Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Súng hỏa mai

Súng hỏa mai hay còn gọi là súng điểu thương là loại súng cá nhân nòng nhẵn được tạo thành từ một ống kim loại một đầu bịt chặt; thuốc súng và đạn được nạp qua miệng, thuốc súng được đốt qua một lỗ nhỏ (lỗ đốt) khoét ở bên cạnh; cơ cấu điểm hỏa bằng dây cháy chậm hoặc đá lửa.

Súng hỏa mai được phát minh khoảng đầu thế kỷ 16. Đến đầu thế kỷ 18, súng hỏa mai trở thành vũ khí chủ yếu của các quân đội phương Tây.

Hỏa mai không dùng đạn vỏ cứng, nó dùng đạn có thuốc súng và đầu đạn chì bọc trong một cái túi nhỏ hay giấy gói. Khi nạp đạn, xạ thủ phải dùng răng xé lớp buộc đầu súng, đổ thuốc súng vào cần điểm hỏa, cho đầu đạn vào bằng cách thông nòng súng rồi mới bắn được. Quá trình này, với lính mới mất 20 giây, nên hỏa mai không thể nạp đạn nhanh như súng trường nạp đạn từ khóa nòng.

Để khai hỏa hỏa mai, cần kéo cần điểm hỏa xuống mảnh đá lửa, rồi bắn. Việc bắn hỏa mai có thể tốn 10 giây với cựu binh và hầu hết hỏa mai đời đầu không có điểm ruồi nên việc ngắm bắn rất khó khăn.

Do cuộc cách mạng công nghiệp đánh dấu nhiều sự thay đổi như đầu máy hơi nước thay cho xe ngựa kéo, nhà máy thay cho nông trang và rất nhiều thay đổi khác, hỏa mai dần mất công dụng và đã thua những khẩu súng trường dùng đạn vỏ kim loại và đã dần bị thay thế cho đến khi biến mất vào thời Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Súng hỏa mai tại Việt Nam 
Tại Việt Nam, súng hỏa mai 火枚, hay trong văn bản hành chính Đàng Ngoài gọi là Hiệp Súng 挾銃, Đàng Trong gọi là Điểu Thương 鳥鎗, là thứ vũ khí phổ dụng kể từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Các chúa phong kiến lớn như vua nhà Lê, vua nhà Mạc, chúa Trịnh, chúa Nguyễn đều trang bị súng hỏa mai với số lượng khổng lồ cho quân đội. Sử sách lẫn văn học đều ghi chép các trận đánh thời đại này "đạn bay như sao sa". Ca dao Đàng Trong cũng ghi lại hình ảnh người lính thú:

Đến đầu triều Nguyễn, súng hỏa mai dùng mồi thừng hoặc đá lửa dần dần bị thay thế bằng súng trường tiên tiến hơn, sử dụng hạt nổ và vỏ đạn tương tự phương Tây bấy giờ. Tuy nhiên, sau thời Minh Mạng, do quốc lực hao kiệt, súng trường lại bị hỏa mai thế chỗ, nhưng với số lượng khiêm tốn hơn nhiều lần so với các thế kỷ trước. Trong những năm trước khi Pháp xâm lược, trung bình cứ 10 lính nhà Nguyễn thì chỉ có 1 người là có súng hỏa mai. Đến giữa Thế kỷ 19, khi quân Pháp xâm lược, trước sức mạnh của đối phương được trang bị những súng trường với số lượng lớn và chất lượng hiện đại, nhà Nguyễn chỉ với súng hỏa mai với số lượng ít và chất lượng thì lỗi thời đã thất bại nhanh chóng.

Tham khảo

Vũ khí bắn
Hoả mai
Thập niên 1500
Súng kíp

Súng kíp là loại súng trường kiểu cũ, nguyên tắc hoạt động đơn giản. Thuốc phóng và đạn được nạp từ miệng nòng, gây hỏa bằng một kíp kiểu va đập đặt ở đuôi nòng.

Lịch sử
Năm 1517 người Đức đưa ra kiểu súng kíp đầu tiên. Súng này được mồi bằng một bánh xe quay cọ vào đá lửa. Đến năm 1570, người Đức cải tiến súng này, kíp là viên đá lửa đập vào mặt kim loại, làm cháy thuốc ở cốc mồi. Lửa được dẫn qua lỗ nhỏ vào khối thuốc chính. Năm 1612, người Pháp cải tiến một lần nữa, đưa ra loại súng kíp phổ biến ở châu Âu, có nắp đậy thuốc súng, chỉ mở ra khi bấm cò để đá lửa lao vào, hạn chế ẩm. Đến đầu thế kỷ 19, việc sử dụng hạt nổ xuất hiện, người ta không dùng khối dụng thuốc mồi mà bọc thuốc phát nổ trong một gói nhỏ để kim hỏa lao vào, đảm bảo chống ẩm hơn. Những hạt nổ đầu tiên dùng giấy tẩm thuốc. Đến đầu thế kỷ 19 đá lửa mới hết thời và súng dài, súng trường đã trở thành vũ khí chính của bộ binh.

Trong các ngôn ngữ tại châu Âu, súng kíp gọi bằng từ "súng hỏa mai kíp đá lửa", tiếng Anh là Flintlock Musket.

Ở Việt Nam
Ở Việt Nam danh từ súng kíp được dùng để chỉ các loại súng tự tạo có nòng dài. Người Dân tộc Mèo ở Việt Nam rất giỏi làm súng kíp và đặc biệt là bằng các công cụ rất thô sơ. Trước đây, để làm nòng súng họ phải mất cả hàng năm trời miệt mài khoan lỗ, làm nòng súng từ những đoạn sắt tròn đặc.

Chú thích 

K
Súng tự động

Súng tự động là loại súng có cơ cấu trích một phần năng lượng khi bắn đẩy vỏ đạn đã sử dụng ra ngoài, và nạp một viên đạn mới. Thuật ngữ này có thể dùng để chỉ các loại súng bán tự động, chỉ bắn một viên mỗi lần bóp cò, hay các loại súng hoàn toàn tự động, tiếp tục nạp đạn và bắn khi cò súng (hay một thiết bị kích hoạt nào khác) vẫn còn bị giữ hay đến khi hết đạn. Nghĩa được sử dụng của thuật ngữ vì thế tuỳ theo từng tình huống. "Súng lục tự động" hay "súng săn tự động" thường để chỉ một mẫu súng bán tự động, trong khi "súng trường tự động" lại thường mang nghĩa các kiểu súng hoàn toàn tự động hay một kiểu súng có thiết kế lựa chọn giữa bán tự động và tự động.

Tại đa số các quốc gia, thông thường chỉ nhân viên quân đội và cảnh sát được sử dụng các loại vũ khí hoàn toàn tự động. Tại Hoa Kỳ, súng máy đăng ký sau năm 1986 đã bị loại khỏi thị trường công cộng sau Luật bảo vệ người sở hữu vũ khí năm 1986. Xem Chính trị súng ống để biết thêm chi tiết.

Các loại vũ khí hoàn toàn tự động được đề cập trong các bài sau:
 Súng máy
Súng máy đa năng
 Súng máy hạng nặng
 Súng máy hạng nhẹ
 Súng máy hạng trung
 Súng tiểu liên
 Súng trường tấn công
Súng ngắn liên thanh

Các thiết kế tương tự nhưng thường không được xếp hạng là súng tự động gồm:
 Pháo tự động, thường có đường kính nòng hơn 20 mm và vì thế được coi là pháo chứ không phải vũ khí nhỏ.
 Các kiểu Súng đa nòng, súng nòng xoay thường sử dụng năng lượng bên ngoài để có được tỷ lệ bắn cao hơn so với súng tự động.

Xem thêm
 Nguyên lý hoạt động của vũ khí

Bằng sáng chế
  — Súng tự động

Tham khảo

Tự động
Súng
Tên lửa đạn đạo chiến thuật

Tên lửa đạn đạo chiến thuật là một loại tên lửa đạn đạo được thiết kế để phục vụ các nhiệm vụ tầm ngắn trên chiến trường. Tầm bắn của các loại tên lửa này thường dưới . Tên lửa đạn đạo chiến thuật thường có tính cơ động cao để đảm bảo khả năng sống sót trước các đợt tấn công cũng như là để có thể triển khai nhanh chóng, đồng thời có khả năng mang theo nhiều loại đầu đạn để tấn công các loại mục tiêu khác nhau của đối phương ở hậu phương, bao gồm cơ sở tập kết quân, kho vũ khí,... Đầu đạn có thể gồm đầu đạn nổ mạnh, đầu đạn hóa học, đầu đạn sinh học hoặc đầu đạn hạt nhân. Các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật thường có sức công phá thấp hơn các loại vũ khí hạt nhân chiến lược.

