Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
N'Djamena

N’Djamena, với dân số 721.000 (2005) là thủ đô và thành phố lớn nhất nước Tchad. Đây cũng là trung tâm văn hóa, hành chính và kinh tế toàn quốc, chủ yếu là nơi mua bán gia súc, muối, chà là và ngũ cốc. Kỹ nghệ chính là ngành chế biến thịt.

Thành phố N'Djamena nằm phía tây Nam nước Tchad và cũng là lỵ sở tỉnh (Prefecture) Chari-Baguirmi. Nằm trên sông Chari gần hợp lưu với sông Logone, N'Djamena có cầu nối với bờ sông đối diện là thị trấn Kousséri, thuộc nước Cameroon.

Lịch sử 
N'Djamena do sĩ quan Pháp Emile Gentil thành lập năm ngày 29 Tháng Năm năm 1900 với tên Fort-Lamy để kỷ niệm Amédée-Francois Lamy, người chỉ huy bị giết trong trận Kousséri trước đó mấy ngày. Thời Pháp thuộc thành phố phát triển thành một trạm quân sự và thương mại của Tây Phi thuộc Pháp. Dân số năm 1937 được ghi là 9.976. Mười năm sau tăng thành 18.485. Sau khi giành độc lập năm 1960 dân số thành phố đạt 126.483 người (1968). Năm 1973 tên Fort-Lamy được thay thế với tên N'Djamena dưới chủ trương dùng tên thổ ngữ của tổng thống François Tombalbaye. Vào những năm 1979-1980, thành phố bị phá hủy trong cuộc nội chiến Tchad. Dân chúng phải tản cư nhưng sang đầu thập niên 1990 dân số đã hồi phục, vượt con số nửa triệu (529.555 vào năm 1993). Năm 2006 quân phiến loạn FUC (Front uni pour le changement) mở cuộc tấn công thành phố nhưng không chiếm được. Đầu năm 2008 thì hai nhóm chống chính phủ khác là UFDD và RFC (Rassemblement des forces démocratiques) uy hiếp thành phố, gây thiệt hại và xáo trộn lớn.

Dân cư, thắng tích và cơ sở giáo dục 

N'Djamena có nhiều sắc tộc nhưng văn hóa chính là văn hóa Hồi giáo. Các sắc dân góp phần tạo nên N'Djamena là Ngambaye (16,41%), Ả rập Tchad (11,08%), Hadjerai (9,15%), Daza (6,97%), Biala (5,83%) và Kanembu (5,8%).

Thành phố có Đại giáo đường Hồi giáo và nhà thờ lớn do người Pháp xây dựng vào thời thuộc địa. Thành phố cũng có các phế tích cổ đại của nền văn hóa Sao.

Đáng kể trong các cơ sở văn hóa là Bảo tàng Viện Quốc gia Tchad.

N'Djamena có trường đại học, trường hành chánh và trường thú y cùng một số trường trung học.

Địa lý và Giao thông 
N'Djamena nằm ở vĩ độ 12°6'47" bắc, 15°2'57" đông. Về mặt hành chính N'Djamena được chia thành 10 quận (arrondissement). Thành phố có khu thương mại Nassara và các khu dân cư Mbololo, Chagua, Paris Congo và Moursal.
Thành phố này cũng là trung tâm giao thông của Tchad với nhiều tuyến đường bộ và một sân bay quốc tế (mã số IATA là NDJ). Thành phố là đầu tuyến của Xa lộ Xuyên Sahel (Trans-Sahelian Highway) nối Tchad với các nước Đông Phi Châu. Xa lộ Tripoli—Cape Town (Bắc nam châu Phi) cũng băng ngang thành phố.

Khi thành lập, thành phố là một giang cảng trên sông Chari nhưng ngày nay lưu thông bằng thuyền không đáng kể.

N'Djamena không có đường sắt.

Khí hậu

Chú thích

Thủ đô châu Phi
Khu dân cư ở Tchad
Brazzaville

Brazzaville là thủ đô của Cộng hòa Congo, tọa lạc tại khu vực Đông Nam của Cộng hòa Congo. Brazzaville nằm bên bờ sông Congo, phía hạ lưu của Vực Malebo (tên cũ là Vực Stanley) và đối diện với thủ đô của Cộng hòa Dân chủ Congo là Kinshasa cùng với hai tỉnh khác của nước láng giếng là Bas-Congo và Bandundu. Thành phố Brazzaville là trung tâm kinh tế, chính trị và hành chính của Cộng hòa Congo. Thành phố có các ngành chính như: nguyên liệu ngành in ấn, chế biến thực phẩm, dệt may. Brazzaville cũng là một thành phố cảng sông lớn. Thành phố này là trung tâm vận tải giữa vùng trong đất liền và cảng nằm bên bờ Đại Tây Dương Pointe-Noire. Sân bay quốc tế Maya Maya là sân bay lớn nhất của Cộng hòa Congo.

Brazzaville được nhà thám hiểm Pháp Pierre Savorgnan de Brazza thành lập năm 1880 và bị người Pháp cai trị từ 1882 đến 1960 khi nó trở thành thủ đô của quốc gia mới độc lập Cộng hòa Congo. Nền kinh tế của thành phố này đã được khai thông và phát triển khi tuyến đường sắt nối nó với Pointe-Noire hoàn thành năm 1946.

Lịch sử

Địa lý

Khí hậu 

Brazzaville có khí hậu xavan (phân loại khí hậu Köppen Aw).

Tham khảo

Thư mục 

 Chavannes, Charles de. (1929) "Le Sergent Sénégalais Malamine." Annales de l'Académie des Sciences Coloniales, vol. 3:159–187.
 Petringa, Maria. (2006) Brazza, A Life for Africa  (2006)  
 Tiepolo, M. (1996) "City Profile: Brazzaville" in Cities v. 13, pp. 117–124
 Brisset-Guibert, Hervé (2007) Brazzaville petit guide historique, in the site www.presidence.cg ("palais presidentiel")
 Cultural reference:  In the final scene of the 1942 film, Casablanca, it is to Brazzaville that Captain Renault (Claude Rains) suggests he and Rick (Humphrey Bogart) might escape to together for "vacation" and, as Rick counters, "the beginning of a beautiful friendship."
 

Brazzaville
Khu dân cư ở Cộng hòa Congo
Thủ đô châu Phi
Khởi đầu năm 1883 ở châu Phi
Cửa khẩu Cộng hòa Congo-Cộng hòa Dân chủ Congo
Tỉnh của Cộng hòa Congo
Cộng đồng trên sông Congo
Khu dân cư thành lập năm 1880
Pointe-Noire

Pointe-Noire là thành phố phía Tây Nam của Cộng hòa Congo, thủ phủ của Vùng Kouilou, bên Vịnh Pointe-Noire, một vịnh thuộc Đại Tây Dương. Thành phố này là hải cảng chính của Cộng hòa Congo và cũng là một trung tâm ngư nghiệp thể thao. Cảng Pointe-Noire bốc dỡ những mặt hàng như: cao su, dầu cọ, bông gòn, thuốc lá, cacao, đồng, chì, kẽm. Thành phố Pointe-Noire có các ngành: Đánh cá, sản xuất đồ gỗ, tinh lọc dầu cọ, chế biến thực phẩm, sản xuất xà phòng. Thành phố này là hải cảng phục vụ cho thủ đô Brazzaville, có đường sắt nối liền.

Các địa điểm và công trình nổi bật của Pointe-Noire có: Sở thú J. B. Lamarck, Bảo tàng Georges Brousseau và Nhà thờ Đức Bà Pointe-Noire.

Tham khảo

Khu dân cư ở Cộng hòa Congo

Tỉnh của Cộng hòa Congo
Thành phố ven biển Cộng hòa Congo
Congo thuộc Pháp 1883
Khởi đầu năm 1883 ở châu Phi
Khu dân cư thành lập năm 1883
Danh sách thành phố Djibouti

Đây là sanh sách các địa phương ở Djibouti xếp theo dân số, bao gồm tất cả đơn vị hành chính có số dân trên 1.000 người.

Thành phố khác
Balho
Khor Angar
Yoboki

Djibouti
Djibouti
Thành phố
Danh sách thành phố Đông Timor

Đây danh sách các thành phố và thị trấn ở Đông Timor.

