Dân quân biển

Dân quân biển Trung Quốc (CMM; ), còn được gọi là Dân quân biển của Trung Quốc hoặc Dân quân biển Lực lượng Vũ trang Nhân dân (PAFMM) hoặc Dân quân Ngư chính (), là một lực lượng dân quân biển của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH). Đây là lực lượng nhỏ nhất trong ba lực lượng hàng hải được sử dụng trong các hoạt động tuần tra biển của Trung Quốc, bên cạnh Cảnh sát biển Trung Quốc (CCG) và Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAN).

Dân quân biển tham gia vào các nhiệm vụ chống tiếp cận và phong tỏa khu vực tại các vùng của Thái Bình Dương mà Trung Quốc yêu sách chủ quyền. Bằng cách sử dụng các tàu thực thi pháp luật và tàu cá "dân sự", CHNDTH có thể sử dụng các chiến thuật "vùng xám", tránh một cuộc xung đột quân sự trong khi vẫn theo đuổi và thực thi các yêu sách hàng hải của mình.

Tên gọi 
Quân đội Hoa Kỳ gọi Dân quân biển là Dân quân biển Lực lượng Vũ trang Nhân dân (PAFMM).

Vì bị báo cáo là hoạt động tại Biển Đông mà không có nhận dạng rõ ràng, đôi khi họ được gọi là "những người đàn ông xanh lam nhỏ bé" (little blue men), một thuật ngữ được đặt ra bởi Andrew S. Erickson thuộc Đại học Chiến tranh Hải quân, nhằm ám chỉ "những người đàn ông xanh nhỏ bé" của Nga trong vụ sáp nhập Crimea năm 2014.

Lịch sử 

Dân quân biển của Trung Quốc được thành lập sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) giành chiến thắng trong Nội chiến Trung Quốc và buộc Quốc Dân Đảng (KMT) phải tháo chạy khỏi đại lục sang Đài Loan. Chính phủ cộng đồng mới được củng cố cần tăng cường phòng thủ hàng hải chống lại các lực lượng quốc gia vốn đã rút ra ngoài khơi và vẫn bám trụ trên một số hòn đảo ven biển. Do đó, khái niệm chiến tranh nhân dân đã được áp dụng trên biển với các ngư dân và lao động hàng hải khác được biên chế vào một lực lượng dân quân biển. Phía Quốc Dân Đảng đã duy trì một lực lượng dân quân biển trong thời gian cầm quyền, nhưng chính phủ cộng sản ưu tiên xây dựng lực lượng mới vì sự nghi ngờ đối với các tổ chức do Quốc Dân Đảng tạo ra. ĐCSTQ cũng thiết lập một bộ chỉ huy dân quân biển cấp quốc gia để thống nhất các lực lượng dân quân địa phương, một điều mà Quốc Dân Đảng chưa bao giờ thực hiện. Đầu thập niên 1950, Cục Thủy sản đóng vai trò then chốt trong việc thể chế hóa và tăng cường dân quân biển khi tập thể hóa các ngư trường địa phương. Các lãnh đạo Cục Thủy sản thường là cựu sĩ quan cao cấp của PLAN, điều này dẫn đến mối quan hệ chặt chẽ giữa các tổ chức. Sự hình thành dân quân biển chịu ảnh hưởng của lý thuyết quân sự "Trường phái trẻ" của Liên Xô, vốn nhấn mạnh vào phòng thủ bờ biển hơn là phô trương sức mạnh hải quân cho các cường quốc cộng sản mới nổi.

Dân quân biển đặc biệt quan trọng từ thập niên 1950 đến thập niên 1970, giai đoạn mà lực lượng này đóng vai trò đáng kể trong quốc phòng và khẳng định lãnh thổ.

Trong thập niên 1960 và 1970, PLAN đã thành lập các trường dân quân biển gần ba trụ sở hạm đội chính tại Thanh Đảo, Thượng Hải và Quảng Châu. Trong suốt nửa đầu thập niên 1970, dân quân biển chủ yếu hoạt động gần bờ và gần Trung Quốc. Tuy nhiên, đến cuối thập niên 1970, dân quân biển đã phát triển chức năng hỗ trợ chủ quyền quan trọng, đưa lực lượng này vào các cuộc xung đột ngày càng tăng với các nước láng giềng của Trung Quốc, đặc biệt là ở Biển Đông.

