Sắp đặt bàn ăn

Sắp đặt bàn ăn (Table setting) hay bày biện bàn tiệc (Place setting) đề cập đến cách bày trí xếp đặt bàn ăn với bộ đồ dùng bàn ăn (Tableware) như dụng cụ ăn uống (bộ dao thìa nĩa, muỗng, đũa) và các vật dụng dùng để phục vụ và dùng bữa. Cách sắp xếp dành cho một thực khách đơn lẻ được gọi là một suất ăn. Nghệ thuật này cũng là bố cục trong đó các dụng cụ và vật trang trí được xếp đặt đúng vị trí quy cách. Việc tuân thủ quy định cách sắp xếp chính xác của bộ đồ ăn thay đổi tùy theo các nền văn hóa và giai đoạn lịch sử. Cách sắp đặt bàn ăn là việc sắp xếp các dụng cụ ăn uống trên bàn và cách sắp xếp cũng có thể thay đổi tùy theo quốc gia (châu Á, châu Âu, châu Mỹ) và tính chất bữa ăn với ba cấp độ chính gồm trang trọng, thân mật và cơ bản, với mức độ phức tạp và số lượng dụng cụ tăng dần tùy thuộc vào thực đơn và tính chất của bữa tiệc, kèm các quy tắc cụ thể về vị trí (thường là nĩa bên trái đĩa, dao và thìa bên phải đĩa) và thứ tự sử dụng (dụng cụ dùng trước được đặt ở ngoài cùng).

Đại cương

Đây là cách sắp xếp bộ đồ ăn  bao gồm đĩa, dụng cụ ăn uống bao gồm dao, nĩa, thìa, đĩa, ly, khăn ăn cho việc ăn uống. Quá trình này bao gồm việc bố trí chính xác vị trí của từng vật dụng như đĩa (đĩa lót, đĩa chính, đĩa salad), dao (dao ăn chính, dao cá, dao bơ), nĩa (nĩa ăn chính, nĩa salad), thìa (thìa súp, thìa tráng miệng), các loại ly (ly nước, ly rượu vang) và khăn ăn. Sắp đặt bàn ăn còn là nghệ thuật và quy trình chuẩn bị, sắp xếp bàn ăn, bao gồm việc bài trí bát đĩa, dao nĩa, ly cốc và khăn ăn cho từng thực khách. Các quy tắc sắp đặt cho các bữa ăn khác nhau gồm cách sắp xếp cho một người ăn, quy tắc dụng cụ nhấn mạnh quy tắc "Outside-in" (từ ngoài vào trong), theo đó dụng cụ nào dùng trước thì đặt ở vị trí xa đĩa nhất, lưỡi dao phải luôn hướng về phía đĩa (để tránh nguy hiểm) và có sự khác biệt nhỏ giữa phong cách Mỹ và phong cách châu Âu ở vị trí đặt nĩa khi ăn xong. Đây còn là một thuật ngữ trong lĩnh vực ẩm thực và dịch vụ nhà hàng dùng để chỉ nghệ thuật và quy trình bày biện, sắp xếp các dụng cụ ăn uống trên bàn tiệc. Những quy cách này vừa mang tính chức năng giúp thực khách sử dụng dụng cụ đúng thứ tự và thuận tiện tối đa cho thực khách, lại vừa mang tính thẩm mỹ và nghi lễ, trang trọng của bữa tiệc.