 Aileu
 Aileu
 Ainaro
 Ainaro
 Hotudo
 Maubara
 Baucau
 Baquia
 Baucau
 Bucoli
 Quelicai
 Laga
 Venilale
 Bobonaro
 Atabae
 Balibo
 Bobonaro
 Lolotoe
 Maliana
 Cova Lima
 Fatolulic
 Fohorem
 Suai
 Tilomar
 Zumalai
 Dili
 Dare
 Dili
 Metinaro
 Ermera
 Atsabe
 Ermera
 Gleno
 Hatolina
 Lautem
 Com
 Fuiloro
 Iliomar
 Laivai
 Lautem
 Lore
 Lospalos
 Luro
 Mehara
 Tutuala
 Liquica
 Bazar Tete
 Liquica
 Maubara
 Manatuto
 Laclubar
 Laleia
 Manatuto
 Natarbora
 Manufahi
 Alas
 Fato Berlia
 Same
 Turiscai
 Oecussi-Ambeno
 Citrana
 Nitibe
 Oe Silo
 Pante Macassar
 Passabe
 Viqueque
 Beacu
 Lacluta
 Ossu
 Uatolari
 Viqueque
 Đảo Atauro
 Atauro
 Berau
 Biquele

Liên kết ngoài 
 Bản đồ

Đông Timor
Đông Timor
Thành phố
Danh sách thành phố Ecuador

Ambato
 Arajuno
 Babahoyo
 Bahía de Caráquez
 Baños de Agua Santa
 Cuenca
 Durán
 Esmeraldas
 Guaranda
 Guayaquil
 Ibarra
 La Libertad
 Latacunga
 Loja
 Macas
 Machala
 Manta
 Milagro
 Nueva Loja
 Portoviejo
 Piñas
 Pintag
 Quevedo
 Quito (capital)
 Riobamba
 Santo Domingo de los Colorados
 Salinas
 Shell Mera
 Tulcán

Thành phố theo dân số

Xem thêm
Danh sách thành phố theo quốc gia

Tham khảo

Ecuador
Ecuador
Thành phố
Sân bay Pointe Noire

t phục vụ. to sângia ay nàynày, sân bay kia là [[Sân bay Maya-Maya|Sân bay Agostino Ne có năng lực phquốc t sân bay tọa lạc tại runway_surface = Asphalt|
ục vụ 10 triệu khách mỗi năm.

rong hai sân 
Sân bay 
Các hãng hàng không và các điểm đến

Air France (Paris-Charles de Gaulle)
Air Service (Libreville)
Benin Golf Air (Cotonou)
 (Brazzaville)
TAAG Angola Airlines (Brazzaville, Luanda)
Trans Air Congo (Brazzaville, Cotonou, Douala)
[[West African A(Brazzaville, Cotonou)

Tham khảo*Pointe-Noire Destinations

Noire
(Libreville)
Hewa Bora Airwayste Noire Airport

Tham khảo

Pointe-Noire
Sân bayLapangan Terbang Pointe Noire
Đảo san hô

Đảo san hô hay đảo rạn san hô là một loại đảo nhiệt đới cấu tạo bởi vật liệu hữu cơ từ "khung xương" san hô và vô số sinh vật gắn liền với san hô đó. Loại đảo này thường chỉ cao vài mét so với mực nước biển. Về mặt địa chất thì đảo san hô (nếu có) chỉ là một bộ phận của toàn bộ rạn san hô. Trên vành san hô của rạn san hô vòng cũng có thể có một hoặc nhiều đảo san hô tồn tại. Đa số các đảo san hô trên thế giới nằm trong Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Hình thành
Các rạn san hô thường hình thành tại những nơi phần lớn luôn chìm ngập dưới nước khi thủy triều lên. Tại những địa điểm tương đối bằng phẳng trên phần cao nhất của rạn san hô đó, có thể nổi lên một/một số đảo san hô hoặc một cồn cát. Các đảo san hô có thể hình thành từ ba tiến trình (có thể diễn ra đồng thời nhiều tiến trình) là bồi thêm, nâng lên hoặc mực nước biển giảm xuống.

Quá trình bồi thêm
Quá trình bồi thêm (accretion) khởi đầu khi bão và sóng biển tàn phá rạn san hô thành các mảnh đá, giúp hình thành bãi cạn phía trên rạn san hô. Sóng và dòng chảy mang thêm các vật chất khác đến bồi tụ. Theo thời gian dần dà có những bãi cát hình thành chung quanh bãi cạn. Những cơn gió bốc tung đám vật chất nhẹ và mịn lên, từ đó tạo thành những đụn cát. Nước mưa phản ứng hóa học với hợp chất calci cácbônát trong đám vật chất này khiến chúng dần kết dính lại với nhau. Trong giai đoạn sau, các sinh vật bắt đầu phát triển trên vùng đất mới này và đồng thời giúp giữ gìn và mở rộng thêm diện tích đất đai cho đảo.

Quá trình nâng lên
Quá trình nâng lên (uplift) diễn ra khi hoạt động kiến tạo của vỏ Trái Đất đã nâng một phần hoặc toàn bộ rạn san hô vượt khỏi mặt biển. Đảo san hô hình thành theo cách này thường có nhiều vách đá; bề mặt thì lỗ rỗ và bị phong hoá (karst). Tuy nhiên, nhiều khi người ta gọi những thực thể này là rạn san hô vòng dù vụng biển của chúng chỉ còn rất nông và có khi khô cạn hẳn.

Mực nước biển giảm
Mực nước biển giảm xuống khiến phần cao nhất của rạn san hô vượt khỏi mặt nước và dần trở thành đảo san hô, có thể là nhờ vào các tiến trình còn lại.

Phân loại
Muller-Parker (2006) dẫn lại cách phân chia của Stoddart & Steers (1977), theo đó đảo rạn san hô được phân thành bảy lớp căn cứ vào hình thái của đảo, các đặc điểm của trầm tích tạo nên đảo cũng như thảm thực vật trên đó, bao gồm:
 Đảo/Cồn cát (sand cay): thường hình thành ở phía có gió của mặt bằng rạn. Bao gồm:
 Cồn cát có thảm thực vật
 Cồn cát trơ trụi: thường có độ cao thấp hơn và không bền vững.
 Motu: thường hình thành ở phía có gió ở mặt bằng rạn phía trong của rạn san hô vòng - nơi trầm tích do các con sóng theo một phương duy nhất mang đến lắng đọng lại.
 Cồn đá cuội (shingle cay): do bão hình thành ở phía dưới gió của mặt bằng rạn. Không phổ biến.
 Cồn thực vật ngập mặn (mangrove cay): hình thành do thực vật ngập mặn xâm chiếm các vùng nước nông.
 Cồn thực vật ngập mặn có gờ cát ở phía có gió
 Cồn thực vật ngập mặn thấp và có thảm thực vật
 Rạn san hô nâng (đảo đá vôi).

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 
 

Rạn san hô vòng
Danh sách thành phố Ai Cập

Ai Cập là một quốc gia có hệ thống đô thị và thành phố đa dạng. Đây là quốc gia có tỉ lệ đô thị hoá khá cao (số dân đô thị chiếm 51,5%). Dải đô thị của Ai Cập phần lớn tập trung trong thung lũng sông Nile, ven biển. 
Danh sách những thành phố và thị trấn quan trọng nhất và lớn nhất ở Ai Cập:

Xem thêm 
 Danh sách các thành phố ở châu Á

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

Ai Cập
Ai Cập
Ai Cập
Ai Cập
Thành phố
Danh sách thành phố El Salvador

Đây danh sách các thành phố và thị trấn ở El Salvador.

 Acajutla
 Ahuachapán
 Chalatenango
 Cojutepeque
 Nejapa
 La Unión
 San Miguel
 San Salvador (thủ đô)
 Santa Tecla 
 San Vicente
 Santa Ana
 Sonsonate
 Soyapango 
 Tacuba
 Usulután

Xem thêm
Danh sách thành phố theo quốc gia
Địa lý El Salvador

Tham khảo

El Salvador
El Salvador
Thành phố
Danh sách thành phố Gabon

Akok
Bakoumba
Batouala
Bifoun
Bitam
Bongoville
Booué
Cocobeach
Ekata
Franceville
Gamba
Kango
Koulamoutou
Lalara
Lambaréné
Lastoursville
Leconi
Libreville (thủ đô)
Makokou 
Mayumba
Mékambo
Minvoul
Mitzic
Moanda
Momo
Mouila
Mounana
Ndjole
Nkolabona
Ntoum
Okandja
Omboué
Owendo
Oyem
Petit Loango
Point Denis
Port-Gentil
Sette Cama
Tchibanga
Zoula

Tham khảo

Gabon
Gabon
Thành phố
Danh sách thành phố Gruzia

Thành phố và thị trấn ở Abkhazia

Thành phố Nam Ossetia

Thành phố tương lai
Kế hoạch xây Lazica, một thành phố mới đã được tổng thống Gruzia Mikheil Saakashvili công bố ngày 4 tháng 12 năm 2011. Công tác xây dựng sẽ bắt đầu năm in 2012.

