Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Tiếng Basque

Tiếng Basque (, ) là một ngôn ngữ tách biệt được sử dụng bởi người Basque. Basque là ngôn ngữ bản xứ của, và chủ yếu hiện diện tại, Xứ Basque, một khu vực nằm ở miền bắc Tây Ban Nha và tây nam nước Pháp. Tiếng Basque được sử dụng bởi chừng 27% người Basque ở khắp xứ này (714.135 trên tổng số 2.648.998 người). Trong đó, 663.035 (93% số người nói) sống ở vùng Basque thuộc Tây Ban Nha và 51.100 còn lại (7%) sống ở phần thuộc Pháp.

Người bản ngữ Basque tập trung tại khu vực gồm ba "tỉnh cổ đại" ở Pháp và một số phần của bốn địa khu tại Tây Ban Nha. Gipuzkoa, đa phần Biscay, một phần của Álava, và vùng phía bắc Navarre tạo nên vùng cốt lõi nói tiếng Basque. Ngược lại, đa phần Álava, phía tây Biscay, trung và nam Navarre có lượng người nói tiếng Tây Ban Nha chiếm ưu thế, hoặc vì tiếng Basque đã bị thay thế bởi tiếng Tây Ban Nha qua hàng thế kỷ (đa phần Álava và trung Navarre), hoặc vì nó chưa bao giờ được sử dụng tại đó (Encartaciones và đông nam Navarre).

Là một ngôn ngữ tách biệt, tiếng Basque được xem là một trong số ít ngôn ngữ tiền Ấn-Âu, và là ngôn ngữ duy nhất thuộc loại này ở Tây Âu. Nguồn gốc của nó chưa được biết chắc, dù giả thuyết được chấp nhận gần đây nhất là những dạng cổ tiếng Basque đã phát triển trước khi những ngôn ngữ Ấn-Âu (gồm cả nhóm ngôn ngữ Rôman mà về mặt địa lý bao quanh vùng nói tiếng Basque) đến khu vực Tây Âu. Tiếng Basque đã vay mượn một số từ vựng từ những ngôn ngữ Rôman, và ngược lại, tiếng Basque cũng đưa tự vựng của nó vào những thứ tiếng kia. Bảng chữ cái Basque dùng hệ Latinh.

Ngữ âm

Nguyên âm
Tiếng Basque có năm nguyên âm: /a/, /e/, /i/, /o/ và /u/ (giống như trong tiếng Tây Ban Nha). Ở phương ngữ Zubero, có một số âm vị khác:
 nguyên âm làm tròn trước đóng , được viết là ;
 một tập hợp nguyên âm mũi hoá, cho thấy ảnh hưởng của phương ngữ Gascon (tiếng Occitan).

Phụ âm

Tham khảo

Liên kết ngoài

  – Euskaltzaindia (Học viện Hoàng gia tiếng Basque)
 Euskara Institutua , Đại học Xứ Basque, UPV/EHU
 Basque – A Mystery Language (YouTube)

Ngữ hệ Vasco
Ngôn ngữ chủ-tân-động
Ngôn ngữ tại Pháp
Ngôn ngữ tại Tây Ban Nha
Ngôn ngữ chắp dính
Văn hóa Basque
Ngôn ngữ biệt lập châu Âu
Ngôn ngữ tổng hợp
Nokia 9500

Nokia 9500 là thiết bị truyền thông (Communicator) dùng Symbian OS phiên bản v7.0s Series 80 của Nokia.

Thông số

Xem thêm
Symbian
Nokia E90

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ Nokia
 "Nokia launches new enterprise-class Communicator" , a Nokia news release
 Communicator section of My-Symbian.com 
 Nokia 9500 user review
 Nokia 9500: The Ultimate Mobile Worktool  Yomi's Review
 Phần mềm cho Nokia 9500
 Diễn đàn Nokia Việt Nam 

9500
Điện thoại thông minh
Wi-fi
Yến Cơ Đạo

Yến Cơ Đạo (chữ Hán: 晏几道; 1030–1106), tự là Thúc Nguyên, hiệu là Tiểu Sơn, là con thứ 7 của Yến Thù. Văn thơ của ông rất mới lạ. Ông có các tập thơ như Tiểu Sơn Từ, Bích Điêu Mạn Chí... Ông cũng nổi tiếng không kém gì cha của mình và thường được giới văn học mệnh danh là "Nhị Yến - 二晏". Ông là người Phủ Châu, Lâm Xuyên (hiện nay thuộc huyện Tiến Hiền, tỉnh Giang Tây-Trung Quốc).

Tham khảo

Người nhà Tống
Người Giang Tây
Mất thập niên 1100
Nhà thơ Trung Quốc thời Tống
Tên hiệu

Tên hiệu, hay còn được gọi là hao (tại Trung Quốc), gō (tại Nhật Bản) hay ho (tại Hàn Quốc) là một tên mà trí thức phong kiến tự đặt thêm cho mình bên cạnh tên vốn có, thường là từ có ý nghĩa đẹp đẽ, thể hiện hoài bão hoặc tâm sự của bản thân. Hiệu còn được gọi là biệt hiệu hoặc biệt tự.

Truyền thống này bắt nguồn từ Trung Quốc và truyền sang các quốc gia lân cận như Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam và Vương quốc Lưu Cầu cũ.

Trong văn hóa Đông Á, gọi thẳng tên của người khác là một hành động vô lễ; trong tình huống bình thường, chỉ có bậc trưởng bối mới có thể làm như vậy; còn khi giao tiếp ngang hàng hoặc với trưởng bối thì dùng tên hiệu để xưng hô.

Lịch sử

Trung Quốc 
Trong văn hóa Trung Quốc, hiệu () ban đầu được dùng để chỉ bất kỳ tên nào mà người khác đặt cho bản thân, trái ngược với tên húy là do cha mẹ hoặc trưởng bối đặt. Việc sử dụng tên hiệu một cách chính thức hoặc như một bút danh dường như chỉ bắt đầu từ thời Lục triều, khi các nhà văn Đào Tiềm và Cát Hồng tự đặt tên hiệu cho mình.

Tên hiệu trở nên thịnh hành trong triều đại nhà Đường, trong thời đại này, tên hiệu có thể được chính bản thân đặt hoặc do một người khác đặt cho. Hầu hết tên hiệu có thể được chia làm các loại sau:

 Tên hiệu xuất phát từ vị trí hoặc đặc điểm cư trú của người đó. Ví dụ, Đào Tiềm có hiệu là Uyên Minh hoặc Ngũ Liễu tiên sinh; trong khi Tô Thức có hiệu là Đông Pha cư sĩ sau khi chuyển đến sống tại Hàng Châu.
 Tên hiệu bắt nguồn từ những câu nói nổi tiếng. Ví dụ, Âu Dương Tu có hiệu là Lục nhất cư sĩ (cư sĩ với sáu cái "một") sau khi tự mô tả mình là "một vạn quyển sách, một ngàn thạch văn, một cây đàn, một bàn cờ, một bầu rượu và một thân già".
 Tên hiệu bắt nguồn tờ những bài thơ hay hình ảnh nổi tiếng, chúng thường được đặt bởi những người khác bởi sự ngưỡng mộ. Lý Bạch được các thi gia đương thời nể phục gọi là Trích Tiên Nhân.
 Tên hiệu bắt nguồn từ tác phẩm, nơi sinh hoặc chức quan của người đó. Ví dụ, Đỗ Phủ được gọi là Đỗ Công Bộ do từng làm Kiểm hiệu công bộ viên ngoại lang.

Đến thời nhà Tống, phần lớn các nhà văn gọi nhau bằng tên hiệu do đó chúng thường được thay đổi; tình trạng này tiếp diễn cho đến thế kỷ 20.

Xem thêm

 Tôn hiệu
Thụy hiệu
Biểu tự

Tham khảo

Tên
Văn hóa Trung Hoa
Văn hóa Việt Nam
Ngũ Thư

Ngũ Thư, còn gọi là Ngũ Kinh, là năm quyển sách đầu tiên trong Kinh Thánh Hebrew. Trong Do Thái giáo, Ngũ Thư được gọi là Torah, và là phần đầu của Tanakh; trong khi đó với Kitô giáo, đây là phần đầu của Cựu Ước. Năm sách này là Sách Sáng thế, Sách Xuất hành, Sách Lêvi, Sách Dân số và Sách Đệ nhị luật theo cách gọi của Bản Bảy Mươi tiếng Hy Lạp.

