Fei-Fei Li

Li Fei-Fei (; tạm dịch Hán Việt: Lý Phi Phi; sinh ngày 3 tháng 7 năm 1976) là một nhà khoa học máy tính người Mỹ gốc Hoa nổi tiếng với việc xây dựng ImageNet, bộ dữ liệu đã tạo tiền đề cho những bước tiến nhanh chóng trong lĩnh vực thị giác máy tính vào những năm 2010. Bà hiện là giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Stanford, với chuyên môn nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, học máy, học sâu, thị giác máy tính và khoa học thần kinh nhận thức.

Thời thơ ấu và học vấn 
Li sinh ra ở Bắc Kinh, Trung Quốc, vào năm 1976 và lớn lên ở Thành Đô, Tứ Xuyên. Bà từng học tại Trường Trung học số 7 Thành Đô, Tứ Xuyên. Năm 12 tuổi, cha bà di cư đến Parsippany, New Jersey. Năm 16 tuổi, Li và mẹ sang Mỹ đoàn tụ với cha. Trong thời gian học tại Trường Trung học Parsippany, Li làm việc vào cuối tuần tại tiệm giặt khô của gia đình. Bà tốt nghiệp Trường Trung học Parsippany vào năm 1995. Bà được vinh danh tại phòng truyền thống của Trường Trung học Parsippany vào năm 2017.

Li theo học bậc đại học tại Đại học Princeton, nơi bà nhận bằng Cử nhân Nghệ thuật chuyên ngành vật lý vào năm 1999. Trong những năm học ở Princeton, bà đều phải về nhà phụ giúp công việc kinh doanh giặt khô của gia đình trong những ngày cuối tuần và làm nhân viên rửa bát để phụ thêm thu nhập.

Li học cao học tại Viện Công nghệ California, nhận bằng Thạc sĩ Khoa học về kỹ thuật điện năm 2001 và bằng Tiến sĩ Triết học về kỹ thuật điện năm 2005. Luận án tiến sĩ của bà, "Visual Recognition: Computational Models and Human Psychophysics", được thực hiện dưới sự hướng dẫn chính của Pietro Perona và hướng dẫn phụ của Christof Koch. Việc học sau đại học của bà được hỗ trợ bởi Học bổng Nghiên cứu Sau đại học của Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (National Science Foundation Graduate Research Fellowship) và Học bổng Paul & Daisy Soros dành cho Người Mỹ Mới (The Paul & Daisy Soros Fellowships for New Americans).

Sự nghiệp và nghiên cứu 
Từ năm 2005 đến 2006, Li là trợ lý giáo sư tại Khoa Kỹ thuật Điện và Máy tính tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, và từ năm 2007 đến 2009, bà là trợ lý giáo sư tại Khoa Khoa học Máy tính tại Đại học Princeton. Tại đây, bà đã dẫn đầu việc phát triển ImageNet, một cơ sở dữ liệu hình ảnh khổng lồ được thiết kế để thúc đẩy khả năng nhận dạng đối tượng trong trí tuệ nhân tạo. Dự án, vốn ban đầu vấp phải sự hoài nghi từ các đồng nghiệp về tính khả thi của quy mô, họ vẫn thành công nhờ việc sử dụng nền tảng Amazon Mechanical Turk để gắn nhãn cho hơn 14 triệu hình ảnh thuộc 22.000 danh mục. Cơ sở dữ liệu này đã giải quyết nút thắt cổ chai về sự thiếu hụt dữ liệu có chú thích trong thị giác máy tính và bắt đầu Thử thách Nhận dạng Hình ảnh Quy mô Lớn ImageNet (ILSVRC), một cuộc thi thường niên mà bà và các cộng sự đã tổ chức trong cộng đồng học thuật từ năm 2010 đến 2017.

Năm 2009, Fei-Fei Li gia nhập Đại học Stanford với tư cách trợ lý giáo sư, sau đó được thăng chức phó giáo sư có thâm niên công tác vào năm 2012 và trở thành giáo sư chính thức vào năm 2018. Trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2018, bà giữ chức giám đốc Phòng thí nghiệm Trí tuệ Nhân tạo Stanford (SAIL). Nghiên cứu của bà trong suốt thời gian này tập trung vào thị giác máy tính, học sâu và khoa học thần kinh nhận thức, với hơn 300 bài báo được bình duyệt được công bố trên các tạp chí và hội nghị hàng đầu như Nature, Proceedings of the National Academy of Sciences, và CVPR. Bà cũng trở thành đồng giám đốc sáng lập của Viện Trí tuệ Nhân tạo Lấy Con người làm Trung tâm (Stanford HAI) của đại học, cùng với Tiến sĩ John Etchemendy, cựu hiệu trưởng Đại học Stanford.

