Bắc Mỹ

Bắc Mỹ (Tiếng Anh: North America) là một lục địa nằm hoàn toàn trong Bắc Bán cầu và gần như hoàn toàn trong Tây Bán cầu của Trái Đất, có thể được miêu tả là tiểu lục địa phía Bắc của châu Mỹ. Lục địa này giáp với Bắc Băng Dương về phía Bắc, với Đại Tây Dương về phía Đông, với Nam Mỹ và Biển Caribe về phía Đông Nam, cũng như với Thái Bình Dương về phía Tây và phía Nam. Lục địa này nằm trên mảng kiến tạo Bắc Mỹ nên Greenland được xem là thuộc Bắc Mỹ về mặt địa lý.

Bắc Mỹ có diện tích khoảng 24.709.000 ki-lô-mét vuông (9.540.000 dặm vuông), khoảng 16,5% diện tích đất liền của Trái Đất và khoảng 4,8% toàn bộ bề mặt của hành tinh này. Trên thế giới, đây là lục địa có diện tích lớn thứ ba, sau châu Á và châu Phi, cũng như lục địa có dân số cao thứ tư, sau châu Á, châu Phi và châu Âu. Năm 2013, tổng dân số của 23 nhà nước độc lập ở Bắc Mỹ được ước tính là 579 triệu người, hay 7,5% dân số thế giới.

Con người lần đầu tiên đặt chân lên Bắc Mỹ khoảng 40.000 đến 17.000 năm trước vào thời kỳ băng hà cuối cùng bằng cách đi qua cầu đất liền Bering. Thời kỳ Paleo-Indian kéo dài đến khoảng 10.000 năm trước. Giai đoạn cổ điển kéo dài từ thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ thứ 13. Thời kỳ Tiền Colombo kết thúc vào năm 1492, khi người định cư từ châu Âu bắt đầu di cư đến Bắc Mỹ trong thời đại Khám phá và thời kỳ cận đại. Tuy nhiên, Bắc Mỹ (trừ Greenland) được nhắc đến lần đầu tiên trong sử sách châu Âu vào khoảng năm 1000 TCN mà cụ thể là trong các saga của người Bắc Âu. Ngày nay, các đặc điểm về văn hóa và sắc tộc của dân cư Bắc Mỹ phản ánh sự tương tác giữa thực dân châu Âu, dân bản địa, nô lệ đến từ châu Phi, người nhập cư từ châu Âu, châu Á và Nam Á, cũng như hậu duệ của các nhóm người này.

Do quá trình thuộc địa hóa của châu Âu, phần lớn dân số Bắc Mỹ nói các ngôn ngữ châu Âu như tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Pháp, và các nền văn hóa của họ nhìn chung phản ánh các truyền thống của nền văn hóa phương Tây. Tuy nhiên, ở một số khu vực của Canada, Hoa Kỳ, Mexico và Trung Mỹ, các nhóm người bản địa vẫn duy trì những truyền thống văn hóa và nói ngôn ngữ của riêng mình.

Phạm vi 

Theo định nghĩa chính thức của Liên Hợp Quốc, "Bắc Mỹ" bao gồm 3 khu vực: Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Caribe.

Pháp, Ý, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Romani, Hy Lạp và các quốc gia Mỹ Latinh sử dụng mô hình 6 châu lục, trong đó Bắc Mỹ và Nam Mỹ được gộp thành một châu lục và tên gọi Bắc Mỹ được dùng để chỉ tiểu lục địa chứa Canada, Hoa Kỳ, Mexico, Saint Pierre và Miquelon (thuộc Pháp), và đôi khi cả Greenland và Bermuda.

Phân vùng

Bắc Mỹ được chia thành nhiều vùng về mặt địa lý, văn hóa hoặc kinh tế, và mỗi vùng đó lại bao gồm những vùng nhỏ hơn. Các vùng kinh tế được hình thành từ những khối thương mại chẳng hạn như khối Hiệp định Thương mại Bắc Mỹ hay khối Hiệp định Thương mại Trung Mỹ. Về mặt ngôn ngữ và văn hóa, lục địa này có thể được chia thành Mỹ Ănglê và Mỹ Latinh. Mỹ Ănglê bao gồm phần lớn khu vực Bắc Mỹ, Belize và các hòn đảo Caribe có dân số chủ yếu nói tiếng Anh (tuy một số khu vực, chẳng hạn như Louisiana và Quebec, có lượng lớn dân số nói tiếng Pháp; ở Quebec, tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức duy nhất).

