Trường tư thục và công lập ở Trung Quốc

Các trường công lập tại Trung Quốc được quản lý bởi Bộ Giáo dục Quốc gia. Trong khi Bộ giám sát các hướng dẫn chung như tuyển dụng nhân sự, ngân sách quốc gia và các kỳ thi chính thức, thì các quy định cụ thể liên quan trực tiếp đến từng trường công lập do các Ủy ban Giáo dục cấp Tỉnh và Quận/Huyện quản lý. Chính phủ chịu trách nhiệm về mọi khía cạnh của hệ thống giáo dục công lập, bao gồm nhưng không giới hạn ở lương nhân viên, chương trình giảng dạy hàng năm, đánh giá nội bộ và xếp hạng bên ngoài.

Các trường tư thục tại Trung Quốc được quản lý bởi các cá nhân hoặc tập đoàn tư nhân. Không giống như các trường công lập do chính phủ quản lý, hội đồng quản trị độc lập của mỗi trường tư thục chịu trách nhiệm cho các nhiệm vụ như tuyển dụng nhân viên và học sinh, tiền lương, bổ nhiệm hiệu trưởng và học phí.

Lịch sử

Trường công lập 
Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949, chính phủ tuyên bố rằng công nhân là giai cấp quan trọng nhất trong xã hội. Do đó, Bộ Giáo dục đã xác định rằng từ nay về sau, giáo dục phải được tiếp cận bởi tất cả người lao động, nhằm ủng hộ sự phát triển của đất nước. Đến năm 1950, khi các trường trung học cơ sở và trường đại học đầu tiên của quốc gia bắt đầu hoạt động, tất cả nhân viên tham gia đều được hưởng các quyền lợi phúc lợi giống như các thành viên khác của giai cấp vô sản trong khối công lập. Sự thiết lập hệ thống giáo dục mới của Trung Quốc được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa mô hình Liên Xô và các yếu tố của Trung Quốc truyền thống.

Trong suốt những năm 1900, giáo dục công lập đã trải qua một số biến động. Đặc biệt, những thay đổi tạm thời này là kết quả của cuộc cách mạng giáo dục Trung Quốc năm 1958 (Cách mạng Văn hóa). Khi sự phát triển của giai cấp vô sản được ưu tiên, giáo dục dần dần được kết hợp với lao động và sản xuất. Hầu hết các trường học được chuyển đổi thành trường học vừa học vừa làm, và nhiều trường bắt đầu tự thử nghiệm các hệ thống giáo dục mới. Do đó, các quy trình, tổ chức trường học và hình thức giáo dục được thiết lập ban đầu từ năm 1949 đã bị chấm dứt. Trong thời gian này, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Mao Trạch Đông, cũng tuyên bố rằng học sinh sẽ được phân bổ lại về các vùng nông thôn. Lý do đằng sau việc này là niềm tin của ông rằng học sinh sẽ có thể học hỏi được nhiều nhất từ những người lao động chân tay. Do đó, từ năm 1966 đến năm 1976 trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, hơn 16 triệu học sinh đã bị đưa ra khỏi trường học để được giáo dục lại bằng cách làm việc ở nông thôn. Chính sách giáo dục trường học chỉ được nối lại sau năm 1977, khi phe phái chính trị Bè lũ bốn tên mất quyền lực.

