PZR Grom

PZR Grom (Grom, nghĩa là “sấm sét” trong tiếng Ba Lan) là một hệ thống phòng không vác vai do Ba Lan sản xuất, dựa trên tên lửa phòng không vác vai hồng ngoại của Liên Xô 9K38 Igla. Hệ thống bao gồm một tên lửa phòng không đường kính 72 mm với tốc độ bay 650 m/s, cùng với bệ phóng sử dụng một lần, tay cầm tái sử dụng và bộ làm lạnh pin nhiệt điện. Tên đầy đủ của hệ thống là Przeciwlotniczy Zestaw Rakietowy Grom, có nghĩa đen là “bộ tên lửa phòng không”.

Hệ thống được thiết kế để tiêu diệt trực thăng và máy bay bay thấp. Tên lửa Grom cũng được sử dụng trong các hệ thống phòng không mặt đất khác do Ba Lan sản xuất, bao gồm ZSU-23-4MP Biała, ZUR-23-2 và hệ thống pháo tự hành Poprad. Nó không nên bị nhầm lẫn với các phiên bản tên lửa không đối đất Zvezda Kh-23 được sản xuất theo giấy phép ở Nam Tư/Serbia là Grom-A và Grom-B.

Lịch sử 

Ban đầu, ít nhất từ những năm 1970, nhà máy cơ khí MESKO ở Skarżysko-Kamienna đã sản xuất hàng loạt các tên lửa phòng không vác vai Liên Xô Strela-2M (SA-7 Grail) theo giấy phép, được đặt tên tại Ba Lan là Strzała-2M. Tuy nhiên, khi các hệ thống này trở nên lỗi thời vào cuối những năm 1980, các kỹ sư trưởng đã chuẩn bị nhà máy để sản xuất một thiết kế hiện đại hơn của Liên Xô, 9K38 Igla (SA-18 Grouse). Nhưng sau khi Ba Lan rời khối Xô Viết vào năm 1990, giấy phép sản xuất bị từ chối, khiến Ba Lan không còn hệ thống Tên lửa phòng không vác vai hiện đại nào trong tay.

Vì lý do đó, vào cuối năm 1992, nhiều nhà máy và viện thiết kế của Ba Lan (trong đó có Viện Công nghệ Vũ khí Quân sự tại Zielonka, Đại học Công nghệ Quân sự WAT và Viện Thiết kế Tên lửa Skarżysko) đã bắt tay vào phát triển một thiết kế mới tương tự Igla. Theo thông tin, các cơ quan tình báo Ba Lan đã hỗ trợ bằng cách mua các bản thiết kế hệ thống tên lửa 9K38 Igla gốc tại nhà máy LOMO ở Leningrad (nay là Saint Petersburg) trong bối cảnh hỗn loạn sau khi Liên Xô tan rã. Đến năm 1995, lô đầu tiên (được đánh dấu là GROM-1) chính thức được đưa vào sử dụng, bao gồm một số linh kiện nhập khẩu từ Nga. Đến cuối những năm 1990, các linh kiện này đã được thay thế hoàn toàn bằng các thành phần do Ba Lan thiết kế.

Ngày 1 tháng 1 năm 2013, Bumar Amunicja đã sản xuất bộ tên lửa Grom thứ 2.000 của họ.

Sau đó, Grom được cải tiến thành phiên bản mới mang tên Piorun, với đầu tìm mục tiêu (seeker) và động cơ tên lửa mới.

Thiết kế 
Hệ thống được thiết kế để kíp trắc thủ 1 người vận hành. Nó bao gồm một đạn tên lửa một tầng đẩy, ống phóng dùng một lần, cơ chế khởi động và nguồn điện tại mặt đất. Tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn. Cảm biến hồng ngoại (IR) để khóa mục tiêu được làm lạnh bằng nitơ lỏng. Hệ thống còn có các tùy chọn nhận diện bạn-thù (IFF) và camera ảnh nhiệt (thermovision).

