Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Nhóm ngôn ngữ gốc Ý

Nhóm ngôn ngữ gốc Ý là một nhóm ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Ấn-Âu có nhiều đặc điểm mà các nhà nghiên cứu về ngôn ngữ tin rằng là hậu thân của tiếng Latinh. Nhóm này bao gồm vào khoảng 50 ngôn ngữ và đa số tập trung tại Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và România.

Nhóm này được chia ra làm 3 phân nhóm: tiếng Latinh đứng một mình, các hậu thân của nó trong Nhóm Rôman và Nhóm Sabelli bao gồm vài ngôn ngữ cổ đã mai một.
Nhóm Latinh-Faliscan: bao gồm các loại tiếng Latinh.
Nhóm Rôman: là các hậu thân, vẫn còn được dùng hiện nay, của tiếng Latinh. Nhóm này được chia thành ba nhánh chinh:
Nhánh phía Nam: bao gồm các tiếng địa phương của các đảo Corse và Sardegna.
Nhánh phía Đông: bao gồm các loại tiếng Romania.
Nhánh Ý-Tây: còn gọi là nhánh phía Tây vì bao gồm các tiếng trong nước Ý cũng như các tiếng Rôman tại phía Tây của Âu Châu. Điển hình của nhóm này là các tiếng Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Pháp và Ý.
Nhóm Sabelli

Khi Đế quốc La Mã chiếm gần hết Châu Âu họ mang tiếng Latinh đến các vùng đất họ vừa chiếm. Tuy nhiên, chỉ có loại tiếng Latinh bình dân đã trở nên thông dụng vì tiếng Latinh cổ điển không dễ học. Sự sáp nhập của các tiếng địa phương vào tiếng Latinh bình dân đã tạo nên các tiếng của nhóm Rôman sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ.

Sơ đồ của Nhóm ngôn ngữ gốc Ý 
Nhóm ngôn ngữ gốc Ý (thuộc Ngữ hệ Ấn-Âu)
Nhóm ngôn ngữ Latinh-Faliscan
Nhóm Faliscan: gồm nhiều tiếng đã được dùng tại Ý trước Đế quốc La Mã và ngày nay đã bị mai một.
Nhóm Latinh: tiếng Latinh, tiếng Latinh bình dân, tiếng Latinh cổ điển...
Nhóm ngôn ngữ Rôman: các hậu thân của tiếng Latinh bình dân
Nhánh phía Đông: tập trung tại Đông Âu. Điển hình là tiếng Romana và các loại tiếng Romana tại Croatia, tại Hy Lạp...
Nhánh phía Nam: tập trung tại đảo Corse (thuộc Pháp) và đảo Sardegna (thuộc Ý)
Nhóm Corse: tiếng Corse
Nhóm Sardegna: các tiếng địa phương của đảo Sardegna.
Nhánh Ý-Tây: đây là nhánh phía Tây của nhóm ngôn ngữ Rôman
Nhánh Ý-Dalmatia: tiếng Ý, tiếng Sicilia...
Nhánh phía Tây
Nhóm ngôn ngữ Gaul-Iberia
Nhóm Gaul-Rôman: còn được chia ra thành nhiều phân nhóm nhỏ hơn, tập trung tại Pháp và những vùng về phía đông của nó. Điển hình là tiếng Pháp, tiếng Romansh của Thụy Sĩ, các tiếng địa phương tại miền bắc nước Pháp và nhiều tiếng tại vùng tây-bắc của Ý.
Nhóm Iberia-Rôman: còn được chia ra thành nhiều phân nhóm nhỏ hơn, tập trung tại bán đảo Iberia và miền nam nước Pháp. Điển hình là tiếng Tây Ban Nha, tiếng Bồ Đào Nha và nhiều tiếng tại Tây Ban Nha cũng như tại miền nam của Pháp.
Nhóm ngôn ngữ Pyrenee-Mozarabic: tiếng Mozarabic và tiếng Aragon dùng tại vùng chung quanh dãy núi Pyrenee.
Nhóm ngôn ngữ Sabelli: bao gồm tiếng Oscan, tiếng Umbria... thường dùng tại Ý trước tiếng Latinh nhưng nay đã bị mai một.

Tham khảo

Ngữ hệ Ấn-Âu
Ngôn ngữ không còn ở Châu Âu
Ngôn ngữ không còn Ý
Giải tích thực

Trong toán học, giải tích thực (tiếng Anh: real analysis) là phân ngành nghiên cứu về số thực, dãy số, chuỗi số thực và hàm số thực. Đi sâu vào các chủ đề của dãy số thực và hàm số thực, giải tích thực còn nghiên cứu cả về sự hội tụ, giới hạn, tính liên tục, tính mượt, tính khả vi và tính khả tích.

Các chủ đề chính

Xây dựng trường số thực 

Nhiều định lí của giải tích thực được xây dựng dựa trên các tính chất của trường số thực, một đối tượng quan trọng cần được xây dựng chặt chẽ. Tập số thực  là một tập không đếm được, được trang bị hai phép toán hai ngôi là phép cộng  và phép nhân  và một quan hệ thứ tự toàn phần , từ đó trở thành một trường, hơn nữa còn là trường sắp thứ tự. Cần lưu ý rằng trường số thực là trường sắp thứ tự toàn phần duy nhất, rằng mọi trường sắp thứ tự toàn phần khác đều đẳng cấu với nó, hơn nữa còn có tính đầy đủ nhằm phân biệt với các trường sắp thứ tự khác (ví dụ là trường số hữu tỉ ). Tính chất này rất quan trọng trong việc chứng minh nhiều tính chất khác của các hàm biến thực, với tính chất đặc trưng nhất là sự tồn tại cận trên đúng:

 Mọi tập con khác rỗng của tập số thực bị chặn trên đều tồn tại một cận trên đúng là số thực. 

Các tính chất của tập sắp thứ tự này cho ta nhiều kết quả quan trọng của giải tích thực như định lý hội tụ đơn điệu, định lý giá trị trung gian hay định lý giá trị trung bình. Cần phải nói thêm rằng nhiều kết quả trong bộ môn này có thể được tổng quát hóa cho các đối tượng khác nhau, ví dụ như cách giải tích hàm tổng quát hóa các tính chất của tập số thực.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 How We Got From There to Here: A Story of Real Analysis  bởi Robert Rogers và Eugene Boman
 A First Course in Analysis bởi Donald Yau
 Analysis WebNotes  bởi John Lindsay Orr
 Interactive Real Analysis bởi Bert G. Wachsmuth
 A First Analysis Course  bởi John O'Connor
 Mathematical Analysis I bởi Elias Zakon
 Mathematical Analysis II bởi Elias Zakon
 
 Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics: Calculus & Analysis
 Basic Analysis: Introduction to Real Analysis bởi Jiri Lebl
 Topics in Real and Functional Analysis bởi Gerald Teschl, University of Vienna.
Ngữ tộc Slav

Ngữ tộc Slav là một nhóm ngôn ngữ thuộc nhánh Balto-Slavic lớn hơn của  ngữ hệ Ấn-Âu, xuất phát từ Đông Âu. Nhóm này bao gồm vào khoảng 20 ngôn ngữ và tập trung tại Đông Âu và Nga. Tuy đây là nhóm ngôn ngữ nhỏ về số lượng ngôn ngữ, nhưng lại có số người nói lớn.

Ước tính có khoảng 300 triệu người sử dụng 1 trong 20 ngôn ngữ Slav như tiếng mẹ đẻ, với khoảng 150 triệu người bản ngữ dùng tiếng Nga, 48,6 - 50,6 triệu người dùng tiếng Ba Lan và 47 triệu người dùng tiếng Ukraina.