Năm sách này trình bày về công cuộc sáng tạo vũ trụ và muôn loài của Thiên Chúa, sự kiện cả dân tộc Israel được giải thoát ra khỏi Ai Cập, giao ước của dân với Thiên Chúa, hành trình tiến về miền đất hứa Canaan, các luật lệ tôn giáo và dân sự, những vấn đề lớn có liên quan đến lịch sử sơ khai của Israel v.v..

Chú thích

*
Cựu Ước
Tế Nam

Tế Nam (, âm Hán-Việt: Tế Nam thị) là một địa cấp thị, đồng thời là phó tỉnh và là tỉnh lỵ tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Thành phố nằm về phía tây của Sơn Đông, giáp Liêu Thành về phía tây nam, Đức Châu về phía tây bắc, Tân Châu về phía đông bắc, Truy Bác về phía đông và Thái An về phía nam.

Lịch sử

Địa lý

Khí hậu

Phân cấp hành chính
Tể Nam quản lý 12 đơn vị hành chính cấp huyện gồm 10 quận (khu) và 2 huyện. Trong đó các quận Lai Vu (quận Lai Thành cũ) và Cương Thành được chuyển từ địa cấp thị Lai Vu cũ (giải thể vào tháng 1/2019).
Quận: Lịch Thành (历城区), Lịch Hạ (历下区), Thị Trung (市中区), Hòe Ấm (槐荫区), Thiên Kiều (天桥区), Trường Thanh (长清区), Chương Khâu (章丘区), Tế Dương (济阳区), Lai Vu (莱芜区), Cương Thành (钢城区).
Huyện: Thương Hà (商河县), Bình Âm (平阴县).
Các đơn vị này lại được chia nhỏ tiếp thành 146 đơn vị hành chính cấp hương gồm 65 trấn, 27 hương và 54 nhai đạo.

Kinh tế

Văn hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Sơn Đông
Thành phố phó tỉnh Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Tỉnh lỵ Trung Quốc
Tây Ninh, Thanh Hải

Tây Ninh (tiếng Trung giản thể: 西宁, phồn thể: 西寧, tiếng Tạng: ཟི་ནིང་; bính âm: Xīníng, Wylie: Zi-ning) là một địa cấp thị, tỉnh lỵ của tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc. Loài hoa biểu tượng của thành phố này là đinh hương còn loài cây biểu tượng là cây liễu.

Địa lý
Thành phố Tây Ninh nằm phía đông tỉnh Thanh Hải, nằm bên bờ sông Hoàng Thủy Hà, có vị trí địa lý:
Phía đông  giáp thành phố Hải Đông
Phía bắc và phía nam giáp châu tự trị Hải Bắc
Phía nam giáp châu tự trị Hải Nam.

Thành phố Tây Ninh có diện tích là 7.472 km² (phần thị hạt khu là 350 km² và tọa độ: ).

Thành phố có Sân bay quốc tế Tào Gia Bảo Tây Ninh.

Hành chính
Thành phố Tây Ninh 7 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm:
5 quận: Thành Bắc, Thành Đông, Thành Tây, Thành Trung, Hoàng Trung
1 huyện: Hoàng Nguyên
1 huyện tự trị dân tộc Hồi, Thổ: Đại Thông

Lịch sử 

Tây Ninh đã từng là trung tâm thương mại chính trên hành trình của các đoàn buôn tới Tây Tạng, đặc biệt là gỗ, len và muối.

Tây Ninh cũng đã từng là thủ phủ đặc quyền ngoại giao của vùng lãnh thổ Koko Nor và nó còn thuộc về Cam Túc cho tới tận năm 1928, khi nó trở thành thủ phủ của tỉnh Thanh Hải mới được thành lập.

Việc xây dựng đường quốc lộ dẫn tới bồn địa Qaidam giàu khoáng sản và sự hoàn thành việc nối liền với hệ thống đường sắt của Trung Quốc năm 1959, thông qua Lan Châu tại tỉnh Cam Túc đã thúc đẩy sự phát triển công nghiệp.

Kinh tế - xã hội
GDP đầu người năm 2005 là 6.676,12 ¥ (tương đương 844 USD) xếp thứ 382/659 thành phố Trung Quốc. Ngành nghề chính: đánh sợi len, dệt may, lông thú, sữa, muối, công nghiệp nhẹ.

Vụ động đất Tây Ninh
Vụ động đất diễn ra ngày 22 tháng 5 năm 1927 với cường độ đạt tới 8,6 độ Richter. Nó là một trong những vụ động đất gây chết người nhiều nhất với tổng số 200.000 người tử vong. Nó cũng gây ra các vết rạn nứt đất lớn.

Giáo dục
 Đại học Thanh Hải (青海大学)
 Đại học sư phạm Thanh Hải (青海师范大学)
 Viện y học Thanh Hải (青海医学院)

Lưu ý: Các trường không có chương trình cử nhân trọn vẹn không được liệt kê.

Dân số

Năm 2006, dân số thành phố Tây Ninh khoảng 2.095.000 người, trong đó dân nội thị 1.029.000 người.

Chú thích

 Website chính thức của chính quyền nhân dân Tây Ninh

Tham khảo

Thành phố tỉnh Thanh Hải
Amdo

Tỉnh lỵ Trung Quốc
Cướp biển

Cướp biển hay hải tặc (chữ Hán: 海賊) là những kẻ cướp trên biển hay trên bờ biển, thường do những lực lượng hoặc tổ chức hàng hải bất hợp pháp. Hiện nay, hải tặc vẫn còn tiếp tục tấn công các tàu buôn trên Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, ngoài hải phận của Somalia, eo biển Malacca và Singapore, năm 2007 đã gây thiệt hại lên đến 13 - 16 tỉ Đô la Mỹ mỗi năm.

Cướp biển cũng một thời tung hoành trong và ngoài hải phận Hoa Kỳ nhưng ngày nay không còn đáng kể từ ngày lực lượng vệ binh hàng hải được thành lập.

Định nghĩa 
 
Theo định nghĩa thông thường, hải tặc là những kẻ cướp trên biển. Tuy nhiên, trong thời đại cướp biển hoành hành, chính phủ đã tạo ra các đội tàu truy lùng, đôi khi các đội tàu đó cũng trở thành cướp biển.

Thời cổ đại 

Từ lúc con người biết căng buồm ra khơi thì hải tặc cũng bắt đầu xuất hiện. Năm 1960, các nhà khảo cổ đã tìm thấy chiếc thuyền buôn Hy Lạp bị đắm cách đây 2300 năm ngoài khơi đảo Síp. Người ta gọi nó là tàu Kyrena theo tên thị trấn gần đó, những vết xước trên thân tàu chứng tỏ đã có cuộc tấn công nào đó. Một khi tàu chở hàng nào không may bị tấn công, hải tặc không chỉ cướp những của cải hàng hóa trên tàu, thủy thủ thường cũng bị giết hay bắt đem bán như nô lệ. Hải tặc sau đó thường đánh đắm tàu sau phi vụ nhằm thủ tiêu tội ác của mình.

Thời hoàng kim 
Suốt gần 40 năm, từ 1690 đến 1730, là thời kỳ mà mọi người cho rằng đây là kỷ nguyên vàng của cướp biển. Vô số các vụ cướp bóc đã xảy ra trong vùng Caribe, nơi tụ tập khoảng 2.000 tên hải tặc vào đầu thế kỷ 18. Một số rất nổi tiếng vì sự tàn bạo và táo tợn. Rất nhiều thuyền truởng và thủy thủ đã trở thành hải tặc do tiền kiếm được, bất chấp nguy cơ bị bắt và tử hình.

Ví dụ như Edward Teach, hải tặc râu đen, kẻ đã gieo rắc kinh hoàng suốt dải bờ biển Bắc Mỹ. Một ví dụ khác là người Tây Ban Nha Amaro Pargo, kẻ đã cướp bóc tàu địch của vương miện Tây Ban Nha trên đường đến Caribbean. Sau đó sự phát triển của các con tàu bọc thép chạy bằng hơi nước và về sau là đóng bằng sắt cùng với lực lượng hải quân bắt đầu phát triển và hiệu quả hơn đã kết thúc thời đại của hải tặc.

Vũ khí 
Hải tặc sử dụng vũ khí cá nhân như súng, dao. Chúng trang bị súng máy hạng nặng, pháo cỡ nhẹ lên tàu để đề phòng trường hợp chính phủ truy bắt.

