Kế hoạch Cường cơ

Kế hoạch Cường cơ (), tên chính thức là Thí điểm cải cách tuyển sinh các ngành khoa học cơ bản, là một chương trình cải cách tuyển sinh đại học cấp quốc gia tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Do Bộ Giáo dục Trung Quốc khởi xướng và triển khai từ năm 2020, chương trình được thiết kế nhằm tuyển chọn và đào tạo những sinh viên có năng lực xuất sắc hoặc đam mê đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, từ đó phục vụ các nhu cầu chiến lược cốt lõi của quốc gia và thúc đẩy sự phát triển của nghiên cứu nền tảng. Tính đến năm 2026, chương trình đã bước vào năm thứ bảy triển khai với 39 trường đại học thí điểm, ghi nhận nhiều điều chỉnh quan trọng về phạm vi ngành nghề và cơ chế tuyển chọn.

Bối cảnh và mục tiêu

Bối cảnh ra đời 
Ngày 15 tháng 1 năm 2020, Bộ Giáo dục Trung Quốc chính thức ban hành "Ý kiến về việc triển khai công tác thí điểm cải cách tuyển sinh khoa học cơ bản tại một số trường đại học", qua đó đánh dấu sự ra đời của Kế hoạch Cường cơ. Chương trình này được thiết lập để thay thế một phần cơ chế tuyển sinh tự chủ trước đó của các trường đại học, với tham vọng xây dựng một mô hình tuyển sinh đa tiêu chí, kết hợp giữa kết quả của Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc (Cao khảo) và các bài kiểm tra năng lực chuyên biệt do từng cơ sở đào tạo tổ chức.

Mục tiêu chiến lược 
Mục tiêu xuyên suốt của kế hoạch bao gồm ba trụ cột chính:
 Tuyển chọn nhân tài: Nhắm tới những học sinh trung học phổ thông có năng lực học thuật xuất sắc hoặc sở hữu tố chất vượt trội, bộc lộ sự say mê đặc biệt đối với các ngành khoa học cơ bản.
 Phục vụ chiến lược quốc gia: Bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng sự thiếu hụt trong các lĩnh vực trọng điểm mang tính sống còn của quốc gia như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, an ninh mạng và khoa học đời sống.
 Đổi mới mô hình đào tạo: Thử nghiệm phương thức tuyển sinh tích hợp, sàng lọc những cá nhân phù hợp nhất cho lộ trình đào tạo nghiên cứu chuyên sâu, đồng thời định hướng liên thông trực tiếp lên bậc sau đại học.

Theo các chuyên gia giáo dục, chương trình hướng tới việc xây dựng một "đường cao tốc học thuật" cho những sinh viên thực sự đam mê nghiên cứu nền tảng, thay vì chỉ đơn thuần là những cá nhân giỏi thi cử.

Cơ chế và quy trình tuyển sinh

Nguyên tắc cốt lõi 
Quy trình tuyển chọn của Kế hoạch Cường cơ được thiết kế chặt chẽ, đề cao sự công bằng nhưng vẫn mang tính phân loại cao. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm:

 Bắt buộc dự thi Cao khảo: Mọi thí sinh muốn tham gia chương trình đều phải hoàn thành Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc (Cao khảo).
 Tỷ trọng điểm số: Điểm xét tuyển cuối cùng (điểm tích hợp) được tính toán dựa trên một tỷ lệ cố định, trong đó điểm Cao khảo chiếm tối thiểu 85%, và điểm đánh giá năng lực của trường đại học chiếm tối đa 15% (tỷ lệ chi tiết do các trường tự công bố hàng năm).
 Đăng ký và cam kết: Thí sinh chỉ được phép đăng ký duy nhất một trường đại học tham gia Kế hoạch Cường cơ trong mỗi đợt. Đặc biệt, sau khi xác nhận nguyện vọng và trúng tuyển, sinh viên không được phép chuyển đổi sang các chuyên ngành ngoài khuôn khổ của chương trình.

