Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
5 tháng 11

Ngày 5 tháng 11 là ngày thứ 309 (310 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 56 ngày trong năm.

Sự kiện 
 1138 – Hoàng thái tử Thiên Tộ mới hai tuổi khi lên ngôi hoàng đế triều Lý, tức Lý Anh Tông, Đỗ Anh Vũ là người nhiếp chính.
1605 – Âm mưu thuốc súng: Guy Fawkes bị bắt giữ.
 1757 – Chiến tranh Bảy Năm: Quân đội Phổ của Friedrich II chiến thắng trước quân Pháp gần làng Rossbach nay thuộc Đức.
1838 – Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ bắt đầu giải thể khi Nicaragua thoát ly Liên bang.
 1854 – Chiến tranh Krym: Liên quân Anh-Pháp đánh bại Nga ở Inkerman nay thuộc Ukraina.
1862 – Nội chiến Hoa Kỳ: Abraham Lincoln loại bỏ George Brinton McClellan khỏi chức vụ tư lệnh Lục quân Liên hiệp lần thứ nhì và cuối cùng.
1911 – Sau khi tuyên chiến với Đế quốc Ottoman vào tháng 9, Ý thôn tính Tripoli và Cyrenaica.
1914 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Pháp và Anh tuyên chiến với Đế quốc Ottoman.
 1924 – Trực hệ quân phiệt Phùng Ngọc Tường trục xuất Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là Phổ Nghi khỏi Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, Trung Quốc.
1999 – Công ty Cổ phần trách nhiệm hữu hạn Dầu khí Trung Quốc (PetroChina) được thành lập, hiện là công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới
2006 – Saddam Hussein, cùng Barzan Ibrahim al-Tikriti và Awad Hamed al-Bandar bị tuyên tử hình trong phiên tòa về vai trò của họ trong sự kiện tàn sát 148 người Hồi giáo Shi'a vào năm 1982.
 2007 – Tàu không gian không người lái đầu tiên của Trung Quốc là Hằng Nga 1 đi vào quỹ đạo Mặt Trăng.

Sinh 
 1787 – John Richardson, nhà tự nhiên học, bác sĩ phẫu thuật người Scotland (m. 1865)
 1815 – Võ Thị Viên, phong hiệu Nhất giai Lương phi, phi tần của vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (m. 1880).
 1901 – Trần Huy Liệu, nhà văn, nhà cách mạng, nhà báo Việt Nam (m. 1969).
 1909 – Hoàng Văn Thụ, nhà cách mạng Việt Nam (m. 1944)
 1918 – Nguyên Hồng, nhà văn Việt Nam (m. 1982)
 1923 – Châu Kỳ, nhạc sĩ người Việt (m. 2008)
 1981 - Bình Minh, diễn viên và người mẫu Việt Nam
 1983 - Huỳnh Đông, diễn viên Việt Nam
 1986 – Kwon Boa, ca sĩ, thành viên công ty SM
 1987 – Kevin Jonas, ca sĩ, nhạc sĩ, thành viên nhóm nhạc Jonas Brothers

Mất 
 1660 – Alexandre de Rhodes, nhà truyền giáo Dòng Tên và là nhà ngôn ngữ học người Avignon
 1879 – James Clerk Maxwell, nhà vật lý người Scotland
 1886 – Nguyễn Phúc Miên Định, tước phong Thọ Xuân vương, hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn (s. 1810).
 1919 – Nguyễn Phúc Miên Lịch, tước phong An Thành vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1841).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm
8 tháng 11

Ngày 8 tháng 11 là ngày thứ 312 (313 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 53 ngày trong năm.

Sự kiện
1278 – Trần Thánh Tông nhường ngôi Hoàng đế triều Trần cho Thái tử Trần Khâm, Trần Thánh Tông trở thành Thái thượng hoàng.
1602 – Thư viện Bodleian tại Đại học Oxford mở cửa cho công chúng.
1895 – Trong khi làm thí nghiệm về điện, nhà vật lý học người Đức Wilhelm Röntgen phát hiện ra tia X.
1923 – Đảo chính nhà hàng bia: Tại München, Adolf Hitler lãnh đạo lực lượng Quốc xã trong một nỗ lực lật đổ chính phủ Đức, song thất bại.
1940 – Chiến tranh Hy Lạp–Ý: Cuộc xâm chiếm Hy Lạp của Ý thất bại khi người Ý bị đẩy lui trong Trận Elaia-Kalamas.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến dịch Bó đuốc - Các lực lượng Hoa Kỳ và Anh Quốc đổ bộ Bắc Phi thuộc Pháp.
1960 – John F. Kennedy đánh bại Richard Nixon trong một cuộc bầu cử tổng thống có kết quả sít sao, trở thành Tổng thống Hoa Kỳ thứ 35.
1965 – Chiến tranh Việt Nam: Chiến dịch Hump ở phía bắc Biên Hòa kết thúc với thắng lợi của Liên quân Hoa Kỳ-Úc trước Quân Giải phóng Miền nam.
1965 – Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh được thiết lập, gồm các nhóm đảo Chagos, Aldabra, Farquhar và Des Roches.
2006 – Sao Thủy đi qua Mặt Trời lần thứ 2 trong số 14 lần của hiện tượng này vào thế kỷ 21.
2013 – Siêu bão Haiyan tiến công khu vực Visayas tại Philippines, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

Sinh
1711 – Mikhail Vasilevich Lomonosov, nhà bác học Nga.
1875 – Thu Cẩn, thi sĩ, nhà cách mạng Trung Quốc (mất năm 1907).
1900 – Margaret Mitchell, nhà văn Mỹ, tác giả Cuốn theo chiều gió (m. 1949)
1927 – Nguyễn Khánh, Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa (m. 2013).
1946 – Quỳnh Giao, ca sĩ người Việt Nam (m. 2014).
1946 – Guus Hiddink, huấn luyện viên bóng đá Hà Lan
1966 – Gordon Ramsay, đầu bếp người Scotland.
1988 – SZA, ca sĩ người Mỹ.
1998 – Alica Schmidt, nữ vận động viên điền kinh người Đức.
2003 – Phu Nhân Louise Windsor, cháu gái của cố Nữ hoàng Elizabeth Đệ Nhị.
2000 – Vương Nguyên, thành viên nhóm nhạc TFBOYS, ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc.

Mất
1736 – Trương Thị Dung, tôn hiệu Hiếu Vũ Hoàng hậu, cung tần của chúa Nguyễn Phúc Khoát (s. 1712).
1910 – Lev Nicolaevitr Tolstoi, đại văn hào người Nga.
1970 – Napoleon Hill, tác giả người Mỹ (s. 1883).
2011 – Phạm Song, giáo sư, viện sĩ y học, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Việt Nam (s. 1931)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm
9 tháng 11

Ngày 9 tháng 11 là ngày thứ 313 (314 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 52 ngày trong năm.

Sự kiện 
 1330 – Trận Posada giữa Basarab I của Walachia và Károly I Róbert của Hungary bắt đầu gần biên giới Oltenia–Severin ngày nay ở România.
1372 – Vua Trần Nghệ Tông nhường ngôi cho em là Trần Kính (vua Trần Duệ Tông sau này), lui về làm Thái thượng hoàng.
 1799 – Emmanuel Joseph Sieyès và Napoléon Bonaparte dẫn đầu đảo chính 18 Brumaire để thay thế Chế độ đốc chính bằng Chế độ tổng tài là chính phủ Pháp.
 1867 – Mạc phủ Tokugawa trao trả lại quyền lực cho Thiên hoàng bằng tuyên ngôn "Đại chính phụng hoàn", giúp khởi đầu Minh Trị Duy tân tại Nhật Bản.
 1888 – Mary Jane Kelly bị giết tại Luân Đôn, bà được coi là nạn nhân thứ 5 và cuối cùng của kẻ giết người hàng loạt không tên "Jack the Ripper".
 1918 – Hoàng đế William II của Đế chế Đức thoái vị, Hoàng tử Maximilian của Baden từ chức Thủ tướng, và Philipp Scheidemann công bố Cộng hòa Weimar.
1921 – Đảng Phát xít quốc gia tại Ý được thành lập.
 1938 – Đêm Kristallnacht, hơn 90 người Do Thái bị giết và hơn 25.000 người khác bị đưa vào các trại tập trung, theo chính sách bài Do Thái của Adolf Hitler tại Đức Quốc xã.
 1946 _ Bản hiến pháp đầu tiền của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời
 1953 – Chiến tranh Đông Dương: Pháp trao trả lại chủ quyền cho Campuchia, Quốc vương Norodom Sihanouk hồi hương sau một thời gian lưu vong tại Thái Lan.
1964 – Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh phát hiện tiểu hành tinh vành đai chính 1888 Zu Chong-Zhi (1964 VO1)
 1989 – Cộng hòa Dân chủ Đức tuyên bố mở cửa biên giới nội bộ Đức và Bức tường Berlin, tượng trưng cho sự kết thúc Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của Khối Warszawa.
 1994 – Nguyên tố hóa học Darmstadti được tạo thành lần đầu trong Trung tâm Nghiên cứu Ion nặng GSI Helmholtz tại thành phố Darmstadt, Đức.
2000 – Hạ Thương Chu đoạn đại công trình chính thức công bố kết quả của dự án là "Hạ Thương Chu niên biểu".

