Mặt trận Châu Á - Thái Bình Dương (Chiến tranh thế giới thứ nhất)

Mặt trận Châu Á – Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ nhất là chiến trường ít được biết đến nhất nhưng lại kết thúc nhanh nhất trong toàn bộ Chiến tranh thế giới thứ nhất. Chiến trường này về cơ bản là cuộc chinh phục của phe Đồng minh đối với các thuộc địa của Đế quốc Đức tại châu Á và Thái Bình Dương.
 
Chiến dịch quan trọng nhất là Trận vây hãm Thanh Đảo (Siege of Tsingtao), diễn ra từ ngày 27 tháng 8 đến ngày 7 tháng 11 năm 1914, là trận đánh trên bộ duy nhất có quy mô đáng kể trong toàn bộ chiến trường. Đến cuối năm 1914, hầu hết các thuộc địa Đức tại Thái Bình Dương đã rơi vào tay phe Đồng minh mà không có giao tranh.

Bối cảnh

Các thuộc địa Đức tại châu Á-Thái Bình Dương 
 
Đức có một số thuộc địa và vùng nhượng địa tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương vào năm 1914:
 
 Kiautschou (Giao Châu): Vùng nhượng địa 99 năm tại Trung Quốc được tiếp nhận từ năm 1898, bao gồm cảng Thanh Đảo (Tsingtao/Qingdao) — căn cứ chính của Hải đội Đông Á Đức. Đây là thuộc địa duy nhất có phòng thủ thực sự.
 Tân Guinea thuộc Đức (Kaiser-Wilhelmsland): Bao gồm phần đông bắc đảo New Guinea, quần đảo Bismarck và quần đảo Solomon phía bắc.
 Samoa thuộc Đức: Quần đảo Samoa ở nam Thái Bình Dương.
 Micronesia thuộc Đức: Gồm quần đảo Caroline, Marshall và Mariana — mua lại từ Tây Ban Nha năm 1899 với giá 25 triệu peseta, trải rộng trên 2,5 triệu km² với hơn 2.500 hòn đảo.
 Nauru: Đảo nhỏ giàu phốt-phát tại trung tâm Thái Bình Dương.

Nhật Bản tham chiến 
 
Đế quốc Nhật Bản tham gia phe Đồng minh thông qua Liên minh Anh-Nhật 1902. Khi chiến tranh nổ ra ở châu Âu, Anh ngay lập tức yêu cầu sự hỗ trợ của Nhật Bản.
 
Ngày 15 tháng 8 năm 1914, Nhật Bản gửi tối hậu thư cho Đức, yêu cầu rút tàu chiến khỏi vùng biển Trung Quốc và Nhật Bản, đồng thời chuyển giao cảng Thanh Đảo cho Nhật Bản. Tối hậu thư hết hạn vào ngày 23 tháng 8, và Nhật Bản tuyên chiến với Đức.
 
Tuy nhiên, động cơ thực sự của Nhật Bản không hoàn toàn là ủng hộ Đồng minh — Tokyo muốn nhân cơ hội này mở rộng ảnh hưởng tại châu Á và Thái Bình Dương, đặc biệt là nắm giữ Thanh Đảo và các đảo Đức ở Thái Bình Dương. Điều này gây lo ngại sâu sắc cho Australia và New Zealand, vốn không muốn thấy Nhật Bản mở rộng quá gần lãnh thổ của họ.

Chiến dịch Samoa (29–30 tháng 8 năm 1914) 
 
Một trong những chiến dịch đầu tiên là cuộc chiếm đóng Samoa thuộc Đức bởi New Zealand. Ngày 29–30 tháng 8 năm 1914, hơn 1.000 lính New Zealand đổ bộ lên đảo, được hỗ trợ bởi hải đội Australia và Pháp. Toàn bộ chiến dịch kết thúc mà không có một phát súng nào được bắn — thống đốc Đức đầu hàng ngay lập tức.

