Khaleda Zia

Begum Khaleda Zia (khai sinh Khaleda Khanam, 15 tháng 8 năm 1946 – 30 tháng 12 năm 2025) là một cố chính khách người Bangladesh, từng giữ chức Thủ tướng Bangladesh từ năm 1991 đến năm 1996 và một lần nữa từ năm 2001 đến năm 2006. Bà là nữ Thủ tướng đầu tiên của Bangladesh và là người phụ nữ thứ hai lãnh đạo quốc gia trong thế giới Hồi giáo sau Benazir Bhutto. Bà là vợ của cựu Tổng thống Bangladesh kiêm Tư lệnh quân đội Ziaur Rahman. Bà là Chủ tịch Đảng Dân tộc Bangladesh (BNP) từ năm 1984 cho đến năm 2025.

Zia sinh năm 1946 trong một gia đình Hồi giáo người Bengal tại Jalpaiguri và chuyển đến Đông Bengal, nay là Bangladesh, vào năm 1950. Trong Chiến tranh giải phóng Bangladesh, bà cùng các con trai bị quân đội Pakistan bắt giữ sau khi chồng bà gia nhập lực lượng Mukti Bahini. Bà là Đệ nhất Phu nhân Bangladesh từ năm 1977 cho đến khi chồng bà bị ám sát trong một cuộc đảo chính năm 1981. Sau đó, bà tích cực tham gia chính trị và trở thành lãnh đạo của đảng BNP vào năm 1984. Bà và đảng bà đã nắm vị trí dẫn đầu phong trào dân chủ chống chính quyền quân sự của Tổng thống Hossain Mohammad Ershad. Họ đã tẩy chay các cuộc bầu cử quốc hội năm 1986 và 1988, nhờ đó củng cố danh tiếng của một "lãnh đạo không khoan nhượng". Năm 1990, bà cùng Sheikh Hasina, cựu Thủ tướng bị lật đổ năm 2024, con gái của nhà sáng lập đất nước Sheikh Mujibur Rahman và lãnh đạo Đảng Liên đoàn Awami, chung tay dẫn dắt cuộc nổi dậy lật đổ chính quyền quân sự của Tổng thống Ershad.

Năm 1991, trong cuộc bầu cử tự do đầu tiên của Bangladesh, Zia đã giành chiến thắng trước Hasina. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, bà đã thực hiện nhiều cải cách quan trọng như chuyển đổi hệ thống chính trị từ cộng hòa tổng thống sang đại nghị, dỡ bỏ hạn chế với đầu tư nước ngoài, và thực thi chính sách giáo dục tiểu học bắt buộc và miễn phí. Đảng của bà cũng thành lập một chính phủ tồn tại ngắn ngủi sau cuộc bầu cử gây tranh cãi tháng 2 năm 1996, vốn bị phe đối lập tẩy chay. Trong nhiệm kỳ thủ tướng thứ hai của bà, bắt đầu từ chiến thắng của đảng bà trong cuộc bầu cử năm 2001 cho đến năm 2006, Bangladesh chứng kiến ​​sự tăng trưởng về tổng sản phẩm nội địa, đầu tư nước ngoài và tỷ lệ biết chữ của phụ nữ, nhưng đồng thời trở thành quốc gia tham nhũng nhất thế giới theo Chỉ số nhận thức tham nhũng.

Nhiệm kỳ thủ tướng thứ hai của bà kết thúc trong bối cảnh khủng hoảng chính trị và cuộc đảo chính quân sự năm 2007. Chính phủ lâm thời do quân đội hậu thuẫn đã buộc tội và bắt giữ bà Zia cùng hai con trai vì tội tham nhũng. Sau thất bại của đảng BNP trong cuộc bầu cử năm 2008 trước Đảng Liên đoàn Awami của Sheikh Hasina, bà buộc phải rời khỏi nhà và tẩy chay cuộc bầu cử năm 2014. Năm 2018, bà đã bị kết án 17 năm tù vì tội tham nhũng. Tuy nhiên, sau cuộc biểu tình Bangladesh năm 2024, bà được trả tự do và được tuyên bố trắng án. Sau nhiều năm lâm bệnh, bà đã qua đời vào ngày 30 tháng 12 năm 2025, hưởng thọ 79 tuổi.

