Chính phủ Cộng hòa Hồi giáo Iran

Chính phủ Cộng hòa Hồi giáo Iran () là nhà nước hiện tại của Iran, được thành lập dựa trên chủ nghĩa cộng hòa và chủ nghĩa Hồi giáo theo Hiến pháp Iran. Nhà nước Iran được mô tả là một chế độ toàn trị, chuyên chế, chống chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thế tục và phi dân chủ theo học thuyết “Giáo sĩ hộ pháp”.

Hiến pháp Cộng hòa Hồi giáo Iran được ban hành vào năm 1979. Hệ thống chính trị bao gồm Hội đồng Chuyên gia, Lãnh tụ Tối cao, và ba nhánh hành pháp, lập pháp (Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo và Hội đồng Giám hộ), tư pháp. Ngoài ra, có Hội đồng xác định lợi ích quốc gia, Hội đồng an ninh quốc gia tối cao, Hội đồng Tối cao Cách mạng Văn hóa, Hội đồng Tối cao Không gian mạng và các hội đồng địa phương. Lãnh tụ Tối cao là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang.

Hiến pháp 
Hiến pháp Cộng hòa Hồi giáo Iran được phê chuẩn vào ngày 2–3 tháng 12 năm 1979 trong một cuộc trưng cầu ý dân và được sửa đổi vào năm 1989 sau một cuộc trưng cầu ý dân khác. Hiến pháp Iran được đánh giá là "sự kết hợp" giữa "các yếu tố thần quyền và dân chủ". Điều 1 và Điều 2 trao chủ quyền cho Chúa, trong khi Điều 6 quy định bầu cử trực tiếp tổng thống và Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo. Tất cả các cơ quan dân cử đều lệ thuộc vào Hội đồng Giám hộ và Lãnh tụ Tối cao.

Chế độ chính trị

Lãnh tụ Tối cao 

Lãnh tụ Tối cao là chức danh cao nhất của Iran, được thành lập theo học thuyết Giám hộ của Faqih. Lãnh tụ Tối cao giữ chức vụ trọn đời. Lãnh tụ Tối cao phụ trách hoạch định các chính sách chung của nhà nước, là tổng tư lệnh Lực lượng Vũ trang và giám sát cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp. Cộng hòa Hồi giáo Iran đã có hai Lãnh đạo tối cao: Ruhollah Khomeini, giữ chức vụ từ năm 1979 cho đến khi ông qua đời năm 1989, và Ali Khamenei, giữ chức vụ từ khi Khomeini qua đời cho đến khi ông bị ám sát vào năm 2026.

Hội đồng Chuyên gia 
Hội đồng Chuyên gia gồm tám 88 Mujtahid được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ tám năm, có nhiệm vụ bầu, giám sát và bãi nhiệm Lãnh tụ Tối cao.

Cuộc bầu cử Hội đồng Chuyên gia gần đây nhất diễn ra vào ngày 1 tháng 3 năm 2024. Hội đồng Chuyên gia khóa VI họp lần đầu tiên vào ngày 21 tháng 5 năm 2024. Mohammad-Ali Movahedi Kermani là chủ tịch Hội đồng Chuyên gia đương nhiệm.

Cơ quan lập pháp 
Cơ quan lập pháp của Cộng hòa Hồi giáo Iran gồm hai bộ phận: Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo và Hội đồng Giám hộ.

Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo 
Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo gồm ít nhất 270 đại biểu được bầu trực tiếp theo nguyên tắc bỏ phiếu kín. Số đại biểu Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo có thể tăng thêm không quá 20 đại biểu sau mỗi 10 năm. Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo có quyền làm luật về mọi vấn đề thuộc thẩm quyền được quy định trong Hiến pháp. Tính đến năm 2025, Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo gồm 290 đại biểu, tăng từ 272 đại biểu trong cuộc bầu cử lập pháp năm 2000. Cuộc bầu cử gần đây nhất diễn ra vào ngày 1-10 tháng 3 năm 2024 và Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo khóa mới khai mạc vào ngày 27 tháng 5 năm 2024.

Hội đồng Giám hộ 
Hội đồng Giám hộ là một phần của cơ quan lập pháp và đóng vai trò như một thượng viện. Hội đồng Giám hộ có quyền xem xét tính hợp hiến, tính phù hợp với Sharia của luật do Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo thông qua; giám sát bầu cử; và phê duyệt tư cách ứng cử viên.

Hội đồng Giám hộ gồm 12 thành viên, sáu thành viên là các faqīh (học giả Sharia) do Lãnh tụ Tối cao bổ nhiệm và sáu thành viên do Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo bầu trong số luật gia do Chánh án Iran đề cử.