Trường tư thục 
Không giống như các tổ chức công lập, các trường học do các cơ quan tư nhân quản lý đã được thành lập từ rất sớm ở Trung Quốc. Tuy nhiên, mặc dù là một thành phần cơ bản của hệ thống giáo dục ban đầu, chúng đã bị buộc phải đóng cửa hoặc chuyển quyền sở hữu sang sự quản lý của chính phủ trung ương vào năm 1952 sau cuộc cách mạng năm 1949 thành lập nên nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Lệnh trực tiếp được Bộ Giáo dục Trung Quốc ban hành, với văn bản chính thức có tiêu đề "Chỉ thị về việc Chuyển đổi các Trường Tiểu học Tư thục và Trung học Tư thục". Mệnh lệnh này được thực hiện để nền kinh tế tuân thủ mô hình Liên Xô mà chính phủ mong muốn đạt được – một mô hình thúc đẩy sự quản lý giáo dục thống nhất của nhà nước. Mãi đến năm 1992, sự tái xuất hiện của các trường tư thục mới xảy ra, được khởi xướng bởi chính khách Đặng Tiểu Bình. Ông đã tham chiếu bài phát biểu của mình vào năm 1978 để nhắc lại quan điểm về mối liên hệ giữa giáo dục và khoa học công nghệ đối với sự phát triển của Trung Quốc. Ông tuyên bố rằng giáo dục là một điều cần thiết, do khả năng thúc đẩy sự tiến bộ của khoa học và công nghệ, mà ông tin là rất quan trọng cho sự mở rộng trong tương lai của Trung Quốc. Ông tuyên bố rằng giáo dục không thể chỉ dựa vào các sở giáo dục và nêu rõ tầm quan trọng của sự hỗ trợ từ các ngành công nghiệp và nghề nghiệp. Sau cuộc cải cách kinh tế này, trường tư thục đầu tiên được tái lập là Trường Tiểu học Quang Á (Guangya) ở tỉnh Tứ Xuyên. Chính sự chú ý mà ngôi trường đầu tiên này nhận được đã thúc đẩy sự phát triển của các trường tư thục khác trong cả nước. Cuối cùng, nhu cầu giáo dục ngày càng tăng kết hợp với cải cách dần dần hệ thống kinh tế của Trung Quốc đã mở rộng sự phát triển của các trường tư thục.

Quản trị 

Các trường công lập ở Trung Quốc duy trì một nền quản trị tập trung, trong đó hình thức lãnh đạo phân tán của nó đòi hỏi hiệu trưởng nhà trường quyết định và phê duyệt mọi hoạt động cần thiết. Phó hiệu trưởng hỗ trợ trong các khía cạnh khác của việc thực hiện và ra quyết định của trường. Giáo viên, phụ huynh và hội học sinh cũng đảm nhận nhiều vai trò khác nhau, trong đó đại diện có thể được chọn từ mỗi nhóm để tham gia vào việc ra quyết định và các cuộc thảo luận tập thể của trường. Vì bao gồm chính sách chính phủ và sự lãnh đạo tập trung, các trường công lập ưu tiên nguồn tài trợ bổ sung cho thiết bị tốt hơn và việc tuyển sinh những học sinh có thành tích học tập cao hơn.

Các trường tư thục khác với các trường công lập ở chỗ chúng được phát triển theo hướng định hướng thị trường và vì lợi nhuận. Thay vì là trách nhiệm của hiệu trưởng, việc ra quyết định và thực hiện của trường chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu thị trường, tức là các phụ huynh. Vì việc chấp nhận vào trường phụ thuộc vào cơ sở thu nhập của gia đình học sinh hơn là thành tích học tập của học sinh, các trường tư thục có những ưu tiên khác biệt so với trường công lập – thay vào đó tập trung vào việc chuẩn bị cho các trường đại học nước ngoài và việc sử dụng các chương trình giảng dạy đặc thù.

Chất lượng và phân bố 
Nhiều sự khác biệt về điều kiện, phân bố địa lý và chất lượng giáo dục tồn tại giữa các trường công lập và tư thục. Tại các khu vực thành thị, các trường tư thục cung cấp nguồn lực phong phú hơn, bao gồm các cơ sở giáo dục và thể thao được trang bị tốt, sự hiện diện cao hơn của giáo viên nước ngoài và giáo viên song ngữ tiếng Anh, và dịch vụ đưa đón học sinh chuyên dụng.

Một điểm khác biệt nữa xảy ra trong phân bố địa lý của các trường tư thục và công lập trên toàn quốc. Trong khi các trường chính phủ thường được phân bố đều, các cơ sở giáo dục tư thục ở cấp trung học tập trung nhiều hơn ở các vùng đô thị như các thành phố và thị trấn.

Tài chính 
Mặc dù các trường công lập được chính phủ trung ương trợ cấp, nhiều cơ chế tài trợ bổ sung khác nhau được thực hiện để duy trì một nền giáo dục chất lượng cao. Để giảm gánh nặng tài chính cho Bộ, tất cả các trường công lập phải có một kênh 'tạo thu nhập' cung cấp hỗ trợ tài chính bổ sung. Điều này là bắt buộc vì chính phủ chỉ có thể cung cấp khoảng 80 phần trăm tổng chi tiêu giáo dục công lập. 20 phần trăm còn lại phụ thuộc vào số tiền được tạo ra từ kênh 'tạo thu nhập' của nhà trường.

