Khủng hoảng Trung Đông (2023–nay)

Khủng hoảng Trung Đông hay còn gọi là Chiến tranh ngày 7 tháng Mười là một cuộc xung đột khu vực đang diễn ra, bao gồm chuỗi các cuộc chiến và xung đột liên quan cùng sự bất ổn leo thang tại Trung Đông trong bối cảnh chiến tranh Gaza và nạn diệt chủng. Chiến tranh Gaza khởi phát vào ngày 7 tháng 10 năm 2023 khi các tay súng do Hamas dẫn đầu bất ngờ tấn công Israel, cướp đi sinh mạng của 1.195 người Israel và công dân nước ngoài, bao gồm 815 thường dân và bắt giữ 251 con tin. Israel sau đó phát động tấn công đáp trả bằng các đợt ném bom và chiến dịch trên bộ vào Dải Gaza. Các hoạt động phong tỏa, oanh tạc và tấn công trên bộ ngày càng gia tăng của Israel tại Dải Gaza đã khiến hơn 70.000 người Palestine thiệt mạng, trong khi một số ước tính cho rằng con số này lên tới hơn 90.000 người. Một lệnh ngừng bắn bắt đầu có hiệu lực vào ngày 10 tháng 10 năm 2025.

Ngay sau khi chiến tranh Gaza bùng nổ, nhiều nhóm dân quân thuộc Trục Kháng chiến do Iran hậu thuẫn đã tham chiến chống lại Israel. Tại Liban, Hezbollah phóng tên lửa vào miền bắc Israel, châm ngòi cho cuộc xung đột kéo dài 14 tháng. Đến tháng 10 năm 2024, xung đột này leo thang thành cuộc xâm lược của Israel vào miền nam Liban trước khi kết thúc bằng lệnh ngừng bắn vào cuối tháng 11. Tại Biển Đỏ, lực lượng Houthi ở Yemen tiến hành tấn công tàu hàng nhằm thể hiện tình đoàn kết với Hamas. Hành động này vấp phải sự lên án rộng rãi của cộng đồng quốc tế, kéo theo các đợt không kích liên tiếp của Hoa Kỳ và Vương quốc Anh nhằm vào các vị trí của Houthi trước khi chấm dứt bằng lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Houthi vào tháng 5 năm 2025. Các nhóm dân quân Iraq do Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq dẫn đầu cũng thực hiện các cuộc tấn công vào căn cứ của Hoa Kỳ tại Iraq, Syria và Jordan nhưng phần lớn đã dừng lại vào tháng 12 năm 2024.

Iran và Israel đã trực tiếp đối đầu ba lần trong suốt cuộc khủng hoảng. Hai bên tấn công đáp trả vào lãnh thổ của nhau trong tháng 4 và tháng 10 năm 2024 trước khi một cuộc chiến tranh không tuyên bố kéo dài 12 ngày nổ ra vào tháng 6 năm 2025. Cuộc xung đột này bao gồm các cuộc không kích của Hoa Kỳ nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran, kéo theo hành động trả đũa khi Iran nhắm mục tiêu vào một căn cứ quân sự của Hoa Kỳ tại Qatar. Tháng 11 năm 2024, các lực lượng đối lập Syria phát động chiến dịch tấn công quy mô lớn khiến nội chiến Syria bùng phát trở lại. Diễn biến này dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Assad vào ngày 8 tháng 12, đồng thời chấm dứt sự cai trị của đảng Ba'ath và mở đường cho việc thành lập chính phủ chuyển tiếp. Cùng ngày, lực lượng Israel đã tiến vào khu vực quanh Biên giới Israel–Syria.

Tác động ngoại giao và chính trị của cuộc khủng hoảng là vô cùng sâu rộng. Quy mô tàn phá tại Gaza dẫn đến sự cô lập ngoại giao đối với Israel, đồng thời làm đình trệ tiến trình đàm phán bình thường hóa quan hệ giữa nước này và Ả Rập Xê Út. Ngược lại, cuộc khủng hoảng được cho là đã làm suy giảm nghiêm trọng sức mạnh cũng như ảnh hưởng khu vực của Iran và các đồng minh. Giới học giả đồng thuận rằng Israel đang thực hiện hành vi diệt chủng tại Gaza. Ngoài ra, Nam Phi đang khởi kiện Israel tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), trong khi Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã phát lệnh bắt giữ các lãnh đạo Israel bao gồm Thủ tướng Benjamin Netanyahu với cáo buộc tội ác chiến tranh.

Diễn biến theo khu vực

Israel và Dải Gaza 

Ngày 7 tháng 10 năm 2023, nhóm dân quân Palestine Hamas dẫn đầu cuộc tấn công bất ngờ từ Dải Gaza vào Israel, chiếm giữ lãnh thổ miền nam và khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng. Bên cạnh đó, khoảng 250 người Israel cùng công dân nước ngoài bị Hamas và các nhóm vũ trang Palestine khác bắt giữ làm con tin tại Gaza. Cuộc tấn công mở màn bằng đợt phóng hơn 4.000 quả tên lửa, kết hợp xâm nhập lãnh thổ Israel bằng dù lượn. Các tay súng Hamas chọc thủng hàng rào biên giới Gaza–Israel và thảm sát thường dân tại nhiều khu dân cư. Sự kiện này đánh dấu ngày đẫm máu nhất lịch sử Israel, buộc chính phủ nước này phải chính thức tuyên chiến lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh Yom Kippur năm 1973.