Xem thêm 
 Hải tặc Somalia
 Kaizoku Sentai Gokaiger
 Cướp biển vùng Caribe

Tham khảo 

Tội phạm
Hàng hải
Cướp biển
Nghề nghiệp trái phép
Luật hình sự quốc tế
Hoạt động tội phạm có tổ chức
Hoạt động cướp biển
Tội phạm tài sản
Chiến thuật khủng bố
Ôn Châu

Ôn Châu () là một địa cấp thị nằm ở phía đông nam tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Thành phố này giáp Lệ Thủy về phía tây và tây bắc, Thai Châu về phía bắc và đông bắc và nhìn ra Biển Đông Trung Hoa về phía đông, giáp tỉnh Phúc Kiến về phía nam. Thành phố Ôn Châu có diện tích 12.255,74 km², dân số năm 2020 là 9.572.903 người, mật độ dân số đạt 2.898,9 người/km². Ôn Châu có cảng nhượng địa cho ngoại quốc trước đây vẫn được gìn giữ đến ngày nay.

Phân chia hành chính
Thành phố Ôn Châu quản lý 12 đơn vị cấp huyện gồm 4 quận, 3 thành phố cấp huyện và 5 huyện.
Quận Lộc Thành (鹿城区)
Quận Long Loan (龙湾区)
Quận Âu Hải (瓯海区)
Thành phố cấp huyện Thụy An (瑞安市)
Thành phố cấp huyện Nhạc Thanh (乐清市)
Thành phố cấp huyện Long Cảng (龙港市), thành lập ngày 30/08/2019 trên cơ sở toàn bộ trấn Long Cảng của huyện Thương Nam, đồng thời là thành phố cấp huyện đầu tiên của Trung Quốc được thành lập mà không nâng cấp trực tiếp từ huyện.
Huyện Vĩnh Gia (永嘉县)
Huyện Bình Dương (平阳县)
Huyện Thương Nam (苍南县)
Quận Động Đầu (洞头区)
Huyện Văn Thành (文成县)
Huyện Thái Thuận (泰顺县)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức 

Thành phố tỉnh Chiết Giang
Thành thị văn minh toàn quốc
Thành phố văn hóa lịch sử nổi tiếng quốc gia Trung Quốc
Ôn Châu
Vật liệu chịu lửa

Trong xây dựng và công nghiệp, vật liệu chịu lửa là loại vật liệu giữ nguyên đặc tính hoá lý cho tới nhiệt độ không thấp hơn 1580 độ C.

Độ chịu lửa của vật liệu là khả năng chống lại sự biến dạng của nó khi nó làm việc ở nhiệt độ cao.

Ngành công nghệ vật liệu chịu lửa là một ngành khá quan trọng trong xây dựng các công trình công nghiệp, đặc biệt là các công trình cho ngành thép xây dựng và ngành xi măng. Việc phát triển vật liệu chịu lửa chất lượng cao đòi hỏi nguồn mỏ nguyên liệu riêng và không phải quốc gia nào cũng dồi dào tài nguyên này.

Phân loại
Vật liệu chịu lửa có thể được phân loại theo hình dạng:
Vật liệu chịu lửa định hình (như Neo thép chịu nhiệt,gạch chịu lửa)
Vật liệu chịu lửa không định hình (như bê tông chịu lửa, vữa chịu lửa...)

Vật liệu chịu lửa cũng có thể được phân loại theo thành phần hoá học:
Vật liệu chịu lửa có tính axít (như vật liệu chịu lửa đinat, vật liệu chịu lửa bán axit, vật liệu chịu lửa samốt)
Vật liệu chịu lửa trung tính (như vật liệu chịu lửa cao nhôm)
Vật liệu chịu lửa kiềm tính (như vật liệu chịu lửa manhêdi, vật liệu chịu lửa đôlômi, vật liệu chịu lửa forsterit, vật liệu chịu lửa cácbon...)

Tham khảo

Vật liệu gốm
Thuộc tính hóa học
Vật liệu
Bayern

Bayern (tiếng Đức: Freistaat Bayern; Tiếng Bayern: Freistoot Bayern) là bang lớn nhất nằm cực nam của Đức ngày nay, với diện tích 70.553 km² và dân số 12,4 triệu người (đứng hàng thứ hai sau bang Nordrhein-Westfalen). Thủ phủ của bang là thành phố München. Về phía nam và đông nam Bayern có biên giới với các bang Tyrol, Salzburg và Oberösterreich của Áo, về phía đông với các vùng Karlovy Vary, Plzeň của Cộng hòa Séc, phía tây với Baden-Württemberg, tây bắc với Hessen, phía bắc Thüringen và phía đông bắc với Sachsen. Cái tên Freistaat Bayern (bang tự do) có từ tháng 11 năm 1918 khi Bayern trở thành một nước không có chế độ quân chủ nữa. Theo truyền thống thì tiểu bang Bayern chia làm ba vùng Franken (ngày nay gồm 3 tỉnh Ober-, Mittel- und Unterfranken), Schwaben và Altbayern (tỉnh Oberpfalz, Ober - và Niederbayern).

Những thành phố lớn 

Các Vùng hành chính (và cũng là các tỉnh) tại Bayern: Thượng Bayern, Hạ Bayern, Thượng Pfalz, Thượng Franken, Trung Franken, Hạ Franken, Schwaben

 Nguồn: Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung

Sông ngòi 
Sông chính là Donau, chảy từ Passau sang nước Áo. Các sông phụ lớn nhất của nó là (từ phía Tây):

 Iller, Lech, Isar, Inn (Chú ý: Chảy từ bên tay phải vào Donau)
 Sông Wörnitz, Altmühl, Naab và Sông Regen (Chú ý: Chảy từ bên tay trái vào Donau)

4 con sông đầu tiên dẫn từ dãy núi Alpen và mang theo nhiều nước xuống nhất.

Phần lớn vùng Franken là nước từ sông Main và những sông phụ như (sông Regnitz và Tauber từ bên trái, sông Fränkische Saale từ bên phải) chạy về hướng Tây vào sông Rhein. Ở Đông bắc vùng Oberfranken có nguồn của 2 sông phụ Sächsische Saale và Eger, từ phía bên trái chảy vào sông Elbe.

Lịch sử 

Lối viết tên của bang này với mẫu tự "y" là theo quy định của Quốc vương Bayern Ludwig I của Bayern vào ngày 20 tháng 10 năm 1825, thay thế cho lối viết trước đó "Baiern".

Trong triều đại hoàng đế Augustus, vùng Altbayern ở phía nam sông Donau, mà được cư trú bởi người Celt, là một phần của đế quốc La Mã. Khi đế quốc này tan rã, dân tộc Bajuwaren hình thành, có lãnh thổ giữa sông Donau và dãy núi Alpen.

Từ 555 sau Công nguyên có văn kiện về sự tồn tại của một công quốc Baiern với cơ sở ở Freising và Regensburg dưới triều đại Agilolfinger. Chiến thắng của hoàng đế Charlemagne đối với công tước của Baiern Tassilo III 788 đánh dấu sự kết thúc của công quốc này. Từ 788 cho tới đầu thế kỷ 10 không có một công tước Baiern nào cả. Nhà Karolinger cai trị như vua của Baiern và bổ nhiệm thống đốc để cai quản nước này.

Danh lam thắng cảnh 

Bang Bayern có hơn 1000 năm văn hiến.
Theo điều 3 của Hiến pháp Bayern thì đây là một nước văn hóa. Bayern ủng hộ trong ngân sách năm 2003 văn hóa và nghệ thuật mỗi năm 500 triệu Euro, ngoài ra còn có sự hỗ trợ của các làng xã, và tư nhân.

Liên kết ngoài 

 Bayerische Staatsregierung
 Bayerische Landesbibliothek Online 
 Haus der Bayerischen Geschichte 
 Detaillierte Karten flächendeckend
 Zehn-Jahres-Bericht bayerischer Bürgerbegehren und Bürgerentscheide  (deutsche und englische Version verfügbar)
 
 Kultur- und Brauchtumskalender für Bayern und Süddeutschland

Chú thích

Tham khảo

Vùng cấp một Liên minh châu Âu
Madonna (định hướng)

Madonna (từ tiếng Ý, có nghĩa là "đức bà của tôi") có thể đề cập đến:
 Madonna, một danh hiệu của Maria, mẹ của Jesus, một nhân vật tôn giáo trong Kitô giáo và Hồi giáo
 Madonna (nghệ thuật), tranh ảnh hoặc điêu khắc về Maria

Nhân vật đương đại
 Madonna Louise Veronica Ciccone, nghệ danh là Madonna, nữ ca sĩ người Mỹ được mệnh danh là "Nữ hoàng nhạc pop".
 "Madonna", biệt danh của ca sĩ Mĩ Joan Baez trong thập niên 1970
 Madonna Wayne Gacy, tay chơi keyboard trước đây của ban nhạc Marilyn Manson

Địa điểm
 Madonna del Ghisallo, một ngọn đồi gần hồ Como ở Ý
 Madonna Inn, một nhà khác ở San Luis Obispo, California
 Madonna of the Trail
 Madonna Oriente
 Madonna University

Khác
 Madonna lily
 Madonna (trượt băng)
 Madonna, album năm 1983 của Madonna (ca sĩ)
 Madonna (Trail of Dead album), album năm 1999của ban nhạc ...And You Will Know Us by the Trail of Dead
 Lady Madonna, bài hát của The Beatles
 Madonna (Edvard Munch), bức họa của Edvard Munch

Xem thêm

Madona, một thị trấn tại Latvia

Trang định hướng địa danh
Bệnh ghẻ

Bệnh ghẻ ( còn được gọi là ghẻ Na Uy) là bệnh truyền nhiễm, do loài ký sinh trùng bắt buộc là cái ghẻ (Sarcoptes scabiei, giống hominis) xâm nhập ở lớp thượng bì gây ra. Chúng thường đào hang rãnh trên da làm ngứa ngáy khó chịu và nhiễm trùng.