Một số loại tên lửa đạn đạo chiến thuật

Hoa Kỳ
ATACMS

Hàn Quốc
Hyunmoo-2

Liên Xô/Nga
Tên lửa Scud
OTR-21 Tochka
OTR-23 Oka
9K720 Iskander

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Hwasong-6
Hwasong-11A
Hwasong-11B
Hwasong-11D
KN-02

Tham khảo

Tên lửa đạn đạo
Tên lửa đẩy

Một tên lửa đẩy (launch vehicle) thường là một phương tiện chạy bằng động cơ rocket được thiết kế để mang theo một tải trọng (một tàu vũ trụ có phi hành đoàn hoặc các vệ tinh) từ bề mặt Trái Đất hoặc tầng khí quyển thấp lên ngoài không gian. Hình thức phổ biến nhất là Tên lửa đa tầng có hình dạng giống tên lửa đạn đạo, nhưng thuật ngữ này mang nghĩa rộng hơn và cũng bao gồm cả các phương tiện như tàu con thoi. Hầu hết các tên lửa đẩy hoạt động từ một bệ phóng, được hỗ trợ bởi một trung tâm điều khiển phóng và các hệ thống như lắp ráp phương tiện và nạp nhiên liệu. Các tên lửa đẩy được thiết kế với công nghệ và khí động học tiên tiến, điều này góp phần làm cho chi phí vận hành ở mức cao.

Một tên lửa đẩy vào quỹ đạo phải đưa tải trọng của nó lên ít nhất đến ranh giới của không gian, xấp xỉ 150 km và gia tốc nó đạt tới vận tốc ngang ít nhất là 7.814 m/s. Các phương tiện cận quỹ đạo phóng tải trọng của chúng ở vận tốc thấp hơn hoặc được phóng ở các góc tà lớn hơn phương ngang.

Các tên lửa đẩy quỹ đạo thực tế sử dụng nhiên liệu hóa học như nhiên liệu rắn, hydro lỏng, dầu hỏa, oxy lỏng, hoặc chất đẩy Hypergolic.

Các tên lửa đẩy được phân loại theo khả năng mang tải trọng lên quỹ đạo, dao động từ tên lửa đẩy hạng nhẹ, trung bình, nặng cho đến siêu nặng.

Khối lượng đưa lên quỹ đạo 

Các tên lửa đẩy được NASA phân loại theo khả năng đưa tải trọng lên Quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO):

 Tên lửa đẩy hạng nhẹ: < 2.000 kg – ví dụ: Vega
 Tên lửa đẩy hạng trung: 2.000 đến 20.000 kg – ví dụ: Soyuz 2
 Tên lửa đẩy hạng nặng: 20.000 đến 50.000 kg – ví dụ: Ariane 5
 Tên lửa đẩy siêu nặng: > 50.000 kg – ví dụ: Saturn V

Tên lửa thăm dò tương tự như các tên lửa đẩy hạng nhẹ, tuy nhiên chúng thường thậm chí còn nhỏ hơn và không đưa tải trọng vào quỹ đạo. Một phiên bản sửa đổi của tên lửa thăm dò SS-520 đã được sử dụng để đưa một tải trọng 4 kg (TRICOM-1R) vào quỹ đạo vào năm 2018.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 http://tihiy.fromru.com/Rn/RN_Proton.htm
 http://www.rks.name/Project/Rocket.html

 

Du hành không gian
Ba-la-mật-đa

Ba-la-mật-đa (sa. pāramitā, pi. pāramī, zh. 波羅蜜多, bo. pha rol tu phyin pa ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་) là cách phiên âm thuật ngữ tiếng Phạn pāramitā, cũng được viết tắt là Ba-la-mật. Ba-la-mật-đa được dịch nghĩa là Đáo bỉ ngạn (zh. 到彼岸), Độ vô cực (度無極), Độ (度), Sự cứu cánh (zh. 事究竟). Mặc dù nghĩa "đáo bỉ ngạn" (đạt đến bờ bên kia) rất được thông dụng tại Đông Nam Á nhưng cách dịch nghĩa này có lẽ không chính xác theo từ nguyên trong tiếng Phạn. Cách dịch "sự cứu cánh" (chỗ tối hậu của sự việc) có vẻ đúng hơn và cũng được nhiều nhà Phật học hiện nay áp dụng. Nó tương đương từ perfection trong tiếng Anh và Vollkommenheit trong tiếng Đức.

Từ này chỉ đến các công hạnh của một vị Bồ Tát trong quá trình tu tập theo Đại thừa. Theo truyền thống thì có tất cả bốn nhóm Ba-la-mật-đa:
 Lục Ba-la-mật-đa
 Thập Ba-la-mật-đa
 Tứ Ba-la-mật-đa
 Mật giáo Ba-la-mật-đa

Tuy nhiên, các thành phần Ba-la-mật-đa của mỗi nhóm thay đổi tuỳ theo kinh văn.

Các nhóm Ba-la-mật-đa

Sáu Ba-la-mật-đa (Lục Ba-la-mật-đa) 
Theo Phật giáo Đại thừa, kinh Diệu pháp liên hoa thì sáu điều toàn hảo là (từ gốc trong tiếng Phạn):
 Bố thí ba-la-mật-đa (zh. 布施波羅蜜多, sa. dāna-pāramitā): Sự toàn hảo trong việc hiến tặng, cung ứng vật cho người khác.
 Giới ba-la-mật-đa (zh. 戒波羅蜜多, sa. śīla-pāramitā): sự toàn hảo trong việc nghiêm túc chấp trì giới, giới luật, sát nghĩa trong Phật giáo là 5 giới cho cư sĩ và các cấm giới cho tăng và ni, người xuất gia
 Nhẫn ba-la-mật-đa (zh. 忍波羅蜜多, sa. kṣānti-pāramitā): sự kiên nhẫn/chịu đựng/chấp nhận toàn hảo 
 Tinh tấn ba-la-mật-đa (zh. 精進波羅蜜多, sa. vīrya-pāramitā): tinh tấn, cố gắng, kiên trì
 Thiền định ba-la-mật-đa (zh. 禪波羅蜜多, sa. dhyāna-pāramitā): Toàn hảo trong lĩnh vực thiền/thiền định
 Trí huệ ba-la-mật-đa (zh. 慧波羅蜜多, sa. prajñā-pāramitā): trí huệ toàn hảo

Sau này Thập địa kinh (zh. 十地經, sa. daśabhūmikasūtra) liệt kê thêm bốn:

7. Phương tiện ba-la-mật-đa (zh. 方便波羅蜜多, sa. upāya-pāramitā): Sự toàn hảo trong lúc dùng các phương tiện (giáo hoá)
8. Nguyện ba-la-mật-đa (zh. 願波羅蜜多, sa. praṇidhāna-pāramitā): lòng quyết tâm, ý nguyện thực hiện toàn hảo
9. Lực ba-la-mật-đa (zh. 力波羅蜜多, sa. bala-pāramitā): sự toàn hảo của năng lực.
10. Trí ba-la-mật-đa (zh. 智波羅蜜多, sa. jñāna-pāramitā): sự toàn hảo của trí lực.

 Mười Ba-la-mật-đa 
Theo Thượng tọa bộ (hay Phật giáo Theravada), mười điều hoàn thiện (pa. pāramī) là (từ gốc trong tiếng Pali):
 Dāna (sa. dāna): bố thí
 Sīla (sa. śīla): trì giới
 Nekkhamma (sa. niṣkramaṇa): xuất gia (từ bỏ cuộc sống tại gia cư sĩ)
 Paññā (sa.prajñā): trí tuệ
 Viriya (sa. vīrya): tinh tấn
 Khanti (sa. kṣānti): nhẫn nại
 Sacca (sa. satya): chân thật
 Adhiṭṭhāna (sa. adhiṣṭhāna): quyết định
 Mettā (sa. maitrī): tâm từ
 Upekkhā (sa. upekṣā''): tâm xả (xem Tứ Phạm trú)

Mật giáo Ba-la-mật-đa

Xem thêm 
 Bát-nhã-ba-la-mật-đa

Tham khảo

Phật học
Đức hạnh
Mật tông
Đại thừa
Triết lý Phật giáo
Khái niệm triết học Phật giáo
Thủy quân lục chiến

Thủy quân Lục chiến, lính thủy đánh bộ hay Hải quân đánh bộ () là thành viên của lực lượng quân sự phục vụ với tư cách lực lượng vũ trang ngoại biên, là một đơn vị có nhiệm vụ thực hiện nhưng cuộc viễn chinh đổ bộ từ biển vào đất liền bằng chiến hạm.

