Hiệp ước Thép

Hiệp ước Thép (, ), được biết đến với tên chính thức là Hiệp ước Hữu nghị và Liên minh giữa Đức và Ý (, ), là một liên minh quân sự và chính trị giữa Đức và Ý, được ký vào năm 1939.

Ban đầu, hiệp ước được soạn thảo như một liên minh quân sự ba bên giữa Nhật Bản, Ý và Đức. Tuy nhiên, trong khi Nhật muốn trọng tâm của hiệp ước nhằm vào Liên Xô, thì Ý và Đức lại muốn trọng tâm hướng vào Đế quốc Anh và Pháp. Do bất đồng này, hiệp ước được ký không có Nhật Bản, và vì vậy nó trở thành một thỏa thuận chỉ tồn tại giữa Ý và Đức, được ký vào ngày 22 tháng 5 năm 1939 bởi Ngoại trưởng Đức Joachim von Ribbentrop và Ngoại trưởng Ý Galeazzo Ciano.

Cùng với Hiệp ước chống Quốc tế Cộng sản và Hiệp ước Tam cường, Hiệp ước Thép là một trong ba thỏa thuận tạo nên nền tảng chính của liên minh phe Trục. Hiệp ước gồm hai phần: phần thứ nhất là một tuyên bố công khai về sự tin tưởng và hợp tác tiếp tục giữa Đức và Ý. Phần thứ hai, gọi là "Nghị định thư bổ sung bí mật", khuyến khích việc phối hợp chính sách liên quan đến quân sự và kinh tế.

Bối cảnh
Đức và Ý đã chiến đấu chống lại nhau trong Thế chiến I. Sự ủng hộ và mức độ phổ biến của các đảng phái chính trị cấp tiến (như Đảng Quốc xã của Adolf Hitler và phe Phát xít của Benito Mussolini) bùng nổ sau khi Đại Khủng hoảng làm suy yếu nghiêm trọng nền kinh tế của cả hai nước.

Năm 1922, Mussolini củng cố vị trí của mình với tư cách Thủ tướng Vương quốc Ý. Những hành động đầu tiên của ông khiến ông cực kỳ được ủng hộ - các chương trình công trình công cộng quy mô lớn vừa tạo việc làm, vừa biến đổi cơ sở hạ tầng của Ý. Tại Địa Trung Hải, Mussolini xây dựng một hải quân hùng mạnh, được cho là lớn hơn tổng sức mạnh của các hạm đội Địa Trung Hải của Anh và Pháp cộng lại.

Hiệp ước Bốn cường quốc  là một thỏa thuận mang tính tham vấn, được ký chính thức vào ngày 15 tháng 7 tại Rome, giữa Ý, Vương quốc Anh, Đức và Pháp, nhằm phối hợp về an ninh châu Âu, đồng thời phản ánh đề xuất của Mussolini muốn bốn cường quốc lớn có vai trò quan trọng hơn các nước nhỏ trong Hội Quốc Liên. Hiệp ước này không được Quốc hội Pháp phê chuẩn và cũng không hoàn toàn vô giá trị, vì nó hướng tới việc giải quyết bất đồng và tạo ra một mặt trận chống Liên Xô chung. Tuy vậy, nó vấp phải nhiều đồn đoán ở Pháp và Đức, và rốt cuộc nhận được sự ủng hộ của cả bốn cường quốc, cũng như một số quốc gia khác.

Khi được bổ nhiệm làm Thủ tướng năm 1933, Hitler khởi động một làn sóng công trình công cộng quy mô lớn và tái vũ trang bí mật. Ban đầu, Ý ký Hiệp ước Ý–Xô nhằm chống Đức khi Hitler lên nắm quyền. Chủ nghĩa Phát xít và Chủ nghĩa Quốc xã có nhiều nguyên tắc tương đồng, và Hitler cùng Mussolini đã gặp nhau trong nhiều dịp cấp nhà nước lẫn riêng tư trong thập niên 1930. Ngày 23 tháng 10 năm 1936, Ý và Đức ký một nghị định thư bí mật, lần đầu tiên điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng đồng bộ về các vấn đề như Nội chiến Tây Ban Nha, Hội Quốc Liên và Khủng hoảng Abyssinia.