Các nhà ngôn ngữ học chia nhóm này ra làm ba nhánh:
 Nhánh miền Đông: điển hình là tiếng Nga, tiếng Belarus và tiếng Ukraina.
 Nhánh miền Nam, bao gồm 2 nhóm nhỏ:
 Nhóm Đông-Nam có tiếng Bulgaria, tiếng Macedonia và tiếng Slav Giáo hội cổ.
 Nhóm Tây-Nam có tiếng Serbia-Croatia và tiếng Slovenia. Nhóm tiếng Serbia-Croatia lại gồm tiếng Serbia, tiếng Croatia, tiếng Bosnia và tiếng Montenegro.
 Nhánh miền Tây, bao gồm 3 nhóm nhỏ:
Nhóm Tiệp Khắc có tiếng Séc và tiếng Slovakia.
Nhóm Lekhite có tiếng Ba Lan và tiếng Kashubia.
Nhóm Sorb có tiếng Thượng Sorbia và tiếng Hạ Sorbia (hay tiếng Lusatia).

Xem thêm
 Tiếng Slav Giáo hội cổ
 Tiếng Liên Slav

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

Slav
Nhóm ngôn ngữ Hy Lạp

Nhóm ngôn ngữ Hy Lạp hay nhóm ngôn ngữ Hellen (thuật ngữ tiếng Anh: Hellenic) là một nhánh con của ngữ hệ Ấn-Âu, với phân nhánh chính là tiếng Hy Lạp. Trong hầu hết các phân loại, nhóm này chỉ bao gồm tiếng Hy Lạp, nhưng vẫn có một số nhà ngôn ngữ học sử dụng thuật ngữ Hellenic để bao hàm tiếng Hy Lạp chuẩn và các biến thể khác được cho là có quan hệ họ hàng nhưng đủ khác biệt để được coi là ngôn ngữ riêng biệt, giữa các ngôn ngữ cổ đại  hoặc các biến thể tiếng Hy Lạp hiện đại.

Cây phát sinh
Có đề xuất cho rằng thuật ngữ "Hellenic" nên được dùng để bao hàm cả tiếng Hy Lạp chuẩn và tiếng Macedon cổ, một ngôn ngữ hầu như chưa được chứng thực và chưa rõ mức độ quan hệ với tiếng Hy Lạp. Giả thuyết "Hellenic" với hai nhánh nêu trên đây cho rằng tiếng Macedon cổ không phải là một phương ngữ của tiếng Hy Lạp mà là một "ngôn ngữ chị em" bên ngoài nhóm Hy Lạp chuẩn. Nhiều đề xuất khác lại gộp tiếng Macedon cổ vào tiếng Hy Lạp chuẩn,  hoặc gộp nó vào nhóm Cổ-Balkan chưa được phân loại.

Nhánh Hy Lạp tách ra làm hai phân nhánh chính:
Nhánh Attiki hay Ἀττικὴ διάλεκτος còn được gọi là Nhánh phía Đông. Nhánh này có tên Attic vì tập trung tại vùng Attike chung quanh thủ đô Athena và bao gồm tiếng Hy Lạp, tiếng Hy Lạp cổ cũng như các loại tiếng Hy Lạp dùng tại Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Ponti), dùng bởi một nhóm người Do Thái tại Hy Lạp (tiếng Yevanic),...
Nhánh Dorismos hay Δωρισμός còn được gọi là Nhánh phía Tây và chỉ có tiếng Tsakonia. Nhánh này có tên Dori vì là hậu thân của một loại tiếng Hy Lạp dùng bởi người Dori cổ.

Tham khảo

Nhóm ngôn ngữ gốc Hy Lạp
Tiếng Hy Lạp
Ngữ hệ Ấn-Âu
Tím

Màu tím (tiếng Anh:purple hoặc là violet được gọi thế theo màu hoa của cây violet) chỉ tới một hỗn hợp các màu xanh da trời ánh đỏ hay màu tía ánh xanh. Trên thực tế, nó chỉ tới màu của ánh sáng ở bước sóng ngắn gần cuối của quang phổ. Nếu tính cả màu chàm (indigo), bước sóng của chúng nằm trong khoảng 420-380 nanomét.

Vi-ô-lê xuất phát từ tiếng Pháp, được gọi như vậy theo màu hoa của cây violet.

Màu violet thường được cảm nhận với nhiều sắc thái xanh lam hơn so với màu tía, và thường có cường độ nhạt hơn. Trong khi đó màu tía có cảm giác đỏ nhiều hơn.

Trong quang phổ
Màu tím nằm trong dải các màu xanh lam ánh đỏ hay màu tía ánh xanh lam.

Nó là màu của ánh sáng ở bước sóng ngắn gần cuối của quang phổ. Nếu tính cả màu chàm (indigo), bước sóng của chúng nằm trong khoảng 380 đến 420 nanômét.

Các bước sóng này khó có thể tái tạo trên màn hình máy tính. Ta có thể nhìn thấy bước sóng này bằng cách nhìn ánh sáng phản chiếu từ các rãnh phản quang trên mặt đĩa CD (đĩa quang).

Màu tím và màu hồng là màu của bi số 4 (bi trơn) và bi số 12 (bi sọc) trong pool.

Các sắc thái 

Màu hoa oải hương (lavender) - thông thường là (RGB: 230, 230, 250)
<li style = "background: #c8a2c8;">Màu hoa cà (lilac) - thông thường là (RGB: 200, 162, 200)

Tham khảo

Màu sắc
Quang phổ
Đỏ tươi

Màu đỏ tươi hay màu Scarlet là màu sắc đa số người cảm nhận khi nhìn vào hình bên.

Trong quang phổ
Màu đỏ tươi là màu nằm giữa màu đỏ và màu da cam. Nó đỏ hơn màu đỏ son.

Quang phổ bức xạ của các hợp chất hóa học của stronti được coi là nằm trong khu vực đỏ tươi của quang phổ. Các vạch của quang phổ này nằm ở bước sóng 640,8 nm, 650,4 nm, 687,8 nm và 707,0 nm.

Sử dụng
 Thường, màu đỏ tươi là màu của lửa. Nó cũng có thể coi là màu của máu.
 Đội xe Ferrari trong đua xe F1 sử dụng màu đỏ tươi.
 Màu đỏ tươi là màu biểu tượng cho xứ Wales và cho Vương quốc Anh.
 Cảnh sát hoàng gia Canada, (RCMP) mặc áo jacket đỏ tươi như là một phần trong lễ phục của họ.

Tọa độ màu
 Số Hex = #FF2400
 RGB  (r, g, b)  = (255, 36, 0)
 CMYK  (c, m, y, k) = (0, 86, 100, 0)

Tham khảo

Màu sắc
Du lịch Áo

Du lịch là một phần quan trọng trong kinh tế Áo, chiếm gần 9% tổng sản phẩm quốc nội của quốc gia này.
Năm 2007, tổng cộng số du khách ở lại qua đêm vào mùa Hè bằng mùa Đông, với cao điểm rơi vào tháng 2 và tháng 7/8.

Năm 2007, Áo xếp thứ 9 trên toàn thế giới về doanh số thu được từ khách quốc tế đến, với doanh thu đạt 18,9 tỷ USD. Tính về số lượt khách quốc tế, Áo xếp hạng 12 với 20,8 triệu lượt khách.

Các chuyến đi đến Áo thường bao gồm các chuyến đi đến Viên (Vienna). Được biết đến nhiều nhất ở Wien là Nhà thờ lớn Stephan (Stephansdom), các quán rượu nho Heurigenschenken và bầu không khí nhạc waltz lãng mạn.

Ngoài ra các điểm đáng đến thăm là thành phố Salzburg, nơi sinh của Mozart, thành phố Innsbruck, thủ phủ của Tirol, được bao bọc bởi núi Alpen và sông Donau với vùng trồng nho Wachau. Ở phía tây nước Áo là hồ Bodensee, phía đông là hồ Neusiedler See. Nổi tiếng nhiều nhất ở Áo là vùng trượt tuyết và leo núi ở núi Alpen, các hồ trên núi (Wörther See ở Käntern) và các sự kiện văn hóa như Lễ hội Salzburg và Lễ hội Bregenz.

Viện bảo tàng Ars Electronica Center ở Linz là một điểm phải đến cho những du khách thích nghệ thuật số. Bắt đầu từ năm 1979 trung tâm này tổ chức lễ hội Electronica Festival và tổ chức trao giải Prix Ars Electronica, giải thưởng có giá trị cao nhất của thế giới về nghệ thuật trên máy tính.

