Can thiệp ảnh

Can thiệp ảnh (Photograph manipulation) là sự chỉnh sửa một bức ảnh vốn dĩ là ảnh thật thông qua quá trình sử dụng các kỹ thuật kỹ thuật số hoặc thủ công để thay đổi hình thức hoặc nội dung của một bức ảnh, nhằm tạo ra một hình ảnh khác biệt so với thực tế được ghi lại ban đầu. Can thiệp vào hình ảnh bắt nguồn từ một số bức ảnh sớm nhất được chụp trên kính và bản thiếc ở thế kỷ XIX, việc này bắt đầu không lâu sau khi bức ảnh đầu tiên được tạo ra (năm 1825) do công của Joseph Nicéphore Niépce, người đã phát triển kỹ thuật in mặt trời và tạo ra bản in nhiếp ảnh đầu tiên từ một tấm in khắc quang học. Một số hành vi can thiệp hình ảnh bị coi là phi đạo đức, đặc biệt là khi được sử dụng để lừa dối, động cơ của nó bao gồm tuyên truyền chính trị, trào phúng, châm biếm, đả kích, thay đổi diện mạo của chủ thể (theo hướng tốt hơn hoặc xấu hơn), giải trí và hài hước.

Tổng quan

Các kỹ thuật khác bao gồm chỉnh sửa bằng mực hoặc sơn, phun sơn (airbrushing), phơi sáng kép, ghép các bức ảnh hoặc phim âm bản lại với nhau trong buồng tối, và cạo xước phim lấy ngay. Các bản in nhiếp ảnh truyền thống có thể được thay đổi bằng nhiều phương pháp và kỹ thuật liên quan đến việc thao tác trực tiếp lên bản in, chẳng hạn như chỉnh sửa bằng mực, sơn, phun sơn, hoặc cạo xước phim Polaroid trong quá trình tráng rửa (Nghệ thuật Polaroid). Phim âm bản có thể được can thiệp khi vẫn còn trong máy ảnh bằng kỹ thuật phơi sáng kép, hoặc trong buồng tối bằng cách ghép các bức ảnh hoặc phim âm bản lại với nhau. Một số thao tác trong buồng tối bao gồm các kỹ thuật như tẩy trắng để làm sáng một cách nghệ thuật hoặc xóa hoàn toàn các phần của bức ảnh, tô màu thủ công vì mục đích thẩm mỹ, hoặc bắt chước một bức tranh mỹ thuật. 

Vào đầu thế kỷ XIX, nhiếp ảnh và công nghệ tạo ra nó còn khá thô sơ và cồng kềnh. Mặc dù thiết bị và công nghệ đã tiến bộ theo thời gian, nhưng phải đến cuối thế kỷ XX, nhiếp ảnh mới phát triển sang lĩnh vực kỹ thuật số. Vào thế kỷ 20, việc chỉnh sửa kỹ thuật số đã khả thi với các máy tính Quantel chạy Paintbox trong môi trường chuyên nghiệp, cùng với các gói phần mềm đương thời khác, chúng đã được thay thế hiệu quả trên thị trường bởi phần mềm biên tập cho hình ảnh đồ họa, chẳng hạn như Adobe Photoshop và GIMP. Lúc đầu, nhiếp ảnh kỹ thuật số được một số người coi là một cách tiếp cận mới triệt để và ban đầu bị các nhiếp ảnh gia từ chối vì chất lượng kém chuẩn. Quá trình chuyển đổi từ phim sang kỹ thuật số là một quá trình liên tục, mặc dù nhiều tiến bộ đã đạt được vào đầu thế kỷ XXI nhờ sự đổi mới giúp cải thiện đáng kể chất lượng hình ảnh kỹ thuật số trong khi giảm kích thước và trọng lượng của máy ảnh và thiết bị. 

