Kinh Biết Ơn

Kinh Biết Ơn () là tên gọi thông dụng để chỉ một cặp bài kinh ngắn (AN 2.31–2.32) trong Tăng chi Bộ thuộc Kinh tạng của Kinh điển Pāli truyền thống Thượng tọa bộ.

Hai đoạn kinh này trình bày sự đối lập giữa người "không biết ơn" và người "biết ơn", đồng thời nêu một ví dụ về việc báo đáp công ơn cha mẹ bằng cách nâng đỡ họ hướng đến các phẩm chất tu tập, như tín, giới, bố thí và trí tuệ.

Trong các tuyển tập tiếng Việt, nhan đề "Kinh Biết Ơn" chủ yếu phản ánh chủ đề trung tâm của cặp kinh, thay vì giữ nguyên nhan đề Pāli; cách đặt tên và cách trình bày cụ thể có thể khác nhau giữa các nguồn lưu trữ.

Bối cảnh và vị trí trong kinh điển 
Trong cấu trúc Tam tạng, các bài kinh như "Kinh Biết Ơn" thuộc về Kinh tạng (), bên cạnh Luật tạng và Luận tạng. Các tuyển tập Nikāya trong Kinh tạng thường được sử dụng như nguồn tư liệu cơ bản khi khảo cứu Phật giáo thời kỳ đầu, đặc biệt trong nghiên cứu về giáo lý, thuật ngữ và hình thức truyền khẩu của kinh điển.

Tăng chi Bộ () là một bộ kinh được tổ chức theo nguyên tắc "pháp số", tức các bài kinh được sắp xếp theo nhóm một pháp, hai pháp, ba pháp…; phần "hai pháp" (Dukanipāta) là một trong các chương mục theo cách chia này. Lối tổ chức theo pháp số thường kéo theo việc trình bày giáo lý dưới dạng danh mục ngắn gọn, nhấn mạnh các cặp đối lập hoặc các nhóm phẩm chất tu tập để thuận tiện ghi nhớ và ứng dụng.

Trong "chương hai pháp", nhiều đoạn kinh triển khai nội dung theo cấu trúc hai vế (ví dụ: "thiện/bất thiện", "có/không", "đáng khen/đáng chê"), từ đó làm nổi bật tiêu chí đánh giá hành vi hay phẩm chất đạo đức trong bối cảnh tu tập. Cặp kinh "Biết Ơn" cũng vận dụng hình thức đối sánh này khi đặt "không biết ơn" và "biết ơn" ở hai phía để nêu chuẩn mực luân lý.

Trong cách đánh số theo ấn bản PTS, cặp kinh này được dẫn là AN 2.31–2.32 (A i 61). Trên một số bản dịch tiếng Việt, các đoạn kinh này nằm trong "Chương hai pháp" và được trình bày thành hai bài liên tiếp, tương ứng với hai trọng tâm: phê phán sự vô ơn và nêu chuẩn mực báo đáp công ơn cha mẹ.

Tên gọi và thuật ngữ 
Trong bản dịch Anh ngữ, AN 2.31–2.32 được đặt chung dưới nhan đề "Kataññu Suttas: Gratitude", và trình bày liên tiếp như một cặp văn bản gắn với cùng một chủ đề. Cách đặt nhan đề này phản ánh khuynh hướng dịch thuật trong đó thuật ngữ Pāli "kataññu/kataññutā" thường được chuyển ngữ bằng "gratitude" (lòng biết ơn).

Trong bản dịch tiếng Việt, hai đoạn kinh được đặt nhan đề diễn giải như "Kinh không biết ơn" và "Kinh biết ơn", qua đó làm rõ cặp đối lập "biết ơn/không biết ơn" như điểm nhấn của phần dạy. Do tính chất "tên gọi theo chủ đề", nhan đề tiếng Việt trong các tuyển tập có thể khác với nhan đề Pāli hoặc nhan đề Anh ngữ, dù nội dung văn bản vẫn được nhận diện theo số hiệu AN 2.31–2.32.

Nội dung 
Theo bản dịch của Thanissaro Bhikkhu, đoạn thứ nhất mở đầu bằng lời dạy dành cho các Tì-kheo về "người không chân chính" và "người chân chính". Văn bản mô tả sự vô ơn (không biết ơn, không ghi nhớ công ơn đã nhận) như một dấu hiệu của hạng người "không chân chính", trong khi lòng biết ơn được nêu như một phẩm chất điển hình của hạng người "chân chính".