Tham khảo

Chú thích

Khu dân cư ở Gruzia
Gruzia
Gruzia
Thành phố
Sân bay Ängelholm-Helsingborg

Sân bay Ängelholm-Helsingborg , tọa lạc cách Helsingborg 34 km và cách Ängelholm 7 km ở Thụy Điển.

Sân bay Ängelholm-Helsingborg là sân bay lớn thứ ba của phía Nam Thụy Điển (Götaland) và lớn thứ 10 quốc gia này. Năm 2005, sân bay này đã phục vụ khoảng 370.000 khách

Các hãng hàng không và các điểm đến 
 Air Europa (Las Palmas [theo mùa])
 Gotlandsflyg, operated by Avitrans Nordic (Visby)
 Kullaflyg, operated by Golden Air (Sân bay Visby [theo mùa], Sân bay Stockholm-Bromma, Mora [theo mùa])
 Scandinavian Airlines (Sân bay Stockholm-Arlanda)
 TUIfly Nordic (Larnaca International Airport [theo mùa], Sân bay Palma de Mallorca [theo mùa])

Xem thêm 
 Chuyến bay Linjeflyg 277

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức 

Sân bay Thụy Điển
Danh sách địa điểm ở Guatemala

Danh sách những địa điểm ở Guatemala:

Thànn phố hiện đại và thị trấn quan trọng
Dân số theo điều tra năm 2002.

Thành phố cổ đã bị đổ nát
 Aguateca
 Cancuen
 Dos Pilas
 El Baul
 Gumarcaj
 Iximche
 Kaminaljuyu
 Machaquila
 El Mirador
 La Joyanca
 Mixco Viejo
 Naranjo
 Nakbé
 Piedras Negras
 Quirigua
 Tikal
 Zapote Bobal

Đặc điểm tự nhiện 
 Biển Caribe
 Đại Tây Dương
 Volcán de Agua
 Volcán de Fuego

Hồ

Xem thêm 
 Danh sách vườn quốc gia ở Guatemala

Tham khảo

Liên kết ngoài

*
Guatemala
Guatemala
Thành phố
Danh sách thành phố Guinée

Đây danh sách các thành phố và thị trấn ở Guinée'''.

Beyla
Boffa
Boké
Conakry (thủ đô)
Coyah
Dabola
Dalaba
Dinguiraye
Dubréka
Faranah
Forécariah
Fria
Gaoual
Guéckédou
Kankan
Kérouané
Kindia
Kissidougou
Koubia
Koundara
Kouroussa
Labé
Lélouma
Lola
Macenta
Mandiana
Mali
Mamou
Nzérékoré
Pita
Siguiri 
Télimélé
Timbo
Tougué
Yomou

Guinée
Guinée
Thành phố
Danh sách thành phố Guiné-Bissau

Đây danh sách các thành phố ở Guiné-Bissau xếp theo dân số, bao gồm các làng mạc có trên 5.000 người.

Làng mạc khác
Boe
Tombali

Tham khảo

Guiné-Bissau
Guiné-Bissau
Thành phố
Danh sách thành phố Guyana

Adventure
 Aishalton
 Anna Regina
 Annai
 Apoteri
 Arakaka
 Arimu Mine
 Baramita
 Bartica
 Biloku
 Blairmont
 Buxton
 Catherinas Lust
 Charity
 Corriverton
 Dadanawa
 Enmore
 Enterprise
 Everton
 Fort Washington
 Georgetown
 Good Hope
 Helena
 Holmia
 Hope
 Hosororo
 Hyde Park
 Imbaimadai
 Isherton
 Issano
 Isseneru
 Ituni
 Kalkuni
 Kamarang
 Kamikusa
 Kangaruma
 Kartuni
 Keweigek
 Koriabo
 Kurupakari
 Kwakwani
 Leonora
 Lethem
 Linden
 Mabaruma
 Mahaica
 Mahaicony
 Mahdia
 Makouria
 Mara
 Matthew's Ridge
 Morawhanna
 Moruca
 New Amsterdam
 New Found Out
 Non Pariel
 Orealla
 Orinduik
 Paradise
 Parika
 Peters Mine
 Pickersgill
 Port Kaituma
 Port Mourant
 Potaro Landing
 Rockstone
 Rose Hall
 Rosignol
 Saveretik
 Schoon Ord
 Spring Garden
 Suddie
 Surama
 Takama
 Three Friends
 Towakaima
 Tumatumari
 Tumereng
 Uitvlugt
 Vreed en Hoop
 Wandaik
 Wichabai

Tham khảo

Guyana
Thành phố
Guyana
Danh sách thành phố Haiti

Đây danh sách các thành phố ở Haïti. Những thành phố này có tên bằng tiếng Pháp, với Kréyòl ở trong ngoặc đơn.

 Bombardopolis - Một thị trấn lớn như một thành phố
 Cap-Haïtien (Okap or Kap Ayisyen) - Thành phố lớn thứ nhì, dân số 122.700
 Carrefour dân số 408.000
 Cavaellon- Một thị xã được xem như một thành phố
 Croix-des-Bouquets
 Delmas 
 Dessalines
 Fort Liberté (Còn gọi là 'Bahaya')
 Grand Goâve
 Gonaïves (Gonayiv) dân số 104.825
 Hinche (Ench) 50.000
 Jacmel (Jakmèl) 15.000
 Jérémie (Jeremi) 31.000
 Léogane
 Les Cayes (Okay) 45.904
 Marmelade
 Miragoane
 Mirebalais
 Montrouis
 Môle Saint-Nicolas (Mòlsennikola hay Omòl)
 Petit Goâve
 Port-au-Prince (Pòtoprens) - là thủ đô và là thành phố lớn nhất, với dân số 1.082.800 người
 Port-de-Paix (Pòdepè hay Pòdpè)
 Saint-Marc

Tham khảo 

 Thành phố lớn ở Haïti

Haiti
Haiti
Haiti
Thành phố
Chi Địa hoàng

Chi Địa hoàng (danh pháp khoa học: Rehmannia) là một chi của 7-8 loài thực vật có hoa trong bộ Hoa môi (Lamiales), bản địa Trung Quốc và Nhật Bản.

Đôi khi người ta còn gọi các loài trong chi này là mao địa hoàng Trung Hoa do sự tương tự ở bề ngoài của chúng với các loài trong chi Mao địa hoàng (Digitalis). Các loài trong chi Rehmannia là các loại cây thảo mộc sống lâu năm. Chúng có hoa lớn và được trồng làm cây cảnh trong vườn tại châu Âu và Bắc Mỹ, cũng như được sử dụng trong y học tại châu Á. Loài địa hoàng (Rehmannia glutinosa) được sử dụng như là một loại dược thảo để điều trị một số chứng bệnh, như bệnh thiếu máu, chóng mặt và táo bón. Các loài trong chi Rehmannia chứa các vitamin A, B, C và D cũng như một số hợp chất có ích khác.

Từ nguyên
Rehmannia đặt theo tên của Joseph Rehmann (1788–1831), một bác sĩ tại Sankt-Peterburg.

Tên gọi "Rehmannia" cũng được đặt cho một chi cúc đá (Ammonoidea) thuộc họ Reineckeidae sinh sống trong kỷ Jura.

