Giả Tư Hiệp

Giả Tư Hiệp (chữ Hán: 賈思勰, ? – ?) là quan lại và nhà nông học thời Bắc Ngụy.

Công lao
Giả Tư Hiệp quê ở huyện Ích Đô, quận Tề, làm quan đến chức Thái thú quận Cao Dương, sau này cáo lão về quê sinh sống cho tới cuối đời. Ông vốn tinh thông khoa học nông nghiệp. Trong quá trình khôi phục nền nông nghiệp vùng Hoa Bắc vốn bị bỏ hoang do chiến tranh, ông đã hệ thống hóa các kỹ thuật canh tác nông nghiệp vùng đất khô và viết nên cuốn Tề dân yếu thuật vào cuối thời Bắc Ngụy. Tác phẩm này bao gồm các chương về cày cấy, ngũ cốc, rau củ, cây ăn quả, lâm nghiệp, chăn nuôi, nấu rượu, gia vị, chế biến món ăn và cả các sản vật nước ngoài. Đây là bộ bách khoa toàn thư về nông nghiệp quy mô lớn sớm nhất và hoàn chỉnh nhất còn tồn tại của Trung Quốc.

Trước thời Giả Tư Hiệp, các kỹ thuật nông nghiệp thường chỉ được truyền miệng hoặc ghi chép lẻ tẻ. Ông là người đầu tiên tổng hợp chúng lại một cách khoa học và hệ thống. Cuốn sách này được ví như sách gối đầu của ngành nông nghiệp phương Đông, không chỉ dạy cách trồng trọt mà còn dạy cả cách chăn nuôi và chế biến thực phẩm, cho thấy cái nhìn rất toàn diện về kinh tế nông thôn. Nhờ thói quen trích dẫn cực kỳ cẩn thận của Giả Tư Hiệp mà giới nghiên cứu ngày nay còn biết được nội dung của những cuốn sách đã mất từ 2.000 năm trước. Nếu không có ông, một phần lớn tri thức nông nghiệp thời Hán sẽ vĩnh viễn biến mất. Ngoài Trung Quốc ra, Nhật Bản cũng là quốc gia tiếp nhận và ứng dụng Tề dân yếu thuật rất sớm để cải thiện nền nông nghiệp của họ, do đó giới nghiên cứu nước này có rất nhiều công trình nghiên cứu sâu về tác phẩm này.

Tác phẩm
Tề dân yếu thuật là kiệt tác nông thư cổ đại được bảo tồn hoàn chỉnh nhất của Trung Quốc, được hoàn thành sau năm Vũ Định thứ 2 đời Đông Ngụy (544), hoặc có thuyết khác cho rằng sách được viết trong khoảng từ năm 533 đến năm 544.

Toàn bộ sách có 92 thiên chia thành 10 quyển, khoảng 110 ngàn chữ, nội dung ghi chép về vấn đề trồng trọt, làm vườn, trồng rừng, nuôi tằm, chăn nuôi, thú y, phối giống, nấu rượu, nấu ăn, dự trữ thực phẩm, cũng như các phương pháp chống đói cứu hoang của Trung Quốc 1.500 năm trước. Sách trích dẫn gần 200 bộ cổ tịch tiêu biểu của đời trước về phương diện nông học, hơn 30 câu ngạn ngữ nhà nông và vô số những kinh nghiệm thực tế của nông dân thời bấy giờ. Nhiều bộ nông thư quan trọng thời Hán, Tấn như Phiếm Thắng Chi thư, Tứ dân nguyệt lệnh đến nay đã thất truyền, hậu thế chỉ có thể thông qua cuốn sách này để tìm hiểu về hoạt động nông nghiệp thời bấy giờ. Ngoài ra bộ sách này có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển của nền nông nghiệp thời xưa ở Trung Quốc, như quyển Nông thư của Vương Trinh đời nhà Nguyên, Nông chính toàn thư của Từ Quang Khải đời nhà Minh, Thụ thời thông thảo đời nhà Thanh... từ cách thức đến đề tài đều dựa theo Tề dân yếu thuật của Giả Tư Hiệp.

Từ khi ra đời, các triều đại phong kiến Trung Quốc đều coi trọng sách này, và khi truyền ra nước ngoài, nó cũng thường được sử dụng làm tài liệu kinh điển để nghiên cứu sự thay đổi của các giống cây trồng và vật nuôi cổ. Đôi lúc còn đóng vai trò như một cẩm nang hướng dẫn nông nghiệp trong suốt nhiều thế kỷ. Khi Charles Darwin nghiên cứu thuyết tiến hóa, trong tác phẩm Nguồn gốc các loài, ông từng tham khảo một cuốn "bách khoa toàn thư cổ đại Trung Quốc". Cuốn sách mà ông ấy nhắc đến thực chất là Tề dân yếu thuật. Tề dân yếu thuật được giải thích là "Các phương pháp mưu sinh của bình dân", nhưng cũng có thể hiểu là "Phương pháp quản lý dân sinh".

Chú thích

Tham khảo

Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Họ Giả
Nhà văn Bắc Ngụy
Quan nhà Bắc Ngụy
Nhà văn Trung Quốc
Nhà nông học Trung Quốc