Truyền thống xưa của Thủy quân Lục chiến là bảo vệ sĩ quan bộ chỉ huy của tàu chiến trong trường hợp có phiến loạn trên tàu.

Trong quân đội hiện đại, Thủy quân Lục chiến là những toán quân di động, với công tác đặc biệt trong những cuộc tấn công từ biển vào đất liền.

Năm thành lập của một số lực lượng Thủy quân lục chiến 
1537 - Infanteria de Marina - TQLC Tây Ban Nha
1622 - Troupes de marine - TQLC Pháp - trấn giữ đường Maginot
1664 - Royal Marines - TQLC Anh
1665 - Korps Mariniers - TQLC Hà Lan
1713 - La Marina Militare - TQLC Ý
1775 - United States Marine Corps - Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ
1954 - Thủy quân lục chiến Việt Nam Cộng hòa
1958 - Thủy quân lục chiến Hoàng gia Thái Lan
 1965 - Binh chủng Hải quân Đánh bộ, Quân đội Nhân dân Việt Nam

Tham khảo

Hải quân
Quân đội
Loại hình lực lượng quân sự
Ludovic Giuly

Ludovic Giuly (sinh ngày 10 tháng 7 năm 1976 tại Lyon) là một cựu cầu thủ bóng đá Pháp. Anh thường chơi tiền vệ trung tâm hoặc tiền đạo cánh.

Giuly bắt đầu sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp năm 1994 tại Olympique Lyon. Năm 1999 anh chuyển đến Monaco chơi cho AS Monaco. Thành tích tốt nhất của anh tại đó là vào chung kết Champions League 2004, đội của anh thất bại trước Porto 0:3. Trong trận đấu đó đội trưởng Giuly đã sớm phải rời săn vì chấn thương sau 23 phút thi đấu.

Sau mùa bóng này anh chuyển đến thi đấu cho Barcelona tại Tây Ban Nha. Mùa bóng đầu tiên trong màu áo Barca anh giành được một chức vô địch La Liga và Siêu cúp, ghi tổng cộng 11 bàn.

Trận đấu đầu tiên của anh trong màu áo đội tuyển quốc Pháp ngày 29 tháng 3 năm 2000 gặp Scotland. Tới nay anh đã thi đấu 17 lần cho tuyển Pháp.

Thống kê sự nghiệp

Danh hiệu 
 UI Cup: 1997
 Siêu cúp bóng đá Pháp: 2000
 Vô địch quốc gia Pháp: 2001, 2003
 Vô địch La Liga: 2005, 2006
 Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha: 2005
 Copa Carranza: 2005
 UEFA Champions League: 2006

Đội bóng 
 1994-1998:  Olympique Lyonnais
 1998-2004:  AS Monaco
 2004-2008:  FC Barcelona

Chú thích

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Cầu thủ bóng đá Olympique Lyonnais
Cầu thủ bóng đá AS Monaco
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Cầu thủ bóng đá A.S. Roma
Cầu thủ bóng đá Paris Saint-Germain F.C.
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Pháp ở nước ngoài
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp
Cầu thủ vô địch UEFA Champions League
Nguyễn Đăng Lành

Nguyễn Đăng Lành (1935 - 1949) là một trong số ít các thiếu niên Việt Nam được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân bởi Chủ tịch nước Việt Nam.

Tiểu sử
Nguyễn Đăng Lành sinh năm 1935 trong một gia đình nông dân nghèo ở xã Nam Hưng, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay thuộc Hợp Tiến, Hải Phòng).

Năm 13 tuổi, anh tham gia du kích địa phương, hoạt động cho lực lượng vũ trang của Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa. Từ tháng 1 năm 1948, anh theo dõi hoạt động của quân Pháp tại bốt Linh Xá, lấy đạn của Pháp cho du kích, cung cấp số liệu, vị trí hỏa lực và cách phòng thủ của quân Pháp, giúp xã đội có phương án đánh bốt. Từ tháng 8 năm 1948 đến 30 tháng 8 năm 1949, anh tham gia hoạt động liên lạc cho Ủy ban Kháng chiến và Xã đội xã Nam Hưng, hướng dẫn các cán bộ vượt qua Quốc lộ 17 để hoạt động trong vùng tạm chiếm. Anh cũng tham gia rải truyền đơn trong vùng tạm chiếm, đánh quân Pháp trên Quốc lộ 17.

Sáng ngày 30 tháng 8 năm 1949, trên đường đưa tài liệu từ xã Hợp Tiến về, Nguyễn Đăng Lành phát hiện quân Pháp đang bao vây càn quét làng mình. Anh đã phát tín hiệu cho cán bộ xuống hầm, nhường hầm của mình cho cán bộ mới về, ngụy trang cho họ rồi về nấp ở góc ao xóm Trình. Anh bị quân Pháp phát hiện và bị bắt. Chúng đã tra tấn anh cựu kỳ dã man và tàn bạo, chúng dùng báng súng đánh vào người và làm anh gãy xương sườn, nhưng anh vẫn không khai nửa lời. Chúng dồn toàn bộ nhân dân về khu văn chỉ (mẫu giáo thôn Trần Xá - xã Nam Hưng - Nam Sách - Hải Dương) trong đó có cả cán bộ Việt Minh (cụ Mạc Đăng Chơ - Xã Đội trưởng) chúng đưa anh Lành về đó và dụ dỗ chỉ ra ai là cán bộ, ai là Việt Minh, nhưng anh chỉ nhìn bà con hàng xóm, chúng không khai thác được gì và đã treo anh lên cành của cây Quéo (hiện cây vẫn còn)tiếp tục đánh đập và tra tấn anh. Biết là sẽ chết, nên anh nói với chúng rằng "Chúng may đưa tao đi, tao chỉ chỗ cán bộ cho" chúng đã dẫn anh đi khắp làng Trần Xá, mục đích anh muốn nhìn lại làng quê lần cuối cùng trước khi chết. Khi chúng biết bị lừa, chúng đã đưa anh lên bốt Linh Xá và tiếp tục bị tra tấn bởi một quan hai Pháp cho đến lúc chết do các chấn thương của vụ tra tấn.

Ngày 25 tháng 3 năm 1997, Chủ tịch nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam truy tặng anh danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tại xã Nam Sách, có một con đường mang tên Nguyễn Đăng Lành để vinh danh anh.

Tham khảo

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Người Hải Dương
Vũ Dương

Vũ Dương (chữ Hán: 武暘, 1472 - ?) là một chính trị gia và trạng nguyên nho học người Việt Nam thời vua Lê Thánh Tông.

Thân thế 
Vũ Dương, có sách chép là Vũ Tích, là người làng Man Nhuế, huyện Thanh Lâm, thừa tuyên Hải Dương (nay thuộc thôn Mạn Nhuế, thị trấn Nam Sách (xã Thanh Lâm cũ), huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Ông Đỗ Trạng nguyên khoa Quý Sửu, niên hiệu Hồng Đức thứ 24 (1493), đời vua Lê Thánh Tông.

Sau khi đỗ đạt, ông làm quan đến Hàn lâm Thị thư, rồi được cử đi sứ Trung Quốc, và được thăng chức thượng thư bộ Công và được phong tước Hầu. Ông có tham gia nhóm Tao đàn Nhị thập bát Tú của Lê Thánh Tông.

Ghi chú

Quan lại nhà Lê sơ
Người Hải Dương
Tam nguyên Việt Nam
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Hầu tước nhà Lê sơ
Trạng nguyên Việt Nam
Định luật

Các định luật là các phát biểu mô tả hoặc dự đoán một loạt các hiện tượng tự nhiên. Mỗi định luật khoa học là một tuyên bố dựa trên những quan sát thử nghiệm lặp đi lặp lại mô tả một số khía cạnh của vũ trụ. Thuật ngữ này có cách sử dụng đa dạng trong nhiều trường hợp (lý thuyết gần đúng, chính xác, rộng hoặc hẹp) trên tất cả lĩnh vực khoa học tự nhiên (vật lý, hóa học, sinh học, địa chất, thiên văn học,...). Các định luật khoa học tóm tắt và giải thích một tập hợp lớn các sự kiện được xác định bằng thí nghiệm và được kiểm tra dựa trên khả năng dự đoán kết quả của các thí nghiệm trong tương lai. Chúng được phát triển từ thực tế hoặc thông qua toán học và được hỗ trợ mạnh mẽ bởi bằng chứng thực nghiệm. Người ta thường hiểu rằng chúng phản ánh các mối quan hệ nhân quả cơ bản với thực tế, và được phát hiện chứ không phải được phát minh.