Phân loại
Chi này đã từng được đặt trong họ Huyền sâm (Scrophulariaceae) hay họ Tai voi (Gesneriaceae) ở một số phân loại cũ. Vị trí hiện tại của chi này là không chắc chắn; nó không thuộc về cả họ Huyền sâm nghĩa hẹp (sensu stricto) lẫn họ Mã đề (Plantaginaceae) nghĩa rộng (sensu lato, là họ mà nhiều loài trước đây được đặt trong họ Huyền sâm nay đã chuyển sang), mà cũng dường như không thuộc về bất kỳ nhánh chính nào trong bộ Hoa môi. Các nghiên cứu phân tử cho rằng nó có quan hệ họ hàng gần gũi (nhưng yếu) với các chi Phryma, Paulownia, Lancea và Mazus, là các chi đã từng được đặt trong họ Thấu cốt thảo (Phrymaceae), cũng như các chi của họ Orobanchaceae. Trong phân tích phát sinh chủng loài hạn hẹp hơn, Rehmannia có liên quan với Oreosolen, trước đây được đặt trong nhánh Scrophulariaceae sensu stricto. Gần đây, các tác giả Zhi Xia, Yin-Zheng Wang và James F. Smith trong bài báo đăng trên American Journal of Botany năm 2009 đã xếp chi này vào họ Cỏ chổi (Orobanchaceae) do các kết quả phân tích của họ cho thấy chi này và chi Triaenophora cùng nhau là nhóm có quan hệ chị em với chi Lindenbergia và nhóm các loài ký sinh của họ Cỏ chổi. APG IV năm 2016 công nhận nó thuộc họ Cỏ chổi, làm cho nó thuộc về số ít các chi của họ này - cùng với Lindenbergia - không là ký sinh của họ Cỏ chổi.

Các loài
Danh sách các loài được công nhận lấy theo Plants of the World Online:
Rehmannia chingii H.L.Li, 1948: Trung Quốc (An Huy, Chiết Giang, Giang Tây).
 Rehmannia chrysantha M.H.Li & C.H.Zhang, 2016: Trung Quốc (Nội Mông).
Rehmannia glutinosa (Gaertn.) DC., 1845 (đồng nghĩa: Rehmannia chinensis): Miền đông Trung Quốc. Du nhập vào bán đảo Triều Tiên và Việt Nam.
Rehmannia henryi N.E.Br., 1909: Trung Quốc (Hồ Bắc).
Rehmannia japonica (Thunb.) Makino, 1932: Nhật Bản (miền trung Honshu).
Rehmannia piasezkii Maxim., 1880 (đồng nghĩa: Rehmannia elata - Flora of China coi là loài tách biệt): Trung Quốc (Hồ Bắc, Thiểm Tây).
Rehmannia solanifolia P.C.Tsoong & T.L.Chin, 1979: Trung Quốc (Tứ Xuyên).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quần thực vật Trung Hoa: Rehmannia

R
Địa hoàng, chi

Chất dinh dưỡng bổ sung
Cây thuốc châu Á
Thực vật được sử dụng trong Đông y
Dương Trí Trạch

Dương Trí Trạch (chữ Hán: 楊致澤, 1586-1662) là quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Dương Trí Trạch người làng Bát Trạc, huyện Thiên Lộc, Hà Tĩnh, Việt Nam. Năm 1619, Dương Trí Trạch đỗ đồng tiến sĩ lúc 34 tuổi.

Năm 1630 ông phụng mệnh đi sứ nhà Minh, khi trở về được thăng làm Bồi tụng.

Năm 1644, ông làm đốc thị cùng Tây quận công Trịnh Tạc đi đánh họ Mạc ở Cao Bằng, bắt được dư Đảng nhà Mạc.

Năm 1653 ông được thăng làm Thượng thư bộ Lễ, kiêm thị độc Viện hàn lâm, tước Dực vận tán trị công thần, Bạt quận công.

Từ khi nhà Lê trung hưng đã tổ chức 25 khoa thi nhưng chưa có bia đề tên. Dương Trí Trạch đã thực hiện việc khắc tên các tiến sĩ 25 khoa này vào bia đá. Khi làm xong việc, ông được vào phủ chúa làm Tham tụng, sau đó thăng làm Thượng thư bộ Hộ, thêm chức Thiếu bảo.

Năm 1661 vì tuổi cao sức yếu, ông xin về hưu. Năm sau (1662), ông mất, thọ 77 tuổi, được truy tặng là Thái tể.

Nhận định 
Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:
Ông ở triều 40 năm,... tính thẳng thắn giữ luật phép của triều đình, không có ai thỉnh thác được; bàn việc gì tuy hơi nghiêm khắc nhưng theo lẽ công bằng đều giữ ngay thẳng, bấy giờ ai cũng khen là danh thần.

Xem thêm 
 Trịnh Tạc
 Lê Thần Tông
 Đặng Thế Khoa

Tham khảo 
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tuổi Tuất với Danh nhân Việt Nam 

Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê trung hưng
Quan lại nhà Lê trung hưng
Người Hà Tĩnh
Sinh năm 1586
Mất năm 1662
Tể tướng Việt Nam
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Công tước nhà Lê trung hưng
Sân bay Limbang

Sân bay Limbang là một sân bay ở Limbang, Malaysia .  Sân bay cách thành phố 4,8 km. Sân bay này được mở cửa ngày 14 tháng 7 năm 2004 và có năng lực phục vụ 250.000 khách mỗi năm. Sân bay này có thể đón máy bay Fokker 50.  Năm 2005, đã có 105.652 lượt khách thông qua sân bay này với 5490 lượt chuyến bay.

Các hãng hàng không và các điểm đến
Malaysia Airlines 
MASwings (Kota Kinabalu, Lawas, Miri)

Tham khảo

Website chính thức 
Các điểm đến Limbang

Sân bay Malaysia
Sân bay Sultan Azlan Shah

Sân bay Sultan Azlan Shah  là một sân bay phục vụ Ipoh, Malaysia.

Các hãng hàng không và các điểm đến
 Jatayu Airlines (Jakarta)
 Kartika Airlines (Medan)

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang web chính thức 
 Điểm đến từ Ipoh
 

Sultan Azlan Shah
Công trình xây dựng tại Ipoh
Park Chae-rim

Chae Rim (nguyên danh Park Chae Rim / Phác Thái Lâm, tiếng Hàn: 박채림, sinh ngày 28 tháng 3 năm 1979) là một nữ diễn viên Hàn Quốc.

Sự nghiệp 
Chae Rim ra mắt lần đầu vào năm 1994. Cô diễn trong nhiều phim truyền hình và trở nên nổi tiếng với vai diễn trong các bộ phim Tình yêu trong sáng và Mùa xuân của Đạt Tử trong thập niên 2000. Danh tiếng của cô lan rộng và trở thành ngôi sao của Làn sóng Hàn Quốc tại Trung Quốc và Đài Loan qua nhiều bộ phim đóng tại đây.

Chae Rim cũng đồng dẫn chương trình Music Camp của đài MBC từ năm 1999 đến năm 2000. Năm 2010, cô quay về màn ảnh nhỏ trong chương trình Oh! My Lady chung với nam ca sĩ Siwon của nhóm nhạc Super Junior. Đây là một phim hài lãng mạn về một ngôi sao hàng đầu sống cùng một nữ quản lý 35 tuổi đang cố kiếm tiền để giành quyền nuôi con tại tòa.

Đời tư 
Chae Rim kết hôn với ca sĩ Lee Seung-Hwan vào ngày 24 tháng 5 năm 2003. Ngày 31 tháng 3 năm 2006, công ty quản lý Cloud Fish của Lee ra thông báo về việc ly hôn của vợ chồng Chae Rim, theo đó hai người đã ly thân từ tháng 12 năm 2005 do sự khác biệt về tính cách.

Năm 2014, cô kết hôn với một diễn viên Trung Quốc tên Cao Tử Kỳ (1981). Đám cưới được tổ chức ở cả Trung Quốc, Hàn Quốc, lần lượt vào các ngày 14 và 23/10.

Các phim đã tham gia 
Truyền hình
 Oh My Lady (SBS, 2010) với Choi Siwon
 Good Job (MBC, 2009) với Um Ki-joon
 Powerful Opponents (KBS2, 2008) 
 My Bratty Princess 2 - Công chúa bướng bỉnh 2 (Trung Quốc, 2008) 
 Dal Ja's Spring (KBS2, 2007) 
 Kang Xi Mi Shi as He She Li (BTV, 2006) 
 Lost City in Snow Heaven (2006, cameo) 
 Princess Sheng Ping - Túy đả kim chi (Trung Quốc, 2005) với Trương Gia Huy
 Warriors of the Yang Clan - Dương Môn Hổ Tướng (2004) với Tô Hữu Bằng
 Oh! Pil Seung And Bong Soon Young (KBS2, 2004) 
 Love at The Aegean Sea - Tình trong biển tình, (CTS, 2004) với Tô Hữu Bằng
 On the Prairie (KBS2, 2003) 
 We Are Dating Now (SBS, 2002) 
 Four Sisters - Bốn chị em gái (MBC, 2001) 
 Cheers For The Women (SBS, 2000) 
 All About Eve - Tình yêu trong sáng (MBC, 2000) với Jang Dong Gun
 Air Force (MBC, 2000) 
 I'm Still Loving You - Em mãi yêu anh (MBC, 1999) với Kam Woo-sung
 Kaist (SBS, 1999) 
 Lost One’s Way / The Song of Hope (1999) 
 Shy Lover (MBC, 1998) 
 Jump (1998) (phim hài tình huống) 
 As We Live Our Lives - sahl da bo myun (KBS, 1998) 
 My Mother's Daughters - umma eul ddal (SBS, 1998) 
 Ban Buhl Ee (MBC, 1997) 
 A Daughter's Choice - ddal eul sun taek (MBC, 1996) 
 Journey - gal chae (1994) 
 Warm River (1994)

