Montserrat

Montserrat ( ) là một Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh ở Vùng Caribe. Nó là một phần của Quần đảo Leeward, phần phía Bắc của chuỗi Tiểu Antilles thuộc Tây Ấn. Montserrat dài khoảng 16 km (10 dặm) và rộng 11 km (7 dặm), với khoảng 40 km (25 dặm) đường bờ biển. Nó có biệt danh là "Đảo ngọc lục bảo của vùng Caribe" vì nó giống với vùng ven biển Ireland và cũng vì nhiều người dân ở đây có tổ tiên là người Ireland. Montserrat là thành viên đầy đủ duy nhất của Cộng đồng Caribe và Tổ chức các quốc gia Đông Caribe mà không có chủ quyền hoàn toàn.

Vào ngày 18 tháng 7 năm 1995, ngọn núi lửa Soufrière Hills ở phía Nam hòn đảo đã bắt đầu hoạt động trở lại. Các vụ phun trào đã phá hủy thủ phủ Plymouth. Từ năm 1995 đến năm 2000, hai phần ba dân số trên đảo buộc phải di dời, chủ yếu đến Vương quốc Anh, khiến chỉ còn lại ít hơn 1.200 người trên đảo vào năm 1997 (tăng lên gần 5.000 vào năm 2016). Hoạt động núi lửa vẫn tiếp tục, chủ yếu ảnh hưởng đến vùng lân cận Plymouth, bao gồm các cơ sở cập cảng và phía Đông của hòn đảo xung quanh Sân bay W. H. Bramble trước đây, tàn tích của nó đã bị chôn vùi bởi dòng chảy dung nham từ hoạt động núi lửa vào ngày 11 tháng 2 năm 2010.

Một khu vực cấm, bao gồm phần phía Nam của hòn đảo cho đến tận phía Bắc của Thung lũng Belham, đã được áp đặt do kích thước của mái vòm núi lửa hiện có và khả năng xảy ra hoạt động pyroclastic. Du khách thường không được phép vào khu vực cấm, nhưng có thể nhìn thấy quang cảnh Plymouth bị tàn phá từ Garibaldi Hill ở Vịnh Isles. Tương đối yên tĩnh kể từ đầu năm 2010, ngọn núi lửa này tiếp tục được Đài quan sát núi lửa Montserrat theo dõi chặt chẽ.

Vào năm 2015, có thông báo rằng chính phủ sẽ thực hiện quy hoạch, bắt đầu ở một thị trấn và cảng mới tại Little Bay trên bờ biển phía Tây Bắc của hòn đảo. Trong khi các kế hoạch bổ sung được tiến hành, trung tâm chính phủ và doanh nghiệp được chuyển đến Brades. Sau một số lần trì hoãn, bao gồm do Bão Irma và Maria vào năm 2017 và đại dịch COVID-19 bắt đầu vào đầu năm 2020, vào tháng 6 năm 2022, Dự án Phát triển Cảng Little Bay, một dự án trị giá 28 triệu bảng Anh, đã động thổ được tài trợ bởi Vương quốc Anh và Ngân hàng Phát triển Caribe.

Nguồn gốc tên gọi
Năm 1493, Christopher Columbus đặt tên hòn đảo là Santa María de Montserrate, theo tên Đức Trinh nữ Montserrat của Tu viện Santa Maria de Montserrat gần Barcelona ở Catalonia, Tây Ban Nha. Montserrat có nghĩa là "núi răng cưa" trong tiếng Catalan.

Lịch sử

Thời kỳ tiền thuộc địa
Nghiên cứu thực địa khảo cổ học vào năm 2012 tại Montserrat's Center Hills cho thấy có sự định cư của người Cổ xưa (tiền Arawak) trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 500 trước Công nguyên. Các địa điểm ven biển sau này cho thấy sự hiện diện của nền văn hóa Saladoid (cho đến năm 550 CN). Người Caribs bản địa được cho là đã gọi hòn đảo này là Alliouagana, có nghĩa là 'Vùng đất của bụi gai'.

Vào năm 2016, chín bức tranh khắc đá (Petroglyph) đã được người dân địa phương phát hiện khi đi bộ đường dài trong khu rừng gần Soldier Ghaut. Một cái khác được phát hiện vào năm 2018 ở cùng khu vực trên đảo. Các hình chạm khắc được cho là có niên đại 1000–1500 năm.

