Nghị định 46/2026/NĐ-CP

Nghị định số 46/2026/NĐ-CP là văn bản quy phạm pháp luật gồm 11 chương và 55 điều do Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành vào ngày 26 tháng 1 năm 2026, quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm. Văn bản này được ban hành nhằm thay thế hoàn toàn Nghị định số 15/2018/NĐ-CP đã được áp dụng trong gần 8 năm qua. 

Nghị định 46/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển dịch trong phương thức quản lý an toàn thực phẩm của Việt Nam theo hướng siết chặt tiền kiểm đối với nhiều nhóm mặt hàng, đồng thời chuẩn hóa các quy trình quản lý tiệm cận với thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, việc Nghị định 46 có hiệu lực tức thời ngay tại thời điểm ký ban hành đã gây ra cú sốc cho cộng đồng doanh nghiệp và làm ách tắc hơn 300.000 tấn hàng hóa tại các cửa khẩu do thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết và hạ tầng thực thi chưa sẵn sàng. Để tháo gỡ tình trạng này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP ngày 4 tháng 2 năm 2026, quyết nghị tạm ngưng hiệu lực áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP cho đến hết ngày 15 tháng 4 năm 2026. Trong thời gian tạm ngưng, các quy định của Nghị định 15/2018/NĐ-CP tiếp tục được áp dụng để đảm bảo thông quan hàng hóa.

Bối cảnh 
Nghị định 46 được Chính phủ ban hành ngày 26 tháng 1 năm 2026 nhằm quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, chính thức thay thế hoàn toàn Nghị định số 15/2018/NĐ-CP. Nghị định 15 trước đó (ban hành năm 2018) vốn được coi là một bước đột phá khi chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", tạo điều kiện thông thoáng tối đa cho doanh nghiệp thông qua cơ chế tự công bố sản phẩm. Tuy nhiên, sau 8 năm thực hiện, thị trường thực phẩm đã có nhiều biến động lớn từ sự bùng nổ của thương mại điện tử và các áp lực về hội nhập quốc tế sâu rộng, đòi hỏi một khung pháp lý mới chặt chẽ hơn. 

Một trong những động lực chính dẫn đến sự ra đời của Nghị định 46 là tình hình vi phạm an toàn thực phẩm có diễn biến phức tạp trong giai đoạn trước đó. Trong năm 2025, hàng loạt vụ vi phạm về an toàn thực phẩm đã bị điều tra và khởi tố. Đáng chú ý, có hai nguyên Cục trưởng, cùng nhiều cán bộ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã bị tuyên án về tội "Nhận hối lộ", cùng với đó là nhiều công ty cung cấp dịch vụ đánh giá an toàn thực phẩm cũng phải hầu tòa. Những sự cố này thúc đẩy các nhà hoạch định chính sách quay trở lại xu hướng siết chặt tiền kiểm để "quản lý từ gốc" thay vì chỉ dựa vào hậu kiểm như giai đoạn của Nghị định 15. Nghị định 46 được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng "mượn hồ sơ nhân sự" hoặc "kiểm nghiệm tượng trưng" vốn tồn tại ở giai đoạn trước.

Nội dung

Đăng ký bản công bố hợp quy 
Thay vì cơ chế tự công bố rộng rãi như quy định cũ, Nghị định 46 yêu cầu các tổ chức, cá nhân phải thực hiện đăng ký bản công bố hợp quy đối với các sản phẩm thực phẩm đã có quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) về chỉ tiêu chất lượng và an toàn. Thời hạn của bản đăng ký công bố hợp quy là không quá 03 năm. Các đối tượng bắt buộc bao gồm:

 Thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn.

 Phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến thực phẩm.

 Dụng cụ và bao bì chứa đựng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm (đây là nhóm sản phẩm lần đầu tiên bị đưa vào diện quản lý tiền kiểm chặt chẽ).

Điều kiện bảo đảm an toàn trong sản xuất và kinh doanh 
Nghị định thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe hơn đối với quy trình sản xuất, đặc biệt là nhóm thực phẩm chức năng. Theo đó, các cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe, phụ gia thực phẩm, thực phẩm bổ sung phải hoàn thành xây dựng và vận hành hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (như HACCP, GMP, ISO 22000 hoặc tương đương) chậm nhất đến ngày 31 tháng 12 năm 2026. Người phụ trách chuyên môn của cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải có trình độ đại học trở lên thuộc các chuyên ngành y, dược, dinh dưỡng, an toàn thực phẩm... và có ít nhất 03 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực liên quan.

Kiểm tra Nhà nước về thực phẩm nhập khẩu 
Quy trình kiểm tra thực phẩm nhập khẩu được chuẩn hóa với ba phương thức dựa trên mức độ rủi ro. Nghị định mở rộng đối tượng kiểm tra nhà nước đối với cả bao bì và dụng cụ tiếp xúc trực tiếp thực phẩm khi nhập khẩu.

Ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm 
Nghị định bổ sung các quy định minh bạch hơn để bảo vệ người tiêu dùng. Theo đó, các sản phẩm dinh dưỡng y học phải in rõ cụm từ "Sử dụng cho người bệnh với sự giám sát của nhân viên y tế" và thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt phải nêu rõ đối tượng sử dụng cụ thể trên mặt chính của nhãn. Đối với thực phẩm biến đổi gen, việc ghi nhãn là bắt buộc khi tỷ lệ thành phần nguyên liệu biến đổi gen lớn hơn 5% tổng nguyên liệu được sử dụng để sản xuất thực phẩm. Các sản phẩm thực phẩm nhập khẩu phải thể hiện rõ tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm công bố sản phẩm tại Việt Nam trên nhãn. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ bắt buộc phải thực hiện đăng ký nội dung quảng cáo và được cơ quan có thẩm quyền xác nhận trước khi thực hiện.

Trách nhiệm của sàn thương mại điện tử 
Nghị định 46/2026/NĐ-CP lần đầu tiên xác lập khung pháp lý chặt chẽ và ràng buộc trách nhiệm pháp lý trực tiếp đối với các chủ sở hữu sàn giao dịch thương mại điện tử (TMĐT) và ứng dụng giao đồ ăn trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Theo đó, các sàn TMĐT và ứng dụng giao đồ ăn có trách nhiệm yêu cầu người bán cung cấp và công khai các giấy tờ pháp lý liên quan đến sản phẩm (như Bản công bố hợp quy hoặc Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm) theo đúng quy định trước khi cho phép kinh doanh trên nền tảng. Các tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm trên nền tảng TMĐT cũng có nghĩa vụ phải công khai các hồ sơ đăng ký/công bố này trên sàn để người tiêu dùng và cơ quan quản lý dễ dàng tra cứu. Khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng, sàn có trách nhiệm phải kịp thời gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm quy định về an toàn thực phẩm hoặc sản phẩm có cảnh báo về nguy cơ gây hại. Sàn TMĐT cũng phải chịu trách nhiệm liên đới trong trường hợp không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm duyệt cần thiết theo quy định dẫn đến việc xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Đây là điểm mới của văn bản này so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Truy xuất nguồn gốc và kết nối dữ liệu 
Doanh nghiệp có nghĩa vụ thiết lập hệ thống lưu trữ thông tin (mã lô, ngày sản xuất, nhà cung cấp...) trong suốt quá trình lưu thông. Hệ thống này phải có khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu quản lý của Nhà nước để kịp thời kích hoạt việc truy xuất và thu hồi khi phát hiện nguy cơ không an toàn.

Tác động 
Việc ban hành và thực thi Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã tạo ra những tác động sâu rộng và tức thì đối với nền kinh tế, cộng đồng doanh nghiệp và hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Do có hiệu lực ngay tại thời điểm ký (26 tháng 1 năm 2026) mà không có lộ trình chuyển tiếp cụ thể cho hàng nhập khẩu, Nghị định 46 đã gây ra tình trạng hỗn loạn tại các cửa khẩu trên cả nước. Chỉ trong vòng 4–5 ngày đầu tiên, hơn 700 lô hàng với khối lượng khoảng 300.000 tấn thực phẩm, nông sản đã bị tồn đọng tại các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và hàng không. Hơn 1.300 phương tiện chở hàng đã bị ùn ứ tại các biên giới. Riêng tại cảng Cát Lái (TP.HCM), có thời điểm tồn đọng tới hơn 1.800 container hàng hóa do doanh nghiệp chưa thể hoàn tất thủ tục kiểm tra chuyên ngành theo quy định mới. Đến ngày 4 tháng 2 năm 2026,  thống kê từ các hiệp hội cho thấy số lượng hàng bị kẹt rất lớn: Hiệp hội Rượu – Bia – Nước giải khát khoảng 90.000 tấn, Hiệp hội Sữa Việt Nam khoảng 30.000 tấn, Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP.HCM gần 3.000 tấn.