Giải thưởng 
 2007 KBS Drama Awards: Nữ diễn viên xuất sắc nhất (Dal-ja's Spring)
 2007 China BQ Awards: Sao Châu Á được yêu thích nhất
 2006 China Annual Golden TVS Awards: Sao quốc tế ảnh hưởng nhất
 2000 SBS Drama Awards: Ảnh hưởng
 1999 MBC Drama Awards: Ảnh hưởng
 1999 MBC Drama Awards: Cặp đôi đẹp nhất
 1999 Baeksang Arts Awards: Diễn viên truyền hình mới xuất sắc (I'm Still Loving You)
 1998 MBC Drama Awards: Diễn viên mới xuất sắc

Chú thích 

Nữ diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Người Seoul
Tín đồ Phật giáo Hàn Quốc
Sân bay Batu Berendam

Sân bay Batu Berendam  là một sân bay  phục vụ Malacca (Melaka) ở Malaysia.

Sân bay chiếm một diện tích 141 mẫu. Đường băng của sân bay hiện dài 1372 m, không thể tiếp nhận các tàu bay lớn. Ngày 1 tháng 4 năm 2006, lễ khởi công nâng cấp đã được tiến hành và hoàn thành sau 30 tháng. Đường băng có kích thước 2045m x 45 m, có thể đón các loại máy bay tầm trung như Boeing 737 và Airbus A320. Tòa nhà ga hành khách hiện tại sẽ được hoàn toàn tháo bỏ và thay bằng một nhà ga rộng 7000 m² trang bị theo tiêu chuẩn quốc tế. Đài kiểm soát không lưu cũng được thay thế với nhiều trang thiết bị hiện đại. Sân bay này cũng sẽ được trang bị đèn phục vụ các chuyến bay đêm và bay trong điều kiện thời tiết xấu. Sân bay này hiện đang được Học viện Bay Malaysia sử dụng làm căn cứ. Năm 2008, đã có 23 751 lươt khách thông qua.

Các hãng hàng không và các điểm đến

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Batu Berendam Airport, Malacca  at Malaysia Airports Holdings Berhad

EZineer  - A forum with regular updates on Expansion work progress

Sân bay Malaysia
Công trình xây dựng tại Malacca
Túy đả kim chi

Túy đả kim chi (tiếng Trung: 新醉打金枝, bính âm: Xīn Zuì Dǎ Jīn Zhī; tiếng Anh: Princess Sheng Ping; tiếng Việt: Tân túy đả kim chi) là một bộ phim truyền hình của Hồng Kông - Trung Quốc sản xuất.

Tại Việt Nam, được trình chiếu trên kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam vào lúc 17h00 tất cả các ngày trong tuần.

Nội dung phim kể về một câu chuyện tình yêu dân gian vào thời nhà Đường giữa nàng Công chúa Thăng Bình (do Chae Rim đóng) với chàng công tử Quách Ái (do Trương Gia Huy thủ vai) - con trai của vị tướng xuất chúng Quách Tử Nghi.

Nội dung
Tuý đả kim chi kể về nàng công chúa Thăng Bình, tính tình ngay thẳng và có một sở thích đặc biệt là đá cầu. Trong một lần xuất cung tìm thần tượng Tần Phong, Thăng Bình gặp phải Quách Aí, con thứ sáu của Phần Dương Vương Quách Tử Nghi. Do hiểu lầm Thăng Bình và Quách Ái vô tình trở thành oan gia, đối thủ của nhau.

Tính tình vui vẻ, thích làm chim hạc vân du khắp nơi nhưng là con trai của Phần Dương Vương nên Quách Ái buộc phải vào "Thượng Võ Đường" chịu sự huấn luyện nghiêm khắc. Thăng Bình vì muốn quen với Tần Phong nên giấu thân phận, gia nhập "Thượng Võ Đường" và gây ra hàng loạt truyện cười tại nơi vẫn được xem là nơi thâm nghiêm của những người học võ. Thăng Bình rất yêu quý Tần Phong, nhưng vì Tần Phong đã sớm có hôn ước nên nàng đau khổ vô cùng. Dù có hiềm khích trước đó nhưng Quách Ái luôn theo an ủi Thăng Bình và những lời quan tâm, cử chỉ chăm sóc đã dần dần làm trái tim Thăng Bình rung động. Phải nhờ đến sự giúp đỡ của bạn bè, Quách Aí mới hiểu được tình cảm của Thăng Bình. Sau nhiều gian nan, vua Đại Tông mới ban cho Quách Ái - Thăng Bình được chỉ hôn.

Không ngờ sau khi kết hôn, Quách Ái tình cờ gặp lại hồng nhan tri kỷ Lạc Hà. Vô tình, Thăng Bình phát hiện ra một sự thật khủng khiếp, Lạc Hà chính là tay sai của Tú Văn, con riêng của vua Đại Tông đang rắp tâm soán ngôi, chiếm đoạt giang sơn. Quách Ái, Thăng Bình, Tần Phong, Phần Dương Vương,... đã cùng nhau sợp sức vạch trần âm mưu của Tú Văn.

Diễn viên
 Chae Rim - công chúa Thăng Bình (Shengping)
 Trương Gia Huy (Nick Cheung) - Quách Ái (Guo Ai)
 Kiều Chấn Vũ - Tần Phong (Qin Feng)

Khác
Với sự tham gia của Chae Rim, Tuý đả kim chi từng gây cơn sốt trên màn ảnh nhỏ tại Trung Quốc, Hàn Quốc và là tâm điểm chú ý của báo chí trong một thời gian dài.

Để vào vai Thăng Bình thành công, Chae Rim đã mất rất nhiều tuần học tiếng, cũng như trang bị cho mình những kiến thức lịch sử cần thiết. Chae Rim tâm sự: "Trong cùng một đoàn làm phim, mà bạn không hiểu được bạn diễn của mình nói gì thì thật khó mà thể hiện hết được những điều mà đạo diễn yêu cầu. Chính vì thế tôi đã phải ra sức học tiếng Trung cũng như dùng vốn tiếng Anh của mình để có thể nhập vai thật tốt".

Xem thêm

Tham khảo

Phim truyền hình TVB
Phim truyền hình Hồng Kông
Phim cổ trang Hồng Kông
Phim hài Hồng Kông
Phim hài tình cảm Hồng Kông
Sân bay quốc tế Rogue Valley Medford

Sân bay quốc tế Rogue Valley Medford  là một sân bay công cộng nằm cách trung tâm  Medford 5 km về phía Bắc ở Quận Jackson, Oregon, Hoa Kỳ. Ngoài phục vụ Hạt Jackson ra, sân bay này còn phục vụ các hạt lân cận ở Tây Nam Oregon.  Cơ quan quản lý sân bay này là Cục hàng không Hạt Jackson.

Trang thiết bị 
Sân bay này có diện tích 989 mẫu và có một đường cất hạ cánh:
 Đường cất hạ cánh 14/32: 8.853 x 150 ft. (2.682 x 46 m), bề mặt: Asphalt

Sân bay này đang được nâng cấp với việc xây dựng mới một nhà ga rộng 100.000 ft vuông và một đài kiểm soát không lưu mới.

Các hãng hàng không và các điểm đến 
 Alaska Airlines
 Horizon Air (Eugene, Los Angeles, Portland (OR), Seattle/Tacoma)
 Allegiant Air (Las Vegas) 
 Delta Air Lines
 Delta Connection operated by SkyWest (Salt Lake City)
 United Airlines
 United Express operated by SkyWest (Denver, Eugene, Portland (OR), San Francisco)
 US Airways
 US Airways Express operated by Mesa Airlines (Las Vegas, Phoenix)

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Rogue Valley International-Medford Airport 

Rogue Valley Medford
Medford, Oregon
Quận Jackson, Oregon
Fort Worth, Texas

Fort Worth là thành phố lớn thứ năm của tiểu bang Texas và là thành phố lớn thứ 19 của Hoa Kỳ. Thành phố tọa lạc tại Bắc Texas, diện tích khoảng 300 dặm vuông (gần 777  km²) và là thủ phủ của Hạt Tarrant.

