Hà Đông (quận)

Hà Đông là một quận nội thành cũ nằm ở phía Tây Nam thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Vị trí địa lý và hành chính
Quận Hà Đông có vị trí địa lý: 
Phía Bắc giáp quận Nam Từ Liêm và quận Thanh Xuân
Phía Tây giáp huyện Chương Mỹ, huyện Hoài Đức, huyện Quốc Oai
Phía Nam giáp huyện Thanh Oai
Phía đông giáp huyện Thanh Trì
Quận Hà Đông gồm 15 phường: Biên Giang, Đồng Mai, Dương Nội, Hà Cầu, Kiến Hưng, La Khê, Mộ Lao, Phú La, Phú Lãm, Phú Lương, Phúc La, Quang Trung, Vạn Phúc, Văn Quán, Yên Nghĩa.

Lịch sử
Thời nhà Nguyễn quận Hà Đông nguyên là làng Cầu Đơ thuộc huyện Thanh Oai, phủ Ứng Hòa, tỉnh Hà Nội. Ngày 20 tháng 12 năm 1896, tỉnh lỵ của tỉnh Hà Nội chuyển về làng Cầu Đơ. Đến ngày 3 tháng 5 năm 1902 tên làng đặt cho tên tỉnh.

Ngày 6 tháng 12 năm 1904, tỉnh Cầu Đơ đổi tên thành tỉnh Hà Đông, và tỉnh lỵ Cầu Đơ đổi tên thành thị xã Hà Đông.

Năm 1965, 2 tỉnh Hà Đông và Sơn Tây được sáp nhập lại thành tỉnh Hà Tây, và thị xã Hà Đông trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Hà Tây. Ngày 15 tháng 9 năm 1969, chuyển xã Kiến Hưng thuộc huyện Thanh Oai và xã Văn Khê thuộc huyện Hoài Đức vào thị xã Hà Đông.

Từ ngày 27 tháng 12 năm 1975, Hà Tây và Hòa Bình sáp nhập thành tỉnh Hà Sơn Bình. Thị xã Hà Đông trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Hà Sơn Bình, gồm 3 phường: Nguyễn Trãi, Quang Trung, Yết Kiêu và 5 xã: Hà Cầu, Kiến Hưng, Văn Khê, Vạn Phúc, Văn Yên.

Sau khi chia tách tỉnh Hà Sơn Bình, tái lập tỉnh Hà Tây, tỉnh Hòa Bình, Hà Đông trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Hà Tây như cũ. Ngày 23 tháng 6 năm 1994, chia xã Văn Yên thành 2 phường: Văn Mỗ và Phúc La. Ngày 23 tháng 9 năm 2003, chuyển 2 xã Vạn Phúc và Hà Cầu thành 2 phường tương ứng; chuyển xã Yên Nghĩa thuộc huyện Hoài Đức và 2 xã Phú Lương, Phú Lãm thuộc huyện Thanh Oai về thị xã Hà Đông quản lý. Ngày 4 tháng 1 năm 2006, chuyển 2 xã Biên Giang, Đồng Mai thuộc huyện Thanh Oai và xã Dương Nội thuộc huyện Hoài Đức vào thị xã Hà Đông.

Ngày 27 tháng 12 năm 2006, thị xã Hà Đông chính thức trở thành thành phố Hà Đông. Ngày 1 tháng 3 năm 2008, chia phường Văn Mỗ thành 2 phường: Văn Quán và Mộ Lao; chia xã Văn Khê thành 2 phường: La Khê và Phú La. Từ đó, thành phố Hà Đông có 10 phường: Hà Cầu, La Khê, Mộ Lao, Nguyễn Trãi, Phú La, Phúc La, Quang Trung, Vạn Phúc, Văn Quán, Yết Kiêu và 7 xã: Biên Giang, Đồng Mai, Dương Nội, Kiến Hưng, Phú Lãm, Phú Lương, Yên Nghĩa.

