PL-15

PL-15 (; tên định danh NATO: CH-AA-10 Abaddon) là một loại tên lửa không đối không tầm xa dẫn đường bằng radar chủ động do Trung Quốc phát triển, được trang bị cho Không quân Trung Quốc (PLA) và Không quân Hải quân Trung Quốc (PLANF). Phiên bản xuất khẩu là PL-15E, cũng được sử dụng bởi Không quân Pakistan. Đây là loại tên lửa tác chiến ngoài tầm nhìn chủ yếu sử dụng trên các máy bay tiêm kích của Trung Quốc, và biến thể tầm ngắn tương ứng của nó là PL-10.

PL-15 có thể đạt tốc độ tối đa lên tới Mach 5 (khoảng 3.806 dặm/giờ; 6.125 km/giờ) và có tầm bắn tối đa khoảng 200–300 km (120–190 dặm), tuy nhiên phiên bản xuất khẩu PL-15E được bán cho Pakistan được cho là có tầm bắn giảm xuống còn khoảng 145 km (90 dặm).

Phát triển 

PL-15 được phát triển bởi Viện nghiên cứu radar hàng không tại Lạc Dương. PL-15 được bắn thử vào năm 2011 và được truyền thông nhà nước Trung Quốc nhắc đến vào năm 2015. Nó được phát hiện vào năm 2013 khi được lắp trên một nguyên mẫu của máy bay tiêm kích Chengdu J-20.

Phiên bản xuất khẩu PL-15E được giới thiệu tại Triển lãm Hàng không Chu Hải năm 2021. PL-15E có tầm bắn ngắn hơn so với PL-15, có thể do sự thay đổi về nhiên liệu đẩy hoặc động cơ tên lửa. Điều này tương tự như trường hợp giữa phiên bản xuất khẩu SD-10 và phiên bản nội địa tương ứng của nó là PL-12.

Năm 2020, Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) báo cáo về việc phát triển tên lửa PL-16, một phiên bản mỏng hơn của PL-15, nhằm cho phép Chengdu J-20 mang được sáu tên lửa trong khoang vũ khí bên trong. Vào tháng 1 năm 2024, tên lửa PL-16 được xác nhận có thiết kế thân nhỏ hơn với các cánh gấp và động cơ hai xung hiệu suất cao nhằm duy trì mức hiệu năng tương đương với PL-15 tiêu chuẩn.  Tại Triển lãm Hàng không Chu Hải năm 2024, phiên bản xuất khẩu PL-15E được cho thấy có các cánh đuôi gấp gọn, giúp tăng số lượng vũ khí mang trong khoang của Chengdu J-20 và Shenyang J-35.

Tình báo Hoa Kỳ cho rằng tầm bắn của tên lửa đã được nâng cấp nhờ công nghệ do công ty trí tuệ nhân tạo G42 có trụ sở tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cung cấp cho Huawei.

Lịch sử hoạt động

Trung Quốc 
PL-15 được đưa vào biên chế của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong khoảng từ năm 2015 đến 2017. Các loại máy bay tiêm kích mang phóng bao gồm Chengdu J-10C, Shenyang J-16 và Chengdu J-20. Tên lửa này cũng đã được phát hiện trên Shenyang J-11B. PL-15 đang dần thay thế PL-12 để trở thành tên lửa không đối không ngoài tầm nhìn tiêu chuẩn cho cả Không quân Trung Quốc và Không quân Hải quân Trung Quốc.

Pakistan 
Vào ngày 7 tháng 5 năm 2025, Không quân Pakistan đã sử dụng tên lửa PL-15/15E trong chiến đấu trong các cuộc không kích Ấn Độ – Pakistan năm 2025, đánh dấu lần đầu tiên loại tên lửa này được sử dụng trong thực chiến theo nhận định của các nhà phân tích.

Theo phía Pakistan, Không quân Pakistan đã sử dụng máy bay Chengdu J-10C cùng tên lửa PL-15/15E để bắn hạ máy bay Ấn Độ.

Hình ảnh nhiều mảnh vỡ của tên lửa PL-15E được tìm thấy trên lãnh thổ Ấn Độ đã xuất hiện, trong đó một phần đuôi còn khá nguyên vẹn được phát hiện tại Hoshiarpur, bang Punjab, Ấn Độ. Ngày 13 tháng 5 năm 2025, phía Ấn Độ cũng xác nhận Pakistan đã sử dụng PL-15/15E.

Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến việc tên lửa rơi xuống trong tình trạng còn tương đối nguyên vẹn. Việc sử dụng PL-15E trong xung đột đã tạo cơ hội cho các nhà phân tích quân sự đánh giá hiệu quả chiến đấu của các hệ thống vũ khí mới nhất của Trung Quốc cũng như các tác động chiến lược của chúng. Việc thu hồi các mảnh vỡ cũng có thể cung cấp những hiểu biết kỹ thuật về khả năng và những hạn chế của PL-15E.

Một bản tái dựng do The Diplomat công bố cho biết các máy bay J-10C của Pakistan, được trang bị tên lửa PL-15E, đã thực hiện một “cuộc phục kích trên không” từ trong không phận của mình. Các tên lửa được dẫn đường bởi máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không thông qua liên kết dữ liệu chiến thuật XS-3, thay vì sử dụng radar trên máy bay J-10C. Điều này cho phép phóng tên lửa trong trạng thái im lặng radar từ khoảng cách an toàn, giảm nguy cơ bị phát hiện và khai thác các hạn chế trong khả năng phát hiện của Không quân Ấn Độ. Đánh giá của Không quân Ấn Độ về Chiến dịch Sindoor kết luận rằng các liên kết dữ liệu chiến thuật vượt trội cùng với việc tích hợp các hệ thống tiên tiến của Trung Quốc đã mang lại lợi thế quan trọng cho Pakistan trong giai đoạn đầu của xung đột.