Sinh 
 1818 – Ivan Sergeyevich Turgenev, Đại văn hào Nga
 1914 – Hedy Lamarr, diễn viên, nhà phát minh người Mỹ gốc Áo, đã phát triển công nghệ trải phổ nhảy tần, là tiền thân của Wi-Fi, Bluetooth, và GPS
 1984 – Goo Hye-sun, diễn viên, ca sĩ, nhạc sĩ, đạo diễn và hoạ sĩ người Hàn Quốc
 1996 – Hirai Momo, thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Nhật Bản
 1996 – Nguyễn Thị Ánh Viên, cựu vận động viên bơi lội người Việt Nam
 1998 – Triệu Lộ Tư, diễn viên người Trung Quốc

Mất 
 1935 – Nguyễn Hữu Thị Nhàn, tôn hiệu Khôn Nguyên Hoàng thái hậu, chính thất của vua Đồng Khánh (s. 1870).
1980 – Hoàng Thị Cúc, được gọi là Đức Từ Cung, thứ phi của vua Khải Định, mẹ vua Bảo Đại (s. 1890).
1997 
Nguyễn Xiển, nhà khoa học, chính khách Việt Nam (s. 27/7/1907)
 Trần Hiệu, nhà hoạt động và chính trị gia người Việt Nam, Cục trưởng Tình báo đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. (s. 30/4/1914)
2020 – Lê Dinh, nhạc sĩ người Việt Nam (s. 1934).

Những ngày lễ và kỷ niệm 
 Ngày Pháp luật Việt Nam (bắt đầu từ 2013)

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm
10 tháng 11

Ngày 10 tháng 11 là ngày thứ 314 (315 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 51 ngày trong năm.

Sự kiện 
621 – Tùy mạt Đường sơ: Lương Đế Tiêu Tiển hạ lệnh mở cổng thành Giang Lăng đầu hàng quân Đường.
1038 – Thủ lĩnh tộc Đảng Hạng Lý Nguyên Hạo thoát ly triều Tống, lên ngôi hoàng đế, lập quốc "Đại Hạ", sử gọi là Tây Hạ.
1293 – Sau khi đẩy lui quân Nguyên, Raden Wijaya trở thành quân chủ đầu tiên của Majapahit trên đảo Java.
1444 – Trong Trận Varna, Thập tự quân dưới quyền Quốc vương Władysław III chiến bại trước quân Ottoman của Sultan Murad II, quốc vương Władysław III cũng tử chiến.
1775 – Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ bắt đầu hình thành khi Đệ nhị Quốc hội Lục địa quyết định thành lập các tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Lục địa trong Cách mạng Mỹ.
1871 – Henry Morton Stanley tìm được nhà truyền giáo và nhà thám hiểm bị mất tích David Livingstone gần hồ Tanganyika thuộc Tanzania hiện nay.
1945 – Cách mạng Dân tộc Indonesia: Quân Anh mở cuộc tấn công lực lượng Cộng hòa Indonesia tại thành phố Surabaya.
1983 – Microsoft lần đầu phát hành hệ điều hành Windows 1.0, là phiên bản đầu tiên của dòng Microsoft Windows.
1989 – Nhà lãnh đạo lâu năm của Cộng hòa Nhân dân Bulgaria Todor Hristov Zhivkov từ chức do áp lực từ các thành viên cấp cao khác trong Đảng C
2010 – Đặng Nhật Minh trở thành đạo diễn Việt Nam đầu tiên được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ vinh danh vì những cống hiến cho sự nghiệp điện ảnh.

Sinh 
 1790 – Jean René Constant Quoy, nhà động vật học và giải phẫu học người Pháp (m. 1869).
 1919 - Mikhail Timofedyevich Kalashnikov, cha đẻ của súng trường AK-47 người Liên Xô (Nga)
1965 – Jonas Åkerlund, đạo diễn người Thụy Điển
 1978 – Nadine Angerer, cầu thủ bóng đá người Đức
 1983 - Văn Công Viễn, đạo diễn, nhà biên kịch, sản xuất phim người Việt Nam
 1985 - Lã Thanh Huyền, diễn viên, người dẫn chương trình, người mẫu và doanh nhân Việt Nam
 1997 – Daniel James, cầu thủ bóng đá người xứ Wales
1999 – João Félix, cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha

Mất 
1909 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1839).
1946 – Nguyễn Văn Thinh, Thủ tướng Nam Kỳ quốc tự sát.
1971 – Nguyễn Văn Bông, Viện trưởng Học viện Quốc gia Hành chánh bị đặc công Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ném bom ám sát ở Sài Gòn.

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm
11 tháng 11

Ngày 11 tháng 11 là ngày thứ 315 (316 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 50 ngày trong năm.

Sự kiện 
1861 – Đồng Trị Đế lên ngôi hoàng đế triều Thanh khi mới 5 tuổi, Túc Thuận cùng Tái Viên và Đoan Hóa là đồng nhiếp chính.
1918 – Đức ký kết thỏa thuận đình chiến với các nước Đồng Minh, Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc giao tranh.
1926 – Hệ thống quốc lộ được đánh số tại Hoa Kỳ được thành lập.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Kết thúc Trận El Alamein thứ hai tại Ai Cập với thắng lợi thuộc về phe Đồng Minh.
1945 – Đảng Cộng sản Đông Dương tuyên bố tự giải tán.
1949 – Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được thành lập.
1960 – Cuộc đảo chính quân sự do tướng Nguyễn Chánh Thi đứng đầu nhằm chống lại Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm bị dập tắt.
2004 – Tổng thống Chính quyền Quốc gia Palestine Yasser Arafat qua đời, nguyên nhân tử vong gây tranh cãi.

Sinh 
 1441 – Carlotta của Savoia, Vương hậu nước Pháp
 1796 – Phan Thanh Giản, danh thần nhà Nguyễn (m. 1867)
 1821 – Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, nhà văn Nga (m. 1881)
1830 – Nguyễn Phúc Miên Tỉnh, tước phong Điện Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1870)
1834 – Franz Steindachner, nhà ngư học, bò sát-lưỡng cư học người Áo. (m. 1919)
 1864 – Alfred Hermann Fried, ký giả Áo, giải Nobel Hoà bình năm 1911 (m. 1921)
 1901 – Magda Goebbels, vợ của Paul Joseph Göbbels và là một thành viên xuất chúng trong Đức quốc xã, là trợ thủ đắc lực và chính khách ủng hộ Adolf Hitler (m. 1945)
 1918 – Linh Quang Viên, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2013)
 1932 – Phaolô Nguyễn Thanh Hoan, giám mục Công giáo, Giám mục chính tòa Giáo phận Phan Thiết (m. 2014)
 1944 – Phaolô Bùi Văn Đọc, giám mục Công giáo, Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (m. 2018)
 1962 – Demi Moore, nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
 1964 – Philip McKeon, diễn viên Mỹ (m. 2019)
 1974 - Leonardo DiCaprio, diễn viên người Mỹ
 1983 – Philipp Lahm, cầu thủ bóng đá Đức

Mất 
642 – Vũ Văn Sĩ Cập, quan viên triều Tùy và triều Đường, tức ngày Bính Thân (14) tháng 10 năm Nhâm Dần.
1940 – Hàn Mặc Tử, nhà thơ nổi tiếng, khởi đầu cho dòng thơ lãng mạn hiện đại Việt Nam

Những ngày lễ và kỷ niệm 
 Ba Lan: Ngày Độc Lập
 Ba Lan − Ngày quốc khánh
 Ngày cựu chiến binh
 Ngày lễ độc thân
 Palestine: Ngày độc lập

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm
Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Môn bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 bao gồm bóng đá nam và bóng đá nữ. Nội dung bóng đá nam diễn ra từ ngày 20 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12 năm 2005 và nội dung bóng đá nữ diễn ra từ ngày 23 tháng 11 đến 3 tháng 12 năm 2005. Các trận đấu được tổ chức tại hai thành phố Bacolod và Marikina của Philippines. Độ tuổi tham dự giải đấu là U-23 đối với nam, và không giới hạn độ tuổi đối với nữ.