Dân quân biển đã đóng góp đáng kể vào Hải chiến Hoàng Sa 1974 chống lại Việt Nam Cộng hòa, đặc biệt là trong việc cung cấp khả năng vận tải đổ bộ cho các lực lượng Trung Quốc. Sự hiện diện của dân quân cũng làm chậm đáng kể các lực lượng Việt Nam Cộng hòa.

Dân quân biển đóng vai trò quan trọng trong việc khẳng định các yêu sách lãnh thổ trong các hoạt động quấy rối hàng loạt năm 1974 tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư ở Biển Hoa Đông.

Lịch sử hoạt động (2000s–nay) 
Trong những năm 2000, sự tham gia của dân quân biển trong các hoạt động hung hăng hơn, cụ thể là can thiệp vật lý vào việc điều hướng của các tàu hải quân Hoa Kỳ, đã gia tăng.

Hạm đội tàu cá của Trung Quốc đã bị cắt giảm quy mô cho đến năm 2008, khi nguồn tài trợ cho dân quân biển thay vào đó dẫn đến một sự mở rộng. Sự mở rộng này đã dẫn đến sự gia tăng đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.

Năm 2019, Hoa Kỳ đã đưa ra cảnh báo đối với Trung Quốc về các hành động hung hăng và không an toàn của Cảnh sát biển và dân quân biển của họ.

Dân quân biển được cho là đứng sau một số vụ việc ở Biển Đông khi các đèn laser cường độ cao được chiếu vào buồng lái của máy bay. Điều này bao gồm một cuộc tấn công nhằm vào một máy bay trực thăng của Hải quân Hoàng gia Úc.

Năm 2022, hình ảnh vệ tinh cho thấy hơn một trăm tàu dân quân hoạt động ở Biển Đông hàng ngày. Số lượng tàu đạt đỉnh vào tháng 7 năm 2022, khi khoảng 400 tàu dân quân được triển khai ở Biển Đông. Di chuyển và hành vi quan sát được của các tàu dân quân vẫn nhất quán qua các năm.

Vào năm 2023, hoạt động của dân quân quanh các thực thể chính ở Biển Đông trung bình đạt 195 tàu mỗi ngày, tăng 35% so với năm trước.

Vào tháng 6 năm 2025, một tàu dân quân biển Trung Quốc mang số hiệu 16838 đã bị mắc cạn gần Đảo Thị Tứ ở Biển Tây Philippines và, lần đầu tiên trong lịch sử được ghi nhận, đã triển khai một neo dù kéo ngang qua một rạn san hô. Chiếc neo đã gây ra thiệt hại đáng kể cho 307 mét vuông san hô, đánh dấu trường hợp đầu tiên được ghi nhận về một tàu dân quân Trung Quốc gây phá hủy rạn san hô thông qua phương pháp này trong vùng biển Philippines. Sự cố này làm nổi bật mối lo ngại ngày càng tăng về tác động môi trường của các hoạt động dân quân biển tại các khu vực bảo tồn sinh thái.

Cấu trúc và đặc điểm 
Dân quân cá của Trung Quốc bao gồm sự kết hợp giữa các tàu cá dân quân biển được đóng chuyên dụng (MMFV) cũng như các tàu cá thông thường, được gọi là Tàu cá Xương sống Trường Sa (SBFVs), được chính phủ trung ương tuyển mộ thông qua các chương trình trợ cấp khác nhau. Hầu hết các tàu dài từ 45 đến 65 mét. Phần lớn hạm đội thuộc sở hữu của các cá nhân, chứ không phải bản thân chính phủ. Điều này có nghĩa là một phần lớn của tổ chức quần chúng vũ trang này được tạo thành từ những thường dân, những người vẫn duy trì công việc thường xuyên trong nền kinh tế biển trong khi là một phần của dân quân. Mặc dù dân quân độc lập với PLAN và CCG, nhưng họ được huấn luyện bởi cả hai. Dân quân biển hoạt động chủ yếu từ mười cảng trong các tỉnh Quảng Đông và Hải Nam của Trung Quốc.

Khả năng 
Dân quân biển đã sử dụng cả tàu cá thuê và tàu được đóng chuyên dụng trong các hoạt động của mình.

