Quân đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân đoàn 3, còn gọi là Binh đoàn Tây Nguyên là một trong các quân đoàn chủ lực cơ động của Quân đội nhân dân Việt Nam, được thành lập ngày 26 tháng 3 năm 1975 tại Tây Nguyên, giải thể ngày 15 tháng 12 năm 2024. Quân đoàn 3 cùng Quân đoàn 4 được tổ chức lại thành Quân đoàn 34.

Lịch sử hình thành 
Chiến dịch Tây Nguyên thành công lớn, quân đội Việt Nam Cộng hòa bị xóa sổ khỏi Tây Nguyên và bỏ chạy về duyên hải miền trung. Ngày 26 tháng 3 năm 1975, các đơn vị chủ lực Quân đội nhân dân Việt Nam tại Tây Nguyên tập hợp lại thành một đơn vị cấp quân đoàn. Khi đó gồm có: Sư đoàn 316 (đoàn Bông Lau); Sư đoàn 10 (đoàn Đăktô), Sư đoàn 320 (đoàn Đồng Bằng); Sư đoàn 2 (Quảng – Đà) ở phía bắc quân khu; Trung đoàn xe tăng 273, Trung đoàn đặc công 198 và một số đơn vị hỗ trợ.

Ngay sau khi thành lập, quân đoàn 3 hành quân cơ giới xuống Nam bộ, tập kết ở Củ Chi và đánh Đồng Dù, rồi tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh. Riêng Sư đoàn 2 trở lại Quân khu 5 , tiến công Sài Gòn từ hướng Tây Bắc., Trung đoàn 198 được tăng cường cho sư đoàn đặc công của Lê Bá Ước, trong khi đó 2 trung đoàn Gia Định được phối thuộc tạm thời cho QĐ3.

Sau ngày thống nhất đất nước, Quân đoàn 3 trú ở khu vực Tây Nguyên và Trung bộ, tham gia truy quét FULRO. Quân đoàn 3 có thêm Sư đoàn 31 (đoàn Tà Sanh) từ khu vực Cánh Đồng Chum trở về.

Từ năm 1978, Quân đoàn 3 truy quét đánh đổ Khmer Đỏ và giải phóng toàn bộ Campuchia.

Từ năm 1979 Quân đoàn bàn giao toàn bộ địa bàn Campuchia cho Quân đoàn 4 tiếp quản. Và toàn bộ quân đoàn 3 ra bắc để thành lập tuyến phòng thủ Sông Cầu, chống quân Trung Quốc từ năm 1979 đến 1987 trong chiến tranh biên giới phía bắc tại Bắc Thái.

Từ năm 1987... Quân đoàn 3 trở lại đóng quân ở khu vực Tây Nguyên. để hỗ trợ cho quân đội Việt Nam, quân đoàn 4 rút hoàn toàn quân đóng tại Campuchia về nước. Đồng thời, lập tuyến phòng thủ Tây Nguyên.

Trụ sở 
Bộ Tư lệnh Quân đoàn 3 đặt tại đường Lê Duẩn, phường Thắng Lợi, thành phố Pleiku, Tỉnh Gia Lai. Trước năm 1975, đây là Thành Pleime và là trụ sở Bộ Tư lệnh Quân đoàn II Việt Nam Cộng hòa.

Tổ chức Đảng

Tổ chức chung 
Từ năm 2006 thực hiện chế độ Chính ủy, Chính trị viên trong Quân đội. Tổ chức Đảng bộ trong Quân đoàn 3 theo phân cấp như sau:
 Đảng bộ Quân đoàn 3 là cao nhất.
 Đảng bộ Bộ Tham mưu, Cục Chính trị, Cục Hậu cần, Cục Kỹ thuật, các Sư đoàn, Lữ đoàn và các đơn vị tương đương khác.
 Đảng bộ các đơn vị cơ sở trực thuộc các Cục, Sư đoàn (tương đương cấp Tiểu đoàn và Trung đoàn)
 Chi bộ các cơ quan đơn vị trực thuộc các đơn vị cơ sở (tương đương cấp Đại đội)

Thành phần 
Về thành phần của Đảng ủy Quân đoàn 3 thường bao gồm như sau:
 Bí thư: Chính ủy Quân đoàn 3
 Phó Bí thư: Tư lệnh Quân đoàn 3
Ban Thường vụ
 Ủy viên Thường vụ: Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng
 Ủy viên Thường vụ: Phó Chính ủy Quân đoàn
 Ủy viên Thường vụ: Chủ nhiệm chính trị Quân đoàn
Ban Chấp hành Đảng bộ 
 Đảng ủy viên: Phó Tư lệnh 
 Đảng ủy viên: Phó Tham mưu trưởng
 Đảng ủy viên: Cục trưởng Cục Hậu cần
 Đảng ủy viên: Cục trưởng Cục Kỹ thuật
 Đảng ủy viên: Phó Chủ nhiệm UBKT ĐUQĐ
 Đảng ủy viên: Phó Chủ nhiệm chính trị
 Đảng ủy viên: Chính ủy Sư đoàn 10
 Đảng ủy viên: Chính ủy Sư đoàn 320
 Đảng ủy viên: Sư đoàn trưởng Sư đoàn 31
 Đảng ủy viên: Hiệu trưởng Trường Quân sự
 Đảng ủy viên: Lữ đoàn trưởng
 Đảng ủy viên: Lữ đoàn trưởng

