Nhạy bén văn hóa

Nhạy bén văn hóa hay nhạy cảm văn hóa (Cultural sensitivity) còn được gọi là sự nhạy bén đa văn hóa (Cross-cultural sensitivity) hoặc nhận thức văn hóa (Cultural awareness) là kiến ​​thức và nhận thức về các nền văn hóa khác và bản sắc văn hóa của người khác một cách nhanh nhạy từ đó nắm bắt và có hành xử phù hợp trong bối cảnh văn hóa cụ thể. Nhạy bén văn hóa chỉ về khả năng nhận thức, hiểu và tôn trọng sự khác biệt văn hóa giữa các nhóm người, từ đó điều chỉnh hành vi và giao tiếp của bản thân một cách tế nhị, ý tứ để tránh gây hiểu lầm hoặc xúc phạm, phản cảm, không để kích hoạt sự tự vệ văn hóa. Khả năng này liên quan đến năng lực văn hóa (những kỹ năng cần thiết để giao tiếp hiệu quả với những người thuộc các nền văn hóa khác, trong đó bao gồm năng lực đa văn hóa). Ở cấp độ cá nhân, nhạy bén văn hóa là một trạng thái tâm trí liên quan đến các tương tác với những người khác biệt với bản thân mình. Sự nhạy bén văn hóa giúp du khách, người lao động và những người khác điều hướng thành công các tương tác với một nền văn hóa không phải của riêng họ, điều chỉnh hành vi của mình để hòa nhập, tránh có những hành vi, cử chỉ, phát ngôn mang tính nhạy cảm, phản cảm, gây tranh cãi với cộng đồng địa phương. Có nhiều định nghĩa khác nhau xoay quanh sự nhạy bén văn hóa. Tất cả các định nghĩa này đều xoay quanh ý tưởng rằng đó là kiến thức, nhận thức và sự chấp nhận đối với các nền văn hóa khác bao gồm "sự sẵn lòng, khả năng và sự nhạy bén cần thiết để thấu hiểu những người có nền tảng xuất thân khác nhau", và sự chấp nhận đối với sự đa dạng. Điều quan trọng là, nó "đề cập đến việc nhận thức được rằng những sự khác biệt và tương đồng về văn hóa giữa mọi người luôn tồn tại mà không gán cho chúng một giá trị nào cả". Các định nghĩa cũng bao gồm tập hợp các kỹ năng thu được nhờ việc học tập này.

Đại cương
Nhận thức văn hóa là việc có kiến thức về sự tồn tại của nhiều nền văn hóa khác nhau với những thái độ và thế giới quan khác nhau, trong khi nhạy bén văn hóa có nghĩa là sự chấp nhận những sự khác biệt đó và chấp nhận rằng nền văn hóa của chính mình không phải là thượng đẳng. Có nhiều loại hình đa dạng văn hóa khác nhau trong bất kỳ xã hội nào, bao gồm các yếu tố như các nhóm bị gạt ra ngoài lề hoặc bị loại trừ về mặt xã hội; Sắc tộc, dân tộc, khuynh hướng tình dục; khuyết tật; các giá trị và chuẩn mực văn hóa. Nhạy bén văn hóa có liên quan đến tất cả những yếu tố này. Sự đa dạng văn hóa bao gồm các yếu tố nhân khẩu học (chẳng hạn như chủng tộc, giới tính, và độ tuổi) cũng như các giá trị và chuẩn mực văn hóa. Sự nhạy bén văn hóa phản bác lại chủ nghĩa vị chủng (ethnocentrism), và bao gồm giao tiếp liên văn hóa, giữa các kỹ năng liên quan. Dân số của hầu hết các quốc gia đều bao gồm các nhóm thiểu số bao gồm người bản địa, các tiểu văn hóa, và người nhập cư, những người tiếp cận cuộc sống từ một góc nhìn và tư duy khác với nền văn hóa thống trị. Các nơi làm việc, các cơ sở giáo dục, phương tiện truyền thông và các tổ chức thuộc mọi loại hình đang ngày càng chú ý hơn đến việc nhạy bén về mặt văn hóa với tất cả các bên liên quan và toàn thể người dân. Ngày càng có nhiều khóa đào tạo về nhạy bén văn hóa đang được kết hợp vào các nơi làm việc và chương trình giảng dạy của sinh viên ở mọi cấp độ. Khóa đào tạo thường nhắm vào văn hóa thống trị, nhưng trong các xã hội đa văn hóa cũng có thể được giảng dạy cho những người di cư để dạy họ về các nhóm thiểu số khác. Khái niệm này cũng được dạy cho những người nước ngoài làm việc ở các quốc gia khác nhằm giúp họ hòa nhập với các phong tục và truyền thống khác. 