Miền Nam lục địa Bắc Mỹ được chia thành hai vùng: Trung Mỹ và Caribe. Miền Bắc của lục địa cũng được phân chia thành các khu vực rõ ràng. Tên gọi "Bắc Mỹ" đôi khi được dùng để chỉ Mexico, Canada, Hoa Kỳ và Greenland thay vì toàn bộ lục địa.

Thuật ngữ "khu vực Bắc Mỹ" được dùng để chỉ các quốc gia và vùng lãnh thổ ở phía Bắc của Bắc Mỹ, bao gồm Hoa Kỳ, Bermuda, Saint-Pierre và Miquelon, Canada và Greenland,

Hai quốc gia có diện tích lớn nhất Bắc Mỹ, Canada và Hoa Kỳ, cũng được chia thành những vùng rõ rệt và được công nhận rộng rãi. Canada được chia thành (từ Đông sang Tây) Atlantic Canada, miền Trung Canada, đồng cỏ Canada, bờ biển British Columbia, và miền Bắc Canada. Mỗi vùng này lại bao gồm những vùng nhỏ hơn. Theo Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, Hoa Kỳ được chia thành New England, các tiểu bang Trung-Đại Tây Dương, các tiểu bang Nam Đại Tây Dương, các tiểu bang Trung Đông Bắc, các tiểu bang Trung Tây Bắc, các tiểu bang Trung Đông Nam, các tiểu bang Trung Tây Nam, các tiểu bang miền Núi và các tiểu bang bờ Tây. Hai quốc gia này có chung khu vực Ngũ Đại Hồ. Ở cả hai quốc gia đều đã hình thành nên các siêu đô thị, chẳng hạn như ở Tây Bắc Thái Bình Dương hay các siêu đô thị Ngũ Đại Hồ.

Quốc gia và vùng lãnh thổ

Đặc điểm tự nhiên

Địa lý 

Bắc Mỹ là phần phía Bắc của vùng đất thường được biết đến với các tên gọi Tân thế giới, Tây Bán cầu hay châu Mỹ. Bắc Mỹ là châu lục có diện tích lớn thứ ba sau châu Á và châu Phi. Kết nối bằng đường bộ duy nhất giữa Bắc Mỹ và Nam Mỹ là ở eo đất Daria hoặc eo đất Panama. Theo phần lớn các nhà địa lý học, điểm cực Đông Nam của Bắc Mỹ là khoảng cách Darién Gap nằm trên đường  biên giới giữa Colombia và Panama, khiến cho gần như toàn bộ Panama được xem là thuộc Bắc Mỹ. Tuy nhiên, một số nhà địa chất học cho rằng điểm cực Nam của Bắc Mỹ là eo đất Tehuantepec, Mexico; từ đây, Trung Mỹ trải dài theo hướng Đông Nam thuộc về Nam Mỹ. Các hòn đảo Caribe hay Tây Ấn được xem là một phần của Bắc Mỹ. Lục địa này có đường bờ biển dài và không đồng đều. Vịnh Mexico là thủy phận lớn nhất ở Bắc Mỹ, theo sau là vịnh Hudson. Các vịnh nổi bật khác bao gồm vịnh Saint Lawrence và vịnh California.

Trước khi eo đất Trung Mỹ được hình thành, khu vực này từng chìm dưới nước. Các hòn đảo Tây Ấn là những gì còn sót lại của một cây cầu đất liền từng kết nối Bắc và Nam Mỹ.

