Tam Toại bình yêu truyện

Tam Toại bình yêu truyện (; ), tên đầy đủ là Bắc Tống Tam Toại bình yêu truyện (北宋三遂平妖传), còn có tên khác là Tân Bình yêu truyện (新平妖传), là tiểu thuyết thần ma được cho là do La Quán Trung biên soạn vào đầu thời Minh. Đây được coi là bộ tiểu thuyết thần ma dài tập đầu tiên trong lịch sử tiểu thuyết Trung Quốc. Tuy nhiên, bản in sớm nhất còn tồn tại đến nay được biên soạn trong khoảng từ năm 1571 đến năm 1589, có khả năng do Vương Thận Tu () thực hiện. Đến năm 1620, Phùng Mộng Long đã phóng tác và mở rộng tác phẩm từ 20 hồi nguyên bản lên thành 40 hồi. 

Trọng tâm của tác phẩm xoay quanh cuộc khởi nghĩa của Vương Tắc vào những năm 1047–1048 thời Tống. La Quán Trung đã dựa trên các sự thực lịch sử, kết hợp với truyền thuyết dân gian và các bản thoại lưu truyền trong dân gian để chỉnh lý và biên soạn nên. Do ba nhân vật chính trong truyện là Mã Toại, Gia Cát Toại Trí và Lý Toại đều có chữ "Toại" trong tên, nên tác phẩm được gọi là Tam Toại. Có thể nói, đây chính là tác phẩm đặt nền móng cho dòng tiểu thuyết thần ma sau này. Tác phẩm này tuy thuộc thể loại thần ma nhưng lại có sự giao thoa độc đáo giữa yếu tố hài hước và ly kỳ siêu nhiên, đồng thời đây cũng là một trong những cột mốc sớm nhất của dòng văn học bạch thoại.

Nội dung
Tam Toại bình yêu truyện lấy bối cảnh vào thời Bắc Tống đầy biến động. Chuyện kể rằng viên mãnh tướng Vương Tắc kết duyên cùng nữ pháp sư Hồ Vĩnh Nhi, vốn có lai lịch kỳ bí, cốt nhục thành hình sau khi thân mẫu đốt đi một bức họa yểm bùa. Thuở nhỏ, Vĩnh Nhi được con hồ ly tinh tên là Thánh Cô Cô truyền thụ phép thuật, có khả năng hô phong hoán vũ, dùng linh phù triệu hoán thiên binh vạn mã. Trên hành trình trừ gian diệt bạo, đối đầu với đám quan lại tham lam hủ bại, ba vị dị nhân đạo sĩ là Trương Loan, Bặc Cát và Đản Tử Hòa thượng đã bị thu phục trước uy lực của Vương Tắc và quyết định đầu quân dưới trướng hắn ta.

Nhờ sự trợ giúp của đám dị nhân này, Vương Tắc dấy binh mưu đồ lật đổ triều cương. Tuy nhiên, trước những hành vi bất minh và sự biến chất của Vương Tắc, ba vị kỳ nhân dần nảy sinh lòng chán chường. Họ quyết định rời bỏ phản quân, quay sang phò tá quân triều đình dưới sự thống lĩnh của danh tướng Văn Ngạn Bác đang trên đường tiến đánh dẹp loạn. Lúc bấy giờ, Đản Tử Hòa thượng cải trang thành vị tăng nhân lấy pháp hiệu là Gia Cát Toại, cùng hợp sức với hai viên tướng triều đình là Mã Toại và Lý Toại. Cuối cùng, bộ ba "Tam Toại" đã cùng nhau thi triển thần thông, đánh bại Vương Tắc và vĩnh viễn dập tắt ngọn lửa phản loạn.