Ngày 1 tháng 8 năm 2008, cùng với toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã: Yên Trung, Yên Bình, Tiến Xuân, Đông Xuân thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, thành phố Hà Đông được nhập về thủ đô Hà Nội. Ngày 8 tháng 5 năm 2009, Chính phủ Việt Nam ra nghị quyết thành lập quận Hà Đông trực thuộc thủ đô Hà Nội trên cơ sở toàn bộ diện tích, dân số của thành phố Hà Đông và thành lập 7 phường: Biên Giang, Đồng Mai, Dương Nội, Kiến Hưng, Phú Lãm, Phú Lương, Yên Nghĩa trên cơ sở 7 xã có tên tương ứng. Từ đó, Hà Đông trở thành quận nội thành thứ 10 của thủ đô, gồm 17 phường trực thuộc.

Ngày 1 tháng 1 năm 2025, sáp nhập hai phường Nguyễn Trãi và Yết Kiêu vào phường Quang Trung.

Từ đó, quận Hà Đông có 15 phường như hiện nay.

Ngày 1 tháng 7 năm 2025, quận Hà Đông bị giải thể để thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, không tổ chức cấp huyện.

Kinh tế
Quận Hà Đông có cơ cấu kinh tế chuyển dịch, với tỷ trọng công nghiệp xây dựng chiếm 53,5%, thương mại-dịch vụ-du lịch chiếm 45,5%, nông nghiệp chỉ còn 1,0%. Sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp đã tiến những bước dài về quy mô, sản lượng, có tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 3 năm (2005-2008) đạt 17,7%. Từ tháng 8 năm 2008 đến tháng 8/2009, Giá trị sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ngoài quốc doanh của quận Hà Đông đạt gần 1.821 tỷ đồng; tổng thu ngân sách nhà nước đạt 1.964,5 tỷ đồng.

Xã hội

Giáo dục
Một số trường Đại học, Học viện và Cao đẳng đóng tại địa bàn Quận Hà Đông:
Học viện Quân y - 160 đường Phùng Hưng, phường Phúc La
Học viện Chính trị Quân sự - 124 phố Ngô Quyền, phường Quang Trung
Đại học Kiến trúc Hà Nội - Đường Trần Phú, phường Văn Quán
Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông - Đường Trần Phú, phường Mộ Lao
Học viện An ninh Nhân dân - 125 đường Trần Phú, phường Văn Quán
Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam - Số 2 đường Trần Phú, phường Mộ Lao
Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương - Số 18 ngõ 55 đường Trần Phú, phường Văn Quán
Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội - Phường Dương Nội
Trường Đại học Đại Nam - Số 1 phố Xốm, phường Phú Lãm
Đại học PHENIKAA
Cao đẳng Y tế Hà Đông
Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật thương mại
Trường Trung cấp Kinh tế - Tài chính Hà Nội
Trường Trung cấp Y Hà Nội 
Trường Phổ thông Cao Đẳng-FPT Polytechnic (FPT PolySchool),thuộc Trường Cao Đẳng FPT Polytechnic-Cơ sở Hà Đông- Số 466 đường Quang Trung-Phường La Khê 
Trường Tiểu học Lê Hồng Phong
Trường Tiểu học Lê Quý Đôn
Trường Tiểu Học Trần Đăng Ninh
Trường Tiểu học Vạn Bảo
Trường Tiểu học và THCS Hà Nội Thăng Long
Trường Tiểu học Trần Phú, phân hiệu 2
Trường Tiểu học La Khê
Trường Tiểu học Lê Trọng Tấn 
Trường Tiểu học Vạn Phúc 
Trường Tiểu học Văn Khê
Trường Tiểu học Phú La
Trường Tiểu học Đoàn Kết 
Trường Tiểu học Dương Nội A 
Trường Tiểu học Đồng Mai 1 
Trường Tiểu học Nguyễn Du
Trường THCS Biên Giang
Trường THCS Phú Cường
Trường THCS Đồng Mai
Trường THCS Kiến Hưng
Trường THCS Mỗ Lao 
Trường THCS Phú Lãm 
Trường THCS Phú Lương
Trường THCS Văn Yên 
Trường THCS Mậu Lương 
Trường THCS Vạn Phúc 
Trường THCS Marie Curie
Trường THCS Trần Đăng Ninh 
Trường THCS Văn Khê 
Trường THCS Nguyễn Trãi
Trường THCS Yên Nghĩa 
Trường THCS Văn Quán 
Trường THCS Lê Quý Đôn
Trường THCS Vạn Phúc
Trường THCS Dương Nội 
Trường THCS Lê Hồng Phong 
Trường THCS Phú La
Trường THPT Lê Quý Đôn - Hà Đông
Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ
Trường THPT Quang Trung - Hà Đông
Trường THPT Trần Hưng Đạo - Hà Đông
Trường THPT Xa La 
Trường THPT Hà Đông
Trường THPT Marie Curie
Trường THPT Ngô Gia Tự - Hà Đông 
Trường THPT Lê Hồng Phong
Trường THPT Lê Lợi
Trường Liên cấp Lomonoxop Tây Hà Nội 
Hệ thống Giáo dục Ban Mai 
Trường Phổ thông Liên cấp H.A.S
Trường Quốc tế Nhật Bản (JIS)
Trường Phổ thông Quốc tế Việt Nam (VIS).