Lịch trình và quy trình 
Lịch trình tuyển sinh hàng năm thường diễn ra theo trình tự:
 Tháng 4: Các trường đại học công bố đề án tuyển sinh và mở cổng đăng ký trực tuyến. Năm 2026, thời gian đăng ký được rút ngắn và bắt đầu sớm hơn so với các năm trước, thường kết thúc vào cuối tháng 4.
 Tháng 6: Thí sinh tham gia kỳ thi Cao khảo toàn quốc.
 Cuối tháng 6 - Đầu tháng 7: Các tỉnh cung cấp điểm thi; các trường đại học xác định danh sách thí sinh đủ điều kiện tham dự kỳ thi năng lực của trường (校考) và tổ chức kiểm tra, phỏng vấn.
 Trước ngày 5 tháng 7: Các trường tổng hợp điểm và công bố kết quả trúng tuyển. Thí sinh trúng tuyển sẽ không được tham gia các đợt xét tuyển đại học thông thường tiếp theo.

Hình thức xét tuyển 
Tùy theo từng trường, có hai hình thức tổ chức thi năng lực phổ biến:
 Mô hình truyền thống (Sau Cao khảo): Đa số các trường đợi có điểm Cao khảo rồi mới xác định danh sách thí sinh được tham gia thi năng lực (dựa trên điểm số và tỷ lệ chọn). Đây là mô hình chiếm ưu thế.
 Mô hình "Phục Đán Nam" (Trước Cao khảo): Một số ít trường như Đại học Phục Đán, Đại học Nam Kinh, Đại học Giao thông Thượng Hải cho phép thí sinh tham gia vòng sơ loại năng lực ngay sau khi kết thúc Cao khảo trước khi có điểm chính thức. Điều này giúp các trường chủ động hơn trong việc đánh giá năng lực thực chất.

Các trường đại học thí điểm 
Tính đến năm 2026, chương trình được áp dụng giới hạn tại 39 trường đại học thí điểm. Đây hầu hết là các tổ chức giáo dục danh giá nằm trong dự án Song nhất lưu với bề dày thành tích trong nghiên cứu khoa học. Danh sách cụ thể bao gồm:
Đại học Bắc Kinh, Đại học Nhân dân Trung Quốc, Đại học Thanh Hoa, Đại học Hàng không và Vũ trụ Bắc Kinh, Đại học Công nghệ Bắc Kinh, Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Đại học Dân tộc Trung ương, Đại học Nam Khai, Đại học Thiên Tân, Đại học Công nghệ Đại Liên, Đại học Đông Bắc, Đại học Cát Lâm, Viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân, Đại học Phục Đán, Đại học Đồng Tế, Đại học Giao thông Thượng Hải, Đại học Sư phạm Hoa Đông, Đại học Nam Kinh, Đại học Đông Nam, Đại học Chiết Giang, Đại học Khoa học và Kỹ thuật Trung Quốc, Đại học Hạ Môn, Đại học Sơn Đông, Đại học Hải dương Trung Quốc, Đại học Vũ Hán, Đại học Khoa học và Kỹ thuật Hoa Trung, Đại học Hồ Nam, Đại học Trung Nam, Đại học Tôn Trung Sơn, Đại học Công nghệ Hoa Nam, Đại học Tứ Xuyên, Đại học Trùng Khánh, Đại học Khoa học và Công nghệ Điện tử Trung Quốc, Đại học Giao thông Tây An, Đại học Công nghiệp Tây Bắc, Đại học Nông Lâm Khoa học Kỹ thuật Tây Bắc, Đại học Lan Châu và Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc phòng.

Điều chỉnh và xu hướng mới (2025–2026) 
Sau sáu năm triển khai, Kế hoạch Cường cơ đã liên tục được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn và nhu cầu chiến lược của quốc gia. Năm 2026 đánh dấu nhiều thay đổi quan trọng trong cả chính sách tuyển sinh và phạm vi đào tạo.

Mở rộng và cập nhật ngành đào tạo 
Xu hướng nổi bật nhất năm 2026 là sự mở rộng đáng kể về phạm vi ngành nghề, đặc biệt là sự xuất hiện của các ngành "cứng" (硬核专业) phục vụ trực tiếp nhu cầu chiến lược của quốc gia. Trong khi vẫn duy trì các ngành khoa học cơ bản truyền thống như Toán, Lý, Hóa, Sinh, Sử, Triết, Cổ văn tự, nhiều trường đã bổ sung các ngành mới:
 Đại học Sơn Đông: Thêm ngành "Khoa học và Công nghệ Mật mã".
 Đại học Giao thông Tây An: Thêm ngành "Khoa học và Kỹ thuật Lưu trữ Năng lượng".
 Đại học Hàng không và Vũ trụ Bắc Kinh: Thêm ngành "Công nghệ Đủ điều kiện bay", tăng chỉ tiêu toàn quốc thêm 30 suất.
 Đại học Thiên Tân: Thêm ngành "Kỹ thuật Tàu thủy và Đại dương".
 Đại học Nam Kinh: Thêm chuyên ngành Vật lý (Khoa học Khí quyển).
 Đại học Khoa học và Kỹ thuật Trung Quốc: Thêm ngành "Kỹ thuật Năng lượng và Động lực".
 Đại học Lan Châu: Thêm ngành "Kỹ thuật Hóa hạt nhân và Nhiên liệu hạt nhân".
 Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc phòng: Thêm ngành "Kỹ thuật Động lực Máy bay".

