Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh

Điều kiện ưu đãi Hoàng đế Đại Thanh sau khi thoái vị (), còn gọi là Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh (), là một thỏa thuận được chính quyền nhà Thanh và Chính phủ Lâm thời Trung Hoa Dân Quốc soạn thảo nhằm đề ra biện pháp bảo vệ liên quan kể từ lúc hoàng tộc nhà Thanh thoái vị và từ sau Cách mạng Tân Hợi. Văn kiện này có niên đại ngày 26 tháng 12 năm 1914. Việc đàm phán thành công giữa hai bên đã giúp cho sự kế thừa quốc gia của nhà Thanh được chuyển giao một cách suôn sẻ cho Trung Hoa Dân Quốc mới thành lập.

Bối cảnh
Ngày 11 tháng 10 năm 1911, Đảng Cách mạng phát động Khởi nghĩa Vũ Xương châm ngòi cho Cách mạng Tân Hợi lật đổ nhà Thanh; ngày 12, quân cách mạng đã kiểm soát được ba trấn Vũ Hán (Vũ Xương, Hán Dương, Hán Khẩu). Ngày 30 tháng 10, triều đình nhà Thanh bổ nhiệm Viên Thế Khải làm Khâm sai Đại thần, thống lĩnh quân đội trấn áp quân cách mạng. Quân Bắc Dương chiếm được Hán Khẩu vào ngày 1 tháng 11, và Hán Dương vào ngày 27 tháng 11. Đô đốc quân chính phủ Hồ Bắc là Lê Nguyên Hồng đã đề nghị đình chiến tại Vũ Xương và yêu cầu tổ chức hòa đàm ở Thượng Hải. Ngày 2 tháng 11 cùng năm, Viên Thế Khải thay thế Khánh Thân vương Dịch Khuông lên làm Nội các Tổng lý đại thần nhà Thanh. Ngày 18 tháng 12, theo sự khuyến khích của đặc phái viên người Anh là John Jordan, Viên bắt đầu đàm phán với Đảng Cách mạng để thương lượng hòa bình giữa hai miền Nam Bắc. Ngày 20 tháng 12, Đảng Cách mạng do Ngũ Đình Phương làm đại diện, và Quân Bắc Dương của Viên, do Đường Thiệu Nghi làm đại diện, đã bí mật đồng ý thành lập chính thể cộng hòa, lật đổ chính phủ nhà Thanh và ưu đãi hoàng tộc nhà Thanh. 

Ngày 16 tháng 1 năm 1912, Viên Thế Khải tấu lên triều đình nhà Thanh, chủ trương hoàng đế thoái vị. Điều kiện ưu đãi được hai bên soạn thảo vào ngày 20 tháng 1. Ngày 19 tháng 1, Thái hậu Long Dụ triệu tập ngự tiền hội nghị; Cung Thân vương Phổ Vĩ, Phụng Ân Trấn Quốc công Tái Trạch và các thành viên khác của Đảng Tông xã tham dự phản đối chấp nhận chính thể cộng hòa, chủ trương tiếp tục chiến đấu với Quân Cách mạng. Ngày 26 tháng 1 năm 1912, Đoàn Kỳ Thụy đã dẫn đầu hơn 40 tướng lĩnh của Quân Bắc Dương cùng nhau gửi điện tín yêu cầu hoàng đế thoái vị; đến ngày 30, trong ngự tiền hội nghị không còn ai phản đối chế độ cộng hòa nữa. Ngày 2 tháng 2, Đoàn và tám tướng lĩnh khác tiếp tục ban hành "Điện tín thứ hai yêu cầu thành lập Cộng hòa". Ngày 6 tháng 2, Thượng viện Lâm thời Nam Kinh thông qua bản sửa đổi cuối cùng của Điều kiện ưu đãi.

Sau các cuộc tham vấn giữa các bên, Chính phủ Lâm thời Trung Hoa Dân Quốc đã gửi thư cho chính phủ nhà Thanh vào ngày 9 tháng 2 năm 1912, về sửa đổi đối với Điều kiện ưu đãi cho việc thoái vị của Hoàng đế nhà Thanh. Ngày 12 tháng 2, Thái hậu Long Dụ thay Tuyên Thống Đế (Phổ Nghi) ban hành chiếu thư thoái vị, tuyên bố chấp nhận Điều kiện ưu đãi. Hoàng thất nhà Thanh ngay sau đó đã biết được lý do thực sự đằng sau Điều kiện ưu đãi là do Tổng thống Viên Thế Khải đang có kế hoạch phục hồi chế độ quân chủ, với bản thân ông ta là hoàng đế của một triều đại mới, và muốn giữ Phổ Nghi làm "người trông giữ Tử Cấm Thành" cho đến khi ông ta có thể dọn vào và gả con gái mình cho Phổ Nghi.

