Phong cấp (cờ vua)

Trong cờ vua, phong cấp là việc thay thế cho một quân Tốt bởi một Hậu (Xe, Tượng hoặc Mã) khi quân Tốt đó đã đi đến hàng cuối phía bên kia của bàn cờ. Việc phong cấp được thực hiện ngay ở ô mà quân Tốt tiến đến và có hiệu lực lập tức.

Ví dụ: Tốt Trắng đi đến hàng thứ 8 có thể phong cấp thành Hậu: g7 - g8=H. Khi tốt đến ô 8 phải lập tức phong một con bất kì. 

Tốt Đen đi đến hàng thứ 1 có thể phong cấp thành Hậu: c2 - c1=H+. Quân Tốt đen sau khi phong thành Hậu ở ô c1 có hiệu lực của quân Hậu ngay và chiếu Vua Trắng.

Chiến thuật 

Sau khi phong cấp, quân Tốt trở thành một quân có giá trị hơn, đặc biệt là trong trường hợp phong cấp thành Hậu. Đó là nguồn bổ sung lực lượng rất cần thiết trong giai đoạn tàn cuộc của cờ vua, khi số quân trên bàn cờ không còn nhiều. Trên thực tế, phong cấp là mục tiêu chính trong tàn cuộc và khi đấu thủ không cản được nước phong cấp thì thường đầu hàng ngay.

Ở hình bên, Trắng chơi Tc4+ thí Tượng để phong cấp cho Tốt vì sau khi Tượng Đen bắt Tượng Trắng thì không cản được Tốt Trắng xuống phong cấp thành Hậu.

Thông thường, Tốt được phong cấp thành Hậu. Tuy vậy, ở những tình huống đặc biệt, việc phong cấp thành quân khác (Tượng, Xe hoặc Mã) sẽ phát huy tác dụng tức thời và do đó có ích hơn phong cấp thành Hậu.

Ví dụ ở hình bên, nếu Trắng chơi f8=H thì Đen sẽ chơi He1#. Bằng nước f8=M+, Trắng thực hiện đòn đôi và bắt Hậu Đen.

Lịch Sử 
Việc thăng cấp lần đầu tiên xuất hiện trong trò chaturanga, một trò chơi cờ vua tiền thân của thế kỷ thứ 6. Trong trò chaturanga, một quân tốt được thăng cấp khi đạt đến hàng cuối cùng của bàn cờ. Các nhà sử học tranh cãi về việc quân tốt có thể được thăng cấp lên vị trí nào. Một số nguồn cho rằng một quân tốt chỉ có thể được thăng cấp lên mantri, một dạng quân hậu ban đầu chỉ có thể di chuyển một ô theo đường chéo, với ý tưởng rằng một người lính bộ binh tiến qua toàn bộ hàng ngũ đối phương sẽ được thăng cấp lên cấp bậc sĩ quan thấp nhất.[13] Những người khác cho rằng quân tốt, nếu có thể thăng cấp, sẽ được thăng cấp lên quân cờ ban đầu được đặt trên cột mà quân tốt đứng, trừ khi quân tốt đứng trên cột vua, trong trường hợp đó nó được thăng cấp lên mantri. Nếu quân cờ không có sẵn, quân tốt vẫn không được thăng cấp trên ô của nó.

Trò Chaturanga được du nhập vào Trung Đông với tên gọi shatranj vào khoảng thế kỷ thứ 7. Trong cờ shatranj, một quân tốt chỉ có thể được phong cấp lên fers (tương đương với mantri của chaturanga). Khi chaturanga và shatranj lan rộng ra thế giới phương Tây và Đông Á, cũng như một số khu vực khác trên thế giới, luật phong cấp đã phát triển. (Xem phần Các ván cờ theo khu vực của gia đình cờ vua để biết thêm thông tin.)

Sau khi quân hậu có được bản sắc và khả năng hiện đại vào thế kỷ 15, thay thế cho farzin hoặc ferz, một số kỳ thủ phản đối việc một quân vua có thể có nhiều hơn một quân hậu thông qua việc phong cấp. Một bộ luật cờ vua cũ viết rằng, "Một quân tốt được phong cấp trở thành ferz, với nước đi của quân hậu."[cần dẫn nguồn]

Ở Ý, vào thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, một quân tốt chỉ có thể được phong cấp lên một quân cờ bắt được; nếu không có quân cờ nào không phải quân tốt của người chơi phong cấp bị bắt, quân tốt sẽ không hoạt động cho đến khi có một quân cờ, khi đó quân tốt ngay lập tức đảm nhận vai trò của quân cờ đó. Philidor không thích khả năng có hai quân hậu; trong tất cả các phiên bản của cuốn sách của mình (1749 đến 1790), ông tuyên bố rằng một sự thăng cấp chỉ có thể là một quân cờ đã bắt trước đó. Lambe cũng đã nêu quy tắc này trong một cuốn sách năm 1765. Do đó, một người chơi không bao giờ có thể có hai quân hậu, ba quân mã, ba quân xe hoặc ba quân tượng. Quy tắc thăng cấp bị hạn chế đã được áp dụng không nhất quán. Cuốn sách năm 1828 của Jacob Sarratt đưa ra sự thăng cấp không bị hạn chế. Vào thời của Sarratt, sự thăng cấp không bị hạn chế đã phổ biến và theo Davidson, nó đã trở nên phổ biến vào giữa thế kỷ 19. Tuy nhiên, Howard Staunton đã viết trong Sổ tay người chơi cờ vua, ban đầu được xuất bản vào năm 1847, rằng Carl Jaenisch nói rằng quy tắc thăng cấp bị hạn chế vẫn có hiệu lực ở Bắc Âu, Nga, Scandinavia và Đức. Ví dụ, một cuốn sách về trò chơi cờ vua của Na Uy năm 1836 của Peter Tidemand Malling ghi rõ "Quân Hậu, Quân Xe, hoặc bất kỳ quân nào khác đã mất",và cách diễn đạt này được sử dụng muộn nhất là vào năm 1862 cho lần tái bản thứ ba và cũng là lần cuối cùng.

Tham khảo

Luật cờ vua
Thuật ngữ cờ vua