Một cuộc điều tra do Reuters thực hiện cho thấy tình báo Ấn Độ đã đánh giá thấp tầm bắn của PL-15E. Các quan chức Pakistan cho biết tên lửa PL-15 dùng để bắn hạ máy bay Dassault Rafale của Ấn Độ được phóng từ khoảng cách khoảng 200 km, trong khi phía Ấn Độ cho rằng khoảng cách này còn xa hơn, khiến đây trở thành một trong những vụ tiêu diệt mục tiêu trên không ở khoảng cách xa nhất từng được ghi nhận.

Lực lượng vũ trang Ấn Độ đã thu hồi nhiều quả PL-15E còn nguyên vẹn và dự định sử dụng chúng làm cơ sở tham chiếu cho việc phát triển các nâng cấp trong tương lai đối với tên lửa Astra đang được Không quân Ấn Độ sử dụng.

Thiết kế

Động cơ 
PL-15 sử dụng động cơ tên lửa nhiên liệu rắn hai xung, có khả năng đạt tốc độ sau khi cháy hết nhiên liệu vượt quá Mach 5 và tầm bắn hơn 200 km. Trong giai đoạn cuối, xung thứ hai của động cơ sẽ được kích hoạt, cung cấp thêm năng lượng và tốc độ nhằm tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách xa. Nếu được phóng ở tốc độ siêu âm, tên lửa có thể duy trì vận tốc trên Mach 5 trong phần lớn quỹ đạo bay.

Khung thân 
Tên lửa có chiều dài khoảng 4 mét, đường kính khoảng 200 milimét. Nó được trang bị các cánh điều khiển dạng cắt ngắn (so với PL-12), được thiết kế để phù hợp với việc mang trong khoang vũ khí bên trong của các máy bay tàng hình.

Tự dẫn 
Tên lửa có khả năng tự dẫn đường bằng đầu dò radar mảng quét điện tử chủ động thu nhỏ, có cả chế độ chủ động và thụ động cho các nhiệm vụ khác nhau. Hệ thống này cũng có khả năng chống nhiễu được cải thiện và hiệu quả cao hơn khi đối phó với các mục tiêu có độ bộc lộ thấp. Hệ thống dẫn đường kết hợp hỗ trợ liên kết dữ liệu hai chiều trong giai đoạn giữa hành trình từ hệ thống chỉ huy và cảnh báo sớm trên không đảm nhiệm, kết hợp với chế độ tự dẫn radar ở giai đoạn cuối.

Xuất khẩu 
Năm 2021, Pakistan đã mua tên lửa không đối không PL-15E từ Trung Quốc như một phần của thỏa thuận quốc phòng trị giá 1,5 tỷ USD. Thỏa thuận bao gồm 20 máy bay tiêm kích J-10CE và khoảng 240 tên lửa PL-15E, khiến Pakistan trở thành khách hàng quốc tế đầu tiên của biến thể này. Pakistan đã đảm bảo một khoản vay 1,4 tỷ USD để tài trợ cho gói mua sắm này, bao gồm cả các dịch vụ hậu cần và hỗ trợ bổ sung.

Các phiên bản 
 PL-15
 Phiên bản nội địa trang bị cho Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, có tầm bắn ước tính khoảng 200–300 km (120–190 dặm).
 PL-15E
 Phiên bản xuất khẩu của PL-15 với tầm phóng tối đa giảm xuống còn khoảng 145 km.
 PL-15E với cánh gấp gọn
 Biến thể PL-15E được trang bị cánh đuôi có thể gấp lại, nhiều khả năng cho phép các khoang vũ khí bên trong của Chengdu J-20 và Shenyang J-35 mang được tới sáu tên lửa.
 PL-16 (CH-AA-X-13)
 Biến thể phát triển tiếp theo của PL-15, cho phép khoang vũ khí trong thân của Chengdu J-20 mang đồng thời sáu tên lửa (trong khi với tên lửa PL-15 chỉ mang được bốn quả). Mặc dù có kích thước nhỏ hơn, PL-16 sử dụng thiết kế thân nén gọn, cánh gấp và động cơ hai xung hiệu suất cao, nhằm đạt hiệu năng tương đương hoặc tốt hơn so với PL-15 tiêu chuẩn.
  (SD-30)
 Tên lửa đất đối không phát triển dựa trên PL-15. Loại tên lửa này có thân tương tự PL-15, với đầu dò dạng mô-đun có thể hoán đổi giữa đầu dò radar chủ động của PL-15 hoặc đầu dò ảnh ảnh hồng ngoại (IIR) của PL-10.

Quốc gia sử dụng 
 
 Không quân Trung Quốc: PL-15
 Không quân Hải quân Trung Quốc: PL-15
 
 Không quân Pakistan: PL-15/PL-15E

Xem thêm

Các tên lửa có vai trò, cấu hình và cùng thời kỳ tương tự 
 AIM-174B – (Hoa Kỳ)
 AIM-260 JATM – (Hoa Kỳ)
 Meteor – (Pháp, Vương quốc Anh, Ý, Đức, Tây Ban Nha, Thụy Điển)
 Astra – (Ấn Độ)

Tham khảo 

 Thư mục

Vũ khí Trung Quốc
Tên lửa không đối không Trung Quốc
Tên lửa không đối không ngoài tầm nhìn