Chiến dịch Tân Guinea thuộc Đức (tháng 9–11 năm 1914) 
 
Lực lượng Viễn chinh Hải quân và Lục quân Australia (AN&MEF) được thành lập vội vã với 1.000 bộ binh và 500 lính hải quân dự bị. Sau chỉ hai tuần huấn luyện tại Palm Island, lực lượng này xuất phát đến Rabaul.
 
Ngày 11 tháng 9 năm 1914, 500 lính Australia tiến công tại Trận Bita Paka và gặp phải 300 lính Đức cùng cảnh sát bản địa. Sau trận đánh ngắn, người Đức rút lui về Toma và sau đó Thống đốc Eduard Haber đầu hàng toàn bộ thuộc địa. Thủ phủ Rabaul đầu hàng ngày 12 tháng 9 sau khi tàu Đồng minh bắn phá ngắn.
 
Đến tháng 11 năm 1914, toàn bộ Tân Guinea thuộc Đức, quần đảo Bismarck và quần đảo Solomon đã nằm trong tay Australia. Đảo Nauru giàu phốt-phát cũng bị Australia chiếm vào giữa tháng 11.

Chiến dịch Micronesia (tháng 9–10 năm 1914) 
 
Hải đội Nhật Bản nhanh chóng chiếm đóng toàn bộ các đảo Đức ở phía bắc xích đạo Thái Bình Dương. Đến đầu tháng 10 năm 1914:
 
 Quần đảo Marshall bắt đầu bị chiếm từ ngày 31 tháng 8
 Quần đảo Caroline, kể cả đảo Yap, đầu hàng ngày 12 tháng 10
 Quần đảo Mariana, kể cả Saipan, đầu hàng ngày 14 tháng 10
 
Tổng cộng các đơn vị đồn trú Đức tại tất cả các đảo này chỉ vào khoảng chưa đến 100 người — không đủ sức kháng cự bất kỳ cuộc tấn công nào.

Trận vây hãm Thanh Đảo (27 tháng 8 – 7 tháng 11 năm 1914) 
 
Trận Thanh Đảo là trận đánh lớn nhất và duy nhất có quy mô đáng kể tại chiến trường châu Á-Thái Bình Dương. Đây cũng là cuộc đụng độ đầu tiên giữa quân Nhật và quân Đức, và là chiến dịch liên quân Anh-Nhật đầu tiên trong chiến tranh.

Chuẩn bị 
 
Tại thành phố cảng Thanh Đảo, người Đức có lực lượng phòng thủ khoảng 4.000 quân dưới quyền Thống đốc Alfred Meyer-Waldeck, bao gồm 3.000 lính thủy đánh bộ Đức, một tiểu đoàn lính Áo-Hung từ tàu SMS Kaiserin Elisabeth, và các pháo thủ pháo binh bờ biển. Hệ thống công sự phòng thủ bao gồm hệ thống chiến hào, đồn lũy và nhiều khẩu pháo hạng nặng.
 
Phía Đồng minh huy động 57.000 quân Nhật Bản dưới quyền Thiếu tướng Mitsuomi Kamio cùng khoảng 1.500 quân Anh gồm tiểu đoàn 2 South Wales Borderers và trung đoàn 36 Sikh phái từ Hồng Kông và Thiên Tân.

Diễn biến 
 
Từ cuối tháng 8 năm 1914, quân Nhật đổ bộ và bắt đầu bao vây thành phố từ đất liền, trong khi hải đội Đồng minh phong tỏa từ biển. Các cuộc tấn công bằng pháo binh bắt đầu vào đầu tháng 11. Ngày 7 tháng 11 năm 1914, sau khi quân Đồng minh xuyên thủng các tuyến phòng thủ, Meyer-Waldeck chính thức đầu hàng.
 
Thương vong: phía Nhật-Anh có khoảng 1.800 người thương vong; phía Đức có khoảng 700 người tử trận và hàng nghìn bị bắt làm tù binh chiến tranh.

Hậu quả chính trị 
 
Nhật Bản giữ lại Thanh Đảo và không trao trả cho Trung Quốc — điều này trở thành nguồn gốc của cuộc khủng hoảng ngoại giao kéo dài. Đến tháng 1 năm 1915, Nhật Bản trình lên Trung Quốc Hai mươi mốt yêu sách (Twenty-One Demands) đòi nhiều nhượng bộ chủ quyền, gây phẫn nộ lớn trong dân chúng Trung Quốc và gieo mầm mống cho chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc hiện đại.
 
