Chi Xoài

Chi Xoài (danh pháp khoa học: Mangifera) thuộc họ Đào lộn hột (Anacadiaceae), là những loài cây ăn quả vùng nhiệt đới. Người ta không biết chính xác nguồn gốc của xoài, nhưng nhiều người tin là chúng có nguồn gốc ở Nam và Đông Nam Á, bao gồm miền đông Ấn Độ, Myanma, Bangladesh theo các mẫu hóa thạch được tìm thấy ở khu vực này có niên đại khoảng 25 tới 30 triệu năm trước. Trong kinh Vệ Đà có chỉ dẫn tới xoài như là "thức ăn của các vị thần".

Từ nguyên 
Tên gọi khoa học của chi này (mangifera) có nguồn gốc từ manga trong tiếng Malayalam , và được những người Bồ Đào Nha phổ biến sau khi họ thám hiểm Ấn Độ, vì thế mà có từ manga trong tiếng Bồ Đào Nha.

Các loài

Được công nhận
 Mangifera caesia
 Mangifera casturi
 Mangifera indica: Xoài tượng, xoài
 Mangifera laurina: Xoài cọng dài, xoài núi
 Mangifera lineariflia
 Mangifera odorata: Xoài thơm
 Mangifera persiciforma
 Mangifera rubropetala
 Mangifera siamensis
 Mangifera sylvatica

Chưa giải quyết dứt khoát
 Mangifera acutigemma
 Mangifera afraicana
 Mangifera altissima
 Mangifera amba
 Mangifera andamanica
 Mangifera anisodora
 Mangifera applanata
 Mangifera austroindica
 Mangifera axillaris
 Mangifera balba
 Mangifera beccarii
 Mangifera blommessteinii
 Mangifera bompardii
 Mangifera bullata
 Mangifera caloneura
 Mangifera cambodiana: Xoài cơm (xoài voi)
 Mangifera campnospermoides
 Mangifera camptosperma: Xoài bui, bui
 Mangifera cochinchinensis: Xoài nụt, xoài nứt
 Mangifera collina
 Mangifera decandra
 Mangifera dewildei
 Mangifera domestica
 Mangifera duperreana: Quéo, xoài lửa, mo ho
 Mangifera equina
 Mangifera flava: Xoài vàng
 Mangifera foetida: Xoài hôi, xoài cà lăm, muỗm
 Mangifera fragrans
 Mangifera gabonensis
 Mangifera gandaria
 Mangifera gedebi
 Mangifera gladiata
 Mangifera glauca
 Mangifera gracilipes
 Mangifera griffithii
 Mangifera havilandii
 Mangifera horsefieldii
 Mangifera inocarpoides
 Mangifera kemanga
 Mangifera khasiana
 Mangifera khoonmengiana
 Mangifera kukula
 Mangifera lagenifera
 Mangifera lalijiawa
 Mangifera lanceolata
 Mangifera langong
 Mangifera laxiflora
 Mangifera leschenaultii
 Mangifera linnaei
 Mangifera longipetiolata
 Mangifera macrocarpa
 Mangifera magnifica
 Mangifera maingayi
 Mangifera mariana
 Mangifera maritima
 Mangifera mekongensis: Xoài thanh ca
 Mangifera membranacea
 Mangifera merrillii
 Mangifera microphylla
 Mangifera minor
 Mangifera minutifolia: Xoài lá nhỏ, xoài rừng
 Mangifera monandra
 Mangifera mucronulata
 Mangifera nicobarica
 Mangifera oblongifolia
 Mangifera oppositifolia
 Mangifera orophila
 Mangifera oryza
 Mangifera pajang
 Mangifera paludosa
 Mangifera parish
 Mangifera parkinsonii
 Mangifera parvifolia
 Mangifera pedicellata
 Mangifera pentandra
 Mangifera philippinensis
 Mangifera polycarpa
 Mangifera pseudoindica
 Mangifera quadrifida
 Mangifera racemosa
 Mangifera reba: Quéo
 Mangifera rigida
 Mangifera rostrata
 Mangifera rubra
 Mangifera rufocostata
 Mangifera rumphii
 Mangifera salomonensis
 Mangifera sativa
 Mangifera sclerophylla
 Mangifera silvestris
 Mangifera similis
 Mangifera spathulifolia
 Mangifera subsessilifolia
 Mangifera sulavesiana
 Mangifera sumatrana
 Mangifera sumbawaensis
 Mangifera superba
 Mangifera swintonioides
 Mangifera taipa
 Mangifera taipon
 Mangifera timorensis
 Mangifera torquenda
 Mangifera transversalis
 Mangifera utana
 Mangifera verticillatta
 Mangifera viridis
 Mangifera whitmorei
 Mangifera xylocarpa
 Mangifera zeylanica