Chú thích

Tham khảo

Áo
AQ

AQ hoặc aq có thể là:

 Nhân vật AQ trong truyện AQ chính truyện của Lỗ Tấn
 Mã quốc gia ISO 3166-1 alpha-2 của châu Nam Cực (xem .aq)
 Mã IATA của Aloha Airlines
 Chỉ số vượt khó

AQ
Trang định hướng địa danh
VI

VI, vi khi viết tắt có thể là:
 vi, một đơn vị đo khối lượng hoặc chiều dài cổ của Việt Nam
 số La Mã có giá trị là 6 (VI; đôi khi vi, chữ thường để đánh số các trang phụ trong sách)
 mã 2 ký tự ISO-639-2 của tiếng Việt: vi
 mã quốc gia ISO-3166 của Quần đảo Virgin Mỹ: .vi
 tên chương trình soạn thảo văn bản vi
 mã IATA của Hãng hàng không Volga-Dnepr (VI)
 Tên tắt của chương trình Thần tượng âm nhạc: Vietnam Idol

Vi:
họ của người Việt Nam: Vi (họ)

VI
Trang định hướng địa danh
Vi

vi (đọc là "vi ai" theo cách đánh vần tiếng Anh) là chương trình soạn thảo văn bản trên máy tính được viết bởi Bill Joy năm 1976 để dùng cho hệ điều hành BSD. Sau này nó được AT&T dùng và trở thành tiêu chuẩn (dù không chính thức) trong Unix. vi được dùng ở chế độ văn bản (text mode) như trạm cuối (terminal) và console. Tên gọi lấy từ chữ viết tắt (hai chữ đầu) của lệnh visual trong chương trình ex. Lệnh này chuyển chế độ biên tập dòng (line mode) của ex sang chế độ trực quan (visual mode).

Thông thường, vì lý do thuận tiện, cùng một chương trình sẽ khởi động ở chế độ vi hay ex, tuỳ theo tên lệnh được gõ. Tên "vi" được xem là viết tắt chữ đầu nên được phát âm từng chữ cái là  (theo IPA) mà không đọc thành một từ.

vi có thể khó dùng đối với người mới biết, vì nó là trình biên tập theo chế độ (modal editor), tức là nó quy định các phím có ý nghĩa khác nhau tuỳ theo chế độ hiện dùng. Hai chế độ chính của vi là insert (điền) và command (lệnh). Ở chế độ insert, văn bản được nhập vào bình thường. Ở chế độ command, các phím được dùng để ra lệnh, như để di chuyển con trỏ, xoá ký tự, v.v. Ưu điểm của việc có chế độ lệnh riêng là nó làm đơn giản nhiều thao tác soạn thảo, thay vì phải dùng một ngón tay giữ phím Alt, phím Ctrl, hay các phím đặc biệt khác.

Hiện nay vi và emacs, cũng là một trình soạn thảo văn bản xuất hiện từ năm 1984, là hai phe của một cuộc chiến về trình biên tập.

Chế độ lệnh trong vi 
Khi mới khởi động, vi ở chế độ lệnh. Từ chế độ lệnh ta luôn có thể chuyển sang chế độ văn bản bằng cách bấm phím chữ i. Ngược lại, từ chế độ văn bản chuyển sang chế độ lệnh bằng phím Esc.

Các lệnh cơ bản trong vi đều bắt đầu bằng dấu hai chấm. Sau đó thường là các chữ cái viết tắt các từ tiếng Anh tương ứng với chức năng của lệnh đó:

vi nguyên thủy 

vi được viết tại Evans Hall , Đại học California tại Berkeley bởi Bill Joy.

Các dòng và biến thể của vi 

 vi được chuyển từ vi 3.7 trên BSD cổ điển sang các hệ thống Unix hiện đại. Nó dùng ed làm cơ sở mã (codebase), được phân phối tự do theo kiểu BSD từ tháng 1 năm 2002.
 nvi sử dụng vi nguyên thủy vào BSD thứ 4 (4BSD). 
 Elvis là một dòng vi chạy trên Unix và các hệ điều hành khác. .
 Vigor thêm Vigor Assistant (cố ý dựa theo nhân vật hoạt họa Clippy của Microsoft Office) vào vi.
 VILE bổ sung tính năng nhiều bộ đệm và cửa sổ. 
 vim - "Vi IMproved" - bản nâng cấp và mở rộng cho vi.
 bvi "Binary VI" - trình biên tập tập tin nhị phân.
 svicc - "Small VI Clone for the Commodore (64)"

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang người yêu thích vi
 Trình biên tập vi và các dòng của nó và các chương trình có giao diện giống vi 
 Tài nguyên cho vi
 Hướng dẫn sử dụng vi 
 Hướng dẫn nhanh về vi

vi
vi
vi
Tiện ích Unix SUS2008
Phần mềm sử dụng giấy phép BSD
Ưu trương

đổi Trương lực
 
Ưu trương (tiếng Anh: hypertonic) là môi trường mà nồng độ chất tan lớn hơn so với môi trường nội bào. Nếu một tế bào sống được đặt trong môi trường ưu trương so với nó thì sẽ xảy ra hiện tượng co nguyên sinh - nước từ trong tế bào sẽ đi ra ngoài làm cho tế bào bị co (thu nhỏ lại) và nếu co quá nhiều sẽ làm tế bào chết.

Môi trường đối ngược với ưu trương là nhược trương (hypotonic) - khi cho vào môi trường này nước từ ngoài sẽ vào tế bào làm tế bào căng cứng lên và nếu sự chênh lệch quá cao sẽ làm tế bào vỡ - hiện tượng tiêu huyết, và môi trường trung gian là đẳng trương (isotonic), môi trường đẳng trương là môi trường mà nồng độ hòa tan bằng với môi trường nội bào.

Xem thêm 
Áp lực trương nước (turgo pressure)
Tế bào
Màng tế bào

Tham khảo

Hóa học
Sinh học tế bào
Sinh lý thực vật
Hà Nam (định hướng)

Hà Nam là có thể là một trong số các địa danh sau:

Việt Nam 
 Phường Hà Nam, tỉnh Ninh Bình
 Xã Hà Nam, thành phố Hải Phòng
 Đảo Hà Nam, một bãi phù sa cổ, có địa hình thấp hơn mực nước biển (khi thủy triều lên) ở phía nam sông Chanh, về mặt hành chính nằm trên địa bàn 2 phường Phong Cốc và Liên Hòa, tỉnh Quảng Ninh.

 Địa danh cũ
 Tỉnh Hà Nam của Việt Nam
 Tên cũ của thành phố Phủ Lý cũ.

Hàn Quốc 
 Thành phố Hà Nam thuộc tỉnh Gyeonggi (tiếng Hàn Quốc: 하남시, tức "Hà Nam thị").

Trung Quốc 
 Tỉnh Hà Nam của Trung Quốc (tiếng Trung: 河南)
 Huyện tự trị Hà Nam phía nam châu tự trị người Tạng Hoàng Nam thuộc tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.
Ngữ tộc Celt

Ngữ tộc Celt hay Ngữ tộc Xen-tơ là một nhóm ngôn ngữ trong ngữ hệ Ấn-Âu, là hậu thân của ngôn ngữ Celt nguyên thủy. Thuật ngữ "Celtic" được sử dụng lần đầu để mô tả một nhóm ngôn ngữ vào năm 1707 bởi Edward Lhuyd, sau khi Paul-Yves Pezron chứng minh được sự liên hệ giữa người Celt trong lịch sử với ngôn ngữ của người Wales và người Breton.

Các ngôn ngữ Celt hiện đại chủ yếu hiện diện tại miền tây bắc châu Âu, gồm Ireland, Scotland, Wales, Bretagne, Cornwall, và Đảo Man. Cũng có một lượng người nói tiếng Wales ở vùng Patagonia thuộc Argentina và một số người nói tiếng Gael Scotland trên Đảo Cape Breton của Nova Scotia. Vài người nói ngôn ngữ Celt sống trong các vùng kiều dân Celt tại Hoa Kỳ, Canada, Úc, và New Zealand. Trên toàn cầu, ngôn ngữ Celt luôn là ngôn ngữ thiểu số dù luôn có những dự án phục hồi. Tiếng Wales là ngôn ngữ Celt duy nhất không bị UNESCO phân loại là "bị đe dọa".

