Folding-Fin Aerial Rocket

Mk 4 Folding-Fin Aerial Rocket (FFAR)-đạn rocket không đối đất cánh gập Mk 4, còn gọi với tên lóng "Mighty Mouse", là một loại đạn rocket không điều khiển của quân đội Mỹ sử dụng trên máy bay chiến đấu Nó có đường kính 2,75 inch (70 mm). Ban đầu được thiết kế như một vũ khí không-đối-không dành cho các máy bay tiêm kích đánh chặn để bắn hạ máy bay ném bom đối phương, nhưng trên thực tế lại chủ yếu được sử dụng như một vũ khí không-đối-đất. FFAR sau đó đã được phát triển thành dòng Hydra 70 hiện đại, và vẫn còn được sử dụng cho đến ngày nay.

Lịch sử 
Sự ra đời của động cơ phản lực cho máy bay tiêm kích và máy bay ném bom đã đặt ra những vấn đề mới cho các máy bay đánh chặn. Với tốc độ tiếp cận khi bay đối đầu có thể đạt 1.500 ft/giây (457 m/s) hoặc hơn, thời gian để phi công tiêm kích ngắm bắn chính xác máy bay đối phương và gây đủ thiệt hại để bắn hạ nó ngày càng trở nên rất ngắn.

Kinh nghiệm trong chiến tranh cho thấy súng máy cỡ .50 (12,7 mm) không đủ mạnh để đảm bảo bắn hạ máy bay ném bom một cách đáng tin cậy, đặc biệt là chỉ trong một loạt bắn; trong khi đó, pháo tự động hạng nặng lại không có đủ tầm bắn hoặc tốc độ bắn để đảm bảo trúng mục tiêu. Tên lửa không điều khiển đã chứng minh hiệu quả trong nhiệm vụ tấn công mặt đất trong chiến tranh, và Không quân Phát xít Đức (Luftwaffe) cũng cho thấy rằng việc phóng loạt rocket Werfer-Granate 21 — lần đầu được sử dụng bởi các đơn vị tiêm kích JG 1 và JG 11 vào ngày 29 tháng 7 năm 1943 nhằm vào các máy bay ném bom của Không lực Lục quân Hoa Kỳ (USAAF) tấn công Kiel và Warnemünde — có thể là một vũ khí không-đối-không rất hiệu quả. Vào mùa hè và mùa thu năm 1944, rocket không điều khiển cánh gập R4M đã được đưa vào sử dụng, treo dưới cánh máy bay tiêm kích phản lực Messerschmitt Me 262 để thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt máy bay ném bom của Không lực số 8 Hoa Kỳ.

FFAR được phát triển vào cuối những năm 1940 bởi Trung tâm Thử nghiệm Vũ khí Hải quân Hoa Kỳ (Naval Ordnance Test Center) và hãng North American Aviation. Việc sản xuất hàng loạt được triển khai tại các cơ sở của Norris-Thermador Corp. (Los Angeles) và bộ phận Hunter Douglas của Bridgeport Brass Co. (Riverside, California). Ngòi nổ được sản xuất bởi công ty Bulova Watch Co. (Jackson Heights, Queens, New York), thuốc phóng do Hercules Inc. (Wilmington, Delaware) cung cấp, các chi tiết kim loại do Aerojet General (Downey, California) sản xuất, và các phụ tùng khác do North American Aviation đảm nhiệm.

Nguyên mẫu Mk 4 FFAR dài khoảng 4 ft (1,2 m) và nặng 18,5 lb (8,4 kg), mang đầu đạn nổ mạnh khoảng 6 lb (2,7 kg). Tương tự như đạn rocket R4M của Không quân Đức (Luftwaffe) trong Thế chiến II, nó sử dụng các cánh ổn định có thể gập lại, bung ra khi phóng để tạo chuyển động quay giúp ổn định đường bay. Tuy nhiên, FFAR chỉ dùng 4 cánh, bằng một nửa so với 8 cánh của R4M. Tầm bắn hiệu quả tối đa của nó khoảng 3.700 yard (3.400 m). Do độ chính xác thấp, FFAR thường được bắn theo loạt lớn, với một số máy bay có thể mang tới 104 quả rocket.