Định luật phản ánh kiến thức khoa học rằng các thí nghiệm đã nhiều lần xác minh (và không bao giờ làm sai lệch). Độ chính xác của chúng không thay đổi khi các lý thuyết mới được thực hiện, mà là phạm vi áp dụng, vì phương trình (nếu có) đại diện cho luật không thay đổi. Cũng như các kiến thức khoa học khác, chúng không có sự chắc chắn tuyệt đối (như các định lý hoặc định danh toán học làm) và luôn luôn có thể luật bị đảo ngược bởi các quan sát trong tương lai. Một luật thường có thể được xây dựng dưới dạng một hoặc một số câu hoặc phương trình, để nó có thể được sử dụng để dự đoán kết quả của một thí nghiệm, do hoàn cảnh của các quá trình diễn ra.

Định luật khác với giả thuyết và định đề, được đề xuất trong quá trình khoa học trước và trong khi xác thực bằng thí nghiệm và quan sát. Các giả thuyết và định đề không phải là luật vì chúng chưa được xác minh ở cùng mức độ và có thể không đủ chung chung, mặc dù chúng có thể dẫn đến việc xây dựng luật. Một luật là một tuyên bố chính thức và vững chắc hơn, được chắt lọc từ thí nghiệm lặp đi lặp lại. Luật pháp có phạm vi hẹp hơn so với các lý thuyết khoa học, có thể chứa một hoặc một số luật. Khoa học phân biệt một định luật hoặc lý thuyết với thực tế. Gọi một định luật là một thực tế là mơ hồ, nói quá hoặc một sự không tương xứng. Mặc dù bản chất của một quy luật khoa học là một câu hỏi trong triết học và mặc dù các quy luật khoa học mô tả bản chất về mặt toán học, các định luật khoa học là những kết luận thực tế đạt được bằng phương pháp khoa học; chúng được dự định không mang nặng các cam kết về bản thể học cũng như các tuyên bố về sự tuyệt đối hợp lý.

Theo sự thống nhất của luận án khoa học, tất cả định luật khoa học đều tuân theo căn bản từ vật lý. Các luật xảy ra trong các ngành khoa học khác cuối cùng cũng tuân theo các quy luật vật lý. Thông thường, từ các quan điểm cơ bản về mặt toán học, các hằng số phổ biến xuất hiện từ một định luật khoa học.

Tham khảo

Định luật
Quan hệ nhân quả
Chủ nghĩa kinh nghiệm
Triết học khoa học
Vật lý học
Nguyên tắc
Danh sách khoa học
Phương pháp khoa học
Hồ Zaysan

Hồ Zaysan (tiếng Nga: озеро Зайсан) là hồ nước ngọt nằm ở miền đông Kazakhstan, diện tích khoảng 1.810 km² (700 dặm vuông). Hồ nằm ở chỗ trũng giữa hai dãy núi Altai và Tarbagatay.

Hồ nằm ở độ cao 420 m so với mặt biển, dài 105 km và rộng từ 22–48 km, chỗ sâu nhất là 15 m. Những nguồn nước chính đổ vào hồ là các sông Kara-Irtysh (Irtysh đen) và Kendyrlyk từ phía đông, nguồn duy nhất chảy từ hồ ra là sông Irtysh (hay Irtysh Trắng).

Hồ rất lắm cá. Hồ đóng băng bắt đầu từ đầu tháng 11 cho đến hết tháng 4. Từ khi có đập nước Bukhtarma, mực nước của hồ đã dâng cao thêm 6 m (20 ft) so với mức tự nhiên của nó.

Tham khảo

Zaysan
Dãy núi Altai
Irtysh

Sông Irtysh (tiếng Nga: Иртыш; tiếng Kazakh: Ertis/Эртiс; tiếng Tatar:İrteş/Иртеш; tiếng Trung: Erqisi / 额尔齐斯河 - Ngạch nhĩ tề tư hà), là một con sông tại Trung Á, sông nhánh chính của sông Obi. Tên gọi của nó có nghĩa là sông trắng. Trên thực tế, nó dài hơn sông Obi cho đến chỗ hợp lưu của hai con sông này. Sông nhánh chính của Irtysh là sông Tobol. Hệ thống sông Obi-Irtysh tạo thành một lưu vực chính tại châu Á, bao gồm phần lớn miền tây Siberia và dãy núi Altay.

Từ đầu nguồn của nó, với tên gọi Kara-Irtysh (Irtysh đen) tại dãy núi Altay ở Tân Cương, Trung Quốc, Irtysh chảy theo hướng tây bắc qua hồ Zaysan, Kazakhstan cho đến khi nó gặp sông Obi gần Khanty-Mansiysk ở miền tây Siberi, Nga sau 4.248 km (2.640 dặm). Trang Иртыш ghi độ dài là 4.270 km, trong đó chảy qua Trung Quốc 525 km, Kazakhstan 1.835 km và Nga là 2.010 km. Diện tích lưu vực khoảng 1.643.000 km².

Các tàu khách, tàu vận tải và tàu chở dầu có thể đi lại trên phần lớn chiều dài sông này từ tháng Tư đến tháng Mười, khi nó không bị đóng băng. Thành phố Omsk là nơi đặt trụ sở của công ty vận tải thủy Irtysh và là cảng sông lớn nhất tại miền tây Siberi. Các nhà máy thủy điện lớn nhất tại Ust-Kamenogorsk và Bakhtarminsk (1959) nằm trên sông Irtysh gần biên giới Kazakhstan-Trung Quốc. Hệ thống thủy lợi Irtysh-Karaganda cung cấp nước cho các thảo nguyên khô cằn của Kazakstan.
 
Hai bên bờ sông đã từng có người Trung Hoa, Kalmyk và Mông Cổ sinh sống cho đến khi người Nga đến đây vào cuối thế kỷ 16. Sự chinh phục vùng lưu vực sông Irtysh của người Nga hoàn thành vào đầu thế kỷ 19.

Các thành thị chính hai bờ sông Irtysh, từ đầu nguồn tới cửa sông là: 
 Tại Kazakhstan: Öskemen/Ust-Kamenogorsk, Semey/Semipalatinsk, Pavlodar.
 Tại Nga: Omsk, Tara, Tobolsk, Khanty-Mansiysk.

Xem thêm 
 Địa lý Trung Quốc
 Địa lý Nga

Tham khảo

Irtysh, sông
Irtysh, sông
Irtysh, sông
Irtysh, sông
Dãy núi Altai
Sông quốc tế châu Á
Sông Khantia-Mansia
Sông tỉnh Tyumen
Châu Giang (sông Trung Quốc)

Châu Giang (tiếng Trung: 珠江, bính âm: Zhū Jiāng) là con sông lớn thứ ba tại Trung Quốc với chiều dài 2.200 km, sau Trường Giang và Hoàng Hà, và là sông lớn thứ hai tính theo lưu lượng (sau Trường Giang). Nằm ở miền nam Trung Quốc, nó chảy vào biển Đông tại đoạn giữa Hồng Kông và Ma Cao. Khu vực hạ lưu của nó tạo thành vùng châu thổ Châu Giang.

Nó được đặt tên theo một hòn đảo cát và đá tại đoạn giữa của sông với tên gọi Hải Châu (海珠). Đảo này hiện nay nằm tại một bờ sông, do con sông đã thay đổi dòng chảy. Châu Giang còn có tên gọi là Việt Giang (粵江 - tức "sông Quảng Đông").

Nó được tạo thành từ hợp lưu của ba con sông là Tây Giang, Bắc Giang và Đông Giang. Con sông này chảy qua các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam, Quý Châu, một phần các tỉnh Hồ Nam và Giang Tây, tạo thành lưu vực Châu Giang (珠江流域) có diện tích 409.480 km².