Nhóm ngôn ngữ Celt hải đảo là một nhóm ngôn ngữ Celt phát triển trên đảo Anh và Ireland, trái với các ngôn ngữ Celt lục địa từng hiện diện trên Châu Âu lục địa và Tiểu Á. Mọi ngôn ngữ Celt ngày nay đều nằm trong nhóm hải đảo.

Tham khảo

Ngữ hệ Ấn-Âu
Xanh berin

Màu xanh berin hay xanh bi, xanh ngọc  là màu nằm giữa màu xanh lá cây và màu xanh lam.

Khoáng chất
Đây là màu được coi là một trong những màu phổ biến nhất của khoáng chất berin có thể sử dụng trong công nghiệp đá quý (Be3Al2(SiO3)6), rất gần với ngọc lục bảo.

Tọa độ màu 
 Số Hex = #7FFFD4
 RGB    (r, g, b)    =  (127, 255, 212)
 CMYK   (c, m, y, k) =  (50, 0, 17, 0)
 HSV (h, s, v) =  (160, 50, 100)

Xem thêm
Danh sách màu
Danh sách khoáng chất

Tham khảo

Màu sắc
Sơ khai màu sắc
Xanh da trời

Màu xanh da trời (azure) hay còn gọi là màu thiên thanh là màu nằm giữa màu xanh lam và màu xanh lơ, được coi là màu của bầu trời trong những ngày nắng đẹp. Bước sóng của màu này là từ 450 - 485 nm.

Sử dụng
Đây là một trong các màu biểu tượng cho nước Ý.
Ở Pháp, nó được coi là màu nước của Địa Trung Hải.
Màu của niềm tin và hy vọng.

Tọa độ màu 
 Số Hex = #007FFF
 RGB    (r, g, b)    =  (0, 127, 255)
 CMYK   (c, m, y, k) =  (100, 50, 0, 0)
 HSV (h, s, v) =  (210, 100, 100)

Xem thêm  
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Xanh dương

Xanh dương (gọi tắt của màu xanh đại dương), còn gọi là màu xanh nước biển, xanh lam, lam,  là một trong ba màu cơ bản trong mô hình màu RYB (lý thuyết màu truyền thống), cũng như trong mô hình màu RGB (phụ gia) . Nó nằm giữa màu tím và màu xanh lam trên quang phổ của ánh sáng nhìn thấy được . Mắt cảm nhận được màu xanh lam khi quan sát ánh sáng có bước sóng cực đại trong khoảng 450 đến 495 nanomet . Hầu hết các màu xanh lam chứa một chút hỗn hợp của các màu khác; màu xanh da trời chứa một số màu xanh lá cây, trong khi màu xanh đậm chứa một số màu tím. Bầu trời ban ngày quang đãng và biển sâu xuất hiện màu xanh dương do hiệu ứng quang học được gọi là tán xạ Rayleigh . Một hiệu ứng quang học gọi là hiệu ứng Tyndall giải thích hiện tượng mắt xanh . Các vật thể ở xa xuất hiện nhiều màu xanh lam hơn do một hiệu ứng quang học khác được gọi là phối cảnh trên không .

Màu xanh dương là một màu quan trọng trong nghệ thuật và trang trí từ thời cổ đại. Đá bán quý lapis lazuli đã được sử dụng ở Ai Cập cổ đại để làm đồ trang sức và đồ trang trí và sau đó, vào thời Phục hưng , để tạo ra sắc tố ultramarine , loại sắc tố đắt nhất trong tất cả các sắc tố. Vào thế kỷ thứ tám, các nghệ sĩ Trung Quốc đã sử dụng màu xanh cobalt để tạo màu cho gốm sứ xanh trắng mịn . Vào thời Trung cổ , các nghệ sĩ châu Âu đã sử dụng nó trên cửa sổ của các thánh đường . Người châu Âu mặc quần áo có màu nhuộm thực vật cho đến khi nó được thay thế bằng màu chàm tư nươc mi. Vào thế kỷ 19, thuốc nhuộm và sắc tố màu xanh tổng hợp dần dần thay thế thuốc nhuộm hữu cơ và sắc tố khoáng. Màu xanh đậm trở thành màu phổ biến cho đồng phục quân đội và sau đó, vào cuối thế kỷ 20, cho bộ vest công sở. Bởi vì màu xanh lam thường được liên kết với sự hài hòa, nên nó đã được chọn làm màu cờ của Liên Hợp Quốc và Liên minh Châu Âu .

Các cuộc khảo sát ở Mỹ và Châu Âu cho thấy màu xanh dương là màu thường được liên kết nhất với sự hài hòa, chung thủy, tự tin, xa cách, vô tận, trí tưởng tượng, lạnh lùng và đôi khi là nỗi buồn. Trong các cuộc thăm dò dư luận ở Hoa Kỳ và Châu Âu, đây là màu phổ biến nhất, được gần một nửa số nam giới và phụ nữ chọn làm màu sắc yêu thích của họ. Các cuộc khảo sát tương tự cũng chỉ ra rằng màu xanh dương là màu liên quan nhiều nhất đến nam tính, chỉ đứng sau màu đen và cũng là màu liên quan nhiều nhất đến trí thông minh, kiến thức, sự bình tĩnh và sự tập trung.

Xem thêm 
 Danh sách màu

Tham khảo 
 

Màu sắc
Phổ điện từ
Chàm

Màu chàm (indigo) là màu của ánh sáng trong khoảng 440 đến 420 nm, nằm giữa màu xanh lam và màu tím. Giống như màu da cam, tên gọi của nó có xuất xứ từ tự nhiên, do màu này rất gần với màu của chất tanin lấy từ lá hay vỏ cây chàm dùng để nhuộm quần áo. Nó không phải là màu gốc bổ sung hay loại trừ nhưng trong các sách vật lý vẫn liệt kê nó như màu gốc. Lý do cơ bản là khi Newton chia quang phổ ra làm bảy phần để cho phù hợp với con số bảy hành tinh (khi đó chỉ biết có vậy), bảy ngày trong tuần và bảy nốt nhạc cũng như một số các danh sách khác chỉ có bảy phần tử thì ông đã đặt tên và định nghĩa nó như màu gốc. Mắt con người không nhạy cảm lắm với ánh sáng màu chàm. Một số người không thể phân biệt nó với màu xanh lam hay màu tím.

Tọa độ màu 
 Số Hex =  #15167209
 RGB   (r, g, b)      = (75, 0, 130)
 CMYK  (c, m, y, k)   = (42, 100, 0, 49)
 HSV (h, s, v) =  (275, 100, 51)

Xem thêm
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Phổ điện từ
Viêm
Quang phổ
Cầu vồng
Yersinia pestis

Yersinia pestis (Y. pestis) (trước đây là Pasteurella pestis) là một loài vi khuẩn coccobacillus gram âm, không có tính di động, hình que thuộc họ Yersiniaceae. Nó là tác nhân gây bệnh của dịch hạch — căn bệnh đã gây nhiều trận dịch kinh hoàng với tỉ lệ tử vong rất cao trong lịch sử nhân loại (nếu không được điều trị, tử vong ở thể hạch là 75%, và ở thể phổi là gần 100%) như ở trận Đại dịch hạch (1665 ở Anh với 60.000 người chết) và Cái chết đen (giữa thế kỉ 14, giết chết 1/3 dân số châu Âu). Có 3 dạng bệnh dịch hạch chính là dịch hạch thể hạch, dịch hạch thể phổi và dịch hạch thể máu.

Giống Yersinia là các coccobacillus nhuộm Gram âm và lưỡng cực (hình quả tạ). Cũng như các Enterobacteriaceae khác, nó có khả năng lên men đường. Yersinia pestis có khả năng tiết ra chất nhờn chống thực bào. Vi khuẩn trở nên di động trong môi trường phân lập, nhưng bất động khi ở trong vật chủ (động vật có vú).