Sau cuộc tấn công ngày 7 tháng 10, Israel bắt đầu ném bom và phong tỏa Dải Gaza rồi leo thang vào ngày 13 tháng 10 bằng các cuộc đột kích cục bộ vào miền bắc Dải Gaza trước khi phát động chiến dịch xâm lược toàn diện vào ngày 27 tháng 10 với mục tiêu tuyên bố là tiêu diệt Hamas và giải cứu con tin. Giai đoạn đầu của cuộc xâm lược diễn ra tại phía bắc, bao gồm việc Israel bao vây Thành phố Gaza từ ngày 2 tháng 11. Hai bên sau đó đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài sáu ngày từ ngày 24 đến ngày 30 tháng 11 để Hamas trao đổi con tin lấy các tù nhân Palestine bị Israel giam giữ. 

Sau khi lệnh ngừng bắn hết hạn vào tháng 12, quân đội Israel tiến đánh thành phố Khan Yunis ở trung tâm Gaza. Israel bắt đầu oanh tạc Rafah vào tháng 2, sau đó chiếm giữ cửa khẩu Rafah vào ngày 7 tháng 5 năm 2024 khi phát động cuộc tấn công vào nội đô và khu vực lân cận. Lực lượng Israel tiếp tục tiến sâu vào Rafah từ ngày 14 tháng 5 rồi mở màn trận Khan Yunis thứ hai vào tháng 7. Ngày 16 tháng 10 năm 2024, quân đội Israel tiêu diệt thủ lĩnh Hamas Yahya Sinwar, qua đó hoàn thành một trong những mục tiêu chính của chiến dịch. Ngày 15 tháng 1 năm 2025, Israel và Hamas đạt thỏa thuận ngừng bắn nhằm chấm dứt giao tranh tại Dải Gaza sau khi được cả hai bên phê chuẩn, kèm theo điều khoản trả tự do cho 33 con tin Israel để đổi lấy tù nhân Palestine. Thỏa thuận có hiệu lực sau bốn ngày, song Hamas vẫn duy trì quyền kiểm soát Dải Gaza. Ngày 18 tháng 3, Israel bất ngờ không kích Gaza sau khi Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố rằng Hamas đã từ chối thả thêm con tin hoặc chấp nhận đề xuất gia hạn lệnh ngừng bắn của Hoa Kỳ.

Cuộc chiến gây tàn phá diện rộng, dẫn đến khủng hoảng nhân đạo và nạn đói dai dẳng tại Dải Gaza. Phần lớn dân số buộc phải di dời. Tính đến tháng 7 năm 2025, hơn 60.000 người Palestine tại Gaza đã thiệt mạng. Một lệnh ngừng bắn sau đó bắt đầu có hiệu lực vào ngày 10 tháng 10 năm 2025.

Bờ Tây 

Trong suốt cuộc chiến Gaza, lực lượng Israel thực hiện các cuộc đột kích và không kích gần như hàng ngày vào những cộng đồng Palestine tại Bờ Tây bị chiếm đóng, dẫn đến nhiều cuộc đụng độ với các nhóm dân quân địa phương. Ngay cả trước khi chiến tranh nổ ra, bạo lực giữa người Israel và người Palestine tại khu vực này đã leo thang. Năm 2022 là năm chết chóc nhất được ghi nhận đối với người Palestine tại Bờ Tây, và sang năm 2023, dù chiến tranh Gaza chưa bùng nổ, lực lượng Israel đã khiến 234 người Palestine thiệt mạng tại đây. Hamas tuyên bố cuộc tấn công ngày 7 tháng 10 một phần nhằm đáp trả tình trạng bạo lực gia tăng chống lại người Palestine. Trong những tuần đầu sau sự kiện này, Israel bắt giữ 63 thành viên Hamas tại Tulkarm, đồng thời không kích một nhà thờ Hồi giáo ở Jenin được cho là cơ sở của Hamas cùng Thánh chiến Hồi giáo Palestine (PIJ). Song song đó, các vụ tấn công do người định cư Israel thực hiện đã tăng hơn gấp đôi trong tháng đầu tiên của cuộc chiến, nằm trong xu hướng leo thang bạo lực tổng thể khiến hơn 1.500 người Palestine phải di dời. Ngày 28 tháng 8 năm 2024, Israel phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Bờ Tây bao gồm các cuộc đột kích, không kích và phong tỏa điểm ra vào tại Jenin cùng Tulkarm, đánh dấu cuộc tấn công lớn nhất vào lãnh thổ này kể từ phong trào Intifada lần thứ hai. Ngày 21 tháng 1 năm 2025, Israel tiến hành cuộc đột kích lớn đầu tiên sau lệnh ngừng bắn nhằm vào Jenin và tuyên bố ý định duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài tại đây, đánh dấu bước chuyển đổi trong chiến lược.