Đường dây cao thế 500 kV, vượt qua sông này trên ba cột điện cao thế (phía đông: 240 m, giữa: 253 m và tây: 80 m) tại khu vực gần cửa sông, trong đó cột 253 m là cao nhất trên thế giới, được xây dựng trên một hòn đảo nhân tạo ở giữa sông. Khoảng cách giữa hai cột cao 253 m và 240 m là 1.547 m. Với khoảng cách này, điểm thấp nhất của đường dây cách mặt sông 70 m. Khẩu độ của hai thanh giằng của hai cột này là 63,5 m (cột cao 240 m) và 54,5 m (cột cao 253 m). Chúng được xây dựng năm 1987.

Tham khảo

Xem thêm 
 Địa lý Trung Quốc
 Danh sách các sông Trung Quốc
 Âu thuyền tại Trung Quốc

Sông của Trung Quốc
Lưu vực Thái Bình Dương
Địa lý Hoa Nam
Địa lý Tây Trung Quốc
Sông Vân Nam
Sông Quảng Đông
Sông Quý Châu
Sông Quảng Tây
Thủy vực Hồng Kông
Thủy vực Ma Cao
Hoa Nam
Thủy vực Biển Đông
Tứ đại kỳ thư

Tứ đại kỳ thư (四大奇書) chỉ 4 bộ tiểu thuyết được xem như là hay nhất của văn học cổ điển Trung Quốc:
 Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung
 Thủy hử của Thi Nại Am
 Tây du ký của Ngô Thừa Ân
 Kim Bình Mai của Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh

Xem thêm
 Tứ đại danh tác
 Lục tài tử thư

Tham khảo

Văn bản cổ điển Trung Quốc
Trung Quốc tứ đại
AIM-7 Sparrow

AIM-7 Sparrow là loại tên lửa không-đối-không tầm trung dẫn hướng bằng radar bán chủ động được sử dụng bởi Không quân và Hải quân Hoa Kỳ cùng lực lượng của nhiều nước đồng minh khác. Tên lửa Sparrow và các biến thể của nó là công trình phát triển tên lửa không-đối-không truy kích ngoài tầm nhìn (BVR: beyond visual range) chủ yếu của phương Tây từ thập niên 1950 cho đến những năm 1990. Nó vẫn còn đang được tiếp tục sử dụng, cho dù đang được thay thế dần bằng kiểu AIM-120 AMRAAM hiện đại hơn. Không lực Phòng vệ Nhật Bản cũng đang thay thế chúng bằng kiểu Mitsubishi AAM-4. Phi công khối NATO trong liên lạc radio thường dùng mã ngắn gọn Fox One để cảnh báo việc phóng một kiểu tên lửa dẫn hướng bằng radar bán chủ động như kiểu Sparrow.

Sparrow đã được sử dụng như là căn bản để phát triển kiểu tên lửa hạm-đối-không RIM-7 Sea Sparrow, được Hải quân Mỹ sử dụng để phòng thủ chiến hạm của hạm đội.

Tham khảo

 

Tên lửa không đối không ngoài tầm nhìn
Giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất

Giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất (tiếng Anh: Performance by an Actress in a Supporting Role) là một hạng mục trong hệ thống Giải Oscar được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh (Academy of Motion Picture Arts and Sciences, viết tắt là AMPAS, Hoa Kỳ) trao tặng hàng năm cho diễn viên nữ có vai diễn phụ xuất sắc nhất trong năm đó của ngành công nghiệp điện ảnh. Tính cho đến lễ trao Giải Oscar lần thứ 80 (năm 2008) đã có tổng cộng 72 giải Oscar vai nữ phụ được trao cho 70 nữ diễn viên khác nhau trong đó người đầu tiên được nhận giải thưởng này là nữ diễn viên Gale Sondergaard, người chiến thắng trong lễ trao Giải Oscar lần thứ 9 cho vai diễn của cô trong bộ phim Anthony Adverse.

Các kỷ lục 
Hai nữ diễn viên duy nhất cho đến nay từng hai lần giành chiến thắng ở hạng mục này là Shelley Winters (1959 và 1965) và Dianne Wiest (1986 và 1994).

Thelma Ritter đang là nữ diễn viên giữ kỷ lục về số lần đề cử (6 lần) cũng như kỷ lục về số lần đề cử của một người chưa từng chiến thắng trong hạng mục nữ diễn viên phụ. Ritter còn là người giữ kỷ lục về số lần được đề cử liên tiếp (4 lần, từ năm 1982 đến năm 1984). Xếp sau bà về số lần đề cử (4 lần) là các nữ diễn viên Ethel Barrymore, Agnes Moorehead, Lee Grant, Maureen Stapleton, Geraldine Page và Maggie Smith.

Danh sách cụ thể

Thập niên 1930

Thập niên 1940

Thập niên 1950

Thập niên 1960

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Thập niên 2010

Xem thêm
Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên điện ảnh phụ xuất sắc nhất
Giải BAFTA cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Giải Sự lựa chọn của các nhà phê bình cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất

Tham khảo

Giải Oscar
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Giải Oscar cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất

Giải Oscar cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất (tiếng Anh: Academy Award for Best Supporting Actor) là một hạng mục trong hệ thống Giải Oscar được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh (Academy of Motion Picture Arts and Sciences, viết tắt là AMPAS, Hoa Kỳ) trao tặng hàng năm cho diễn viên nam có vai diễn phụ xuất sắc nhất trong năm đó của ngành công nghiệp điện ảnh.

Tại lễ trao giải Oscar lần thứ 9 được tổ chức vào năm 1937, Walter Brennan là người đầu tiên giành giải thưởng này cho vai diễn trong Come and Get It. 

Tính cho đến lễ trao giải Oscar lần thứ 89 năm 2016, đã có tổng cộng 81 giải Oscar vai nam phụ được trao cho 73 nam diễn viên. Đương kim năm 2026 là nam diễn viên người Mỹ Sean Penn.

Các kỷ lục 
Walter Brennan, người đầu tiên giành giải Oscar nam diễn viên phụ xuất sắc cũng là nam diễn viên duy nhất từng 3 lần giành giải thưởng này (trong tổng số 4 lần được đề cử). Có 6 diễn viên đã từng hai lần chiến thắng ở hạng mục này, đó là Anthony Quinn, Melvyn Douglas, Michael Caine, Peter Ustinov, Jason Robards và Christoph Waltz. Trong số này chỉ có Robards là người chiến thắng trong hai năm liên tiếp với diễn xuất trong các phim All the President's Men (1976) và Julia (1977).

Claude Rains, và Arthur Kennedy đang giữ kỷ lục về số lần đề cử ở hạng mục Nam diễn viên phụ mà không giành giải với 4 lần. Những người đã từng 3 lần được đề cử mà chưa một lần giành chiến thắng có Charles Bickford, Jeff Bridges, Charles Durning, Robert Duvall, Ed Harris và Al Pacino (tuy rằng Al Pacino và Jeff Bridges chiến thắng ở hạng mục Vai nam chính lần lượt cho phim Scent of a Woman (1991) và Crazy Heart (2009)).

Năm 1944 Barry Fitzgerald với diễn xuất trong Going My Way trở thành người duy nhất được đề cử ở cả hai hạng mục Nam diễn viên chính và Nam diễn viên phụ cho cùng một vai diễn, ông giành tượng vàng Oscar ở hạng mục sau. Năm 1974, Robert De Niro được trao giải Oscar vai nam phụ cho vai diễn Bố già Vito Corleone thời trẻ trong phim Bố già phần II, cũng chính nhờ vào vai nhân vật này mà Marlon Brando đã giành chiến thắng ở hạng mục Nam diễn viên chính hai năm trước đó (1972) cho phim Bố già).

Danh sách cụ thể

Thập niên 1930

Thập niên 1940

Thập niên 1950

Thập niên 1960

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Thập niên 2010

Xem thêm
Giải Quả cầu vàng cho nam diễn viên điện ảnh phụ xuất sắc nhất
Giải BAFTA cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
Giải Sự lựa chọn của các nhà phê bình cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất

Tham khảo

Giải Oscar
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ

Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (tiếng Anh: United States Geological Survey, viết tắt USGS) là một cơ quan khoa học của chính phủ liên bang Hoa Kỳ. Các nhà khoa học của USGS nghiên cứu về cảnh quan, tài nguyên và hiểm họa tự nhiên của nước Mỹ. Cơ quan này có bốn ngành khoa học chính: sinh vật học, địa lý học, địa chất học và thủy văn học. USGS là cơ quan có trách nhiệm nghiên cứu tìm hiểu thực tế mà không có trách nhiệm thi hành giải pháp khai thác, quản lý, phòng chống thiên tai.