Lịch sử 

Y. pestis được khám phá vào năm 1894 do công của bác sĩ và nhà vi khuẩn học người Pháp Alexandre Yersin trong trận dịch của bệnh dịch hạch tại Hồng Kông. Yersin là thành viên của "trường phái Pasteur". Shibasaburo Kitasato, một nhà vi khuẩn học người Nhật được huấn luyện tại Đức, thuộc "trường phái Koch" đối thủ, lúc bấy giờ cũng tham gia tìm tác nhân gây bệnh của dịch hạch. Tuy nhiên chính Yersin là người đã liên kết bệnh dịch hạch với Yersinia pestis. Vi khuẩn này lúc đầu được gọi là Pasteurella pestis, và sau đó được đặt lại tên theo tên của Yersin.

Tính sinh bệnh và miễn dịch 
Tính sinh bệnh là do hai kháng nguyên kháng thực bào F1 và VW; cả hai đều cần thiết cho độc tính của vi khuẩn. Chúng được vi khuẩn sản xuất ra ở 37 °C, điều này giải thích tại sao một số côn trùng như bọ chét chỉ mang khuẩn không độc tính. Hơn nữa, Y. pestis sống sót và sản xuất các kháng nguyên F1 và VW bên trong các tế bào máu như bạch cầu đơn nhân mà không trong bạch cầu đa nhân trung tính. Miễn dịch tự nhiên hay cảm ứng có được là do cơ thể sản xuất kháng thể opsonin đặc hiệu chống lại các kháng nguyên F1 và VW. Chúng kích thích hiện tượng thực bào ở bạch cầu trung tính.

Hiện nay có vắcxin bất hoạt formalin cho người lớn ở mức nguy cơ cao, nhưng nó không hiệu quả lắm và có thể gây phản ứng viêm trầm trọng. Các thí nghiệm với kĩ thuật di truyền sản xuất vắcxin dựa trên các kháng nguyên F1 và VW đang được tiến hành và tỏ ra có nhiều triển vọng.

Tính nhạy cảm 
Y. pestis nhạy cảm cao đối với vài loại kháng sinh, chủ yếu là streptomycin và chloramphenicol.

Chú thích

Tham khảo
 

Bệnh vi khuẩn
Yersinia
Vi khuẩn được mô tả năm 1896
Viêm da

Viêm da là tình trạng viêm nhiễm nông ở da, đặc trưng mô học là phù thượng bì và lâm sàng là mụn nước (khi cấp tính), hồng ban bờ kém, phù, xuất tiết, đóng sừng, tróc vảy, thường kèm đau, và lichen hoá do gãi hay chà.

Hiện vẫn còn bất đồng về tên gọi viêm da và eczema. Thông thường eczema dùng để chỉ viêm da mụn nước, nhưng một số người lại giới hạn eczema vào viêm da mạn tính. Một số cũng dùng từ viêm da để chỉ viêm da xốp do có đặc điểm mô học là hiện tượng xốp hoá (phù nội thượng bì).

Bệnh viêm da dị ứng
Viêm da dị ứng là viêm da do tiếp xúc với chất gây kích ứng như: hóa chất, bụi ô nhiễm,xi măng gây bệnh đặc thù là dị ứng xi măng.

Tham khảo

Giải phẫu bệnh học
Da liễu học
Tháng 2 năm 2005

Chủ nhật, ngày 20 tháng 2 năm 2005
Tây Ban Nha trở thành nước đầu tiên bỏ phiếu trong một trưng cầu dân ý để biểu quyết cho Hiệp ước để lập Hiến pháp Âu Châu. Có 90% lá phiếu đã được kiểm, chắc chắn là đa số rõ ràng (khoảng 77%) ủng hộ hiến pháp mới. Tuy nhiên có rất ít người (khoảng 42%) đã có mặt để bỏ phiếu. Con số đó làm người ta bối rối sau khi cả chính phủ và đảng đối lập chính đều ủng hộ cho lựa chọn "vàng". (BBC Tiếng Việt)
Bồ Đào Nha đi bỏ phiếu trong bầu cử nghị viện. Những cuộc thăm dò rời phòng (exit poll) đầu tiên sẽ có vào khoảng 20:00 giờ UTC (3:00 giờ Việt Nam; 12:00 giờ Ca Li), và đảng Xã hội đối lập chắc sẽ thắng theo thăm dò trước bầu cử. (Reuters)
Miền bắc Síp đi bỏ phiếu trong cuộc tổng tuyển cử sớm. Tổng thống Rauf Denktash yêu cầu cuộc bầu cử này sau khi phe lãnh đạo bởi Mehmet Ali Talat đánh mất đa số trong nghị viện.

Thứ sáu, ngày 17 tháng 2 năm 2005
Bom nổ giết 29 người Shia ở Iraq BBC Tiếng Việt
Tổng thống Togo chấp thuận bầu cử (BBC Tiếng Việt)
Ông John Negroponte được bổ nhiệm làm giám đốc cơ quan tình báo quốc gia Hoa Kỳ (VOA Tiếng Việt)
Nga tiếp tục hợp tác hạt nhân với Iran (vnExpress )
Chính phủ Việt Nam ra chỉ thị mới về đạo Tin Lành (Nhân dân, Á Châu tự do , BBC Tiếng Việt)

Thứ tư, ngày 15 tháng 2 năm 2005
Hoa Kỳ cảnh cáo Syria về vụ ám sát cựu thủ tướng Liban (BBC Tiếng Việt)
Thời tiết xấu cản trở vụ cứu hộ công nhân kẹt ở hầm mỏ tại Trung Quốc (VnExpress )
Việt Nam sẽ mở một thị trường chứng khoán thứ hai tại Hà Nội (VOA)
Việt Nam sắp công bố đã khống chế được dịch cúm gia cầm (RFA )

Tham khảo

*02
Tháng hai

es:2005#Febrero
Điện toán

Điện toán () là hoạt động định hướng mục tiêu (goal-oriented activity) nào đó, có yêu cầu, hưởng lợi từ hoặc tạo ra một chu trình toán học được gọi là thuật toán thực hiện bằng máy tính hay còn gọi là máy điện toán. 

Điện toán bao gồm thiết kế, phát triển và xây dựng hệ thống phần cứng và phần mềm thuộc máy điện toán; biên tập, tạo cấu trúc và quản lý các loại thông tin; nghiên cứu khoa học trên máy tính; làm cho hệ thống máy tính hoạt động thông minh; tạo ra và sử dụng phương tiện truyền thông và giải trí. Lĩnh vực điện toán bao gồm kỹ thuật máy tính, công nghệ phần mềm, khoa học máy tính, hệ thống thông tin và công nghệ thông tin.

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài 
 FOLDOC: the Free On-Line Dictionary Of Computing
 open-access repository of publications  - Department of Computing - Imperial College London

__CHỈ_MỤC__

Thuật ngữ máy tính
Giấy điện tử

Giấy điện tử, là một công nghệ cho phép thay đổi hình ảnh hiển thị hấp thụ trên "giấy". Tờ "giấy" này có thể làm bởi công nghệ điện tử hữu cơ sử dụng chất dẻo dẫn điện bên trong có chứa các hòn bi tích điện bé xíu có thể quay, hoặc chuyển động dưới điện trường tạo ra bởi các điện cực trên giấy, làm thay đổi hiển thị trên giấy như các điểm ảnh trên màn hình máy tính.

Giấy điện tử không phát sáng, mà chỉ hấp thụ và phản xạ ánh sáng tự nhiên, giống như hiển thị trên sách báo, do vậy có thể làm người đọc cảm thấy dễ chịu hơn so với nhìn màn hình máy tính. Làm bằng chất dẻo, giấy này có thể uốn được, nhẹ và có thể rẻ hơn màn hình thông thường. Ngoài ra, các điểm ảnh trên giấy có thể giữ nguyên trạng thái mà không cần nguồn năng lượng, khiến giấy này tiết kiệm năng lượng, và không nhấp nháy tần số cao có thể có hại cho mắt người.

Một số nhược điểm hiện tại của giấy này là tốc độ đổi màu chậm và độ tương phản thấp. Tuy nhiên những nhược điểm này có thể sẽ được tháo gỡ.

