Tiếng Phần Lan

Tiếng Phần Lan (, hay suomen kieli ) là ngôn ngữ được nói bởi phần lớn dân số Phần Lan và bởi người Phần Lan cư trú tại nơi khác. Đây là một trong hai ngôn ngữ chính thức của Phần Lan và là một ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại Thụy Điển. Ở Thụy Điển, cả tiếng Phần chuẩn và Meänkieli (một nhóm phương ngữ tiếng Phần) hiện diện. Kven, một phương ngữ khác, hiện diện tại bắc Na Uy.

Tiếng Phần là một thành viên của Nhóm ngôn ngữ Finn và có hình thái kết hợp giữa ngôn ngữ biến tố và ngôn ngữ chắp dính. Danh từ, tính từ, đại từ, số từ và động từ đều biến đổi trong tiếng Phần, tùy thuộc vào vai trò của chúng trong câu.

Phân bố

Tiếng Phần được nói bởi hơn năm triệu người, đa số sống tại Phần Lan. Cũng có những cộng đồng thiểu số nói tiếng Phần tại Thụy Điển, Na Uy, Nga, Estonia, Brasil, Canada, và Hoa Kỳ. Phần lớn dân cư Phần Lan (90,37% ) nói tiếng Phần như bản ngữ. Phần còn lại nói tiếng Thụy Điển (5,42%), Sami (Bắc Sami, Inari, Skolt) và một số khác.

Trạng thái chính thức
Tiếng Phần là một trong hai ngôn ngữ chính thức của Phần Lan (ngôn ngữ còn lại là tiếng Thụy Điển Phần Lan, được nói bởi 5,42% dân số ) và là một trong những ngôn ngữ chính thức trong Liên minh châu Âu kể từ năm 1995. Tiếng Phần bắt đầu có chỗ đứng trong thời kỳ Đại Công quốc Phần Lan, cùng với phong trào chủ nghĩa dân tộc Fennoman, và đạt được trạng thái chính thức trong Nghị viện Phần Lan năm 1863. Nó cũng có trạng thái là một ngôn ngữ thiểu số chính thức tại Thụy Điển. Dưới Công ước ngôn ngữ Bắc Âu, công dân của Các nước Bắc Âu nói tiếng Phần có cơ hội sử dụng tiếng mẹ đẻ của mình khi tương tác với các cơ quan chính thức ở các nước Bắc Âu khác mà không chịu bất cứ một sự giải thích hay chi phí phiên dịch nào.

Phương ngữ

Biểu đồ phương ngữ tiếng Phần
 Phương ngữ phía Tây
Phương ngữ Tây Nam
Phương ngữ Tây Nam chính
 Nhóm phương ngữ phía Bắc
 Nhóm phương ngữ phía Nam
Phương ngữ trung Tây Nam
Phương ngữ vùng Pori
Phương ngữ Ala-Satakunta
Phương ngữ của cao nguyên Turku
Phương ngữ vùng Somero
Phương ngữ Tây Uusimaa
Phương ngữ Tavastia
Phương ngữ Ylä-Satakunta
Phương ngữ tâm Tavastia
Phương ngữ Nam Tavastia
Phương ngữ Đông Nam Tavastia
Nhóm phương ngữ Hollola
Nhóm phương ngữ Porvoo
Nhóm phương ngữ Iitti
Phương ngữ Nam Botnia
Phương ngữ Trung và Bắc Botnia
Phương ngữ Trung Botnia
Phương ngữ Bắc Botnia
Phương ngữ Peräpohjola
Phương ngữ Tornio ("Meänkieli" ở Thụy Điển)
Phương ngữ Kemi
Phương ngữ Kemijärvi
Phương ngữ Jällivaara ("Meänkieli" ở Thụy Điển)
Phương ngữ Ruija ("tiếng Kven" ở Bắc Na Uy)
Phương ngữ phía Đông
Phương ngữ Savonia
Phương ngữ Bắc Savonia
Phương ngữ Nam Savonia
Phương ngữ Trung vùng Savonlinna
Phương ngữ Đông Savonia hay Bắc Karelia
Phương ngữ Kainuu
Phương ngữ Trung Phần
Phương ngữ Päijänne Tavastia
Phương ngữ Keuruu-Evijärvi
Phương ngữ Savonia của Värmland (Thụy Điển)
Phương ngữ Đông Nam
Phương ngữ chính của Đông Nam
Phương ngữ trung vùng Lemi
Phương ngữ Ingria (ở Nga)

Ví dụ về ngôn ngữ

(Dịch: "Mặt trời nhân từ nhìn họ, không hề giận dữ. Có lẽ nó thậm chí còn cảm thấy lòng trắc ẩn đối với họ. Những chàng trai xưa.")

