Áo bà ba

Áo bà ba là một loại trang phục phổ biến ở các miền quê miền Nam Việt Nam. Chiếc áo này do Trương Vĩnh Ký cải tiến từ áo của dân Bà ba đảo Pê-năng, Malaysia.  

Nó chủ yếu gắn liền với vùng nông thôn miền Nam Việt Nam, đặc biệt là ở đồng bằng sông Cửu Long. Thường được mặc như một bộ trên và dưới, áo bà ba thường là một chiếc áo sơ mi lụa dài tay, cài nút với cổ khoét sâu, kết hợp với quần lụa. Chiếc áo dài và xẻ ở hai bên eo, tạo thành hai vạt, theo truyền thống có hai túi. 

Để bảo vệ và tôn vinh truyền thống lâu đời của Việt Nam , tỉnh Hậu Giang đã tổ chức Lễ hội Áo Bà Ba vào năm 2023.

Từ nguyên
Thuật ngữ "áo bà ba" có thể được dịch là "chiếc áo của bà ba", từ "Bà Ba" có nghĩa là người phụ nữ được sinh ra thứ hai trong gia đình ở miền Nam.

Theo nhà văn Sơn Nam, áo bà ba xuất hiện lần đầu tiên vào thế kỷ 19. Tên gọi này bắt nguồn từ trang phục của người Bà ba, người Hoa ở Penang, Malaysia.

Cấu tạo
Áo bà ba là chiếc áo không có cổ, thân áo phía sau may bằng một mảnh vải nguyên với thân trước gồm hai mảnh và ở giữa có hai dải khuy cài chạy dài từ trên xuống. Áo chít eo, xẻ tà vừa phải ở hai bên hông và có độ dài trùm qua mông. Áo sẽ tôn đường cong của người mặc nhưng vẫn kín đáo, đảm bảo sự thoải mái khi vận động.

Thường thì người ta thường kết hợp thêm với các phụ kiện như: khăn rằn, nón lá,...

Nguồn gốc lịch sử và thiết kế

Trong khi áo dài ba vạt có nguồn gốc từ bộ lạc và dân gian (cộng đồng gia đình lâu đời, mở rộng ở nông thôn),  áo bà ba rất có thể không chính thức trở thành một loại trang phục đặc biệt cho đến sau khi áo dài xuất hiện . Nó ngắn hơn một chút so với áo dài và được làm bằng vải nhẹ hơn. Sự xuất hiện rộng rãi của áo bà ba chủ yếu là do kiến thức mở rộng về văn hóa Việt Nam. Loại trang phục này xuất hiện khi tầng lớp thấp hơn trở thành một thực thể kinh tế như họ ở những nơi khác trên toàn thế giới vào nửa cuối những năm 1800.

Điều này là do sự tiến triển của các vật liệu được sử dụng, các thiết kế và sự xuất hiện của chúng trong nghệ thuật dân gian. Áo dài ba vạt có nhiều khả năng được làm bằng chất liệu thô hơn như vải lanh , sợi bông và chất liệu động vật như len ở vùng lạnh hơn của đất nước. Ngược lại, áo bà ba luôn được làm bằng lụa hoặc, cho đến khi có các loại sợi tổng hợp hiện đại hơn như vải polyester, chất liệu giống lụa. Áo bà ba có thể có thêu điểm nhấn thu nhỏ nhưng có thể sẽ không bao giờ được dệt bằng vải cải hoa (jacquard), một chất liệu gần giống với vải gấm . Vải dệt cải hoa gắn liền với tầng lớp thượng lưu, tầng lớp quý tộc và truyền thống Trung Quốc, vì khả năng khảm các thiết kế, họa tiết và màu kim loại phức tạp. 

Không rõ tên của loại trang phục này hoặc sự hiện diện đặc biệt của nó xuất hiện khi nào trong các nền văn hóa sinh sống trong khu vực ở đất nước Việt Nam hiện tại. Truyền thống dân gian cho thấy một ảnh hưởng rõ ràng của Trung Quốc do hơn 1.000 năm thống trị của Trung Quốc đối với các dân tộc ở phía nam. Kể từ buổi bình minh của nhiếp ảnh, áo bà ba, giống như hầu hết các loại trang phục khác có thể nhận dạng được của Đông Nam Á lục địa — Campuchia, Lào, Miến Điện — đã duy trì hình dạng cơ bản của nó trong một thế kỷ rưỡi cho đến thời điểm hiện tại. Dòng trang phục Trung Quốc có thể đã ảnh hưởng đến trang phục truyền thống của Việt Nam. Ngoại trừ, áo bà ba không có cổ áo thẳng đứng kiểu Trung Hoa mà là cổ hở và không đóng ở vai mà là áo kéo hoặc có nút dọc theo phía trước. Một điểm khác biệt quan trọng khác để phân biệt áo bà ba là một biến thể hoặc cải tiến đặc biệt của Việt Nam, phân biệt nó với hình bóng của Trung Quốc khi nhìn thoáng qua, là các nút không phải là dây thắt nút hoặc cút áo trơn và thường là hình tròn giống như trên trang phục phương Tây. 