Song song với công tác giảng dạy các khóa học nền tảng về thị giác máy tính như CS231n và CS131 tại Stanford, Li cũng bắt đầu tham gia vào các hoạt động thúc đẩy sự đa dạng trong lĩnh vực AI. Năm 2015, bà và cựu sinh viên Olga Russakovsky đã đồng sáng lập chương trình hè SAILORS (Stanford AI Lab OutReach Summers) dành cho nữ sinh trung học. Chương trình này đã đặt nền móng cho việc ra đời tổ chức phi lợi nhuận AI4ALL (AI for All, tạm dịch là AI cho tất cả mọi người) vào năm 2017, nơi Li giữ vai trò đồng sáng lập và chủ tịch, với sứ mệnh giáo dục thế hệ các nhà công nghệ AI tương lai bằng cách thúc đẩy sự đa dạng và hòa nhập.

Từ tháng 1 năm 2017 đến mùa thu năm 2018, trong thời gian nghỉ phép khỏi Đại học Stanford, Fei-Fei Li gia nhập Google Cloud với tư cách Giám đốc Khoa học về AI/ML kiêm Phó Chủ tịch. Tại đây, nhóm của bà tập trung vào việc dân chủ hóa công nghệ AI và hạ thấp rào cản gia nhập cho các doanh nghiệp, bao gồm việc phát triển các sản phẩm như AutoML. Trong giai đoạn này, Google đã giành được hợp đồng Project Maven từ Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ vào tháng 9 năm 2017, một dự án nhằm sử dụng AI để phân tích hình ảnh từ camera drone. Sự tham gia của công ty vào dự án này đã gây ra nhiều tranh cãi nội bộ và sự phản đối từ nhân viên. Trong các email nội bộ bị rò rỉ sau đó, Fei-Fei Li bày tỏ sự hào hứng với vai trò của Google Cloud trong dự án nhưng cũng cảnh báo không nên công khai thành phần AI của nó do lo ngại về nhận thức của công chúng đối với vũ khí tự động. Khi được hỏi về vụ việc, bà khẳng định: "Tôi tin vào AI lấy con người làm trung tâm để mang lại lợi ích cho mọi người theo những cách tích cực và nhân từ. Làm việc trong bất kỳ dự án nào mà tôi cho là vũ khí hóa AI là điều hoàn toàn trái ngược với các nguyên tắc của tôi." Vào tháng 6 năm 2018, Google tuyên bố sẽ không gia hạn hợp đồng Project Maven, và đến mùa thu năm 2018, Li rời Google để trở lại công việc giáo sư toàn thời gian tại Stanford.

Sau khi trở lại Stanford, Li tiếp tục mở rộng nghiên cứu của mình sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo trong y tế, hợp tác chặt chẽ với các giáo sư từ Trường Y Đại học Stanford. Những đóng góp nền tảng của bà cho lĩnh vực AI và học sâu đã được ghi nhận bằng việc bầu chọn làm thành viên của Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ vào năm 2020, tiếp theo là Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ vào năm 2021. Cũng trong năm 2020, bà gia nhập hội đồng quản trị của Twitter với tư cách giám đốc độc lập, vị trí mà bà đã đảm nhiệm cho đến khi hội đồng này bị giải thể sau thương vụ Elon Musk mua lại công ty vào tháng 10 năm 2022.

Vào năm 2023, Li đồng chủ trì việc ra mắt sáng kiến RAISE-Health (Responsible AI for Safe and Equitable Health) tại Đại học Stanford, nhằm phát triển các khuôn khổ cho việc sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong chăm sóc sức khỏe. Cùng năm, bà được Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres bổ nhiệm làm thành viên của Ban Cố vấn Khoa học Liên Hợp Quốc, với vai trò cung cấp các quan điểm độc lập về các xu hướng mới nổi giao thoa giữa khoa học, công nghệ và phát triển bền vững. Trong một cuộc phỏng vấn với The Guardian vào cuối năm 2023, mặc dù không tự nhận mình là "Mẹ đỡ đầu của AI" (như việc Yann LeCun, Yoshua Bengio, và Geoffrey Hinton được gọi là "Bố già AI"), bà chấp nhận danh xưng này như một cách để ghi nhận những đóng góp của phụ nữ trong một lĩnh vực còn nhiều bất bình đẳng giới.