Chào hỏi cơ bản

(Hyvää) huomenta – buổi sáng (tốt lành)
(Hyvää) päivää – buổi trưa (tốt lành) (nghĩa đen là "ngày tốt lành")
(Hyvää) iltaa – buổi tối (tốt lành)
Hyvää yötä / Öitä! – Ngủ ngon
Terve! / Moro!/Moi! – Chào!
Hei! / Moi! – Chào!
Heippa! / Moikka! / Hei hei! / Moi moi! – Tạm biệt!
Nähdään! – Gặp lại sau! (nghĩa đen: thể bị động của từ "nähdä", "nhìn", nhưng thường hiểu là "ta xem")
Näkemiin – Tạm biệt (nghĩa đen: "Cho đến khi chúng ta gặp lại"."Näkemiin" đến từ từ "näkemä" ("quang cảnh"). Nghĩa đen "näkemiin" nghĩa là "cho đến khi gặp lại"
Hyvästi – Tạm biệt
Hauska tutustua! – Rất vui được gặp bạn.
Kiitos – Cảm ơn
Kiitos, samoin – "Cảm ơn, bạn cũng vậy" (để trả lời cho "lời chúc")
Mitä kuuluu? – Bạn thế nào / Bạn khỏe không? (Không sử dụng với người lạ, nghĩa đen là "mày đang nghe thấy gì?")
Kiitos hyvää! – Tôi khỏe, cảm ơn.
Tervetuloa! – Hoan nghênh!
Anteeksi – Xin lỗi

Từ và cụm từ quan trọng

 kyllä – vâng/ừ
 joo – vâng/ừ (không trang trọng)
 ei – không
 en – tôi sẽ không / tôi không
 minä, sinä, hän (se) – tôi, bạn, anh ấy/cô ấy(nó)
 me, te, he (ne) – chúng tôi, các bạn, họ
 (minä) olen – tôi là
 (sinä) olet – bạn là
 hän on - anh/chị ấy là
 (te) olette – các bạn là
 (minä) en ole – tôi không là
 (sinä) et ole – bạn không là
 hän ei ole - anh/chị ấy không là
 yksi, kaksi, kolme – một, hai, ba
 neljä, viisi, kuusi – bốn, năm, sáu
 seitsemän, kahdeksan – bảy, tám
 yhdeksän, kymmenen – chín, mười
 yksitoista, kaksitoista, kolmetoista – mười một, mười hai, mười ba
 sata, tuhat, miljoona – một trăm, một nghìn, một triệu
 (minä) rakastan sinua – tôi yêu bạn/anh yêu em/em yêu anh/...
 kiitos – cảm ơn
 anteeksi – thứ lỗi, xin lỗi
 voitko auttaa – bạn có thể giúp?
 apua! – giúp!
 voisit(te)ko auttaa – bạn có thể giúp?
 missä... on? –... ở đâu?
 olen pahoillani – tôi xin lỗi
 otan osaa – chia buồn
 onnea – chúc may mắn
 totta kai/tietysti/toki – tất nhiên
 pieni hetki, pikku hetki, hetkinen – làm ơn chờ chút!
 odota – đợi
 missä on vessa? – phòng tắm ở đâu?
 Suomi – Phần Lan
 suomi/suomen kieli – tiếng Phần
 suomalainen – (danh từ) người Phần; (tính từ) thuộc Phần Lan
 En ymmärrä – tôi không hiểu
 (Minä) ymmärrän – tôi hiểu
 ¹Ymmärrät(te)kö suomea? – Bạn hiểu tiếng Phần không?
 ¹Puhut(te)ko englantia? – Bạn nói tiếng Anh không?
 Olen englantilainen / amerikkalainen / kanadalainen / australialainen / uusiseelantilainen / irlantilainen / skotlantilainen / walesilainen / ranskalainen / saksalainen / kiinalainen / japanilainen / ruotsalainen / vietnamilainen – tôi là người Anh / Mỹ / Canada / Úc / New Zealand / Ai-len / Scotland / Wales / Pháp / Đức / Trung Quốc / Nhật Bản / Thụy Điển / Việt Nam
 ¹Olet(te)ko englantilainen? – Bạn là người Anh à?
 Missä (sinä) asut/¹Missä (te) asutte? – Bạn sống ở đâu?

¹ -te được thêm vào để câu trở nên trang trọng. Nếu không thêm "-te", nó sẽ không trang trọng. Nó cũng được thêm vào khi nói chuyện với nhiều hơn một người. Sự chuyển đổi từ ngôi thứ hai số ít đến ngôi thứ hai số nhiều (teitittely) là một biểu hiện lịch sự, được khuyên bởi nhiều "hướng dẫn ứng xử tốt". Đặc biệt là người cao tuổi, họ mong đợi điều đó từ người lạ, trong khi người trẻ có thể cảm thấy rằng nó quá trang trọng đến mức lạnh lẽo. Tuy nhiên, người học ngôn ngữ này không nên quá quan tâm về nó. Bỏ mặc qua nó (hầu như) không bao giờ gây khó chịu, nhưng cần lưu ý rằng trong những dịp trang trọng, thói quen này có thể gây ấn tượng tốt.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Ngôn ngữ chắp dính
Ngôn ngữ tại Thụy Điển
Ngôn ngữ tại Nga
Ngôn ngữ tại Phần Lan
Ngôn ngữ tại Na Uy
Nhóm ngôn ngữ Phần Lan
Ngôn ngữ tại Estonia
Ngôn ngữ chủ-động-tân