Y tế
Một số bệnh viện đóng tại địa bàn Hà Đông:
 Bệnh viện Quân y 103 - trực thuộc Học viện Quân y
 Bệnh viện Bỏng Quốc gia - trực thuộc Học viện Quân y
 Bệnh viện Đa khoa Hà Đông
 Bệnh viện Công an Hà Nội
 Bệnh viện Nhi thành phố Hà Nội (đang xây dựng tại Yên Nghĩa)
 Bệnh viện Y học Cổ truyền Hà Đông
 Bệnh viện Tuệ Tĩnh
 Bệnh viện Đa khoa 16A Hà Đông
 Bệnh viện Mắt Hà Đông
 Trung tâm Y tế dự phòng Hà Đông.

Văn hóa
Hà Đông có hơn 200 di tích lịch sử-văn hóa, trong đó có 83 di tích đã được xếp hạng, 47 lễ hội truyền thống, trong năm 2012, ước tính quận Hà Đông đón 52.300 lượt khách, trong đó có 11.750 lượt khách quốc tế.
 Chùa Mậu Lương hay còn gọi là chùa Đại Bi tại phường Kiến Hưng.
 Bia Bà La Khê nổi tiếng với địa chỉ tín ngưỡng dân gian Bia Đức thánh Bà - nơi thờ bà Trần Thị Hiền con gái cụ đô lục sĩ, Dũng quận công Trần Chân.
 Chùa Diên Khánh có tên chữ là Diên Khánh tự thuộc phường La Khê.

Theo Quyết định số 4597/QĐ-UBND về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển du lịch thành phố Hà Nội đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Hà Đông là một trong 6 trọng điểm du lịch của Hà Nội. Cụm du lịch Hà Đông và phụ cận: Tập trung ở khu vực quận Hà Đông và các phụ cận. Các sản phẩm du lịch chủ vếu gồm: Du lịch làng nghề; Du lịch nghỉ cuối tuần; Du lịch văn hóa; Du lịch vui chơi giải trí.

Làng nghề truyền thống 
Hà Đông là một vùng đất có truyền thống và văn hóa lâu đời. Trên địa bàn quận có một số làng nghề nghề nổi tiếng sau:
 Vạn Phúc (nay đổi thành phường Vạn Phúc) nằm ở phía bắc của Hà Đông.
 Làng Đa Sỹ nằm ở sát phía
nam trung tâm quận.
 Làng La Khê là một trong bảy làng La thuộc tổng La trước đây.

Giao thông
Hà Đông là đầu mối của nhiều tuyến đường giao thông quan trọng đi các tỉnh phía Tây Bắc: Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên. Hà Đông có vị trí chiến lược cả về chính trị, kinh tế và quân sự. Tuyến đường sắt trên cao Hà Đông - Cát Linh thuộc dự án đường sắt đô thị Hà Nội chạy qua địa bàn quận.