Sarcoptes scabiei được tìm thấy từ thế kỷ thứ 16, nhưng mãi đến đầu thế kỷ 18 mới xác định được nó là nguyên nhân gây bệnh ghẻ ở người.

Đặc điểm lâm sàng bệnh ghẻ 
Khi nhiễm bệnh thời kỳ ủ bệnh có thể thay đổi từ 2 đến 40 ngày, trung bình từ 10 đến 15 ngày. Người nhiễm bệnh lần đầu thì triệu chứng ngứa xuất hiện sau 6 - 8 tuần, còn người đã tiếp xúc trước đó với cái ghẻ thì các triệu chứng xuất hiện sớm hơn. Lúc đầu thấy ngứa ở các kẽ, như kẽ ngón tay, kẽ dưới vú (ở đàn bà), rãnh quy đầu, kẽ mông ở trẻ em... Ngứa lan dần nhanh chóng ra toàn thân và ngứa nhiều về ban đêm. Tại một số vị trí xuất hiện mụn nhỏ, và có chỗ là đường hang do ghẻ cái đào đục dưới da.
Một số hình ảnh minh họa về bệnh ghẻ, một căn bệnh phổ biến, hay xuất hiện ở những nơi đông đúc, điều kiện vệ sinh kém, Bệnh ghẻ không gây ảnh hưởng tới sức khỏe nhưng nó làm ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống, nếu không điều trị sớm có thể gây nhiều biến chứng các bệnh ngoài da khác như chàm da, sưng phù, nhiễm trùng.

Bệnh ghẻ ở động vật 
Bệnh ghẻ có thể xảy ra ở một số động vật nuôi và động vật hoang dã. Những con ve gây hại này là những phân loài khác nhau từ một loài thường phát sinh ra dạng gây hại cho con người. Những phân loài này có thể xâm nhập vào động vật không phải là vật chủ thông thường của chúng, nhưng những bệnh này không kéo dài. Khi động vật bị bệnh ghẻ bị ngứa nặng và nhiễm trùng da thứ phát, thường giảm cân và trở nên yếu đuối.

Dạng ghẻ thường gặp nhất ở thú nuôi là ghẻ lở cơ (sarcoptic mange), gây ra bởi phân loài Sarcoptes scabiei canis, phổ biến nhất ở chó và mèo. Sarcoptic mange có thể lây truyền sang người tiếp xúc lâu dài với động vật bị nhiễm bệnh. Nó phân biệt với ghẻ người là phân bố của nó trên bề mặt da bao phủ bởi quần áo. Con gà bị mắc bệnh ghẻ có thể bị "chân vảy". Thú nuôi đã đi hoang và không có chăm sóc thú y thường bị ghẻ chân và một loạt các bệnh khác. Ghẻ cũng bắt gặp ở động vật hoang dã, chẳng hạn khỉ đột (gorilla) được biết là dễ bị nhiễm trùng khi tiếp xúc với các vật dụng do con người sử dụng.

Lây truyền 
Bệnh ghẻ là bệnh truyền nhiễm và có thể lây truyền qua tiếp xúc vật lý kéo dài với người hay thú bị nhiễm bệnh. Đa số trường hợp lây truyền là thông qua các hình thức tiếp xúc da với da, trong đó gồm cả quan hệ tình dục.

Ngoài ra bệnh ghẻ có thể lây truyền thông qua việc chia sẻ giường ngủ, quần áo, khăn tắm..., nhưng đây không phải là phương thức lây truyền chủ yếu, vì rằng ghẻ chỉ có thể tồn tại trong nhiều nhất là 2-3 ngày khi cách xa da người ở nhiệt độ phòng.

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài 
 American Academy of Dermatology pamphlet on Scabies
 Scabies FAQ from the National Pediculosis Association

Ký sinh trùng
Động vật phá hoại chân đốt
Bệnh da liễu
Bệnh do ký sinh trùng
RTT
Chiều cao sóng ý nghĩa

Chiều cao sóng ý nghĩa là một giá trị tính toán từ liệt tài liệu quan trắc sóng; và được lấy bằng chiều cao sóng trung bình của nhóm một phần ba các chiều cao sóng lớn nhất trong tài liệu của một đợt đo đạc sóng.

Ký hiệu: Hs
Đơn vị: m (cùng đơn vị với chiều cao sóng)

Về độ lớn, chiều cao sóng ý nghĩa gần bằng chiều cao sóng biểu kiến  (ước lượng bởi người nhìn trực tiếp). Một công thức được (Nordenstrom, 1969) đề nghị là:

Với các giá trị thường gặp của chiều cao sóng trên thực tế Hv < 10 m thì Hs ≈ Hv

Khái niệm chiều cao sóng ý nghĩa được áp dụng phổ biến trong thiết kế các công trình ngoài biển và ven bờ.

Tham khảo

Hải dương học
Kĩ thuật bờ biển
Kĩ thuật biển
Sóng nước
Hải dương học vật lý

zh:平均海水面
Đường đơn vị (thủy văn)

Trong thủy văn học, đường đơn vị là biểu đồ quá trình lưu lượng thu được khi một inch mưa vượt thấm, có cường độ mưa không đổi, rải đều trên bề mặt của lưu vực trong một thời đoạn cho trước.

Chú ý:
 Lượng mưa được tính là mưa vượt thấm (đã khấu trừ lượng thấm), không phải lượng mưa trực tiếp đo được.
 Lưu vực có diện tích không lớn để đảm bảo mưa đều theo không gian.
 Nếu dùng hệ SI, lượng mưa vượt thấm được quy ước là 10 mm.

Nguồn gốc 

Đường đơn vị là khái niệm được Sherman đưa ra năm 1932.

Tính chất 

 Tính tỉ lệ: Với lượng mưa gấp k lần lượng mưa quy ước thì quá trình dòng chảy sẽ có tung độ gấp k lần đường đơn vị.
 Tính xếp chồng: Nếu thời đoạn mưa gấp k lần thời đoạn định trước thì quá trình dòng chảy sẽ được xây dựng bằng cách chồng xếp tung độ của k đường đơn vị cạnh nhau và có đáy tịnh tiến một đoạn bằng một thời đoạn quy ước.

Đường đơn vị về bản chất là một hàm phản ứng xung.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Lý thuyết về đường đơn vị 

Cách tính đường thủy văn đơn vị  

Thủy văn
Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ

Hiệp định Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ (; viết tắt NAFTA, , viết tắt TLCAN; , viết tắt ALÉNA) là hiệp định thương mại tự do giữa Canada, Mỹ và Mexico, ký kết ngày 12 tháng 8 năm 1993, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1994. Hiệp định hết hạn vào ngày 30 tháng 6 năm 2020 và được tiếp tục bằng Hiệp định thương mại USMCA.

Nội dung của hiệp định này là: Giúp cho kinh tế của Mỹ, Canada và Mexico được dễ dàng. Cụ thể là việc Mỹ và Canada có thể dễ dàng chuyển giao công nghệ sang México và México cũng dễ dàng chuyển giao nguồn nhân lực sang 2 nước kia. Ngoài ra, hiệp định này còn giúp cho 3 nước có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới về kinh tế với các khối như EU, AFTA,... Sau 18 năm tồn tại, Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ đang lộ những vết rạn nứt nghiêm trọng do những bất cập và sự lỗi thời khi nền kinh tế thế giới đang vận động không tuân theo những toan tính chủ quan.