Sắp xếp 

Các cách sắp đặt thân mật thường có ít dụng cụ và bát đĩa hơn nhưng sử dụng bố cục dựa trên các cách sắp đặt trang trọng hơn. Dụng cụ được sắp xếp theo thứ tự và theo cách thức mà thực khách sẽ sử dụng chúng. Ở phương Tây, nĩa, đĩa, dao bơ, và khăn ăn thường được đặt ở bên trái đĩa ăn chính, còn dao, thìa, ly cốc, tách, và đĩa lót ở bên phải. (Ngược lại, các sắp đặt trang trọng ở Armenia đặt nĩa ở bên phải đĩa ăn chính và các sắp đặt thân mật ở Thổ Nhĩ Kỳ đặt nĩa ở bên phải đĩa ăn chính nếu không đi kèm với dao). Thuyền sốt và các đĩa phục vụ, khi được sử dụng, hoặc được đặt trên bàn hoặc, trang trọng hơn, có thể được để trên bàn phụ. Quy tắc bày biện bàn ăn (Cơ bản theo chuẩn Âu-Mỹ) với quy tắc vàng là  "từ ngoài vào trong" (dụng cụ dùng cho món đầu tiên đặt ngoài cùng, món sau cùng đặt sát đĩa).
 Đĩa: Đĩa ăn chính (Dinner plate) đặt chính giữa vị trí ngồi, cách mép bàn khoảng 2cm.
 Dao và thìa (để bên phải): Dao đặt bên phải đĩa, lưỡi dao luôn quay vào phía đĩa. Thìa súp đặt bên phải dao (nếu có dùng súp).
 Nĩa (để bên trái): Nĩa ăn chính đặt bên trái đĩa. Nĩa salad đặt bên trái nĩa ăn chính (nếu món salad ăn trước).
 Ly (để ở góc trên bên phải): Ly uống nước đặt ngay phía trên mũi dao ăn chính. Ly rượu vang đặt bên phải ly nước (thấp hơn một chút).
 Đĩa bánh mì và dao bơ (để ở góc trên bên trái): Đặt phía trên các loại nĩa.
 Dụng cụ tráng miệng: Đặt nằm ngang phía trên đầu đĩa ăn chính (hoặc mang ra sau).
Một bàn ăn được sắp đặt đúng cách tạo ra một không gian ẩm thực trang trọng và thể hiện sự tôn trọng, hiếu khách của chủ nhà đối với khách mời.

Trang trọng 

Trong bối cảnh trang trọng, các dụng cụ được đặt vào phía trong khoảng 20 cm hoặc 8 inch từ mép bàn, với tất cả được đặt trên cùng một đường cơ sở vô hình hoặc trên cùng một đường trung tuyến vô hình. Các dụng cụ ở vị trí ngoài cùng sẽ được sử dụng trước (ví dụ, một chiếc thìa súp hoặc nĩa salad, sau đó là nĩa ăn chính và dao ăn chính). Lưỡi dao được quay về phía chiếc đĩa. Những chiếc ly được đặt cách khoảng một inch (2,5 cm) phía trên các con dao, cũng theo thứ tự sử dụng như rượu vang trắng, rượu vang đỏ, rượu vang tráng miệng (vang sủi) và ly nước.

Thân mật 
Tại một không gian bữa tiệc mang tính thân mật thì có ít dụng cụ được sử dụng hơn và các đĩa phục vụ được đặt ngay trên bàn. Đôi khi tách và đĩa lót được đặt ở bên phải của thìa, cách mép bàn khoảng 30 cm hoặc 12 inch. Thường thì, trong các sắp đặt ít trang trọng hơn, khăn ăn nên được đặt trong ly rượu vang. Tuy nhiên, các vật dụng như vòng khăn ăn thì ít gặp ở Vương quốc Anh, Tây Ban Nha, Mexico hoặc Ý.

Tiệc tối 

Bữa tiệc tối trang trọng nhất (formal dinner) được phục vụ từ nhà bếp. Khi bữa ăn được phục vụ, ngoài đĩa ăn chính giữa (một đĩa lót hoặc đĩa ăn tối tại bữa ăn tối, nếu trong bữa ăn trưa, là một đĩa lót hoặc đĩa ăn trưa), tại mỗi vị trí còn có một chiếc bánh mì cuộn (thường trên đĩa bánh mì, đôi khi để trong khăn ăn), khăn ăn, và bộ dao nĩa (dao và thìa ở bên phải đĩa chính, và nĩa ở bên trái). Cà phê được phục vụ theo phong cách Phục vụ Quản gia trong các tách nhỏ, và một chiếc thìa được đặt trên đĩa lót ở bên phải của mỗi tay cầm. Những chiếc đĩa và dụng cụ phục vụ không được đặt trên bàn đối với một bữa tiệc tối trang trọng. Ngoại lệ duy nhất ở phương Tây đối với các quy tắc chung này là giao thức được tuân theo tại triều đình hoàng gia Tây Ban Nha, cũng được triều đình Áo áp dụng, trong đó tất cả dao nĩa được đặt ở bên phải đĩa trung tâm cho mỗi thực khách. Tại một bữa tối ít trang trọng hơn, không được phục vụ từ nhà bếp, nĩa và thìa tráng miệng có thể được đặt phía trên đĩa, nĩa hướng sang phải, thìa hướng sang trái.

Hình ảnh

Xem thêm
 Nghệ thuật ẩm thực
 Bày biện món ăn
 Phép tắc bàn ăn
 Bữa ăn
 Bữa tiệc
 Yến tiệc
 Bữa ăn sáng
 Bữa ăn trưa
 Bữa ăn tối
 Bữa ăn chính
 Món chính
 Thực đơn
 Tráng miệng

Chú thích

Tham khảo
 
Ẩm thực