Ngoài ra, các cuộc đụng độ cũng nổ ra giữa Chính quyền Dân tộc Palestine (PA) và các nhóm dân quân đối lập tại Bờ Tây. PA nắm quyền quản lý hành chính một phần trong khu vực, và chịu sự chi phối của Fatah, một đảng phái chính trị có hoạt động hợp tác an ninh với quân đội Israel, điều vốn bị các nhóm dân quân bao gồm Hamas và PIJ chỉ trích. Giao tranh giữa các nhóm dân quân và PA leo thang vào tháng 7 năm 2024, và đến tháng 10, PA bắt đầu chiến dịch trấn áp dân quân tại Tubas nhằm đối phó với nỗ lực của Iran trong việc làm suy yếu PA để ủng hộ các lực lượng địa phương. Đến tháng 12, PA mở cuộc tấn công thứ hai tại Jenin nhắm vào Lữ đoàn Jenin, một liên minh gồm các nhóm dân quân địa phương.

Liban 

Chuỗi các cuộc đụng độ biên giới giữa Israel và nhóm dân quân Liban Hezbollah bắt đầu từ ngày 8 tháng 10 năm 2023, khi Hezbollah tấn công khu vực Trang trại Shebaa nhằm ủng hộ chiến dịch của Hamas, kéo theo phản ứng đáp trả của Israel vào các vị trí đối phương tại miền nam Liban. Các cuộc giao tranh nhỏ sau đó tiếp diễn tại miền nam Liban và miền bắc Israel, bao gồm cả Cao nguyên Golan do Israel chiếm đóng. Ban đầu, Hezbollah tuyên bố sẽ duy trì tấn công cho đến khi Israel chấm dứt chiến dịch tại Gaza, trong khi các đợt pháo kích của nhóm này đã khiến 96.000 người Israel phải sơ tán khỏi khu vực miền bắc.

Vào ngày 2 tháng 1 năm 2024, Israel đã thực hiện một cuộc không kích vào vùng ngoại ô Dahieh của Beirut và ám sát phó thủ lĩnh Hamas Saleh al-Arouri. Hezbollah đáp trả vào ngày 6 tháng 1 bằng cách phóng tên lửa vào một căn cứ của Israel gần Núi Meron. Hai ngày sau, Israel ám sát chỉ huy Hezbollah mà họ cho là người thực hiện cuộc tấn công đó. Vào ngày 27 tháng 7, 12 trẻ em tại Cao nguyên Golan đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công mà Israel cáo buộc do Hezbollah thực hiện. Để đáp trả, Israel đã sát hại chỉ huy Hezbollah Fuad Shukr tại Beirut vào ngày 30 tháng 7.

Tháng 9 năm 2024, chiến dịch tình báo của Israel kích nổ đồng loạt hàng nghìn máy nhắn tin của Hezbollah vào ngày 17 tháng 9 và hàng trăm bộ đàm vào ngày hôm sau, khiến 42 người thiệt mạng. Sự kiện này mở màn chiến dịch tấn công cường độ cao của Israel nhắm vào Hezbollah, bao gồm đợt oanh tạc quy mô lớn cướp đi sinh mạng của hơn 700 người, trong đó có vụ tập kích ngày 20 tháng 9 tiêu diệt chỉ huy Lực lượng Radwan là Ibrahim Aqil. Ngày 27 tháng 9 năm 2024, Israel ám sát thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah trong cuộc không kích vào tổng hành dinh của nhóm tại Beirut.

Ngày 1 tháng 10 năm 2024, Israel phát động xâm lược miền nam Liban với mục tiêu tuyên bố là loại bỏ mối đe dọa từ Hezbollah và cho phép 63.000 người Israel di dời được hồi hương. Tính đến ngày 15 tháng 10, hơn 25% lãnh thổ Liban nằm trong lệnh sơ tán của Israel. Trong chiến dịch này, Israel đã chiếm và phá hủy nhiều ngôi làng cùng thị trấn ở miền nam Liban, đồng thời duy trì không kích trên toàn lãnh thổ. Xung đột đã khiến hơn 3.700 người tại Liban thiệt mạng và khoảng 1,3 triệu người phải di dời. Ngày 27 tháng 11, Israel và Hezbollah thống nhất lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày nhằm tiến tới chấm dứt xung đột vĩnh viễn. Dù hai bên vẫn tiếp tục tấn công qua lại và cáo buộc đối phương vi phạm, thỏa thuận phần lớn vẫn được duy trì. Tháng 7 năm 2025, một báo cáo ước tính Hezbollah đã mất 10.000 chiến binh và năng lực quân sự suy giảm nghiêm trọng. Ngày 7 tháng 8 năm 2025, trong phiên họp chuyên đề về việc giải giáp Hezbollah, chính phủ Liban đã bỏ phiếu thông qua quyết định này. Quân đội Liban được giao nhiệm vụ xây dựng kế hoạch đảm bảo nhà nước nắm độc quyền kiểm soát vũ khí, dựa trên đề xuất giải giáp Hezbollah do Hoa Kỳ hậu thuẫn.