Mặc dù dân quân biển là một phần của lực lượng vũ trang CHNDTH, nhưng vào năm 2018, họ thường không được trang bị vũ khí. Bạo lực được sử dụng bởi dân quân hầu hết giới hạn ở các thao tác nguy hiểm và đôi khi là đâm húc hoặc ép tàu khác. Các tàu dân quân chuyên nghiệp có thể được trang bị vòi rồng lớn. Hầu hết các tàu được trang bị thiết bị định vị và liên lạc trong khi một số cũng được trang bị vũ khí nhẹ. Một số đơn vị Dân quân biển được trang bị thủy lôi và vũ khí phòng không.

Các hệ thống thông tin liên lạc có thể được sử dụng cho cả liên lạc và tình báo. Thường thì ngư dân tự cung cấp tàu của mình. Tuy nhiên, cũng có những đội quân cốt cán của dân quân biển vận hành các tàu được trang bị cho công việc dân quân thay vì đánh cá; các tàu này có mũi tàu được gia cố để đâm húc và vòi rồng công suất cao. Sự tinh vi ngày càng tăng của thiết bị liên lạc trên tàu dân quân là một con dao hai lưỡi đối với chính quyền Trung Quốc. Thiết bị mới, cũng như việc huấn luyện sử dụng, đã cải thiện đáng kể khả năng chỉ huy, kiểm soát và phối hợp của các đơn vị dân quân. Tuy nhiên, tính chuyên nghiệp và các thao tác tinh vi kết quả của các tàu này làm cho chúng dễ bị nhận diện hơn như các tác nhân được chính phủ hỗ trợ, làm giảm khả năng hoạt động của chúng như một lực lượng vùng xám. Những cải tiến như vậy cũng có khả năng làm cho các tàu dân quân trở nên đe dọa hơn trong các cuộc đối đầu trên biển, làm tăng nguy cơ leo thang ngoài ý muốn với quân đội nước ngoài.

Nhiệm vụ 
CHNDTH coi hạm đội tàu cá lớn của mình là một phần thiết yếu của sức mạnh trên biển, giúp ích cho việc theo đuổi các lợi ích hàng hải tại các vùng biển tranh chấp. Dân quân biển thực hiện ba nhiệm vụ khác nhau trong chiến lược tranh chấp của Trung Quốc, còn được gọi là bảo vệ quyền lợi biển: Lực lượng này hoạt động tích cực trong các tranh chấp về các thực thể lãnh thổ cũng như các tranh chấp về phạm vi các vùng quyền tài phán, và lực lượng này điều tiết các hoạt động của nước ngoài - đặc biệt là các hoạt động quân sự - trong các vùng biển mà CHNDTH yêu sách. Trong khi hai nhiệm vụ đầu tiên chủ yếu nhắm vào các quốc gia láng giềng, như Brunei, Indonesia, Nhật Bản, Malaysia, Philippines, Đài Loan và Việt Nam cùng các lợi ích xung đột của họ ở Biển Đông và Biển Hoa Đông, nhiệm vụ thứ ba chủ yếu là phản ứng đối với các Chiến dịch Tự do Hàng hải (FONOPs) của Hoa Kỳ.

Theo một báo cáo của Cơ quan Khảo cứu Quốc hội, Dân quân biển và cảnh sát biển được triển khai thường xuyên hơn PLAN trong các hoạt động khẳng định chủ quyền hàng hải.

Chiến tranh vùng xám 

Nhiều tạp chí học thuật và bài báo truyền thông khẳng định rằng dân quân biển ngày càng tham gia nhiều hơn vào các nhiệm vụ chống tiếp cận và phong tỏa khu vực trong một khu vực ngày càng mở rộng của Tây Thái Bình Dương trong cái được mô tả là Chiến tranh vùng xám. Bằng cách sử dụng các tàu thực thi pháp luật và tàu cá, thay vì các tài sản hải quân truyền thống, CHNDTH có thể duy trì các hành động của mình trong một khu vực vùng xám, tránh một cuộc xung đột quân sự trong khi vẫn có thể theo đuổi thành công các yêu sách hàng hải của mình. Việc sử dụng dân quân biển, bao gồm các thường dân, cho phép CHNDTH hưởng lợi từ sự mơ hồ về mặt pháp lý và sự tùy tiện về mặt ngoại giao đến từ sự tham gia của thường dân trong các hoạt động hàng hải như vậy.