Đoạn thứ hai triển khai chủ đề "báo đáp" qua mệnh đề "có hai hạng người không dễ đền đáp", đó là mẹ và cha. Kinh đưa ra các hình ảnh cường điệu (chẳng hạn phụng dưỡng cha mẹ bằng mọi cách trong thời gian dài) để nhấn mạnh rằng việc "đền đáp" theo nghĩa hoàn toàn là điều khó đạt được; tuy nhiên, người con có thể "báo đáp" theo nghĩa thiết thực bằng việc nâng đỡ cha mẹ hướng đến các phẩm chất tu tập và đời sống đạo hạnh.

Bản dịch tiếng Việt của Thích Minh Châu trình bày phần "báo đáp" bằng việc liệt kê bốn phương diện nâng đỡ: giúp cha mẹ được an trú trong tín (niềm tin), giới (giới hạnh), Bố thí và Trí tuệ. Trong cách diễn đạt này, "báo đáp" được hiểu như sự trợ giúp để cha mẹ thành tựu các phẩm chất nền tảng của đời sống Phật giáo, hơn là chỉ giới hạn ở việc chăm sóc vật chất trong sinh hoạt thường ngày.

Bốn phẩm chất được nêu trong đoạn kinh (tín, giới, bố thí, trí tuệ) đồng thời là một cách tóm lược các phương diện tu tập căn bản mà người con có thể tác động thông qua việc khuyến hóa và hỗ trợ cha mẹ trong đời sống tinh thần. Việc nêu danh mục theo số lượng xác định cũng phù hợp với đặc trưng biên tập của Tăng chi Bộ, nơi nhiều đoạn kinh kết thúc bằng một danh sách "pháp" để ghi nhớ và thực hành.

Trên Access to Insight, cặp kinh này được đặt kèm một số liên hệ đối chiếu đến các văn bản khác trong Kinh điển Pāli (chẳng hạn Itivuttaka và một số bài trong Trung Bộ).

Tóm lại, Kinh Biết Ơn là một cặp đoạn kinh ngắn trong Tăng chi Bộ, thường được dẫn để nhấn mạnh lòng biết ơn như một phẩm chất đạo đức và làm rõ cách báo đáp công ơn cha mẹ theo quan điểm Phật giáo. Các bản dịch hiện đại đặt trọng tâm ở việc nâng đỡ cha mẹ hướng đến các phẩm chất tu tập, bên cạnh nghĩa vụ phụng dưỡng trong đời sống thường nhật.

Chủ đề và diễn giải 
Các bản dịch hiện đại thường đọc cặp kinh AN 2.31–2.32 như một văn bản nhấn mạnh hai tầng ý nghĩa: (1) biết ơn như một phẩm chất đạo đức căn bản phân biệt người "chân chính" và "không chân chính"; (2) báo đáp công ơn cha mẹ như một bổn phận, nhưng việc báo đáp quan trọng không chỉ nằm ở phụng dưỡng vật chất mà còn ở việc nâng đỡ đời sống tinh thần và đạo hạnh của cha mẹ.

Trong nghiên cứu triết học đương đại về Phật giáo, Monima Chadha và Shaun Nichols thảo luận "gratitude" trong bối cảnh các cảm xúc xã hội và vấn đề "vô ngã", qua đó khảo sát cách các truyền thống Phật giáo diễn giải và định hình thái độ biết ơn gắn với thực hành tu tập, bố thí và đời sống luân lý.

Bản dịch và ấn bản 
Trong truyền thống Anh ngữ, bản dịch của Thanissaro Bhikkhu trên Access to Insight là một trong các bản dịch trực tuyến được trích dẫn phổ biến, đồng thời cung cấp đối chiếu sang ấn bản PTS (A i 61) cho AN 2.31–2.32. Ngoài các bản dịch rời trực tuyến, một số ấn bản hiện đại của Tăng chi Bộ bằng tiếng Anh cũng cung cấp bản dịch đầy đủ kèm dẫn nhập về cấu trúc và cách đánh số của bộ kinh.

Đối với tiếng Việt, bản dịch Tăng chi Bộ của Hòa thượng Thích Minh Châu được đăng lại trên một số thư viện số Phật giáo; trang BuddhaSasana ghi rõ tư cách dịch giả và đặt cặp đoạn kinh này trong "Chương hai pháp". Việc trích riêng hai đoạn kinh với nhan đề diễn giải "Kinh Biết Ơn" chủ yếu nhằm làm nổi bật chủ đề, thay vì phản ánh một tên gọi thống nhất trong mọi ấn bản.

Xem thêm 
 Hiếu thảo trong Phật giáo
 Kinh Cùng Phạm Thiên
 Kinh Phụng dưỡng mẹ
 Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt
 Vu-lan
 Tương ưng Bộ
 Danh sách kinh Nikāya

Tham khảo 

Tăng chi Bộ
Kinh điển Phật giáo