Thời kỳ đầu của thực dân châu Âu

Vào tháng 11 năm 1493, Christopher Columbus đi ngang qua Montserrat trong chuyến hành trình thứ hai, sau khi được thông báo rằng hòn đảo này không có người ở do bị người Carib đột kích.

Một số người Ireland định cư ở Montserrat vào năm 1632. Hầu hết đến từ Saint Kitts gần đó theo sự xúi giục của thống đốc hòn đảo là Thomas Warner, với nhiều người định cư đến sau từ thuộc địa Virginia. Những người định cư đầu tiên "dường như là những người theo nông nghiệp, mỗi người làm việc trong trang trại nhỏ của riêng mình".

Sự chiếm ưu thế của người Anh-Ireland trong làn sóng người định cư châu Âu đầu tiên đã khiến một học giả pháp lý hàng đầu nhận xét rằng một "câu hỏi hay" là liệu những người định cư ban đầu có mang theo luật của Vương quốc Ireland trong chừng mực nó khác với luật của Vương quốc Anh?.

Người Ireland là đồng minh lịch sử của người Pháp, đặc biệt là với thái độ khinh thường người Anh, đã mời người Pháp tuyên bố chủ quyền hòn đảo vào năm 1666, mặc dù Pháp không gửi quân đến để duy trì quyền kiểm soát. Tuy nhiên, người Pháp đã tấn công và chiếm đóng hòn đảo trong một thời gian ngắn vào cuối những năm 1660; hòn đảo này bị người Anh chiếm ngay sau đó và quyền kiểm soát hòn đảo của người Anh được xác nhận theo Hiệp ước Breda vào năm sau. Mặc dù bị người Pháp chiếm giữ bằng vũ lực, nhưng địa vị pháp lý của hòn đảo là "thuộc địa có được thông qua định cư", vì người Pháp đã từ bỏ yêu sách của họ đối với hòn đảo tại Breda.

Một thuộc địa phong kiến mới được phát triển giữa cái gọi là "chân đỏ". Thực dân Anh-Ireland bắt đầu vận chuyển cả nô lệ da trắng và nô lệ châu Phi cận Sahara để lao động trên đảo, điều này thường xảy ra ở hầu hết các đảo Caribe. Vào cuối thế kỷ XVIII, nhiều đồn điền đã được phát triển trên đảo.

Thế kỷ 18
Có một cuộc tấn công ngắn của Pháp vào Montserrat vào năm 1712. Vào ngày 17 tháng 3 năm 1768, một cuộc nổi dậy của nô lệ thất bại nhưng nỗ lực của họ đã được ghi nhớ. Chế độ nô lệ bị bãi bỏ vào năm 1834. Năm 1985, người dân Montserrat biến Ngày Thánh Patrick thành ngày nghỉ lễ kéo dài 10 ngày để kỷ niệm cuộc nổi dậy. Lễ hội tôn vinh văn hóa và lịch sử của Montserrat trong bài hát, điệu nhảy, ẩm thực và trang phục truyền thống.

Năm 1782, trong Chiến tranh Cách mạng Mỹ, với tư cách là đồng minh đầu tiên của Mỹ, Pháp đã chiếm được Montserrat trong cuộc chiến hỗ trợ người Mỹ. Người Pháp, không có ý định thực sự chiếm đóng hòn đảo, sau đó đã đồng ý trả lại hòn đảo cho Vương quốc Anh theo Hiệp ước Paris năm 1783.

Cây trồng và chính trị mới
Anh bãi bỏ chế độ nô lệ ở Montserrat và các vùng lãnh thổ khác của nó có hiệu lực từ tháng 8 năm 1834.

Trong thế kỷ XIX, giá đường mía giảm đã có tác động tiêu cực đến nền kinh tế của hòn đảo, khi Brazil và các quốc gia khác cạnh tranh thương mại.