Lịch sử hoạt động 

 Grom đã được Quân đội Lục địa Ba Lan sử dụng từ năm 1995.
 Hệ thống cũng được xuất khẩu sang nhiều nước khác, ví dụ Georgia đã mua 30 ống phóng và 100 tên lửa vào năm 2007. Theo các thông cáo báo chí trong Chiến tranh Nga-Georgia, tên lửa GROM do Ba Lan sản xuất đã nhắm vào các máy bay và trực thăng Nga 20 lần; 12 tên lửa được phóng, 9 tên lửa trúng mục tiêu, và có khả năng bắn hạ một máy bay Sukhoi Su-25.
 Quân đội Indonesia mua khoảng 152 tên lửa Grom trong khuôn khổ hệ thống Kobra (Aster) V-SHORAD, bao gồm 4 xe phóng Poprad cơ động, 12 bệ phòng không ZUR-23-2 kg-I và 76 tên lửa được giao vào năm 2007; hệ thống thứ hai được đặt hàng vào năm 2006.
 Tháng 3 năm 2012, Peru lựa chọn các nhà cung cấp trong cuộc thi trị giá 140 triệu USD để nâng cấp hệ thống phòng không, chọn 50 ống phóng Grom và 6 xe phóng Poprad; tuy nhiên chưa có báo cáo nào xác nhận giao dịch được hoàn tất.

Về ý nghĩa chính trị: 
Cuối năm 2008, báo chí Nga đưa tin rằng quân đội Nga phát hiện tên lửa GROM của Ba Lan ở Chechnya. Tuy nhiên, báo chí Ba Lan phản ứng ngay, cáo buộc Nga dàn dựng bằng chứng để gán mối liên hệ giả giữa Ba Lan và xung đột. Báo Ba Lan khẳng định rằng những tên lửa này thực chất do Nga di chuyển từ Georgia sang Chechnya, không liên quan đến Ba Lan. Điều này cho thấy vũ khí, đặc biệt là MANPADS như GROM, có thể trở thành công cụ tranh chấp thông tin và chính trị.

Biên chế

Hiện đang vận hành 

  – 30 bệ phóng và hơn 100 tên lửa, đã được sử dụng trong Chiến tranh Nga–Gruzia.
  – Sử dụng trong hệ thống Aster V-SHORAD.
  – 18 bệ phóng mua năm 2014; năm 2023 thêm lô trị giá khoảng 20 triệu USD.
  – Khoảng 400 bệ phóng và 2000 tên lửa phiên bản GROM; 400 tên lửa phiên bản Piorun; 420 bệ phóng và 1300 tên lửa Piorun đang đặt mua.

Đánh giá thử nghiệm 

  – 1 bệ phóng và 5 tên lửa mua năm 2010 để thử nghiệm.
  – Chiếm được số lượng không rõ từ Georgia (1 bệ phóng được chuyển cho lực lượng ly khai tại Ukraine).
  – Mua 120 tên lửa.

Xem thêm 

 Anza – hệ thống tên lửa phòng không vác vai của Pakistan. 
 Misagh-2 – tên lửa phòng không vác vai của Iran theo dẫn hướng hồng ngoại. 
 Qaem – tên lửa phòng không hoặc bom trượt của Iran với dẫn hướng laser. 
 FIM-92 Stinger – hệ thống phòng không vác vai của Mỹ sử dụng đầu dò hồng ngoại. 
 Mistral – hệ thống phòng không vác vai của Pháp. 
 Sungur – tên lửa phòng không vác vai của Thổ Nhĩ Kỳ. 
 Starstreak – hệ thống phòng không vác vai hạng nhẹ của Vương quốc Anh. 
 9K38 Igla – tên lửa phòng không vác vai của Liên Xô/Nga, tương đương SA‑18 Grouse. 
 RBS 70 – hệ thống phòng không vác vai bằng laser của Thụy Điển. 

 QW-3 – hệ thống phòng không vác vai do Trung Quốc phát triển.

Tham khảo

Link ngoài 

 MESKO—Ammunition, Fuses, Primers and Missile Components—Producer site
 GROM MAn-Portable Air-Defense missile System MANPADS on armyrecognition.com