Yemen và Biển Đỏ 

Ngay sau khi chiến tranh Gaza nổ ra vào tháng 10 năm 2023, lực lượng Houthi tại Yemen bắt đầu nhắm mục tiêu vào tàu buôn dân sự và tàu hải quân đi qua Biển Đỏ. Houthi tuyên bố sẽ duy trì các cuộc tấn công cho đến khi Israel chấm dứt "tội ác tại Gaza". Nhóm này khẳng định chỉ nhắm vào tàu có liên hệ với Israel nhưng thực tế lại tấn công bừa bãi vào nhiều tàu không liên quan. Tính đến tháng 5 năm 2024, Houthi đã thực hiện hơn 50 vụ tấn công; lãnh đạo Houthi Abdul-Malik al-Houthi cho biết lực lượng của ông đã phóng 606 tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào 107 tàu liên quan đến Israel cùng đồng minh trên khắp Biển Đỏ, eo biển Bab-el-Mandeb, Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Houthi giết hại ba thủy thủ, cướp một tàu và đánh chìm một tàu khác. Để tránh rủi ro, nhiều tàu đã tránh hoàn toàn Kênh đào Suez và Biển Đỏ, chọn lộ trình vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi khiến chi phí vận chuyển gia tăng.

Cuộc đối đầu đầu tiên diễn ra vào ngày 19 tháng 10 năm 2023 khi một tàu khu trục tên lửa dẫn đường của Hải quân Hoa Kỳ tại Biển Đỏ bắn hạ tên lửa và máy bay không người lái của Houthi nhắm vào Israel. Tháng sau đó, Houthi cướp tàu Galaxy Leader và bắt giữ toàn bộ 25 người trên tàu làm con tin. Tháng 12, Hoa Kỳ thành lập Chiến dịch Bảo vệ Thịnh vượng, liên minh hải quân đa quốc gia gồm Anh, Úc, Bahrain, Canada, Pháp, Ý, Hà Lan, New Zealand, Na Uy, Seychelles và Tây Ban Nha nhằm đối phó với các cuộc tấn công. Tháng 2 năm 2024, Liên minh châu Âu triển khai Chiến dịch Aspides với sự tham gia của Hy Lạp, Ý, Pháp, Đức, Bỉ cùng các thành viên khác, hoạt động như một lực lượng phòng thủ độc lập. Ngày 3 tháng 1 năm 2024, Hoa Kỳ và 12 quốc gia đưa ra tối hậu thư cảnh báo Houthi phải ngừng tấn công hoặc đối mặt hành động quân sự. Ngày 12 tháng 1, Hoa Kỳ và Anh bắt đầu oanh tạc vùng do Houthi kiểm soát tại Yemen sau khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết lên án nhóm này. Chiến dịch không kích được Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden ra lệnh và Thủ tướng Anh Rishi Sunak cho phép tham gia. Tính đến tháng 5 năm 2024, hai nước đã thực hiện 452 đợt tấn công, tuy nhiên Houthi vẫn không chấm dứt hoàn toàn các hoạt động thù địch.

Sau khi máy bay không người lái của Houthi tập kích gần văn phòng đại sứ quán Hoa Kỳ tại Tel Aviv vào tháng 7 năm 2024 khiến một người chết và 10 người bị thương, Israel đáp trả bằng các đợt không kích vào cơ sở quân sự và kho dầu tại al-Hudaydah, Yemen, làm ít nhất sáu người chết và 83 người bị thương. Israel tiếp tục tấn công Yemen vào tháng 9 khiến sáu người thiệt mạng và 57 người bị thương. Tháng 12 năm 2024, Israel phát động thêm hai đợt không kích vào al-Hudaydah và Sana'a sau các đợt tập kích của Houthi, khiến 13 người thiệt mạng. Các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Houthi tiếp tục kéo dài sang năm 2025.

Ngày 15 tháng 3 năm 2025, Hoa Kỳ tuyên bố khởi động chiến dịch không kích và hải quân vào hàng chục mục tiêu Houthi theo lệnh của Tổng thống Donald Trump nhằm leo thang áp lực quân sự. Ngày 18 tháng 3, Houthi cam kết trả đũa sau các cuộc không kích của Israel vào Gaza. Đến tháng 4, lực lượng Iran rút khỏi Yemen, đồng thời Hoa Kỳ không kích bến cảng dầu Ras Isa ở miền tây và một trung tâm giam giữ tại tỉnh Saada. Ngày 4 tháng 5, Houthi tập kích Sân bay quốc tế Ben Gurion tại Israel, kéo theo các đợt trả đũa của Israel bao gồm vụ tấn công vào Sân bay quốc tế Sana'a. Ngày 6 tháng 5, thỏa thuận ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Houthi do Oman làm trung gian có hiệu lực, chấm dứt chiến dịch không kích của Mỹ và Anh. Houthi đồng ý ngừng tấn công tại Biển Đỏ nhưng tuyên bố thỏa thuận không áp dụng đối với các hoạt động nhắm vào Israel.