Nhật Bản
Năm 1931, Nhật Bản xâm lược khu vực Mãn Châu vì nơi đây có các cánh đồng lương thực màu mỡ và trữ lượng khoáng sản thô lớn. Tuy nhiên, điều này châm ngòi cho một cuộc đối đầu ngoại giao với Liên Xô, quốc gia có chung biên giới với Mãn Châu. Để đối phó với mối đe dọa từ Liên Xô, Nhật ký một hiệp ước với Đức vào năm 1936. Mục tiêu của hiệp ước là đề phòng trường hợp Nga Xô viết tấn công nếu họ tiến vào Trung Quốc.

Nhật Bản lựa chọn tập trung vào các liên minh chống Liên Xô thay vì các liên minh chống phương Tây như Ý và Đức. Tuy nhiên, Đức lo ngại rằng một liên minh chống Liên Xô có thể tạo ra nguy cơ phải đánh chiến tranh hai mặt trận trước khi họ kịp chinh phục Tây Âu. Vì thế, khi Ý mời Nhật ký Hiệp ước Thép, Nhật đã từ chối.

Các điều khoản
Về mặt chính thức, Hiệp ước Thép buộc Đức và Ý phải hỗ trợ nước kia về quân sự, kinh tế hoặc các hình thức khác trong trường hợp chiến tranh, đồng thời hợp tác trong sản xuất thời chiến. Hiệp ước nhằm bảo đảm rằng không bên nào có thể tự ý ký hòa bình nếu không có sự đồng ý của bên còn lại. Thỏa thuận này dựa trên giả định rằng trong vòng ba năm sẽ không xảy ra chiến tranh. Khi Đức xâm lược Ba Lan ngày 1 tháng 9 năm 1939 và chiến tranh bùng nổ ngày 3 tháng 9, Ý vẫn chưa sẵn sàng cho xung đột và gặp khó khăn trong việc thực hiện các nghĩa vụ của mình. Vì vậy, Ý chỉ tham gia Thế chiến II đến tháng 6 năm 1940, với một cuộc tấn công muộn vào miền Nam nước Pháp.

Các nghị định thư bổ sung bí mật
Các nghị định thư bổ sung bí mật của Hiệp ước Thép, được chia thành hai phần, đã không được công bố vào thời điểm ký hiệp ước.

Phần thứ nhất kêu gọi hai nước đẩy nhanh hợp tác chung về quân sự và kinh tế; phần thứ hai cam kết hai nước hợp tác trong "các vấn đề về báo chí, dịch vụ tin tức và tuyên truyền" nhằm củng cố sức mạnh và hình ảnh của trục Rome-Berlin. Để hỗ trợ việc này, mỗi nước sẽ cử "một hoặc một vài chuyên gia" sang thủ đô nước kia để liên lạc chặt chẽ với Bộ trưởng Ngoại giao của nước đó.

Đổi tên
Sau khi được cho biết tên ban đầu là "Hiệp ước Máu" (Pact of Blood) có thể sẽ bị đón nhận rất tiêu cực ở Ý, Mussolini đề xuất tên "Hiệp ước Thép" (Pact of Steel) và cuối cùng tên này được chọn.

Giải thể
Theo Điều VII, hiệp ước dự kiến kéo dài 10 năm, nhưng điều này đã không xảy ra. Tháng 11 năm 1942, lực lượng phe Trục ở Bắc Phi bị đánh bại mang tính quyết định bởi quân Anh và Khối Thịnh vượng chung Anh trong Trận El Alamein lần thứ hai. Tháng 7 năm 1943, phe Đồng minh phương Tây mở mặt trận mới bằng việc đổ bộ lên Sicily. Sau đó, Mussolini bị lật đổ khi 19 thành viên của Đại Hội đồng Phát xít bỏ phiếu ủng hộ Ordine Grandi. Chính phủ Ý mới dưới quyền Thống chế Pietro Badoglio đã ký đình chiến với phe Đồng minh vào tháng 9 và trở thành một quốc gia "không tham chiến", qua đó trên thực tế chấm dứt sự tham gia của Ý trong hiệp ước.

Dù một chính phủ bù nhìn dưới quyền Mussolini là Cộng hòa Xã hội Ý được Đức Quốc xã dựng lên ở miền Bắc Ý, Ý về cơ bản chỉ còn là thành viên của hiệp ước trên danh nghĩa.

Xem thêm 

 Hiệp ước chống Quốc tế Cộng sản 
 Hiệp ước Tam cường

Tham khảo
Chú thích

Tài liệu
Bản in
 
 
 
 
 
 
 

Online
 
 

Phương tiện truyền thông
 
 

Ý năm 1939
Liên minh quân sự thế kỷ 20
Quan hệ Đức-Ý
Liên minh quân sự liên quan tới Ý
Phe Trục