Trong khi việc can thiệp ảnh bằng các công cụ như Photoshop và GIMP thường đòi hỏi kỹ năng cao và tốn thời gian, thế kỷ XXI đã chứng kiến sự ra đời của phần mềm chỉnh sửa ảnh được hỗ trợ bởi các thuật toán tiên tiến cho phép tự động hóa hầu hết các biến đổi phức tạp. Ví dụ, các bộ lọc làm đẹp giúp làm mịn tông màu da và tạo ra các tỷ lệ khuôn mặt hài hòa hơn về mặt thị giác (ví dụ, bằng cách phóng to mắt của chủ thể) có sẵn trong một số ứng dụng mạng xã hội được sử dụng rộng rãi như Instagram và TikTok, và có thể được áp dụng theo thời gian thực cho video trực tiếp. Các tính năng như vậy cũng có sẵn trong các ứng dụng di động chỉnh sửa ảnh chuyên dụng như Facetune. Một số ứng dụng, chẳng hạn như FaceApp, sử dụng các thuật toán học sâu (deep-learning) để tự động hóa các biến đổi phức tạp, nhận biết nội dung, chẳng hạn như thay đổi độ tuổi hoặc giới tính của chủ thể trong ảnh, hoặc sửa đổi biểu cảm khuôn mặt của họ. Thuật ngữ deepfake (khuôn mặt giả) được đặt ra vào năm 2017 để chỉ các hình ảnh và video thực tế được tạo ra bằng các kỹ thuật học sâu. Các sửa đổi có thể được tạo ra cho mục đích giải trí, hoặc các mục đích bất chính hơn như lan truyền thông tin sai lệch.

Ứng dụng
Chỉnh sửa ảnh đã được sử dụng trong các quảng cáo cho phim thương mại truyền hình và tạp chí để làm cho sản phẩm hoặc con người trông đẹp hơn và hấp dẫn hơn so với thực tế. Một số thủ thuật được sử dụng với chỉnh sửa ảnh cho quảng cáo là: dấu vỉ nướng giả bằng chì kẻ mắt, sử dụng keo trắng thay vì sữa, hoặc sử dụng chất khử mùi để làm cho rau củ trông bóng bẩy.

Thời trang
Thế giới của nhiếp ảnh hào nhoáng là một ngành công nghiệp cụ thể đã tham gia rất nhiều vào việc sử dụng công nghệ chỉnh sửa ảnh (điều mà nhiều người coi là một yếu tố đáng lo ngại vì nhiều người noi gương những người nổi tiếng để tìm kiếm hiện thân của 'dáng người lý tưởng'). Chỉnh sửa một bức ảnh để thay đổi diện mạo của người mẫu có thể được sử dụng để thay đổi các đặc điểm như nước da, màu tóc, hình dáng cơ thể và các đặc điểm khác. Nhiều thay đổi đối với da liên quan đến việc loại bỏ các khuyết điểm thông qua việc sử dụng các tính năng có trong các chương trình chỉnh sửa hình ảnh phổ biến được thiết kế cho chính những mục đích như vậy. Các biên tập viên ảnh cũng có thể thay đổi màu tóc để loại bỏ chân tóc hoặc thêm độ bóng. Ngoài ra, răng và mắt của người mẫu có thể được làm trắng hơn so với thực tế. Trang điểm và xỏ khuyên cơ thể thậm chí có thể được chỉnh sửa vào ảnh để trông như thể người mẫu đang đeo chúng khi bức ảnh được chụp. Thông qua chỉnh sửa ảnh, diện mạo của một người mẫu có thể được thay đổi mạnh mẽ để loại bỏ các khiếm khuyết.