Lịch thi đấu 
Dưới đây là lịch thi đấu cho môn bóng đá.

Địa điểm
Tổng cộng ba địa điểm đã được sử dụng cho giải đấu. Sân vận động Paglaum và sân vận động Panaad tại Bacolod là nơi tổ chức các trận đấu của giải nam, trong khi các trận đấu của giải nữ chỉ diễn ra tại sân vận động Marikina ở Marikina.

Các quốc gia tham dự

Giải đấu nam

Vòng bảng
Chín đội tuyển được chia thành hai bảng thi đấu vòng tròn một lượt. Mỗi bảng chọn hai đội đứng đầu vào bán kết.

Bảng A

Bảng B

Vòng đấu loại trực tiếp

Huy chương vàng

Giải đấu nữ

Vòng bảng 
Năm đội tuyển thi đấu vòng tròn một lượt tính điểm, hai đội đứng đầu giành quyền thi đấu trận chung kết. Đội xếp thứ ba được trao huy chương đồng sau khi vòng bảng kết thúc.

Tranh huy chương vàng

Huy chương vàng

Tóm tắt huy chương

Bảng huy chương

Danh sách huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả chính thức 

Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005
2005
Phần mềm nguồn mở

Phần mềm nguồn mở là phần mềm với mã nguồn được công bố và sử dụng một giấy phép nguồn mở. Giấy phép này cho phép bất cứ ai cũng có thể nghiên cứu, thay đổi, cải tiến phần mềm và phân phối phần mềm ở dạng chưa thay đổi hoặc đã thay đổi.

Năm 1998 một nhóm người chủ trương rằng thuật ngữ phần mềm tự do nên được thay thế bằng phần mềm nguồn mở vì thuật ngữ này ít mơ hồ hơn và dễ sử dụng hơn cho giới doanh nghiệp.

Định nghĩa Nguồn mở của Tổ chức Sáng kiến Nguồn mở (Open Source Initiative - OSI) thể hiện một triết lý nguồn mở và xác định ranh giới về việc sử dụng, thay đổi và tái phân phối phần mềm nguồn mở. Giấy phép phần mềm cung cấp cho người dùng các quyền vốn bị cấm bởi bản quyền, gồm các quyền về sử dụng, thay đổi và tái phân phối. Một vài giấy phép phần mềm nguồn mở đã được thẩm định thuộc giới hạn của Định nghĩa Nguồn mở. Ví dụ nổi bật nhất là Giấy phép Công cộng GNU (GPL). Trong khi nguồn mở cho phép công chúng truy cập vào nguồn của một sản phẩm, giấy phép nguồn mở cho phép tác giả điều chỉnh cách truy cập đó.

Hiện tại 
Thuật ngữ "phần mềm nguồn mở" có nghĩa gần tương đương với "mã nguồn mở" nhưng với độ bao hàm cao hơn. Phần mềm nguồn mở thì có hệ quả là mã nguồn mở, nhưng điều ngược lại thì không đúng (ví dụ một phần mềm có mã nguồn mở nhưng giấy phép "đóng" - hệ quả của tình huống này là người dùng được truy cập vào mã nguồn nhưng có thể bị ngăn cấm quyền sao chép, chỉnh sửa, phân phối lại...).

Ngày nay có rất nhiều dạng mở (không đóng) bao gồm: phần cứng, phần mềm nguồn mở, tài liệu/ học liệu mở, thiết kế mở... Phần mềm nguồn mở ngày nay phát triển với tốc độ khá cao, cho thấy nó có nhiều động lực hơn so với mã đóng. Không nghi ngờ ngày nay sự phát triển lĩnh vực công nghệ thông tin có thể nói tới nguồn mở như cái gì đó năng động nhất. Tốc độ phát triển của nó có thể nói đến từng giờ một.

Ở Việt Nam, phần mềm tự do nguồn mở là thuật ngữ được khuyến khích sử dụng, thay thế cho hai thuật ngữ là phần mềm tự do và phần mềm nguồn mở (đặc biệt là thay thuật ngữ "mã nguồn mở" - bởi vì sự bó hẹp và dễ gây ngộ nhận của nó).

Xem thêm 
 Danh sách phần mềm nguồn mở

Chú thích

Liên kết ngoài

 The Open Source Initiative's definition of open source
 Open Sources: Voices from the Open Source Revolution — an online book containing essays from prominent members of the open source community
 Free / Open Source Research Community  — Many online research papers about Open Source
 FreeOpenSourceSoftware.org - Wiki on open source history, organizations, licenses, people, software.
 KDE developer Aaron Seigo's presentation  at the 2nd Trans-Pacific Open Source Software Conference in Honolulu, Hawaii, January 2006.

*
Phần mềm tự do
Cách mạng số
Văn hóa phần mềm và tài liệu tự do
Các núi linh thiêng của Trung Quốc

Các núi linh thiêng của Trung Quốc được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Nhóm núi Ngũ nhạc () là tên gọi cho năm ngọn núi nổi tiếng nhất, gắn liền với lịch sử Trung Quốc qua nhiều triều đại. Chúng cũng gắn liền với tín ngưỡng và thuyết Ngũ hành của Trung Quốc. Trong khi đó, nhóm núi chủ yếu gắn liền với Phật giáo được nhắc đến với tên gọi Tứ đại Phật giáo danh sơn (); còn nhóm núi gắn liền với Đạo giáo được gọi là Tứ đại Đạo giáo danh sơn ().

Những ngọn núi linh thiêng trong các nhóm trên đều là các điểm đến rất quan trọng đối với các cuộc hành hương. Trong ngôn ngữ trung Quốc, hành hương gọi là "triều thánh" (), nghĩa đen là "vái lạy ngọn núi linh thiêng" hay triều bái thánh sơn ().

Ngũ Nhạc
Ngũ Nhạc được sắp xếp theo bốn hướng chính và trung tâm của vùng đất Trung Hoa cổ đại. Các rặng núi trong nhóm này bao gồm:

Đông Nhạc: Thái Sơn 
 "Ngọn núi tĩnh lặng", thuộc tỉnh Sơn Đông,

Tây Nhạc: Hoa Sơn 
 "Ngọn núi lộng lẫy", thuộc tỉnh Thiểm Tây,

Nam Nhạc: Hành Sơn 
 "Ngọn núi cân bằng", thuộc tỉnh Hồ Nam,

Bắc Nhạc: Hằng Sơn 
 "Ngọn núi vĩnh hằng", thuộc tỉnh Sơn Tây,

Trung Nhạc: Tung Sơn 
 "Ngọn núi cao ngất", thuộc tỉnh Hà Nam,  

Theo thần thoại Trung Quốc, Ngũ Nhạc có nguồn gốc từ thân thể và đầu của Bàn Cổ, vị thần đầu tiên sáng tạo ra thế giới. Do vị trí ở phía đông của mình nên Thái sơn được gắn liền với mặt trời mọc, là biểu tượng cho sự ra đời và sự hồi sinh. Cũng vì cách diễn giải này, nó thông thường được nhắc đến như là ngọn núi linh thiêng nhất trong số Ngũ đại danh sơn. Phù hợp với vị trí đặc biệt của nó, Thái sơn được cho là được tạo thành từ phần đầu của Bàn Cổ.