Bối cảnh

Thiếu thời 
Khaleda Khanam “Putul” sinh năm 1946 tại Jalpaiguri thuộc tỉnh Bengal, Raj thuộc Anh (nay thuộc Tây Bengal, Ấn Độ), trong một gia đình người Bengal theo đạo Hồi Majumdar từ Fulgazi, Feni. Bà là con thứ ba trong năm người con của cha Iskandar Ali Majumder (còn được gọi là Iskandar Miyan hoặc Muhammad Iskandar), chắt của lãnh chúa Ghazi Nahar Muhammad Khan Majumdar. Mẹ của Zia, Taiyaba Majumder, vốn đến từ làng Chandbari ở Itahar, Dinajpur (nay là Uttar Dinajpur, Tây Bengal, Ấn Độ). Theo Nilanjan Dasgupta, con trai của chủ sở hữu công ty, Iskandar làm môi giới tại Das and Co., một công ty ngân hàng và cổ đông liên quan đến kinh doanh trà địa phương. Gia đình bà di cư đến Dinajpur ở Đông Bengal, Pakistan, sau các cuộc bạo loạn sắc tộc ở Jalpaiguri năm 1950.

Khaleda tự mô tả mình là người “tự học”, và không có ghi chép nào cho thấy bà tốt nghiệp trung học. Ban đầu, bà theo học Trường Truyền giáo Dinajpur và sau đó là Trường Nữ sinh Dinajpur, nhưng đã bỏ học sau khi kết hôn.

Năm 1960, bà kết hôn với Ziaur Rahman, khi đó là một đại úy trong Quân đội Pakistan. Sau khi kết hôn, bà đổi tên thành Khaleda Zia và lấy tên họ chồng. Bà được cho là đã đăng ký vào Trường Cao đẳng Surendranath ở Dinajpur nhưng chuyển đến Tây Pakistan để sống với chồng vào năm 1965. Chồng bà được điều động làm sĩ quan quân đội trong Chiến tranh Ấn Độ – Pakistan 1965. Vào tháng 3 năm 1969, hai vợ chồng chuyển trở lại Đông Pakistan và gia đình sau đó chuyển đến Chittagong do Ziaur Rahman được điều động vào quân đội.

Sau nhiệm kỳ thủ tướng (2006–2025)

Cáo buộc và án tù (2018–2024) 
Năm 2017, Ngày 8 tháng 2 năm 2018, Khaleda Zia đã bị kết án 5 năm tù giam trong một vụ án tham nhũng vì vụ biển thủ Quỹ trẻ mồ côi Zia.

Ngày 30 tháng 10 năm 2018, trong vụ án Quỹ từ thiện Zia, Khaleda Zia đã bị kết án thêm 7 năm tù do tội tham nhũng, hối lộ và biển thủ và cũng bị cáo buộc cho 32 vụ án khác.

Trả tự do năm 2024 
Sau khi Sheikh Hasina bị trục xuất với tư cách là thủ tướng, từ chức và rời khỏi đất nước trong phong trào bất hợp tác tại cuộc biểu tình năm 2024, Tổng thống Mohammed Shahabuddin, Chủ tịch đảng Dân tộc Bangladesh (BNP), đã quyết định trả tự do bà Zia vào ngày 5 tháng 8. Ngày 6 tháng 8, Khaleda Zia đã chính thức được trả tự do sau nhiều năm bị quản thúc tại gia.

Bệnh tật và qua đời 
Bất chấp lời cầu xin, bà không được phép đi nước ngoài để chữa bệnh.

Ngày 8 tháng 1, bà đã sang Luân Đôn để điều trị y tế trong 4 tháng trước khi trở về nước.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

Sinh năm 1946
Mất năm 2025
Người Bangladesh
Chính khách
Đệ Nhất Phu nhân
Bộ trưởng
Thủ tướng
Nữ bộ trưởng quốc phòng
Nữ thủ tướng
Chính khách Bangladesh
Thủ tướng Bangladesh
Chính khách thế kỷ 20
Chính khách thế kỷ 21
Tín hữu Hồi giáo
Tín hữu Hồi giáo Bangladesh