Giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa

Giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa (CPBL ; , Hán-Nôm: Trung Hoa chức nghiệp bổng cầu đại liên minh) là giải bóng chày chuyên nghiệp hàng đầu tại cùng lãnh thổ Đài Loan. Giải đấu được thành lập vào năm 1989 và đã thi đấu kể từ mùa giải đầu tiên vào năm 1990.  Vào năm 2003, CPBL đã hợp nhất với đối thủ là Giải bóng chày nhà nghề Đài Loan. Tính đến mùa giải 2025, CPBL có sáu câu lạc bộ thành viên, mỗi CLB đều có đội một và đội đào tạo trẻ.

CPBL ngoài giải chính dành cho đội một () có cả giải hạng dưới cho đội dự bị (), bao gồm những cầu thủ đang trong quá trình phát triển và dưỡng thương, kể từ năm 2006. So với Major League Baseball, trình độ của CPBL được coi là ở cấp độ A của giải hạng dưới, với tài năng phân bổ rộng hơn và thiên về tấn công nhiều hơn so với các giải đấu tại Mỹ.  

CPBL TV là nền tảng phát trực tiếp và video trả phí chính thức của CPBL. Nền tảng này nhận tín hiệu từ các đối tác phát sóng của mỗi CLB và có quyền phân phối trên toàn thế giới.

Lịch sử 
Bóng chày lần đầu tiên du nhập tại Đài Loan trong thời kì Nhật Bản cai trị và trở nên phổ biến khi các đội bóng chày thiếu niên quốc gia giành được nhiều danh hiệu Little League World Series trong những năm 1970 và 1980. Ngoài ra, đội tuyển quốc gia cũng thường xuyên thể hiện tốt trên cuộc thi quốc tế.  Tuy nhiên, sự phát triển của bóng chày ở Đài Loan bị hạn chế do thiếu một giải đấu chuyên nghiệp và đã khiến nhiều cầu thủ không muốn cống hiến lâu dài.

Ý tưởng thành lập một giải bóng chày chuyên nghiệp tại Đài Loan lần đầu tiên được khởi xướng bởi chủ tịch của Brother Hotel là Hồng Đằng Thắng (洪騰勝).  

Ông Hồng thành lập đội bóng chày nghiệp dư Brother Hotel vào năm 1984 và có ý định nhanh chóng cùng lúc đưa đội của mình lên chuyên nghiệp và thành lập một giải đấu chuyên nghiệp. Trong suốt năm 1988 và 1989, ông Hồng đã đến thăm nhiều doanh nghiệp Đài Loan để vận động họ thành lập các câu lạc bộ bóng chày chuyên nghiệp. Hầu hết các doanh nghiệp đã từ chối, nhưng ông nhận được sự ủng hộ từ tập đoàn thực phẩm Vị Toàn, chuỗi bán lẻ Mercuries và tập đoàn Uni-President và các doanh nghiệp này đã nhanh chóng thành lập các CLB của riêng mình. 

Giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa được thành lập vào ngày 23 tháng 10 năm 1989, với Hồng Đằng Thắng làm tổng thư ký. Vì những đóng góp của ông cho bóng chày chuyên nghiệp tại Đài Loan, ông Hồng còn được gọi là "Cha đẻ của CPBL".  Chung Mạnh Thuấn (鍾孟舜) đã thiết kế các logo đầu tiên cho cả bốn CLB lập giải.

Mở rộng vào những năm 1990 
Với sự mức độ phổ biến lên cao trong vài năm đầu, Jungo Bears và China Times Eagles đã gia nhập giải vào năm 1993, kế đến là Koos Group Whales gia nhập vào năm 1997. Mùa giải 1997, CPBL có bảy CLB tham dự, đông đảo nhất trong lịch sử CPBL.

Những vụ bê bối dàn xếp tỷ số và độ phổ biến đi xuống 
Vụ bê bối Đại bàng đen vào năm 1997 đã tổn hại uy tín giải nặng nề. Lần lượt CLB China Times Eagles sau mùa giải 1997, và sau đó là Wei Chuan Dragons và Mercuries Tigers sau mùa giải 1999 đã giải thể, mặc dù Dragons đã liên tiếp giành chức vô địch từ năm 1997 đến 1999.

Giải Nhà nghề Đài Loan và hợp nhất 

Do những mâu thuẫn trong bản quyền truyền hình và một số doanh nghiệp bị từ chối gia nhập, năm 1997, Giải bóng chày nhà nghề Đài Loan (TML) được thành lập vơi 4 đội để cạnh tranh với CPBL.