Tứ đại Phật giáo danh sơn

Còn gọi là Tứ đại danh sơn, Tứ linh sơn, cụ thể là:

 Ngũ Đài sơn (五臺山) thuộc tỉnh Sơn Tây cao 3.058 m, thông thường được gắn liền với Văn Thù Bồ Tát
 Nga Mi Sơn (峨嵋山) thuộc tỉnh Tứ Xuyên cao 3.099 m, thông thường được gắn liền với Phổ Hiền Bồ Tát
 Cửu Hoa sơn (九華山) thuộc tỉnh An Huy, cao 1.341 m, thông thường được gắn liền với Địa Tạng Bồ Tát
 Phổ Đà sơn (普陀山), thuộc tỉnh Chiết Giang cao 284 m, thông thường được gắn liền với Quan Thế Âm Bồ Tát.

Tứ đại Đạo giáo danh sơn 
Bốn ngọn núi nổi tiếng trong Đạo giáo gồm:

Võ Đang sơn 
 Tây Bắc tỉnh Hồ Bắc. Đỉnh cao 1612m. .

Long Hổ sơn 
 nghĩa đen "rồng và hổ", thuộc tỉnh Giang Tây. Đỉnh cao 247.4m.

Tề Vân sơn 
 nghĩa đen "Đám mây sạch sẽ, chỉnh tề", thuộc tỉnh An Huy. Đỉnh cao 585m.

Thanh Thành sơn 
 nghĩa đen "Tường thành màu xanh"; nằm cách thành phố Đô Giang, tỉnh Tứ Xuyên, 15 km về phía Tây Nam. Đỉnh cao 1260m (năm 2007), .

Tham khảo

Liên kết ngoài
Các ngọn núi nổi tiếng của Trung Quốc
chinaonyourmind.com 
Các khu vực linh thiêng

Phật giáo Trung Quốc
Đạo giáo ở Trung Quốc
Công trình tôn giáo Trung Quốc
Xung lượng

Trong cơ học cổ điển, xung lượng (kí hiệu J hay Imp) là một tích phân của lực, F, với ẩn thời gian, t. Vì lực là một đại lượng vector, xung lượng cũng là một đại lượng vector. Đơn vị SI của xung lực là newton giây (N·s).

 
Từ đó suy ra:

Tham khảo

Cơ học cổ điển
Đại lượng vật lý vectơ
Vòng thơm cơ bản

Vòng thơm cơ bản là các hợp chất hữu cơ chứa vòng thơm (còn gọi là aren hay hợp chất thơm) chỉ chứa duy nhất các hệ thống vòng phẳng kết hợp với các đám mây điện tử pi không cục bộ thay cho các liên kết đơn và liên kết đôi xen kẽ rời rạc. Các hợp chất vòng thơm cơ bản điển hình là benzen và indol.

Các vòng thơm cơ bản có thể là dị vòng nếu chúng chứa các nguyên tử trong vòng không phải là cacbon, ví dụ như chứa oxy, nitơ hoặc lưu huỳnh.

Các hợp chất này thông thường là các vòng 5 cạnh tương tự như pyrol hay các vòng 6 cạnh như pyridin. Các vòng kết hợp như naphthalen hay purin chứa các vòng đơn mà chúng cùng chia sẻ các liên kết chung.

Các vòng thơm chứa nitơ (N) có thể tách ra thành các vòng thơm base và các vòng thơm phi base:

 Trong các vòng thơm phi base thì cặp đơn các điện tử của nguyên tử nitơ bị phi cục bộ hóa và phân bổ vào hệ điện tử pi của vòng thơm. Trong các hợp chất này nguyên tử nitơ bị kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm chứa nitơ phi base là pyrrol và indol.
 Trong các vòng thơm base thì cặp đơn các điện tử không phải là một phần của vòng thơm và trải rộng trong mặt phẳng của vòng. Cặp đơn này chịu trách nhiệm cho tính base của các base chứa nitơ này, tương tự như nguyên tử nitơ trong các amin. Trong các hợp chất này thì nguyên tử nitơ  không bị kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm base là pyridin hay quinolin. Một vài vòng còn chứa cả các nguyên tử nitơ base và không base, ví dụ imidazol và purin. Trong các điều kiện môi trường có tính axít thì các hợp chất này thu thêm prôton và tạo ra các cation thơm (ví dụ pyridinium).

Trong các vòng thơm chứa oxy (O) và lưu huỳnh (S) thì một trong các cặp điện tử của các nguyên tử khác vòng góp phần vào hệ thống vòng thơm (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ phi base), trong khi cặp đơn thứ hai trải rộng trong mặt phẳng của vòng (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ base).

Một số ví dụ
Các vòng thơm4 cạnh kết hợp:
Benzocyclobuten
Các vòng thơm5 cạnh và dạng kết hợp:
Pentalen
Furan
Benzofuran
Isobenzofuran
Pyrrol
Indol
Isoindol
Thiophen
Benzothiophen
Benzo[c]thiophen
Imidazol
Benzimidazol
Purin
Pyrazol
Indazol
Oxazol
Benzoxazol
Isoxazol
Benzisoxazol
Thiazol
Benzothiazol
Các vòng thơm6 cạnh và dạng kết hợp:
Benzen
Naphthalen
Anthracen
Pyridin
Quinolin
Isoquinolin
Pyrazin
Quinoxalin
Acridin
Pyrimidin
Quinazolin
Pyridazin
Cinnolin

Xem thêm 
 Hợp chất thơm đa vòng
 Hydrocarbon thơm đa vòng (PAH)

Tham khảo

Vòng thơm cơ bản
Nhân hương phương cơ bản
Furan

Furan, còn được biết đến như là furfuran, 1,4-epoxy-1,3-butadien - là một hợp chất hữu cơ thơm khác vòng, được tạo ra khi gỗ (đặc biệt là gỗ thông) được chưng cất. Furan là một chất lỏng trong suốt, không màu, rất dễ bay hơi và dễ cháy, có điểm sôi gần với nhiệt độ phòng. Nó là một chất độc và có thể còn là chất gây ung thư. Phản ứng hiđrô hóa của furan với chất xúc tác là palađi tạo ra tetrahydrofuran.

Furan là một hợp chất thơm do một trong số các cặp đơn điện tử của nguyên tử oxy bị phi cục bộ hóa vào trong vòng, tạo ra hệ vòng thơm 4n+2 (xem quy tắc Hückel) tương tự như benzen. Hệ vòng thơm này tạo ra hai vòng điện tử phía trên và phía dưới cấu trúc phẳng của vòng mà không có các liên kết đôi riêng rẽ. Cặp đơn điện tử khác của nguyên tử oxy trải rộng ra trong mặt phẳng của hệ thống vòng phẳng. Do tính thơm của mình nên các tính chất của furan là hoàn toàn khác với các tính chất của các ête khác vòng thông thường khác, chẳng hạn như của tetrahydrofuran (THF). Nó hoạt động hóa học mạnh hơn đáng kể so với benzen trong các phản ứng thế ái lực điện tử. Việc tổng hợp hữu cơ kinh điển của furan là tổng hợp Feist-Benary.

Xem thêm 
 Tetrahydrofuran (THF), hóa chất đã hiđrô hóa hoàn toàn của furan và là một trong các dung môi thông dụng.
 Pyrol, hóa chất chứa nitơ tương tự như furan.
 Thiophen, hóa chất chứa lưu huỳnh tương tự như furan.
 Benzofuran, furan với vòng kết hợp benzen.
 Dibenzofuran, một lớp hợp chất tương tự như các đibenzođioxyn.
 Các vòng thơm đơn

Chỉ dẫn an toàn hóa chất
Bằng tiếng Anh:
MSDS cho furan

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Hóa điện toán tại Wiki 

*
Nhân hương phương cơ bản
Cao nguyên Thanh Tạng

Cao nguyên Thanh Tạng (gọi tắt trong tiếng Trung Quốc của cao nguyên Thanh Hải–Tây Tạng) hay cao nguyên Tây Tạng (25~40 độ vĩ bắc, 74-104 độ kinh đông) là một vùng đất rộng lớn và cao nhất thế giới, với độ cao trung bình trên 4.500 mét so với mực nước biển, bao phủ phần lớn khu tự trị Tây Tạng và tỉnh Thanh Hải của Trung Quốc cũng như Ladakh tại Kashmir của Ấn Độ. Nó chiếm một khu vực với bề rộng và dài vào khoảng 1.000 và 2.500 cây số. Được mệnh danh là "mái nhà của thế giới", với diện tích khoảng 2,5 triệu km² (khoảng 4 lần lớn hơn diện tích bang Texas hay nước Pháp), nó có những rặng núi cao nhất Trái Đất, như dãy Himalaya với đỉnh Everest là đỉnh cao nhất thế giới. Cao nguyên này hình thành từ sự va chạm của các mảng kiến tạo Ấn-Úc và Á-Âu vào thời kỳ thuộc đại Tân sinh, cách đây khoảng 55 triệu năm, và quá trình này hiện vẫn còn tiếp diễn.