Những vườn chanh đầu tiên trên đảo được trồng vào năm 1852 bởi ông Burke, một chủ đồn điền địa phương. Sau đó, vào năm 1857, nhà từ thiện người Anh Joseph Sturge đã mua một cơ sở sản xuất đường để chứng minh rằng việc sử dụng lao động được trả lương thay vì nô lệ là khả thi về mặt kinh tế. Nhiều thành viên của gia đình Sturge đã mua thêm đất. Năm 1869, gia đình thành lập Công ty TNHH Montserrat và trồng cây Chanh ta, bắt đầu sản xuất nước cốt chanh thương mại, với hơn 100.000 gallon được sản xuất hàng năm vào năm 1895, thành lập một trường học và bán các lô đất cho người dân trên đảo. Nước cốt chanh nguyên chất được vận chuyển trong các thùng đến Anh, nơi nó được đóng chai bởi Evans, Sons & Co, ở Liverpool, với nhãn hiệu thương mại trên mỗi chai nhằm đảm bảo chất lượng cho công chúng.  Phần lớn đất đai ở Montserrat trở thành sở hữu tư nhân của các chủ sở hữu nhỏ.

Từ năm 1871 đến năm 1958, Montserrat được quản lý như một phần của Liên bang thuộc địa vương thất Quần đảo Leeward thuộc Anh, trở thành một tỉnh của Liên bang Tây Ấn tồn tại trong thời gian ngắn từ năm 1958 đến năm 1962. Thủ tướng Montserrat đầu tiên là William Henry Bramble của Đảng Lao động Montserrat từ năm 1960 đến năm 1970; ông đã làm việc để thúc đẩy quyền lao động và thúc đẩy du lịch đến hòn đảo, và sân bay ban đầu của Montserrat được đặt tên để vinh danh ông. Tuy nhiên, con trai của Bramble là Percival Austin Bramble đã chỉ trích cách xây dựng các cơ sở du lịch và sau đó ông đã thành lập đảng của riêng mình (Đảng Dân chủ Tiến bộ) và giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử Montserrat năm 1970, với Percival Bramble giữ chức Thủ tướng. từ 1970 đến 1978. Giai đoạn 1978 đến 1991 bị thống trị về mặt chính trị bởi Thủ tướng John Osborne và Phong trào Giải phóng Nhân dân của ông; Lời hứa hẹn ngắn ngủi của ông ấy với việc có thể tuyên bố độc lập đã không bao giờ thành hiện thực.

Vào ngày 10 tháng 5 năm 1991, Lãnh thổ Caribe (Bãi bỏ hình phạt tử hình đối với tội giết người) 1991 có hiệu lực, chính thức bãi bỏ án tử hình cho tội giết người ở Montserrat.

Các cáo buộc tham nhũng trong đảng PLM đã dẫn đến sự sụp đổ của chính phủ Osborne vào năm 1991, với việc Reuben Meade trở thành thủ tướng mới. Kết quả là các cuộc bầu cử sớm đã được triệu tập.

Năm 1995, Montserrat bị tàn phá bởi vụ phun trào núi lửa thảm khốc ở Soufrière Hills, phá hủy thủ đô Plymouth và buộc một phần lớn hòn đảo phải sơ tán. Nhiều người Montserrat đã di cư ra nước ngoài, chủ yếu đến Vương quốc Anh, mặc dù trong những năm gần đây một số đã bắt đầu quay trở lại. Các vụ phun trào khiến toàn bộ nửa phía nam của hòn đảo không thể ở được và hiện tại nó được chỉ định là Khu vực cấm với quyền ra vào hạn chế.

Sự chỉ trích về cách ứng phó của chính phủ Montserrat trước thảm họa đã dẫn đến việc Thủ tướng Bertrand Osborne từ chức vào năm 1997, chỉ sau một năm nắm quyền và được thay thế bởi David Brandt, người vẫn giữ chức vụ cho đến năm 2001. Kể từ khi rời nhiệm sở, Brandt đã trở thành đối tượng của nhiều cuộc điều tra hình sự về cáo buộc tội phạm tình dục với trẻ vị thành niên. Ông bị kết tội sáu tội bóc lột tình dục và bị kết án 15 năm tù vào tháng 7 năm 2021.

John Osborne trở lại làm Thủ tướng sau chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2001, bị Lowell Lewis của Đảng Dân chủ Montserrat đánh bại vào năm 2006. Reuben Meade trở lại chức vụ từ năm 2009 đến năm 2014; trong nhiệm kỳ của ông, chức vụ Thủ tướng đã được thay thế bằng Thủ hiến.