Một phương pháp như vậy là chấp nhận thêm học sinh, hay còn gọi là học sinh 'Kế ngoại sinh' (Jiwaisheng). Đây là những học sinh có kết quả thi chính thức thấp hơn một chút so với điểm chuẩn đầu vào của trường. Để đăng ký làm học sinh diện 'Kế ngoại sinh', phụ huynh phải trả phí tài trợ cho nhà trường, nơi họ sau đó sẽ được xử lý thông qua một kênh 'ngoài kế hoạch' để được chấp nhận. Số tiền thu được từ việc này được sử dụng riêng cho việc mua sắm thiết bị giảng dạy chất lượng cao hơn nhằm nâng cao tiêu chuẩn cơ sở vật chất của nhà trường.

Một phương pháp khác được sử dụng để có được nguồn tài trợ là mua lại doanh nghiệp. Các trường công lập có thể thành lập các công ty bên ngoài, theo đó một phần lợi nhuận do các công ty này tạo ra sau đó được cung cấp cho nhà trường dưới dạng tài trợ. Các công ty bên ngoài này thường được thành lập trong các ngành thiết kế và công nghệ máy tính.

Các trường tư thục không nhận được hỗ trợ tài chính từ chính phủ, do đó cho phép tất cả các quỹ giáo dục đến từ các nguồn tư nhân. Trong khi trái phiếu giáo dục là hình thức hỗ trợ chính trong những năm 1990, hình thức này sau đó đã được sửa đổi thành hệ thống trả phí vì người ta nhận ra rằng lãi suất hàng năm từ các ngân hàng không thể tạo ra đủ quỹ giáo dục. Nhìn chung, các trường tư thục tính học phí hàng năm từ 5.000 – 30.000 tệ tùy thuộc vào cấp học, cũng như khoản thanh toán một lần từ 20.000 – 50.000 tệ như một phần đóng góp của họ vào phí xây dựng trường học. Thông thường, các trường tư thục ở nông thôn tính phí thấp hơn do sự khác biệt về địa lý trong nền tảng kinh tế xã hội của học sinh, với mức phí chưa thanh toán khoảng 1.000 tệ mỗi năm.

Để các trường tư thục đảm bảo tình hình tài chính của mình, vẫn có nhiều phương thức tài trợ bổ sung khác ngoài khoản thanh toán phí hàng năm. Vì các trường tư thục thuộc sở hữu của các cá nhân hoặc tập đoàn độc lập, nhiều trường có thể cấu trúc chúng thành các công ty trên thị trường chứng khoán như một phương tiện để củng cố tình trạng tài chính. Một phương pháp phổ biến bao gồm việc liên kết trường học với một dự án phát triển bất động sản. Khi doanh nghiệp đạt được thành công dần dần, trường học cũng sẽ nhận được hỗ trợ tài chính liên tục do công ty cung cấp.

Tuyển sinh 

Các trường công lập tuyển sinh dựa trên hai yếu tố chính: kết quả thi và dân số địa phương. Mỗi trường có một điểm chuẩn thi tối thiểu để được chấp nhận, trong đó học sinh phải vượt qua để được tham gia học. Các trường công lập cũng được yêu cầu phục vụ dân cư trong quận bằng cách cung cấp giáo dục cho công dân địa phương.

Các trường tư thục không có rào cản học thuật bắt buộc, vì việc chấp nhận vào trường chủ yếu dựa trên thu nhập của gia đình học sinh. Họ hoàn toàn độc lập trong quá trình tuyển sinh và thường tuân theo tiêu chí tự xác định của trường mà không bị hạn chế bởi sở giáo dục địa phương.

Sách giáo khoa trong trường công lập

Chương trình giảng dạy 
Không giống như các trường tư thục có quyền tự do quyết định chương trình giảng dạy của họ để thích ứng với các xu hướng giáo dục quốc tế, các trường trung học phổ thông công lập, theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, có chương trình giảng dạy và các môn học cố định. Mục tiêu chính của giáo dục công lập tại Trung Quốc là giúp học sinh đạt điểm cao trong kỳ thi tuyển sinh đại học. Bộ giáo dục đưa ra tất cả các chính sách liên quan đến cách thức hoạt động của trường công lập và thiết lập các mục tiêu cho tất cả các trường công lập cần đạt được. Tuy nhiên, ngay cả với cùng các môn học, sách giáo khoa thực tế vẫn khác nhau giữa các tỉnh, ví dụ, có sách giáo khoa từ Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân và Nhà xuất bản Giáo dục Chiết Giang.