Phay nghịch của cao nguyên này được xem là có ảnh hưởng đáng kể đến sự thay đổi khí hậu, cũng như đến gió mùa châu Á.

Khu vực dãy núi Khả Khả Tây Lý là khu vực gần như không có dân cư, nằm ở phần tây bắc của cao nguyên này.

Địa lý

Dãy núi 
 Côn Lôn
 Himalaya

Sông 
Một số con sông dài nhất thế giới bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng:
 Dương Tử (hay Trường Giang)
 Hoàng Hà
 Sông Ấn
 Sông Hằng
 Brahmaputra
 Mê Kông
 Ayeyarwady

Các con sông này mang 25% trữ lượng đất thế giới.

Hồ 
Các hồ:
 Hồ Thanh Hải
 Nam Co
 Dagze Co
 Hồ Yamzho Yumco
 Hồ Puma Yumco
 Hồ Paiku

Sông băng

Xem thêm 
 Địa lý Tây Tạng
 Sa mạc Taklamakan
 Cao nguyên Vân Quý
 Lop Nur

Chú thích

Liên kết ngoài 
 The End of Earth's Summer 
 Leaf morphology and the timing of the rise of the Tibetan Plateau 
 Chùm ảnh về cao nguyên Thanh Tạng

Cao nguyên Trung Quốc
Địa mạo Tây Tạng
Tỉnh địa lý tự nhiên
Cao nguyên Ấn Độ
Vùng của châu Á
Cao nguyên châu Á

Địa mạo Trung Á
Sinh thái học núi
Địa chất Himalaya
Địa mạo Jammu và Kashmir
Địa mạo Khu tự trị Tây Tạng
Đông Kinh (định hướng)

Đông Kinh (東京) có nghĩa là "kinh đô tại phía Đông" và thường được dùng để gọi kinh thành Thăng Long thời nhà Hậu Lê. Trong giai đoạn này, tên gọi Đông Kinh để phân biệt với Tây Kinh (Lam Kinh) ở Thanh Hóa.

Địa danh

Việt Nam
 Phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn
 Xã Đông Kinh, tỉnh Hà Tĩnh
 Vịnh Đông Kinh (tiếng Anh: Gulf of Tonkin), có tên quốc tế của Vịnh Bắc Bộ

 Địa danh cũ
 Đông Kinh là tên từ năm 1430 tới năm 1831 của Hà Nội, thủ đô của Việt Nam hiện nay. "Đông Kinh" được người phương Tây phiên âm là Tonkin, dùng để chỉ cả Đàng Ngoài lúc đó.
 Xã Đông Kinh, huyện Đông Hưng, Thái Bình.
 Tên cũ của xã Đông Kết, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.

Trung Hoa
 Khai Phong (Trung Quốc): Thời kỳ Bắc Tống là Đông Kinh. Năm 1153 nhà Kim đổi thành Nam Kinh.
 Phủ Hưng Khánh (Trung Quốc) là Đông Kinh của nhà Tây Hạ. Nay là Ngân Xuyên, Ninh Hạ.
 Đông Kinh (Hậu Kim): Đông Kinh của Hậu Kim (thời kỳ Nỗ Nhĩ Cáp Xích).
 Liêu Dương (Trung Quốc): Đông Kinh của nhà Liêu, đầu thời nhà Kim gọi là Nam Kinh, năm 1153 lại đổi thành Đông Kinh.
 Đông Kinh (Bột Hải): Đông Kinh của Vương quốc Bột Hải.

Hàn Quốc 
 Khánh Châu (Cao Ly): Là Đông Kinh của Cao Ly.

Nhật Bản 
 Tokyo: Phiên âm Hán-Việt là Đông Kinh, thủ đô của Nhật Bản từ 1868 đến nay.

Tổ chức
 Đông Kinh Nghĩa Thục (chữ Hán: 東京義塾) là một trường học phục vụ cho phong trào cùng tên để thực hiện cải cách xã hội Việt Nam vào đầu thế kỷ 20.

Trang định hướng
Tây Hồ (định hướng)

Tây Hồ có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Một tên gọi của Hồ Tây tại Hà Nội
 Phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội
 Xã Tây Hồ, thành phố Đà Nẵng

 Địa danh cũ
 Quận Tây Hồ thuộc thành phố Hà Nội
 Xã Tây Hồ, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần xã Thọ Long

Nhật Bản
 Tây Hồ hay Hồ Sai (西湖) Saiko tại tỉnh Yamanashi, Nhật Bản: một trong Phú Sĩ Ngũ Hồ

Trung Quốc
Tây Hồ là tên gọi của nhiều địa danh tại Trung Quốc, có thể chỉ:
Hồ nước:
Tây Hồ (Hàng Châu), thuộc thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang.
Tây Hồ (Huệ Châu), thuộc thành phố Huệ Châu, tỉnh Quảng Đông.
Tây Hồ (Dĩnh Châu), thuộc thành phố Phụ Dương, tỉnh An Huy.
Tây Hồ (Phúc Châu), thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến.
Tây Hồ (Nam Xương), thuộc thành phố Nam Xương, tỉnh Giang Tây.
Sấu Tây Hồ, thuộc thành phố Dương Châu, tỉnh Giang Tô.
Tái Tây Hồ, thuộc Đông khu, Hồng Kông.
Tây Hồ (Triều Châu), thuộc thành phố Triều Châu, tỉnh Quảng Đông.
Tây Hồ (Yết Dương), thuộc thành phố Yết Dương, tỉnh Quảng Đông.
Tây Hồ (Đôn Hoàng), thuộc thành phố Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc.
Đơn vị hành chính:
Quận Tây Hồ, thành phố Hàng Châu
Quận Tây Hồ, thành phố Nam Xương
Khu quản lý Tây Hồ, khu quản lý thuộc thành phố Thường Đức, tỉnh Hồ Nam.
Hồ Tây, Bành Hồ
Địa danh khác:
Quận Nội Hồ của Đài Bắc chia thành Đông Hồ, Tây Hồ.

Tên người
 Một tên hiệu của Phan Châu Trinh
Kuroda Sayako

, nguyên là , là một cựu thành viên của hoàng thất Nhật Bản. Bà là con thứ ba và là con gái duy nhất của Thượng hoàng Akihito với Thượng Hoàng hậu Michiko.

Ngày 15 tháng 11 năm 2005, bà kết hôn với một người dân thường, vì vậy theo luật lệ bà phải bỏ thân phận hoàng nữ và rời khỏi hoàng gia Nhật Bản.

Tiểu sử 
Sayako sinh ngày 18 tháng 4 năm 1969 tại Bệnh viện Cung nội sảnh tại Hoàng cung Tokyo.

Bà học tập và tốt nghiệp trường Gakushuin (Học Tập Viện) theo truyền thống với bằng Bachelor of Letters vào năm 1992. Sau đó, bà được nhận làm trợ giáo ở Yamashina Chōruikenkyūsho, chuyên nghiên cứu về chim bói cá. Năm 1998, bà chính thức trở thành nhà nghiên cứu chuyên ngành. Bà đóng góp nhiều đề mục về các loài chim cho các nghiên cứu hàn lâm.

Bên cạnh việc nghiên cứu, Sayako hay đi du lịch trong và ngoài Nhật Bản, và thường lấy tư cách là đại diện hoàng gia Nhật.