Lịch sử
Những giai thoại về Vương Tắc và cuộc binh biến của ông, một sự kiện có thật trong lịch sử, đã sớm phổ biến từ thời Nguyên và thường xuyên được thêu dệt thêm các yếu tố từ thần thoại Trung Hoa. Cuốn tiểu thuyết được cho là của La Quán Trung thuộc thể loại thần ma, xây dựng dựa trên cuộc nổi dậy của Vương Tắc và được xuất bản vào thế kỷ 16. Tuy nhiên, việc liệu La Quán Trung có thực sự là tác giả nguyên gốc hay không vẫn còn là một nghi vấn. Sự xuất hiện của hệ thống Lý giáp trong tác phẩm cho thấy truyện này có thể được viết trong hoặc sau thế kỷ 15, nhưng cũng không loại trừ khả năng đây là sự thay đổi của những biên tập viên đời sau. Các bản thảo nguyên gốc của La Quán Trung hiện đã thất lạc. Những dấu tích còn sót lại về cốt truyện sơ khai của ông chỉ nằm trong bản hiệu đính của Vương Thận Tu và nhà in Thế Đức Đường tại Nam Kinh. Hiện nay chỉ còn ba bản in của cuốn tiểu thuyết hiệu đính này tồn tại, gồm 20 hồi và được chia thành 4 quyển.

Về sau, Phùng Mộng Long đã chấp bút viết nên một chương mới dài hơn nhằm khắc phục những gì ông cho là thiếu sót của nguyên tác. Tác phẩm được ấn hành bởi hiệu sách Thiên Hứa Trai vào năm 1620. Ở lần xuất bản đầu tiên, tác giả được ẩn danh và phát hành dưới danh nghĩa của tác giả gốc, nhưng đến lần tái bản thứ hai, danh tính của Phùng Mộng Long mới chính thức được tiết lộ. Trong bản hiệu đính này, ông đã mở rộng quy mô tác phẩm lên thành 40 hồi, trong đó có 15 hồi tiền truyện dẫn dắt trước cả hồi đầu tiên của bản cũ. Nhiều chương hồi trước đó cũng được ông viết lại hoặc bổ sung những tình tiết hoàn toàn mới. Đặc biệt, ông đã dày công xây dựng tiểu sử cho dàn nhân vật phụ vốn xuất hiện khá rời rạc trong bản gốc. Theo dịch giả Nathan Sturman, phiên bản của Phùng Mộng Long là một trong những cuốn tiểu thuyết tâm lý đầu tiên của thế giới, mang tầm vóc có thể sánh ngang với những câu chuyện về Faust.

Dù từng vô cùng lừng lẫy và nhận được nhiều lời tán dương khi vừa ra mắt, cuốn tiểu thuyết sau đó dần rơi vào quên lãng. Phải đến năm 1967, Ota Tatsuo mới thực hiện bản phân tích chuyên sâu đương đại đầu tiên ngoài Trung Quốc về tác phẩm này, và trong những năm tiếp theo, các công trình nghiên cứu cùng quan điểm phê bình của Patrick Hanan đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình giá trị của tác phẩm này trong giới học thuật.

Mục lục

Nguyên bản
Tam Toại bình yêu truyện nguyên bản 20 hồi của La Quán Trung như sau:

 Hồi 1: Hồ Viên ngoại cầm đồ được tranh tiên, Trương viện quân đốt tranh sinh Vĩnh Nhi
 Hồi 2: Hồ Vĩnh Nhi tuyết lớn mua bánh hấp, Thánh Cô Cô truyền thụ phép Huyền Nữ
 Hồi 3: Hồ Vĩnh Nhi thử phép biến gạo tiền, Hồ Viên ngoại giận đốt sách Như Ý
 Hồi 4: Hồ Vĩnh Nhi cắt cỏ làm ngựa quý, Hồ Vĩnh Nhi rắc đậu hóa binh thần
 Hồi 5: Gả con gái, Hồ Viên ngoại chọn chàng khờ, Trốn Trịnh Châu, Hồ Vĩnh Nhi đi thầm lặng
 Hồi 6: Tại điếm khách, Hồ Vĩnh Nhi biến dị hình, Nơi giếng sâu, Bặc khách trưởng đẩy Vĩnh Nhi
 Hồi 7: Giếng Bát Giác, Bặc Cát gặp Thánh Cô, Dâng đỉnh vàng, Bặc Cát đày Mật Châu
 Hồi 8: Trong rừng hoang, Trương Loan cứu Bặc Cát, Miếu Sơn Thần, Trương Loan thưởng song nguyệt
 Hồi 9: Sư thọt chân mua bánh nhử Nhiệm Thiên, Nhiệm, Ngô, Trương giận đuổi sư thọt chân
 Hồi 10: Chùa Mạc Pha, sư thọt chui bụng Phật, Nhiệm, Ngô, Trương mộng thụ phép Vĩnh Nhi
 Hồi 11: Đản Tử Hòa thượng nhiếp tiền Thiện Vương, Đỗ Thất Thánh dùng phép chặt hài nhi
 Hồi 12: Bao Long Đồ hạ lệnh bắt yêu tăng, Lý Nhị Ca tố yêu bị ngã chết
 Hồi 13: Vĩnh Nhi bán nến bùn nhử Vương Tắc, Thánh Cô Cô dạy Vương Tắc mưu phản
 Hồi 14: Tả sư thọt rải tiền gạo chiêu quân, Vương Tắc bị quan ty bắt hạ ngục
 Hồi 15: Sư thọt cứu Vương Tắc, cấm mọi người, Lưu Ngạn Uy lĩnh binh bắt Vương Tắc
 Hồi 16: Vương Tắc dẫn chúng tạo phản Bối Châu, Vĩnh Nhi cầm quân đánh chiếm quận ấp
 Hồi 17: Văn Ngạn Bác lĩnh binh xuống Bối Châu, Tào Chiêu Thảo dùng máu phá yêu pháp
 Hồi 18: Tả sư thọt bay cối xay đánh Lộ Công, Thần Đa Mục cứu Lộ Công dâng kế
 Hồi 19: Văn Ngạn Bác tình cờ gặp Gia Cát Toại, Lý Ngư Canh dâng kế bắt Vương Tắc
 Hồi 20: Thành Bối Châu phân thây lũ yêu nhân, Văn Chiêu Thảo dẹp loạn về Đông Kinh

