Cát Lệ phi

Cát Lệ phi (chữ Hán: 葛麗妃, ? - ?) là một phi tần của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương.

Cuộc đời 
Cát thị không rõ tên thật, là người Thanh Phong, Bộc Dương, con gái Hộ vệ Tương quân kiêm Cẩm y vệ Chỉ huy sứ Cát Xuyên (葛川), ngoài ra bà có một em gái cùng nhập cung hầu Thái Tổ, phong Mỹ nhân. 

Năm Hồng Vũ thứ 19 (1386), bà và em gái đều được chọn vào cung, phong Mỹ nhân (美人). Năm Hồng Vũ thứ 21 (1388), ngày 9 tháng 7, Cát mỹ nhân sinh hạ Chu Di, hoàng tử thứ 25 của Thái Tổ. Năm Hồng Vũ thứ 26 (1393), ngày 12 tháng 2, Minh Thái Tổ tiến hành đại phong hậu cung lần cuối, trong đó sinh mẫu Chu Kính là Lý mỹ nhân phong Hiền phi, sinh mẫu Chu Đống là Lưu mỹ nhân phong Huệ phi, Cát mỹ nhân phong Lệ phi (麗妃). Sách văn như sau:

“妃嬪之立，所以資內助，廣後嗣也。朕稽古制，皇后以下，各有員次，必婦行貞淑及有子者，然後進以位焉。爾葛氏，自選入宮，事朕有年，生子㰘，已封為伊王，朕特遵古典，冊爾為麗妃，其敬慎之

....

Việc lập phi tần là để giúp việc nội trị, nối dõi tông đường. Trẫm xét theo chế độ cổ, dưới Hoàng hậu có các cấp bậc, phải là người có đức hạnh trinh thục và có con cái thì mới được ban tước vị này.”

Cùng năm đó vào ngày 4 tháng 1, Cát Lệ phi sinh ấu tử Chu Nam (朱楠). Mặc dù Minh thực lục không ghi rõ mẹ đẻ vị ấu tử của Minh Thái Tổ là ai, nhưng cuốn 《Vạn Lịch dã hoạch biên》của Thẩm Đức Phù (沈德符) chỉ rõ chắc chắn Lệ phi là người sinh ra Chu Nam, tuy nhiên vẫn cần khảo chứng thêm. Chu Nam chết yểu khi chưa đầy tháng. 

Năm Hồng Vũ thứ 31 (1398), Minh Thái Tổ băng hà, em gái bà Cát mỹ nhân buộc phải tuẫn táng theo. Hậu sự của Cát Lệ phi không được ghi chép rõ ràng, chỉ biết rằng vào tháng 5 năm Vĩnh Lạc thứ 6 (1408), con trai bà Chu Di đến phiên trấn tại phủ Hà Nam (nay là Lạc Dương) và qua đời vào ngày mùng 4 tháng 9 năm Vĩnh Lạc thứ 12 (1414).

Cuối thời Minh, cuốn sử ký 《Tội duy lục》do Tra Kế Tả (查繼佐) soạn thảo có chép rằng: "Lại có Hạo Ninh phi cùng mẹ của Đường vương là Lý Hiền phi  và mẹ của Y vương là Cát Lệ phi đều đắc tội mà chết, xác bị bỏ chung vào một chiếc sọt lớn, đem chôn ở ngoài cửa Thái Bình. Sau nhà vua hối hận, cho chuẩn bị ba chiếc quan tài để táng riêng. Nhưng bấy giờ thi thể đã thối rữa hòa vào làm một, không thể phân biệt được, đành phải lấp đi, lập nên ba ngôi mộ, xung quanh đắp bờ đất (nguyên chú: nay là Nội quan Cao đường). Sau này Đường vương sai Thiên hộ Ngô Giang tìm được dấu tích ngôi mộ, nhưng không dám tấu trình, chỉ sai người đến tế lễ." Hạo Ninh phi ở đây có thể ám chỉ Quách Ninh phi, cùng Cát Lệ phi và Lý Hiền phi vì phạm tội nên bị xử tử, tuy nhiên tính chân thực và độ tin cậy của thuyết này vẫn còn bị nghi ngờ. Dựa vào ghi chép của 《Nam Kinh đô sát viện chí》cho thấy mộ của ba vị phi này cùng với hưởng đường của Vân nội quan hàng năm đều được duy tu định kỳ bốn mùa, mỗi quý thuê 20 nhân công, mỗi người trả 20 văn tiền, tổng cộng một năm là 1.600 văn, do Đông Thành chi trả. Điều này dường như cho thấy mộ Cát Lệ phi nằm ở khu vực thành Nam Kinh. Tuy nhiên, cuốn 《Đại Danh huyện chí》lại chép rằng: "Mộ Cát Lệ phi nằm ở phía nam cách huyện thành 35 dặm, cách tập biên mã khu 2 khoảng 1 dặm về phía tây nam. Nơi đây còn có 20 mẫu tự điền (ruộng dùng vào việc tế tự), hậu duệ tộc họ Cát ở huyện Thanh Phong vẫn đến tế lễ vào hai mùa xuân thu. Sau khi Thái Tổ băng hà, Cát Mỹ nhân tuẫn táng, nên hai chị em được hợp táng cùng một nơi, trước mộ vẫn còn bia ký lưu lại."

Tham khảo 

Phi tần nhà Minh