Dù các điều kiện được nêu trong văn kiện này rất ưu đãi thế nhưng chính phủ Trung Hoa Dân Quốc không phải lúc nào cũng tuân thủ cả. Chẳng hạn, họ đã nợ bốn triệu lạng bạc kể từ năm Dân Quốc thứ hai (1913). Ngày 23 tháng 10 năm 1924, Phùng Ngọc Tường phát động chính biến Giáp Tý. Trong khoảng thời gian từ cuộc đảo chính đến ngày 24 tháng 11 khi chính phủ chấp chính lâm thời thành lập, Phùng Ngọc Tường đã trục xuất cựu hoàng đế Phổ Nghi ra khỏi Tử Cấm Thành, và thay thế điều kiện ưu đãi cũ bằng Điều lệ sửa đổi Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh. Bản sửa đổi này đã tước bỏ danh hiệu hoàng đế của Phổ Nghi, biến ông trở thành một công dân bình thường của Trung Hoa Dân Quốc.

Nội dung
Do Hoàng đế Đại Thanh tuyên bố tán thành "quốc thể Cộng hòa", Trung Hoa Dân Quốc sẽ thực hiện các điều kiện ưu đãi sau đây đối với Hoàng đế Đại Thanh sau khi thoái vị:

Điều kiện ưu đãi dành cho Hoàng đế Đại Thanh sau khi thoái vị
Sau khi Hoàng đế Đại Thanh thoái vị, "tôn hiệu vẫn được giữ lại không bị hủy bỏ". Trung Hoa Dân Quốc sẽ đối xử theo "nghi thức đối với quân chủ nước ngoài".
Sau khi Hoàng đế Đại Thanh thoái vị, chi phí hàng năm là bốn triệu lạng bạc; sau khi đúc tiền mới, sẽ đổi thành bốn triệu đồng. Khoản tiền này do Trung Hoa Dân Quốc chu cấp.
Sau khi Hoàng đế Đại Thanh thoái vị, "tạm thời cư trú trong cung cấm", sau này chuyển sang Di Hòa viên. Thị vệ và những người khác vẫn được giữ lại như trước.
Sau khi Hoàng đế Đại Thanh thoái vị, tông miếu lăng tẩm của Hoàng đế sẽ được thờ phụng vĩnh viễn, do Trung Hoa Dân Quốc cử vệ binh canh gác, bảo vệ.
Đức Tông (Quang Tự Đế) Sùng Lăng chưa hoàn thành sẽ được tiếp tục thi công; nghi lễ an táng vẫn giữ theo quy tắc cũ. Mọi chi phí thực tế sẽ do Trung Hoa Dân Quốc chi trả.
Nhân viên làm việc trong các cung trước đây có thể giữ lại như thường lệ, nhưng sau này không được tuyển dụng thêm hoạn quan nữa.
Sau khi Hoàng đế Đại Thanh thoái vị, "tài sản riêng có sẵn của Hoàng đế sẽ được Trung Hoa Dân Quốc bảo vệ đặc biệt".
Cấm vệ quân cũ sẽ được sáp nhập vào biên chế Bộ Lục quân Trung Hoa Dân Quốc, số lượng và lương bổng vẫn giữ nguyên như cũ.

Điều kiện đãi ngộ đối với hoàng tộc nhà Thanh
Danh hiệu Vương công Thế tập nhà Thanh không thay đổi.
Hoàng tộc nhà Thanh được hưởng quyền công và quyền tư ngang bằng với công dân Trung Hoa Dân Quốc.
Tài sản riêng của Hoàng tộc nhà Thanh được bảo vệ đồng nhất.
Hoàng tộc nhà Thanh được miễn nghĩa vụ quân sự.