Theo nghiên cứu từ Học viện Nghiên cứu Phòng vệ và An ninh Quốc gia của Đài Loan, dân quân biển của Trung Quốc là một phần trong các chiến thuật "vùng xám" của họ, vốn được sử dụng để tiến hành xung đột chống lại các nước láng giềng của Trung Quốc mà không vượt ngưỡng chiến tranh quy ước. Dân quân biển là một lực lượng vùng xám đặc biệt hữu ích vì chính quyền Trung Quốc có thể phủ nhận hoặc khẳng định mối liên hệ với các thành viên của nó tùy thuộc vào bối cảnh. Trung Quốc có thể cử dân quân của mình đi quấy rối các tàu nước ngoài trong các khu vực tranh chấp, nhưng công khai khẳng định rằng các tàu này độc lập với sự kiểm soát của chính phủ, do đó tránh leo thang với các quốc gia khác. Đồng thời, nếu các thành viên dân quân bị thương trong các cuộc đối đầu với tàu nước ngoài, chính phủ Trung Quốc có thể tuyên bố nhu cầu "bảo vệ" ngư dân của mình, huy động chủ nghĩa dân tộc trong nước để cải thiện vị thế đàm phán của mình trong một cuộc khủng hoảng.

Trung Quốc tiến hành các hoạt động vùng xám trên biển ảnh hưởng đến cả Đài Loan và Philippines - triển khai các tàu dân sự và bán quân sự cùng cơ sở hạ tầng lưỡng dụng tại các vùng biển quanh Đài Loan, Bãi cạn Scarborough và Bãi Cỏ Mây - từ đó làm xói mòn quyền tài phán hàng hải của Đài Loan và cản trở sự tiếp cận cũng như các quyền hàng hải của Philippines trong Vùng Đặc quyền Kinh tế của nước này. Các tàu dân quân biển Trung Quốc thực hiện giám sát "vùng xám" trong các vùng biển gần đường trung tuyến Eo biển Đài Loan.

Một số vụ việc, thường được định nghĩa là các hoạt động vùng xám trong các thảo luận học thuật, là sự quấy rối tàu USNS Impeccable vào năm 2009, sự cố quần đảo Senkaku vào năm 2010, cuộc đối đầu bãi cạn Scarborough vào năm 2012, cuộc đối đầu giàn khoan Hải Dương - 981 vào năm 2014, sự cố Quần đảo Natuna vào năm 2016 và Sự cố bãi Ba Đầu vào năm 2021.

Kiểm soát 
Dân quân biển được yêu cầu hoạt động tại các khu vực nhất định và hỗ trợ quân đội. Dân quân được tài trợ thông qua các khoản trợ cấp chính phủ khác nhau, và một số nhân sự nhận lương toàn thời gian từ các công ty nhà nước.

Các thỏa thuận chỉ huy và phối hợp của dân quân biển không rõ ràng và chỉ có thể nhận thấy sự kiểm soát yếu ớt đối với ngư dân. Vì hầu hết các thành viên của dân quân biển đồng thời là ngư dân, họ thường xuyên theo đuổi các mục tiêu riêng của họ, đôi khi mâu thuẫn với những gì chính phủ mong muốn. Ví dụ, nhiều ngư dân đã đi ngược lại chính phủ trung ương bằng cách sử dụng chính sách dân quân biển để đánh bắt các loài được bảo vệ và có nguy cơ tuyệt chủng trong các vùng biển tranh chấp.

Hơn nữa, các yếu tố như an ninh lương thực và lợi thế kinh tế ảnh hưởng đến ngư dân hoạt động ngoài vùng vùng đặc quyền kinh tế của Trung Quốc, vì các vùng biển thuộc thẩm quyền của CHNDTH bị ô nhiễm, và có thể nhận thấy sự cạn kiệt nguồn lợi thủy sản của Trung Quốc. Do đó, trong khi dân quân biển có liên quan đến các hoạt động vùng xám, việc mô tả nó như một cơ thể thống nhất chuyên nghiệp, có thể được chính phủ trung ương sử dụng một cách có hệ thống là một sự gây nhầm lẫn.

Xem thêm 
 Chiến thuật bắp cải
 Chiến thuật cắt lát salami
 Tranh chấp chủ quyền Biển Đông

Tham khảo 

Quân sự Trung Quốc
Dân quân tại châu Á
Tổ chức bán quân sự có trụ sở tại Trung Quốc