Các tỉnh sử dụng sách của Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân 
Sách giáo khoa trung học phổ thông ở Trùng Khánh, Thiểm Tây, Hà Nam, Hồ Bắc, Quý Châu, Hồ Nam, Tứ Xuyên, Vân Nam, Sơn Tây, Nội Mông, Thanh Hải, Cam Túc, Hà Bắc, Quảng Tây, Giang Tây và những nơi khác đều từ Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân.

Các tỉnh sử dụng sách của Nhà xuất bản Giáo dục Chiết Giang 
Sách được sử dụng ở Thai Châu, Chiết Giang đều từ Nhà xuất bản Giáo dục Chiết Giang.

Lý do cho sự khác biệt về sách giáo khoa 
Căn cứ vào tình hình thực tế phát triển giáo dục của tỉnh, mỗi tỉnh áp dụng các phương thức giáo dục và đề xuất khác nhau cho các câu hỏi thi tuyển sinh đại học. Đặc biệt, sự phát triển kinh tế ở khu vực phía Tây còn chậm, sự phân bổ nguồn lực giáo dục ở các trường cơ sở không cân bằng, các trường cơ sở ở vùng núi xa xôi hẻo lánh ở nông thôn có điều kiện giáo dục kém, nguồn lực giáo dục lạc hậu, lợi thế kinh tế để nâng cao chất lượng giáo dục và giảng dạy, và sự thiếu động lực đằng sau sự hỗ trợ của các nguồn lực giáo dục là nghiêm trọng. Tất cả những yếu tố này đã hạn chế sự phát triển của giáo dục cơ bản. Để công bằng cho việc sử dụng các sách giáo khoa khác nhau và các điều kiện giáo dục khác nhau, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa áp dụng các mô hình khác nhau của Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc.

Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc 
Tính đến năm 2018, Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc (còn gọi là gaokao), có bốn loại câu hỏi thi tuyển sinh đại học và mô hình đề xuất ở tất cả các tỉnh và thành phố trên cả nước. Có tổng cộng các bài thi quốc gia 1, 2 và 3 và các đề xuất bán tự chủ (tỉnh Hải Nam) và các hình thức đề xuất tự chủ. Trong số đó, Chiết Giang, Thượng Hải, Bắc Kinh, Thiên Tân, năm tỉnh và thành phố tại Chiết Giang thực hiện đầy đủ các đề xuất tự chủ.

Tranh cãi trong các trường công lập

Phân lớp theo năng lực 
Mặc dù mỗi tỉnh ở Trung Quốc áp dụng các phương thức đề xuất khác nhau cho kỳ thi tuyển sinh đại học tùy theo tình hình thực tế phát triển giáo dục của tỉnh, nhưng việc phân lớp (phân chia học sinh vào các lớp chọn/lớp thường) trong các trường công lập vẫn là chủ đề tranh luận hàng năm.

Việc phân lớp nhằm mục đích chia học sinh có thành tích tốt, trung bình và kém thành các lớp khác nhau với các giáo viên khác nhau. Do đó, giáo viên sẽ dễ dàng áp dụng phương pháp giáo dục tối ưu tùy theo tình hình học tập hiện tại của học sinh hơn.

Thiếu ngủ 
Ngoại trừ các trường tiểu học, các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông thường có tiết học buổi tối, nơi học sinh đến trường trung bình từ 7 giờ sáng đến 10 giờ tối. Các trường công lập ở Trung Quốc có lịch trình cố định do Bộ trưởng Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định.

Các loại hình trường tư thục 
Trong khi hầu hết các trường công lập thuộc một hình thức chính – do chính phủ điều hành mà không có sự thay đổi đáng kể, thì có nhiều loại hình trường tư thục khác nhau. Bao gồm các trường 'Tinh hoa', trường Đô thị Bình thường, trường Trung cấp Kỹ thuật, trường đơn giới tính và trường tư thục nông thôn. Mỗi hình thức trường học sở hữu những đặc điểm khác nhau và phục vụ các đối tượng khách hàng riêng biệt.