Là một cục trong Bộ Nội vụ Hoa Kỳ, USGS là cơ quan khoa học duy nhất của bộ đó. USGS có khoảng 10.000 nhân viên. Nó có trụ sở tại Reston, Virginia, và các văn phòng lớn ở Denver, Colorado, và Menlo Park, California.

Xem thêm 
 Trung tâm Thông tin Động đất Quốc gia tại Trường Mỏ Colorado

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Trang chủ USGS (tiếng Anh)
 Thông tư USGS số 1050 – lịch sử USGS (tiếng Anh)
 Chương trình các Nguy hiểm Động đất – thông tin hiện hành về động đất (tiếng Anh)
 Chương trình các Nguy hiểm Núi lửa (tiếng Anh)

Tổ chức địa lý
Tổ chức khảo sát địa chất
Địa lý Hoa Kỳ
Địa chất Hoa Kỳ
Thám hiểm Bắc Mỹ
Bản đồ Hoa Kỳ
Khảo sát Địa chất
Tổ chức môi trường có trụ sở tại Virginia
Danh sách trận động đất

Sau đây là danh sách các trận động đất lớn.

Danh sách các trận động đất lớn do USGS lập
Đây là danh sách các trận động đất lớn do USGS lập. Xem bảng dưới đây để biết thêm chi tiết.
† MG-R = Gutenberg and Richter's (1954) magnitude, MS = 20 s surface-wave magnitude, M = moment magnitude (Hanks and Kanamori, 1979), and MI is an intensity magnitude, ML is local magnitude (Richter, 1935). 
‡ GMT
 * Fatalities estimated as high as 655.000.

Nguồnn: USGS

Những trận động đất khác không trong danh mục liệt kê của USGS
ghi chú: Độ lớn (magnitude) thường được tính dựa vào các dữ liệu cường độ (intensity). Khi không có giá trị độ lớn thì người ta sử dụng thang maximum intensity, được viết là Roman numeral từ thế kỉ I đến XII.

Những trận động đất gần đây không liệt kê ở phần trên

Những trận động đất có cường độ lớn nhất
* Các nhà khoa học chưa đồng ý về cường độ chính thức.

Những trận động đất gây thiệt hại nhân mạng nhiều nhất mà sử sách còn ghi

Xem thêm
 Danh sách những cơn sóng thần trong lịch sử và số lượng người chết

Ghi chú

Liên kết ngoài
Earthquakes Canada 
Earthquakes in Ấn Độ 
IRIS Seismic Monitor, Recent earthquakes around the world
Recent New Zealand earthquakes 
SeismoArchives, Seismogram Archives of Significant Earthquakes of the World
USGS list of current earthquakes
EMSC (European-Mediterranean Seismological Centre) list of felt earthquakes

*
Danh sách địa chất
Danh sách trận động đất
Nước công nghiệp

Nước phát triển, nước tiên tiến hay nước công nghiệp là các quốc gia và vùng lãnh thổ có trình độ phát triển vượt trội so với phần còn lại của thế giới. Được biểu hiện thông qua sự tiến bộ đồng đều của tổng hợp các chỉ số kinh tế, chính trị, xã hội.

Đặc điểm 
Quốc gia phát triển bao gồm các đặc điểm như mức độ tăng trưởng kinh tế và an ninh cao. Các tiêu chí tiêu chuẩn để đánh giá trình độ phát triển của một quốc gia là thu nhập bình quân đầu người, tổng sản phẩm nội địa, mức độ công nghiệp hóa, bình quân tiêu chuẩn sinh hoạt và số lượng cơ sở hạ tầng công nghệ. Các yếu tố phi kinh tế, chẳng hạn như chỉ số phát triển con người (HDI), chỉ số đánh giá trình độ học vấn, khả năng đọc viết và sức khỏe của một quốc gia cũng có thể được sử dụng để đánh giá mức độ phát triển.

Ở những nước công nghiệp hiện nay, công nghiệp nặng, công nghệ cao và dịch vụ là ba ngành kinh tế chủ lực. Các quốc gia công nghiệp cũng có mức thu nhập bình quân đầu người cao hơn rất nhiều so với những nước đang phát triển. Điều này có nghĩa là nếu một nước công nghiệp mới muốn được coi là phát triển thì ngành công nghiệp của nước đó phải có tỷ trọng cùng trình độ cao hơn rất nhiều so với phần còn lại. Các nước công nghiệp cũng có chỉ số phát triển con người rất cao.

Ngoài danh xưng "nước công nghiệp", nhóm quốc gia này còn được gọi với những tên gọi khác như "nước phát triển", "nước tiên tiến", hay các nước thuộc Thế giới thứ nhất.

Danh sách 

]]
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 2022, thế giới có 40 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đạt tới cũng như vẫn tiếp tục giữ vững được trình độ của một nước công nghiệp. IMF gọi họ là các nền kinh tế tiên tiến (Advanced Economies). Danh sách bao gồm:

Châu Âu

  Andorra
  Áo
  Bỉ
  Cộng hòa Séc
  Đan Mạch
  Estonia
  Phần Lan
  Pháp
  Đức
  Hy Lạp
  Iceland
  Ireland
  Ý
  Latvia
  Lithuania
  Luxembourg
  Malta
  Hà Lan
  Na Uy
  Bồ Đào Nha
 
 
 
 
  Tây Ban Nha
  Thụy Điển
  Thụy Sĩ
  Vương quốc Anh
 

Châu Á

 
 
 
 
 
 
 

Châu Mỹ

  Canada
  Hoa Kỳ
  Puerto Rico

Châu Đại Dương

  Úc
  New Zealand

Xem thêm 
 Nước công nghiệp mới
 Nước thu nhập cao
 Nước thu nhập thấp
 Nước đang phát triển
 Nước kém phát triển nhất

Chú thích 

Công nghiệp
Phân loại quốc gia kinh tế
Địa lý nhân văn
Danh sách quốc gia
Địa lý kinh tế
Phát triển quốc tế
Cửa khẩu Hạ Lang

Cửa khẩu Hạ Lang hay cửa khẩu Thị Hoa, cửa khẩu Bí Hà, là cửa khẩu tại vùng đất xã Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Cửa khẩu Hạ Lang thông thương với cửa khẩu Khoa Giáp (科甲口岸) ở huyện Long Châu tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

Cửa khẩu Hạ Lang cách phường Thục Phán 90 km. Năm 2010 đây là một trong 5 cửa khẩu địa phương của tỉnh, trong tương lai sẽ nâng cấp lên cửa khẩu quốc gia.

Lịch sử 
Cửa khẩu Hạ Lang được mở từ năm 1952 với tên cửa khẩu Bí Hà, và tên đơn vị quản lý giao thương là "Hải quan cửa khẩu Bí Hà".

Kinh tế
Từ khi có quyết định của chính phủ Việt Nam về chính sách khuyến khích phát triển kinh tế cửa khẩu, cửa khẩu Hạ Lang đã có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế.

Huyện Long Châu của Trung Quốc nằm đối diện với cửa khẩu, có đường giao thông thuận lợi, nối đến Nam Ninh cách đó 300 km, và đến các đặc khu kinh tế phía nam của Trung Quốc. Huyện này cũng có nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế cửa khẩu, cơ sở hạ tầng sẽ được xây dựng như hệ thống ngân hàng, bách hoá tổng hợp, siêu thị, khách sạn, bãi đỗ xe, kho hàng hoá.

Cửa khẩu Hạ Lang là nơi xuất nhập khẩu một số mặt hàng thiết yếu cung cấp cho thị trường xã Hạ Lang, một số xã lân cận và phường Thục Phán. Các hàng nhập khẩu gồm hoa quả tươi, đậu xanh hạt, kính xây dựng, than cốc, máy móc thiết bị. Hàng xuất khẩu gồm hàng điện tử cũ đã qua sử dụng, hàng đông lạnh và các hàng nông sản.

Quy hoạch
Trong giai đoạn từ nay đến năm 2010, 2020 cửa khẩu Hạ Lang sẽ xây dựng thành 
các khối chính như: 
Các cơ quan kiểm soát cửa khẩu,
Các công trình thương mại dịch vụ,
Các công trình công cộng,
Khu bảo thuế,
Kho ngoại quan,
Các công trình văn hoá thể thao,
Khu công nghiệp cửa khẩu trong tương lai.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Các hình ảnh về Cửa khẩu Hạ Lang.