NAFTA đã là nền tảng cho sự thống nhất về kinh tế và chính trị giữa ba nước Bắc Mỹ, nhưng giờ đây nền tảng này đang có những chấn động dữ dội từ bên trong và đe dọa đến thành công của những bước tiến trong tương lai.

Có rất nhiều vấn đề nổi lên trong mọi lĩnh vực như tranh cãi về thương mại, làn sóng nhập cư và hợp tác quân sự, đó cũng là những vấn đề mà cựu Tổng thống Mỹ, Barack Obama từng thảo luận với các đối tác México và Canada trong hội nghị thượng đỉnh Bắc Mỹ. Cuộc họp thường niên này vốn là nơi để các bên đề ra những kế hoạch tăng cường hợp tác và hội nhập thì lần này đã trở thành cơ hội để khuấy lại những vấn đề nóng bỏng chưa bao giờ được giải quyết triệt để. Cả México và Canađa đều không hài lòng với điều khoản "mua hàng Mỹ" của Tổng thống Mỹ. Việc Mỹ công khai yêu cầu các dự án xây dựng trong NAFTA phải mua sản phẩm của các công ty Mỹ là sự vi phạm nghiêm trọng các quy định của NAFTA. México đã trả đũa bằng cách áp thuế quan với hàng chục loại sản phẩm nhập khẩu của Mỹ.

Nhiều xung đột khác còn liên quan đến tình trạng nhập cư và vận tải hàng hóa giữa 3 nước Bắc Mỹ. Mặc dù NAFTA được chính các công ty Mỹ ủng hộ và đóng góp ý kiến vào việc xây dựng các điều khoản cho hiệp định này, nhưng đến nay, nhiều công ty Mỹ đã bị đánh bật khỏi sân chơi bởi sự cạnh tranh từ các công ty của Canađa và Mexico.

Tham khảo

Địa lý kinh tế
Bắc Mỹ
Kinh tế Bắc Mỹ
Canada năm 1994
Kinh tế năm 1994
Lịch sử Hoa Kỳ (1991–2008)
Đại Liên

Đại Liên là một thành phố cấp phó tỉnh thuộc tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc, là thành phố lớn thứ hai của Liêu Ninh (sau Thẩm Dương) và là thành phố đông dân thứ ba ở Đông Bắc Trung Quốc (sau Thẩm Dương và Cáp Nhĩ Tân). Nằm tại mũi phía nam của bán đảo Liêu Đông, Đại Liên là thành phố cực nam của Liêu Ninh và toàn bộ Đông Bắc Trung Quốc. Đại Liên giáp với các thành phố cấp địa khu Dinh Khẩu, An Sơn về phía bắc và Đan Đông về phía đông bắc và chia sẻ ranh giới biển với Tần Hoàng Đảo và Hồ Lô Đảo qua Vịnh Liêu Đông về phía tây và tây bắc, Yên Đài và Uy Hải trên bán đảo Sơn Đông qua Eo biển Bột Hải về phía nam và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên qua Vịnh Triều Tiên về phía đông.

Nguồn gốc tên gọi

Lịch sử

Địa lý

Khí hậu

Kinh tế 

Đại Liên đã có tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm hai con số từ năm 1992. Năm 2014, nền kinh tế Đại Liên tăng trưởng 5,8%, đạt 765,56 tỷ nhân dân tệ, trong khi GDP bình quân đầu người đạt 109.939 nhân dân tệ. Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, Đại Liên xếp hạng thứ tám trong số thành phố của Trung Quốc về kinh tế. Những ngành công nghiệp chính của Đại Liên bao gồm chế tạo máy móc, hóa dầu, lọc dầu và thiết bị điện tử.

Phân chia hành chính
Thành phố Đại Liên quản lý 7 quận, 2 thành phố cấp huyện và một huyện.
Các quận trung tâm nội thành gồm: Can Tỉnh Tử, Trung Sơn, Tây Cương và Sa Hà Khẩu. Huyện Trường Hải bao gồm toàn bộ các đảo phía đông của bán đảo. Có 74 phó quận và 127 hương (11 bản).

Có 4 khu kinh tế mở (đối ngoại khai phóng tiên đạo khu):
 Khu phát triển mở (开发区)
 Khu miễn thuế tự do thương mại (保税区)
 Khu công nghệ cao (高新技术产业园区)
 Khu nghỉ mát bãi biển Kim Thạch (金石滩国家旅游度假区)

Văn hóa

Xem thêm 

 Liêu Ninh

Tham khảo

Thư mục 
 Tom McKnight,PhD, et al; Geographica (ATLAS), Barnes and Noble Books AND Random House, New York, 1999-2004, 3rd revision, ISBN 0-7607-5974-X, trang 618
 Frank Theiss, The Voyage of Forgotten Men, 1937, Bobbs-Merrill Company, 1st Ed., Indianapolis & New York, 415 pp.

Liên kết ngoài
 Website chính thức
 Khám phá Đại Liên 
 Bản đổ các khu vực
 Chi tiết 
 Vị trí Đại Liên trong bản đồ Trung Quốc 
 Introduction for lived in Dalian 

Thành phố tỉnh Liêu Ninh
Hoàng Hải
Thành phố cảng ở Trung Quốc
Thành phố ven biển ở Trung Quốc
Đơn vị hành chính cấp địa khu Liêu Ninh
Quan hệ Liên Xô-Trung Quốc
Quan Đông Châu
Sân bay quốc tế Bạch Vân Quảng Châu

Sân bay quốc tế Bạch Vân Quảng Châu  () là sân bay chính của Quảng Châu, thủ phủ của tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hai mã sân bay đã được lấy trước đây từ Sân bay quốc tế Bạch Vân Quảng Châu cũ, và mã IATA phản ánh quốc ngữ cũ của Quảng Châu.

Sân bay này là trung tâm chính của China Southern Airlines và là điểm tập trung nhiều chuyến bay của Shenzhen Airlines.Trong năm 2009, đây là sân bay bận rộn thứ hai của Trung Quốc và 22 thế giới, về lượng khách thông qua, với 37.048.550 lượt. Đối với hàng hóa giao thông, đây là sân bay bận rộn thứ ba của Trung Quốc và 21 trên toàn thế giới.

Tổng quan 
Sân bay hiện nay tọa lạc tại Quận Huadu mở cửa ngày 5/8/2004, thay thế Sân bay quốc tế Bạch Vân cũ 72 năm tuổi (đã đóng cửa). Chi phí xây sân bay mới này là 19,8 tỷ NDT, cách trung tâm Quảng Châu 28 km và rộng gấp 5 lần sân bay cũ. Một nhánh của tàu điện ngầm Quảng Châu cũng đang được xây dựng nối vào sân bay này. "Bạch Vân" (白雲) có nghĩa là mây trắng lấy theo tên núi Bạch Vân kề bên.

Các số liệu 
 Đường băng: 2 (3800 m và 3600 m), có đất để dành cho đường thứ 3
 Sân đậu cho số lượng máy bay: 66
 Công suất hiện tại: 27 triệu khách/năm
 Công suất theo quy hoạch đến 2010: 80 triệu khách/năm
 Công suất hàng hóa: 1 triệu tấn
 Công suất hàng hóa theo quy hoạch 2010: 2,5 triệu tấn
 Số lượng các điểm đến: 100 (phần lớn là nội địa)
 Các sân bay chi nhánh (thuộc cấp): Sán Đầu, Mai Châu, Trạm Giang
 Các sân bay thuộc cấp dự kiến: Vi Châu, Triệu Khánh

Hãng hàng không và điểm đến

Hành khách

 

 
: Dù là một điểm đến quốc tế, các chuyến bay này dừng ở một điểm đến nội địa và do đó xuất phát từ nhà ga/hành lang nội địa.
 
: Vài chuyến bay của Kenya Airways từ Quảng Châu đi Naroibi dừng ở Hà Nội. Tuy nhiên hãng này không có quyền chỉ vận chuyển khách giữa Quảng Châu và Hà Nội.

Hàng hóa

Xem thêm 
 Danh sách các sân bay ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Website của sân bay

Hình ảnh 

Bạch Vân Quảng Châu
Quảng Châu
Số nguyên tố Chen

Số nguyên tố p được gọi là số nguyên tố Chen (Trần) nếu p + 2 cũng là số nguyên tố hoặc là tích của hai số nguyên tố.

Vào năm 1966, Trần Cảnh Nhuận (Chen Jingrun) đã chứng minh rằng có vô hạn số nguyên tố như vậy.