Bước sang năm 2024, trong thời gian nghỉ phép học thuật một phần khỏi Stanford kéo dài đến hết năm 2025, Fei-Fei Li đã thành lập một công ty khởi nghiệp mang tên World Labs, tập trung vào việc phát triển "trí thông minh không gian" (spatial intelligence) - khả năng cho phép các hệ thống AI suy luận và hành động trong môi trường ba chiều. Công ty đã nhanh chóng huy động được vốn mồi và đạt định giá hơn 1 tỷ đô la chỉ trong vài tháng. Cũng trong năm này, bà lên tiếng kêu gọi tăng cường đầu tư công cho nghiên cứu AI học thuật nhằm cân bằng với nguồn lực khổng lồ từ khu vực tư nhân. Đầu năm 2025, tại Hội nghị Thượng đỉnh Hành động về Trí tuệ Nhân tạo ở Paris, bà tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của một cách tiếp cận quản trị AI dựa trên khoa học thực tiễn thay vì các viễn cảnh khoa học viễn tưởng. Cũng trong năm 2025, những đóng góp tiên phong của bà trong việc thúc đẩy học sâu đã được vinh danh với Giải thưởng Queen Elizabeth dành cho Kỹ thuật.

Các danh hiệu và giải thưởng tiêu biểu 

 1999: Học bổng Paul và Daisy Soros dành cho Người Mỹ Mới (Paul and Daisy Soros Fellowship for New Americans)
 2006: Học bổng Giảng viên Mới của Microsoft Research (Microsoft Research New Faculty Fellowship)
 2009: Giải thưởng NSF CAREER
 2010: Giải Danh dự Bài báo Xuất sắc nhất (Best Paper Honorable Mention), Hội nghị IEEE về Thị giác Máy tính và Nhận dạng Mẫu (CVPR)
 2011: Hội viên, Học bổng Nghiên cứu Alfred P. Sloan (Alfred P. Sloan Fellowship)
 2015: Một trong những Nhà Tư tưởng Hàng đầu Thế giới năm 2015, Foreign Policy
 2016: Giải thưởng IEEE PAMI Mark Everingham
 2016: Giải thưởng J.K. Aggarwal, Hiệp hội Quốc tế về Nhận dạng Mẫu (IAPR)
 2016: Một trong 40 "Những người nhập cư vĩ đại", Quỹ Carnegie (Carnegie Foundation)
 2017: Giải thưởng WITI@UC Athena cho Lãnh đạo Học thuật, Đại học California
 2017: Một trong Bảy Phụ nữ trong Công nghệ được vinh danh, Tạp chí Elle
 2018: Được bầu làm Hội viên ACM vì "những đóng góp trong việc xây dựng cơ sở tri thức lớn cho học máy và hiểu biết thị giác"
 2018: "50 Phụ nữ Hàng đầu Hoa Kỳ trong Công nghệ" của Forbes
 2018: Phiên điều trần trước Quốc hội Hoa Kỳ bởi Tiểu ban Nghiên cứu và Công nghệ & Tiểu ban Năng lượng
 2019: Người chiến thắng Giải thưởng Abie về Lãnh đạo Kỹ thuật (Technical Leadership Abie Award), AnitaB.org
 2019: BBC 100 Phụ nữ
 2020: Thành viên được bầu của Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ
 2020: Thành viên được bầu của Viện Hàn lâm Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ
 2020: Người chiến thắng Giải thưởng Cựu sinh viên Xuất sắc của Viện Công nghệ California
 2020: Thành viên của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ (CFR)
 2021: Thành viên được bầu của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ
 2022: Giải Tưởng niệm Thomas S. Huang (Thomas S. Huang Memorial Prize), IEEE PAMI
 2023: Giải thưởng Sáng tạo Thành tựu Trọn đời của Intel (Intel Lifetime Achievements Innovation Award)
 2023: Time AI100
 2024: Giải thưởng Woodrow Wilson, Princeton
 2024: Giải thưởng chính của VinFuture Prize cùng Yoshua Bengio, Yann LeCun, Geoffrey Hinton, và Jen-Hsun Huang
 2025: Giải thưởng Queen Elizabeth dành cho Kỹ thuật cùng với Yoshua Bengio, Bill Dally, Geoffrey E. Hinton, John Hopfield, Jen-Hsun Huang và Yann LeCun
 2025: Có tên trong ấn bản Nhân vật của Năm của tạp chí Time

Đời tư 
Li Fei-Fei kết hôn với giáo sư Stanford Silvio Savarese. Họ có một con trai và một con gái.

Tham khảo 

Nhà khoa học máy tính
Nhà khoa học máy tính Mỹ
Nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo
Nhà khoa học máy tính Trung Quốc
Sinh năm 1976
Nhân vật còn sống
Nữ khoa học gia máy tính