Xu hướng ẩm thực

Xu hướng ẩm thực (Food trends) hay trào lưu ăn uống là thuật ngữ mô tả những sự thay đổi và chuyển dịch mang tính hệ thống trong thị hiếu, hành vi và mô hình tiêu dùng của khách hàng liên quan đến đồ ăn thức uống. Những xu hướng này không đơn thuần là sự thay đổi ngẫu nhiên mà bao hàm một phạm vi rộng lớn các yếu tố tác động, từ việc lựa chọn thức ăn, nguyên liệu, sự lên ngôi của các hương vị mới, các kỹ thuật nấu nướng tân tiến cho đến sự thay đổi trong thói quen ăn uống và những cân nhắc sâu sắc về giá trị dinh dưỡng. Trong tiến trình phát triển, một số xu hướng ăn uống đã chứng minh được sức sống bền bỉ và trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực đại chúng, ẩm thực toàn cầu. Hiện nay, các xu hướng ẩm thực thường xuyên trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi trên các tạp chí chuyên ngành về ẩm thực cũng như lan tỏa mạnh trên không gian mạng internet. Xu hướng ẩm thực có tác động sâu sắc và toàn diện đến ngành công nghiệp ẩm thực, làm thay đổi căn bản phương thức vận hành của các nhà hàng, quán cà phê và các doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm. 

Trong guồng quay này, các chuyên gia ẩm thực, bao gồm những đầu bếp có tầm nhìn xa và những nhà khởi nghiệp kinh doanh thực phẩm tài năng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy và phản hồi lại các xu hướng. Họ đưa khả năng sáng tạo của mình lên vị trí tiên phong, không ngừng phá vỡ các giới hạn và định nghĩa lại các chuẩn mực ẩm thực truyền thống. Tầm ảnh hưởng của các xu hướng ẩm thực không chỉ gói gọn trong phạm vi của từng cơ sở kinh doanh riêng lẻ mà còn lan rộng ra toàn bộ thị trường. Cấu trúc của các thị trường thực phẩm bị định hình từ nhu cầu đối với các xu hướng cụ thể, từ đó tạo tiền đề cho sự ra đời của các cửa hàng chuyên biệt nhằm đáp ứng những sở thích ngách. Bên cạnh đó, các lễ hội ẩm thực và sự kiện ẩm thực cũng là nơi trình diễn những đổi mới ẩm thực mới nhất, đóng vai trò như những nền tảng kết nối những người đam mê ẩm thực và các chuyên gia để cùng nhau khám phá những hương vị đầy hứa hẹn.

Xu thế

Mặc dù một số xu hướng ẩm thực nhất định có thể chỉ mang tính chất của một mốt nhất thời (fad) – chẳng hạn như các chế độ ăn kiêng theo mốt (fad diet) với tính chất của một trào lưu thời thượng, nhưng một số trào lưu khác lại có khả năng tồn tại lâu dài và đôi khi trở thành một "định chế" cố định trong văn hóa ăn uống, chẵng hạn như xu hướng "ăn sạch sống khỏe", tiêu dùng các thực phẩm hữu cơ, chế độ ăn lành mạnh, ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, theo xu thế thực dưỡng, thực liệu, hay sự chuyển dịch từ "ăn no mặc ấm" sang "ăn ngon mặc đẹp". Trong một bài viết trên tạp chí Bon Appétit, sự khác biệt giữa một xu hướng ẩm thực và một mốt nhất thời đã được đưa ra thảo luận. Nhà báo người Canada David Sax nhận định rằng: "Hãy suy nghĩ về trường hợp của dầu ô liu nguyên chất thượng hạng — đối với những người sành ăn, nó đã tạo nên một cú hích lớn vào cuối những năm 70 và đầu những năm 80, sau đó dần lan tỏa đến tất cả mọi người vào những năm 90. Nó đã trở thành một hiện tượng. Giờ đây, nó không còn là một xu hướng nữa, bởi chẳng ai thực sự bàn tán về nó như một điều mới lạ. Thay vào đó, nó đã trở thành loại dầu mặc định trong bếp ăn của mọi nhà. Các xu hướng ẩm thực thường kéo dài và mang lại những giá trị tích cực".