Tổ chức chính quyền

Cơ quan trực thuộc 
 Văn phòng 
 Thanh tra
 Phòng Tài chính
 Phòng Khoa học Quân sự
 Phòng Thông tin Khoa học quân sự
 Phòng Điều tra hình sự
 Phòng Cứu hộ cứu nạn
 Phòng Kinh tế
 Bộ Tham mưu
 Cục Chính trị
 Cục Hậu cần
 Cục Kỹ thuật

Đơn vị trực thuộc Quân đoàn 
 Sư đoàn Bộ binh cơ giới 320 (đoàn Đồng Bằng)  tại xã Biển Hồ, thành phố Pleiku, Gia Lai
 Sư đoàn Bộ binh 10 (đoàn ĐắkTô) tại Thành phố Kon Tum, Kon Tum
 Sư đoàn Bộ binh 31 (đoàn Lam Hồng) tại xã Phước Thành, tại huyện Tuy Phước, Bình Định
 Lữ đoàn Pháo binh 40 tại xã Đắk Yắ, huyện Mang Yang, Gia Lai
 Lữ đoàn Phòng không 234 (đoàn Tam Đảo) tại xã Ia Băng, huyện Đak Đoa, Gia Lai
 Lữ đoàn Xe tăng 273 (đoàn Sơn Lâm) tại xã K'Dang huyện Đak Đoa, Gia Lai
 Lữ đoàn Công binh 7 (đoàn Hùng Vương) tại xã Hà Tam, huyện Đak Pơ, Gia Lai
Trường Quân sự Quân đoàn 3 tại xã Cát Hanh, huyện Phù Cát, Bình Định
Trường Cao đẳng nghề số 21 tại phường Thống Nhất, thành phố Pleiku,Gia Lai (chuyển về Binh đoàn 15 từ năm 2021)
Công ty Lam Sơn tại phường Thắng Lợi, thành phố Pleiku, Gia Lai
Trại giam Quân đoàn 3 tại phường Thắng Lợi, thành phố Pleiku, Gia Lai

Đơn vị trực thuộc Cục 
 Tiểu đoàn Thông tin 29, Bộ Tham mưu tại Huyện Đak Đoa, Gia Lai
 Tiểu đoàn Hóa học 21, Bộ Tham mưu tại huyện Đak Đoa, Gia Lai
 Tiểu đoàn Vệ binh 27, Bộ Tham mưu tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Tiểu đoàn Trinh sát 28, Bộ Tham mưu tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Tiểu đoàn Trinh sát pháo binh 7, Bộ Tham mưu tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Trung tâm Xử lý bom mìn và môi trường, Bộ Tham mưu tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Bảo tàng Quân đoàn, Cục Chính trị tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Viện Kiểm sát Quân đoàn, Cục Chính trị
 Xưởng In, Cục Chính trị 
 Tiểu đoàn Vận tải 827, Cục Hậu cần tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Bệnh viện Quân y 211, Cục Hậu cần tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Kho 81, Cục Hậu cần thành phố Pleiku, Gia Lai 
 Tiểu đoàn 30, Cục Kỹ thuật tại thành phố Pleiku, Gia Lai
 Kho Kỹ thuật Z9,Cục kỹ thuật tại huyện Ia Grai, Gia Lai

Tổ chức chung

Thành tích
 Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân
 Huân chương Quân công hạng nhì