Trước khi Sayako sinh ra, việc Thiên hoàng Akihito kết hôn với Michiko đã từng gây nên nhiều phản đối, vì gia đình của Michiko vốn theo Công giáo. Dù Michiko chưa bao giờ chịu nghi thức rửa tội, nhưng đã qua các trường Công giáo và có đức tin mạnh như cha mẹ bà. Tin đồn cho biết hoàng hậu Hương Thuần đã rất phản đối cuộc hôn nhân này. Sau khi Hoàng hậu Hương Thuần qua đời vào năm 2000, Reuters cho biết bà đã rất khắc nghiệt với Michiko (khi ấy còn là Thái tử phi) cũng như đứa cháu gái Sayako, vì Hoàng hậu luôn cảm thấy Michiko không xứng đáng.

Kết hôn 
Ngày 30 tháng 12 năm 2004, Cơ quan nội chính Hoàng gia Nhật Bản công bố hứa hôn giữa công chúa Sayako 35 tuổi với , một nhà thiết kế đô thị 39 tuổi và là bạn lâu năm của anh trai cô, Thân vương Fumihito.

Trước khi hôn lễ diễn ra tại Khách sạn hoàng gia Tokyo vào ngày 15 tháng 11 năm 2005, Sayako đã làm nghi thức rời khỏi thân phận hoàng thất Nhật Bản, cải họ thành họ chồng. Năm 40 tuổi, Kuroda Yoshiki trở thành thường dân đầu tiên kết hôn với một thành viên hoàng gia Nhật Bản.

Việc thay đổi danh hiệu này là do luật lệ hoàng gia, yêu cầu nữ quyến hoàng thất khi kết hôn sẽ từ bỏ mọi tước hiệu, quyền kế vị của mình để hoàn toàn theo nhà chồng. Vào năm 36 tuổi, Sayako trở thành người thứ sáu của hoàng thất kết hôn dân thường từ khi điều luật hoàng gia thông qua năm 1947, và là hoàng nữ đầu tiên từ bỏ tước vị kể từ hôn nhân năm 1983 của Masako Sen, cựu Dung Tử Nội thân vương, một trong những chị em họ của thiên hoàng Akihito.

Thiên hoàng Akihito và hoàng hậu Michiko đã có mặt trong buổi lễ, cũng như thái tử Naruhito cùng thái tử phi Masako và các thành viên của hoàng thất. Khoảng 30 người tham dự buổi lễ, 120 khách mời. Hàng nghìn lời chúc tốt đẹp của dân chúng trải khắp con phố khi hôn lễ diễn ra.

Sayako quyết định từ bỏ công việc nghiên cứu để chăm nom cho gia đình. Dù đã không còn là thành viên hoàng thất, song Sayako vẫn nhận mức trợ cấp 1,2 triệu USD từ chính phủ. Để chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân, Sayako đã phải học bằng lái xe và đi shopping.

Tháng 4 năm 2012, Sayako nhận chức vị Nữ đại tư tế ở Thần cung Ise để giúp cô của bà, Ikeda Atsuko, người đang là Trưởng nữ tư tế.

Tham khảo

Nội thân vương Nhật Bản
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1969
Đại Uyên

Đại Uyên (từ chữ Hán: 大宛; bính âm: dàwǎn, Dayuan hay Dawan, nghĩa đen: Ionia lớn, một số tài liệu tiếng Việt phiên âm là Đại Uyển) là một dân tộc và quốc gia cổ ở Tây Vực thời nhà Hán, thuộc tộc người Ferghana ở thung lũng Ferghana ở Trung Á. Các cổ thư Trung Quốc như Sử ký và Hán thư miêu tả dân tộc này dựa trên các cuộc hành trình của nhà thám hiểm Trung Quốc Trương Khiên vào năm 130 TCN cũng như của các sứ giả khác sang Trung Á sau đó.

Vùng Đại Uyên thời cổ nổi tiếng với nhiều giống ngựa tốt trong đó có giống ngựa đen mõm trắng có một vệt trắng dọc giữa khuôn mặt và chân chấm trắng (Ngựa Đại Uyên).

Theo một số nhà nghiên cứu, Đại Uyên là người thuộc thế giới Hy Lạp. Biên niên sử từ Đế chế Trung Quốc mô tả Đại Uyên là một dân tộc định cư với đôi mắt tròn của một nền văn hóa Ấn-Âu. Cách sống của họ rất giống với người Bactria ở Vương quốc Hy Lạp-Bactria. Ngoài ra, người Đại Uyên được mô tả là thợ thủ công lành nghề, cư dân thành phố, người chăn ngựa và người yêu rượu vang.

Người Đại Uyên là hậu duệ của các kiều dân Hy Lạp được Alexandros Đại đế cho định cư tại Ferghana vào năm 329 TCN (xem Alexandria Eschate), họ đã phát triển thịnh vượng dưới thời các vương quốc Hy Lạp hóa như là nhà Seleukos và Vương quốc Hy Lạp-Bactria cho đến khi bị cô lập bởi sự di cư của người Nguyệt Chi vào khoảng năm 160 TCN. Tên gọi "Uyên" dường như là một sự chuyển tự đơn giản của từ yavana trong tiếng Phạn hoặc là của từ yona trong tiếng Pali, chúng được sử dụng trong suốt thời kỳ cổ đại ở châu Á để chỉ người Hy Lạp ("người Ionia"), vì thế Đại Uyên có nghĩa là "người Ionia Lớn" hay "người Hy Lạp Lớn".

Vào khoảng năm 100 TCN, Đại Uyên bị nhà Hán đánh bại trong chiến tranh Hán-Đại Uyên. Sự tác động qua lại giữa người Đại Uyên và người Trung Quốc về mặt lịch sử là then chốt, do nó đại diện cho một trong những tiếp xúc chính yếu giữa nền văn hóa phương Tây đô thị hóa và nền văn hóa Trung Quốc, mở đường cho sự hình thành của con đường tơ lụa kết nối phương Đông và phương Tây trao trao đổi vật chất và văn hóa từ thế kỷ I TCN tới thế kỷ XV.

Xem thêm
Ngựa Đại Uyên
Chiến tranh Hán-Đại Uyên

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Tiếng Anh:
 Selection from the Han narrative stories 

Dân tộc cổ Trung Quốc
Các nước cổ tại Trung Quốc
Lịch sử Trung Á
Người Hy Lạp cổ tại châu Á
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Nhà nước Hy Lạp hóa
Lịch sử quan hệ ngoại giao của Trung Quốc
Địa điểm trên Con đường tơ lụa
Bộ chế hòa khí

Bộ chế hòa khí, chế hòa khí hay bình xăng con là một dụng cụ dùng để trộn không khí với nhiên liệu theo một tỉ lệ thích hợp và cung cấp hỗn hợp này cho động cơ xăng, hoạt động theo nguyên tắc hoàn toàn cơ học. Bộ phận này hiện vẫn được sử dụng trong các động cơ nhỏ, động cơ cũ hay trong các ô tô đặc biệt như ô tô đua nhỏ. Tuy nhiên, đa số các xe ô tô được sản xuất từ sau đầu thập niên 1980 dùng hệ thống phun nhiên liệu được điều khiển bởi máy tính thay cho bộ chế hòa khí. Đa số các xe mô tô hiện nay vẫn dùng bộ chế hòa khí do hệ thống này nhỏ gọn, rẻ tiền và dễ sửa chữa. Nhưng từ năm 2005, nhiều thiết kế xe mô tô đã dùng hệ thống phun nhiên liệu điện tử.

Phân loại
Chế hoà khí thông thường gồm hai loại:

+ chế 1 họng
+ chế 2 họng

Chế hoà khí là bộ phận quan trọng trên xe ôtô vì vậy khi sủa chữa phải đảm bảo tính cẩn thận tránh làm rơi vỡ hoặc méo
vì chế hoà khí không phải làm bằng kim loại.