Điều kiện đãi ngộ đối với các dân tộc Mãn, Mông, Hồi, Tạng
Được bình đẳng với người Hán.
Bảo vệ tài sản tư nhân của họ.
Vương công Thế tập, nhìn chung vẫn giữ nguyên như cũ.
Đối với các Vương công gặp khó khăn về sinh kế, sẽ tìm cách hỗ trợ giải quyết sinh kế.
Ưu tiên giải quyết sinh kế cho Bát kỳ; trước khi giải quyết xong, "lương bổng của binh lính và quan lại Bát kỳ" vẫn được chi trả như cũ.
Tất cả các hạn chế trước đây về kinh doanh, cư trú, v.v... đều được bãi bỏ, các châu huyện cho phép họ tự do nhập tịch.
Tôn giáo vốn có của các dân tộc Mãn, Mông, Hồi, Tạng được tự do tín ngưỡng.

Thiện hậu biện pháp
Tháng 12 năm 1914, do những phát ngôn về việc phục bích Thanh đế của Lao Nãi Tuyên và Tống Dục Nhân, gây ra một sự kiện chính trị nhỏ. Chính phủ Bắc Kinh đã cùng hoàng thất nhà Thanh thương lượng và thỏa thuận bảy điều khoản giải quyết hậu quả như sau:
Hoàng thất nhà Thanh phải tôn trọng Trung Hoa Dân Quốc, mọi hành vi mâu thuẫn với luật hiện hành đều phải bị bãi bỏ.
Hoàng thất nhà Thanh phải chuyển sang sử dụng Dương lịch.
Việc ban thưởng của Hoàng đế nhà Thanh giới hạn trong vật phẩm, việc ban thụy hiệu và tuất hoàn toàn bị bãi bỏ.
Lăng mộ tông miếu của hoàng thất nhà Thanh thuộc quyền quản lý của Bộ Nội vụ Dân Quốc.
Nội vụ phủ là cơ quan tổng hợp các vấn đề của hoàng thất nhà Thanh, cơ cấu tổ chức sẽ được quy định riêng.
Bãi bỏ Thận hình ty (cơ quan của Bộ Lại thời Thanh chuyên xem xét việc xử phạt quan lại).
Nhân viên phục vụ hoàng thất nhà Thanh phải sử dụng lễ phục Dân Quốc, nhưng nghi lễ nội đình có thể giữ nguyên, và cho phép tự do cắt tóc (bím tóc đuôi sam).

Sửa đổi sau này
Ngày 5 tháng 11 năm 1924, Phùng Ngọc Tường đã trục xuất Tuyên Thống (Phổ Nghi) khỏi Tử Cấm Thành. Nhân danh chính phủ Dân Quốc và với lý do vua Tuyên Thống tự nguyện, ông lập tức ban hành Điều lệ sửa đổi Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh, thực chất là bãi bỏ điều khoản giữ lại "tiểu triều đình" trong Điều kiện ưu đãi ban đầu.

Điều lệ sửa đổi Điều kiện ưu đãi hoàng thất nhà Thanh bao gồm:
Điều 1: Hoàng đế Tuyên Thống Đại Thanh kể từ ngày này mãi mãi bãi bỏ tước hiệu hoàng đế về mặt luật pháp, hưởng mọi quyền lợi như một công dân nước Trung Hoa Dân Quốc.
Điều 2: Từ sau khi bản điều kiện này sửa đổi, mỗi năm chính phủ Dân Quốc trợ cấp sinh hoạt cho gia đình hoàng thất nhà Thanh năm mươi vạn đồng, và chi hai trăm vạn đồng, mở công trường cho dân nghèo Bắc Kinh, ưu tiên thu dụng dân nghèo thuộc tộc Bát kỳ. 
Điều 3: Hoàng thất nhà Thanh dựa vào Điều 3 bản Điều kiện ưu đãi cũ, tức là ngay lập tức chuyển khỏi cấm cung, về sau được tự do lựa chọn nơi ở, nhưng chính phủ Dân Quốc vẫn chịu trách nhiệm bảo hộ. 
Điều 4: Lăng mộ tông miếu của hoàng thất nhà Thanh mãi mãi được cúng tế, do chính phủ Dân Quốc điều binh lính đến canh giữ, bảo vệ. 
Điều 5: Tài sản riêng của hoàng thất nhà Thanh hoàn toàn thuộc quyền sở hữu của hoàng thất nhà Thanh, chính phủ Dân Quốc có trách nhiệm bảo vệ đặc biệt về vấn đề này. Tất cả tài sản công của hoàng thất nhà Thanh phải thuộc về chính phủ Dân Quốc.

Tham khảo

Trung Quốc năm 1914
Luật pháp nhà Thanh
Chính phủ lâm thời
Trung Hoa Dân Quốc (1912-1949)