Khi người dân Việt Nam, một dân tộc chứ không phải là một khối chính trị, bắt đầu liên kết với nhau như một dân tộc tách biệt và khác biệt với người Trung Quốc, trong suốt quá trình Chiến tranh Đông Dương nhưng cũng nhiều thập kỷ trước đó trong suốt cuộc hỗn loạn trên toàn thế giới của Thế chiến thứ nhất và hậu quả của nó, áo bà ba ngày càng nổi bật hơn thông qua sự phổ biến tuyệt đối và nhu cầu kinh tế. Thường bao gồm áo và quần một màu, mặc dù không nhất thiết phải cùng một màu, sự đơn giản và tính linh hoạt của áo bà ba đã tồn tại lâu hơn nhiều loại trang phục truyền thống khác. Đây là trang phục của vùng nông thôn, của những người lao động, của tầng lớp thấp hơn và những người dân thường. Giống như quần jean denim ở phương Tây, thiết kế giản dị của áo bà ba mà những người dân thường mặc đã tồn tại lâu hơn nhiều xu hướng khác và được coi là một tác phẩm kinh điển.

Áo bà ba được coi là bộ trang phục hai mảnh mà áo dài phổ biến bắt nguồn từ đó. Áo dài kết hợp lại các thiết kế Trung Quốc với phong cách Việt Nam, trong khi áo bà ba từ lâu đã trở thành một trang phục rất Việt Nam. Áo dài đã trở nên phổ biến trở lại trong và sau Chiến tranh Việt Nam vì "nữ tính hóa" chiến tranh và sức hấp dẫn chung của toàn thế giới, trong khi áo bà ba, được nhìn thấy trong những hình ảnh kinh hoàng liên quan đến cái chết và chiến tranh, đã có được danh tiếng bị hiểu lầm. Áo bà ba là của Việt Nam trong thời hiện đại và đã lấy lại được sự tôn trọng vì mối quan hệ chặt chẽ của nó với nền văn hóa và nền văn minh của Việt Nam hơn là một cuộc chiến tranh.

Ngoại hình và cách mặc
Đối với phụ nữ, đường may công chúa tùy chọn (hai đường may dọc ở phía trước, đường may chéo tùy chọn từ dưới cánh tay, lên đến ngực dưới) có thể là một sự tinh tế hiện đại hơn theo xu hướng tương tự của phương Tây sau Thế chiến II —sau thời kỳ Flapper Girl. Theo ghi chép lịch sử thông qua các bức ảnh, việc sử dụng cúc áo, trở thành tiêu chuẩn, xuất hiện vào khoảng thời gian tương tự hoặc không lâu sau khi cúc áo có sẵn với giá rẻ hơn và phổ biến hơn ở các vật liệu khác ngoài xà cừ, mai mực, ngà voi , v.v.

Nút bấm kim loại vẫn được ưa chuộng vì tiết kiệm chi phí nhưng vẫn thanh lịch giữa các vật liệu tự nhiên đắt tiền truyền thống và nhựa và polyme hiện đại rẻ tiền.

Trong khi áo bà ba vẫn được coi là một loại áo dài tay theo truyền thống, thì việc xắn tay áo lên để mặc khi đi làm, khi làm đồ thủ công và lao động lành nghề, khi chăm sóc trẻ em và chắc chắn là khi nấu ăn và làm việc nhà là điều hoàn toàn bình thường. Ở miền Nam xa xôi, cụ thể hơn là phía Tây Nam Sài Gòn (TP.Hồ Chí Minh) nay là vùng Tây Nam Bộ, có thể thấy phụ nữ mặc áo ngắn tay do khí hậu cận nhiệt đới kéo dài đến tận những năm 1950 trước khi quân đội Mỹ đến.