Tại Hội nghị Hòa bình Paris 1919, Trung Quốc đòi lấy lại Thanh Đảo nhưng các cường quốc Tây phương nhượng bộ Nhật Bản — quyết định này gây ra Phong trào Ngũ Tứ (4 tháng 5 năm 1919) tại Trung Quốc, một trong những sự kiện chính trị quan trọng nhất của Trung Quốc thế kỷ 20.

Hoạt động hải quân: Hải đội Đông Á Đức 
 
Song song với các chiến dịch trên bộ, hoạt động hải quân cũng đóng vai trò quan trọng. Hải đội Đông Á Đức dưới quyền Phó đô đốc Maximilian von Spee đóng tại Thanh Đảo đã rời căn cứ ngay khi chiến tranh bùng nổ, tránh bị bao vây.
 
Von Spee tập hợp hải đội tại đảo Pagan thuộc quần đảo Mariana và bắt đầu hành trình vòng quanh Thái Bình Dương về hướng đông, nhằm quay về Đức. Hải đội thực hiện nhiều cuộc tập kích vào cơ sở Đồng minh dọc đường đi.
 
Câu chuyện của Von Spee tiếp tục với Trận Coronel (1 tháng 11 năm 1914, ngoài khơi Chile) và Trận quần đảo Falkland (8 tháng 12 năm 1914) — nhưng đó đã thuộc chiến trường Đại Tây Dương.
 
Trong khi đó, tuần dương hạm SMS Emden được tách ra từ hải đội để hoạt động độc lập tại Ấn Độ Dương. Từ tháng 8 đến tháng 11 năm 1914, Emden đánh chìm hoặc bắt giữ tổng cộng 30 tàu Đồng minh và thực hiện nhiều cuộc tập kích vào cảng Madras và Penang trước khi bị tàu Australia HMAS Sydney tiêu diệt tại quần đảo Cocos ngày 9 tháng 11 năm 1914.

Đóng góp của Nhật Bản trong giai đoạn sau =
 
Sau khi các chiến dịch tại Thái Bình Dương kết thúc nhanh chóng, Nhật Bản tiếp tục đóng góp cho phe Đồng minh bằng cách phái tàu chiến đến Địa Trung Hải. Từ tháng 4 năm 1917, Nhật Bản gửi tổng cộng 14 tàu khu trục đến tuần tra tại Địa Trung Hải, hỗ trợ chống tàu ngầm và hộ tống các đoàn tàu vận tải.

Niên biểu sự kiện chính

Đánh giá lịch sử 
 
Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương thường bị xem nhẹ trong lịch sử Chiến tranh thế giới thứ nhất — hầu hết mọi thứ đã kết thúc vào cuối năm 1914, và hầu hết các chiến dịch diễn ra gần như không có kháng cự. Tuy nhiên, hệ quả chính trị dài hạn lại rất sâu rộng:
 
Nhật Bản nổi lên sau chiến tranh như một cường quốc lớn tại Thái Bình Dương, với các lãnh thổ uỷ trị tại Thái Bình Dương bắc xích đạo — những hòn đảo mà sau này sẽ trở thành chiến trường của Chiến tranh Thái Bình Dương trong Thế chiến II. Sự mất mát Thanh Đảo và các nhượng bộ khác đã làm bùng phát chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc, góp phần gián tiếp vào sự trỗi dậy của Đảng Cộng sản Trung Quốc và diễn biến lịch sử Trung Quốc trong thế kỷ 20.

Xem thêm 
 
 Chiến tranh thế giới thứ nhất
 Hai mươi mốt yêu sách

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 Asian and Pacific theatre of World War I — Wikipedia tiếng Anh
 Siege of Tsingtao — Wikipedia tiếng Anh
 

 
Chiến tranh thế giới thứ nhất
Lịch sử châu Á
Lịch sử Thái Bình Dương
Chiến tranh Nhật Bản
Năm 1914