Do hàng hóa không thể thông quan, doanh nghiệp phải gánh chịu chi phí lưu kho bãi tăng vọt. Đặc biệt, các container thực phẩm đông lạnh phải chi trả hàng tỷ đồng tiền điện duy trì mỗi ngày. Có doanh nghiệp ghi nhận mức thiệt hại gần 100 triệu đồng mỗi ngày cho các chi phí này. Việc áp dụng phương thức kiểm tra mới yêu cầu thời gian chờ kết quả từ 5–7 ngày (thậm chí 9–10 ngày) đã khiến hàng vạn tấn hàng hóa đứng trước rủi ro thối hỏng, mất trắng giá trị.  Việc hàng bị kẹt khiến doanh nghiệp đứt gãy dòng tiền đúng thời điểm cần chi trả lương, thưởng Tết. Nhiều doanh nghiệp không dám nhập thêm hàng mới vì lo ngại rủi ro không thể thông quan, dẫn đến mất hàng chục tỷ đồng doanh thu dự kiến. Một số lô hàng sau khi được "giải cứu" đã phải bán hạ giá để thu hồi vốn nhanh, gây lỗ trực tiếp cho doanh nghiệp. Một ví dụ điển hình là doanh nghiệp có 15 container hàng bị kẹt trong 8 ngày đã phát sinh chi phí tới 400 triệu đồng, tương đương với lợi nhuận của cả một quý.

Trước tình hình này, Chính phủ đã phải ban hành Nghị quyết 09/2026/NQ-CP ngày 4 tháng 2 năm 2026 để tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 đến hết ngày 15 tháng 4 năm 2026.

Đánh giá 
Ở góc độ cơ quan ban hành, Nghị định 46 được kỳ vọng là một bước tiến quan trọng giúp tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng quản lý rủi ro và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Tuy vậy, việc thực thi Nghị định 46 đã gây ra một cuộc khủng hoảng logistics và thiệt hại kinh tế nặng nề ngay sau khi ban hành. Chuyên gia từ EuroCham và FFA chỉ ra rằng quy trình kiểm tra nhà nước bị đẩy từ 2 cấp lên 3 cấp phức tạp hơn nhiều so với quy định từ trước. Các hiệp hội ước tính yêu cầu kiểm tra nhà nước tăng gấp 10–20 lần so với trước đây. Điều 16 của Nghị định yêu cầu nhà máy nước ngoài phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm của Việt Nam bị đánh giá là bất khả thi và có rủi ro vi phạm các cam kết WTO, dẫn đến nguy cơ Việt Nam bị kiện hoặc trả đũa thương mại. Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở ATTP TP.HCM, nhận định Nghị định 46 đang có xu hướng siết chặt nhóm thực phẩm thông thường (diện tự công bố), trong khi những nhóm có nguy cơ cao và hay xảy ra vi phạm như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sữa... lại chưa được kiểm soát chặt hơn. Bà cho rằng quản lý an toàn thực phẩm không nên là làm thủ tục cấp phép khó hơn vì dễ phát sinh tiêu cực, mà phải tập trung vào hậu kiểm thực chất dựa trên quản lý rủi ro.

Dưới góc độ chuyên gia thể chế, Nghị định 46/2026/NĐ-CP bị nhìn nhận là một điển hình của lỗi hệ thống ngay từ khâu thiết kế chính sách khi coi quản lý nhà nước chỉ là những mệnh lệnh hành chính đơn thuần thay vì một hệ thống hành vi kinh tế – xã hội cần được quản trị. Ông Nguyễn Minh Đức từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá sự cố ách tắc cửa khẩu là biểu hiện của sự "tha hóa thể chế" khi đẩy toàn bộ rủi ro và chi phí điều chỉnh sang vai doanh nghiệp. Sai lầm cốt lõi được chỉ ra là sự vắng mặt của một báo cáo đánh giá tác động chính sách (RIA) đúng nghĩa, dẫn đến việc cơ quan soạn thảo bỏ qua các câu hỏi then chốt về năng lực đáp ứng của hệ thống kiểm soát, chi phí tuân thủ thực tế cũng như các kịch bản xấu nhất có thể xảy ra. Việc lạm dụng cơ chế "hiệu lực ngay lập tức" cho một văn bản thay đổi toàn bộ quy trình kinh doanh của một ngành hàng liên thông quốc tế cao bị coi là sự lạm dụng mệnh lệnh hành chính, làm mất đi tính ổn định và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật.

Các chuyên gia như Tiến sĩ Đặng Thảo Quyên (Đại học RMIT) nhấn mạnh rằng một chính sách có tác động lớn cần phải có "khoảng đệm" chuyển tiếp từ 6–12 tháng và phải được ban hành trước khi thực thi toàn diện để xử lý độ trễ về hạ tầng và nhân sự. Thay vì siết chặt cả tiền kiểm lẫn hậu kiểm một cách đồng loạt bất chấp khả năng thực hiện như cách tiếp cận của Nghị định 46, giới chuyên gia khuyến nghị nhà nước cần chuyển mạnh sang quản lý dựa trên rủi ro và lịch sử tuân thủ, đồng thời tích hợp cơ chế đối thoại công – tư vào quy trình xây dựng pháp luật.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Toàn văn Nghị định 46/2026/NĐ-CP 
 Phụ lục Nghị định 46/2026/NĐ-CP 

Việt Nam năm 2026
Pháp luật Việt Nam
Kinh tế Việt Nam
Nghị định
Tệ nạn hành chính