Một số số nguyên tố Chen đầu tiên là

2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 47, 53, 59, 67, 71, 83, 89, 101 

Rudolf Ondrejka (1928-2001) đã tìm được một ma trận kỳ ảo 3x3 của 9 số Chen:

Vào tháng 10-2005 Micha Fleuren và nhóm PrimeForm đã tìm thấy số nguyên tố Chen lớn nhất hiện nay, (1284991359 · 298305 + 1) · (96060285 · 2135170 + 1) − 2 với 70301 chữ số.

Số nhỏ hơn trong một cặp số nguyên tố sinh đôi là số nguyên tố Chen (theo định nghĩa). Đến năm 2006, cặp số nguyên tố sinh đôi lớn nhất tìm thấy là 100314512544015 · 2171960 ± 1; nó được tìm thấy bởi các nhà toán học Hungary Zoltán Járai, Gabor Farkas, Timea Csajbok, Janos Kasza và Antal Járai. Nó có 51780 chữ số.

Một số kết quả khác 
Chen cũng chứng minh dạng tổng quát sau: Với mọi số nguyên chẵn h, tồn tại vô số số nguyên tố p sao cho  p + h là số nguyên tố hoặc nửa nguyên tố.

Terence Tao và Ben Green vào năm 2005 đã chứng minh rằng có nhiều vô hạn các cấp số cộng có độ dài bằng 3 của các số nguyên tố Chen. Binbin Zhou tổng quát hóa thành cấp số cộng với độ dài tùy ý.

Nguồn

Xem thêm
Bảng số nguyên tố

Liên kết ngoài 
 The Prime Pages
 Yahoo! Groups message about Chen prime with 70301 digits
 Ben Green, Terence Tao, Restriction theory of the Selberg sieve, with applications 

Số nguyên tố
Thông ba lá

Thông ba lá (danh pháp hai phần: Pinus kesiya), còn gọi là xà nu hay loong rúh, là một loài thực vật thuộc họ Thông. Trong tác phẩm văn học, loài cây này còn được gọi là xà nu trong tác phẩm "Rừng xà nu" của nhà văn Nguyễn Trung Thành.

Đặc điểm nhận biết
Là cây gỗ lớn, vỏ màu nâu xám, nứt dọc rãnh sâu, nhựa ít nhưng có mùi hắc. Tán cây hình trứng rộng. Lá cây hình kim, thường đính 3 lá kim trên một đầu cành ngắn. Lá kim thường có màu xanh ngọc, mỗi lá kim thường dài 20–25 cm, lá thường cứng. Đầu cành ngắn đính lá thường có độ dài 1,5 cm, đính cách vòng xoắn ốc trên cành lớn.

Nón đơn tính cùng gốc, nón cái thường chín trong 2 năm, khi chín hóa gỗ. Nón hình trứng, có kích thước: cao 5–9 cm, rộng 4–5 cm. Cuống thường cong, có chiều dài 1,5 cm. Lá bắc không phát triển. Lá noãn phát triển thành vảy, mỗi vảy có 2 hạt, hạt có cánh. Mặt vảy hình thoi, có gờ ngang nổi rõ, có rốn vảy hơi lồi.

Sử dụng
Ít khi trồng với mục đích chính là lấy nhựa. Gỗ dùng trong xây dựng, trụ mỏ, đóng đồ gia dụng, nguyên liệu sản xuất bột giấy.

Phân bố
Ưa đất tốt, khí hậu mát nhiều sương mù, thường phân bố ở độ cao trên 900 m. Trên thế giới có thể thấy thông ba lá phân bổ ở Ấn Độ (Assam), nam Trung Quốc (Vân Nam, cực đông nam Tây Tạng, nam Tứ Xuyên), Myanmar, Lào, Thái Lan, Việt Nam, Malaysia, Philippines (Luzon). Tại Campuchia chỉ được biết đến ở một vị trí đơn lẻ duy nhất.

Nó cũng là loài cây trồng quan trọng tại một số nơi khác trên thế giới, như tại miền nam châu Phi và Nam Mỹ.

Tại Việt Nam
Ở Việt Nam, 90% diện tích thông ba lá là ở cao nguyên Langbian. Thông 3 lá mọc ở độ cao từ 1.000 đến 1.800 m. Tuy nhiên, loài thông này cũng có thể mọc được ở độ cao thấp hơn từ 800 đến 1.000 m trên cao nguyên Di Linh. Thông 3 lá có diện tích lớn nhất trong số các loài thông ở Việt Nam, mọc ở Hà Giang, Sơn La, Gia Lai, Công Tum... nhưng nhiều nhất là trên cao nguyên Langbian.

Văn học
Loại cây này được nhắc đến trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành (tức Nguyên Ngọc).

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 

K
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Philippines
Thực vật Thái Lan
Thực vật Malaysia
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Campuchia
Thực vật Lào
Thực vật Myanmar
Thông ở Việt Nam
Thực vật Đông Nam Á
Hệ sinh thái Tây Nguyên
Họ Thông tre

Họ Thông tre tên khoa học là Podocarpaceae là một họ của thực vật hạt trần. Họ này ở Việt Nam xuất hiện nhiều với loài kim giao (thuộc chi Nageia) nên trong văn bản người ta thường có thói quen gọi là họ Kim giao. Họ này có khoảng 18-19 chi với 170-200 loài.

Đặc điểm chung 

Chủ yếu là các cây gỗ lớn, gỗ nhỡ, gỗ nhỏ, cây bụi. Cành mọc gần vòng. Lá hình trái xoan, hình dải, hình ngọn giáo, hoặc hình vảy, mọc xoắn ốc hoặc gần đối, thường vặn cuống và cùng với cành tạo thành mặt phẳng.

Thường là nón đơn tính khác gốc. Nón đực mọc lẻ hoặc mọc cụm ở nách lá gần đầu cành, nhị nhiều, xếp xoắn ốc, mỗi nhị mang 2 bao phấn. Nón cái thường mọc lẻ ở nách lá gần đầu cành ngắn, lá noãn trên cùng mang 1 noãn đảo, các lá noãn khác tự teo ở dạng vảy hoặc dính lại thành đế mập. Quả nón 1 hạt, dạng quả kiên hoặc quả hạch, hạt thường có vỏ giả khô hoặc mập bao bọc. Các lá noãn phía dưới bật thụ tạo thành đế mập hoặc vảy lợp cuống quả. Phôi có 2 lá mầm, nảy mầm trên đất.

Phân bố 
Phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới nam bán cầu.

Chú thích

Tham khảo
 
 

Kim giao
Chuyển động thẳng

Chuyển động thẳng của một chất điểm được hiểu đơn giản là chuyển động của chất điểm đó theo quỹ đạo là một đoạn thẳng, một đường thẳng. Chuyển động thẳng là một chuyển động theo một đường thẳng có hướng và thẳng mãi trong mọi điểm thời gian. Ví dụ: chuyển động rơi tự do, chuyển động theo quán tính... Các chuyển động thẳng với vận tốc không đổi gọi là chuyển động thẳng đều. Các chuyển động thẳng với vận tốc biến đổi theo thời gian gọi là chuyển động thẳng đều với vận tốc biến đổi.

Chuyển động thẳng đều
Chuyển động thẳng đều là dạng chuyển động cơ bản nhất trong chuyển động thẳng. Đó là chuyển động của một vật có quỹ đạo là đoạn thẳng, đường thẳng và có vận tốc như nhau trên mọi quãng đường bất kì (không xuất hiện gia tốc).

Chuyển động thẳng đều gồm ba đại lượng đặc trưng có quan hệ mật thiết với nhau: vận tốc, quãng đường và thời gian chuyển động. Quan hệ giữa các đại lượng được biểu diễn bởi hàm số toán sau:

Chuyển động thẳng biến đổi đều
Chuyển động thẳng biến đổi đều là chuyển động của một vật có quỹ đạo là đoạn thẳng, và có vận tốc biến đổi đều (hoặc là tăng đều, hoặc là giảm đều) theo thời gian. Chuyển động thẳng biến đổi đều của vật mà tốc độ tức thời tăng đều theo thời gian được gọi là chuyển động thẳng nhanh dần đều; ngược lại là chuyển động thẳng chậm dần đều. Chuyển động thẳng biến đổi đều của vật được đặc trưng bởi bốn đại lượng sau: gia tốc, vận tốc tức thời, quãng đường đi được và thời gian chuyển động.

Trong chuyển động thẳng biến đổi đều với vận tốc biến đổi theo thời gian biến đổi, gia tốc được dùng để mô tả vận tốc của chuyển động tăng tốc, giảm tốc hay chuyển động với vận tốc không đổi. Gia tốc được định nghĩa là thương số giữa độ biến thiên vận tốc và khoảng thời gian vận tốc biến thiên.

