Trận Lens

Trận Lens (20 tháng 8 năm 1648) là trận đánh lớn cuối cùng của Chiến tranh Ba mươi năm (1618–1648). Quân đội Pháp dưới sự chỉ huy của Louis II de Bourbon, Thân vương xứ Condé, đã đánh bại quân đội Tây Ban Nha dưới quyền Đại công tước Leopold Wilhelm. Trận đánh này đã củng cố danh tiếng của Condé như một trong những vị tướng vĩ đại nhất thời bấy giờ.

Trong bốn năm sau chiến thắng quyết định của Pháp tại Rocroi trước quân đội Tây Ban Nha ở Flanders, quân Pháp đã chiếm được hàng chục thị trấn trên khắp miền bắc nước Pháp và Hà Lan thuộc Tây Ban Nha. Đại công tước Leopold Wilhelm được bổ nhiệm làm thống đốc Hà Lan thuộc Tây Ban Nha vào năm 1647 để củng cố liên minh Habsburg của Tây Ban Nha với Áo, và bắt đầu một cuộc phản công lớn cùng năm đó. Quân đội Tây Ban Nha đã giành được thắng lợi đầu tiên khi tái chiếm các pháo đài Armentières, Comines và Landrecies.

Thân vương xứ Condé được triệu tập từ một chiến dịch thất bại ở Catalonia chống lại người Tây Ban Nha và được bổ nhiệm làm chỉ huy đội quân Pháp gồm 16.000 người đối đầu với quân đội Tây Ban Nha của Đại công tước và Tướng Jean de Beck, thống đốc Luxembourg. Condé chiếm được Ypres nhưng sau đó lực lượng Tây Ban Nha-Đức gồm 18.000 người đã bao vây Lens. Condé tiến lên để đối đầu với họ.

Trong trận chiến diễn ra sau đó, Condé đã khiêu khích người Tây Ban Nha từ bỏ một vị trí kiên cố trên đỉnh đồi để tiến ra một vùng đồng bằng trống trải, nơi ông đã sử dụng kỷ luật và khả năng cận chiến vượt trội của kỵ binh để tấn công và đánh tan kỵ binh Walloon-Lorrainer ở hai bên cánh của quân Tây Ban Nha. Bộ binh và kỵ binh Pháp ở trung tâm bị tấn công bởi trung quân mạnh của Tây Ban Nha, chịu tổn thất nặng nề nhưng vẫn giữ vững vị trí. Kỵ binh Pháp ở hai bên cánh, được giải phóng khỏi mọi sự kháng cự, đã bao vây và tấn công trung quân Tây Ban Nha, buộc họ phải đầu hàng ngay lập tức. Người Tây Ban Nha mất một nửa quân số, khoảng 8.000–9.000 người, trong đó 3.000 người chết hoặc bị thương và 5.000–6.000 người bị bắt làm tù binh, cùng 38 khẩu pháo, 100 quân kỳ cùng với cầu phao và hành lý. Tổn thất của Pháp là từ 1.500 đến 4.480 người chết và bị thương. Chiến thắng của Pháp góp phần vào việc ký kết Hoà ước Westphalia, nhưng sự bùng phát của cuộc nổi dậy Fronde đã ngăn cản người Pháp tận dụng triệt để chiến thắng của mình trước người Tây Ban Nha.

Bối cảnh 
Lens là một thành phố kiên cố ở vùng Flanders lịch sử, ngày nay là một thành phố lớn ở vùng Pas-de-Calais phía bắc nước Pháp. Thành phố này đã bị người Pháp chiếm đóng vào năm 1647.

Thân vương xứ Condé vội vã từ Catalonia đến Flanders, và một đội quân được tập hợp từ Champagne, Lorraine và Paris. Quân đội Pháp bao gồm 16.000 người, 7.000 bộ binh và 9.000 kỵ binh, cũng như 18 khẩu pháo. Quân đội Tây Ban Nha đông hơn, bao gồm 18.000 người với số lượng bộ binh và kỵ binh bằng nhau và 38 khẩu pháo.

Leopold chiếm được Lens vào ngày 17 tháng 8.

Mở đầu 
Vào ngày 20 tháng 8, hai đội quân đối lập dàn trận ở phía tây Lens; quân Tây Ban Nha giữ một vị trí phòng thủ vững chắc trên vùng đất cao. Leopold Wilhelm không có ý định giao chiến, vì bốn trung đoàn kỵ binh của ông đang đi tìm lương thực.