Ngoài khơi Bắc Mỹ có nhiều hòn đảo; nổi bật nhất là quần đảo Bắc Cực, quần đảo Bahamas, quần đảo Turks và Caicos, các quần đảo Đại Antilles và Tiểu Antilles, quần đảo Aleut (trong đó có một số hòn đảo nằm trên Đông Bán cầu), quần đảo Alexander, hàng nghìn hòn đảo gần Bờ biển British Columbia, và Newfoundland. Greenland, một hòn đảo tự trị thuộc Đan Mạch và là hòn đảo lớn nhất thế giới, nằm trên mảng kiến tạo với Bắc Mỹ (mảng Bắc Mỹ) nên được xem là một phần của lục địa này về mặt địa lý. Về mặt địa chất, Bermuda không phải là một phần của châu Mỹ mà là một hòn đảo được hình thành trên sống núi giữa Đại Tây Dương hơn 100 triệu năm trước. Địa điểm trên lục địa gần với Bermuda nhất là mũi Hatteras, North Carolina. Tuy nhiên, Bermuda vẫn thường được xem là một phần của Bắc Mỹ, đặc biệt là về mặt lịch sử, chính trị và văn hóa, vì mối liên hệ giữa hòn đảo này với Virginia cũng như các khu vực khác của lục địa.

Phần lớn lục địa Bắc Mỹ nằm trên mảng kiến tạo Bắc Mỹ. Một phần của miền tây Mexico, trong đó có Baja California, và một phần của California, bao gồm các thành phố San Diego, Los Angeles và Santa Cruz, nằm trên rìa phía Đông của mảng Thái Bình Dương. Hai mảng kiến tạo này giáp nhau tại đứt gãy San Andreas. Khu vực cực Nam của Bắc Mỹ và phần lớn Tây Ấn nằm trên mảng Caribe. Về phía Tây, mảng Bắc Mỹ giáp các mảng Juan de Fuca và Cocos.

Bắc Mỹ có thể được chia thành bốn khu vực lớn (mỗi khu vực bao gồm các khu vực nhỏ hơn): Đại Bình nguyên kéo dài từ Vịnh Mexico đến phía Bắc Canada; khu vực đồi núi phía Tây tương đối trẻ bao gồm dãy Rocky, Đại Bồn địa, California và Alaska; khu vực cao nguyên tương đối bằng phẳng ở phía Đông Bắc; và khu vực địa hình đa dạng phía Đông bao gồm dãy Appalachia, đồng bằng duyên hải dọc theo bờ biển Đại Tây Dương và bán đảo Florida. Mexico, bao gồm các cao nguyên và dãy núi trải dài, nằm chủ yếu ở phía Tây của châu lục, mặc dù đồng bằng duyên hải phía Đông của quốc gia này vẫn trải dài về phía Nam.

Khu vực đồi núi phía Tây được xẻ dọc ở giữa thành các dãy núi Rocky và các dãy núi duyên hải ở California, Oregon, Washington và British Columbia; ở giữa chúng là Đại Bồn Địa—một khu vực thấp hơn với những dãy núi nhỏ và hoang mạc thấp. Ngọn núi cao nhất ở đây là đỉnh Denali ở Alaska.

Địa chất

Lịch sử địa chất 

Ở trung tâm Bắc Mỹ là một nền lục địa cổ được hình thành từ 1,5 đến 1,0 tỉ năm trước trong liên đại Nguyên sinh có tên là Laurentia. Từ cuối đại Cổ sinh đến đầu đại Trung sinh, Bắc Mỹ là một phần của siêu lục địa Pangaea cũng như các lục địa khác của thế giới ngày nay và giáp lục địa Âu-Á về phía Đông. Sự hình thành của Pangaea đã tạo ra dãy núi Appalachi khoảng 480 triệu năm trước, vì thế đây là một trong những dãy núi lâu đời nhất trên thế giới. Khi Pangaea bắt đầu rạn nứt vào khoảng 200 triệu năm trước, Bắc Mỹ trở thành một phần của Laurasia, rồi sau đó tách ra khỏi lục địa Âu-Á và trở thành một lục địa độc lập vào khoảng giữa kỷ Phấn trắng. Dãy Rocky và các dãy núi khác ở phía Tây cũng bắt đầu được hình thành trong một thời kỳ kiến tạo sơn xảy ra từ 80 đến 55 triệu năm trước. Eo đất Panama kết nối Bắc và Nam Mỹ có thể đã được hình thành từ 12 đến 15 triệu năm trước, còn Ngũ Đại Hồ (cũng như nhiều hồ và sông nước ngọt khác ở phía Bắc) được hình thành khi băng hà rút đi 10.000 năm trước.

