Nguyễn Đạo An

Nguyễn Đạo An (chữ Hán: 阮道安; 1591 – 1664), tên huý Thư Kính, là một danh y Việt Nam thời Lê trung hưng, có công lớn trong việc phát triển nền y học dân tộc. Ông quê ở thôn Phú Diễn, huyện Từ Liêm, phủ Thăng Long (nay thuộc phường Phú Diễn, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội). Ông nổi tiếng với việc chữa khỏi bệnh mắt cho chúa Trịnh Tạc, được phong Quốc sư và giữ chức sư phó tại Thái y viện.

Tiểu sử

Xuất thân và con đường y nghiệp 

Nguyễn Đạo An sinh năm 1591 tại thôn Phú Diễn, huyện Từ Liêm — một vùng đất có truyền thống văn vật lâu đời ở ngoại thành Thăng Long. Thuở nhỏ ông nổi tiếng học giỏi. Năm 1612, ông thi đậu sinh đồ (tương đương Tú tài trong hệ thống khoa cử thời Lê).

Sau khi đậu sinh đồ, ông đến dạy học tại nhà một thương nhân người Trung Quốc chuyên buôn bán thuốc bắc ở kinh thành Thăng Long. Trong thời gian này, ông được tiếp xúc và học hỏi nghề thuốc. Do tài năng y thuật, hai người rất tâm đắc với nhau. Khi người thương nhân Trung Quốc hồi hương, Nguyễn Đạo An đã kế tục nghề thuốc, hành nghề chữa bệnh và nhanh chóng trở nên nổi tiếng khắp kinh thành.

Chữa bệnh cho chúa Trịnh và quan lộ 

Danh tiếng của Nguyễn Đạo An vang dội khi ông chữa khỏi bệnh mắt cho Tây Định Vương Trịnh Tạc (chúa Trịnh cầm quyền giai đoạn 1657–1682). Nhờ công trạng này, ông được triệu vào Thái y viện giữ chức sư phó (thầy dạy nghề y trong viện), kiêm thị giảng (quan giảng giải kinh sách cho vua chúa). Ông được phong tước hiệu Quốc sư, Phái Quân Công.

Sau khi phục vụ tại Thái y viện, ông cáo quan về nghỉ tại quê nhà thôn Phú Diễn, nhưng vẫn tiếp tục hành nghề chữa bệnh cứu người.

Đường "Giập bã trầu" 

Khi biết ông lâm bệnh nặng sắp qua đời, chúa Trịnh Tạc đã hạ lệnh cho dân binh phải gấp rút đắp một con đường rộng dẫn vào làng để tiện đường thăm viếng. Tương truyền, chỉ trong khoảng thời gian ăn giập một miếng trầu, con đường dài gần một cây số đã được hoàn thành. Vì thế, lối dẫn vào thôn Phú Diễn còn được gọi là đường "Giập bã trầu" (hay "dập bã trầu").

Qua đời và truy phong 

Nguyễn Đạo An qua đời ngày 20 tháng Giêng năm 1664, thọ 73 tuổi. Sáu năm sau khi ông mất, vua Lê phong thêm tước cho ông. Đến đời Lê Hy Tông, năm Vĩnh Trị thứ 5 (1680), vua ban tiền xây dựng đền thờ cho Nguyễn Đạo An và truy tặng ông tước Đại vương.

Tác phẩm 

Nguyễn Đạo An để lại nhiều phương thuốc quý trong tác phẩm Gia thư hợp ký — một bộ sách ghi chép các bài thuốc gia truyền được lưu truyền trong dòng họ Nguyễn ở Phú Diễn qua nhiều thế hệ.

Hậu duệ 

Dòng họ Nguyễn ở Phú Diễn đã kế thừa truyền thống y thuật của Nguyễn Đạo An qua nhiều đời:

 Nguyễn Đạo Bình: hậu duệ của ông, sau này giữ chức Chánh lương y trong Thái y viện đời vua Lê Dụ Tông (tại vị 1705–1729).
 Nguyễn Đạo Tiếp: lương y đầu thế kỷ XX, mở hiệu thuốc tại thị xã Phúc Yên mang tên Đại vương đường, nổi tiếng với môn thuốc chữa đau mắt được truyền từ tổ phụ Nguyễn Đạo An.

Di tích

Nhà thờ 

Nhà thờ danh y Nguyễn Đạo An toạ lạc tại thôn Phú Diễn, phường Phú Diễn, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Kiến trúc nhà thờ có quy mô nhỏ, bố cục hình chữ nhị (二) gồm hai toà nối tiếp:

 Tiền tế: 3 gian, xây kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta. Kết cấu gồm 4 vì: 2 vì giữa kiểu "thượng giường giá chiêng hạ kẻ", 2 vì hồi kiểu "kẻ chuyền". Hoa văn trang trí chủ yếu là văn thư, mây, hoa.
 Hậu cung: kiến trúc 4 mái với các góc đao cong.

Di vật 

Nhà thờ hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị, gồm: 3 long ngai, 1 khám thờ chạm rồng chầu và tứ linh, 1 hương án, 1 án văn, 1 bộ vũ khí thờ, 1 đỉnh đồng, 1 lư hương, 3 đôi lọ sứ (niên đại thế kỷ XIX), 1 bát hương gốm (thế kỷ XVIII), 1 bức hoành phi, 1 đôi câu đối gỗ.

Đặc biệt, nhà thờ còn giữ được 2 sắc phong:
 Sắc phong ngày 24 tháng Chạp năm Vạn Khánh nguyên niên (1662)
 Sắc phong ngày 24 tháng Sáu nhuận năm Chính Hoà thứ 4 (1683)

Mộ 

Mộ danh nhân Nguyễn Đạo An toạ lạc giữa cánh đồng, được đắp thành gò cao. Đỉnh gò xây gạch bao quanh tấm bia mộ, trên tường gắn 5 chữ Hán: "Nguyễn đại vương tổ mộ" (阮大王祖墓, nghĩa là "Mộ tổ Nguyễn Đại Vương").

Xếp hạng di tích 

Năm 1994, nhà thờ và mộ Nguyễn Đạo An đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử lưu niệm danh nhân cấp quốc gia.

Vinh danh 

Năm 2022, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội thông qua Nghị quyết đặt tên đường Nguyễn Đạo An tại phường Phú Diễn, quận Bắc Từ Liêm — đoạn từ ngã ba giao đường Phú Diễn (ngõ 259 đường Phú Diễn) đến ngã ba giao cắt ngõ 193 đường Phú Diễn (tại chợ Phú Diễn).

Xem thêm 

 Y học cổ truyền Việt Nam
 Thái y viện
 Trịnh Tạc
 Phú Diễn
 Quận Bắc Từ Liêm

Chú thích

Tài liệu tham khảo 

 Hà Nội Danh thắng và Di tích, tập 01.
 
 

Sinh năm 1591
Mất năm 1664
Danh y Việt Nam
Nhân vật lịch sử Việt Nam thời Lê trung hưng
Người Hà Nội
Người Bắc Từ Liêm
Y học cổ truyền Việt Nam
Quan nhà Lê trung hưng