Bản tăng bổ
Tam Toại bình yêu truyện bản tăng bổ 40 hồi của Phùng Mộng Long như sau:

 Hồi 1: Truyền kiếm thuật, Xử Nữ xuống núi, Trộm sách pháp, Viên Công về hang
 Hồi 2: Viện Tu Văn, Đẩu Chủ xử án, Động Bạch Vân, Viên Thần bủa sương
 Hồi 3: Hồ Truất Nhi quấy nhiễu Trinh Nương, Triệu Đại Lang tìm dấu cáo thành
 Hồi 4: Cáo già đại náo sảnh Bán Tiên, Thái y xem kỹ ba mạch cổ
 Hồi 5: Tả Quẻ Nhi trộm rượu trong miếu, Giả đạo sĩ mê hoa dưới lầu
 Hồi 6: Tiểu yêu hồ dùng mưu lừa đạo sĩ, Nữ ma vương trong mộng gặp đạo cô
 Hồi 7: Dương Tuần kiểm đón kinh gặp Thánh Cô, Từ Trưởng lão múc nước được trứng lạ
 Hồi 8: Từ Trưởng lão thành tâm cầu quẻ Đại Sĩ, Đản Hòa thượng một lần trộm phép Viên Công
 Hồi 9: Lãnh Công tử thử phù chú yểm người, Đản Hòa thượng hai lần trộm phép Viên Công
 Hồi 10: Thạch Đà Tử đêm náo xóm La Gia, Đản Hòa thượng ba lần trộm phép Viên Công
 Hồi 11: Được đạo pháp, Đản tăng đi tìm thầy, Gặp thiên thư, Thánh Cô nhận làm em
 Hồi 12: Cáo già khêu đèn luận đạo pháp, Đạo sĩ si ngốc ngắm trăng đau tình
 Hồi 13: Đóng Trang Đông, Dương Xuân điểm hóa vàng, Lập pháp đàn, Thánh Cô luyện tà thuật
 Hồi 14: Đền Thánh Cô, hổ giấy giữ núi vàng, Vườn Thục Cảnh, Trương Loan gặp Mị Nhi 
 Hồi 15: Lôi Thái giám tham lam lấy vợ hờ, Hồ Mị Nhi si tâm dạo vườn nội
 Hồi 16: Hồ Viên ngoại mừng gặp tranh tiên, Trương Viện quân giận sinh thai yêu
 Hồi 17: Huyện Bác Bình, Trương Loan cầu mưa, Đàn Ngũ Long, Tả Truất đấu phép
 Hồi 18: Trương Xử sĩ cưỡi thuyền gặp Thánh Cô, Hồ Viên ngoại đội tuyết tìm người cũ
 Hồi 19: Trần Thiện lưu nghĩa đôi lần tặng tiền, Thánh Cô, Vĩnh Nhi riêng truyền đạo pháp
 Hồi 20: Hồ Hạo giận đốt sách Như Ý, Vĩnh Nhi đêm đến chùa Tướng Quốc
 Hồi 21: Phố Bình An, Viên ngoại lại hưng gia, Hồ Vĩnh Nhi biến người đậu ngựa giấy
 Hồi 22: Hồ Viên ngoại tìm mối bàn chuyện cưới, Chàng khờ khạo động phòng hưởng hoa chúc
 Hồi 23: Chàng ngốc leo nhầm nóc lầu thành, Phí tướng sĩ đánh vỡ gối Du Tiên
 Hồi 24: Trấn Bát Giác, Vĩnh Nhi biến dị hình, Thành Trịnh Châu, Bặc Cát đòi tiền xe