Iraq và Jordan 

Từ ngày 17 tháng 10 năm 2023, Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq (IRI) cùng các nhóm dân quân thuộc Trục Kháng chiến do Iran dẫn đầu đã tiến hành hàng loạt cuộc tập kích vào căn cứ quân sự Hoa Kỳ tại Iraq, Jordan và Syria nhằm đáp trả sự ủng hộ của Washington đối với Israel. Chiến dịch mở màn bằng cuộc tấn công của IRI vào Căn cứ không quân al-Asad tại miền bắc Iraq nhưng bị lực lượng Mỹ đánh chặn. Tính đến tháng 1 năm 2024, các nhóm dân quân đã thực hiện hơn 170 vụ tấn công nhằm gây áp lực buộc Hoa Kỳ rút quân khỏi khu vực, lực lượng vốn được triển khai trong chiến dịch chống Nhà nước Hồi giáo. Ngày 28 tháng 1 năm 2024, IRI tập kích căn cứ Hoa Kỳ tại Jordan khiến ba quân nhân Mỹ thiệt mạng, dẫn đến đòn trả đũa của Hoa Kỳ vào ngày 2 tháng 2 nhằm vào bảy địa điểm trên khắp Iraq và Syria. IRI cũng bắt đầu tấn công Israel từ tháng 10 năm 2023, sau đó nhắm vào thành phố Ashdod vào tháng 1 năm 2024 trong khuôn khổ "giai đoạn hai" nhằm ủng hộ Gaza; hai binh sĩ Israel thiệt mạng do các cuộc tấn công bằng UAV từ Iraq. Các cuộc tấn công vào căn cứ Hoa Kỳ phần lớn chấm dứt vào ngày 4 tháng 2 năm 2024 theo yêu cầu của Iran, dù tái diễn một số vụ vào tháng 4. Các nhóm dân quân Iraq sau đó thỏa thuận với chính phủ về việc ngừng tấn công Israel vào tháng 12 năm 2024.

Sau vụ đánh bom Kerman tháng 1 năm 2024 do Nhà nước Hồi giáo thực hiện khiến gần 100 người chết, Iran tiến hành hàng loạt cuộc không kích tại Iraq và Syria với tuyên bố nhắm vào trụ sở gián điệp Israel tại Iraqi Kurdistan và lực lượng Nhà nước Hồi giáo tại Syria. Ngay sau đó, Iran tấn công Pakistan nhắm vào nhóm dân quân Hồi giáo Sunni Jaish ul-Adl, dẫn đến đòn trả đũa của Pakistan vào lãnh thổ Iran.

Syria

Các cuộc tấn công ban đầu của Israel 

Từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 10 năm 2024, Israel thực hiện hơn 220 cuộc không kích và pháo kích vào Syria khiến 296 người thiệt mạng, song chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc xung đột.

Trong tháng đầu tiên, Israel tấn công các sân bay Syria cùng khu vực tây nam nước này. Các đợt không kích tiếp diễn trong năm 2024 tại Damascus và Aleppo. Tháng 1, Israel sát hại tướng Iran thuộc Lực lượng Quds của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng 12 người khác. Ngày 1 tháng 4, Israel ném bom lãnh sự quán Iran tại Damascus khiến 16 người thiệt mạng, bao gồm chỉ huy Lực lượng Quds tại Syria và Liban Mohammad Reza Zahedi. Tháng 9, Israel tập kích Masyaf làm ít nhất 18 người chết, tiếp đó là các vụ tấn công tháng 10 khiến 13 người chết tại Damascus và 10 người tại al-Quasyr. Tháng 11, Israel giết chết 23 người trong các đợt tấn công nhắm vào Thánh chiến Hồi giáo Palestine, và sát hại 92 tay súng thân Iran tại Palmyra.

Các cuộc tấn công của phe đối lập và sự kết thúc của chế độ Assad 

Ngày 27 tháng 11 năm 2024, liên minh các nhóm đối lập Syria phát động cuộc tấn công bất ngờ nhằm vào chính phủ Assad tại tây bắc Syria, tận dụng sự suy yếu của các đồng minh chủ chốt của chính quyền là Nga, Iran và Hezbollah. Dưới sự lãnh đạo của Hay'at Tahrir al-Sham (HTS) và sự hỗ trợ từ các nhóm thân Thổ Nhĩ Kỳ, đây là chiến dịch lớn đầu tiên kể từ lệnh ngừng bắn năm 2020.

Đến ngày 30 tháng 11, HTS kiểm soát phần lớn Aleppo, buộc Nga phải không kích can thiệp. Ngày 1 tháng 12, phiến quân kiểm soát phần lớn các tỉnh Hama, Idlib và Aleppo rồi tiến đánh thành phố Hama. Hama thất thủ vào ngày 5 tháng 12, tiếp đó là Homs vào ngày 7 tháng 12 trong chiến dịch tiến về phía nam, cắt đứt liên lạc giữa Damascus và vùng duyên hải. Cùng lúc, Phòng Tác chiến Miền Nam tấn công Daraa và ngoại ô nam Damascus, trong khi Quân đội Syria Tự do chiếm Palmyra và áp sát Damascus từ hướng đông.