Hai giải đấu này đã liên tục cạnh tranh ảnh hưởng với nhau. Tuy nhiên, những bê bối dàn xếp tỷ số tại CPBL đã ảnh hưởng nặng nề tới TML, dù bản thân các CLB của giải không bị vướng vào bê bối. Những bất cập trong cơ chế tổ chức giải, cùng với uy tín của cả môn thể thao đi xuống đã khiến các đội tại TML không thể duy trì sức hấp dẫn.

Năm 2003, TML đã đồng ý sáp nhập các đội của mình với CPBL, và TML đã chấm dứt hoạt động vào năm 2006.

Động thái mở rộng gần đây 
Vào tháng 5 năm 2019, Ủy viên Ngô Chí Dương thông báo rằng CPBL đã đạt được thỏa thuận với Tập đoàn Quốc tế Đỉnh Tân để gia nhập giải đấu dưới danh nghĩa khôi phục CLB Wei Chuan Dragons. Dragons tạm tham gia giải đấu hạng dưới vào năm 2020 và trở lại giải đấu chính CPBL vào năm 2021. 

Sau khi Thái Trí Xương nhậm chức ủy viên vào năm 2021, ông đề xuất Cao Hùng làm địa điểm đặt một CLB mới vì đây là thành phố lớn duy nhất ở Đài Loan không có đội CPBL vào thời điểm đó.  Vào tháng 2 năm 2022, Thái Trí Xương thông báo rằng CLB thành viên thứ sáu của giải sẽ được thành lập bởi Chunghwa Telecom hoặc Taiwan Steel Group (TSG). Taiwan Steel Group sau đó giành quyền lập CLB mang tên TSG Hawks, tại sân nhà là Sân vận động Hồ Trừng Thanh ở Cao Hùng.

Mùa giải 2020 và COVID-19 
Do đại dịch COVID-19, ngày khai mạc mùa giải CPBL lần thứ 31 đã bị hoãn lại so với dự kiến ngày 14 tháng 3. Ban đầu, sự kiện này được tổ chức sớm hơn so với các mùa giải trước để phục vụ vòng loại cuối cùng của Thế vận hội Tokyo 2021. 

Vào ngày 1 tháng 4, CPBL thông báo rằng mùa giải sẽ bắt đầu từ ngày 11 tháng 4, mở màn với trận Rakuten Monkeys tiếp đón Chinatrust Brothers mà không có khán giả đến sân.  Trận đấu đã nhận được sự chú ý của truyền thông quốc tế, trong bối cảnh các giải bóng chày nhà nghề khác như MLB ở Bắc Mỹ, NPB ở Nhật Bản và KBO ở Hàn Quốc vẫn chưa thể xác nhận ngày khai mạc mùa giải do ảnh hưởng của đại dịch.  Tuy nhiên, Trận đấu toàn sao CPBL hàng năm đã có lần đầu tiên đã bị hủy bỏ khỏi lịch trình nhỏ gọn của mùa giải.

Vấn đề đặt tên 
Cái tên "Giải Bóng chày Chuyên nghiệp Trung Hoa" đã gây ra nhiều tranh cãi trong cộng đồng người hâm mộ bóng chày Đài Loan. Nhiều người đã kêu gọi đổi tên CPBL, với các đề xuất bao gồm thay thế "Trung Quốc" bằng "Đài Loan", "Formosa" hoặc "Chunghwa".  

Trong cuộc trưng cầu dân ý Đài Loan năm 2018, các quan chức CPBL đã công khai bác bỏ đề xuất Đài Loan tham gia Thế vận hội Mùa hè 2020 với cái tên "Đài Loan" thay vì "Đài Bắc Trung Hoa", vì lo ngại các vận động viên của họ có nguy cơ bị tước tư cách tham dự. Liên đoàn đã bị chỉ trích khi duy  lập trường này, trong khi vẫn bán hàng lưu niệm chính thức có dòng chữ "Đội tuyển Đài Loan". 

Vào tháng 4 năm 2020, Thủ tướng Tô Trinh Xương cho biết để nâng cao hình ảnh của Đài Loan trên thế giới, cần phải phân biệt Đài Loan với Trung Quốc trong việc đặt tên cho China Airlines và CPBL.  Một cuộc khảo sát của Đảng Tân Quyền lực cho thấy 62% người Đài Loan ủng hộ việc đổi tên giải đấu để tranh nhầm lẫn với bóng chày Trung Quốc đại lục. 