Các chuyên gia nhận định rằng sự mở rộng này phản ánh nhu cầu cấp thiết của Trung Quốc trong các lĩnh vực như hàng không, năng lượng mới và an ninh mạng, đồng thời thể hiện sự chuyển dịch từ đào tạo đơn ngành sang liên ngành và đa ngành.

Siết chặt kênh "Phá cách" bằng giải thưởng Olympic 
Một trong những điều chỉnh gây tranh luận nhất trong năm 2026 là việc nhiều trường đại học siết chặt hoặc loại bỏ hoàn toàn cơ chế "phá cách" (破格) dành cho thí sinh đoạt giải trong các kỳ thi Olympic khoa học. Cụ thể:
 Xóa bỏ hoàn toàn: Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Đại học Công nghệ Hoa Nam, Đại học Lan Châu, Đại học Hải dương Trung Quốc đã công bố không còn tuyển sinh theo diện thí sinh có giải Olympic.
 Nâng cao ngưỡng: Đại học Đồng Tế chỉ nhận thí sinh có Huy chương Vàng hoặc giải Nhất quốc gia, thay vì giải Nhì như trước đây.

Sự thay đổi này nhằm mục đích "phi lợi ích hóa" các cuộc thi Olympic, khắc phục tình trạng học sinh "bỏ học để luyện thi" nhằm kiếm tấm vé vào đại học, và đưa việc tuyển chọn trở về với bản chất là đánh giá năng lực học thuật tổng hợp và niềm đam mê nghiên cứu lâu dài.

Tăng cường trọng số điểm thi môn đơn lẻ 
Song song với việc siết chặt kênh Olympic, các trường đại học đang gia tăng trọng số của điểm thi các môn đơn lẻ trong kỳ thi Cao khảo (đặc biệt là môn Toán) như một tiêu chí "phá cách" mới hoặc yếu tố gia quyền. Ví dụ, Đại học Nông nghiệp Trung Quốc cho phép thí sinh có điểm Toán Cao khảo đạt từ 145 điểm trở lên được phá cách vào vòng trong. Đại học Công nghệ Hoa Nam áp dụng hệ số gia quyền 0.4 cho điểm Toán trong tính điểm xét tuyển.

Đào tạo xuyên suốt và liên ngành 
Các trường đại học ngày càng chú trọng đến mô hình đào tạo xuyên suốt Cử nhân-Thạc sĩ-Tiến sĩ (本硕博衔接) và đào tạo liên ngành. Sinh viên được khuyến khích tham gia nghiên cứu từ sớm, tiếp cận các phòng thí nghiệm trọng điểm và làm việc trong các nhóm nghiên cứu của các viện sĩ. Các trường như Đại học Thanh Hoa thành lập các học viện chuyên biệt (书院), Đại học Chiết Giang tích hợp các dự án nghiên cứu vào chương trình đào tạo, và Đại học Giao thông Thượng Hải cho phép sinh viên học trước các khóa học sau đại học.

Cơ chế đào tạo và sàng lọc động 
Một đặc điểm nổi bật trong khâu đào tạo của Kế hoạch Cường cơ là cơ chế sàng lọc động (动态进出机制). Không giống như các chương trình đào tạo đại trà, sinh viên theo học Kế hoạch Cường cơ phải trải qua các đợt đánh giá định kỳ nghiêm ngặt.