Damascus thất thủ rạng sáng 8 tháng 12 sau 11 ngày giao tranh, HTS tuyên bố chấm dứt chế độ Assad khi ông trốn sang Moskva. Lãnh đạo HTS Ahmed al-Sharaa trở thành người đứng đầu thực tế của Syria, thành lập chính phủ chuyển tiếp do Mohammed al-Bashir làm thủ tướng lâm thời đến tháng 3 năm 2025.

Cuộc xâm lược của Israel 

Sau khi chế độ Assad sụp đổ, Netanyahu tuyên bố hiệp định biên giới 1974 đã "vô hiệu" và ra lệnh quân đội xâm lược vùng đệm dọc Cao nguyên Golan. Israel chiếm phần Núi Hermon thuộc Syria, kiểm soát các làng biên giới và ném bom Damascus cùng miền nam Syria, nhắm vào kho vũ khí và căn cứ không quân bỏ hoang của quân đội Syria cũ. Ngày 9 tháng 12, Israel thực hiện hơn 100 cuộc không kích, bao gồm vụ tấn công Cảng Latakia. Israel biện minh hành động phá hủy tài sản quân sự của Syria là để ngăn chặn vũ khí rơi vào tay các nhóm cực đoan; al-Sharaa lên án hành động này nhưng khẳng định Syria sẽ không tham chiến.

Iran 

Ngày 13 tháng 4 năm 2024, Iran phóng hơn 300 tên lửa và UAV vào Israel, trong đó Israel tuyên bố đánh chặn 99%. Cuộc tấn công này là đòn đánh trực tiếp đầu tiên của Iran vào Israel được thực hiện từ Iran, Liban, Syria và Yemen nhằm trả đũa vụ ném bom ngày 1 tháng 4 của Israel vào lãnh sự quán Iran tại Damascus khiến hai vị tướng Iran thiệt mạng, điều mà Iran đã cam kết sẽ trả thù. Tên lửa đạn đạo từ cuộc tấn công đã làm hư hại một căn cứ không quân ở miền nam Israel nhưng căn cứ này vẫn hoạt động bình thường. Hệ thống phòng thủ của Israel nhận được sự hỗ trợ quân sự từ Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Pháp và Jordan. Theo The Wall Street Journal, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã chia sẻ thông tin tình báo. Để đáp trả, Israel đã thực hiện một cuộc không kích hạn chế vào Iran nhắm vào một cơ sở phòng không vào ngày 19 tháng 4.

Vào ngày 1 tháng 10 năm 2024, nhằm trả đũa hàng loạt vụ ám sát do Israel thực hiện bao gồm vụ sát hại Ismail Haniyeh tại Tehran vào tháng 7 và cuộc không kích Beirut ngày 27 tháng 9 sát hại Hassan Nasrallah cùng Abbas Nilforoushan, Iran đã phát động cuộc tấn công trực tiếp thứ hai vào Israel với khoảng 200 tên lửa đạn đạo. Hoa Kỳ, Anh, Pháp và Jordan một lần nữa hỗ trợ Israel đẩy lùi phần lớn cuộc tấn công của Iran. Mảnh vỡ từ cuộc tấn công đã khiến một thường dân Palestine tại Bờ Tây thiệt mạng. Israel đã trả đũa vào ngày 26 tháng 10 bằng cuộc tấn công lớn nhất vào Iran kể từ Chiến tranh Iran – Iraq với hơn 100 máy bay Israel nhắm vào các hệ thống radar và phòng không của Iran. Israel tuyên bố cuộc tấn công đã làm tổn hại nghiêm trọng năng lực phòng không và sản xuất tên lửa của Iran.

Chương trình hạt nhân Iran 
Sau bức thư của Trump gửi Iran, Hải quân IRGC đã bắt giữ hai tàu chở dầu thuộc sở hữu của Ả Rập Xê Út tại Vịnh Ba Tư vào tháng 3 năm 2025. Sang tháng sau, Bộ trưởng Ngoại giao Pháp tuyên bố nếu Iran chế tạo vũ khí hạt nhân thì chiến tranh gần như là điều không thể tránh khỏi, trong khi Tổng thống Mỹ Trump cho biết Iran muốn đàm phán trực tiếp và Tướng IRGC Hossein Salami tuyên bố người Iran sẵn sàng cho chiến tranh nếu Hoa Kỳ tấn công trước. Bộ trưởng Ngoại giao Iran cũng thông báo Iran và Hoa Kỳ sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán gián tiếp cấp cao tại Oman.

Chiến tranh Iran–Israel 

Vào ngày 13 tháng 6 năm 2025, Israel đã phát động các cuộc tấn công quy mô lớn nhắm vào các mục tiêu tại nhiều khu vực ở Iran. Israel nhắm vào các cơ sở hạt nhân, căn cứ quân sự và tư dinh của các quan chức cấp cao, gây thiệt hại cho các địa điểm hạt nhân chủ chốt và tiêu diệt giới lãnh đạo quân sự hàng đầu của Iran. Theo truyền thông nhà nước Iran, Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Salami, Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Iran Thiếu tướng Mohammad Bagheri, cùng các nhà khoa học hạt nhân Fereydoon Abbasi và Mohammad Mehdi Tehranchi đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công. Các cuộc tấn công này đã khiến cả quân nhân và thường dân Iran thiệt mạng. 

