Thương mại hóa

Thương mại hóa (Commodification) là quá trình biến đổi những thứ vốn không thể tách rời, miễn phí hoặc được tặng cho (đồ vật, dịch vụ, ý tưởng, thiên nhiên, thông tin cá nhân, con người hoặc động vật) thành hàng hóa, vật phẩm thương mại hoặc các đối tượng để giao dịch, mua bán. Thuật ngữ này mang hàm ý về việc đánh mất một phẩm chất vốn có hoặc một mối quan hệ xã hội khi một thứ gì đó được tích hợp vào thị trường tư bản chủ nghĩa. Các khái niệm được cho là đang bị thương mại hóa bao gồm các danh mục bất tận như thân thể, sự thân mật, hàng hóa công cộng, động vật và các ngày lễ.

Lịch sử 

Cách hiểu của chủ nghĩa Marx về hàng hóa khác biệt với ý nghĩa của nó trong kinh doanh. Hàng hóa đóng một vai trò then chốt xuyên suốt các tác phẩm của Karl Marx, ông coi đó là hình thái tế bào của chủ nghĩa tư bản và là điểm khởi đầu quan trọng cho việc phân tích hệ thống chính trị-kinh tế này. Marx đã phê phán rộng rãi tác động xã hội của sự thương mại hóa dưới tên gọi sùng bái hàng hóa và sự tha hóa. Trước khi biến thành hàng hóa, một đồ vật có "giá trị sử dụng cá nhân cụ thể". Sau khi trở thành hàng hóa, chính đồ vật đó có một giá trị khác: số lượng mà nó có thể được trao đổi lấy một hàng hóa khác. Theo Marx, giá trị mới này của hàng hóa bắt nguồn từ thời gian bỏ ra để sản xuất ra nó, và các cân nhắc khác trở nên lỗi thời, bao gồm đạo đức, tác động môi trường và sức hấp dẫn thẩm mỹ. Marx khẳng định rằng mọi thứ cuối cùng sẽ bị thương mại hóa: "những thứ mà cho đến lúc đó đã được truyền đạt nhưng chưa bao giờ được trao đổi, được cho nhưng chưa bao giờ được bán, được thủ đắc nhưng chưa bao giờ được mua – đức hạnh, tình yêu, lương tâm, tất cả cuối cùng đều đưa vào thương mại".

Truyền thông
Truyền thông, như một ngành công nghiệp văn hóa, thể hiện rõ nét từ sự trỗi dậy của truyền thông đại chúng để kiếm tiền từ người dân vì lợi nhuận. Nghiên cứu trong các nghiên cứu văn hóa phê phán về tác động của truyền thông xác định sự thương mại hóa văn hóa là một lực lượng đóng góp lớn gần đây cho sự gián đoạn xã hội bởi truyền thông đại chúng. Một ví dụ là việc phô bày văn hóa Mỹ cho người dân trong nước và nước ngoài. Hàng hóa được bán chính là Hoa Kỳ, nhưng được truyền tải để chỉ hiển thị những khía cạnh thú vị, kịch tính, thu hút sự chú ý và khơi dậy cảm xúc nhất. Các tập đoàn truyền thông là chuyên gia trong việc phân tích và lựa chọn các yếu tố hấp dẫn của nền văn hóa, sau đó đóng gói lại và nâng cao các yếu tố đó cho một đối tượng khán giả rộng lớn. Việc tìm kiếm lượng người xem lớn tạo ra một hình ảnh không hiển thị các khía cạnh nhàm chán, khó chịu hoặc các khía cạnh của nhóm thiểu số tại Hoa Kỳ. Việc phân phối hình thức thay thế của nền văn hóa, vì lợi nhuận, gây ra những quan niệm sai lầm và định kiến cùng với sự gián đoạn của văn hóa dân gian gốc. 