Trong một bài báo có tiêu đề "Lời thú tội của một người chỉnh sửa ảnh: ngành công nghiệp người mẫu đang gây hại cho phụ nữ như thế nào", một người chỉnh sửa ảnh chuyên nghiệp từng làm việc cho các thương hiệu thời trang lớn chia sẻ những bí mật của ngành. Cùng với việc sửa chữa các khuyết điểm như nếp nhăn da và làm mịn các đường nét, kích thước của người mẫu được chỉnh sửa ảnh bằng cách thêm hoặc bớt trọng lượng có thể nhìn thấy. Chỉnh sửa ngược cũng phổ biến như làm cho người mẫu gầy đi, "làm méo mó cơ thể của những người mẫu rất gầy để làm cho họ trông đầy đặn hơn trong một quy trình gọi là chỉnh sửa ngược. Nó gần như tồi tệ hơn việc làm cho ai đó mảnh mai hơn vì hình ảnh tuyên bố bạn có thể ở mức cân nặng không lành mạnh nhưng vẫn trông khỏe mạnh. Trong thực tế, bạn không thể, bạn phải Photoshop nó". Chỉnh sửa ngược bao gồm loại bỏ bóng từ xương nhô ra, thêm thịt vào các bộ phận cơ thể, chỉnh màu, và loại bỏ lông mọc ra để giữ ấm do giảm cân quá mức. Các chuyên gia nói rằng nếu một hình ảnh không được dán nhãn "không chỉnh sửa", thì công chúng có thể cho rằng bức ảnh đó đã được sửa đổi. Khi ngành công nghiệp thời trang tiếp tục sử dụng các bức ảnh đã được can thiệp để lý tưởng hóa các loại cơ thể, cần có sự giáo dục về việc những hình ảnh này phi thực tế và không lành mạnh như thế nào cũng như những tác động tiêu cực mà chúng đang thúc đẩy.

Mạng xã hội
Các ứng dụng mạng xã hội như Snapchat, Instagram, và TikTok cho phép người dùng chỉnh sửa hình ảnh bằng camera sau hoặc trước, áp dụng các bộ lọc có sẵn để nâng cao chất lượng bức ảnh, làm biến dạng bản thân, hoặc thêm các yếu tố sáng tạo như văn bản, màu sắc hoặc nhãn dán. Các bộ lọc được cung cấp trên các nền tảng mạng xã hội do các công ty mạng xã hội tạo ra hoặc là nội dung do người dùng tạo. Các kỹ thuật chỉnh sửa ảnh bao gồm việc thêm các cuộc thăm dò ý kiến, GIF, âm nhạc, đếm ngược, quyên góp và liên kết. Những người có ảnh hưởng (influencer) sử dụng các bộ lọc để tăng sự tương tác và thúc đẩy hoạt động của người theo dõi, để được coi là độc đáo, sáng tạo, hoặc hấp dẫn. Meta báo cáo rằng hơn 600 triệu người đã sử dụng hiệu ứng AR trên Facebook hoặc Instagram. Các ứng dụng di động như Facetune cho phép người dùng sửa đổi hình ảnh cá nhân của chính bản thân. Người dùng mạng xã hội, đặc biệt là những người trẻ tuổi, do đó tiếp xúc với một lượng cực lớn hình ảnh bị can thiệp thể hiện những lý tưởng cơ thể phi thực tế, không thể đạt được. Ví dụ, các nền tảng mạng xã hội như TikTok có bao gồm các bộ lọc tạo ra ảo giác về các thuộc tính thể chất. Một phần ý tưởng về sự hoàn hảo trên mạng xã hội đến từ văn hóa Nhật Bản và từ "kawaii" (khả ái) để biểu hiện những cảm xúc mong manh, nữ tính và trẻ con. Các bức ảnh được tăng cường vẻ kawaii thể hiện một nhận thức về sự hoàn hảo trong bối cảnh buồng chụp ảnh. Khái niệm này đã xúc tác cho camera điện thoại selfie đầu tiên của Kyocera vào năm 1999, dẫn đến việc đăng ảnh selfie trong thời kỳ đầu của MySpace vào đầu những năm 2000.