Bắc Mỹ là nguồn gốc phần lớn tri thức của nhân loại về niên đại địa chất của Trái Đất. Khu vực địa lý mà hiện nay là Hoa Kỳ là nơi mà nhiều loài khủng long được phát hiện nhất trong số tất cả các quốc gia hiện đại. Theo nhà cổ sinh vật học Peter Dodson, điều này là kết quả của các yếu tố địa tầng học, khí hậu, địa lý, con người và lịch sử. Nguồn hóa thạch khủng long kỷ Jura Muộn nhiều nhất ở Bắc Mỹ là hệ tầng Morrison, phía Tây Hoa Kỳ.

Địa chất Trung Mỹ 
Trung Mỹ là nơi xảy ra nhiều hoạt động địa chất như phun trào núi lửa và động đất. Năm 1976, ở Guatemala xảy ra một trận động đất lớn khiến 23.000 người thiệt mạng; Managua, thủ đô của Nicaragua, cũng bị các trận động đất tàn phá vào năm 1931 và năm 1972, trong đó trận động đất vào năm 1972 đã làm khoảng 5.000 người thiệt mạng; El Salvador đã bị tàn phá bởi một trần động đất vào năm 1986 và hai trận động đất vào năm 2001; một trận động đất đã tàn phá miền Bắc và miền Trung Costa Rica vào năm 2009, khiến ít nhất 34 người thiệt mạng; cũng vào năm 2009, ở một trận động đất mạnh ở Honduras đã làm ít nhất 7 người thiệt mạng. Năm 1968, núi lửa Arenal ở Costa Rica phun trào và khiến 87 người thiệt mạng. Nham thạch từ các núi lửa làm đất đai trở nên màu mỡ, từ đó tạo ra các khu vực cao nguyên có sản lượng nông nghiệp lớn có thể nuôi sống mật độ dân cư lớn.

Trung Mỹ có nhiều dãy núi; trong đó dài nhất là dãy Sierra Madre de Chiapas, dãy Cordillera Isabelia và dãy Cordillera de Talamanca. Ở giữa các dãy núi là những thung lũng màu mỡ phù hợp cho con người sinh sống; phần lớn dân số của Honduras, Costa Rica và Guatemala sống trong các thung lũng. Thung lũng cũng là nơi phù hợp để canh tác cà phê, đậu và các loại hoa màu khác.

Khí hậu 

Bắc Mỹ là một lục địa rất lớn kéo dài từ vòng Bắc Cực đến chí tuyến Bắc. Greenland, cũng như khu vực Canadian Shield, có khí hậu đài nguyên với nhiệt độ trung bình , tuy nhiên, ở trung tâm Greenland là một dải băng rất lớn. Khí hậu đài nguyên này có phạm vi trên khắp Canada và kết thúc ở dãy núi Rocky (mặc dù vẫn bao gồm Alaska) cũng như ở cuối Canadian Shield, gần Ngũ Đại Hồ. Khu vực ở phía Tây dãy núi Cascade có khí hậu ôn đới với lượng mưa trung bình là . Miền duyên hải California có khí hậu Địa Trung Hải với nhiệt độ trung bình ở các thành phố như San Francisco là  trong suốt cả năm. Khu vực từ bờ Đông đến phía Đông tiểu bang North Dakota (theo chiều ngang) và đến tiểu bang Kansas (theo chiều dọc) có khí hậu lục địa ẩm với các mùa rõ rệt và lượng mưa trung bình hàng năm lớn, ví dụ như  ở Thành phố New York.

Sinh thái 
Các loài động vật nổi bật ở Bắc Mỹ bao gồm bò bison, gấu đen, báo đốm, báo sư tử, cầy thảo nguyên, gà tây, linh dương sừng nhánh, gấu mèo, sói đồng cỏ và bướm vua.

Các loài thực vật nổi bật được canh tác ở Bắc Mỹ bao gồm thuốc lá, ngô, bí, cà chua, hoa hướng dương, việt quất, bơ, bông Mexico, ớt và vani.

Kinh tế

Vào tháng 10 năm 2016, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá GDP bình quân đầu người của Bắc Mỹ là $41.830, đưa châu lục này trở thành nơi giàu có nhất thế giới, xếp sau đó là Châu Đại Dương.