Hành pháp

Tổng thống 
Tổng thống là người đứng đầu chính phủ và chức danh cao thứ hai ở Iran. Tổng thống là chức danh được bầu trực tiếp cao nhất trên danh nghĩa ở Iran, nhưng phải chịu trách nhiệm trước Lãnh tụ Tối cao, là nguyên thủ quốc gia. Tổng thống có quyền ký điều ước quốc tế, thỏa thuận với nước ngoài, tổ chức quốc tế; thực hiện quy hoạch quốc gia, ngân sách nhà nước, các vấn đề việc làm nhà nước; và bổ nhiệm bộ trưởng với sự phê chuẩn của Quốc hội. 

Tổng thống được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ bốn năm và không được giữ chức vụ quá hai nhiệm kỳ liên tiếp hay quá tám năm.

Hệ thống tư pháp 
Hệ thống tư pháp của Cộng hòa Hồi giáo Iran gồm các ngạch tòa án hình sự, tòa án dân sự, tòa án hành chính và tòa án quân sự. Chánh án Iran là người đứng đầu hệ thống tư pháp, do Lãnh tụ Tối cao bổ nhiệm. Tòa án Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của Iran về dân sự và hình sự.

Cơ quan khác

Hội đồng phân định lợi ích quốc gia 
Hội đồng phân định lợi ích quốc gia là một cơ quan do lãnh tụ tối cao bổ nhiệm, có nhiệm vụ giải quyết xung đột giữa Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo và Hội đồng Giám hộ. Tuy nhiên, quyền lực thực sự của Hội đồng là vai trò tư vấn cho Lãnh tụ Tối cao.

Thành viên Hội đồng do Lãnh tụ Tối cao bổ nhiệm với nhiệm kỳ 5 năm.

Hội đồng địa phương 
Hội đồng địa phương là một trong những cơ quan ra quyết định và quản lý nhà nước của Iran tại địa phương. Mỗi làng, huyện, thành phố, đô thị và tỉnh tổ chức một hội đồng địa phương. Thành viên hội đồng do người dân địa phương bầu ra.

Cơ quan Phát thanh – Truyền hình Cộng hoà Hồi giáo Iran 
Cơ quan Phát thanh – Truyền hình Cộng hoà Hồi giáo Iran là tổ chức phát thanh, truyền hình duy nhất ở Iran. Giám đốc Cơ quan Phát thanh – Truyền hình do Lãnh tụ Tối cao bổ nhiệm, miễn nhiệm. Một hội đồng gồm hai đại diện của tổng thống, hai đại diện của chánh án và hai đại diện của Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo giám sát hoạt động của Cơ quan Phát thanh – Truyền hình.

Lực lượng vũ trang

Bộ Tổng Tham mưu Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran 
Bộ Tổng tham mưu Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran là cơ quan quân sự cao nhất ở Iran, phụ trách thực hiện chính sách, giám sát và phối hợp các hoạt động của Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran. Tổng tham mưu trưởng do Lãnh tụ Tối cao bổ nhiệm. Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi giữ chức tổng tham mưu trưởng cho đến khi bị ám sát vào năm 2026.

Quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran 
Quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran là lực lượng chính quy của Iran và một bộ phận của Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran. Quân đội có nhiệm vụ bảo vệ độc lập, toàn vẹn lãnh thổ, trật tự của Iran và phóng chiếu lực lượng. Bộ Tham mưu Liên hợp Quân đội điều phối bốn quân chủng: Lục quân, Không quân, Hải quân và Lực lượng Phòng không. Tổng tư lệnh Quân đội hiện tại là Thiếu tướng Amir Hatami.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran 
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo là một bộ phận của Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran, được thành lập vào ngày 5 tháng 5 năm 1979. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo có nhiệm vụ bảo vệ thành tựu Cách mạng Hồi giáo và chế độ Cộng hòa Hồi giáo. Mohammad Pakpour giữ chức tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho đến khi bị ám sát vào năm 2026.

Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cộng hòa Hồi giáo Iran 
Bộ Tư lệnh Cảnh sát là lực lượng cảnh sát thống nhất của Cộng hòa Hồi giáo Iran, được thành lập vào năm 1992 trên cơ sở hợp nhất Shahrbani, Hiến binh và các Ủy ban Cách mạng Hồi giáo. Bộ Tư lệnh Cảnh sát có hơn 60.000 nhân sự cảnh sát thuộc Bộ Nội vụ, bao gồm cả lực lượng biên phòng.

Xem thêm 

 Ruhollah Khomeini
 Nhân quyền tại Cộng hòa Hồi giáo Iran
 Chính trị Iran

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 

Chủ nghĩa toàn trị
Kinh tế Iran
Chính trị Iran
Chính phủ Iran