Giao thông của quận Hà Đông rất phong phú. Gồm có quốc lộ 6, quốc lộ 21B, Quốc lộ 21C, vành đai 3,5, vành đai 4... Tuyến đường sắt Bắc Hồng - Văn Điển được xây dựng từ năm 1982 cắt qua quận Hà Đông có 1 nhà ga là ga Hà Đông và giao cắt các tuyến đường như: Lê Trọng Tấn, ĐT72, Quang Trung, Ba La (QL21B). Hiện nay, trên địa bàn quận Hà Đông đã và đang hình thành một số khu đô thị cao cấp như khu đô thị Mỗ Lao, khu đô thị Văn Quán, khu đô thị Văn Khê, khu đô thị An Hưng, khu đô thị Văn Phú, khu đô thị Dương Nội, khu đô thị Đồng Mai, khu đô thị La Khê, khu đô thị Xa La, khu đô thị Geleximco, khu đô thị Lê Trọng Tấn, khu đô thị Kiến Hưng, khu đô thị Park City, khu đô thị Phú Lãm, khu đô thị Phú Lương, khu đô thị Usilk City, khu đô thị Văn La - Văn Khê, khu đô thị Nam La Khê - Bông Đỏ, khu đô thị Yên Nghĩa, khu đô thị Vạn Phúc, khu đô thị TSQ Galaxy, khu chung cư Ngô Thì Nhậm, làng Việt kiều Châu Âu Euroland, khu chung cư Samsora Premier 105, khu chung cư Hyundai Hillstate, khu chung cư TNR Goldsilk Complex,....

Các dự án đường sắt đô thị Hà Nội đi qua địa bàn quận là các tuyến số 2A (Cát Linh - Hà Đông), tuyến số 6 (Nội Bài - Ngọc Hồi), tuyến số 7 (Mê Linh - Ngọc Hồi), trong đó tuyến số 2A chính thức vận hành vào quý IV-2021.

Hệ thống đường sắt đô thị 
 Tuyến số 2A: (quận Thanh Xuân) ← Ga Phùng Khoang - Ga Văn Quán - Ga Hà Đông - Ga La Khê - Ga Văn Khê - Ga Yên Nghĩa

Hệ thống xe buýt

Điểm đầu cuối và trung chuyển
Bến xe Yên Nghĩa (01, 02, 21A, 27, 62, 66 ,68, 89, 91, 102, 114, 124, 158, 163, BRT01)
KĐT Dương Nội (22B) Chú thích:Tuyến 22C đã dừng hoạt động từ 1/4/2025 và tuyến 22B thay thế đi KĐT Đô Nghĩa (có qua Dương Nội)
KĐT Kiến Hưng (22B)
Mê Linh Plaza Hà Đông (68) Chú thích:Tuyến 68 đã đổi đầu A về BX Yên Nghĩa
KĐT Thanh Hà (85)
KĐT Đô Nghĩa (105;22B)
KĐT Mỗ Lao (106)

Các tuyến xe buýt hoạt động

Đường phố
Trong danh sách dưới đây, có một số đường phố có tên trùng với các đường phố của các quận nội thành khác do trước đây các đường phố này thuộc địa phận tỉnh Hà Tây cũ và do chính quyền tỉnh cũ đặt