Canada, Mexico và Hoa Kỳ có các nền kinh tế lớn và đa dạng. Hoa Kỳ là nền kinh tế lớn nhất thế giới. Theo Ngân hàng Thế giới, năm 2016, GDP bình quân đầu người (theo sức mua tương đương - PPP) của Hoa Kỳ ước tính đạt $57.466, và đây cũng là nền kinh tế phát triển nhất về mặt công nghệ trong ba nước. Khu vực dịch vụ của Hoa Kỳ chiếm 77% GDP của cả nước (ước tính năm 2010), công nghiệp chiếm 22% và nông nghiệp chiếm 1,2%. Nền kinh tế Hoa Kỳ cũng có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất ở Bắc Mỹ và toàn châu Mỹ, với GDP bình quân đầu người cao nhất châu Mỹ.

Canada cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ trong các lĩnh vực dịch vụ, khai khoáng và sản xuất. GDP bình quân đầu người (PPP) của Canada được ước tính là $44.656 và nước này có GDP (danh nghĩa) lớn thứ 11 thế giới vào năm 2014. Khu vực dịch vụ của Canada chiếm 78% GDP cả nước (ước tính năm 2010), công nghiệp chiếm 20% và nông nghiệp chiếm 2%. Mexico có GDP bình quân đầu người (PPP) là $16.111 và tính đến năm 2014, là nền kinh tế có GDP (danh nghĩa) lớn thứ 15 trên thế giới. Là một quốc gia công nghiệp mới, Mexico vẫn tồn tại song song cả các cơ sở và hoạt động công, nông nghiệp hiện đại và lạc hậu. Các nguồn thu nhập chính của nước này là dầu mỏ, hàng xuất khẩu công nghiệp, hàng chế tạo, điện tử, công nghiệp nặng, ô tô, xây dựng, thực phẩm, ngân hàng và dịch vụ tài chính.

Nền kinh tế Bắc Mỹ được phân chia rõ ràng thành ba khu vực kinh tế chính. Các khu vực này bao gồm Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), Cộng đồng và Thị trường chung Caribe (CARICOM), và Thị trường chung Trung Mỹ (CACM). Trong số các khối thương mại này, Hoa Kỳ tham gia vào hai khối. Ngoài các khối thương mại lớn hơn, còn có Hiệp định Thương mại Tự do Canada-Costa Rica cùng nhiều hiệp định quan hệ thương mại tự do khác, thường là giữa các nước lớn, phát triển hơn với các nước khu vực Trung Mỹ và Caribe.

NAFTA đã từng là một trong bốn khối thương mại lớn nhất thế giới. Việc triển khai hiệp định này vào năm 1994 được thiết kế nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế với hy vọng xóa bỏ các rào cản thương mại và đầu tư nước ngoài giữa Canada, Hoa Kỳ và Mexico. Mặc dù Canada và Hoa Kỳ vốn dĩ đã có mối quan hệ thương mại song phương lớn nhất thế giới—và vẫn duy trì cho đến ngày nay—cùng với việc quan hệ thương mại Canada–Hoa Kỳ đã cho phép giao thương không có thuế quốc gia và thuế quan, NAFTA đã cho phép Mexico được hưởng một cơ chế thương mại miễn thuế tương tự. Hiệp định thương mại tự do này đã cho phép loại bỏ các loại thuế quan từng tồn tại trong thương mại giữa Hoa Kỳ và Mexico. Kim ngạch thương mại đã tăng đều đặn hàng năm và vào năm 2010, thương mại đường bộ giữa ba quốc gia NAFTA đã đạt mức tăng kỷ lục mọi thời đại là 24,3%, tương đương 791 tỷ USD. GDP (PPP) của khối thương mại NAFTA là lớn nhất thế giới với 17.617 nghìn tỷ USD. Điều này một phần là do nền kinh tế Hoa Kỳ là nền kinh tế quốc gia lớn nhất thế giới; quốc gia này có GDP danh nghĩa khoảng 14,7 nghìn tỷ USD vào năm 2010. Các quốc gia NAFTA cũng là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của nhau. Hoa Kỳ là đối tác thương mại lớn nhất của Canada và Mexico, trong khi Canada và Mexico là đối tác thương mại lớn thứ ba của nhau. Vào năm 2018, NAFTA đã được thay thế bởi Hiệp định Hoa Kỳ–Mexico–Canada (USMCA).

