới đầu tư chính thống dành cho loại tiền này. Mặc dù bitcoin và các loại tiền kỹ thuật số khác vẫn chưa nhận được sự ủng hộ chính thức bởi chính phủ và ngân hàng trung ương tại hầu hết các nước trên thế giới, nhưng nhiều người dân Venezuela đã tìm cách vượt qua sự kiểm soát để giao dịch bitcoin trong lúc đồng nội tệ rơi tự do. Đến năm 2025, Venezuela hiện nằm trong nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về sử dụng tiền điện tử, trong đó stablecoin chiếm tỷ lệ lớn trong các giao dịch thường nhật, người dân Venezuela đang gọi USDT với cái tên thân thuộc là “dólares Binance”, đơn giản vì họ giao dịch USDT nhiều nhất qua nền tảng Binance P2P. Năm 2024, hoạt động on-chain tại nước này gần như tăng gấp đôi so với năm trước, và stablecoin chiếm khoảng 47% giao dịch có giá trị dưới 10.000 USD. Trong hoạt động thanh toán, người bán tại Venezuela sau khi lập hoá đơn (theo đồng bolívar), sẽ làm mới tỷ giá USDT (chủ yếu dựa trên bảng giá Binance P2P được cập nhật liên tục), sau đó người mua chỉ việc quét mã QR chứa địa chỉ Tron (TRC-20) của người bán. Như vậy, giao dịch cũng chỉ mất vài giây. Cách giao dịch này đang thực sự trở nên phổ biến trong cuộc sống hàng ngày của người dân Venezuela tại các thành phố lớn, người dùng Venezuela thường cài đặt khóa PIN hoặc sinh trắc học, bật chế độ tự khóa ví và với số dư lớn thì chuyển sang ví lạnh (loại ví tiền điện tử không kết nối trực tiếp với Internet) hoặc ví có thể khôi phục nhờ bạn bè/người thân

Chú thích

Kinh tế Venezuela