Trận Zusmarshausen

Trận Zusmarshausen diễn ra vào ngày 17 tháng 5 năm 1648 giữa lực lượng Bayern-Đế quốc dưới sự chỉ huy của von Holzappel và quân đội đồng minh Pháp-Thụy Điển dưới sự chỉ huy của Carl Gustaf Wrangel và Turenne tại khu vực Augsburg ngày nay thuộc Bayern, Đức. Lực lượng đồng minh đã giành chiến thắng, và quân đội Đế quốc chỉ được cứu khỏi sự hủy diệt nhờ sự chiến đấu ngoan cường của hậu quân Raimondo Montecuccoli và kỵ binh của ông.

Zusmarshausen là trận chiến lớn cuối cùng của cuộc chiến diễn ra trên đất Đức trong Chiến tranh Ba mươi năm, và cũng là trận chiến lớn nhất (về số lượng binh lính tham gia; thương vong tương đối nhẹ) diễn ra trong ba năm cuối cùng của cuộc chiến.

Bối cảnh 
 
Vào cuối những năm 1640, tất cả các bên tham chiến trong Chiến tranh Ba mươi năm đều kiệt sức sau ba thập kỷ chiến đấu tàn khốc. Các đại biểu đã triệu tập tại các thành phố Münster và Osnabrück thuộc Westfalen để đàm phán một hiệp ước hòa bình vào năm 1646, nhưng trong khi các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra, các cường quốc đối lập vẫn tiếp tục tranh giành vị thế để cải thiện vị trí của mình trong các cuộc đàm phán. Đặc biệt, người Thụy Điển rất muốn giành được một chiến thắng quyết định cuối cùng trước chế độ quân chủ Habsburg để đảm bảo các nhượng bộ lãnh thổ trong Đế quốc La Mã Thần thánh, và cũng để tận dụng tối đa cuộc chiến trong khi nó còn kéo dài bằng cách xâm lược và cướp bóc tỉnh Bohemia giàu có của Habsburg, một trong số ít các vùng của Đế quốc hầu như không bị ảnh hưởng bởi chiến sự cho đến nay.

Mở đầu cuộc chiến 
Có bốn đạo quân tham gia vào chiến dịch Zusmarshausen. Một bên là đạo quân dã chiến chính của Đế quốc gồm 10.000 người do Peter Melander Graf von Holzappel chỉ huy, và một lực lượng Bayern gồm 14.000 người dưới quyền . Đối đầu với họ là đạo quân Thụy Điển gồm 20.000 người dưới quyền Carl Gustaf Wrangel, và một đạo quân Pháp gồm 6.000 người do Thống chế Turenne, vị tướng tài giỏi nhất của Pháp thời bấy giờ, chỉ huy.

Wrangel bắt đầu chiến dịch năm 1648 bằng cách rời căn cứ của Thụy Điển tại Bremen và hành quân về phía nam dọc theo sông Weser, trong khi đó Turenne đồng thời tiến quân từ Alsace và hành quân về phía bắc dọc theo sông Rhein để gặp ông ta, kế hoạch là hợp lực trên sông Main. Melander đã cố gắng ngăn chặn hai kẻ thù của mình hợp nhất, nhưng sự cản trở của đồng minh trên danh nghĩa là Tổng Giám mục Tuyển hầu Ferdinand của Köln đã cản trở các động thái của ông, ngăn cấm quân đội Westfalen dưới quyền Tướng Lamboy rời khỏi lãnh thổ của mình, và cuối cùng Melander buộc phải rút lui để tránh bị kẹp giữa quân đội Pháp và Thụy Điển. Do đó, Wrangel và Turenne đã có thể hợp lực và tiến về phía đông nam vào Franken, buộc Melander phải rút lui vào Bayern, cụ thể là đến Ulm, nơi sau đó ông được quân đội Bayern của Gronsfeld gia nhập.

Vào tháng 5, quân đội Pháp-Thụy Điển tiến về phía nam vào Württemberg và sau đó chuyển hướng về phía đông để đối đầu với Melander và Gronsfeld ở Bayern. Vào thời điểm này, dịch bệnh và đào ngũ đã làm giảm quân số của Đế quốc Bayern xuống còn 16.000 người, và do đó họ thấy mình bị áp đảo về số lượng với tỷ lệ khoảng 3:2. Hơn nữa, Melander nhận được lệnh từ Hoàng đế Ferdinand III không được mạo hiểm quân đội của mình, vì một thất bại quyết định có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho các cuộc đàm phán hòa bình ở Westfalen. Do đó, ông quyết định rút lui một lần nữa thay vì đối đầu với Wrangel và Turenne, và ra lệnh cho quân đội rút khỏi Ulm và hành quân về phía đông tới Augsburg. Để yểm trợ cuộc rút lui, ông đã điều một lực lượng gồm 2000 kỵ binh Croatia dưới sự chỉ huy của Raimondo Montecuccoli để thực hiện một cuộc tấn công bảo vệ hậu phương tại một cây cầu bắc qua sông Zusam, ở làng Zusmarshausen.

Trận chiến 

Trận chiến bắt đầu lúc 7 giờ sáng ngày 17 tháng 5, khi quân của Montecuccoli ở Zusmarshausen bị tấn công bởi đội tiên phong của Thụy Điển. Montecuccoli đã cầm cự được các cuộc tấn công của Thụy Điển trong một giờ trước khi ra lệnh cho quân của mình rút lui về phía đông đến làng Herpfenried, nơi họ thiết lập một vị trí phòng thủ khác. Tuy nhiên, lần này, một nhóm kỵ binh Pháp đã tìm cách vòng qua phía nam vị trí của Montecuccoli, đe dọa cắt đứt ông khỏi phần còn lại của quân đội Đế quốc-Bayern. Melander đích thân lao về phía sau để giải cứu hậu quân, và trong cuộc hỗn chiến sau đó, vị tướng này đã bị bắn vào ngực và thiệt mạng.