Quân đội Pháp 
Cánh phải của Pháp dưới sự chỉ huy của Condé có 17 đội kỵ binh chia thành hai đội hình. Trung tâm dưới sự chỉ huy của Chatillon gồm 12 tiểu đoàn bộ binh và sáu đội kỵ binh. Dưới sự chỉ huy của Nguyên soái Antoine Gramont, cánh trái gồm 16 đội kỵ binh. Sáu đội kỵ binh tạo thành lực lượng dự bị dưới quyền Johann Ludwig von Erlach. Về đội hình, 12 tiểu đoàn bộ binh được bố trí thành hàng tám hàng sâu, mỗi tiểu đoàn có sức mạnh từ 600–700 người. Kỵ binh gồm 45 đội, mỗi đội 200 kỵ binh, hàng của họ bốn hoặc năm hàng sâu. Pháo binh Pháp, với 18 khẩu pháo, do Bá tước de Cossé chỉ huy.

Quân đội Tây Ban Nha 
Quân đội Tây Ban Nha cũng bố trí bộ binh ở trung tâm và kỵ binh ở hai bên cánh, cả ba lực lượng đều được chia thành hai đội hình. Cánh phải dưới sự chỉ huy của Bucquoy gồm 27 đại đội kỵ binh Walloon. Trung tâm là phần mạnh nhất của đội hình chiến đấu, với 16 tiểu đoàn bộ binh và 15 đội kỵ binh dưới quyền thống đốc Luxembourg, Thiếu tướng Jean de Beck. 13 đội kỵ binh trung tâm được triển khai thành 4 nhóm ở các khoảng trống giữa các tiểu đoàn bộ binh. Ligniville ở bên trái có 20 đội kỵ binh Lorrainer. Diễn biến của trận chiến sẽ cho thấy sai lầm của Beck khi bố trí quá nhiều kỵ binh ở trung tâm và không đủ ở cánh phải. Quân đội Tây Ban Nha sử dụng đội hình sâu hơn, kiểu Đế chế gồm 10 hàng cho 16 tiểu đoàn bộ binh nhỏ hơn với 500–600 người. 62 đội kỵ binh cũng nhỏ hơn so với quân Pháp, với quân số từ 100–200 người. Hàng ngũ của họ dày bốn hoặc năm người giống như những người đồng cấp Pháp của họ. Không giống như người Pháp, kỵ binh Tây Ban Nha thường không tấn công kỵ binh địch khi đang phi nước đại với kiếm trong tay, mà thích đứng yên để hứng chịu các đợt tấn công của kẻ thù với những loạt đạn súng trường ở cự ly gần hơn. Điều này sẽ tỏ ra kém hiệu quả hơn so với chiến thuật tấn công tổng lực của người Pháp.

Trận chiến

Chuẩn bị 

Condé nhận thấy sức mạnh của vị trí quân Tây Ban Nha và quyết định không tấn công trực diện. Quân đội của ông đã ở trong đội hình chiến đấu suốt cả ngày hôm trước và không được ăn uống gì. Không có thức ăn, thức ăn gia súc hay nước uống ở nơi đó, vì vậy ông quyết định rút lui về làng Neus cách đó khoảng hai giờ hành quân. Ở đó, ông có thể lấy tiếp tế từ Béthune, nơi ông đã để lại đoàn xe hành lý của mình, và ở vị trí có thể chặn đứng các hoạt động của quân đội Tây Ban Nha. Ít nhất hai sĩ quan từ quân đội của Condé báo cáo rằng việc Condé rút lui là một kế hoạch giả vờ để dụ quân Tây Ban Nha ra ngoài cho trận chiến.

Cuộc tấn công của Beck 
Vào lúc 5 giờ sáng, sáu khẩu pháo từ kho pháo binh của Cossé bắn một loạt đạn vào quân Tây Ban Nha và quân Pháp bắt đầu rút lui trong khi vẫn giữ đội hình chiến đấu, với cánh phải tạo thành đội hậu vệ. Quân Lorrainer của Tướng Beck bất ngờ tấn công đội hậu vệ Pháp bị cô lập gồm 10 tiểu đoàn dưới quyền Villequier và Noirmoutier và đánh tan họ. Đầy tớ của Condé bị thương và bị bắt, còn bản thân Condé chỉ suýt bị giết hoặc bị bắt. Trung đoàn bộ binh Picardie tiến lên hỗ trợ hậu quân Pháp và giúp tập hợp họ lại. Lúc 6:30 sáng, Beck khuyên Đại công tước nên tấn công nhanh chóng và tiêu diệt quân Pháp. Đại công tước thận trọng ban đầu từ chối và khẳng định lại mệnh lệnh rõ ràng của mình với Beck là không được mạo hiểm. Beck nói với ông rằng không có rủi ro nào trên đồng bằng rộng mở và các sĩ quan Tây Ban Nha trong quân đội nói với đại công tước rằng ông đang bỏ lỡ cơ hội trả thù cho thất bại của Rocroi. Sau đó, Đại công tước cho phép bắt đầu trận chiến, tự trang bị vũ khí, thú tội với linh mục Dòng Tên của mình và bỏ chạy khỏi chiến trường, bỏ mặc quân đội của mình cho số phận.