Đồng nghĩa
 Mangifera austroyunnanensis = Mangifera indica
 Mangifera camptosperma var. linearifolia = Mangifera lineariflia
 Mangifera foetida var. odorata = Mangifera odorata
 Mangifera hiemalis = Mangifera persiciforma
 Mangifera longipes = Mangifera laurina: Xoài cọng dài, xoài núi
 Mangifera pinata Desr. = Sorindeia madagascariensis
 Mangifera pinata]] L. f. = Spondias pinnata

Chưa xác định
 Mangifera dongnaiensis: Xoài Đồng Nai

Chủng loại 
Các loài xoài có thể chia làm hai loại, một loại có nguồn gốc từ Ấn Độ còn loại kia có nguồn gốc từ Philippines và Đông Nam Á. Chủng loại Ấn Độ không chịu được điều kiện quá ẩm ướt, có chồi non màu đỏ, dễ bị nấm mốc sương, quả đơn phôi có màu sáng và hình dạng bình thường. Chủng loại Đông Nam Á chịu được điều kiện quá ẩm ướt, có chồi màu lục nhạt hay đỏ và kháng nấm mốc sương. Quả của chúng là đa phôi có màu lục nhạt và dài hình quả thận.

Nơi trồng ở Việt Nam 
Xoài được trồng nhiều nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long và một số khu vực miền Trung, Tây Bắc... Năm 2013, sản lượng xoài cả nước vào khoảng 780.000 tấn (đứng thứ 13 trên thế giới), riêng khu vực trồng nhiều nhất cả nước là Đồng bằng sông Cửu Long là khoảng 417.268 tấn, trong đó: Đồng Tháp 123.870 tấn, Tiền Giang 61.290 tấn, Vĩnh Long 54.230 tấn, An Giang 64.251 tấn, các tỉnh còn lại 113.627 tấn... (Nguồn Niên giám thống kê các tỉnh ĐBSCL 2014).

Lợi ích 
Vỏ quả xoài chín cũng như quả xoài có tác dụng cầm máu tử cung, khai huyết, chảy máu ruột, dưới dạng cao lỏng với liều 10g cao lỏng cho vào 120ml nước rồi cứ cách một hay hai giờ cho uống một thìa cà phê.

Chữa đau răng, viêm lợi: Vỏ xoài phơi khô 3 phần, quả me một phần, quả bồ kết một phần. Tất cả sấy khô tán nhỏ, đắp vào nơi răng đau, lợi viêm đã rửa sạch.

Nhân xoài: được người Malaysia, Ấn Độ và Brazil dùng làm thuốc trị giun sán (liều 1,5 đến 2g sấy khô, tán bột); chữa chảy máu tử cung, trĩ; kiết lị. Nhân xoài còn giảm nguy cơ gây ung thư: Phenol có trong xoài cũng như tính chất chống oxy hóa của xoài ngăn ngừa, làm giảm nguy cơ ung thư, trong đó bao gồm ung thư tuyến tiền liệt. Ngoài ra, chất xơ pectin của xoài cũng giúp ngăn ngừa ung thư.

Với bệnh kiết lị, nghiền 20 đến 25g nhân với 2 lít nước, nấu kỹ cho tới khi cạn còn hơn 1 lít thì lọc để bỏ bã, thêm vào nước lọc 300 - 400g đường và tiếp tục đun cho tới khi còn 1 lít. Mỗi ngày dùng hai hay ba lần, mỗi lần dùng 50 đến 60g thuốc chế như trên. Đây là công thức của người Philippines.

Vỏ thân xoài (dùng tươi hoặc khô): Tươi thì giã vắt lấy nước, được dùng như vỏ quả, vỏ khô dưới dạng thuốc sắc được dùng chữa thấp khớp (đắp nóng bên ngoài), hoặc rửa khí hư bạch đới của phụ nữ. Tại miền Bắc Việt Nam, vỏ được dùng sắc uống chữa sốt hay chữa đau răng.

Nhựa vỏ cây xoài: có màu đen không mùi, vị đắng hắc, để ra không khí đặc lại, hoà vào nước chanh dùng bôi trị ghẻ lở.

Lá xoài: được dùng tại một số vùng ở Ấn Độ để nuôi trâu bò nhưng lá già chứa một lượng nhỏ chất độc cho nên nếu trâu bò ăn lâu ngày có thể gây ngộ độc chết trâu bò.

Hình ảnh

Hình ảnh

Tham khảo

Thực vật Ấn Độ