Sàng lọc và đào thải 
Hầu hết các trường đại học đều áp dụng chính sách "vào - ra" linh hoạt. Sinh viên có kết quả học tập không đạt yêu cầu (ví dụ: điểm trung bình dưới ngưỡng quy định, có môn bắt buộc không đạt, hoặc vi phạm kỷ luật) sẽ bị yêu cầu rời khỏi chương trình và chuyển sang các lớp đại trà cùng chuyên ngành. Ngược lại, những sinh viên xuất sắc từ các lớp đại trà có thể nộp đơn xin xét tuyển bổ sung vào chương trình nếu có nguyện vọng và đáp ứng đủ tiêu chuẩn. Việc sàng lọc thường được thực hiện vào cuối năm thứ nhất và năm thứ hai.

Liên thông lên sau đại học 
Những sinh viên hoàn thành xuất sắc chương trình đào tạo ở bậc đại học và vượt qua kỳ sát hạch chuyển tiếp (转段考核) sẽ được đặc cách xét tuyển thẳng vào chương trình thạc sĩ hoặc tiến sĩ tại trường mà không cần tham gia kỳ thi tuyển sinh sau đại học toàn quốc. Theo số liệu thống kê, phần lớn sinh viên các khóa đầu tiên của Kế hoạch Cường cơ đã lựa chọn tiếp tục học lên cao, trong đó hơn một nửa trực tiếp theo học chương trình tiến sĩ.

Tác động và đánh giá

Đánh giá tích cực 
Kế hoạch Cường cơ nhận được nhiều đánh giá cao từ giới học thuật và các nhà hoạch định chính sách.
 Định hướng lại dòng chảy nhân tài: Chương trình đã góp phần nắn dòng chảy nhân tài hướng vào các lĩnh vực khoa học chiến lược vốn thường kén người học, đáp ứng nhu cầu cấp thiết của quốc gia về nhân lực trong các lĩnh vực mũi nhọn.
 Mô hình đào tạo tinh hoa: Việc áp dụng chế độ "giáo viên hướng dẫn" và "lớp học quy mô nhỏ" đã tạo ra một môi trường học thuật tập trung và hiệu quả cho sinh viên. Một nghiên cứu theo dõi của Đại học Sư phạm Bắc Kinh chỉ ra rằng sinh viên thuộc chương trình có điểm số cao hơn hẳn về tư duy phản biện, động lực thành tựu và chí hướng học thuật so với sinh viên đại trà.

Tranh luận và phê bình 
Bên cạnh những thành tựu, chương trình cũng đối mặt với nhiều ý kiến phê bình và lo ngại từ dư luận xã hội và các chuyên gia giáo dục.
 Nguy cơ "đường cong" vào trường danh tiếng: Một số học sinh và phụ huynh được cho là lợi dụng Kế hoạch Cường cơ như một "tấm vé phụ" để vào các trường đại học hàng đầu, sau đó tìm cách chuyển sang các ngành "hot" hơn. Tuy nhiên, quy định nghiêm ngặt về việc không được chuyển ngành đã phần nào hạn chế tình trạng này.
 Suy giảm hứng thú học tập: Một số sinh viên ban đầu đam mê, nhưng sau một thời gian học tập với cường độ cao và áp lực nghiên cứu lớn đã dần mất đi hứng thú, thậm chí muốn rời bỏ chương trình. Điều này đặt ra yêu cầu cần phải hoàn thiện hơn nữa hệ thống hỗ trợ tâm lý và học thuật.
 Bất bình đẳng về cơ hội địa lý: Các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại rằng các tiêu chuẩn khắt khe và sự tập trung nguồn lực vào các trường đại học tốp đầu có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục chất lượng cao, đặc biệt là đối với học sinh đến từ các vùng nông thôn hoặc kém phát triển hơn.
 Định hướng nghề nghiệp hẹp: Mặc dù chương trình khuyến khích theo đuổi nghiên cứu cơ bản, nhưng thị trường lao động cho các ngành khoa học cơ bản thuần túy tương đối hạn hẹp. Phần lớn sinh viên tốt nghiệp lựa chọn tiếp tục học lên cao hoặc làm việc trong các viện nghiên cứu, trường đại học, trong khi cơ hội trong khu vực tư nhân còn hạn chế.

Xem thêm 
 Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc (Trung Quốc) (Cao khảo)
 Giáo dục đại học tại Trung Quốc
 Đại học hạng nhất thế giới và xây dựng môn học hạng nhất thế giới (Song nhất lưu)
 Đề án 985 và Đề án 211

Tham khảo 

Giáo dục đại học tại Trung Quốc
Khởi đầu năm 2020 tại Trung Quốc
Tuyển sinh đại học