Theo ước tính của Cục Điều tra dân số Hoa Kỳ thì năm 2005 dân số của Forth Worth là 624.067 người. Thành phố này đã trở thành thành phố tăng trưởng nhanh nhất Mỹ do khí hậu ấm áp, nhiều cơ hội kinh doanh, chi phí sinh hoạt thấp, đất ngoại thành rộng. Thành phố này là trung tâm kinh tế và văn hóa lớn thứ hai của vùng đô thị Dallas–Fort Worth–Arlington, là vùng đô thị lớn thứ tư Hoa Kỳ với dân số 6 triệu trong 12 hạt.

Fort Worth được thành lập với ban đầu là một doanh trại quân đội năm 1849, được đặt tên theo tướng William Jenkins Worth. Ngày nay, thành phố này được miêu tả là lạc hậu và thoải mái không câu nệ so với hàng xóm của mình là Dallas. Được biết đến là "Thành phố bò" vì có gốc tích là trạm cuối vận chuyển súc vật, Fort Worth tự gán cho mình là "Nơi phía tây bắt đầu" và vẫn ca tụng di ản vùng phía tây của mình nhưng thành phố vẫn có ảnh hưởng mạnh mẽ của phía Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang chủ 
 City of Fort Worth
 Fort Worth Convention and Visitors Bureau
 Downtown Fort Worth
 Fort Worth Business Directory

Danh sách 
 Fort Worth... The Way We Were
 Fort Worth Library Digital Archives
 W.D. Smith Commercial Photography
 The Reeder Children's Theatre Presents... Memories of Fort Worth's Reeder School 
 Time Frames Online. University of Texas Arlington Library Special Collections

Địa lý 
 

Thành phố của Texas
Thành phố ở quận Parker, Texas
Thành phố ở quận Wise, Texas
Thành phố ở quận Denton, Texas
Thành phố ở quận Tarrant, Texas
Quận lỵ Texas
Khởi đầu năm 1849
Texas 1849
Dế trũi

Dế trũi (hay là dế nhũi, dế dũi), danh pháp khoa học Gryllotalpidae, là một họ côn trùng thân dày. Dế trũi có một cái đầu được bọc một lớp giáp chắc chắn giúp nó có thể bảo vệ được cái đầu của mình, và có một chiếc râu dài, dài khoảng 3–5 cm với mắt tròn với hai chân trước như hai chiếc xẻng phát triển thuận lợi cho việc đào hang và bơi. Dễ trũi cũng có thể bay - một con trưởng thành có thể bay xa 8 km trong mùa sinh sản. Mùa đông thì chúng đi ngủ đông. Dễ trũi là loài ăn tạp, chúng ăn cả ấu trùng, giun, rễ cây, cỏ. Các loại kẻ thù ăn thịt dế trũi có chim, chuột, chồn hôi, tatu, gấu trúc Mỹ, cáo, gà và loài người.

Dễ trũi kiếm ăn ban đêm và phần lớn thời gian chúng ở dưới đất trong một hệ thống hang dày đặc nên ít khi bắt gặp chúng. Chúng sống ở những khu vực đồng ruộng, bãi cỏ ở khắp các châu lục ngoại trừ châu Nam Cực. Ở một số nước Đông Á, người ta đôi khi sử dụng dế trũi làm thực phẩm.

Phân loài họ dế trũi 

 Họ Dế trũi Gryllotalpidae
 Phân họ Gryllotalpinae
 Tông Gryllotalpini
 Chi Gryllotalpa
 Gryllotalpa africana (dế trũi châu Phi)
 Gryllotalpa brachyptera (dế trũi Australia)
 Gryllotalpa cultriger (dế trũi phương tây)
 Gryllotalpa gryllotalpa (dế trũi châu Âu)
 Gryllotalpa fossor (dế trũi phương đông)
 Gryllotalpa major (dế trũi đồng cỏ)
 Chi Gryllotalpella
 Chi Neocurtilla
 Neocurtilla hexadactyla (dế trũi phương bắc)
 Chi tuyệt chủng † Pterotriamescaptor
 Tông Scapteriscini
 Chi Indioscaptor
 Chi Scapteriscus
 Scapteriscus abbreviatus (dế trũi Scudder cánh ngắn)
 Scapteriscus borellii (dế trũi phương nam)
 Scapteriscus didactylus (dế trũi Tây Ấn)
 Scapteriscus imitatus (dế trũi imitator)
 Scapteriscus vicinus (dế trũi Scudder vàng nâu)
 Chi Triamescaptor
 Phân họ và tông chưa xác định (hóa thạch)
 Chi † Archaeogryllotalpoides
 Chi † Cratotetraspinus
 Chi † Marchandia
 Chi † Palaeoscapteriscops

Một vài bức ảnh

Xem thêm 

 Dế Mèn
 Dế weta
 Dế Choắt

Chú thích

Tham khảo 

 Kiến thức về dế trũi  tại Đại học Florida

Họ động vật
Họ Dế trũi
Đặng Văn Ngữ

Đặng Văn Ngữ (1910 – 1967) là một bác sĩ y khoa nổi tiếng của nền y học hiện đại Việt Nam. Ông là bác sĩ đầu ngành nghiên cứu về ký sinh trùng ở Việt Nam.

Tiểu sử 
Ông sinh ngày 4 tháng 4 năm 1910, quê ở làng An Cựu, ngoại thành kinh đô Huế. Ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa năm 1937, tại Trường Y Dược toàn cấp Đông Dương. Sau đó, ông làm trợ lý cho giáo sư bác sĩ người Pháp Henry Galliard chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng trường Y Dược toàn cấp Đông Dương (tiền thân của trường Đại học Y Hà Nội). Ông đã kết hôn với bà Tôn Nữ Thị Cung, con gái của Thượng thư Bộ Hình kiêm Tổng đốc Nghệ An Tôn Thất Đàn.

Năm 1942 ông là trưởng Labo (phòng thí nghiệm) Ký sinh trùng và ông đã hoàn thành 19 công trình nghiên cứu khoa học nổi tiếng.

Năm 1943 ông đi du học tại Nhật Bản. Năm 1945, ông là hội trưởng hội Việt kiều yêu nước tại Nhật Bản.

Năm 1949, ông về nước tham gia kháng chiến chống Pháp, trở thành giảng viên Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng trường Đại học Y khoa tại Chiêm Hóa. Trong thời gian tham gia kháng chiến chống Pháp tại chiến khu Việt Bắc, ông đã nghiên cứu thành công cách sản xuất ra thuốc Penicillin và Streptomycin, các loại thuốc kháng sinh này đã góp phần rất lớn trong điều trị chống nhiễm khuẩn cho thương binh và nhân dân trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ sau này.

Trong chiến tranh Việt Nam, ông tập trung nghiên cứu phòng chống và điều trị căn bệnh sốt rét tại Việt Nam. Năm 1955, ông sáng lập ra Viện Sốt rét - Ký sinh trùng và côn trùng Việt Nam, và làm Viện trưởng đầu tiên của viện này. Từ năm 1957 đến năm 1962, Viện đã tiến hành khảo sát, điều tra toàn diện bệnh sốt rét trên toàn miền Bắc. Cuối năm 1962, Chính phủ Việt Nam thông qua Chương trình Tiêu diệt bệnh sốt rét trên toàn miền Bắc trong 3 năm, người chỉ đạo trực tiếp là Đặng Văn Ngữ. Kết thúc chương trình, cuối năm 1964, bệnh sốt rét đã được giảm thiểu rất nhiều.

Ngày 1 tháng 4 năm 1967, ông hy sinh trong một trận Mỹ rải bom B52 ác liệt, tại một địa điểm trên dãy Trường Sơn thuộc địa bàn tỉnh Thừa Thiên – Huế, khi đang nghiên cứu căn bệnh sốt rét.

Vinh danh
Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt một về lĩnh vực Y học.

Tên của ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố tại Hà Nội, Huế, Quảng Bình, Thành phố Hồ Chí Minh... và nhiều tỉnh/thành phố khác.