Vào mùa thu năm 2017, Montserrat không bị Bão Irma tấn công và chỉ chịu thiệt hại nhẹ do Bão Maria.

Kể từ tháng 11 năm 2019, Easton Taylor-Farrell của đảng Phong trào Thay đổi và Thịnh vượng đã trở thành Thủ hiến của hòn đảo.

Chính trị

Montserrat là một lãnh thổ hải ngoại tự quản nội bộ của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Ủy ban Liên Hợp Quốc về phi thực dân hóa đã đưa Montserrat vào danh sách các lãnh thổ không tự quản của Liên Hợp Quốc. Người đứng đầu nhà nước của hòn đảo là Vua Charles III, được đại diện bởi một Thống đốc được bổ nhiệm. Quyền hành pháp được thực thi bởi chính phủ, trong khi Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Thủ tướng được Thống đốc bổ nhiệm trong số các thành viên của Hội đồng lập pháp Montserrat bao gồm 11 thành viên được bầu. Người lãnh đạo đảng chiếm đa số ghế thường là người được bổ nhiệm làm thủ tướng. Quyền lập pháp được trao cho cả chính phủ và Hội đồng lập pháp Montserrat. Hội đồng cũng bao gồm hai thành viên đương nhiên, tổng chưởng lý và thư ký tài chính.

Cơ quan tư pháp độc lập với cơ quan hành pháp và lập pháp.

Đơn vị hành chính

Vì mục đích của chính quyền địa phương, Montserrat được chia thành 3 giáo xứ. Đi từ Bắc vào Nam là:

 Giáo xứ Saint Phêrô
 Giáo xứ Saint Georges
 Giáo xứ Saint Anthony

Vị trí của các khu định cư trên đảo đã thay đổi rất nhiều kể từ khi hoạt động núi lửa bắt đầu. Hiện chỉ có Giáo xứ Saint Peter ở phía Tây Bắc hòn đảo là có người sinh sống, với dân số từ 4.000 đến 6.000, hai giáo xứ còn lại vẫn còn quá nguy hiểm để sinh sống.

Một loại phân chia hành chính cập nhật hơn đáng kể sẽ là 3 vùng, chủ yếu được sử dụng cho điều tra dân số. Đi từ Bắc vào Nam là:

 Khu vực phía Bắc (2.369 dân số)
 Miền Trung (1.666 người)
 Phía nam sông Nantes (887 dân số)

Đối với mục đích điều tra dân số, chúng được chia thành 23 huyện điều tra.

Địa lý

Đảo Montserrat nằm khoảng 25 dặm (40 km) về phía Tây Nam của Antigua, 13 dặm (21 km) về phía Đông Nam của Redonda (một hòn đảo nhỏ thuộc sở hữu của Antigua và Barbuda), và 35 dặm (56 km) về phía Tây Bắc vùng hải ngoại Guadeloupe của Pháp. Ngoài ra cũng cách Nevis (một phần của Saint Kitts và Nevis) khoảng 30 dặm (48 km) về phía Tây Bắc. Nó có diện tích 104 km2 (40 dặm vuông) và đang tăng dần do sự tích tụ của các trầm tích núi lửa ở bờ biển phía Đông Nam. Hòn đảo dài 16 km (9,9 mi) và rộng 11 km (6,8 mi) và bao gồm vùng nội địa miền núi được bao quanh bởi vùng duyên hải bằng phẳng hơn, với những vách đá cao 15 đến 30 m (49 đến 98 ft) so với mặt biển và một số bãi biển cát mịn có đáy nằm rải rác giữa các vịnh nhỏ ở phía Tây (Biển Caribe) của hòn đảo.

Các ngọn núi chính là (từ Bắc xuống Nam) Silver Hill, Katy Hill trong dãy Center Hills, Soufrière Hills và South Soufrière Hills. Núi lửa Soufrière Hills là điểm cao nhất của hòn đảo; chiều cao trước năm 1995 của nó là 915 mét (3.002 ft). Tuy nhiên, nó đã phát triển sau vụ phun trào do hình thành một mái vòm dung nham, với chiều cao hiện tại ước tính là 1.050 mét (3.440 ft).