Khối thương mại Caribe (CARICOM) được thành lập qua một hiệp định vào năm 1973 khi được 15 quốc gia vùng Caribe ký kết. Tính đến năm 2000, tổng kim ngạch thương mại của CARICOM là 96 tỷ USD. CARICOM cũng cho phép tạo ra hộ chiếu chung cho các quốc gia thành viên. Trong thập kỷ qua, khối thương mại này đã tập trung chủ yếu vào các hiệp định thương mại tự do và dưới sự điều hành của Văn phòng Đàm phán Thương mại CARICOM, nhiều hiệp định thương mại tự do đã được ký kết và có hiệu lực.

Việc hội nhập các nền kinh tế Trung Mỹ diễn ra với việc ký kết hiệp định Thị trường chung Trung Mỹ vào năm 1961; đây là nỗ lực đầu tiên nhằm đưa các quốc gia trong khu vực này vào một cơ chế hợp tác tài chính mạnh mẽ hơn. Việc thực thi Hiệp định Thương mại Tự do Trung Mỹ (CAFTA) vào năm 2006 đã khiến tương lai của CACM trở nên không chắc chắn. Hiệp định Thương mại Tự do Trung Mỹ được ký bởi năm quốc gia Trung Mỹ, Cộng hòa Dominica và Hoa Kỳ. Trọng tâm của CAFTA là tạo ra một khu vực thương mại tự do tương tự như NAFTA. Ngoài Hoa Kỳ thì Canada cũng có các mối quan hệ trong các khối thương mại Trung Mỹ.

Các quốc gia này cũng tham gia vào các khối thương mại liên lục địa. Mexico tham gia Hiệp định Thương mại Tự do G3 với Colombia và Venezuela và có một hiệp định thương mại với EU. Hoa Kỳ đã đề xuất và duy trì các hiệp định thương mại trong khuôn khổ Khu vực Thương mại Tự do Xuyên Đại Tây Dương giữa họ và Liên minh châu Âu; Khu vực Thương mại Tự do Hoa Kỳ–Trung Đông giữa nhiều quốc gia Trung Đông và Hoa Kỳ; và Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương với các quốc gia Đông Nam Á, Úc và New Zealand.

Giao thông vận tải

Tuyến đường Xa lộ Liên Mỹ (Pan-American Highway) tại châu Mỹ là một phần của mạng lưới đường bộ dài gần 48.000 km (30.000 dặm), chạy qua các quốc gia trong lục địa. Không có một độ dài chính thức nào cho Xa lộ Liên Mỹ vì chính phủ Hoa Kỳ và Canada chưa bao giờ chính thức xác định bất kỳ tuyến đường cụ thể nào là một phần của nó, trong khi Mexico lại chính thức có nhiều nhánh đường kết nối đến biên giới Hoa Kỳ. Tuy nhiên, tổng chiều dài của đoạn đường từ Mexico đến điểm cực bắc của xa lộ là khoảng 26.000 km (16.000 dặm).

Tuyến đường sắt xuyên lục địa đầu tiên ở Hoa Kỳ được xây dựng vào những năm 1860, nối liền mạng lưới đường sắt miền đông Hoa Kỳ với California bên bờ Thái Bình Dương. Được hoàn thành vào ngày 10 tháng 5 năm 1869 trong sự kiện "đóng chiếc đinh vàng" (golden spike) nổi tiếng tại Promontory Summit, Utah, nó đã tạo ra một mạng lưới giao thông cơ giới hóa trên toàn quốc, mang lại một cuộc cách mạng cho dân số và kinh tế của miền Tây nước Mỹ, thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ các đoàn xe ngựa kéo của những thập kỷ trước sang một hệ thống giao thông hiện đại. Mặc dù là một thành tựu vĩ đại, nó đạt được danh hiệu tuyến đường sắt xuyên lục địa đầu tiên là nhờ việc kết nối vô số tuyến đường sắt miền đông Hoa Kỳ đến Thái Bình Dương, chứ không phải là hệ thống đường sắt đơn lẻ lớn nhất thế giới. Trước đó, vào năm 1867, công ty Đường sắt Grand Trunk của Canada đã sở hữu hơn 2.055 km (1.277 dặm) đường ray, kết nối Ontario với các tỉnh bang ven Đại Tây Dương của Canada và kéo dài về phía tây đến tận Port Huron, Michigan, thông qua Sarnia, Ontario.