FFAR là vũ khí chính của nhiều máy bay đánh chặn thuộc NATO vào đầu những năm 1950, bao gồm F-86D, F-89, F-94C và CF-100. Nó cũng được trang bị trên F-102 Delta Dagger để bổ sung cho hệ thống tên lửa dẫn đường của máy bay này.

Rocket Mk 4 được đặt biệt danh là “Mighty Mouse”, theo tên một nhân vật hoạt hình nổi tiếng thời bấy giờ.

Tuy nhiên, “Mighty Mouse” lại tỏ ra là một vũ khí không chiến kém hiệu quả. Dù đủ mạnh để phá hủy máy bay ném bom chỉ với một phát trúng đích, độ chính xác của nó lại cực kỳ thấp. Khi phóng, các rocket phân tán rất rộng: một loạt 24 quả có thể phủ kín một khu vực rộng bằng cả một sân bóng đá. Một minh chứng rõ ràng cho độ thiếu chính xác này xảy ra vào ngày 16 tháng 8 năm 1956, khi hai chiếc F-89 của Không quân Hoa Kỳ không thể bắn hạ một máy bay không người lái của Hải quân Mỹ đang mất kiểm soát, dù đã bắn hết 208 quả rocket trong nỗ lực đó.

Do đó, đến cuối những năm 1950, Mk 4 phần lớn đã bị loại bỏ khỏi , nhường chỗ cho các tên lửa không-đối-không có điều khiển đang bắt đầu được đưa vào sử dụng.

Tuy vậy, Mk 4 vẫn tìm được vai trò mới như một vũ khí không-đối-đất, đặc biệt trên thế hệ trực thăng vũ trang mới. Một loạt rocket FFAR có sức công phá tương đương pháo hạng nặng nhưng nhẹ hơn nhiều và ít giật hơn, và trong nhiệm vụ tấn công mặt đất, độ chính xác kém ở tầm xa không còn là vấn đề lớn.

Sau đó, nó được trang bị động cơ mạnh hơn để trở thành phiên bản Mk 40. Mk 40 là một loại động cơ “đa dụng” phát triển từ Mk 4 FFAR 2,75 inch, có thể kết hợp với nhiều loại đầu đạn khác nhau tùy nhiệm vụ. Các ống phóng (thường mang 7 hoặc 19 rocket) cũng được phát triển cho nhiều mục đích khác nhau, cùng với hàng loạt đầu đạn chuyên dụng như chống bộ binh, chống tăng và đánh dấu mục tiêu.

Giá phóng Mk 40 FFAR 
Hoa Kỳ là quốc gia sử dụng chủ yếu loại vũ khí này và đã phát triển nhiều loại ống phóng khác nhau dành cho nó. Các ống phóng LAU-3 được chế tạo từ bìa cứng gia cường bằng nhôm và được thiết kế để bỏ đi sau khi sử dụng, hoặc vứt bỏ trên mặt đất sau nhiệm vụ hoặc thả bỏ ngay khi đang bay.

Tuy nhiên, với sự xuất hiện của trực thăng vũ trang và việc sử dụng ngày càng nhiều trong Chiến tranh Việt Nam, nhu cầu về các ống phóng có thể tái sử dụng trở nên rõ ràng. Vì vậy, các mẫu sau này được chế tạo hoàn toàn bằng kim loại để tăng độ bền và khả năng tái sử dụng.