Montecuccoli đã tìm cách đưa những người lính còn sống sót của mình ra khỏi Herpfenried vào khoảng giữa trưa, và lúc 2 giờ chiều, ông hội quân với Gronsfeld và phần còn lại của quân đội, những người đã chiếm giữ một vị trí phòng thủ trên bờ đông của sông Schmutter. Chiều hôm đó, đội tiên phong của Pháp xuất hiện và thực hiện một vài cuộc tấn công thăm dò qua sông, nhưng họ thiếu sức mạnh để tiến hành một cuộc tấn công nghiêm trọng (hầu hết quân đội Pháp-Thụy Điển vẫn đang dàn trải dọc theo con đường từ Ulm) và màn đêm buông xuống trước khi những lực lượng này có thể tham gia.

Dưới màn đêm, Gronsfeld bỏ lại các công sự tạm bợ trên sông Schmutter và hoàn thành cuộc rút lui về Augsburg. Tổn thất của quân đội Đế quốc-Bayern là 1.582 người chết hoặc bị thương, 315 tù binh, 6 khẩu pháo dã chiến, một phần hành lý và chỉ huy von Holzappel tử trận, nhưng phần lớn lực lượng đã trốn thoát.

Hậu quả 
Gronsfeld dự định giữ một vị trí phòng thủ tại sông Lech chống lại kẻ thù. Tuy nhiên, sau khi nhận được một báo cáo (bị phóng đại rất nhiều) rằng quân Thụy Điển đang vượt sông vào ngày 26 tháng 5, ông cho rằng lực lượng của mình quá yếu để đẩy lùi họ. Một hội đồng chiến tranh của Đế quốc Bayern đã quyết định rút lui về Ingolstadt, chỉ có Hunolstein, người chỉ huy thứ hai của Gronsfeld, phản đối quyết định này, vì ông ta đã đoán trước được phản ứng của tuyển hầu. Maximilian I, Tuyển hầu xứ Bayern, thực sự rất tức giận vì Gronsfeld đã bỏ rơi phần lớn Bayern mà không chiến đấu, và đã bắt giữ ông ta vào ngày 3 tháng 6. Người kế nhiệm tạm thời của ông trở thành Feldzeugmeister Hunolstein trong khi phe đế quốc chỉ định Ottavio Piccolomini làm tổng tư lệnh. Việc đối phương rút lui đã cho phép Wrangel và Turenne tiến quân qua miền nam Bayern và cướp phá khu vực giữa Lech và Isar, nơi người Thụy Điển chiếm Freising và Landshut.

Mặc dù quân đội bị giảm sút do đào ngũ xuống chỉ còn 10.000 người vào một thời điểm, Hunolstein đã ngăn Wrangel vượt qua con sông Inn được củng cố và đang dâng cao ở miền nam Bayern và tổ chức lại phòng thủ cùng với Piccolomini. Người sau đã cải thiện tinh thần của binh lính bằng cách đưa thêm 3.100 quân tiếp viện và dùng tiền riêng để trả lương còn nợ cho họ. Wrangel và Turenne, không thể tiến xa hơn, bắt đầu rút quân. Piccolomini chuyển sang tấn công vào tháng 7, quấy rối kẻ thù mà không bị lôi kéo vào một trận đánh lớn. Vào tháng 8, Johann von Werth đến từ Bohemia với thêm 6.000 kỵ binh trong khi người Bayern bổ nhiệm Adrian von Enkevort làm chỉ huy thay cho Hunolstein. Trở lại với lực lượng 24.000 người và có số lượng gần bằng với quân Thụy Điển và Pháp, Piccolomini từ từ điều động họ ra khỏi Bayern, thậm chí còn giành được một chiến thắng nhỏ tại Dachau vào ngày 6 tháng 10 và quét sạch quân địch khỏi Bayern giữa Inn và Lech.

Tuy nhiên, người Thụy Điển đã tận dụng lợi thế của hệ thống phòng thủ suy yếu ở Bohemia; một đạo quân Thụy Điển thứ hai dưới sự chỉ huy của Königsmarck đã bất ngờ chiếm được lâu đài và khu Malá Strana của Praha vào ngày 25 tháng 7. Cuộc bao vây sau đó của họ đối với Phố Cổ và Phố Mới ở phía bên kia sông Vltava tiếp tục ngay cả sau khi các cuộc đàm phán cuối cùng ở Münster và Osnabrück kết thúc với Hiệp ước Westfalen vào ngày 24 tháng 10. Người Thụy Điển đã không thể chiếm được Phố Cổ lớn hơn của Praha cho đến khi tin tức về hiệp ước hòa bình đến vào ngày 5 tháng 11, tiếp theo là một lực lượng cứu viện của hoàng gia do Piccolomini gửi đến.

Montecuccoli sau đó trở thành một trong những vị tướng tài giỏi nhất của Đế quốc Habsburg, và ông và Turenne lại gặp nhau với tư cách là các chỉ huy đối lập trong Chiến tranh Pháp-Hà Lan, lần đầu tiên trong chiến dịch năm 1673 và sau đó một lần nữa vào năm 1675.

Tham khảo

Nguồn 

 
 

Đế quốc La Mã Thần thánh 1648
Pháp năm 1648
Xung đột năm 1648
Augsburg (huyện)