Lịch sử 

Giấy điện tử được phát triển lần đầu vào những năm 1970 bởi Nick Sheridon tại Trung tâm nghiên cứu Palo Alto của Xerox. Tờ giấy điện tử đầu tiên, Gyricon, chứa các hòn bi tích điện bé xíu một mặt trắng và mặt kia đen. Các "chữ" hiện ra nhờ thay đổi điện trường, làm quay các hòn bi theo ý muốn.

Những năm 1990 một loại giấy điện tử khác được phát minh bởi Joseph Jacobson. Giấy này dùng các ống nhỏ chứa các hòn bi trắng nằm trong dầu có màu. Các mạch điện trên giấy điều khiển sự lên xuống của các hòn bi, thay đổi màu sắc của các ống. Joseph Jacobson gây dựng nên công ty E Ink năm 1997 để sản xuất giấy điện tử thương mại. Năm 1999, sản phẩm đầu tiên ra đời là một bảng hiển thị trong siêu thị. E Ink tiếp tục phát triển các phiên bản dùng bi đen và trắng trong dầu trong suốt.

Ngày nay có nhiều kỹ thuật khác nhau được phát triển bởi nhiều công ty trong lĩnh vực.
Ví dụ như thay đổi công nghệ LCD, hiển thị điện màu, và công nghệ tương tự Etch-A-Sketch của Đại học Kyushu. Các công ty trong ngành hiện nay là Gyricon (con đẻ của Xerox), Philips Electronics, Kent Displays, Nterra,...

Tháng 4, 2004, Sony cho ra mắt màn hiển thị giấy điện tử thương mại đầu tiên, LIBRIé.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Epaper Central , electronic paper news, information, analysis
 E-paper display market reaches $1.17 billion in 2014
 Electronic Paper: Merging between Traditional Publishing and E-Publishing 
 Wired article on E Ink-Philips partnership, and background
 , retrieved 2007-08-26
 MIT ePaper Project
 Xerox PARC epaper project 
 Gamma Dynamics: Commercializing a New Pigment-Based Electrowetting Display 
 Office of Tomorrow 
 
 The Future of Electronic Paper, Past, present and future of e-paper, includes interview with Nick Sheridon, father of e-paper at Xerox
 Fujitsu Develops World's First Film Substrate-based Bendable Color Electronic Paper featuring Image Memory Function

Phát minh của Hoa Kỳ
Kỹ thuật điện tử
Giấy
Công nghệ hiển thị
Công nghệ giấy điện tử
Trương Trọng Thi

Trương Trọng Thi (1936-2005) là một kỹ sư người Pháp gốc Việt. Ông được xem là "cha đẻ của máy tính cá nhân" vì đã tạo ra Micral, máy tính cá nhân không phải công cụ và được thương mại hóa đầu tiên.

Tiểu sử
Trương Trọng Thi sinh năm 1936 tại Chợ Lớn (Sài Gòn). Năm 14 tuổi, ông sang Pháp học, rồi trở thành kỹ sư ở Trường Vô tuyến điện Pháp (tên cũ là École Française de Radioélectricité hay EFR, nay là École des technologies de l'information et du management hay EFRE). Sau một thời gian làm cho Schlumberger, ông thành lập công ty riêng là R2E (viết tắt của Réalisation d'Études Électroniques).

Năm 1973, ông chế tạo ra Micral, một trong những máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới. Một bản mẫu của nó hiện được trưng bày trong Viện bảo tàng máy tính Boston (Mỹ). Chiếc máy này ra đời hơn một năm trước máy Altair của công ty Mỹ MITS Electronics, công ty này cũng cho mình là cha đẻ của PC.

Trong một chuyến sang Hoa Kỳ, ông được biết công ty Intel đã phát triển một bộ vi xử lý có kích thước nhỏ. Khi quay về Pháp ông đã cho ra đời máy tính Micral với bộ vi xử lý Intel 8008, đây không chỉ là một máy tính tay đơn thuần mà là một chiếc máy tính cá nhân hoàn chỉnh có bộ nhớ 256 bytes (có thể mở rộng đến 1K!), bàn phím và màn hình. Micral tiếp tục được phát triển đến năm 1978, năm đó R2E bị tập đoàn Bull mua lại. Tập đoàn này sau đó đã thương mại hóa các phiên bản khác nhau của Micral để phục vụ cho các cơ quan hành chính Pháp và các trạm thu lộ phí. Tuy nhiên, Bull lại không thực hiện ý tưởng của Trương Trọng Thi là phát triển chiếc máy này thành công cụ sử dụng rộng rãi trong mọi gia đình.

Năm 1995, ông thành lập APCT, một công ty chuyên về các phần mềm bảo mật.

Ông được trao Huân chương Bắc Đẩu Bội tinh vào năm 1999.

Công lao của Trương Trọng Thi trong ngành máy tính còn được ghi nhận ở những ý tưởng tiên phong về loại máy vi tính tương thích, về xử lý và lưu trữ dữ liệu, về lưu trữ dữ liệu trên đĩa quang học.

Trương Trọng Thi mất ngày ngày 4 tháng 4 năm 2005 tại Paris sau hơn 2 năm rưỡi nằm viện.

Chú thích

Xem thêm
Máy tính cá nhân

Kỹ sư
Người Pháp gốc Việt
Nhà khoa học kỹ thuật gốc Việt
Người Sài Gòn
Kỹ sư Pháp
Người họ Trương tại Việt Nam
Toán học ứng dụng

Toán học ứng dụng là một ngành toán học áp dụng các kiến thức toán học cho các lĩnh vực khác.

Các ứng dụng có thể bao gồm giải tích số, toán học tính toán, mô hình toán học, tối ưu hoá, toán sinh học, tin sinh học, lý thuyết thông tin, lý thuyết trò chơi, xác suất và thống kê, toán tài chính, mật mã, hình học hữu hạn, khoa học máy tính,...

Phương pháp toán chủ yếu để giải các bài toán cụ thể trong từng lĩnh vực là việc thiết lập một mô hình toán học cho hệ thống nằm trong nghiên cứu của bài toán.

Các chủ đề chính 
 Bài toán nghịch đảo
 Động lực dân số
 Hệ động lực
 Hệ phức
 Hiển thị dữ liệu
 Lý thuyết chu trình 
 Lý thuyết điều khiển
 Lý thuyết thông tin
 Lý thuyết trò chơi
 Phương pháp số
 Toán cho kỹ sư
 Toán kinh tế
 Tối ưu hoá
 Xử lý tín hiệu

Toán cho kỹ sư giải quyết các bài vật lý, do vậy gần như trùng với vật lý lý thuyết. Một số phân ngành của lĩnh vực này: thủy động học, âm học, phương trình Maxwell, cơ học, phương pháp Toán lý,...

Xem thêm 
 Toán học thuần tuý

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Hội Ứng dụng Toán học Việt Nam 

Tiếng Anh
 The Society for Industrial and Applied Mathematics là một hiệp hội chuyên nghiệp thúc đẩy giao tiếp giữa các nhà toán học và các cộng đồng khoa học và kỹ thuật khác.

Khoa học ứng dụng
Kde domov můj?

Kde domov můj? (tạm dịch: Quê hương tôi nơi đâu?) là quốc ca của Cộng hòa Séc từ năm 1993 khi nước này tách ra khỏi Cộng hòa Liên bang Tiệp Khắc. Tuy nhiên Cộng hòa Séc đã dùng bài này như quốc ca chính thức từ năm 1990, ngay khi vẫn còn là thành viên của Liên bang Tiệp Khắc. Quốc ca Séc còn là phần đầu của Quốc ca Tiệp Khắc, phần thứ hai là Quốc ca Slovakia ngày nay. Sau Cách mạng Nhung vào năm 1989, Quốc ca Tiệp Khắc tiếp tục được dùng làm quốc ca của Cộng hòa Liên bang Tiệp Khắc.