Chuyển động thẳng nhanh dần đều có gia tốc là một số dương; chuyển động thẳng chậm dần đều có gia tốc là một số âm.

a≠0 , Chuyển động thẳng nghiêng

a= 0 , Chuyển động thẳng ngang

a= -g , Chuyển động thẳng dọc

Chuyển động thẳng biến đổi không đều
Chuyển động thẳng biến đổi không đều là chuyển động của một vật có quỹ đạo là đoạn thẳng và có Vận tốc tức thời

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bài học về chuyển động của chất điểm

Chuyển động
Cơ học
Phương trình chuyển động

Trong vật lý toán học, phương trình chuyển động là các phương trình mô tả hành vi của một hệ vận động về chuyển động của nó như một hàm số theo thời gian.

Trong chuyển động của chất điểm, hàm số biểu diễn được sự thay đổi vị trí của chất điểm trong không gian theo thời gian được gọi là phương trình chuyển động. Thuật ngữ này phân biệt với phương trình quỹ đạo là phương trình mô tả mối liên hệ giữa các tọa độ vị trí của vật mà không có tham số thời gian. Phương trình chuyển động có thể sử dụng để tìm ra phương trình quỹ đạo.

Chuyển động thẳng
Chuyển Động Thẳng một loại di chuyển của vật theo đường thẳng hàng
 Vận tốc có ký hiệu, , bằng quãng đường chia cho thời gian:

 Quãng đường có ký hiệu, , bằng vận tốc nhân thời gian:
 
 Gia tốc có ký hiệu là , bằng vận tốc chia thời gian:
 
 Lực có ký hiệu , bằng khối lượng nhân gia tốc:
 
 Công có ký hiệu , bằng lực nhân quãng đường:
 
 Công suất có ký hiệu , bằng công chia thời gian:

Động lượng
Chuyển động thẳng một Khối lượng ở một vận tốc
 Động lượng có Ký hiệu, , bằng tích Khối lượng nhân Vận tốc

 Lực có ký hiệu , bằng tích Khối lượng nhân Gia tốc
 
 Công có ký hiệu , bằng lực nhân quãng đường:
 
 Năng lượng có Ký hiệu , bằng tỉ lệ năng lực chia thời gian

Chuyển động không thẳng
Chuyển động thẳng một loại di chuyển của vật theo đường thẳng hàng
 Vận tốc có ký hiệu, , bằng tỉ lệ đường dài chia thời gian

 Thời gian có ký hiệu, , thời gian

 Đường dài có ký hiệu, , bằng tích vận tốc nhân thời gian
 
 Gia tốc có ký hiệu, , bằng tỉ lệ vận tốc chia thời gian
 
 Lực có Ký hiệu , bằng tích Khối lượng nhân Gia tốc
 
 Công có ký hiệu , bằng tích lực nhân đường dài
 
 Năng lượng có Ký hiệu E , bằng tỉ lệ công chia thời gian

Chuyển động tuần hoàn (dao động điều hòa)
Chuyển động tuần hoàn là một dạng chuyển động có phương cố định nhưng chiều thay đổi theo thời gian và quãng đường di chuyển không đổi

Thường được biểu diễn bằng hàm sin hoặc hàm cos như sau:

Dao động 
Là sự di chuyển liên hồi của một vật tại một điểm xác định với tần số (hz) trên thời gian (s).

Xem thêm 

Đại lượng vật lý vô hướng
Vectơ
Khoảng cách
Li độ
Tốc độ
Vận tốc
Gia tốc
Tần số góc
Vận tốc góc
Gia tốc góc
Quỹ đạo
Các định luật về chuyển động của Newton
 Định luật chuyển động của Euler

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Equations of Motion Applet 

Cơ học cổ điển
Trình đọc tin trực tuyến

Trình đọc tin trực tuyến là những dịch vụ web được tạo ra nhằm mục đích thu thập các nguồn tin, phân tích, chọn lọc, trình bày các mục tin theo thói quen và nhu cầu nắm bắt thông tin của mỗi cá nhân.

Nguyên tắc hoạt động của các trình đọc tin trực tuyến, cũng như các trình đọc tin nói chung, dựa trên việc khai thác các nguồn tin có cấu trúc 
RSS hoặc Atom.

Danh sách các trình đọc tin 
Dưới đây là một số trình đọc tin trực tuyến nổi tiếng:
 Google News (Google News)
 Microsoft MSN (MSN)
 Spotback  
Netvibes 
 Bloglines
 Techmeme
 Digg
 CrispyNews
 Rojo 
 Alesti 
 NewsGator Online
 CNN (CNN)
 BBC (BBC)
 NHK World (NHK)
 VnExpress (VnExpress)
 Đài Afghanistan tự do (RFA) (Đài Afghanistan Tự d))

Những ưu và nhược điểm

Ưu điểm 
Trình đọc tin trực tuyến rất hữu dụng trong thời điểm Internet đang bùng nổ ở khắp nơi trên thế giới. Mọi người nay không cần phải chi một khoản tiền nhỏ để sở hữu 1 tờ Báo viết nữa. Mọi người cũng có thể đọc nó ở mọi nơi trên mọi thiết bị có khả năng kết nối với Mạng toàn cầu.

Nhược điểm

Tổng quát 
Đi đôi với những ưu điểm trên, có rất nhiều nhược điểm mà Trình đọc tin trực tuyến còn tồn tại. Điển hình như Tin giả tràn lan trên các tờ báo khác nhau. Những kẻ đăng tin giả thường rất hay gây hoang mang cho bạn đọc vì hầu như mọi người đều không có (hoặc có ít) kinh nghiệm chống lại các thông tin sai sự thật. Nhất là trong thời điểm COVID-19 đang hoành hành và cuộc Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ, 2020 đang rất sôi nổi trên thế giới nói chung và nước Hoa Kỳ nói riêng (năm 2020)

Cách chống lại các tin giả 

 Nên sử dụng các Trình đọc báo trực tuyến có uy tín đã được thẩm định (VD: BBC, CNN, VnExpress, Đài Afghanistan Tự do, NHK, v.v.)
 Xác minh sự khả thi của các Bài báo đến từ nguồn không xác định
 Trước khi đăng bài báo lên: Cần phải kiểm tra lại mức độ KHẢ THI của nó, không đăng tin CHƯA ĐƯỢC KIỂM CHỨNG
 Nếu phát hiện những bài báo sai sự thật, mau chóng khai báo ngay cho Cơ quan Có thẩm quyền để được giải quyết kịp thời

Tham khảo

Phần mềm
Thời đại thông tin
Phật Sơn

Phật Sơn (, âm Hán-Việt: Phật Sơn thị) là một địa cấp thị thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Thành phố Phật Sơn có diện tích 3.848 km², dân số năm 2020 là 9.498.863 người, mật độ dân số đạt 2.468 người/km². Mã số bưu chính của thành phố là 528000, mã vùng điện thoại là 0757.

Phân cấp hành chính
Thành phố Phật Sơn quản lý 5 đơn vị cấp huyện, tất cả đều là quận.
Quận: Thiền Thành (禅城区), Nam Hải (南海区), Tam Thủy (三水区), Cao Minh (高明区), Thuận Đức (顺德区).
Các đơn vị này được chia thành 32 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 11 nhai đạo và 21 trấn.

Phật Sơn gần Quảng Châu và có mối liên hệ rất chặt chẽ với Quảng Châu. Một vùng đô thị Quảng Châu – Phật Sơn đang được hình thành. Nơi đây còn là một trung tâm võ thuật Trung Quốc, nhiêu danh môn hoặc danh gia võ thuật đều có liên hệ đến Phật Sơn như Hoàng Phi Hồng, Lương Tán, Diệp Vấn,…

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang thông tin chính thức (tiếng Trung và tiếng Anh)
Bản đồ địa cấp thị Phật Sơn  (tiếng Trung giản thể)

Thành phố tỉnh Quảng Đông
Phật Sơn
Nam Hải (định hướng)

Nam Hải có thể chỉ:

Địa danh

Việt Nam
 Địa danh cũ
 Phường Nam Hải, quận Hải An, Hải Phòng.
 Xã Nam Hải, huyện Nam Trực, Nam Định.
 Xã Nam Hải, huyện Tiền Hải, Thái Bình.

Hàn Quốc
 Tên Hán-Việt của huyện Namhae, tỉnh Jeolla Nam, Hàn Quốc
 Đảo Namhae, Đảo Jeolla Nam, Hàn Quốc

Trung Quốc
 Tên thông dụng trong các tài liệu Trung Quốc để chỉ Biển Đông (tên đầy đủ hiện nay là "Nam Trung Quốc Hải").
 Khu Nam Hải thuộc thành phố Phật Sơn, Quảng Đông
 Nam Hải quận, là khu vực nhà Tần bình định đất Lĩnh Nam, nay thuộc Quảng Đông.