Giao thông Cao Bằng
Biên giới Trung Quốc – Việt Nam
Hạ Lang
Đồng Nai Thượng (tỉnh)

Đồng Nai Thượng là một tỉnh cũ ở Nam Trung Bộ, miền Trung Việt Nam. Nay là một phần của Lâm Đồng.

Lịch sử

Chính quyền thực dân Pháp
Ngày 1 tháng 11 năm 1899, Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ra nghị định lập tỉnh Đồng Nai Thượng (Province du Haut-Donnaï) ở khu vực thượng lưu sông Đồng Nai, được giới hạn bởi biên giới của Nam Kỳ và của Campuchia, tách từ tỉnh Bình Thuận ra. Tỉnh lỵ đặt tại Di Linh (Djiring). Các công sứ Pháp lần lượt: A. Outrey (1900 - 1902), O'Connell (1902 - 1903). 
 
Ngày 11 tháng 9 năm 1903, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định bãi bỏ tỉnh Đồng Nai Thượng, chuyển thành đại lý hành chính Di Linh, do đại diện của Garnier, Công sứ Bình Thuận cai trị. Đại diện đầu tiên là Laugier. Ngày 6 tháng 1 năm 1916: thành lập tỉnh Lâm Viên, gồm đại lý Đà Lạt mới lập lại và đại lý Di Linh, tách từ tỉnh Bình Thuận. Tỉnh lỵ đặt tại Đà Lạt.

Ngày 31 tháng 10 năm 1920: lập lại tỉnh Đồng Nai Thượng, tỉnh lỵ đặt tại Di Linh, cử O'Connell tiếp tục cai trị. Năm 1928, thời công sứ Cunhac, Pháp chuyển tỉnh lỵ tỉnh Đồng Nai Thượng về Đà Lạt. Năm 1941, khi lập lại tỉnh Lâm Viên, tỉnh lỵ đặt tại Đà Lạt thì tỉnh lỵ tỉnh Đồng Nai Thượng chuyển về Di Linh.

Chính quyền Việt Nam Cộng hòa
Tháng 6 năm 1957, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tên tỉnh Đồng Nai Thượng thành tỉnh Lâm Đồng, sau khi đã tách một phần sáp nhập với thành phố Đà Lạt và tỉnh Lâm Viên, thành lập tỉnh Tuyên Đức.

Ngày 19 tháng 5 năm 1958, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định số 170-NV về việc đổi tên tỉnh Đồng Nai Thượng thành tỉnh Lâm Đồng.

Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Sau 1945, Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhập tỉnh Lâm Viên với tỉnh Đồng Nai Thượng thành tỉnh Lâm Đồng. Chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam về sau cũng giữ nguyên phân cấp hành chính này.

Chú thích

Tham khảo

Tỉnh cũ Việt Nam
Hành chính Lâm Đồng
Tây Nguyên
Lịch sử Lâm Đồng
Lâm Viên (tỉnh)

Lâm Viên, đôi khi cũng được viết thành Lang Biang, Langbiang, Langbian hay Lâm Biên, là một tỉnh cũ ở Tây Nguyên.
Ngày 6 tháng 1 năm 1916: Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập tỉnh Lâm Viên, gồm đại lý Đà Lạt mới lập lại và đại lý Di Linh, tách từ tỉnh Bình Thuận. Tỉnh lỵ đặt tại Đà Lạt.
Ngày 31 tháng 10 năm 1920: Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định xóa bỏ tỉnh Lâm Viên, một phần lập ra thành phố Đà Lạt, phần còn lại lập lại tỉnh Đồng Nai Thượng, tỉnh lỵ đặt tại Di Linh.
Ngày 8 tháng 1 năm 1941, lập lại tỉnh Lâm Viên, tỉnh lỵ đặt tại Đà Lạt.
Tháng 6 năm 1957, chính quyền Việt Nam Cộng hòa thành lập tỉnh Tuyên Đức trên cơ sở tỉnh Lâm Viên cộng với một phần nhỏ tỉnh Đồng Nai Thượng. Còn chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam nhập tỉnh Lâm Viên với tỉnh Đồng Nai Thượng thành tỉnh Lâm Đồng.

Tham khảo

Tỉnh cũ Việt Nam

Tây Nguyên
Lịch sử Lâm Đồng
DDU (Incoterm)

Giao chưa nộp thuế (tiếng Anh: Delivered Duty Unpaid, viết tắt: DDU) là một thuật ngữ về điều kiện giao hàng của Incoterm.

Theo điều kiện giao hàng này, trách nhiệm của các bên như sau:

Bên bán hàng có trách nhiệm:
 Thanh toán mọi cước phí xếp dỡ, giao nhận, 
 Làm thủ tục xuất khẩu
 Vận chuyển và chịu mọi rủi ro về hàng hóa cho đến khi hàng được giao tại địa điểm chỉ định của bên mua hàng (thường là tại nhà xưởng của bên mua), nhưng không phải nộp thuế nhập khẩu và các khoản thuế, phí, lệ phí nhập khẩu khác (nếu có).

Bên mua có trách nhiệm:
 Làm thủ tục nhập khẩu
 Nộp các khoản thuế, phí, lệ phí nhập khẩu (nếu có) và bố trí nhận hàng, dỡ hàng từ trên phương tiện vận tải xuống (tại địa điểm chỉ định của bên mua hàng).

Điều kiện giao hàng này tại Việt Nam hiện nay chủ yếu được áp dụng cho các doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế xuất - nhập khẩu nội địa, nghĩa là các doanh nghiệp hoạt động có đăng ký theo loại hình ĐT (đầu tư), GC (gia công) hoặc một số loại hình khác, nằm trong và ngoài các khu chế xuất, khu công nghiệp mua bán hàng hóa với nhau và về danh nghĩa đây là hoạt động xuất - nhập khẩu đối ứng, cho dù hàng hóa thực sự chưa vượt qua ranh giới lãnh thổ của quốc gia.

Tham khảo

Incoterm
Nhà rông

Nhà Rông là một kiểu nhà sàn đặc trưng, đây là ngôi nhà cộng đồng, như đình làng của người Kinh, dùng làm nơi tụ họp, trao đổi, thảo luận của dân làng trong các buôn làng trên Tây Nguyên, hoặc còn là nơi đón khách (theo phong tục người Ba Na), dù khách riêng của gia đình hay chung của làng.

Nhà Rông chỉ có ở những buôn làng người dân tộc như Gia Rai, Ba Na... ở phía Bắc Tây Nguyên, đặc biệt ở hai tỉnh Gia Lai và Quảng Ngãi.

Đặc điểm
Nhà Rông được xây dựng chủ yếu bằng các vật liệu của chính núi rừng Tây Nguyên như cỏ tranh, tre, gỗ, lồ ô... và được xây cất trên một khoảng đất rộng, nằm ngay tại khu vực trung tâm của buôn.

Nhà Rông của mỗi dân tộc đều có những nét riêng trong kiến trúc, tạo dáng, trang trí hoa văn. Nhìn chung nhà Rông là ngôi nhà to hơn nhiều so với nhà bình thường, có kiến trúc cao. Có những ngôi nhà cao tới 18 m, với đặc điểm là mái nhọn xuôi dốc hình lưỡi rìu vươn lên bầu trời với một dáng vẻ mạnh mẽ.

Nhà được dựng trên những cột cây to, thường là tám cột bằng cây đại thụ, thẳng, chắc nịch, mái nhọn lợp bằng lá cỏ tranh, phơi kỹ cho đến khi khô vàng.

Chức năng

Nhà Rông là nơi thực thi các luật tục, nơi tiếp khách, nơi diễn ra các sự kiện trọng đại của buôn làng, nơi già làng tập hợp dân làng để bàn luận những việc quan trọng của buôn làng, của đất nước. Đây cũng là nơi tổ chức các lễ hội tâm linh cộng đồng và là nơi các thế hệ nghệ nhân già truyền đạt lại cho thế hệ trẻ những giá trị văn hóa truyền thống...

Ngoài ra nhà Rông còn là nơi lưu giữ các hiện vật truyền thống: cồng, chiêng, trống, vũ khí, đầu các con vật hiến sinh trong các ngày lễ.