Condé và Gramont ra lệnh cho quân chính của Pháp quay lại và dàn trận. Đến 8 giờ sáng, quân đội đã sẵn sàng chiến đấu. Những khẩu pháo Pháp nhanh nhẹn và được điều khiển tốt đã bắn vào quân Tây Ban Nha đang tiến lên, những mục tiêu dễ dàng trên sườn dốc phía trước, trong khi bộ binh và kỵ binh Pháp hành quân về phía trước theo tiếng kèn trumpet và tiếng trống dồn dập. Condé thường xuyên ra lệnh dừng cuộc tiến công để giữ trật tự đội hình và duy trì khoảng cách nhằm ngăn chặn các đội hình bị dồn lại. Pháo binh Tây Ban Nha gặp khó khăn trong việc bắn trúng quân Pháp. Quân Tây Ban Nha vừa hành quân xuống đồi vừa dàn trận chiến đấu cùng lúc, đó là một nhiệm vụ khó khăn.

Kỵ binh giao tranh ở hai bên cánh 
Lúc 8:30, kỵ binh Walloon của Bucquoy ở cánh phải của quân Tây Ban Nha, nằm cách đỉnh một ngọn đồi nhỏ năm bước, đã bị các đội kỵ binh của Gramont tiếp cận. Ở khoảng cách 20 bước, quân Walloon nổ súng carbine, giết chết hoặc làm bị thương gần như tất cả mọi người trong hàng ngũ đầu tiên của quân Pháp. Tuy nhiên, các hàng kỵ binh Pháp tiếp theo đã xông qua đội hình của người Walloon, làm rối loạn đội hình và nhanh chóng gây ra sự tháo chạy. Sau đó, đội hình thứ hai của người Walloon xông lên hỗ trợ đồng đội nhưng một cuộc tấn công dữ dội của kỵ binh Pháp đã đủ để đánh tan họ. Chỉ có Phi đội Vệ binh của Gramont chịu tổn thất nặng nề trong cuộc giao tranh này với đội hình thứ hai.

Quân Lorrain của Ligniville tiến lên với tốc độ chạy nước kiệu để gặp kỵ binh cánh phải của Pháp dưới sự chỉ huy của Condé, những người đang tiến lên với tốc độ đi bộ. Cả hai bên đều dừng lại khi nghe thấy tiếng súng lục, và không bên nào di chuyển trong một thời gian. Trước trận chiến, Condé đã ấn tượng bởi kỷ luật bắn súng của kỵ binh Đức, những người không bao giờ bắn trước và lợi dụng sự bất lực của kẻ thù khi đang nạp đạn để tấn công và đánh tan họ. Do đó, ông đã ra lệnh cho các chỉ huy kỵ binh của mình cũng giữ im lặng để ngăn người Đức giành được lợi thế. Cuối cùng, quân Lorrain đã nổ súng và giết chết, làm bị thương hoặc hất ngã ngựa tất cả mọi người trong hàng ngũ đầu tiên của Pháp. Condé ra hiệu cho các đội quân của mình nổ súng rồi dẫn đội quân Gassion tấn công, nghiền nát đội quân Lorrainer đối diện. Sáu đội quân Pháp khác theo sau sự chỉ huy của Tướng quân và đánh bại phần còn lại của hàng ngũ Lorrainer. Lực lượng dự bị kỵ binh Pháp dưới sự chỉ huy của Erlach tiến lên và bao vây cánh trái Lorrainer đang bị hở sườn, đánh tan họ từ bên sườn.

Trận chiến ở trung tâm 
Tấn công lúc 9 giờ sáng, bộ binh Tây Ban Nha ở trung tâm đã đạt được thành công lớn với cuộc tấn công của mình và đánh tan 4 trong số 12 tiểu đoàn bộ binh Pháp. Lệnh của Condé yêu cầu kỵ binh của ông không nổ súng được các lính ngự lâm coi là một điểm danh dự, họ cũng từ chối nổ súng trước khi kẻ thù ở cự ly gần. Lính Cận vệ Pháp nổ súng trước, trong khi các tiểu đoàn Picardie và Erlach kiên nhẫn hơn. Các trung đoàn Cận vệ Pháp và Cận vệ Scotland sau đó bị bao vây và Lính Cận vệ Pháp bị các tiểu đoàn bộ binh Bonifaz và Bentivoglio áp đảo. Thành tích này không có nhiều ý nghĩa vì cả hai cánh kỵ binh Tây Ban Nha đều đang tháo chạy khỏi chiến trường. Trung tâm của Pháp tập hợp xung quanh trung đoàn Picardie và bộ binh Tây Ban Nha nhanh chóng bị bao vây và tấn công từ mọi phía bởi kỵ binh và bộ binh Pháp, giống như ở Rocroi. Không có màn tái hiện cuộc kháng cự cuối cùng của người Tây Ban Nha tại Rocroi, các tiểu đoàn Tây Ban Nha bị bao vây đã chọn không chiến đấu đến cùng mà thay vào đó đầu hàng.