Trường tư thục 'Tinh hoa' 
Các trường tư thục 'Tinh hoa' (quý tộc) thường nhận con em của các doanh nhân nổi tiếng, người nước ngoài và quan chức chính phủ. Họ tính mức học phí cao nhất trong tất cả các trường tư thục, trung bình từ 20.000 đến 30.000 tệ mỗi năm (số liệu thập niên 1990; tính đến năm 2025, học phí thường vượt quá 120.000 tệ mỗi năm). Các đặc điểm riêng biệt của loại trường này bao gồm tỷ lệ giáo viên trên học sinh thấp, hệ thống nội trú và chú trọng chọn lọc vào các lĩnh vực như khoa học máy tính và tiếng Anh. Chúng cũng được biết đến là nhận được nhiều sự công khai nhất trên toàn quốc.

Trường trung học tư thục 'Đô thị Bình thường' 
Các trường trung học tư thục 'Đô thị Bình thường' thường nằm ở các khu vực ngoại ô như thị trấn và thành phố. Mục đích của chúng là nhận những học sinh trượt kỳ thi đầu vào cấp trung học phổ thông, tạo cơ hội cho các em thi lại hoặc học các kỹ năng nghề trước khi gia nhập lực lượng lao động. Chúng thường nhấn mạnh sự độc lập trong việc sắp xếp chương trình giảng dạy, phương thức tuyển sinh và giảng dạy, trong đó ưu tiên bổ sung các khóa học bổ trợ về ngôn ngữ thiểu số và nghệ thuật bên cạnh chương trình giảng dạy hàng năm bắt buộc của chính phủ.

Trường 'Trung cấp Kỹ thuật' 
Các trường 'Trung cấp Kỹ thuật' (Trường nghề) ban đầu được thành lập nhằm hỗ trợ mục tiêu của Trung Quốc trong việc tạo ra nhiều ngành công nghiệp thâm dụng vốn và kỹ năng hơn so với các ngành thâm dụng lao động và kỹ năng thấp. Trọng tâm của loại hình trường này thường là học tập và đào tạo các kỹ năng nghề thực tế, ở chỗ chúng phục vụ những học sinh muốn tham gia lực lượng lao động ngay sau khi tốt nghiệp. Các bộ kỹ năng này thường hẹp và các chương trình phục vụ cho từng bộ thường kéo dài từ hai đến ba năm. Các môn học thường bao gồm thương mại quốc tế, công việc thư ký, quản lý dịch vụ, nấu ăn và tiếng Anh thương mại. Vì các trường này ưu tiên việc làm của học sinh, nên chúng thường được kết nối với nhiều tổ chức chính phủ và doanh nghiệp. Một số trường trung cấp kỹ thuật cũng được quản lý dưới dạng nhượng quyền.

Trường tư thục nông thôn 
Các trường tư thục nông thôn nằm ở các làng và hương/trấn xa xôi. Học phí hàng năm của chúng thấp nhất trong tất cả các trường tư thục, nhằm hỗ trợ ưu tiên cung cấp khả năng tiếp cận giáo dục cơ bản ở các vùng nông thôn. Chúng bao gồm tỷ lệ trường tiểu học lớn hơn so với trường trung học.

Trường tư thục do chính phủ thành lập 
Các trường tư thục do chính phủ thành lập được truyền lại từ giữa những năm 1990, trong thời gian đó chính phủ trung ương đã chấp thuận việc đàm phán để một số trường công lập được ký hợp đồng với các cá nhân tư nhân để quản lý. Mặc dù chúng dựa trên khía cạnh tư nhân là dựa vào học phí hàng năm của học sinh để hoạt động, tuy nhiên, chúng được sử dụng miễn phí các tòa nhà trường học. Do đó, nhiều chính quyền địa phương sẵn sàng đầu tư số tiền lớn vào việc xây dựng chúng. Không giống như các trường tư thục khác, chúng không có khả năng tự do thiết lập mức học phí hàng năm. Thay vào đó, chúng được yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn học phí của chính phủ, thường dao động từ 4.000 đến 15.000 tệ mỗi năm. Số tiền cụ thể phụ thuộc vào chính sách của chính quyền địa phương nơi trường tọa lạc.

Tham khảo