 Hồi 25: Giếng Bát Giác, bọn thủy thủ mò thây, Sảnh Trịnh Châu, Bặc Đại Lang dâng đỉnh
 Hồi 26: Trong rừng hoang, Trương Loan cứu Bặc Cát, Miếu Sơn Thần, công sai thưởng song nguyệt
 Hồi 27: Bao Long Đồ mới trị phủ Khai Phong, Tả Quẻ sư đại náo Nhiệm, Ngô, Trương
 Hồi 28: Chùa Mạc Pha, sư thọt chui bụng Phật, Nhiệm, Ngô, Trương mộng thụ phép Thánh Cô
 Hồi 29: Vương Thái úy rộng lòng ban tiền phúc, Đỗ Thất Thánh ra tay nối đầu người
 Hồi 30: Đản Tử tăng biến hóa trêu Long Đồ, Lý Nhị Ca tố yêu bị ngã chết
 Hồi 31: Hồ Vĩnh Nhi bán nến bằng bùn, Vương Đô Bài gặp Thánh Cô Cô
 Hồi 32: Định nhân duyên, Vĩnh Nhi lấy chồng, Rải tiền gạo, Vương Tắc chiêu quân
 Hồi 33: Tả Quẻ sư hiển thánh kinh động chúng, Vương Đô Bài kéo hội báo thù xưa
 Hồi 34: Lưu Ngạn Uy ba lần bại Bối Châu, Hồ Vĩnh Nhi tung hoành đất Hà Bắc
 Hồi 35: Triệu Vô Hà liều mình lừa lũ giặc, Bao Long Đồ vâng chiếu cử người hiền
 Hồi 36: Văn Tướng quốc ba đường hưng binh mã, Tào Chiêu thảo dùng ống phun phá giặc
 Hồi 37: Bạch Viên Thần thắp hương cầu Huyền Nữ, Tiểu yêu hồ bay cối đánh Lộ Công
 Hồi 38: Thần Đa Mục báo đức viết chậu bạc, Văn chiêu thảo lạc đường gặp Gia Cát
 Hồi 39: Văn Chiêu thảo nghe khúc dùng Mã Tuệ, Lý Ngư Canh can gián giận Vương Tắc
 Hồi 40: Lộ Quốc Công ca khúc khải hoàn về Biện Kinh, Bạch Viên Thần lại trông coi viện Tu Văn

Bản dịch

Chuyển thể
 Thiên thư kỳ đàm (1983), tác phẩm hoạt hình kinh điển của điện ảnh Trung Quốc sản xuất năm 1983. Tại Việt Nam, bộ phim này thường được biết đến với tên gọi Truyền thuyết về cuốn sách bị niêm phong. Đây được coi là một trong những đỉnh cao của xưởng phim hoạt hình Thượng Hải, giữ nguyên tinh thần kỳ ảo và trào phúng của nguyên tác.  
 Thiên thư kỳ đàm: Ma pháp kỳ duyên (2023), phiên bản làm lại hoặc hậu bản ra mắt năm 2023, ứng dụng công nghệ điện ảnh hiện đại để tái hiện lại thế giới thần ma của các vị tiên và yêu hồ.

Tham khảo

Trích dẫn

Thư mục

 
 
 
 

Tiểu thuyết thần ma
Tiểu thuyết thời Minh
Sách của Phùng Mộng Long
Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc
Tiểu thuyết Trung Quốc thế kỷ 16