Trong suốt Chiến tranh Việt Nam , đặc biệt là qua con mắt của giới truyền thông và máy quay phim Mỹ, người Việt Nam được miêu tả là thích mặc "bộ đồ ngủ màu đen" cả ngày. Phần màu đen không điển hình trong lịch sử của áo bà ba , vì những người làm đồng thường mặc màu tối hơn để che đi bụi bẩn, như một phần bản chất công việc của họ.

Phần dưới là quần dài đơn giản thường có dây chun ở thời kỳ sau, theo truyền thống là cạp quần cài nút hoặc cạp quần có dây kéo. Quần rộng và bồng bềnh với một ít loe nhưng cũng có thể cắt thẳng.

Người ta rất cẩn thận khi may một bộ đồ thủ công theo cách riêng của mình. Trái ngược với quan niệm rằng bộ đồ chỉ đơn giản là đồ ngủ như thể nó được may sẵn mua tại giá, một phần niềm tự hào của gia đình là khả năng cung cấp cho mọi người những bộ đồ riêng phù hợp với tính cách và sở thích của từng thành viên trong gia đình. Nó được làm bằng lụa mỏng và được may cẩn thận, được mặc hàng ngày chứ không chỉ trong những dịp đặc biệt.

Bộ đồ thường được tặng làm quà Tết Nguyên Đán. Cha mẹ tự hào khi biết con mình, từ khi biết đi và biết nói, có thể ra ngoài nơi công cộng trong bộ trang phục chỉnh tề. Mặc bộ trang phục này mang ý nghĩa văn hóa rằng người ta tôn trọng người khác và tôn trọng chính mình, thân thiện và dễ gần. Nó không phải là trang phục tiêu dùng mà là để chung sống với người khác trong cùng một khí hậu. Không giống như hàng nhập khẩu từ phương Tây, áo bà ba có nghĩa là "Tôi biết mình là ai, một người biết quan tâm". Mặc bộ trang phục này có nghĩa là người ta không lười biếng, không vụng về hay vô lễ; nó cho thấy người ta có phép tắc và dễ gần.

Tình trạng hiện tại
Áo bà ba vì trang phục nam giới đã suy giảm do quá trình đô thị hóa ngày càng tăng và tiếp xúc với các quốc gia công nghiệp hóa hơn, nên đàn ông Việt Nam hiện có xu hướng mặc trang phục phương Tây như áo phông và quần tây do số lượng và tính sẵn có của trang phục. Phụ nữ Việt Nam mặc áo bà ba vẫn được lãng mạn hóa trong nghệ thuật và văn học, rất có thể là do sự tinh tế của vải.

Việc phục hồi áo bà ba thành trang phục cổ điển, kể từ khoảng đầu thế kỷ và sự phát triển của truyền thông điện tử đại chúng, đưa nó trở lại với di sản của nó là trang phục hàng ngày chủ đạo của vùng nông thôn. Ngày nay, sẽ không đúng khi gọi nó là "đồ ngủ", và sẽ không thể chấp nhận được khi gọi nó là "trang phục", cũng như sẽ không đúng khi nói rằng bộ đồ công sở là trang phục. Nó là trang phục của một lối sống và không được coi là "thời trang" theo nghĩa thông thường.

Sự đơn giản và tính linh hoạt của trang phục đã góp phần tạo nên sự phổ biến của nó, vì nó được sử dụng bởi một lượng lớn dân số, dù ở vùng nông thôn hay thành thị ngày nay. Nó có thể được mặc khi làm việc hoặc thư giãn, tay áo lửng thời trang hoặc tay áo dài truyền thống. Các phiên bản hiện đại có vô số kiểu dáng, màu sắc và thêu khác nhau. Nó thiết thực, thoải mái và thiết kế nguyên tố rất phù hợp với khí hậu Việt Nam. Áo bà ba đã chuyển đổi tốt sang thời trang Việt Nam hiện đại và tiếp tục giữ một sự hiện diện tự nhiên trong hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống, văn hóa, thời trang và nghệ thuật Việt Nam.

Xem thêm

Việt phục
Áo yếm
Áo dài
Áo giao lĩnh
Áo tứ thân

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Video Ca khúc Chiếc áo bà ba và hình ảnh áo bà ba hay là  và .
Sơ lược về sự ra đời của chiếc áo bà ba

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Trang phục nữ
Trang phục Việt Nam
Trang phục nữ Việt Nam