Các xu hướng 

Các cơ quan thông tấn uy tín từ tạp chí Bon Appétit và Food & Wine cho đến những đầu bếp hàng đầu thế giới đều đóng vai trò dẫn dắt và đưa tin về các xu hướng này. Chẳng hạn, tạp chí Bon Appétit đã công bố danh sách 25 xu hướng ẩm thực hàng đầu của họ cho năm 2013 trong bài viết có tiêu đề "The BA 25: Nên ăn gì, uống gì và nấu gì trong năm 2013". Các nền tảng mạng xã hội như Pinterest và Twitter (nay là X) cung cấp các đường dẫn đến những trang web liệt kê những gì nên phục vụ trong mùa ẩm thực này. Trang Pinterest được thiết kế đặc thù để hiển thị các xu hướng, và ẩm thực chính là một trong những danh mục lớn nhất trên nền tảng này.

Ở Việt Nam, theo khảo sát, xu hướng, trào lưu hay "trend" các món cà phê muối, bánh đồng xu phô mai cũng giống như các "trend" trước đây như trà dâu hay trà mãng cầu và nhiều loại đồ ăn, thức uống du nhập khác, chỉ nổi lên một thời gian và sớm bị lãng quên. Điều này phản ánh hành vi tiêu dùng và nhu cầu tò mò, hiếu kỳ trước cái mới của khách hàng. Báo cáo thị trường kinh doanh ẩm thực tại Việt Nam năm 2023 của iPOS.vn cho biết có 65,3% người tiêu dùng Việt Nam lựa chọn món ăn, đồ uống ưa thích theo xu hướng. Nghĩa là, cứ 3 người Việt thì có 2 người từng "đu trend" ẩm thực, nó cho thấy sức ảnh hưởng mạnh mẽ của các trào lưu ẩm thực trong thời đại ngày nay. Sự bùng nổ của các cửa hàng, xe bán bánh di động cho đến các hội nhóm trao đổi kinh nghiệm thể hiện xu hướng nắm bắt thị trường nhanh nhạy của người kinh doanh, các chuyên gia khuyến cáo việc kinh doanh sản phẩm theo xu hướng cần “đánh nhanh-rút gọn". Đồng thời, không nên đầu tư lớn vào việc kinh doanh các sản phẩm "trend" như các mặt hàng mang tính bền vững khác để tránh nhiều rủi ro. 

Vào khoảng tháng 8 năm 2023, bánh đồng xu phô mai bất ngờ “làm mưa làm gió” tại một siêu thị ở thành phố Hồ Chí Minh khiến nhiều người dân lại đổ xô đi mua, đa phần khách mua hàng đều là các bạn trẻ vì sự hiếu kỳ, tò mò vì đây là món bánh ăn vặt khá nổi tiếng ở Hàn Quốc. Trên bất kì con đường nào ở thành phố Hồ Chí Minh đều dễ dàng bắt gặp cảnh tượng khách xếp hàng dài chờ mua bánh đồng xu phô mai. Thời điểm mới nổi, nhiều người không ngại đi xa hàng chục cây số và xếp hàng chỉ để mua một chiếc bánh đồng xu phô mai, rồi sau đó "trend" (xu hướng) bánh đồng xu đã xuất hiện nhiều địa điểm khác nhau trên các con đường nên việc khách xếp hàng dài đứng chờ cũng không còn. Ngoài ra, trà chanh giã tay vẫn còn là trào lưu hot khiến giới trẻ phải xếp hàng chờ mua bởi hương vị mới lạ và cách chế biến độc đáo. Khi nhiều người còn chưa kịp thưởng thức món này, các trend khác lại nổi lên "soán ngôi" như trà sữa nướng hay mỳ tôm thanh long. Đó là "vòng xoáy" của các trào lưu là rộ lên và được săn lùng trong thời gian ngắn, sau đó nhanh chóng hết thời để nhường chỗ cho những thú vui, ăn chơi mới. Không ít cửa tiệm kinh doanh món ăn theo trend cũng rơi vào tình cảnh lao đao, "sớm nở, tối tàn".

Chú thích

Liên kết ngoài
 5 trào lưu ăn uống nổi bật năm 2023
 Giới trẻ 'cuồng' bánh đồng xu
 Bánh đồng xu có gì ngon mà bạn trẻ xếp hàng dài đợi mua?
 Chuyện thú vị về bánh đồng xu phô mai gây sốt với giới trẻ Việt Nam
Ẩm thực