 19-5
 An Hòa
 Ao Sen
 Ba La
 Bà Triệu
 Bắc Lãm
 Bạch Thái Bưởi
 Bế Văn Đàn
 Biên Giang
 Bùi Bằng Đoàn
 Cao Thắng
 Cầu Am
 Cầu Đơ
 Chiến Thắng
 Chu Văn An
 Chùa Tổng
 Cù Chính Lan
 Cửa Quán
 Đa Sĩ
 Đại An
 Đại Mỗ
 Đinh Tiên Hoàng
 Đồng Dâu
 Động Lãm
 Dương Lâm
 Dương Nội
 Hà Cầu
 Hà Trì
 Hạnh Hoa
 Hồ Học Lãm
 Hoàng Công
 Hoàng Diệu
 Hoàng Đôn Hòa
 Hoàng Hoa Thám
 Hoàng Trình Thanh
 Hoàng Tùng
 Hoàng Văn Thụ 
 Hữu Hưng
 Huyền Kỳ
 Huỳnh Thúc Kháng
 La Dương 
 La Nội
 Lê Hồng Phong
 Lê Hữu Trác
 Lê Lai
 Lê Lợi
 Lê Quý Đôn
 Lê Trọng Tấn
 Lụa
 Lương Ngọc Quyến
 Lương Văn Can
 Lý Thường Kiệt
 Lý Tự Trọng
 Mậu Lương
 Minh Khai
 Mộ Lao
 Nghĩa Lộ
 Ngô Đình Mẫn
 Ngô Gia Khảm
 Ngô Gia Tự
 Ngô Quyền
 Ngô Thì Nhậm
 Ngô Thì Sĩ
 Nguyễn Công Trứ
 Nguyễn Du
 Nguyễn Khuyến
 Nguyễn Sơn Hà
 Nguyễn Thái Học
 Nguyễn Thanh Bình
 Nguyễn Thị Minh Khai
 Nguyễn Thượng Hiền
 Nguyễn Trác
 Nguyễn Trãi
 Nguyễn Trực
 Nguyễn Văn Lộc
 Nguyễn Văn Luyện
 Nguyễn Văn Trỗi
 Nguyễn Viết Xuân
 Nhân Trạch
 Nhuệ Giang
 Nông Quốc Chấn
 Phan Bội Châu
 Phan Chu Trinh
 Phan Đình Giót
 Phan Đình Phùng
 Phan Huy Chú
 Phan Kế Toại
 Phú La
 Phú Lương
 Phúc La 
 Phùng Hưng 
 Phượng Bãi
 Quang Lãm
 Quang Trung
 Quyết Thắng
 Tản Đà 
 Tây Sơn 
 Thanh Bình
 Thành Công 
 Thanh Lãm
 Thượng Mạo
 Tiểu Công Nghệ
 Tô Hiến Thành
 Tô Hiệu
 Tố Hữu
 Tống Tất Thắng
 Trần Hưng Đạo
 Trần Nhật Duật
 Trần Phú
 Trần Văn Chuông
 Trinh Lương
 Trưng Nhị
 Trưng Trắc
 Trương Công Định
 Văn Khê
 Văn La
 Văn Nội
 Văn Phú
 Vạn Phúc
 Văn Phúc
 Văn Quán
 Văn Yên
 Võ Thị Sáu
 Vũ Trọng Khánh
 Vũ Văn Cẩn
 Xa La
 Xốm
 Ỷ La
 Yên Bình
 Yên Lộ
 Yên Phúc 
 Yết Kiêu

Danh nhân
Vốn là vùng đất tú quý danh hương, lại gần kinh kỳ, nên xưa, nay vùng đất Hà Đông cũng đã xuất hiện nhiều bậc hiền tài, thi thố đỗ đạt đại khoa thời phong kiến hoặc nổi tiếng là nhà văn, nhà thơ, nhà khoa học, nhà quân sự lỗi lạc thời hiện đại. Có thể kể ra đây một vài nhân vật tiêu biểu:

 Nguyễn An: Tổng Công trình sư Tử Cấm Thành, Bắc Kinh
 Ngô Duy Viên
 Nguyễn Duy Nghi
 Ngô Duy Trùng
 Lê Đăng Cử
 Hoàng Đôn Hòa
 Trịnh Đôn Phác
 Trần Khắc Minh
 Hoàng Nghĩa Phú: Trạng nguyên năm 1511 thời Hậu Lê
 Hoàng Du
 Lê Hoàng Vĩ
 Lê Trọng Dĩnh
 Trình Thanh
 Nguyễn Dy Quyết
 Tô Hoài: Nhà văn nổi tiếng trong giới văn học Việt Nam, có nhiều tác phẩm viết cho trẻ em, điển hình là Dế mèn phiêu lưu ký
 Nguyễn Tông
 Nguyễn Vũ
 Nguyễn Thước
 Lương Lê
 Nguyễn Giác
 Lưu Hy
 Nguyễn Trang
 Bạch Thái Bưởi
 Lê Trọng Tấn
 Nguyễn Văn Hiệu: Nhà vật lý nổi tiếng của Việt Nam
 Hồ Phương
 Xuân Quỳnh: Nhà thơ nữ nổi tiếng của Việt Nam, sinh năm 1942
 Nguyễn Văn Tố: Trưởng ban Thường trực Quốc hội (1/1946-11/1946), Đại biểu Quốc hội khóa 1

Chú thích

Tham khảo

Hà Đông
Thành phố cũ Việt Nam