Chu trình
Đầu tiên, xăng được chuyển vào buồng phao (float chamber) thông qua ống dẫn đầu vào (feed pipe) và đường dẫn nhiên liệu (fuel inlet). Khi khoang chứa đã nạp đầy đến một mức độ nhất định, phao và kim chỉ van nâng lên và việc nạp nhiên liệu được ngưng lại hoặc cũng có thể quan sát qua mát thần trên chế hoà khí xi lanh giảm xuống. Áp suất của khí quyển sẽ đẩy không khí vào trong bộ chế hòa khí. Đó là nơi mà không khí sẽ được trộn với một lượng xăng thích hợp từ buồng phao để tạo ra hỗn hợp xăng + không khí, tỷ lệ xăng/không khí thông thường vào khoảng 1g xăng/14,7g không khí.

Nếu lượng xăng> 1g/14,7g không khí hỗn hợp được gọi là hỗn hợp giàu, được dùng khi động cơ khởi động hoặc đang tăng ga, tăng tải. Nếu động cơ luôn hoạt động trong trạng thái hỗn hợp giàu sẽ sinh ra hiện tượng đống muội đen trong buồng đốt, bugi và ống xã, hiệu suất sử dụng nhiên liệu giảm, "ăn xăng".

Nếu lượng xăng< 1g/14,7g không khí hỗn hợp được gọi là hỗn hợp nghèo, sinh ra do điều chỉnh các thông số bị sai lệch, các đường nạp xăng bị bẩn hoặc tắc. Nếu động cơ hoạt động trong trạng thái hỗn hợp nghèo công suất giảm, lực moment giảm (động cơ bị yếu) sinh ra hiện tượng đóng trắng trong buồng đốt và bugi.

Lượng nhiên liệu được phun sương sau khi đã hòa trộn với nhau được van tiết lưu còn gọi là bướm ga (throttle valve) điều chỉnh. Ở trong động cơ xe ô tô, van tiết lưu được đóng và mở nhờ sự vận hành của bàn đạp tăng tốc.

Tham khảo 

 Heldstab, Wayne, "The secret of the super mileage caburator: how they work, how to build them".

Cơ khí
Động cơ
Bộ phận động cơ
Kĩ thuật động cơ
Chi tiết máy
Hệ thống nhiên liệu động cơ
Phát minh của Đức
Hệ thống nhiên liệu động cơ

Hệ thống nhiên liệu động cơ có chức năng cung cấp nhiên liệu cho động cơ, ở những trạng thái hoạt động khác nhau. Bên cạnh đó hệ thống nhiên liệu giúp loại bỏ tạp chất có trong nhiên liệu.

Hệ thống cung cấp nhiên liệu cho động cơ có hai loại: dùng bộ chế hòa khí và phun xăng.
Loại dùng bộ chế hòa khí được dùng trên các xe đời cũ, nhiên liệu được cung cấp vào động cơ thông qua một thiết bị đó là bộ chế hòa khí. Bộ chế hòa khí hòa trộn không khí với nhiên liệu trước khi cho vào trong xy lanh. Đây là thiết bị cơ khí hoàn toàn, dùng hiệu ứng Ventury: khi dòng không khí đi qua chỗ hẹp, áp suất và tốc độ đồng thời tăng lên, hút nhiên liệu trong một ngăn chứa.

Loại phun xăng, hay còn gọi là loại được điều khiển điện tử. Nhiên liệu được bơm được đưa đến kim phun. Lượng nhiên liệu đi vào xy lanh được quyết định bằng thời gian nhấc kim phun. Khoảng thời gian này do bộ điều khiển tính toán thông qua rất nhiều cảm biến như cảm biến đo lượng không khí nạp vào, nhiệt độ không khí nạp, nhiệt độ nước làm mát, tốc độ động cơ,...

Dưới đây là một số bộ phận trong hệ thống cung cấp nhiên liệu đến kim phun trong hệ thống phun xăng:

Bình nhiên liệu: Dùng để tích trữ nhiên liệu
Bơm nhiên liệu: Bơm nhiên liệu từ bình nhiên liệu đến kim phun
Lọc nhiên liệu: Lọc để loại bỏ các tạp chất có trong nhiên liệu
Bộ điều áp nhiên liệu: Dùng để điều chỉnh áp suất nhiên liệu ở mức phù hợp, đảm bảo cho kim phun nhiên liệu làm việc đúng và hiệu quả
Kim phun: Phun nhiên liệu vào đường ống nạp
Nắp bình nhiên liệu
 chưa đầy đủ

Tham khảo

Động cơ đốt trong
Giải thưởng FIFA The Best

Giải thưởng FIFA The Best là danh hiệu hàng năm của FIFA dành cho nam và nữ cầu thủ bóng đá có nhiều danh hiệu cá nhân lẫn tập thể nhất thế giới trong một năm dương lịch. Giải thưởng này bắt đầu năm 1991 đối với nam và 2001 đối với nữ. Kể từ mùa bóng 2010-2011, giải này được hợp nhất với giải Quả bóng vàng châu Âu thành Quả bóng vàng FIFA. Đến năm 2016, giải thưởng lại được tách ra nhưng với tên mới là FIFA The Best.

Danh sách nam cầu thủ đoạt giải

Xếp hạng theo quốc gia 
Bảng dưới được liệt kê theo quốc tịch của cầu thủ (không phải theo nơi anh ta chơi bóng).

* Đồng giải

Xếp hạng theo câu lạc bộ 
*Cầu thủ là thành viên của câu lạc bộ trong nửa cuối năm dương lịch (Lượt đi mùa giải mới - từ tháng 8 đến tháng 12)
**Cầu thủ là thành viên của câu lạc bộ trong nửa đầu năm dương lịch (lượt về của mùa giải - từ tháng 1 đến tháng 5)
***Cầu thủ giải nghệ vào nửa cuối năm dương lịch do đó chỉ là thành viên của câu lạc bộ trong nửa đầu năm dương lịch (lượt về của mùa giải - từ tháng 1 đến tháng 5)

Danh sách nữ cầu thủ đoạt giải

Xếp hạng theo cầu thủ

Xếp hạng theo quốc gia
Bảng dưới được liệt kê theo quốc tịch của cầu thủ (không phải theo nơi cầu thủ chơi bóng).

Xếp hạng theo câu lạc bộ

Tham khảo

Xem thêm 
 Quả bóng vàng châu Âu
 Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFPro
 Liên đoàn bóng đá quốc tế FIFA

Giải thưởng bóng đá nữ
Giải thưởng bóng đá
Danh sách bóng đá
FIFA
Khởi đầu năm 1991
Khởi đầu năm 2001
Kết thúc 2009
Giải thưởng thành lập năm 1991
Giải thưởng thành lập năm 2001
Danh hiệu FIFA
Danh sách cầu thủ bóng đá nữ
Giải thưởng cầu thủ bóng đá nữ của năm
Danh sách tích phân với phân thức

Sau đây là danh sách các tích phân (nguyên hàm) của các hàm phân thức. 
Tích phân của mọi hàm phân thức đều có thể được tính bằng phân tích phân số một phần thành tổng các hàm số có dạng:
 , và 
rồi lần lượt xử lý từng số hạng.

Với những dạng hàm số khác, xem danh sách tích phân.

Hàm có dạng xm(ax + b)n 

Nhiều nguyên hàm dưới đây có hạng tử dạng . Do hạng tử này không có nghĩa khi , dạng tổng quát của nguyên hàm thay hằng số tích phân bằng một hàm hằng cục bộ. Tuy nhiên, người ta thường bỏ nó ra khỏi biểu thức. Ví dụ

thường được viết ngắn gọn là

trong đó  được hiểu là ký hiệu cho hàm hằng cục bộ ẩn . Quy ước này sẽ được tuân theo trong phần còn lại This convention will be adhered to in the following.

 (Công thức diện tích Cavalieri)

Hàm có dạng xm / (a x2 + b x + c)n 

Với :

Hàm có dạng xm (a + b xn)p
 Những công thức sau hạ số mũ của hàm dưới dấu tích phân nhưng vẫn giữ nguyên dạng của chúng, do đó có thể được dùng nhiều lần để đưa số mũ  và  xuống 0.
 Những công thức hạ bậc này có thể dùng cho hàm có số mũ nguyên hoặc hữu tỉ.

Hàm có dạng (A + B x) (a + b x)m (c + d x)n (e + f x)p 
 Tương tự như trên, những công thức hạ bậc này có thể được dùng nhiều lần để đưa ,  và  xuống 0.
 Những công thức này dùng được cho số mũ là số nguyên hoặc số hữu tỉ.
 Cho  bằng 0, ta có trường hợp đặc biệt .