Gia đình 
Đặng Văn Ngữ và bà Tôn Nữ Thị Cung có ba người con. Con trai cả của ông bà là Nghệ sĩ Nhân dân, đạo diễn điện ảnh Đặng Nhật Minh. Ông Minh có hai người em gái là tiến sĩ Đặng Nguyệt Ánh, từng là chuyên gia của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và bà Đặng Nguyệt Quý. Theo lời đạo diễn Đặng Nhật Minh thì không bao lâu sau khi nghe tin bố đã qua đời ở chiến trường, bà Quý đã qua đời khi mới ngoài 20 tuổi và đang theo học vật lý khí quyển tại Đại học Tổng hợp Leningrad.

Cháu trai ông là Đặng Nhật Tân.

Chắt nội Đặng Hà Thanh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cha tôi – Giáo sư Đặng Văn Ngữ

Bác sĩ Việt Nam
Học sinh Quốc học Huế
Người Huế
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Huân chương Lao động
Sinh năm 1910
Mất năm 1967
Phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm
Nhà sinh học Việt Nam
Đầm phá

Đầm phá ven bờ biển (tiếng Anh: coastal lagoon) là một loại hình thủy vực ven bờ, nước lợ, mặn hoặc siêu mặn, thường có hình dáng kéo dài, được ngăn cách với biển bởi hệ thống đê cát dạng cồn đụn và có cửa (inlet) thông với biển. Đầm phá ven bờ (coastal lagoons) khác với các vùng biển (lagoon) nằm giữa các rạn san hô vòng ngoài khơi.

Phân loại
Đầm phá có thể có một hoặc nhiều cửa biển, đóng mở thường xuyên hoặc định kỳ về mùa mưa lũ, có khi trên mặt đất thì đóng kín nhưng nước đầm vẫn luân lưu với nước biển phía ngoài nhà thẩm thấu qua thân để cát chắn. Đầm phá ven bờ có mặt ở nhiều nơi, chiếm khoảng 13% chiều dài đường bờ đại dương thế giới. Theo hình thái - động lực, đầm phá ven bờ được phân thành 4 kiểu - đầm phá dạng cửa sông (estuarine lagoon), dạng mở (open lagoon), dạng kín từng phần (partly closed lagoon) và dạng kín (closed lagoon).

Việt Nam
Ở Việt Nam, các đầm phá tập trung ở miền Trung, nơi giàu nguồn bồi tích cát ven bờ, động lực sóng mạnh và thủy triều không lớn. Từ Thừa Thiên – Huế đến Ninh Thuận, có 12 đầm phá tiêu biểu với tổng diện tích khoảng 458 km vuông, phân bố trên khoảng 21% chiều dài bờ biển Việt Nam. Hệ đầm phá Tam Giang-Cầu Hai ở Thừa Thiên-Huế dài 70 km, rộng 216 km2 thuộc loại lớn nhất Đông Á và loại lớn trên thế giới. Hầu hết các tên gọi đầm, phá ở Miền Trung ứng với thuật ngữ lagoon trong tiếng Anh, nhưng có trường hợp không phải. Ví dụ, đầm Nha Phu ở Khánh Hòa không phải là một lagoon, mà là một vịnh biển nhỏ (small bay) có đáy bị bồi cạn đáng kể.

Đầm phá ven bờ ven bờ Miền Trung Việt Nam là hệ sinh thái có năng suất sinh học cao, là nơi lưu giữ nguồn giống sinh vật thủy sinh, đa dạng kiểu sinh cư, như vùng cửa sông, đầm lầy, thảm cỏ nước, bãi lầy có thực vật ngập mặn, đáy bùn lòng chảo, lạch triều, bãi triều cát, vùng triều đá, nên đa dạng sinh học cao. Đặc biệt, các cửa sông, đầm lầy và thảm cỏ nước trong đầm phá là nơi rất giàu dinh dưỡng, nguồn giống, nguồn lợi thủy sản và là nơi tập trung chim di trú tạo thành các sân chim lớn như ở cửa sông Ô Lâu trong phá Tam Giang trước đây.

Đầm phá rạn san hô vòng
Đầm phá rạn san hô vòng hình thành khi rạn san hô mọc lên trên trong khi quần đảo bị bao quanh bởi rặn san hô chìm xuống, cho đến khi chỉ còn lại rạn san hô trên mực nước biển. Đầm phá rạn san hô vòng có những nơi có độ sâu lớn hơn 20 m.

Hình ảnh

Tham khảo

Địa lý học
Vùng nước
Địa mạo đại dương và duyên hải
Thuật ngữ hải dương học

fa:مرداب
Khu vực một của nền kinh tế

Khu vực thứ nhất của nền kinh tế hay khu vực/lĩnh vực sản xuất sơ khai là một bộ phận của nền kinh tế, bao gồm các hoạt động biến đổi tài nguyên thiên nhiên thành sản phẩm sơ khai. Những sản phẩm này là nguyên liệu cho các ngành kinh tế khác. Các hoạt động kinh tế chủ yếu của lĩnh vực này gồm nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp, khai mỏ, khai khoáng và khai thác đá.

Các ngành công nghiệp chế tạo mà quá trình sản xuất gắn chặt với nguyên liệu thô như thu gom, bao gói, làm sạch, xử lý ban đầu và đặc biệt là các nguyên liệu này còn ở dạng thô sơ, chưa sử dụng được hoặc khó chuyên chở đi xa được coi thuộc về khu vực sản xuất sơ khai.

Khu vực sản xuất sơ khai chiếm phần quan trọng trong nền kinh tế các nước đang phát triển, ví dụ ngành chăn nuôi phổ biển ở Châu Phi nhưng chiếm tỷ lệ nhỏ ở Nhật Bản.

Tại các nước phát triển, lĩnh vực sản xuất sơ khai phát triển theo chiều sâu (nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm), áp dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ. Ví dụ, quá trình cấy hái và trồng tỉa được cơ giới hóa. Ở Hoa Kỳ, các máy gặt đập liên hợp được sử dụng để thu hoạch ngũ cốc, máy bay được dùng để rải thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ... tất cả chứng minh rằng khi nền kinh tế càng phát triển thì tư bản càng được đầu tư nhiều hơn để phát triển, mở rộng lĩnh vực sản xuất sơ khai. Những tiến bộ công nghệ và đầu tư cho phép khu vực sản xuất này sử dụng ít lực lượng lao động hơn, và vì thế, ở các nước phát triển, lực lượng lao động trong khụ vực thứ hai của nền kinh tế và khu vực dịch vụ chiếm tỷ lệ cao hơn so với khu vực thứ nhất.

Thêm vào đó, các nước phát triển có khả năng duy trì và phát triển hơn nữa những ngành kinh tế thuộc lĩnh vực sơ khai nhờ có nguồn của cải dồi dào. Ví dụ, Liên minh châu Âu sử dụng trợ cấp nông nghiệp để tạo ra vùng đệm, ngăn cản biến động tỷ lệ lạm phát và biến động giá cả sản phẩm nông nghiệp. Bằng cách này, họ có thể xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp với giá rẻ bất thường, dành lợi thế cạnh tranh trước các nước nghèo và chậm phát triển ở chính thị trường nước họ.

Danh sách các quốc gia theo sản lượng nông nghiệp

Xem thêm
 Ngành kinh tế
 Khu vực hai của nền kinh tế
 Khu vực ba của nền kinh tế
 Thuyết nền kinh tế ba lĩnh vực
 Khu vực bốn của nền kinh tế

Chú thích

+1
Tài khoản quốc gia
Kinh tế tài nguyên
Kinh tế thế giới
+1
Sân bay Abraham Lincoln Capital

Sân bay Abraham Lincoln Capital  cũng được gọi đơn giản là Sân bay Capital, là một sân bay công cộng tọa tạc về phía Tây Bắc 5 km của thành phố Springfield ở Hạt Sangamon, Illinois, Hoa Kỳ.

Các hãng hàng không và các điểm đến
 American Airlines
 Trans States Airlines (St. Louis)
 United Airlines
 Mesa Airlines (Chicago-O'Hare, Washington-Dulles)
 SkyWest (Chicago-O'Hare)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Abraham Lincoln Capital Airport (official site)

Abraham Lincoln Capital
Quận Sangamon, Illinois
Khởi đầu năm 1947 ở Illinois
Tốc độ phản ứng

Tốc độ phản ứng là biến thiên nồng độ của một trong các chất tham gia hoặc sản phẩm trong một đơn vị thời gian.

Thực nghiệm cho thấy rằng có những phản ứng xảy ra gần như ngay tức khắc, như phản ứng nổ, nhưng cũng có những phản ứng xảy ra rất chậm, thường là phản ứng giữa các hợp chất cộng hóa trị, nhất là những hợp chất hữu cơ.