Mặc dù rocket ban đầu do Hải quân Hoa Kỳ phát triển, nhưng Không quân Hoa Kỳ và sau đó là Lục quân Hoa Kỳ lại đóng vai trò chính trong việc phát triển các loại ống phóng rocket dùng chung cho các quân chủng. Các loại ống phóng này được mô tả như sau:

Các loại bệ phóng trong Không quân Hoa Kỳ 

 Các ống phóng được định danh theo hệ thống của Không quân Hoa Kỳ:

Lục quân Hoa Kỳ 

 Các ống phóng được định danh theo hệ thống của Lục quân Hoa Kỳ:

Các trực thăng vũ trang UH-1B/UH-1C ban đầu sử dụng hệ thống XM-3, gồm các cụm ống phóng hình chữ nhật, mỗi cụm 24 quả, lắp theo cặp ở gần mép sau của cửa trượt hai bên. Các ống phóng này có thể nạp đạn lại từ mặt đất và được xem như trang bị bán cố định của máy bay. Vị trí lắp này trước đó từng được dùng để gắn các giá đỡ mang ba bệ phóng tên lửa chống tăng SS-11 mỗi bên. Phi công phụ (co-pilot) có một hệ thống ngắm và hộp điều khiển đặt trên nóc để điều khiển việc khai hỏa.

Về sau, các trực thăng UH-1C và UH-1D được trang bị giá treo hai bên thân, mỗi bên mang một ống phóng 7 quả kết hợp với súng máy M-60D lắp theo cặp. Một số chiếc khác thay bằng súng máy xoay M-134 Minigun với 3.000 viên cho mỗi khẩu, tuy nhiên các máy bay này thường thuộc các đơn vị kỵ binh đường không hơn là các đơn vị pháo phản lực đường không (ARA).

Ngoài ra, nhiều bệ phóng mặt đất cũng được tận dụng từ các ống phóng máy bay loại thải để phục vụ phòng thủ căn cứ hỏa lực. Một cấu hình kéo theo (towed) gồm sáu ống phóng loại 19 quả, được gọi là “Slammer”, đã được thử nghiệm nhằm hỗ trợ bộ binh đường không. Tầm bắn đạt khoảng 7.000 mét khi sử dụng rocket thuộc dòng Hydra 70.

Đầu đạn 
Cùng với sự phát triển của động cơ đa dụng Mk 40 Mod 0, một số lượng lớn các loại đầu đạn khác nhau cũng được phát triển, cùng với nhiều tùy chọn ngòi nổ khác nhau.

Danh sách dưới đây bao gồm các đầu đạn được cho là đã phát triển trước khi động cơ Mk 40 được thay thế bằng Mk 66:

Các loại ngòi nổ

Các đầu đạn của Lục quân Hoa Kỳ

MKE FFAR 
Công ty Thổ Nhĩ Kỳ Mechanical and Chemical Industry Corporation (MKE) sản xuất rocket FFAR theo giấy phép. Rocket không điều khiển cỡ 70 mm này bao gồm động cơ rocket Mk 40 hoặc Mk 4, đầu đạn, và ngòi nổ M423. Loại rocket này có thể sử dụng cho cả nhiệm vụ không-đối-đất và đất-đối-đất.

Thông số kỹ thuật

 Khối lượng tổng: 9,3 kg (với đầu đạn M151)
 Chiều dài tổng thể: 1,4 m (với đầu đạn M151)
 Loại đầu đạn:
 HE M151 (nổ mạnh)
 TP Mk 61 Mod 0 (huấn luyện)
 Khói/đánh dấu MKE Mod 248
 Khối lượng đầu đạn: 3,95 kg (M151)
 Loại thuốc phóng: hai thành phần (double-base) N5
 Tầm bắn: 7 km (khi bắn từ mặt đất)
 Nhiệt độ hoạt động: từ −54°C đến +65°C

Xem thêm 

 SNEB
 FZ68 & FZ67 air-to-ground FFAR rocket motor 70mm/2.75"
 CRV-7
 List of U.S. Army rocket launchers by model number
 LOCAT - sử dụng 3 rocket FFAR
 Trận Palmdale

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Fighter Fires Rocket Missiles Like Machine Gun Bullets 1951 article about recently introduced 2.75 inch Mighty Mouse rocket