Lễ hội Bà Chiêm Sơn

Lễ hội Bà Chiêm Sơn là một lễ hội truyền thống gắn với việc thờ Bà Chiêm Sơn tại dinh Bà Chiêm Sơn (thôn Chiêm Sơn, xã Duy Trinh, huyện Duy Xuyên, Quảng Nam). Lễ hội tổ chức hằng năm từ ngày mồng 10 đến ngày 12 tháng Giêng (âm lịch). Ngày 3 tháng 6 năm 2025, lễ hội được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (loại hình lễ hội truyền thống) theo quyết định số 1663/QĐ-BVHTTDL.

Tên gọi và không gian 
Bên cạnh tên gọi phổ biến "Lễ hội Bà Chiêm Sơn", lễ hội còn được gọi là "Lệ Bà Chiêm Sơn" hoặc "Lễ hội Dinh Bà Chiêm Sơn". Không gian lễ hội gắn với làng Chiêm Sơn, khu vực ven sông Thu Bồn; một số tư liệu báo chí địa phương nêu Chiêm Sơn là làng cổ được ghi nhận trong Ô Châu cận lục của Dương Văn An (giai đoạn 1553-1555). Một số bài viết cũng đặt Dinh Bà trong lớp di sản khu vực, liên hệ với lịch sử giao lưu Champa - Đại Việt trên địa bàn Duy Xuyên - Điện Bàn.

Đối tượng thờ tự 
Đối tượng thờ tự trung tâm là Bà Chiêm Sơn, thường được gọi bằng mỹ hiệu Bô Bô Thái Dương phu nhân. Truyền thuyết địa phương gắn Bà với việc phát hiện "cốt tượng" nổi lên ở bến Tây An và việc rước về làng Chiêm Sơn để thờ phụng; vị trí lập miếu/dinh được giải thích bằng các dấu hiệu trong quá trình rước.

Một số tư liệu khảo sát tại làng Chiêm Sơn được nhắc trong báo chí địa phương ghi nhận hệ thống sắc phong liên quan đến các thần được thờ tại làng, gồm cả Bà Chiêm Sơn; các lần gia tặng mỹ hiệu dưới thời Duy Tân (năm 1911) và Khải Định (năm 1924) cũng được nêu trong cùng nguồn tin. Cùng với các lớp tư liệu về sắc phong, Dinh Bà được mô tả lưu giữ linh tượng có mô-típ bảy đầu rắn Naga tạo thành cấu trúc che chở phía trên và quanh tượng thờ.

Thời gian và nghi lễ 
Lễ hội diễn ra trong ba ngày (mồng 10-12 tháng Giêng âm lịch). Hệ thống nghi lễ thường gồm các lễ túc yết, lễ kỵ và lễ tế Bà; ngoài ra có lễ rước kiệu và lễ đại tế trong diễn trình chính của lễ hội. Trong mô tả của Báo Văn Hóa, đoàn rước kiệu ngày 12 tháng Giêng (âm lịch) khởi hành từ Nhà văn hóa Chiêm Sơn, di chuyển theo đường làng và kết thúc tại Dinh Bà; sau rước sắc có lễ tuyên sắc trước khi vào phần tế và đại tế.

Lễ vật 
Một số lễ vật được nêu như thành phần bắt buộc trong lệ cúng, gồm cua đồng, tỏi nguyên rễ, cây cải, cá lóc nấu om và chồn quay. Trong ghi nhận của Báo Đà Nẵng năm 2025, mâm lễ còn có cơm, thịt heo và trái cây, đồng thời nhấn mạnh nhóm lễ vật bắt buộc gồm cua, tỏi, cải và chồn.

Phần hội 
Phần hội gắn với các hoạt động cộng đồng và trò chơi dân gian. Báo Văn Hóa liệt kê các hình thức như kéo co, đẩy gậy, đua thuyền, ăn xôi tháng mười, hát bài chòi, hát bội, thả hoa đăng và các chương trình văn hóa nghệ thuật trong thời gian lễ hội.

Công nhận di sản và quản lý 
Quyết định số 1663/QĐ-BVHTTDL đưa Lễ hội Bà Chiêm Sơn vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời nêu trách nhiệm quản lý nhà nước và triển khai biện pháp bảo tồn, khôi phục, quảng bá đối với địa phương và cơ quan chuyên môn văn hóa của tỉnh. Hồ sơ đề nghị công nhận được nhắc tới trong một số bài viết như một bước hoàn thiện thủ tục trước khi có quyết định công nhận năm 2025.

Một số nguồn báo chí mô tả lễ hội gắn với hoạt động du lịch văn hóa - tâm linh tại khu vực ven sông Thu Bồn, đồng thời ghi nhận vai trò kinh tế thông qua thu hút khách tham quan, trải nghiệm và các dịch vụ theo mùa lễ hội. Bài viết trên cổng thông tin Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng nhắc Lễ hội Bà Chiêm Sơn như một lễ hội tiêu biểu trong hệ thống lễ hội truyền thống của Quảng Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thông tin công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Báo Văn Hóa)

Lễ hội Việt Nam
Văn hóa Quảng Nam
Duy Xuyên
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia