Hội nghị Berlin (1884)

Hội nghị Berlin (1884 - 1885) là một cuộc họp giữa các Đế quốc thực dân lớn trên thế giới với việc ký kết Đạo luật chung Berlin, một thỏa thuận điều chỉnh hoạt động của Quá trình thuộc địa hóa và thương mại ở Châu Phi trong thời kỳ Chủ nghĩa đế quốc mới. Hội nghị của 14 đế quốc được Otto von Bismarck, thủ tướng đầu tiên của Đế quốc Đức, tổ chức theo yêu cầu của nhà vua Leopold II của Bỉ tại một tòa nhà (số 77, nay là số 92) trên phố Wilhelmstrasse ở trung tâm của thủ đô Berlin, Đế quốc Đức.

Phiên họp diễn ra vào ngày 15 tháng 11 năm 1884 và sau một thời gian tạm hoãn đã kết thúc vào ngày 26 tháng 2 năm 1885 với việc ký kết Đạo luật chung Berlin. Trong hội nghị, những người tham dự cũng đã thảo luận về các vấn đề liên quan khác và nhất trí về một khuôn khổ chung để công nhận sự chiếm đóng của các Đế quốc ở Châu Âu đối với các lãnh thổ ven biển Châu Phi và những nơi khác trong lục địa. Sau hội nghị, các yêu sách chiếm đóng lãnh thổ của châu Âu đối với lãnh thổ châu Phi tăng lên cùng với sự công nhận pháp lý quốc tế, với một khuôn khổ pháp lý mới được thiết lập để thành lập các thuộc địa.

Đạo luật chung Berlin có thể được coi là sự chính thức hóa của cuộc tranh giành châu Phi đang diễn ra trong thời kì này. Hội nghị này đã góp phần mở ra một loạt hoạt động thuộc địa của các cường quốc châu Âu và đôi khi được coi là nguyên nhân dẫn đến "sự chia cắt châu Phi". Tuy nhiên, một số học giả cảnh báo không nên phóng đại vai trò của nó trong việc phân chia thuộc địa châu Phi, lưu ý đến nhiều thỏa thuận song phương được ký kết trước và sau hội nghị. Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy rằng các đường biên giới duy nhất được thiết lập tại hội nghị là của khu vực Congo (sau đó đã được sửa đổi), và hầu hết các đường biên giới của châu Phi không có hình dạng cuối cùng cho đến hơn hai thập kỷ sau đó. Nhà sử học người Mỹ Wm. Roger Louis và Prosser Gifford thừa nhận rằng: "Đạo luật Berlin có liên quan đến quá trình phân chia" châu Phi.

Việc chiếm đóng và phân chia Châu Phi của các cường quốc ở châu Âu được thúc đẩy bởi động cơ kinh tế, sự cạnh tranh giành nguồn tài nguyên thiên nhiên khổng lồ trên lục địa là yếu tố then chốt cho quá trình công nghiệp hóa và bành trướng. Khi các ngành công nghiệp châu Âu phát triển, các nguyên liệu thô như cao su, khoáng sản, ngà voi và bông đã khiến châu Phi trở nên vô cùng có giá trị. Việc kiểm soát các thị trường rộng lớn ở châu Phi đã cho phép các cường quốc châu Âu bán hàng hóa sản xuất, củng cố vị thế thống trị kinh tế cả về tài nguyên và thương mại. Hội nghị Berlin (1884–1885) đã chính thức hóa những tham vọng của các Đế quốc thực dân bằng cách công nhận các yêu sách lãnh thổ ở những khu vực giàu tài nguyên và thiết lập các quy định nhằm giảm thiểu xung đột, cạnh tranh giữa các đế quốc thuộc địa. Sự cạnh tranh kinh tế, đặc biệt là giữa Đế quốc Anh và Pháp, đã làm tăng tính cấp thiết trong việc tranh giành thuộc địa trước khi các thế độc quyền có thể được thiết lập ở các khu vực chiến lược như lưu vực sông Congo. Sự dư thừa công nghiệp ở Châu Âu càng khuyến khích sự mở rộng, vì các thuộc địa ở Châu Phi cung cấp cả nguyên liệu thô cho các ngành công nghiệp Châu Âu và thị trường sẵn có cho các sản phẩm sản xuất của Châu Âu.

Sáu trong số mười bốn quốc gia đại diện – Đế quốc Áo-Hung, Nga, Đan Mạch, Hà Lan, Thụy Điển-Na Uy và Hoa Kỳ – đã trở về mà không giành được bất kỳ các lợi ích nào ở Châu Phi.

Chú thích

Tài liệu tham khảo