Lãnh tụ Tối cao Afghanistan

Lãnh tụ Tối cao Afghanistan (, ), tên chính thức là lãnh tụ tối cao Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan và cũng được gọi bằng danh hiệu tôn giáo của ông là  (, ), là lãnh tụ tuyệt đối, lãnh đạo tôn giáo và nguyên thủ quốc gia của Afghanistan, đồng thời là lãnh đạo Taliban. Lãnh tụ tối cao nắm giữ toàn quyền và là nguồn gốc của mọi luật lệ.

Lãnh tụ tối cao đầu tiên, Mullah Omar, cai trị Afghanistan từ năm 1996 đến năm 2001, khi ông phải lưu vong sau khi chính phủ Taliban bị Hoa Kỳ lật đổ. Lãnh tụ tối cao hiện tại là Hibatullah Akhundzada, nhậm chức khi còn lưu vong vào ngày 25 tháng 5 năm 2016 trong thời kỳ nổi dậy Taliban và lên nắm quyền tại Afghanistan vào ngày 15 tháng 8 năm 2021 sau chiến thắng của Taliban trước lực lượng chính phủ Afghanistan. Kể từ khi lên nắm quyền, Akhundzada ban hành nhiều sắc lệnh thay đổi toàn diện chế độ chính trị, xã hội ở Afghanistan bằng cách thi hành Sharia nghiêm ngặt theo trường phái Hanafi.

Lãnh tụ tối cao bổ nhiệm, quản lý hoạt động của thủ tướng, những thành viên khác của Nội các, thẩm phán và lãnh đạo tỉnh, địa phương.

Lịch sử 
Chức vụ lãnh tụ tối cao được Mullah Mohammed Omar thành lập, là người sáng lập Taliban và Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan vào thập niên 1990. Ngày 4 tháng 4 năm 1996, Omar đươc phong danh hiệu Amir al-Mu'minin (, ) vì Omar đã cầm một chiếc áo choàng được cho là của Muhammad, lấy từ đền thờ của chiếc áo choàng tại Kandahar. Ngày 27 tháng 9 năm 1996, Taliban chiếm Kabul, lật đổ Tổng thống Burhanuddin Rabbani và đưa Omar lên làm nguyên thủ quốc gia của Afghanistan.

Taliban coi kinh Qur'an là hiến pháp của Afghanistan. Tuy nhiên, vào năm 1998, Taliban ban hành một dastur, một văn bản tương tự như luật cơ bản, tuyên bố Omar là lãnh tụ tối cao nhưng không xác định quy trình kế vị. Trong một cuộc phỏng vấn năm 1996, Wakil Ahmed Muttawakil tuyên bố rằng danh hiệu Amir al-Mu'minin của lãnh tụ tối cao "chỉ dành cho Afghanistan", chứ lãnh tụ tối cao không phải là một caliph lãnh đạo toàn bộ thế giới Hồi giáo.

Sau sự kiện 11 tháng 9, Hoa Kỳ xâm lược Afghanistan nhằm tiêu diệt al-Qaeda và lật đổ chính phủ Taliban. Omar bị phế truất và phải lẩn trốn ở tỉnh Zabul. Chức vụ tổng thống được khôi phục với tư cách là nguyên thủ quốc gia Afghanistan. Taliban tập hợp lực lượng và tiến hành cuộc nổi dậy vào năm 2002 với tổng hành dinh tại Pakistan. Taliban tiếp tục tuyên bố Omar là lãnh tụ tối cao, mặc dù ông đã chuyển giao quyền kiểm soát hoạt động cho các cấp phó. Chức vụ lãnh tụ tối cao lưu vong không được quốc tế công nhận.

Năm 2021, Taliban tiến hành cuộc tấn công trước bối cảnh Hoa Kỳ rút quân khỏi Afghanistan. Ngày 15 tháng 8, Taliban tái chiếm Kabul và tái lập Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan. Lãnh tụ tối cao lại trở thành nguyên thủ quốc gia của Afghanistan.

Bổ nhiệm 
Lãnh tụ tối cao do Hội đồng Lãnh đạo bổ nhiệm.

Nhiệm vụ và quyền hạn 
Hiện tại, Lãnh tụ tối cao quyết định việc bổ nhiệm các chức danh chính trị và các vấn đề chính trị, tôn giáo, quân sự. Lãnh tụ tối cao thực hiện phần lớn công việc thông qua Hội đồng Lãnh đạo do ông làm chủ tịch, giám sát công việc của Nội các và bổ nhiệm các thành viên chủ chốt trong Nội các.

Trên thực tế, Nội các không có thực quyền, tất cả các vấn đề đều được Akhundzada và Hội đồng Lãnh đạo quyết định một cách bí mật. Mức lương của Lãnh tụ tối cao là  mỗi tháng, là mức lương nhà nước cao nhất tại Afghanistan.

Danh sách lãnh tụ tối cao

Dòng thời gian

Phó Lãnh tụ 
Phó lãnh tụ Afghanistan, tên chính thức là phó lãnh tụ Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan (, ), là phó emir của Taliban, có nhiệm vụ giúp việc cho lãnh tụ tối cao.  Cả ba lãnh tụ cao của Taliban đều có từ một đến ba phó lãnh tụ. Akhundzada có ba phó lãnh tụ: Sirajuddin Haqqani, Mullah Yaqoob và Abdul Ghani Baradar. Haqqani được Akhtar Mansour bổ nhiệm làm phó lãnh tụ vào năm 2015 và được Akhundzada giữ lại. Khi nhậm chức lãnh tụ tối cao vào năm 2016, Akhundzada bổ nhiệm Yaqoob, con trai của Mullah Omar, làm phó lãnh tụ thứ hai. Akhundzada bổ nhiệm Baradar làm phó lãnh tụ thứ ba vào năm 2019.

Xem thêm 

 Lịch sử Afghanistan
 Tổng thống Afghanistan
 Lãnh tụ Tối cao Iran

Ghi chú

Tham khảo 

Khởi đầu năm 1996 ở Afghanistan
Nguồn CS1 tiếng Pashtun (ps)
Bài viết có văn bản tiếng Dari
Bài viết có văn bản tiếng Pashtun