Tốc độ phản ứng được xác định bằng độ biến thiên nồng độ của chất trong đơn vị thời gian, đơn vị là mol/ls hoặc mol/lh, M/s, mol/l.phút
trong đó mol/l là đơn vị của nồng độ còn s, h, phút là đơn vị thời gian.

Người ta phân biệt tốc độ trung bình với tốc độ tức thời của phản ứng hóa học. Nếu phản ứng có dạng tổng quát
aA + bB => mM + nN
thì tốc độ phản ứng có thể được xác định bằng độ giảm nồng độ hoặc của chất A hoặc của chất B hay bằng độ tăng nồng độ hoặc của chất M hoặc của chất N nhưng với quy ước lấy độ biến thiên nồng độ của chất chia cho hệ số của chất đó ở trong phương trình phản ứng.

Tốc độ phản ứng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bản chất và nồng độ của các chất phản ứng, áp suất (nếu trong phản ứng có chất khí tham gia),nhiệt độ, bản chất của dung môi (nếu phản ứng được thực hiện trong dung dịch, sự có mặt của chất xúc tác...

Các yếu tố ảnh hưởng tốc độ phản ứng:

- Nồng độ: Khi tăng nồng độ chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng.-

- Áp suất: Đối với phản ứng có chất khí, khi tăng áp suất, tốc độ phản ứng tăng.

- Nhiệt độ: Khi tăng nhiệt độ, tốc độ phản ứng tăng.

- Diện tích bề mặt: Khi tăng diện tích bề mặt chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng.

- Chất xúc tác (xúc tác dương) là chất làm tăng tốc độ phản ứng, nhưng giữ nguyên sau khi phản ứng kết thúc.

Tham khảo  

Hóa học

et:Reaktsiooni kiirus
en:Reaction rate
it:Velocità di reazione
pl:Stała szybkości reakcji
zh:反應速率
Tổ chức Giải phóng Palestine

Tổ chức Giải phóng Palestine (, ) là một tổ chức chính trị theo chủ nghĩa dân tộc Palestine được cộng đồng quốc tế công nhận là đại diện chính thức của nhân dân Palestine, được thành lập vào năm 1964.

Tổ chức Giải phóng Palestine ban đầu có mục tiêu thành lập một nhà nước Ả Rập trên toàn bộ lãnh thổ của Lãnh thổ Ủy trị Palestine cũ và tiêu diệt Israel. Sau khi ký kết Hiệp định Oslo I với Israel vào năm 1993, Tổ chức Giải phóng Palestine thừa nhận sự tồn tại của Israel và chấp nhận Nghị quyết 242 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và được Israel thừa nhận là đại diện hợp pháp của nhân dân Palestine. Mặc dù từ bỏ việc sử dụng vũ lực chống lại Israel, Tổ chức Giải phóng Palestine tham gia Khởi nghĩa Palestine lần thứ hai. Ngày 29 tháng 10 năm 2018, Hội đồng Trung ương Tổ chức Giải phóng Palestine đình chỉ việc thừa nhận Israel.

Là chính phủ được công nhận của Nhà nước Palestine, Tổ chức Giải phóng Palestine là quan sát viên Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc từ năm 1974. Trước khi ký Hiệp định Oslo, Tổ chức Giải phóng Palestine dùng vũ lực chống lại quân đội, thường dân Israel. Tổ chức Giải phóng Palestine bị Hoa Kỳ chỉ định là một tổ chức khủng bố từ năm 1987, nhưng vẫn có quan hệ với Hoa Kỳ nhờ lệnh miễn trừ của tổng thống Hoa Kỳ.

Xem thêm
 Xung đột Israel–Palestine
 Chính quyền Dân tộc Palestine
 Nhà nước Palestine

Tham khảo 

Chính trị Palestine
Quan sát viên Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc

Chủ nghĩa dân tộc Palestine
Tổ chức có trụ sở tại Ramallah
Phong trào giải phóng dân tộc
Tổ chức khủng bố cũ
Khủng bố Palestine
Nhóm vũ trang Palestine
Mặt trận dân tộc
Phong trào chống đối
Tổ chức chống chủ nghĩa đế quốc
Chủ nghĩa dân tộc Ả Rập ở lãnh thổ Palestine
Nhóm vũ trang dân tộc chủ nghĩa Ả Rập
Tổ chức xã hội chủ nghĩa Ả Rập
Israel, Palestine, và Liên Hợp Quốc
Tổ chức liên kết với Đảng Ba'ath
Liên minh chính đảng ở lãnh thổ Palestine
Cần trục tự hành

Cần trục tự hành là loại cần trục được đặt trên ô tô hay máy kéo bánh xích, thường có tay cần nghiêng so với phương ngang khi hoạt động cẩu lắp. Góc nghiêng tay cần tối đa là 75°. Cần trục tự hành dùng trọng lượng của ô tô hay máy kéo bánh xích làm đối trọng.

Định nghĩa, thuật ngữ
Cần trục tự hành là cần trục tay cần, có thể được trang bị cột (thiết bị tháp), có khả năng di chuyển có tải hoặc không tải mà không cần đường riêng và đảm bảo được độ ổn định của cần trục dưới tác dụng của trọng lực.

Các cách thay đổi tầm với 
Tầm với của loại cần trục này thay đổi được bằng các cách:
 Thay đổi góc nghiêng tay cần;
 Tịnh tiến thụt thò tay cần (cần trục ống lồng) (cẩu KATO);
 Sử dụng thêm mỏ cần phụ;

Ưu nhược điểm 
 Cần trục tự hành có tính cơ động cao, ít tốn công lắp dựng.
 Tầm với và chiều cao nâng bị hạn chế, do chiều dài hữu hạn của tay cần và vị trí đứng thấp: phải vươn từ dưới đất lên cao.

Phạm vi sử dụng hiệu quả 
Cần trục tự hành thường dùng xây lắp các công trình nhà công nghiệp (thường là một tầng) và các công trình dân dụng thấp tầng.

Tham khảo

Thiết bị xây dựng
Cần cẩu
Edinburgh

Edinburgh () là thủ đô của Scotland và là thành phố lớn thứ hai của Scotland.
Thành phố nằm ở Đông Nam của Scotland, bờ Đông Vành đai miền Trung của Scotland, bên bờ Nam của vịnh Firth of Forth, bờ Biển Bắc. Do vị trí nằm trên một địa hình đồi núi và có nhiều nhà ở kiến trúc thời George và kiến trúc Trung cổ nên Edinburgh là một trong những thành phố gây ấn tượng sâu sắc nhất châu Âu.

Edinburgh là thủ đô của Scotland từ năm 1437 (thay thế Scone) và là nơi có trụ sở của Quốc hội Scotland. Đây là một trong những trung tâm Khai sáng lớn, lãnh đạo bởi Đại học Edinburgh, do đó thành phố có được biệt danh Athens của phía Bắc. Khu vực Phố Cổ và Phố Mới đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 1995. Thành phố có 4500 các tòa nhà được đưa vào danh sách công trình có tính lịch sử và kiến trúc đặc biệt. Theo thống kê dân số năm 2001, Edinburgh có tổng dân số 448.624 người.

Edinburgh nổi tiếng vì có Edinburgh Festival hàng năm, kéo dài trong 4 tuần đầu tháng 8. Lễ hội nổi tiếng trong chùm lễ hội này là Edinburgh Fringe (festival nghệ thuật biểu diễn lớn nhất thế giới), Festival quốc tế Edinburgh, Edinburgh Military Tattoo, và Liên hoan Phim quốc tế Edinburgh.

Một số sự kiện nổi bật khác bao gồm lễ hội đường phố Hogmanay ngày (31 tháng 12), Ngày Burns (25 tháng 1), Ngày lễ Thánh Andrew (30 tháng 11) và lễ kỉ niệm Beltane (30 tháng 4).
Thành phố này là một trong những điểm thu hút khách du lịch lớn ở châu Âu, thu hút gần 13 triệu khách mỗi năm, là thành phố có du khách viếng thăm đông thứ hai ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, sau London.

Chú thích 

Edinburgh
Thành phố thủ đô Vương quốc Liên hiệp Anh
Thủ đô châu Âu
Khu vực hội đồng của Scotland
Huyện của Scotland
Phong kiến Scotland
Khu vực lieutenancy của Scotland
Thành phố cảng Scotland
Thành phố cảng biển Bắc
Xã hội Scotland
Giáo xứ của Scotland