Vào tháng 1 năm 2021, ủy viên CPBL Thái Trí Xương đã đồng ý rằng khán giả nên được cho biết rằng giải đấu được tổ chức tại Đài Loan chứ không phải Trung Quốc, nhưng việc đổi tên không phải là ưu tiên hàng đầu. 

Vấn đề đặt tên giải đấu, cùng với vấn đề cái tên "Đài Bắc Trung Hoa", đã nổi lên tranh cãi trở lại sau chức vô địch của Đài Loan tại Giải 12 Anh tài WBSC 2024, danh hiệu quốc tế cấp cao nhất đầu tiên trong lịch sử tuyển. Trong trận chung kết, một cầu thủ đã ăn mừng bằng cách vạch dòng chữ "Đài Loan" đã không xuất hiện trên áo đấu tại giải.

Các tổ chức 
Tất cả các CLB đều thuộc sở hữu và mang tên các tập đoàn lớn tại Đài Loan, tương tự như NPB của Nhật Bản và KBO của Hàn Quốc. Mỗi đội có một thị trường khán giả khu vực tại thành phố sân nhà, nhưng không chỉ thi đấu tại thị trường đó. Ngoài các thành phố đặt nhà, các trận đấu trong mùa giải chính còn được được tổ chức nhỏ giọt tại Tân Trúc, Đấu Lục, Gia Nghĩa, Bình Đông, La Đông, Hoa Liên và Đài Đông.

Mỗi mùa giải kéo dài từ tháng 3 đến tháng 10, với một tuần nghỉ cho trận toàn sao vào tháng 6 hoặc tháng 7, chia mùa giải thành nửa đầu mùa giải và nửa cuối mùa giải. Vòng play-off được tổ chức vào cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11, với ba đội tranh tài trong hai vòng. Một đội có thể đủ điều kiện tham dự vòng play-off bằng cách giành chức vô địch một trong hai nửa mùa giải, hoặc được trao suất wild-card bằng cách đạt thứ hạng cao nhất trong bảng xếp hạng cả mùa giải. Nếu một đội giành chức vô địch nửa mùa giải, đội đó sẽ không được tính vào bảng xếp hạng mùa giải khi quyết định người chiến thắng của suất wild-card. Nếu cả hai nửa mùa giải đều do cùng một đội vô địch, một suất wild-card khác sẽ được trao bổ sung cho đội đứng sau.

Từ năm 2005 đến năm 2013, đội vô địch CPBL sẽ đại diện cho Đài Loan tại Giải vô địch châu Á để cạnh tranh với các đội vô địch Nhật Bản (Nippon Series), Hàn Quốc (Korean Series), Úc (cúp Claxton Shield) và châu Âu (Cúp các nhà vô địch châu Âu).

Ngoại binh 
Mức lương thông thường đối với các cầu thủ ngoại binh tính đến năm 2025 dao động từ khoảng 20.000 đô la Mỹ hợp đồng bảo đảm ba tháng và có thể lên tới 600.000 đô la cho toàn bộ mùa giải đối với những cầu thủ nước ngoài hàng đầu thường có kinh nghiệm thi đấu ở hạng AAA, hay hạn chế hơn tại giải bóng chày nhà nghề Bắc Mỹ (MLB) và hệ thống bóng chày chuyên nghiệp Nhật Bản (NPB). Một đội chỉ được phép đăng kí tối đa bốn ngoại binh, trong đó đăng kí tối đa ba cầu thủ trong danh sách đội một. Một cầu thủ nước ngoài sau khi được gửi xuống đội hạng dưới, phải đợi một tuần trước khi được phép triệu tập trở lại đội một.

Bất kỳ cầu thủ nước ngoài nào đạt thâm niên 9 năm thi đấu tại giải sẽ được miễn trừ khỏi giới hạn đăng kí ngoại binh. Hơn nữa, bất kỳ cầu thủ nước ngoài nào đã sống tại Đài Loan tối thiểu 3 năm trong giai đoạn từ lớp 7 đến lớp 12, hoặc từ 4 năm trở lên trong thời gian học đại học, hoặc đã sống tại Đài Loan từ 5 năm trở lên trong khi tham gia giải đấu nghiệp dư trong tối thiểu 3 năm sẽ được đủ điều kiện tham gia kì tuyển quân với tư cách bản địa và được miễn trừ khỏi giới hạn đăng kí cầu thủ nước ngoài của đội.