Ước tính năm 2011 của CIA chỉ ra rằng 30% đất trên đảo được phân loại là đất nông nghiệp, 20% là đất trồng trọt, 25% là rừng và phần còn lại là các loại đất khác.

Montserrat có một vài hòn đảo nhỏ ngoài khơi, chẳng hạn như Little Redonda ngoài khơi bờ biển phía Bắc và Pinnacle Rock và Statue Rock ở phía Đông.

Kinh tế

Nền kinh tế của Montserrat bị tàn phá bởi vụ phun trào năm 1995 và hậu quả của nó; hiện nay ngân sách hoạt động của hòn đảo phần lớn được cung cấp bởi chính phủ Anh và được quản lý thông qua Phòng Phát triển Quốc tế (DFID) lên tới khoảng 25 triệu bảng Anh mỗi năm. Số tiền bổ sung được đảm bảo thông qua thuế thu nhập và tài sản, giấy phép và các khoản phí khác cũng như thuế hải quan đánh vào hàng hóa nhập khẩu.

Nền kinh tế hạn chế của Montserrat, với dân số dưới 5000 người, tiêu thụ 2,5 MW điện, được sản xuất bởi năm máy phát điện diesel. Hai giếng địa nhiệt thăm dò đã tìm thấy nguồn tài nguyên tốt và nền tảng cho giếng địa nhiệt thứ ba đã được chuẩn bị vào năm 2016. Các giếng địa nhiệt được kỳ vọng sẽ tạo ra nhiều năng lượng hơn nhu cầu của hòn đảo. Một trạm năng lượng mặt trời 250 kW đã được đưa vào vận hành vào năm 2019 và có kế hoạch xây dựng thêm 750 kW nữa.

Một báo cáo do CIA công bố chỉ ra rằng giá trị xuất khẩu đạt tổng cộng tương đương 5,7 triệu USD (ước tính năm 2017), bao gồm chủ yếu là linh kiện điện tử, túi nhựa, quần áo, ớt cay, chanh, thực vật sống và gia súc. Giá trị nhập khẩu đạt 31,02 triệu USD (ước tính năm 2016), bao gồm chủ yếu là máy móc và thiết bị vận tải, thực phẩm, hàng chế tạo, nhiên liệu và dầu nhờn.

Năm 1979, nhà sản xuất của The Beatles, George Martin, đã mở AIR Studios Montserrat, khiến hòn đảo trở nên nổi tiếng với các nhạc sĩ thường đến đó để thu âm đồng thời tận dụng lợi thế về khí hậu của hòn đảo và cảnh đẹp xung quanh. Rạng sáng ngày 17 tháng 9 năm 1989, Bão Hugo đi qua hòn đảo với cấp độ bão cấp 4, làm hư hại hơn 90% công trình kiến trúc trên đảo. AIR Studios Montserrat đóng cửa và nền kinh tế du lịch gần như bị xóa sổ. Ngành du lịch đang dần phục hồi lại bị xóa sổ sau vụ phun trào của Núi lửa Soufrière Hills vào năm 1995, mặc dù nó đã bắt đầu phục hồi một phần trong vòng 15 năm.

Nhân khẩu học

Montserrat có dân số 7.119 người vào năm 1842.

Hòn đảo có dân số 5.879 người (theo ước tính năm 2008). Ước tính có khoảng 8.000 người tị nạn rời đảo (chủ yếu đến Vương quốc Anh) sau khi núi lửa tiếp tục hoạt động vào tháng 7 năm 1995; dân số là 13.000 người vào năm 1994. Cuộc điều tra dân số Montserrat năm 2011 cho thấy dân số là 4.922 người. Vào đầu năm 2016, dân số ước tính đã lên tới gần 5.000 người chủ yếu do nhập cư từ các đảo khác.

Cơ cấu tuổi (ước tính năm 2003):

 14 tuổi trở xuống: 23,4% (nam 1.062; nữ 1.041)
 15 đến 64 tuổi: 65,3% (nam 2.805; nữ 3.066)
 65 tuổi trở lên: 11,3% (nam 537; nữ 484)

Độ tuổi trung bình của dân số là 28,1 vào năm 2002 và tỷ số giới tính là 0,96 nam/nữ vào năm 2000.