Tại Hoa Kỳ, thương mại hóa văn hóa là cái nhìn qua truyền thông về xã hội Mỹ được chấp nhận như là nền văn hóa và thậm chí được thúc đẩy bởi chính nền văn hóa được mô tả đó; ví dụ được đưa ra là các ngôi sao nghệ sĩ nhạc hip-hop và rap "bán mình". Hoa Kỳ, với các tập đoàn truyền thông ít chịu sự can thiệp của chính phủ, đã thành công trong việc truyền bá văn hóa Mỹ ra toàn thế giới. Nghiên cứu văn hóa phê phán tiết lộ các hệ quả từ việc nhặt nhạnh các mẩu văn hóa, đúc lại cho khán giả đại chúng, sau đó bán đi cái nhìn thay thế đó. Một vài tác động của sự thương mại hóa văn hóa: Chỉ các thực hành văn hóa đa số được chọn lọc mới được hiển thị, bỏ qua các nền văn hóa thiểu số quan trọng khác vốn bị xem nhẹ hoặc bị phớt lờ. Như trong các bộ phim Hollywood, chỉ những khía cạnh thú vị, kịch tính, giàu cảm xúc nhất mới được trình bày trong khi loại bỏ những khía cạnh khó chịu, gây tranh cãi hoặc không thú vị. Sự thành công của việc tiếp thị một nền văn hóa đòi hỏi phải phân phối càng nhiều nội dung càng tốt cho đối tượng khán giả lớn nhất, gây ra sự gián đoạn trong cuộc sống hàng ngày. Các ngành công nghiệp truyền thông ưu tú thờ ơ hoặc phủ nhận tác động của tiếp thị đại chúng, bằng cách né tránh hoặc giải thích rằng truyền thông có tác động hạn chế. Có nhiều loại gián đoạn, một số tinh vi, nhiều loại rõ ràng, bao gồm sự lan truyền các quan niệm sai lầm, mất đi cảm giác về nơi chốn, sự tập trung lớn vào giải trí, mất đi tuổi thơ, sự vun bồi (cultivation), và sự gián đoạn các quy ước xã hội.

Con người
Thương mại hóa con người, biến con người trở thành hàng hóa giao dịch đã được thảo luận trong nhiều bối cảnh khác nhau, từ nô lệ đến mang thai hộ. Các buổi đấu giá cầu thủ cricket từ Giải Ngoại hạng Ấn Độ (IPL), Big Bash League và các giải khác cũng được thảo luận là một trường hợp thương mại hóa con người. Rao bán trinh tiết là một ví dụ khác về sự tự thương mại hóa. Hàng hóa con người là một thuật ngữ được sử dụng trong trường hợp buôn bán nội tạng, mang thai hộ trả tiền (còn gọi là thương mại hóa tử cung), và buôn bán người. Theo Gøsta Esping-Andersen, con người bị thương mại hóa hoặc biến thành vật thể, công cụ khi bán sức lao động của họ trên thị trường cho một chủ sử dụng lao động.

Các ngày lễ 

Nhiều ngày lễ như Giáng sinh (Xmas), Halloween hay Ngày Valentine đã được cho là đã trở nên bị thương mại hóa. Sự thương mại hóa một ngày lễ đề cập đến việc làm cho các hoạt động kỷ niệm các dịp lễ nhất thiết phải mang tính thương mại và dựa trên hàng hóa vật chất, như tặng quà, trang trí cầu kỳ, trò "cho kẹo hay bị ghẹo" (trick or treating), và tặng thiệp. Các lễ kỷ niệm hiện đại của nhiều ngày lễ hiện nay liên quan đến các thực hành thương mại và chiến thuật sinh lời nhiều hơn là nguồn gốc của các ngày lễ đó. Đối với một số ngày lễ, như Halloween, có những lập luận cho rằng sự thương mại hóa ngày lễ gốc đã biến nó thành những lễ kỷ niệm mà mọi người yêu thích hiện nay. Sự thương mại hóa các ngày lễ khác, như Giáng sinh, làm nảy sinh các lập luận về việc đảo ngược quá trình thương mại hóa để quay trở lại tinh thần dự định ban đầu của ngày lễ. 
Các ví dụ về việc kiếm lời từ tình yêu là vô số chương trình truyền hình The Bachelor (Tiệc độc thân), và sự gia tăng các khách sạn hạng sang phục vụ những người độc thân trong các kỳ nghỉ cuối tuần của Ngày Valentine.