Hàm có dạng xm (A + B xn) (a + b xn)p (c + d xn)q

Hàm có dạng (d + e x)m (a + b x + c x2)p với b2 − 4 a c = 0

Hàm có dạng (d + e x)m (A + B x) (a + b x + c x2)p 

== Hàm có dạng xm (a + b xn + c x2n)p}} với {(m+1)(m+2 n\,p+1)}\,-\,
  \frac{b\,n^2 p (2 p-1)}{(m+1)(m+2 n\,p+1)} \int x^{m+n} \left(a+b\,x^n+c\,x^{2 n}\right)^{p-1}dx
</math>

Hàm có dạng xm (A + B xn) (a + b xn + c x2n)p 

</ul></ul>

Các hàm khác

Tham khảo 

Tích phân
Danh sách toán học
Danh sách tích phân với hàm hypebolic

Dưới đây là danh sách tích phân với hàm hypebolic.

 

 

 

 

 

 hay: 

 

 hay: 

 

 hay: 

 hay: 

 hay: 

 

 

 

 

 hay: 

 hay: 

 

 hay: 

 hay:

Xem thêm 
 Danh sách tích phân

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Tính biểu thức tích phân

Hàm hypebolic
Danh sách tích phân
Hàm hypebolic
Hàm mũ
Bột kết

Bột kết (còn gọi là aleurolit - từ tiếng Hy Lạp ἄλευρον = áleuron = bột và λίθος = líthos = đá) là một loại đá trầm tích đã gắn kết, có thành phần hạt ở trung gian về kích thước hạt giữa sa thạch thô hơn và đá bùn (nê nham)/sét kết mịn hơn. Nó được phân biệt với đá phiến sét ở chỗ chứa nhiều bột chứ không nhiều sét.

Mô tả 
Bột kết là một loại đá trầm tích mảnh vụn. Như tên gọi của nó ngụ ý, nó chứa chủ yếu (trên 2/3) các hạt kích thước bột, được xác định như là các hạt lớn hơn 3,9 micrômét nhưng nhỏ hơn 62,5 micrômét, tương đương với giá trị của φ từ 4 tới 8 trên Thang phi (φ) Krumbein.

Bột kết khác một cách đáng kể với sa thạch do các lỗ xốp nhỏ hơn của chúng cũng như khả năng chứa các thành phần sét cao hơn.

Mặc dù thường bị nhầm lẫn với đá phiến sét nhưng bột kết không có sự phân phiến dọc theo các mặt phẳng ngang, một tính chất điển hình của đá phiến sét. Nói chung sự phân phiến ở bột kết là không rõ ràng, trừ khi nó có một vài đặc tính của đá phiến sét, và nó có xu hướng bị phong hóa ở các góc nghiêng không dính dáng gì với móng. Bột kết có thể chứa các khối kết hạch.

Đá bùn và đá phiến sét đều chứa bùn, một vật liệu bao gồm hỗn hợp bột và sét.

Bột kết là các thành phần địa chất quan trọng trong các hệ tầng nào đó, chẳng hạn như ở đồi Muldraugh tại Kentucky.

Tham khảo

Đọc thêm
 Folk R. L., 1965, Petrology of sedimentary rocks, phiên bản PDF . Austin: Hemphill's Bookstore. Ấn bản lần 2. 1981, .
 Williams Howel, Francis J. Turner và Charles M. Gilbert, 1954. Petrography, W. H. Freeman.

Thạch luận
Đá trầm tích
Thanh niên hành khúc

"Thanh niên hành khúc" là ca khúc của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước. Từ năm 1949 đến năm 1975, bài hát này từng bị sử dụng trái phép, đổi tên thành "Tiếng gọi công dân"  để làm quốc ca cho Quốc gia Việt Nam rồi Việt Nam Cộng hòa.

Lịch sử

Hoàn cảnh ra đời 
Ban đầu bài này có tên là "Marche des Étudiants" ra đời cuối năm 1939, do Lưu Hữu Phước sáng tác nhạc, Mai Văn Bộ và Nguyễn Thành Nguyên đặt lời tiếng Pháp để làm bài hát chính thức của Câu lạc bộ Học sinh (Scholar Club) Trường Trung học Pétrus Trương Vĩnh Ký với mục đích chống Pháp. Bài hát nhanh chóng trở thành bài hát chính thức của học sinh miền Nam thời bấy giờ. Năm 1941, Tổng hội Sinh viên Đông Dương đã chọn nó làm bài hát chính thức và Lưu Hữu Phước đã viết lại lời tiếng Việt với tên gọi "Tiếng gọi thanh niên", chia thành 3 phần.

Lời 1 do Mai Văn Bộ và Lưu Hữu Phước soạn năm 1941, trước năm 1945 chỉ hát bí mật. Sau khi chính quyền Đệ nhất Việt Nam Cộng hòa thành lập, Ngô Đình Diệm đã tự ý sửa lại một chút lời bài hát và đổi tên bài hát thành "Tiếng gọi công dân".

Lời 2 là "Tiếng gọi sinh viên" do Lê Khắc Thiền và Đặng Ngọc Tốt soạn cuối năm 1941, xuất bản năm 1943 rồi bị cấm.

Lời 3 do Hoàng Mai Lưu soạn tháng 4 năm 1945, xuất bản trong những ngày tiền khởi nghĩa tháng 8-1945.

Tiếp nhận và phản ứng 
Năm 1945, tổ chức Thanh niên Tiền phong được thành lập, lấy hiệu kỳ là Cờ vàng sao đỏ. Bài hát cũng được thay đổi một chút và trở thành bài hát chính thức của tổ chức Thanh niên Tiền phong với tên gọi "Tiếng gọi thanh niên" hay "Thanh niên hành khúc".

Năm 1948, chính phủ của Nguyễn Văn Xuân đã chọn bài "Tiếng gọi thanh niên" làm quốc ca với tên mới là "Tiếng gọi công dân" hay "Công dân hành khúc". Năm 1956, sau khi Việt Nam Cộng hòa thành lập, Đài Phát thanh Sài Gòn đã tự ý lấy bài hát, sửa chữa một vài đoạn để làm thành bản quốc ca của Việt Nam Cộng hòa.  Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước lúc còn sống đã phản đối việc sử dụng trái phép tác phẩm của ông để làm "quốc ca" cho các chế độ ở Sài Gòn trước 1975.

Ngay từ năm 1949, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước đã có đơn thư kịch liệt phản đối việc tác phẩm bị sử dụng trái phép, và sau này, trong thời gian tập kết ngày Bắc đêm Nam, từ thủ đô Hà Nội, tiếng nói của nhạc sĩ trên làn sóng điện Đài Tiếng nói Việt Nam liên tục những lời nặng tiếng nhẹ bác bỏ, kể cả giễu cợt, nhưng bài "Tiếng gọi thanh niên" của ông vẫn bị đối phương sử dụng trái phép. Năm 1965, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước trở lại chiến trường miền Nam, cùng năm đó ông viết ca khúc Giải phóng miền Nam. Rồi sự kiện Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập, thủ đô đóng ở Lộc Ninh (tỉnh Bình Long trước 1975, hiện nay thuộc tỉnh Bình Phước), ca khúc Giải phóng miền Nam đã được sử dụng là Quốc ca chính thức của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Lời bài hát

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bản nhạc bài "Tiếng gọi thanh niên"
 Nghe bài "Tiếng gọi thanh niên"

Bài hát do Lưu Hữu Phước sáng tác
Việt Nam Cộng hòa
Chiến tranh Việt Nam
Bài hát nhạc tiền chiến
Quốc ca Việt Nam
Biểu tượng của Việt Nam
Bài hát tiếng Việt
Quốc ca
Bài ca châu Á
Quốc ca trong lịch sử
Bài hát Việt Nam
Danh sách tích phân với hàm mũ

Dưới đây là danh sách các tích phân với hàm mũ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

với

Xem thêm
Danh sách tích phân

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tính biểu thức tích phân

Hàm mũ
Tích phân với hàm mũ
Hàm mũ