Bão Kate (1955)

Bão Kate là một cơn bão rất mạnh ảnh hưởng đến Philippines, Trung Quốc và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào cuối tháng 9 năm 1955. Đây cũng được cho là một trong những trận bão mạnh nhất từng đổ bộ vào miền Bắc Việt Nam.

Lịch sử bão 

Theo ghi nhận của Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp Hải quân Hoa Kỳ (JTWC), một vùng áp thấp đã hình thành ở vùng biển quần đảo Micronesia ngày 16 tháng 9 năm 1955 và một ngày sau đã trở thành bão, lấy tên quốc tế là Kate. Theo dữ liệu của Cục Khí tượng Trung Quốc (CMA) thì Kate bắt đầu xuất hiện với cường độ áp thấp nhiệt đới vào ngày 18 tháng 9 và một ngày sau mạnh lên thành bão. Tới ngày 20 tháng 9, khi Kate đi vào vùng biển ngoài khơi phía Đông Philippines thì JTWC đánh giá Kate trở thành cơn bão cuồng phong cấp 1. Trong khi đó, CMA xác định Kate đã trở thành một cơn bão cuồng phong với sức gió 35 m/s. 

Kate sau đó bước vào quá trình tăng cấp nhanh chóng khi càng tiến về khu vực đảo Luzon của Philippines. Vào cuối ngày 22 tháng 9, JTWC xác định bão mạnh lên đến 130 kt, tương đương một siêu bão ở cấp độ 4 trong thang bão Saffir-Simpson. Trong khi đó, Cục Khí tượng Trung Quốc xác định, Kate mạnh lên đến 65 m/s khi tiếp cận bờ biển đảo Luzon vào ngày 23 tháng 9. Kate sau đó đã đổ bộ vào phía Bắc đảo Luzon của Philippines với cường độ mạnh cấp 4 theo thang Saffir-Simpson và đi vào biển Đông tối cùng ngày (rạng sáng 24 tháng 9 theo giờ Trung Quốc và Việt Nam sử dụng), suy yếu xuống cấp 3 (100 kt).

Trên biển Đông, khi di chuyển gần về phía đảo Hải Nam (Trung Quốc), JTWC tiếp tục xác định bão mạnh lên thêm lên cấp 4, cường độ cực đại trên biển Đông là 120 kt khi áp sát đảo Hải Nam. Trong khi đó, CMA đánh giá bão suy yếu chậm, từ 60 m/s khi vào biển Đông xuống 50 m/s khi đi đến bờ biển đảo Hải Nam vào ngày 25 tháng 9.

Từ đây, có sự bất nhất trong việc xác định quỹ đạo bão, do thời kỳ này hầu như chưa có ảnh vệ tinh, cũng không có máy bay trinh sát, vì vậy dữ liệu về bão Kate khi đổ bộ đảo Hải Nam và Việt Nam của các cơ quan không thống nhất và có mâu thuẫn. Theo đánh giá của Cục Khí tượng Trung Quốc (quốc gia gần bão và sát bão nhất), cơn bão đổ bộ vào phía Bắc đảo Hải Nam (Trung Quốc) vào ngày 25 tháng 9 với sức gió khoảng 50 m/s, sau đó đi vào vịnh Bắc Bộ, suy yếu dần và đổ bộ vào khu vực Bắc Bộ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với vùng tâm đi qua Hải Phòng, Thái Bình vào ngày 26 tháng 9 năm 1955 với sức gió tương đương 30 m/s (cấp 11). Dữ liệu này cũng trùng khớp với những tài liệu lưu trữ của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam, khi xác định cơn bão đã đổ bộ vào Hải Phòng với cường độ cấp 12 trong ngày 26 tháng 9. Trong khi đó, JTWC lại xác định quỹ đạo bão lệch nam hơn, càng ngày càng suy yếu và di chuyển chậm dần, khi đi đến vùng biển gần bờ Thanh Hóa, Nghệ An trong ngày 26 tháng 9, bão chỉ còn mạnh cấp 8 (35 kt), sau đó đi vào đất liền suy yếu nhanh thành một vùng áp thấp trên khu vực phía Tây Bắc Bộ ở khoảng 21,0 độ vĩ Bắc và 104,0 độ kinh Đông.

Tác động 
Khi đi qua đảo Luzon của Philippines, bão Kate được cho là đã gây ra "thiệt hại đáng kể" dù chưa rõ thương vong.

Đảo Hải Nam chịu ảnh hưởng của bão từ nửa đêm ngày 24 đến sáng ngày 26, thời gian ảnh hưởng kéo dài khoảng 28 giờ. Mực nước các sông trên đảo đồng loạt dâng cao trong ngày 26 và 27, mực nước trạm Bảo Kiều (sông Xương Hóa) và trạm Lăng Thủy (sông Lăng Thủy) đều vượt mức báo động, trùng thời điểm thủy triều dâng cao khiến nhiều vùng ven biển và ven sông bị ngập lụt nghiêm trọng. Toàn đảo có 27 người chết, 14 người mất tích, 592 người bị thương; gia súc thiệt hại 28.170 con. 33.900 ngôi nhà bị sập, 120.200 ngôi bị hư hại, 175.200 ha lúa mùa bị ảnh hưởng (chiếm 53% diện tích), thiệt hại 52.500 tấn thóc.

Khi đổ bộ vào Hải Phòng, gió đo được tại Láng (Hà Nội) mạnh cấp 12. Theo sách "Địa chí Thủy Nguyên", bão kèm theo nước biển dâng ở Hải Phòng lên tới 2m. Bão gây vỡ 158 đoạn đê biển, làm 669 người chết, 1.200 người bị thương, 12.926 ha đất canh tác bị ngập mặn, 137 tàu thuyền bị đắm. Bên cạnh đó, bão cũng làm 31km đê biển bị vỡ và sạt lở, 24.000ha lúa và hoa màu bị mất trắng, 7.535 nhà bị cuốn trôi, 12.000 nhà ở bị đổ, tốc mái, 59.300 mét khối đê, kè bị sạt và trôi. Kate cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Bên cạnh đó, một số kho lương thực, một số nhà dân có chứa thóc gạo của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bị tốc mái, xiêu vẹo và có một lượng bị đổ, ướt. 

Tuy nhiên trong cơn bão tại vùng biển Hải Phòng, hai canô 505 và 507 của Thủy đội Sông Lô và Bạch Đằng đã cứu được 4 thuyền đánh cá và chín người dân thoát khỏi tai nạn nguy hiểm. Một bài viết trên báo Nhân Dân số ra ngày 30 tháng 9 năm 1955 của tác giả Thúc Dy kêu gọi đề phòng nạn đầu cơ, tích trữ lương thực sau bão.

Chú thích

Đọc thêm 

 Viện Sử học (2025), Thủy lợi miền Bắc Việt Nam (1954-1975), NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

Bão tại Việt Nam
Việt Nam năm 1955
Thiên tai năm 1955