Vào ngày 21 tháng 6, Tổng thống Mỹ Trump thông báo Hoa Kỳ đã tấn công nhiều địa điểm hạt nhân tại Iran bao gồm Nhà máy Làm giàu Nhiên liệu Fordow, Cơ sở Hạt nhân Natanz và một địa điểm thứ ba tại Isfahan nhằm hỗ trợ Israel cũng như nỗ lực phá hủy hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran. Cộng đồng quốc tế đã phản ứng với sự lo ngại trước sự leo thang này.

Qatar 

Vào ngày 23 tháng 6 năm 2025, Iran đã trả đũa các cuộc không kích của Hoa Kỳ vào các cơ sở hạt nhân của mình bằng cách phóng ít nhất 14 tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung vào Căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar, song gần như toàn bộ số tên lửa này đã bị bắn hạ. Vào ngày 9 tháng 9 năm 2025, Israel đã ném bom trụ sở Hamas tại Qatar với mục tiêu được cho là nhắm vào nhiều thành viên thuộc ủy ban lâm thời của Hamas bao gồm Khalil al-Hayya, Khaled Mashal, Muhammad Ismail Darwish, Musa Abu Marzouk và Zaher Jabarin. Hamas xác nhận giới lãnh đạo cấp cao của họ đã sống sót sau cuộc tấn công dù sáu người đã thiệt mạng bao gồm con trai của al-Hayya là Humam cùng trợ lý, ba vệ sĩ và một sĩ quan an ninh Qatar.

Thương vong 

Theo Bộ Y tế Gaza (GHM), kể từ khi Israel bắt đầu cuộc xâm lược Dải Gaza, hơn 60.000 người Palestine tại đây đã thiệt mạng tính đến tháng 7 năm 2025. Một nghiên cứu trên The Lancet ước tính có 64.260 ca tử vong tại Gaza do chấn thương tính đến tháng 6 năm 2024, đồng thời lưu ý rằng con số tử vong thực tế có thể lớn hơn nhiều khi tính cả các trường hợp tử vong "gián tiếp". Tính đến tháng 5 năm 2025, con số tương đương về tử vong do chấn thương là 93.000, trong khi hơn 146.000 người Palestine tại Gaza đã bị thương trong cuộc chiến.

GHM không phân biệt giữa thường dân và chiến binh, trong khi Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel cho biết Israel đã tiêu diệt hơn 17.000 tay súng còn Hamas tuyên bố vào tháng 4 năm 2024 rằng họ chỉ mất không quá 20 phần trăm, tương đương khoảng 6.000 chiến binh. Một phân tích của Associated Press về dữ liệu của GHM tính đến tháng 4 năm 2024 cho thấy phụ nữ và trẻ em chiếm 54 phần trăm tổng số người thiệt mạng đã được xác định danh tính, một thống kê thường được dùng làm thước đo cho thương vong của thường dân. Nhiều tổ chức nhân quyền như Ân xá Quốc tế và B'Tselem cùng các học giả nghiên cứu diệt chủng và luật quốc tế cho rằng một cuộc diệt chủng đang diễn ra tại Gaza dù nhiều người khác phản đối quan điểm này.

Tại Israel, cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu vào ngày 7 tháng 10 đã khiến 1.195 người thiệt mạng bao gồm 816 thường dân và 379 thành viên lực lượng an ninh. Trong số 251 người từ Israel bị bắt đưa về Gaza làm con tin thì 136 người đã được trao trả còn sống, 39 người được trả về khi đã chết, ba người bị hỏa lực đồng đội bắn nhầm và 73 người vẫn đang bị giam giữ. Ít nhất 405 binh sĩ cùng một sĩ quan Israel đã thiệt mạng trong cuộc xâm lược Gaza. Tám mươi binh sĩ Israel và 46 thường dân đã thiệt mạng trong cuộc xung đột với Hezbollah, trong khi bạo lực tại Bờ Tây đã giết chết 25 người Israel bao gồm sáu binh sĩ và cảnh sát. Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc cho biết có "bằng chứng rõ ràng" về tội ác chiến tranh của cả Israel và Hamas, trong khi các tổ chức nhân quyền cáo buộc Hamas cùng các nhóm dân quân khác phạm tội ác chống lại loài người trong cuộc tấn công ngày 7 tháng 10.

Tại Lebanon, các cuộc tấn công của Israel đã khiến 4.047 người thiệt mạng và 16.638 người bị thương. Hezbollah xác nhận 521 thành viên của họ đã chết, trong khi Đài quan sát Nhân quyền Syria báo cáo rằng 67 thành viên Hezbollah đã thiệt mạng tại Syria kể từ khi chiến tranh Gaza bùng nổ. Quân đội Israel ước tính khoảng 3.800 thành viên Hezbollah đã chết trong cuộc xung đột còn các báo cáo truyền thông cho rằng Hezbollah tin con số tử vong của họ có thể lên tới 4.000. Các cuộc đụng độ ban đầu ở miền nam Lebanon cũng đã giết chết ít nhất 20 thành viên của Hamas và Thánh chiến Hồi giáo Palestine. Theo Bộ Y tế Công cộng Lebanon thì mười bốn nhà báo đã thiệt mạng do các cuộc tấn công của Israel trong khi đưa tin về cuộc xung đột.