Nhân khẩu học

Canada và Hoa Kỳ là những quốc gia giàu có và phát triển nhất châu lục, theo sau là Mexico, một quốc gia công nghiệp mới. Các nước ở Trung Mỹ và Caribe có mức độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau. Ví dụ, các quốc đảo nhỏ ở Caribe như Barbados, Trinidad và Tobago, hay Antigua và Barbuda, có GDP (PPP) bình quân đầu người cao hơn Mexico do dân số nhỏ hơn. Panama và Costa Rica có Chỉ số Phát triển Con người và GDP cao hơn đáng kể so với các quốc gia Trung Mỹ còn lại. Ngoài ra, mặc dù Greenland có nguồn tài nguyên dầu mỏ và khoáng sản khổng lồ, phần lớn chúng vẫn chưa được khai thác, và kinh tế hòn đảo này phụ thuộc vào đánh bắt cá, du lịch và các khoản trợ cấp từ Đan Mạch. Tuy nhiên, hòn đảo này vẫn được xem là có trình độ phát triển cao.

Về mặt nhân khẩu học, Bắc Mỹ là một khu vực đa dạng về sắc tộc. Ba nhóm lớn nhất là người da trắng, người Mestizo (người lai châu Âu và bản địa) và người da đen . Ngoài ra còn có một cộng đồng thiểu số đáng kể là người Mỹ bản địa và người châu Á cùng các nhóm khác ít đông đảo hơn .

Ngôn ngữ

Các ngôn ngữ chiếm ưu thế ở Bắc Mỹ là tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Pháp. Tiếng Đan Mạch phổ biến ở Greenland bên cạnh tiếng Greenland, và tiếng Hà Lan được nói song song với các ngôn ngữ địa phương ở vùng Caribe thuộc Hà Lan. Thuật ngữ Anglo-America được dùng để chỉ các quốc gia nói tiếng Anh ở châu Mỹ: cụ thể là Canada (nơi tiếng Anh và tiếng Pháp là ngôn ngữ đồng chính thức) và Hoa Kỳ, nhưng đôi khi cũng bao gồm Belize và các vùng nhiệt đới, đặc biệt là vùng Caribe thuộc Khối thịnh vượng chung. Châu Mỹ Latinh dùng để chỉ các khu vực khác (thường là phía nam Hoa Kỳ), nơi các ngôn ngữ Rôman có nguồn gốc từ tiếng Latinh—như tiếng Tây Ban Nha và tiếng Bồ Đào Nha—chiếm ưu thế (nhưng các nước nói tiếng Pháp thường không được tính vào).

Hoa Kỳ có dân số đa dạng về sắc tộc, với 37 nhóm gốc gác có hơn một triệu thành viên. Tiếng Pháp trong lịch sử đã đóng một vai trò quan trọng ở Bắc Mỹ và hiện vẫn giữ một sự hiện diện đặc trưng ở một số vùng. Canada trên danh nghĩa là một quốc gia song ngữ. Tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức của tỉnh bang Quebec, nơi 95% người dân nói tiếng Pháp như ngôn ngữ thứ nhất hoặc thứ hai, ngoài ra tiếng Pháp cũng là ngôn ngữ đồng chính thức với tiếng Anh ở tỉnh bang New Brunswick. Các địa phương nói tiếng Pháp khác bao gồm tỉnh bang Ontario (ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh, nhưng có khoảng 600.000 người Ontario gốc Pháp), tỉnh bang Manitoba (đồng chính thức de jure với tiếng Anh), vùng Tây Ấn thuộc Pháp và Saint-Pierre et Miquelon, cũng như tiểu bang Louisiana của Hoa Kỳ, nơi tiếng Pháp cũng là một ngôn ngữ chính thức. Haiti được xếp vào nhóm này dựa trên mối liên hệ lịch sử nhưng người Haiti nói cả tiếng Creole và tiếng Pháp. Tương tự, tiếng Pháp và tiếng Creole Antilles thuộc Pháp được nói ở Saint Lucia và Dominica cùng với tiếng Anh.