Lịch sử 
Bài này được nhà soạn nhạc František Škroup và nhà soạn kịch Josef Kajetán Tyl sáng tác trong hài kịch Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka (Fidlovačka hay là không giận và không cãi). Bài này được biểu diễn lần đầu tiên tại nhà hát Stavovské Divadlo tại Praha vào ngày 21 tháng 12 năm 1834. Bài hát này nhanh chóng trở thành bài hát dân gian và chiếm lĩnh địa vị bài hát của dân tộc Séc. Chỉ có phần đầu của bài hát được dùng làm quốc ca Séc, phần thứ hai ít được biết đến.

Dưới thời Đệ nhất Cộng hòa Tiệp Khắc (1918-1938) có một phiên bản tiếng Đức và tiếng Hungary chính thức.

Lời

Lời (đầy đủ) 
Kde domov můj, kde domov můj?
Voda hučí po lučinách,
bory šumí po skalinách,
v sadě skví se jara květ,
zemský ráj to na pohled!
A to je ta krásná země,
země česká domov můj,
země česká domov můj!

Kde domov můj, kde domov můj.
V kraji znáš-li Bohu milém,
duše útlé v těle čilém,
mysl jasnou, vznik a zdar,
a tu sílu vzdoru zmar?
To je Čechů slavné plémě,
mezi Čechy domov můj,
mezi Čechy domov můj!

Xem thêm 
 Quốc ca Séc (RealPlayer)

Tham khảo

Quốc ca
Bài hát Séc
Lịch sử Séc
Bài hát năm 1834
Quốc ca châu Âu
Nhạc khúc Mi giáng trưởng
Nâu

Màu nâu (tiếng Anh: brown) là một màu được tạo ra bởi việc trộn một lượng nhỏ chất màu có màu đỏ và màu xanh lá cây, màu da cam và màu xanh lam, hay màu vàng và màu tía.

Màu nâu tạo ra cảm giác màu khi có sự tương phản màu sắc cao. Trong tiếng Việt, tên gọi của nó có nguồn gốc từ tự nhiên do màu này rất gần với màu của chất chứa tanin chiết ra từ củ nâu, dùng để nhuộm quần áo.

Một mẫu của màu nâu trong mô hình màu RGB có cường độ [150, 75, 0] trong thang độ 0 - 255.

Sử dụng, biểu tượng, biểu hiện thông thường 
 Màu nâu là màu của một số loại đất phù sa.
 Màu nâu là màu của quả bóng môn snooker có giá trị 4 điểm.
Màu nâu là màu của bi số 7 (bi trơn) và bi số 15 (bi sọc) trong pool.
 Ở Việt Nam, màu nâu là màu được coi là tượng trưng cho sự giản dị, quê mùa.
 Màu này là màu của trang phục của nông dân Việt Nam thời phong kiến.
 Là màu của trang phục của các vị tiểu, tăng trong hệ thống Phật giáo Việt Nam.

Tọa độ màu 
 Số Hex = #993300
 RGB    (r, g, b)    =  (153, 51, 0)
 CMYK   (c, m, y, k) =  (0, 67, 100, 40)
 HSV (h, s, v) =  (20, 100, 60)

Xem thêm 
 Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Tòa Thánh

Tòa Thánh (tiếng Latinh: Sancta Sedes, nghĩa gốc là "ngai thánh", tiếng Anh: Holy See), còn gọi là Tòa Rôma, Tòa Phêrô, hoặc Tông Tòa, là thẩm quyền tài phán của giáo hoàng với vai trò là giám mục của Roma. Thẩm quyền này bao gồm tông tòa giám mục của Giáo phận Rôma, có thẩm quyền giáo hội trên Giáo hội Công giáo hoàn vũ, và chủ quyền trên thành quốc gọi là Thành Vatican.

Theo truyền thống Công giáo, Tòa Thánh được hai Thánh Phêrô và Phaolô Tông đồ thiết lập vào thế kỷ thứ nhất, và với giáo lý về quyền trưởng thượng của ngai tòa Phêrô tại Rôma, là điểm hội tụ cho sự hiệp thông đầy đủ của các tín hữu Công giáo khắp thế giới. Là một thực thể pháp lý có chủ quyền theo luật quốc tế, Tòa Thánh được đặt trụ sở tại, hoạt động từ, và thi hành "quyền thế hoàn toàn" trên một lãnh thổ độc lập ở trong Thành phố Roma là Thành Quốc Vatican, nơi mà giáo hoàng là nguyên thủ quốc gia.

Tòa Thánh được điều hành bởi Giáo triều Rôma, cơ quan quản lý trung ương của Giáo hội Công giáo. Giáo triều bao gồm các bộ, đứng đầu bởi các tổng trưởng, với Hồng y Quốc vụ khanh là người quản lý trưởng. Giáo hoàng được bầu bởi Mật nghị Hồng y gồm đa số thành viên của Hồng y Đoàn.

Mặc dù Tòa Thánh đôi khi được gọi cách hoán dụ là "Vatican" nhưng Thành Quốc Vatican thực ra được thiết lập riêng biệt theo Hiệp ước Latêranô năm 1929 giữa Tòa Thánh và Italia, để đảm bảo sự độc lập thế tục, ngoại giao, và tinh thần của chế độ giáo hoàng. Theo đó, các sứ thần, là những nhà ngoại giao của giáo hoàng tại các quốc gia và tổ chức quốc tế, được công nhận là đại diện cho Tòa Thánh, chứ không đại diện cho Thành Quốc Vatican, như được quy định trong giáo luật. Do vậy Tòa Thánh được xem là thực thể quản lý trung ương của Giáo hội Công giáo. Giáo hội Công giáo, theo đó, là tổ chức cung cấp giáo dục và y tế phi chính phủ lớn nhất trên thế giới.

Tòa Thánh duy trì mối quan hệ ngoại giao song phương với 183 quốc gia có chủ quyền, ký kết các hiệp ước và hiệp định, và thực hiện ngoại giao đa phương với nhiều tổ chức quốc tế, bao gồm Liên Hợp Quốc và các cơ quan trực thuộc, Hội đồng châu Âu, Cộng đồng châu Âu, Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, và Tổ chức các quốc gia châu Mỹ.

Tòa Thánh không chấm dứt theo một triều đại giáo hoàng. Trong thời gian trống tông tòa bởi việc giáo hoàng qua đời, tất cả các vị tổng trưởng các bộ trong Giáo triều Rôma đồng thời chấm dứt nhiệm vụ cho đến khi bầu được giáo hoàng kế vị. Trong thời gian này, Hồng y Đoàn sẽ tạm cai quản Tòa Thánh và Giáo hội Hoàn vũ. Vị Hồng y Nhiếp chính tạm thời điều hành các tài sản và vấn đề tài chính. Giáo luật cũng ngăn cấm Hồng y Đoàn và Hồng y Nhiếp chính tự ban hành những luật lệ mới trong thời gian này. Cũng trong thời gian trống tông tòa, vị Hồng y Chánh án Tòa Ân giải Tối cao vẫn tiếp tục công việc, không buộc dừng hoạt động.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Tòa Thánh

Tông tòa
Giáo hội Công giáo Rôma
Thuật ngữ Kitô giáo
Quan sát viên Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc
Chính phủ châu Âu
Tôn giáo và chính trị
Xanh lơ

Màu xanh lơ (cyan) (còn gọi là màu cánh chả hay màu hồ thủy) là một màu cơ bản trong quang phổ, nhưng một vài biến thể về sắc thái có thể tạo ra bằng cách trộn các lượng bằng nhau của ánh sáng màu xanh lá cây và màu xanh lam. Vì vậy, màu xanh lơ là màu bù của màu đỏ: các chất màu xanh lơ hấp thụ ánh sáng đỏ. Màu này đôi khi còn gọi là màu xanh Thổ (tuy rằng không đúng) và nó rất khó phân biệt dưới ánh sáng màu xanh lam.

Mực màu xanh lơ là một trong các loại mực phổ biến sử dụng trong công nghệ in màu, cùng với mực màu hồng sẫm, vàng và đen; một bộ gồm bốn màu này được gọi là CMYK.

Lưu ý rằng tuy gọi là mực xanh lơ nhưng mực xanh lơ và ánh sáng màu xanh lơ tạo ra cảm giác màu khác nhau. Mực màu xanh lơ tạo ra cảm giác màu ít chói hơn, thực tế công nghệ in CMYK không thể tái tạo chính xác màu xanh lơ thuần khiết (100% xanh lam + 100% xanh lá cây) trên giấy.