Tác động

Phổ cập
Sự phổ biến ngày càng tăng của việc chỉnh sửa hình ảnh đã làm dấy lên lo ngại về việc liệu nó có cho phép những hình ảnh phi thực tế được miêu tả trước công chúng hay không. Trong bài viết "On Photography" (1977), Susan Sontag thảo luận về tính khách quan, hoặc sự thiếu khách quan, trong nhiếp ảnh, kết luận rằng "các bức ảnh, vốn nghịch ngợm với quy mô của thế giới, bản thân chúng cũng bị thu nhỏ, phóng to, cắt xén, chỉnh sửa, làm giả và lừa gạt". Một thực tiễn được sử dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp tạp chí, việc sử dụng chỉnh sửa ảnh trên một bức ảnh vốn đã mang tính chủ quan tạo ra một thực tế được xây dựng cho cá nhân và có thể trở nên khó phân biệt giữa sự thật và hư cấu. Với khả năng thay đổi hình ảnh cơ thể, cuộc tranh luận vẫn tiếp tục về việc liệu các hình ảnh bị chỉnh sửa, đặc biệt là những hình ảnh trên tạp chí, có góp phần vào các vấn đề về lòng tự trọng ở cả nam và nữ hay không. Can thiệp ảnh có tác động tích cực bằng cách phát triển sự sáng tạo của tâm trí một người hoặc có thể là tiêu cực bằng cách loại bỏ nghệ thuật và vẻ đẹp của việc ghi lại một cái gì đó tráng lệ và tự nhiên hoặc theo cách mà nó nên là. Theo The Huffington Post thì "nhiều người tin rằng Photoshopping và airbrushing hiện là một phần vốn có của ngành công nghiệp làm đẹp, cũng như trang điểm, ánh sáng và phong cách". Theo một cách nào đó, những thay đổi hình ảnh này đang "bán" những con người thực tế cho công chúng để tác động đến phản hồi, phản ứng và cảm xúc đối với những biểu tượng văn hóa này.

Tranh cãi

Các tác phẩm gian lận có thể được sử dụng để thực hiện các cuộc tấn công ác ý, trục lợi chính trị, tội phạm tài chính, hoặc gian lận. Gần đây hơn, các deepfake ghép mặt của những người nổi tiếng và những người khác vào mặt của các diễn viên khiêu dâm nhằm mục đích tạo ra các tư liệu khiêu dâm đã trở nên phổ biến; khiêu dâm deepfake đã bị chỉ trích do các vấn đề liên quan đến việc thiếu sự đồng thuận. Can thiệp chỉnh sửa ảnh đã được sử dụng để lừa dối hoặc thuyết phục người xem hoặc cải thiện cách kể chuyện và sự tự biểu đạt. Một cuộc tranh cãi đáng chú ý là việc thay đổi một bức ảnh để phù hợp với hướng dọc của trang bìa tạp chí National Geographic năm 1982. Hình ảnh bị thay đổi làm cho hai Kim tự tháp Ai Cập có vẻ gần nhau hơn so với trong bức ảnh gốc. Sự việc này đã gây ra một cuộc tranh luận về tính phù hợp của việc làm sai lệch một hình ảnh, và đặt ra câu hỏi liên quan đến uy tín của tạp chí. 

Ngay sau sự việc, Tom Kennedy, giám đốc nhiếp ảnh của National Geographic đã tuyên bố: "Chúng tôi không còn sử dụng công nghệ đó để can thiệp chỉnh sửa các yếu tố trong một bức ảnh chỉ để đạt được hiệu ứng đồ họa hấp dẫn hơn. Sau đó, chúng tôi coi đó là một sai lầm và chúng tôi sẽ không lặp lại sai lầm đó ngày hôm nay." Có những vụ việc khác về can thiệp chỉnh sửa ảnh đáng ngờ trong báo chí. Một sự cố như vậy xảy ra vào đầu năm 2005 sau khi Martha Stewart được thả khỏi tù. Newsweek đã sử dụng một bức ảnh khuôn mặt của Stewart trên cơ thể của một người phụ nữ mảnh mai hơn nhiều cho trang bìa của họ, ám chỉ rằng Stewart đã giảm cân khi ở trong tù. Phần mềm can thiệp chỉnh sửa ảnh đã ảnh hưởng đến mức độ tin cậy mà nhiều người xem từng dành cho câu châm ngôn "máy ảnh không bao giờ nói dối". Hình ảnh có thể bị chỉnh sửa cho vui, vì lý do thẩm mỹ, hoặc để cải thiện diện mạo của chủ thể. Ngành công nghiệp chỉnh sửa ảnh thường bị cáo buộc thúc đẩy hoặc kích động một hình ảnh méo mó và phi thực tế về bản thân, nhất là ở những người trẻ tuổi.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Digital Tampering in the Media, Politics, and Law – a collection of digitally manipulated photos of political interest
 Hoax Photo Gallery – more manipulated photos
Kỹ thuật
Hình ảnh
Lừa dối