Tại Bờ Tây, 607 người Palestine đã thiệt mạng tính đến tháng 8 năm 2024 chủ yếu do các cuộc đột kích của quân đội Israel. Ngoài ra, cuộc tấn công của Chính quyền Palestine tại Jenin đã dẫn đến cái chết của sáu binh sĩ PA, bốn tay súng Palestine và ba thường dân. Trong cuộc khủng hoảng Biển Đỏ, Houthi đã giết chết bốn thủy thủ trong khi các cuộc tấn công của Hoa Kỳ vào tàu thuyền Houthi hồi tháng 12 năm 2023 đã giết chết ít nhất 10 thành viên nhóm này. Tính đến cuối tháng 5 năm 2024, các cuộc không kích của Hoa Kỳ và Anh tại vùng Yemen do Houthi kiểm soát đã khiến 56 người thiệt mạng và 77 người bị thương. Năm binh sĩ Hoa Kỳ đã tử vong vào tháng 1 năm 2024, trong đó hai người mất tích trên biển khi thực hiện nhiệm vụ thu giữ vũ khí Iran và ba người thiệt mạng trong một cuộc tấn công của IRI tại Jordan khiến 47 người khác bị thương.

Tác động chính trị và pháp lý 
Trước khi chiến tranh bùng nổ, Hoa Kỳ đã đặt mục tiêu mở rộng Hiệp định Abraham năm 2020 thành một thỏa thuận bình thường hóa ngoại giao giữa Israel và Ả Rập Xê Út, trong đó nhiều khả năng bao gồm một thỏa thuận phòng thủ giữa Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út. Hoa Kỳ đã lên lịch một cuộc đàm phán giữa Netanyahu và đại sứ Ả Rập Xê Út diễn ra tại Tel Aviv vào tháng 11 năm 2023. Tuy nhiên, cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7 tháng 10 và cuộc xâm lược Gaza sau đó của Israel đã khiến cuộc gặp này không thể diễn ra. Vào cuối năm 2024, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman tuyên bố rằng bất kỳ thỏa thuận bình thường hóa quan hệ nào giữa Ả Rập Xê Út và Israel đều phải bao gồm việc công nhận tư cách nhà nước của Palestine như một phần của giải pháp hai nhà nước.

Liên Hợp Quốc 

Vào ngày 29 tháng 12 năm 2023, Nam Phi đã đệ đơn kiện Israel lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) với cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng chống lại người Palestine tại Dải Gaza trong chiến tranh Gaza, vi phạm Công ước Diệt chủng. Nam Phi yêu cầu ICJ ra lệnh chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự của Israel tại Gaza trong số các biện pháp bảo vệ tạm thời khác. Israel lập luận rằng hành động của họ tại Gaza chỉ nhắm vào Hamas và là hành động tự vệ chính đáng phù hợp với luật pháp quốc tế. Vào ngày 26 tháng 1 năm 2024, ICJ tuyên bố trong một phán quyết sơ bộ rằng một số hành vi do Nam Phi nêu trong cáo buộc có thể thuộc phạm vi của Công ước Diệt chủng và Israel phải "thực hiện mọi biện pháp trong quyền hạn của mình" để ngăn chặn nạn diệt chủng tại Gaza.

Trước lệnh ngừng bắn tháng 1 năm 2025 giúp chấm dứt chiến tranh Gaza, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã thực hiện nhiều nỗ lực đàm phán ngừng bắn. Hoa Kỳ đã phủ quyết một nghị quyết vào tháng 2 năm 2024 yêu cầu ngừng bắn vì không bao gồm nội dung lên án cuộc tấn công ngày 7 tháng 10, trong khi Nga và Trung Quốc phủ quyết một nghị quyết do Hoa Kỳ soạn thảo vào ngày 22 tháng 3 kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức trong sáu tuần kèm điều kiện thả con tin. Vào ngày 25 tháng 3, Hội đồng Bảo an đã thông qua Nghị quyết 2728 kêu gọi ngừng bắn trong tháng Ramadan, thả tự do "ngay lập tức và vô điều kiện" tất cả con tin và cho phép viện trợ nhân đạo vào Gaza. Hoa Kỳ đã phủ quyết một nghị quyết ngừng bắn sau đó vào tháng 11 năm 2024 với lý do nghị quyết này không yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho tất cả con tin.

Xem thêm 

 Dân chủ tại Trung Đông và Bắc Phi
 Danh sách cuộc xung đột tại Trung Đông
 Chiến tranh chống khủng bố

Ghi chú

Tham khảo

Chú thích

Nguồn 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Xung đột tại Trung Đông
Xung đột thập niên 2020
Quan hệ quốc tế năm 2023
Quan hệ quốc tế năm 2024
Quan hệ quốc tế năm 2025