Tọa độ màu 
 Số Hex = #00FFFF
 RGB  (r, g, b)   = (0, 255, 255)
 CMYK (c, m, y, k)  = (100, 0, 0, 0)
 HSV (h, s, v) = (180, 100, 100)

Xem thêm 
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Cách phối màu
Lục bảo

Màu lục bảo (emerald) là một sắc thái của màu xanh lá cây (màu lục) với đặc thù là nhạt và sáng hơn, và thiên hướng xanh lam rất mờ. Nó có tên gọi như vậy là do rất gần với màu của ngọc lục bảo.

Ireland thường được gọi là "Hòn đảo Lục bảo" (the Emerald Isle) vì tại đó mưa quá nhiều nên cây cối luôn xanh.

Tọa độ màu 
Số Hex = #50C878
RGB (r, g, b) = (80, 200, 120)
CMYK (c, m, y, k) = (60, 0, 40, 22)
HSV (h, s, v) = (140, 60, 78)

Xem thêm 
 Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Vàng kim loại (màu)

Màu vàng kim loại hay màu vàng kim (gold) là một sắc thái của màu "vàng" (yellow) rất gần với màu của kim loại vàng.

Cảm giác về màu vàng kim này có liên quan đến vàng kim loại vì ánh kim của nó. Nó không thể tái tạo bằng một màu thuần nhất vì hiệu ứng ánh kim có quan hệ với độ sáng của vật liệu là cái dao động theo các góc của người quan sát cũng như của nguồn sáng.

Điều này có nghĩa là tại sao trong nghệ thuật người ta thông thường sử dụng sơn kim loại (sơn nhũ) trông lấp lánh như vàng thật, nhưng màu thuần nhất như trong hình thuộc trang này thì lại không thể xem như là màu vàng kim. Đặc biệt trong các nhà thờ Kitô giáo hay đền chùa của đạo Phật các lá vàng thật được sử dụng để thể hiện màu vàng kim trong nghệ thuật sơn, thiếp vàng. Ví dụ như các vầng hào quang của các vị thánh hay thiên thần.

Tuy nhiên trong nghệ thuật sơn gần đây, ví dụ trong phái Art Nouveau người ta sử dụng sơn có màu vàng ánh kim là từ bột nhôm và chất sơn tạo màu vàng chứ không phải vàng kim loại thật.

Tọa độ màu 
 Số Hex =  #FFD700
 RGB   (r, g, b)      = (255, 215, 0)

 RRGGBB (rr, gg, bb)    = (808000)

 CMYK  (c, m, y, k)   = (0, 16, 100, 0)
 HSV (h, s, v) =  (51, 100, 100)

Xem thêm 
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Vàng
Biểu tượng California
Đồng (màu)

Màu đồng là màu nâu ánh đỏ, giống như màu của đồng kim loại.

Tọa độ màu 
 Số Hex = #B87333
 RGB  (r, g, b) = (184, 115, 51)
 CMYK (c, m, y, k)  = (28, 55, 80, 0)

Xem thêm
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Đồng
Oải hương (màu)

Màu oải hương (lavender), hay còn gọi là màu hoa oải hương, là màu tía rất nhạt. Nó rất gần với màu hoa của cây oải hương (một loại cây họ Lamiaceae giống Lavandula).

Tọa độ màu 
 Số Hex =  #B57EDC
 RGB   (r, g, b)      = (181, 126, 220)
 CMYK  (c, m, y, k)   = (18, 43, 0, 14)

Xem thêm
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Thuật ngữ LGBT
Bạc (màu)

Màu bạc (silver) là màu xám có ánh kim rất gần với bạc đánh bóng. Trong "phù hiệu học" không có sự phân biệt rõ ràng giữa màu bạc và màu trắng, được miêu tả như là "màu trắng bạc".

Cảm nhận thị giác thông thường liên kết với bạc kim loại là do ánh kim loại của nó. Nó không thể tái tạo bằng một màu thuần nhất, vì hiệu ứng ánh kim là do do độ sáng của vật liệu là cái dao động theo góc của bề mặt vật tới nguồn sáng và của người quan sát. Do đó, trong nghệ thuật người ta thường sử dụng sơn kim loại (sơn nhũ) để tạo độ lấp lánh như bạc kim loại. Mẫu màu xám như trong trang này không thể coi như là màu bạc.

Mẫu sử dụng trong Web 
Từ phiên bản 3.2 của HTML, màu bạc (tiếng Anh: silver) là tên của một trong mười sáu (16) màu cơ bản của VGA.

 Mẫu HTML: <body bgcolor="silver">
 Mẫu CSS: body { background-color:silver; }

Tọa độ màu 
 Số Hex = #C0C0C0
 RGB (r, g, b) = (192, 192, 192)
 CMYK (c, m, y, k) = (0, 0, 0, 25)
 HSV (h, s, v) = (0, 0, 75)

Xem thêm 
 Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Bạc
Màu web
Bước sóng

Bước sóng là khoảng cách ngắn nhất giữa hai điểm dao động cùng pha hay khoảng cách giữa hai đỉnh sóng (điểm mà sóng đạt giá trị lớn nhất), hoặc tổng quát là giữa hai cấu trúc lặp lại của sóng, tại một thời điểm nhất định. Nó thường được viết tắt bằng chữ Hy Lạp lambda (λ).

Liên hệ với chu kỳ 
Chu kỳ T của sóng theo định nghĩa là thời gian ngắn nhất mà một cầu trúc sóng lặp lại tại một điểm. Thời gian này bằng khoảng cách giữa hai cấu trúc lặp lại, bước sóng (λ), chia cho vận tốc lan truyền của sóng, v:

Liên hệ với tần số 
Tần số f của sóng, hay số đỉnh sóng đi qua một điểm trong một đơn vị thời gian, là nghịch đảo của chu kỳ sóng. Do vậy

Với sóng điện từ (radio, vi sóng,...) liên hệ này là: bước sóng (đo bằng mét) = 300 / tần số (đo bằng Hz).

Trong quang hình 
Sóng ánh sáng (và có thể một số sóng điện từ khác) khi đi vào các môi trường (không phải là chân không) thì bước sóng của chúng bị giảm do vận tốc giảm, mặc dù tần số của sóng không đổi. Xem thêm vận tốc ánh sáng.

Trong nhiều môi trường truyền ánh sáng, vận tốc giảm n lần với n là chiết suất của môi trường. Do vậy:

Với:
λ0 là bước sóng trong chân không.

Khi không nói rõ, bước sóng của bức xạ điện từ thường được hiểu là bước sóng trong chân không.

Với sóng hạt 
Louis-Victor de Broglie đã khám phá ra rằng mọi hạt với động lượng p đều có thể coi như một "chùm sóng", còn gọi là sóng vật chất, với bước sóng:

với h là hằng số Planck

Theo công thức này, các sóng có bước sóng càng ngắn có động lượng và do đó năng lượng càng cao.

Xem thêm 
Sóng
Chu kỳ
Tần số

Tham khảo

Chuyển động sóng
Khái niệm vật lý
Chiều dài
SI (định hướng)

Si hoặc si hoặc SI có thể là:

SI: hệ đo lường quốc tế (hệ mét)
Một khái niệm trong Phật học: si (Phật giáo)
Tên miền Internet của Slovenia: .si
trong âm nhạc, là si ký hiệu cho nốt thứ bảy của ký xướng âm
trong hóa học, Si là ký hiệu hóa học cho silic
trong toán học si hay Si là viết tắt của tích phân sin
trong thần thoại Mohican, Si là thần mặt trăng
mã ISO 639 alpha-2 của tiếng Sinhala
mã quốc gia ISO 3166-1 alpha-2 của Slovenia (SI)
mã IATA của hãng hàng không Skynet Airlines

Thực vật 
 Mallotus poilanei: cây si ta.
 Ficus microcarpa: cây si quả nhỏ.
 Ficus stricta: cây si lá nhọn.

Danh sách các từ kết hợp từ hai chữ cái