Lãnh đạo qua các thời kỳ

Tư lệnh

Chính ủy, Phó Tư lệnh chính trị 
 Tháng 3, 1975 – Tháng 3, 1977: Đặng Vũ Hiệp, Đại tá, Thiếu tướng (1977), Trung tướng (1981), Thượng tướng (1988), sau là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục chính trị.
Tháng 3, 1977 – Tháng 2, 1979: Phí Triệu Hàm, Đại tá.
Tháng 3, 1979 – Tháng 12, 1979: Phạm Sinh, Thiếu tướng.
Tháng 12, 1979 – Tháng 10, 1987: Hà Quốc Toản, Đại tá, Thiếu tướng (1989).
Tháng 10, 1987 – 1990: Tiêu Văn Mẫn, Đại tá, Thiếu tướng (1988), Trung tướng (1994), sau là Phó Tư lệnh Chính trị Quân khu 5.
1990–2004: Lê Xuân Thanh, Thiếu tướng.
 1980–1983: Hà Quốc Toản, Thiếu tướng (1989)
 1985–1987: Hà Quốc Toản
 1987–1990: Tiêu Văn Mẫn, Trung tướng (1994)
 2003–2007: Nguyễn Tuấn Dũng, Trung tướng (2008), Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị (2008–2012).
 2007–2010: Hà Minh Thám, Trung tướng, Chính ủy Tổng cục Kỹ thuật (2011–2015)
 2010–2014: Chu Công Phu (1956–), Thiếu tướng (2010), sau làm Phó Chính ủy Học viện Chính trị (2014–2016)
 2014–10.2016: Nguyễn Duy Quyền, Thiếu tướng (2014)
 10.2016– 4.2018: Lê Quang Xuân, Thiếu tướng (2017), Chính ủy Học viện Lục Quân (4.2018–nay)
 4.2018– 6.2020: Bùi Huy Biết, Thiếu tướng (2018)
 6.2020– 9.2021: Nguyễn Văn Thế, Thiếu tướng (2020), Phó Chính ủy Trường Sĩ quan Lục quân 2 (9.2021-nay)
9.2021- nay: Nguyễn Văn Lanh

Tham mưu trưởng 

1978 – Tháng 5, 1979: Nguyễn Quốc Thước, Đại tá, Thiếu tướng (1980), Trung tướng (1987), Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Tư lệnh Quân khu 4.
Tháng 1, 1980 – Tháng 5, 1982: Bùi Đình Hòe, Đại tá, nguyên Phó Tư lệnh (1979 – 1980).
Tháng 2, 1983 – Tháng 12, 1983: Khuất Duy Tiến, Đại tá, Thiếu tướng (1984), Trung tướng (1990), nguyên Phó tư lệnh (1979 – 2.1983).
Tháng 12, 1983 – Tháng 9, 1984: Phạm Duy Tân, Đại tá, nguyên Phó tư lệnh (12.1983 – 1990).
8 tháng 11, 1984 – 15 tháng 10, 1987: Đinh Xuân La, Thiếu tướng
15 tháng 10, 1987 – 31 tháng 1, 1989: Trần Tất Thanh, Đại tá, Thiếu tướng, Trung tướng.
21 tháng 10, 1988 – 12 tháng 9, 1991: Lê Quang Bình, Đại tá.
25 tháng 8, 1989 – 12 tháng 11, 1993: Đỗ Công Mùi, Đại tá.
1 tháng 9, 1993 – 30 tháng 12, 1997: Nguyễn Hữu Hạ, Thượng tá, Đại tá, Thiếu tướng (2002), Trung tướng (2006), sau trở thành Tư lệnh Quân đoàn (1997–2000), Cục trưởng Cục Điều tra Hình sự (2000–2002) và Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 1 (2002–2007).
29 tháng 11, 1997 – 1 tháng 2, 2002: Phạm Xuân Hùng, Tiến sĩ, Đại tá, Thiếu tướng (2002), Trung tướng (2006), Thượng tướng (2014), sau là Tư lệnh Quân đoàn (2002–2004), Giám đốc Học viện Quốc phòng (2007–2008) và Phó Tổng Tham mưu trưởng (2008–2016).
1 tháng 2, 2002 – 24 tháng 6, 2002: Hoàng Văn Hoặc, Đại tá.
24 tháng 6, 2002 – 2007: Nguyễn Vĩnh Phú, Đại tá, Thiếu tướng (2007), Trung tướng (2011), sau là Tư lệnh Quân đoàn (2007–2009), Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần (2009–2014)
2009–2012, Đậu Đình Toàn,Trung tướng (2016) Cục trưởng Cục Quân huấn (2015– 2018)
2012–2015, Vũ Văn Sỹ, Thiếu tướng (2015) Cục trưởng Cục Quân huấn (2018– nay)
2015–2.2018, Trần Quốc Thái, Thiếu tướng Phó giám đốc Học viện Lục quân (Việt Nam) (2.2018–nay)
3.2018–7.2018, Thái Văn Minh, Thiếu tướng (2018) Tư lệnh Quân đoàn 3 (7.2018–nay)
8.2018–4.2020, Nguyễn Anh Tuấn, Đại tá, nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 320.
4.2020– nay, Nguyễn Bá Lực, Thiếu tướng (2024), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 10.

Các tướng lĩnh khác 
 2008–2009, Phạm Thanh Sơn, Phó Chính uỷ, Thiếu tướng (2009), PGS TS Chủ nhiệm Khoa Mác Lê nin – Học viện Quốc phòng.

Chú thích

Quân đoàn của Quân đội nhân dân Việt Nam
Huân chương Quân công
Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Danh hiệu Việt Nam
Đơn vị quân sự thành lập năm 1975