Hậu quả 
Condé đã cử hai trung đoàn kỵ binh và một trung đoàn bộ binh dưới quyền Villequier hộ tống 5.000–6.000 tù binh địch đến Arras và La Bassée, điều này đòi hỏi nhiều chuyến đi khứ hồi và khiến người Pháp phải ở lại gần chiến trường trong tám ngày tiếp theo để chờ đợi sự trở lại của lực lượng hộ tống. Sau khi các tù binh được đảm bảo an toàn, quân đội của Condé đã gia nhập lực lượng của Josias von Rantzau trong cuộc bao vây Furnes.

Thương vong 
3.000 người của Đại công tước đã chết hoặc bị thương và 5.000–6.000 người bị bắt, cùng với tất cả 38 khẩu pháo, 100 quân kỳ, cầu phao và đoàn xe hành lý. Beck bị bắt và Condé cho ông mượn một cỗ xe để đưa ông đến Arras, nơi ông qua đời vì vết thương mười ngày sau đó. Quân Pháp mất 1.500 người chết hoặc bị thương. Các nguồn khác cho rằng tổn thất của Pháp là 4.480 người chết hoặc bị thương.

Hậu quả chính trị 
Năm 1648 chứng kiến ​​hai diễn biến chính trị đều liên quan trực tiếp đến Trận Lens, nhưng với kết quả trái ngược nhau. Thứ nhất, nó khiến thái độ của chế độ quân chủ đối với nghị viện trở nên cứng rắn hơn, dẫn đến một cuộc đối đầu ban đầu ở Paris và một cuộc đấu tranh kéo dài sau đó. Chiến thắng của Pháp đã chấm dứt Chiến tranh Ba mươi năm, mặc dù không chấm dứt cuộc xung đột giữa Pháp và Tây Ban Nha. Quân đội của Turenne, Wrangel và Königsmark đang đe dọa Vienna và Prague; đồng minh của Hoàng đế Ferdinand, Maximilian của Bavaria, tha thiết muốn hòa bình; và Philip IV đã mất đội quân chính của mình. Ferdinand không còn lựa chọn nào khác ngoài việc lập lại hòa bình. Ông đã chấp thuận các đề xuất hòa bình từ Pháp và Thụy Điển tại Münster và Osnabrück. (Kể từ năm 1641, các cuộc đàm phán đã diễn ra giữa Pháp và Đế quốc tại Münster, và giữa Thụy Điển và Đế quốc tại Osnabrück.) Hiệp ước hòa bình cuối cùng, được gọi là Hoà ước Westphalia, đã được ký kết vào ngày 24 tháng 10, chấm dứt Chiến tranh Ba mươi năm. Ngược lại, chiến tranh giữa Pháp và Tây Ban Nha sẽ không kết thúc cho đến Hiệp ước Pyrenees vào ngày 7 tháng 11 năm 1659). Hiệp ước sau này đã biến Lens và phần lớn tỉnh Artois trở thành một phần của Pháp.

Cuối cùng, chiến thắng của Pháp tại Lens đã trở nên không có ý nghĩa gì do các sự kiện tiếp theo ở những nơi khác, trong bối cảnh thất bại trong việc đảm bảo quyền nhiếp chính của Anne của Áo đối với Pháp khi Louis XIV còn quá nhỏ để trị vì. Một cuộc nội chiến ở Pháp được gọi là Fronde đã nổ ra ngay sau đó, tạo cơ hội cho Tây Ban Nha phục hồi. Buổi lễ Te Deum tại Notre-Dame de Paris để tưởng nhớ trận chiến đã kết thúc bằng một cuộc bạo loạn, gây ra một cuộc đối đầu nghiêm trọng dẫn đến cuộc nổi dậy. Vào tháng 1 năm 1649, Louis XIV và các bộ trưởng của ông phải chạy trốn khỏi Paris.

Lực lượng

Thứ tự chiến đấu của Pháp

Thứ tự chiến đấu của Tây Ban Nha

Tham khảo

Chú thích

Tài liệu tham khảo 
 
 
 

 

Pháp năm 1648
Xung đột năm 1648