K-13

Vympel K-13 (tên ký hiệu của NATO AA-2 'Atoll'), là một loại tên lửa không đối không của Liên Xô. Nó là một thiết kế sao chép của AIM-9 Sidewinder, do đó hai loại tên lửa này có bề ngoài khá giống nhau. Nó được trang bị rộng rãi cho nhiều nước trên thế giới.

Bối cảnh

Trong Khủng hoảng Eo biển Đài Loan lần thứ hai năm 1958, các tiêm kích F-86 Sabre của Không quân Đài Loan (ROCAF) phải đối đầu với MiG-17 của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc có tính năng vượt trội. MiG-17 hơn hẳn về tốc độ, độ cơ động và trần bay, cho phép chúng chọn thời điểm giao chiến theo ý muốn và thường ở thế có lợi. Đáp lại, Hải quân Hoa Kỳ khẩn trương cải hoán 100 chiếc Sabre của Không quân Đài Loan để mang tên lửa AIM-9 Sidewinder vừa được đưa vào trang bị. Loại vũ khí này lần đầu tham chiến vào ngày 24 tháng 9 năm 1958, khi một tốp MiG-17 bay lướt qua đội hình Sabre và lập tức bị tên lửa tấn công. Đây là trận không chiến đầu tiên có sử dụng tên lửa dẫn đường.

Vào ngày 28 tháng 9 năm 1958, trong một tình huống tương tự, một quả Sidewinder kẹt trong thân MiG-17 mà không nổ, cho phép nó được tháo ra sau khi máy bay hạ cánh. Sau đó, Liên Xô biết phía Trung Quốc thu được ít nhất một quả Sidewinder và, sau khi trao đổi, đã thuyết phục Trung Quốc chuyển giao một quả để nghiên cứu. Gennadiy Sokolovskiy, sau này là kỹ sư trưởng của nhóm Vympel, nói: “Tên lửa Sidewinder đối với chúng tôi như một trường đại học mở khóa về công nghệ chế tạo tên lửa, giúp nâng trình độ kỹ thuật và đổi mới phương pháp sản xuất cho các tên lửa tương lai.”

Về sau, Ron Westrum trong cuốn Sidewinder cho rằng Liên Xô còn lấy được bản vẽ của Sidewinder từ đại tá Thụy Điển kiêm điệp viên Stig Wennerström, và đã đưa bản sao vào trang bị từ năm 1961, sao chép sát đến mức trùng cả số hiệu chi tiết. Tuy Wennerström có rò rỉ thông tin về Sidewinder sau khi đàm phán mua cho Thụy Điển, nhưng các nguồn Liên Xô được biết đến đều không nhắc tới kênh này mà đều nêu rõ quả tên lửa do Trung Quốc thu được mới là nguồn gốc.

Phát triển và sử dụng 

Tên lửa Sidewinder nhanh chóng bị sao chép ngược thành K-13 (còn gọi là R-3 hay Object 300) và chỉ hai năm sau, vào 1960, đã được đưa vào trang bị hạn chế. Tiếp đó là bản nâng cấp K-13A (R-3S, Object 310),vào biên chế vào năm 1962. R-3S là phiên bản đầu tiên được sản xuất rộng rãi, dù thời gian ổn định của đầu tự dẫn rất dài, khoảng 22 giây so với 11 giây của bản gốc.

Phía phương Tây lần đầu thấy R-3S vào năm 1961 và đặt mật danh NATO AA-2A 'Atoll'.ự ly bắn tối thiểu của R-3S khoảng 1 km. Tất cả các biến thể K-13 giống Sidewinder về hình dáng, cùng đường kính 5 inch (127 mm). Các đợt kiểm tra những quả AA-2 do NATO thu được cho thấy nhiều chi tiết của AIM-9 có thể hoán đổi với AA-2, và tổ hợp lẫn vẫn hoạt động một cách bình thường. 

Năm 1962, bắt đầu phát triển phiên bản tự dẫn radar bán chủ động (SARH) dùng ở độ cao lớn, với tên gọi K-13R (R-3R hay Object 320) với tầm bắn 8 km, stương tự AIM-9C Sidewinder ít được sử dụng của Hải quân Mỹ (trang bị cho F-8 Crusader). Quá trình này kéo dài hơn, lần phóng thử đầu tiên vào năm 1963, nhưng đến năm 1967 mới vào biên chế, cùng với radar RP-22S yêu cầu đi kèm trên MiG-21S (sản xuất từ 1965). Tên lửa này tương thích với mọi biến thể MiG-21 về sau. Phiên bản này được NATO định danh AA-2B.

Ba biến thể huấn luyện cũng được phát triển. R-3U ("uchebnaya", huấn luyện) có thân tên lửa rỗng nhưng có bộ tự dẫn, giúp phi công làm quen ngắm bắn.R-3P ("prakticheskaya", thực hành) lF tên lửa hoàn chỉnh nhưng không có đầu đạn nổ. RM-3V ("raketa-mishen", tên lửa–mục tiêu) làm mục tiêu bay.

Các quốc gia sử dụng

Đang sử dụng 

 – Sử dụng trên Sukhoi Su-22 và Dassault Mirage 5

Từng sử dụng 

 − Sản xuất theo giấy phép

 −  Truyền lại cho các quốc gia kế tục.

 − Sản xuất theo giấy phép.

 −Sản xuất theo giấy phép với tên gọi A-91

 − Truyền lại cho các quốc gia kế tục.

 − Truyền lại cho các quốc gia kế tục.

Chỉ đánh giá

Tham khảo
Trích dẫn

Tài liệu

 
 
 
 
 

Tên lửa dẫn đường của Không quân Xô Viết
Tên lửa không đối không của Liên Xô
Tên lửa không đối không trong Chiến tranh Lạnh của Liên Xô
Tên lửa Nga
Vũ khí trong Chiến tranh Việt Nam

fr:Missiles R#R-3