Các ngoại binh đến từ các khu vực ngoài Nhật Bản và Hàn Quốc, được đặt biệt danh bằng tiếng Trung để tăng sự quen thuộc với người hâm mộ Đài Loan. Những biệt danh này, thường dài từ hai đến ba ký tự, thường là phiên âm chệch tên các cầu thủ và thường mang thông điệp về sức mạnh hoặc năng lực. Một ví dụ là Jeff Andra, người có biệt danh là Feiyong hay Phi Dũng (飛勇) - nghĩa là người đàn ông dũng cảm biết bay. Tuy nhiên, gần đây, hầu hết các cầu thủ nước ngoài chỉ được đặt tên phiên âm trực tiếp sang Hán tự. Một số cầu thủ (chủ yếu là ngoại binh) hiện thoát li phong tục bằng cách đặt tên ở mặt sau áo đấu bằng chữ cái Latinh. Trong những năm gần đây, một số CLB hiện cũng đã áp dụng tên áo đấu bằng bảng chữ cái Latinh. CLB Fubon Guardians hiện đã chuyển hoàn toàn sang sử dụng chữ cái Latin, trong khi các đội khác thỉnh thoảng áp dụng cho một số mẫu áo đấu.

Các câu lạc bộ hiện tại

Các câu lạc bộ đã giải thể 

 China Times Eagles (時報鷹) (1993–1997)
 Chinatrust Whales (中信鯨) (1997–2008)
 Macoto Cobras/ dmedia T-REX (米迪亞暴龍) (2003–2008)
 Mercuries Tigers (三商虎) (1990–1999)

Giải đấu nhỏ 
Giải đấu hạng dưới CPBL ra đời vào cuối năm 2003, với sự hợp tác của Liên đoàn bóng chày Đài Bắc Trung Hoa. Các cầu thủ theo chế độ nghĩa vụ thay thế, tức là những cầu thủ được coi là đủ điều kiện thực hiện thay thế nghĩa vụ quân sự bằng lĩnh vực bóng chày, sẽ được gửi tới các CLB thành viên CPBL để bổ sung đội hình. Hiện có 6 đội hạng dưới, mỗi đội thi đấu khoảng 80 trận mỗi năm. Tương tự như các giải đấu hạng dưới của NPB, các đội hạng dưới đều thuộc sở hữu của các câu lạc bộ thành viên CPBL với tư cách là đội dự bị chứ không phải là các CLB độc lập có thỏa thuận hợp tác như tại Minor League Baseball.

Nhà vô địch 
Danh hiệu của các đội tính đến cuối mùa giải CPBL 2025:
Taiwan Series đã không được tổ chức vào các năm 1992, 1994 và 1995 vì Brother Elephants và Uni-President Lions đã giành ngôi vô địch nhờ chiến thắng ở cả hai nửa mùa giải.

Trận đấu toàn sao 
Các trận đấu toàn sao được tổ chức hàng năm bắt đầu từ năm 1990.

Home Run Derby 
Các cuộc thi home run (home run derby) được tổ chức hàng năm, vào thời điểm một ngày trước trận đấu toàn sao, bắt đầu từ năm 1992. Người chiến thắng cuộc thi gần đây nhất là Tằng Dung Ân (曾頌恩) của đội CTBC Brothers vào năm 2025.

Giải thưởng cá nhânn 
 

Tổng quát 
 Cầu thủ xuất sắc nhất Chinese Professional Baseball
 Tân binh xuất sắc nhất Chinese Professional Baseball
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất Chinese Professional Baseball
 Cầu thủ tái xuất của năm Chinese Professional Baseball

Ném bóng
 Cầu thủ vô địch số ném thắng CPBL
 Cầu thủ vô địch ERA CPBL
 Cầu thủ vô địch strikeout CPBL
 Cầu thủ vô địch số cầm cự CPBL
 Cầu thủ vô địch số bảo toàn CPBL

Đánh bóng
 Cầu thủ vô địch đánh bóng CPBL
 Cầu thủ vô địch home run CPBL
 Cầu thủ vô địch số ném thắng CPBL
 Cầu thủ vô địch số hit CPBL
 Cầu thủ vô địch cướp chốt CPBL

Xem thêm 

 Asia Series
 Đội tuyển bóng chày quốc gia Đài Bắc Trung Hoa
 Cờ bạc ở Đài Loan
 Thể thao Đài Loan

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa 
 Lịch sử của Giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa 
 Sách hướng dẫn bóng chày Đài Loan 
Bài viết có văn bản tiếng Trung Quốc
Giải đấu thể thao thành lập năm 1989
Giải đấu bóng chày Đài Loan
Giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa
Trang có bản dịch chưa được xem lại