Xem thêm
Nhà gươl
Nhà sàn 
Nhà dài Ê Đê
Nhà dài M'Nông

Liên kết ngoài
 
Nhà rông văn hóa xuống cấp (Báo Tuổi trẻ online)
Sách ảnh về nhà rông - linh hồn làng Tây Nguyên

Chú thích

Văn hóa Tây Nguyên
Kiến trúc cổ Việt Nam
Người Gia Rai
Người Ba Na
Nhà gươl

Nhà Gươl là loại nhà truyền thống của một số dân tộc ở Tây Nguyên và miền Trung Việt Nam, như người Cơ Tu. Nhà Gươl của người Cơ Tu gần giống nhà sàn của người Cơtu nhưng được chạm khắc công phu hơn. Phía trên hai đầu nhà Gươl thường được chạm, khắc hình gà trống hoặc hai đầu trâu nhô sừng lên đối diện. Bên trong được chạm các hình ảnh rất độc đáo, mang những nét văn hóa riêng của người Cơ Tu, như: hình ảnh các chàng trai, thiếu nữ Cơ Tu múa cồng chiêng, săn bắt thú rừng.

Xem thêm
 Nhà Rông
 Nhà sàn
 Nhà dài M'Nông
 Nhà dài Ê Đê

Tham khảo

Văn hóa Tây Nguyên
Ian Frazer

Ian Frazer (sinh ngày 6 tháng 1 năm 1953 tại Glasgow, Scotland) là bác sĩ nghiên cứu miễn dịch học, nổi tiếng nhờ công trình nghiên cứu tìm vaccine chống siêu vi trùng HPV, nguyên nhân gây bệnh ung thư cổ tử cung. Ông dược trao giải thưởng người Úc của năm 2006.

Ông Fraser tu nghiệp y khoa, chuyên khoa miễn nhiễm học tại Edinburgh. Di cư sang thành phố Melbourne nước Úc năm 1980 và năm 1985 lên dạy tại Đại học Queensland, sau đó làm viện trưởng viện nghiên cứu miễn nhiễm và ung thư của nhà thương Princess Alexandra.

Tham khảo

Bác sĩ Úc
Nhân vật còn sống
Huân chương Úc Bạn hữu
Hội viên Hội Vương thất
Sinh năm 1953
Tải lên và tải xuống

Tải dữ liệu trên mạng, thường gặp khi duyệt mạng Internet, chỉ đến việc truyền tải các  qua mạng Internet hay FTP, Usenet... Tải xuống chỉ việc lấy các tập tin từ một máy tính khác về máy mình, qua đường truyền của mạng. Tải lên chỉ việc đưa một tập tin từ máy mình lên máy tính khác.

Tải xuống là một cách để các công ty buôn bán phần mềm đưa sản phẩm đến tay khách hàng. Các phần mềm tự do cũng thường được phân phát thông qua con đường này.

Xem thêm
Trình quản lý tải xuống

Tham khảo

Liên kết ngoài

Truyền dữ liệu

da:Downloade
de:Herunterladen
es:Descargar (archivos)
fa:بارگذاری
it:Download
pt:Download
ro:Încărcare şi descărcare
sl:Downloadanje
th:อัปโหลด และ ดาวน์โหลด
zh-yue:上載與下載
Chất dẫn điện

Trong vật lý và kỹ thuật điện, một chất dẫn điện là một đối tượng hoặc loại vật liệu đó cho phép dòng chảy của dòng điện qua nó theo một hoặc nhiều hướng. Ví dụ, một dây điện là một dây dẫn điện có thể dẫn điện dọc theo chiều dài của nó.

Trong các kim loại như đồng hoặc nhôm, các hạt tích điện chuyển động là các electron. Điện tích dương cũng có thể di động, chẳng hạn như chất điện li cực dương của một pin, hoặc các proton di động của điện li proton của một tế bào nhiên liệu. Chất cách điện là vật liệu không dẫn điện với ít điện tích di động tự do và chỉ hỗ trợ các dòng điện không đáng kể.

Sách lịch sử về chất dẫn điện

Sách về lịch sử và khám phá chất dẫn điện 
 William Henry Preece. On Electrical Conductors.  1883.
 Oliver Heaviside. Electrical Papers. Macmillan, 1894.

Sách tham khảo 
 Annual Book of ASTM Standards: Electrical Conductors. American Society for Testing and Materials. (every year)
 IET Wiring Regulations. Institution for Engineering and Technology. wiringregulations.net

Xem thêm 
 Chất cách điện

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 BBC: Key Stage 2 Bitesize: Electrical Conductors 
 GSU: Hyperphysics: Conductors and Insulators

Vật liệu điện

Điện học
Liên hoan phim tại châu Á

Ấn Độ 
 Liên hoan phim quốc tế Ấn Độ
 IFFK
 Liên hoan phim Kolkata

Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất 
Liên hoan phim quốc tế Dubai Trang chính thức

Hàn Quốc 
 Liên hoan phim quốc tế Pusan (Busan)
 Liên hoan phim quốc tế Puchon (Bucheon)

Indonesia 
 Liên hoan phim quốc tế Jakartal

Iran 
 Liên hoan phim quốc tế Fajr

Israel 
 Liên hoan phim quốc tế Haifa
 Liên hoan phim Jerusalem

Nepal 
 Phim Nam Á
 Liên hoan phim quốc tế miền núi Kathmandu

Nga 
 Pacific Meridian  (Vladivostok)

Nhật Bản 
 leading digital short film festival in the world
 Liên hoan phim quốc tế Tokyo
 Liên hoan phim tài liệu quốc tế Yamagata

Pakistan 
 Liên hoan phim Kara (Karachi)

Philippines 
 Liên hoan phim quốc tế CineManila

Singapore 
 Liên hoan phim quốc tế Singapore

Thái Lan 
 Liên hoan phim quốc tế Bangkok
 Liên hoan phim thế giới Bangkok

Triều Tiên 
 Liên hoan phim Bình Nhưỡng

Trung Quốc 
 Liên hoan phim Kim Mã (Đài Bắc)
 Liên hoan phim Kim Tượng
 Liên hoan phim quốc tế Thượng Hải
 Liên hoan video và phim đồng tính châu Á

Việt Nam 
 Liên hoan phim Việt Nam

Tham khảo

Liên hoan phim
Văn hóa châu Á

en:List of film festivals#Asia
Sông Desna

Về một con sông ngắn tại Cộng hòa Séc, xem bài sông Desná.

Sông Desna (; ) là một con sông tại Nga và Ukraina, sông nhánh phía tả ngạn của sông Dnepr, đồng thời cũng là sông nhánh dài nhất của sông Dnepr. Từ này có nghĩa là "tay phải" trong tiếng Slav cổ phía đông. Sông này dài khoảng 1.130-1.187 km.

Đặc điểm 
Nó chảy qua các tỉnh Smolensk, Bryansk (Nga) và Chernigov, Kiev (Ukraina). Chiều dài có thể cho phép giao thông thủy là 535 km (từ thị trấn Zhukovka). Ở đầu nguồn hai bờ sông thấp và là các đầm lầy, phía dưới Bryansk thì bờ phải cao hơn. Sau khi sông Seim đổ vào thì thung lũng triền sông được mở rộng, với nhiều sông nhánh và sự phân dòng. Thời kỳ đóng băng kéo dài từ tháng 12 năm trước đến đầu tháng 4 năm sau. Về mùa xuân có các trận lũ lớn do băng, tuyết tan. Lưu lượng nước trung bình tại cửa sông là 360 m³/s.

Nó chảy vào sông Dnepr ở phần phía bắc của Kiev.

Thời Trung cổ, sông Desna là một tuyến giao thông thủy quan trọng, nối liền khu vực Kiev với lưu vực sông Đông (theo sông Seim) và lưu vực sông Oka (theo sông Bolva).

Sông nhánh 
Sông Desna có 31 sông suối nhánh, bao gồm 18 bên hữu ngạn và 13 bên tả ngạn. Các sông đáng chú ý nhất bao gồm:
 Hữu ngạn: Sudost, Snov
 Tả ngạn: Bolva, Navlya, Nerussa, Seim, Ostyor

Thành phố, thị trấn ven sông 
 Tỉnh Smolensk: Elnya, Desnogorsk, Ekimovichy
 Tỉnh Bryansk: Zhukovka (cửa sông nhánh Vetjma), Seltso, Bryansk, Vygonichy, Trubchevsk, Belaya Berezka
 Tỉnh Chernigov: Novgorod-Severskii, Makoshino, Chernigov, Ostyor, làng Desna.

Linh tinh 
Desna cũng là tên gọi phổ biến của R-9 Desna, một loại tên lửa xuyên lục địa do Liên Xô phát triển trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Tham khảo

Hệ thống sông Dnepr
Desna, sông
Desna, sông