Tôn giáo

Kitô giáo là tôn giáo lớn nhất ở Hoa Kỳ, Canada và Mexico. Theo một khảo sát năm 2012 của Trung tâm Nghiên cứu Pew, 77% dân số tự nhận mình là Kitô hữu. Kitô giáo cũng là tôn giáo chiếm ưu thế tại 23 lãnh thổ phụ thuộc ở Bắc Mỹ. Hoa Kỳ có dân số Kitô hữu lớn nhất thế giới, với gần 247 triệu người (70%), mặc dù các quốc gia khác có tỷ lệ Kitô hữu trong dân số cao hơn. Mexico có số lượng người Công giáo lớn thứ hai trên thế giới, chỉ đứng sau Brazil.

Theo cùng nghiên cứu đó, những người không theo tôn giáo nào (bao gồm người theo thuyết bất khả tri và người vô thần) chiếm khoảng 17% dân số Canada và Hoa Kỳ. Nhóm người không theo tôn giáo nào chiếm khoảng 24% tổng dân số Canada.

Canada, Hoa Kỳ và Mexico là nơi có các cộng đồng người Do Thái (6 triệu người, khoảng 1,8% dân số), Phật tử (3,8 triệu người, 1,1% dân số )  và người Hồi giáo (3,4 triệu người, 1,0%). Cộng đồng người Do Thái lớn nhất tập trung ở Hoa Kỳ (5,4 triệu người), Canada (375.000 người)  và Mexico (67.476 người). Hoa Kỳ có cộng đồng Hồi giáo lớn nhất Bắc Mỹ với 2,7 triệu người, tương đương 0,9% dân số, trong khi Canada có khoảng một triệu người Hồi giáo, chiếm 3,2% dân số. Ở Mexico có 3.700 người Hồi giáo vào năm 2010. Năm 2012, tờ U-T San Diego ước tính số lượng tín đồ Phật giáo tại Hoa Kỳ là 1,2 triệu người, trong đó 40% sống ở Nam California.

Tôn giáo chiếm ưu thế ở Mexico và Trung Mỹ là Kitô giáo (96% dân số). Bắt đầu từ thời kỳ Tây Ban Nha đô hộ Mexico vào thế kỷ 16, Công giáo La Mã là tôn giáo duy nhất được hoàng gia Tây Ban Nha và Giáo hội Công giáo cho phép. Một chiến dịch cải đạo tôn giáo rộng lớn, được gọi là "cuộc chinh phục tâm linh", đã được phát động để cải đạo cho các dân tộc bản địa. Một chiến dịch cải đạo tôn giáo rộng lớn, cái gọi là "cuộc chinh phục tâm linh", đã được phát động để đưa người dân bản địa vào vòng tay của Kitô giáo. Tòa án dị giáo được thành lập để  đảm bảo niềm tin và thực hành tôn giáo chính thống. Giáo hội Công giáo vẫn là một tổ chức quan trọng, vì vậy ngay cả sau khi giành được độc lập chính trị, Công giáo La Mã vẫn là tôn giáo chủ đạo. Kể từ những năm 1960, đã có sự gia tăng các nhóm Kitô giáo khác, đặc biệt là Tin lành, cũng như các tổ chức tôn giáo khác và các cá nhân tự nhận mình không theo tôn giáo nào. Kitô giáo cũng là tôn giáo chủ yếu ở vùng Caribe (85% dân số). Các nhóm tôn giáo khác trong khu vực là Ấn Độ giáo , Hồi giáo, Rastafari (ở Jamaica) và các tôn giáo của người Mỹ gốc Phi như Santería và Vodou.

Chú thích

Liên kết ngoài 

 
 "North America"/"Central America". The Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001-6. New York, Columbia University Press.
 "North America"/"Central America". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago, Encyclopædia Britannica, Inc.
 UN Statistics Division: Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings
 "North America" (  2009-10-31)/ "Central America" (  2009-10-31). MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.
 American Heritage Dictionaries, North America and Central America 
 Houghton Mifflin Company, "North America"
 Council on Hemispheric Affairs
 Consortium for North American Higher Education Collaboration
 WordNet Princeton University: Central America
 Crystal Reference Encyclopedia, "North America" 
 Internet World Map  Study showing the geographic distribution of the Internet across North America.

Mỹ Bắc
Bài cơ bản dài trung bình
Vùng của châu Mỹ