Khác
 Nam Đại Dương
Nam Hải (công ty) - một công ty nghệ thuật có trụ sở tại quân Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.
Nam Hải (quận)

Nam Hải quận là tên khu vực hành chính do nhà Tần thiết lập sau khi bình định đất Lĩnh Nam, bao gồm bốn huyện: Phiên Ngung (Phiên Ngu), Tây Hội (Tứ Hội), Bác La, Long Xuyên; có thuyết còn cho là gồm sáu huyện: Phiên Ngung, Tây Hội, Bác La, Long Xuyên, Liệt Giang, Yết Dương. Thủ phủ của Nam Hải quận đặt tại Phiên Ngung, tức thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc ngày nay.

Tham khảo

Địa danh lịch sử Trung Quốc
Quảng Đông
Nhà Tần
Lịch sử Quảng Đông
Nhà Triệu
Võ Hồng Phúc

Võ Hồng Phúc (sinh năm 1945) là một chính khách Việt Nam. Ông nguyên là Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII.

Xuất thân
Ông sinh ngày 19 tháng 10 năm 1945, quê ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Giáo dục
Ông học K11 ngành Kinh tế, Trường Đại học Mỏ - Địa chất.

Sự nghiệp
Trước khi được bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, ông là Thứ trưởng của Bộ này.

Trong nhiệm kì từ 2002 đến 2007, ông cùng Trần Xuân Giá, Lê Đăng Doanh và Phạm Chi Lan là những cố vấn kinh tế của Thủ tướng Phan Văn Khải, đã tư vấn cho chính phủ Việt Nam có những sự điều chỉnh, cũng như chính sách về cải cách hành chính, thu hút đầu tư thông thoáng và hiệu quả, góp phần quan trọng vào mức tăng trưởng hàng năm của Việt Nam.

Tuy nhiên Bộ kế hoạch và đầu tư vẫn còn để tồn tại nhiều vấn đề như quy hoạch treo, giải ngân chậm vốn ODA và tại phiên chất vấn các thành viên chính phủ của kì họp thứ 8 Quốc hội khoá X nước CHXHCN Việt Nam, ngày 25 tháng 11 năm 2005 ông đã thừa nhận rằng cá nhân ông nói riêng và bộ Kế hoạch và đầu tư nói chung đã có những khuyết điểm trong công tác quản lý trong vụ lừa đảo của Nguyễn Đức Chi tại dự án đầu tư khu nghỉ mát Rusalka-Khánh Hoà. Mặc dù vậy, sự tín nhiệm dành cho bộ trưởng Võ Hồng Phúc trong chính phủ của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vẫn rất cao do khả năng thu hút đầu tư cũng như uy tín của ông với các tổ chức nước ngoài là khá tốt. Bên cạnh đó dưới sự quản lý của ông, nội bộ của bộ Kế hoạch và đầu tư không xảy ra sự vụ tiêu cực nào nghiêm trọng, đó cũng là lý do để ông Phúc tiếp tục được bổ nhiệm trong chính phủ nhiệm kì 2007 - 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Giao lưu trực tuyến về Luật DN và Luật ĐT
Bộ trưởng KH-ĐT: "Tôi không bị lừa!"
Bộ trưởng Võ Hồng Phúc: "Bộ Kế hoạch Đầu tư sơ suất" 

Sinh năm 1945
Nhân vật còn sống
Người Hà Tĩnh
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII
Cựu sinh viên Đại học Mỏ - Địa chất Hà Nội
Người Nghệ An
Chính khách Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII Thanh Hóa
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX
Bắc Giang (định hướng)

Việt Nam 
 Phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh
 Sông Bắc Giang: một phụ lưu của sông Kỳ Cùng, chảy qua địa phận các tỉnh Thái Nguyên và Lạng Sơn của Việt Nam

 Địa danh cũ
 Tỉnh Bắc Giang ở Đông Bắc Bộ Việt Nam
 Thành phố Bắc Giang, tỉnh lỵ của tỉnh Bắc Giang

Trung Quốc 
 Sông Bắc Giang: một con sông ở phía bắc Quảng Đông và là sông nhánh của Châu Giang
 Quận cũ Bắc Giang thuộc thành phố Thiều Quan, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.
Bán đảo Lôi Châu

Bán đảo Lôi Châu (chữ Hán phồn thể: 雷州半島, giản thể: 雷州半岛; phiên tiếng Quảng Đông: leoi4 zau1 bun3 dou2; bính âm: léizhōu bàndǎo; phiên tiếng Mân Nam: lûi-chiu pòaⁿ-tó) là một trong ba bán đảo lớn nhất của Trung Quốc. Bán đảo này nằm ở cực nam của lãnh thổ tỉnh Quảng Đông, phía tây nhìn ra vịnh Bắc Bộ, phía nam cách đảo/tỉnh Hải Nam 30 km qua eo biển Quỳnh Châu và phía đông nhìn ra Biển Đông.

Địa chất 

Về mặt địa chất, thềm bazan chiếm 43% diện tích đất của bán đảo Lôi Châu, phần còn lại là thềm biển (27%) và các đồng bằng phù sa (17%). Trên bán đảo này có một số núi lửa ngưng hoạt động cũng như một số đồng bằng lũ tích. Thành phố trên bán đảo này là Trạm Giang. Căn cứ hải quân Trung Quốc cũng đóng tại đây.

Khí hậu 
Bán đảo này nằm trong khu vực nam Trung Hoa nhiệt đới. Khu vực này chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc mang tính chất lục địa và gió mùa đông nam hay tây nam mang tính đại dương. Các trận bão đôi khi xảy ra, xuất phát cả từ ngoài Thái Bình Dương lẫn Biển Đông. Lượng mưa hàng năm vào khoảng 1.400-1.700 mm.

Thành thị 
 Trạm Giang
 Lôi Châu
 Ngô Xuyên
 Liêm Giang

Xem thêm 
 Bán đảo Sơn Đông
 Bán đảo Liêu Đông
 Eo biển Quỳnh Châu

Tham khảo

L
Vịnh Bắc Bộ
Địa mạo Quảng Đông
Bán đảo Trung Quốc
Núi lửa Trung Quốc
Số nguyên tố giai thừa

Số nguyên tố giai thừa (factorial prime) là một số nguyên tố nhỏ hơn hoặc lớn hơn một so với giai thừa nào đó. Một vài số nguyên tố giai thừa là:

2, 3, 5, 7, 23, 719, 5039, 39916801, 479001599, 87178291199,... 

Ở đây, ta có 2=2!; 3=2!+1; 5= 3!-1; 7 = 3!+1; 23=4!-1; 719=6!-1;5039=7!-1; 39916801 = 11!+1; 479001599= 12!+1; 87178291199 = 14!+1,...

Số nguyên tố giai thừa duy nhất đúng là giai thừa chỉ là số 2=2!. 
Các số nguyên tố giai thừa được quan tâm trong lý thuyết số vì chúng vắng mặt trong dãy liên tiếp các hợp số. Chẳng hạn số nguyên tố tiếp theo 6227020777 = 13! − 23 là 6227020867 = 13! + 67 (giữa 2 số này có 89 hợp số liên tiếp). Tuy nhiên cũng có khi giữa 2 số nguyên tố liên tiếp nhỏ hơn 2 số nói ở trên nhưng lại có nhiều hợp số hơn. Ví dụ, có 95 hợp số liên tiếp giữa 360653 và 360749.

Các số nguyên tố giai thừa có vai trò trong luận cứ rằng 1 không là số nguyên tố.

Nếu n là một số tự nhiên và p là một số nguyên tố, n! + p không thể là nguyên tố với p < n, vì nó sẽ là một bội của p, cũng như chính n!. Nhưng n! + 1, chỉ chắc chắn là bội của 1, vẫn có thể là số nguyên tố. (Điều đó cũng đúng với n! - p và n! - 1).

Số nguyên tố giai thừa lớn nhất hiện nay là 422429! + 1, có 2.193.027 chữ số, được phát hiện vào ngày 21 tháng 2 năm 2022.

Xem thêm
Bảng số nguyên tố
Giai thừa

Liên kết ngoài
 Các tập số nguyên tố giai thừa tại Mathworld
 Các số nguyên tố giai thừa lớn nhất từ Prime Pages

Tham khảo

Số nguyên tố
Toán học tổ hợp
Chuỗi số nguyên
Giai thừa