Văn hóa bản địa
Tác giả và nhà nữ quyền người Mỹ Bell Hooks mô tả sự thương mại hóa văn hóa về chủng tộc và sự khác biệt là việc nền văn hóa thống trị "ăn thịt kẻ khác" (eating the other). Đối với Hooks, các biểu hiện văn hóa của kẻ khác, ngay cả những biểu hiện mang tính cách mạng, cũng bị bán cho nền văn hóa thống trị để họ hưởng thụ, với bất kỳ thông điệp nào về thay đổi xã hội đều được tiếp thị không vì nội dung thông điệp mà được sử dụng như một cơ chế để những kẻ thống trị sở hữu một phần của sự "nguyên thủy". Bất kỳ mối quan tâm nào đến văn hóa lịch sử quá khứ hầu như luôn mang một sắc thái hiện đại. Theo Mariana Torgovnick:Điều rõ ràng hiện nay là sự say mê của phương Tây với cái nguyên thủy có liên quan đến các cuộc khủng hoảng danh tính của chính nó, với nhu cầu tự thân của nó trong việc phân định rõ ràng chủ thể và khách thể ngay cả khi đang tán tỉnh các cách trải nghiệm vũ trụ khác.Hooks khẳng định rằng các nhóm bị gạt ra lề xã hội bị quyến rũ bởi khái niệm này vì "lời hứa về sự công nhận và hòa giải".Khi nền văn hóa thống trị yêu cầu kẻ Khác được đưa ra như một dấu hiệu cho thấy sự thay đổi chính trị tiến bộ đang diễn ra, rằng Giấc mơ Mỹ thực sự có thể bao trùm cả sự khác biệt, nó mời gọi sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc văn hóa theo thuyết bản chất.Thương mại hóa các nền văn hóa bản địa đề cập đến "các lĩnh vực trong đời sống của một cộng đồng mà trước khi bị du lịch thâm nhập đã không nằm trong phạm vi các quan hệ kinh tế được điều tiết bởi các tiêu chí trao đổi thị trường" (Cohen 1988, 372). Một ví dụ về loại thương mại hóa văn hóa này có thể được mô tả qua việc xem xét góc nhìn về sự thay đổi văn hóa Hawaii từ những năm 1950. Bữa tiệc lūʻau của Hawaii từng là một bữa tiệc truyền thống dành riêng cho các thành viên cộng đồng và người dân địa phương, nhưng thông qua sự phát triển của du lịch, truyền thống này đã mất đi một phần ý nghĩa văn hóa và hiện chủ yếu là một buổi biểu diễn "vì lợi nhuận".

Du lịch

Du lịch đã được phân tích trong bối cảnh thương mại hóa như một quá trình biến đổi các nền văn hóa địa phương và di sản thành các hàng hóa có thể tiếp thị. Sự thương mại hóa du lịch đẩy văn hóa địa phương khỏi vị trí trung tâm, thay thế nó bằng khả năng sinh lời từ những người không cư trú. Điều này có thể dưới hình thức giải trí, quà lưu niệm, chợ thực phẩm, hoặc các hình thức khác. Du lịch dẫn đến, một phần, sự thương mại hóa các nền văn hóa bản địa khi mọi người trở về sau các chuyến tham quan với những ý tưởng và sự đại diện phiến diện về nền văn hóa đó.

Xem thêm 
 Toàn cầu hóa
 Chủ nghĩa tư bản
 Thương mại hóa tình yêu
 Thương mại hóa động vật
 Thương mại hóa thiên nhiên
 Phi thương mại hóa
 Bãi bỏ quy định
 Giá trị trao đổi
 Tư nhân hóa
 Hình thái giá trị
 Dữ liệu lớn

Chú thích

Tham khảo
 Farah, Paolo Davide, Tremolada Riccardo, Desirability of Commodification of Intangible Cultural Heritage: The Unsatisfying Role of IPRs, in TRANSNATIONAL DISPUTE MANAGEMENT, Special Issues "The New Frontiers of Cultural Law: Intangible Heritage Disputes", Volume 11, Issue 2, March 2014,  Available at SSRN.com
 Farah, Paolo Davide, Tremolada Riccardo, Intellectual Property Rights, Human Rights and Intangible Cultural Heritage, Journal of Intellectual Property Law, Issue 2, Part I,  June 2014, , Giuffre, pp. 21–47. Available at SSRN.com
 Schimank, Uwe and Volkmann, Ute (ed.): The Marketization of Society: Economizing the Non-Economic. Bremen: Research Cluster "Welfare Societies", 2012.
Polanyi, Karl. "The Self-Regulating Market," Economics as a Social Science, 2nd edn, 2004.
Thương mại
Thuật ngữ chủ nghĩa Marx