Vào năm 2008, nhạy bén văn hóa được phát hiện là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong một cuộc tìm kiếm tài liệu từ các cơ sở dữ liệu toàn cầu, cả mang tính đại chúng và học thuật. Dựa trên tài liệu này, nhạy bén văn hóa được định nghĩa là "việc sử dụng kiến thức, sự cân nhắc, sự thấu hiểu, [và] sự tôn trọng của một người, và điều chỉnh [chúng] sau khi nhận thức được về bản thân và người khác, và gặp gỡ một cá nhân hoặc một nhóm đa dạng". Sự ủng hộ đối với tính nhạy bén văn hóa dựa trên các cân nhắc mang tính ý thức hệ hoặc thực tiễn. Cựu Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, Kofi Annan, đã ủng hộ nhạy bén văn hóa như một giá trị thiết yếu trong thế giới hiện đại: đó là "Lòng khoan dung, sự đối thoại liên văn hóa và sự tôn trọng đối với sự đa dạng là cần thiết hơn bao giờ hết trong một thế giới nơi mọi người ngày càng gắn kết chặt chẽ hơn với nhau". Nhận thức và sự thấu hiểu về các nền văn hóa khác là một yếu tố then chốt của nhạy bén văn hóa. Năng lực Văn hóa dựa trên khả năng của cả hai bên liên quan để có một sự tương tác vui vẻ và thành công. Thuật ngữ "năng lực văn hóa" thường được sử dụng để mô tả những kỹ năng thu được để thể hiện sự nhạy bén văn hóa, đặc biệt là tại nơi làm việc. Sự nhạy bén văn hóa đòi hỏi tính linh hoạt.  Louise Rasmussen và Winston Sieck đã chỉ đạo các nghiên cứu bao gồm các thành viên của Quân đội Hoa Kỳ nhằm xác định 12 Khía cạnh Cốt lõi (bao gồm bốn nhóm phụ) của các tương tác đa văn hóa thành công.

Du lịch là một cơ hội lớn để trải nghiệm và tương tác với các nền văn hóa khác. Do đó, đây là một trong những thời điểm quan trọng nhất để trở nên nhạy bén về mặt văn hóa. Có những lỗi giao tiếp (faux pas) lớn cần phải lưu ý đối với người dân địa phương. Việc đảm bảo nhận thức về cách cư xử trên bàn ăn, các cụm từ thông dụng, trang phục địa phương, nghi thức tại các địa điểm linh thiêng, và những sự đắm mình khác vào nền văn hóa là những cách tuyệt vời để nhạy bén với điểm đến và tương tác với nó. Hoạt động du lịch đến các khu vực có người Bản địa đòi hỏi sự nhận thức và nhạy bén văn hóa nhiều hơn. Nhiều khu vực trong số này đã bị thuộc địa hóa và biến thành các điểm thu hút khách du lịch nhằm phô bày nền văn hóa đang bị xóa bỏ. Những loại hình thu hút này dẫn đến sự rập khuôn tác động tiêu cực đến văn hóa thay vì giúp những người khác tiếp xúc với nó. Những hoạt động trưng bày này thường có thể biến văn hóa thành một thẩm mỹ kỳ lạ, dẫn đến việc khắc họa nền văn hóa một cách thiếu chân thực và làm gia tăng thêm các định kiến. Sự thiếu nhạy bén văn hóa này xảy ra khi các sản phẩm và thực hành văn hóa bị bán bởi một nhóm văn hóa khác mà không có sự đồng ý. Do điều này, du lịch nhạy bén về văn hóa là một ngành công nghiệp đầy hứa hẹn nhằm mục đích tương tác với một nền văn hóa thay vì lai căng hóa nó. 

Ở cấp độ cá nhân, sự nhạy bén văn hóa cho phép khách du lịch và người lao động nước ngoài điều hướng thành công một nền văn hóa khác mà họ đang tương tác. Nó có thể làm tăng sự an toàn cho khách du lịch vì nó giúp họ hiểu được các tương tác từ góc nhìn của nền văn hóa bản địa. Sự thấu hiểu của một cá nhân đối với nền văn hóa của người khác có thể làm tăng sự tôn trọng đối với cá nhân đó, cho phép các cuộc giao tiếp và tương tác hiệu quả hơn. Đối với các nhà quản lý cũng như nhân viên, sự nhạy bén văn hóa ngày càng trở nên quan trọng hơn trong các công việc kinh doanh hoặc chính phủ. Sự nhạy bén đa văn hóa này có thể dẫn đến cả tính cạnh tranh và sự thành công khi làm việc với hoặc bên trong các tổ chức nằm ở một quốc gia khác. Những lợi ích này làm nổi bật việc xem xét cách thức hai xã hội và nền văn hóa vận hành, đặc biệt là liên quan đến cách thức chúng tương đồng và khác biệt với nhau. Việc có khả năng xác định những điều này về các khía cạnh suy nghĩ, niềm tin về hành vi, và cách thể hiện cùng với những thứ khác khiến cho việc giải quyết vấn đề một cách có ý nghĩa và hành động theo cách thức được tất cả các bên liên quan chấp nhận trở nên khả thi. Việc thiếu nhận thức về các nền văn hóa nước ngoài cũng có thể gây ra những hậu quả bất lợi. Chúng có thể nghiêm trọng đến mức đạt tới thời điểm dẫn đến hành động pháp lý. Tương tự như vậy, các nghi thức xã giao nhất định ở một quốc gia có thể bị coi là những sự vi phạm quy tắc kinh doanh ở một quốc gia khác.

Xem thêm 
 Giao tiếp đa văn hóa
 Đồng hóa văn hóa
 Hành vi văn hóa
 Đa dạng văn hóa
 Bản sắc văn hóa
 Thay đổi văn hóa
 Trí thông minh văn hóa
 Đa nguyên văn hóa
 Chủ nghĩa tương đối văn hóa
 Học tập liên văn hóa
 Trị liệu liên văn hóa
 Chủ nghĩa đa văn hóa
 Bản sắc xã hội

Chú thích

Tham khảo
Cultural Sensitivity: A Concept Analysis
Intercultural Sensitivity and Conflict Management Styles in Cross-Cultural Organizational Situations
Cross-cultural competency tools
Văn hóa