Chủ nghĩa hiện thực trầm cảm

Chủ nghĩa hiện thực trầm cảm (còn gọi là Chủ nghĩa hiện thực trầm ưu, ) là giả thuyết do nhà tâm lý học  và giáo sư  phát triển. Giả thuyết này cho rằng, những người trầm cảm có khả năng đưa ra suy luận thực tế hơn những người không trầm cảm. Trong suy nghĩ của nhiều người, người trầm cảm có thiên kiến nhận thức tiêu cực, dẫn đến những  lặp đi lặp lại, cũng như  và niềm tin sai lệch về thế giới. Tuy nhiên, chủ nghĩa hiện thực trầm cảm lập luận, sự tiêu cực này có thể phản ánh cách đánh giá thế giới chính xác hơn. Đồng thời, giả thuyết cũng cho rằng, những người không trầm cảm có xu hướng đánh giá thế giới với thiên kiến tích cực.

Bằng chứng ủng hộ

Năm 1979, Alloy và Abramson đã cùng nhau thực hiện một nghiên cứu, với gần 300 tình nguyện viên tham gia. Dựa trên , những người này được chia thành 2 nhóm: trầm cảm và không trầm cảm. Có tất cả 4 thí nghiệm, với mức độ ngẫu nhiên khác nhau. Tuy nhiên, chúng đều xoay quanh việc bật hay không bật công tắc, và liệu quyết định đó có khiến đèn xanh sáng lên hay không. Mỗi lần thực hiện, người tham gia phải ước lượng mức độ quan hệ nhân quả giữa hành động của mình (bật công tắc hoặc không) và hệ quả của hành động đó (đèn xanh sáng hoặc không). Kết quả cho thấy, trong tất cả các bài kiểm tra, nhóm trầm cảm đưa ra đánh giá chính xác đáng kinh ngạc. Ngược lại, nhóm không trầm cảm thường đánh giá mức độ liên hệ quá cao khi kết quả mong muốn xuất hiện thường xuyên, và đánh giá thấp khi kết quả không mong muốn xuất hiện.

Một số nghiên cứu khác cũng cho kết quả tương tự. Có thể kể đến 2 thí nghiệm sau:

 Các tình nguyện viên được yêu cầu hoàn thành một nhiệm vụ duy nhất. Khi hoàn thành, họ không nhận được bất kỳ phản hồi nào. Sau đó, họ phải tự đánh giá kết quả của mình. Kết quả cho thấy, nhóm trầm cảm có xu hướng tự đánh giá chính xác hơn.
 Các tình nguyện viên được yêu cầu hoàn thành một loạt nhiệm vụ. Sau mỗi nhiệm vụ, họ đều nhận được đánh giá phản hồi. Khi đã hoàn thành tất cả, những người này được yêu cầu tự đánh giá kết quả của mình. Một lần nữa, nhóm trầm cảm lại cho thấy khả năng tự đánh giá chính xác hơn. Khi được yêu cầu đánh giá hiệu suất của mình, kể cả ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ và một khoảng thời gian sau đó, người trầm cảm vẫn giữ được sự chính xác.

Trong một nghiên cứu  não, những người trầm cảm cho thấy khả năng đánh giá nguyên nhân của những sự kiện xã hội tích cực và tiêu cực chính xác hơn so với những người không trầm cảm, vốn thường thể hiện thiên kiến tích cực. Sự khác biệt này cũng được phản ánh qua mức độ hoạt hoá khác nhau của mạng lưới trán-thái dương. Ở nhóm không trầm cảm, hoạt hóa mạnh hơn khi họ đưa ra những đánh giá không mang tính tự phục vụ. Ngược lại, ở nhóm trầm cảm, hoạt hoá mạnh hơn khi họ đưa ra những đánh giá mang tính tự phục vụ. Ngoài ra, khi người trầm cảm thực hiện các đánh giá tự phục vụ, sự liên kết giữa vùng khởi phát  và các vùng  bị giảm đi.

Bằng chứng phản đối

Nhiều lập luận đã phản đối giả thuyết này. Có thể kể đến như:

 Khi được yêu cầu đánh giá kết quả của bản thân và của người khác, những người không trầm cảm thể hiện thiên kiến tích cực khi tự đánh giá mình, nhưng lại không có thiên kiến khi đánh giá người khác. Ngược lại, những người trầm cảm không có thiên kiến khi tự đánh giá bản thân, nhưng lại thể hiện thiên kiến tích cực khi đánh giá người khác.
 Khi đánh giá suy nghĩ của các tình nguyện viên ở nơi công cộng và riêng tư, những người không trầm cảm cho thấy suy nghĩ lạc quan hơn khi ở nơi công cộng. Ngược lại, những người trầm cảm có xu hướng lạc quan hơn khi ở nơi riêng tư. Nghĩa là, ở những môi trường khác nhau, người trầm cảm có thể bộc lộ thiên kiến tích cực, nên không phải lúc nào họ cũng đánh giá thế giới chính xác hơn người không trầm cảm.
 Khi được yêu cầu tự đánh giá kết quả ngay sau khi hoàn thành một nhiệm vụ và sau một khoảng thời gian, những người trầm cảm chính xác hơn khi đánh giá ngay lập tức. Tuy nhiên, khi thời gian trôi qua, họ lại có góc nhìn tiêu cực hơn. Trong khi đó, những người không trầm cảm vẫn lạc quan, kể cả ngay khi hoàn thành nhiệm vụ lẫn sau một khoảng thời gian.

 Người trầm cảm thường đưa ra đánh giá chính xác về việc không có khả năng kiểm soát trong những tình huống mà họ thực sự không thể kiểm soát. Tuy nhiên, họ cũng áp suy nghĩ này sang cả những trường hợp mà bản thân họ có khả năng kiểm soát. Điều này cho thấy, góc nhìn tổng thể của người trầm cảm không hẳn chính xác hơn.
 Một nghiên cứu chỉ ra rằng, trong bối cảnh thực tế, những người trầm cảm mới là nhóm tự tin thái quá và kém chính xác hơn trong các dự đoán của mình. Độ chính xác trong việc quy kết của người tham gia cũng có thể liên quan nhiều hơn đến phong cách quy kết tổng thể của họ, thay vì chỉ phụ thuộc vào sự hiện diện và mức độ nặng nhẹ của các triệu chứng trầm cảm.

Chỉ trích

Một số người cho rằng, bằng chứng hiện có chưa đủ thuyết phục, vì không tồn tại bất kỳ chuẩn mực tuyệt đối nào cho thực tế. Các chẩn đoán còn gây tranh cãi, và kết quả có thể không áp dụng được cho đời sống thực. Nhiều nghiên cứu dựa vào các bản  về chứng trầm cảm, vốn dễ thiên lệch, nên việc chẩn đoán trầm cảm trong các nghiên cứu này có thể không chính xác. Điều này đặt ra yêu cầu phải sử dụng thêm các thước đo khách quan khác. Ngoài ra, phần lớn các nghiên cứu không được thiết kế để phản ánh đầy đủ các hiện tượng trong đời sống thực, nên  của giả thuyết này vẫn chưa rõ ràng. Cũng có lo ngại rằng, hiệu ứng của chủ nghĩa hiện thực trầm cảm chỉ đơn thuần là hệ quả của việc người trầm cảm rơi vào tình huống vốn phù hợp với thiên kiến tiêu cực.

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Đọc thêm

Rối loạn khí sắc
Nhận thức
Thiên kiến nhận thức