Tỷ lệ tăng dân số là 6,9% (ước tính năm 2008), với tỷ lệ sinh là 17,57 ca sinh/1.000 dân, tỷ lệ tử vong là 7,34 ca tử vong/1.000 dân (ước tính năm 2003) và tỷ lệ di cư ròng là 195,35/1.000 dân (ước tính năm 2000). Có tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh là 7,77 ca tử vong/1000 ca sinh sống (ước tính năm 2003). Tuổi thọ dự kiến khi sinh là 78,36 tuổi: 76,24 đối với nam và 80,59 đối với nữ (ước tính năm 2003). Tổng tỷ suất sinh là 1,8 trẻ sinh ra/phụ nữ (ước tính năm 2003).

Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, dân số tính đến tháng 4 năm 2018 là 5.197 người (với mật độ 52 người trên km2 hoặc 135 người trên dặm vuông), với hơn 90% sống ở khu vực phi thành thị.

Giáo dục

Giáo dục ở Montserrat là bắt buộc đối với trẻ em từ 5 đến 14 tuổi và miễn phí cho đến 17 tuổi. Trường trung học duy nhất (trước 16 tuổi) trên đảo là Trường Trung học Montserrat(MSS) ở Salem. Cao đẳng cộng đồng Montserrat (MCC) là một trường cao đẳng cộng đồng (cơ sở giáo dục sau 16 và đại học) ở Salem. Đại học Tây Ấn duy trì Cơ sở mở Montserrat. Đại học Khoa học, Nghệ thuật và Công nghệ là một trường y tư nhân ở Olveston.

Văn hoá

Thể thao

Khu định cư

Những người Montserrat đáng chú ý

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm
Akenson, Donald Harman – If the Irish Ran the World: Montserrat, 1630-1730. 
Brussell, David Eric – Potions, Poisons, and Panaceas: An Ethnobotanical Study of Montserrat. 
Dobbin, Jay D. – The Jombee Dance of Montserrat: A Study of Trance Ritual in the West Indies. 
Perrett, Frank A. – The Volcano-Seismic Crisis at Montserrat, 1933-37. 
Philpott, Stuart B. – West Indian Migration: The Montserrat Case. 
Possekel, Anja K. – Living with the Unexpected: Linking Disaster Recovery to Sustainable Development in Montserrat.

Liên kết ngoài

Chính phủ
 Government of Montserrat
 Montserrat National Trust
 Premier of Montserrat

Thông tin chung
 Montserrat. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
 Montserrat from UCB Libraries GovPubs.
 
 Montserrat Webdirectory
 Story of the black Irish in Montserrat

Phương tiện truyền thông tin tức
 Montserrat Reporter news site
 Radio Montserrat—ZJB Listen live online

Du lịch
 Montserrat Tourist Board
 Montserrat Magazine Publications 
 Montserrat Magazine

Báo cáo sức khoẻ
 Toxicity of volcanic ash from Montserrat  by RT Cullen, AD Jones, BG Miller, CL Tran, JMG Davis, K Donaldson, M Wilson, V Stone, and A Morgan. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/02/01.
 A Health Survey of Workers on the Island of Montserrat  by HA Cowie, MK Graham, A Searl, BG Miller, PA Hutchison, C Swales, S Dempsey, and M Russell. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/02/02.
 A Health Survey of Montserratians Relocated to the UK  by HA Cowie, A Searl, PJ Ritchie, MK Graham, PA Hutchison, and A Pilkington. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/01/07.

Thông tin khác
 Montserrat Volcano Observatory
 Official release archive
 Antigua, Montserrat and Virgin Islands Gazette  at the Digital Library of the Caribbean

.

Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh
Lãnh thổ phụ thuộc Caribe
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh
Đảo của Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh
Quốc gia thành viên Cộng đồng Caribe
Lãnh thổ đặc biệt của Liên minh châu Âu
Cựu thuộc địa Vương quốc Anh
Khởi đầu năm 1642
Khởi đầu năm 1962
.
Khởi đầu năm 1642 ở Bắc Mỹ
Khởi đầu năm 1962 ở Bắc Mỹ
Đảo quốc