Thuật Luật Bình

Thuật Luật Bình (; 19 tháng 10 năm 879 – 1 tháng 8 năm 953), tên gọi thân mật là Nguyệt Lý Đóa (月里朵), thụy hiệu chính thức Ứng Thiên Hoàng hậu (應天皇后), còn được gọi là Địa Hoàng hậu (地皇后), là hoàng hậu của Liêu Thái Tổ (Gia Luật A Bảo Cơ), người sáng lập nhà Liêu do dân tộc Khiết Đan lãnh đạo. Sau khi Liêu Thái Tổ qua đời năm 926, bà giữ vai trò Hoàng thái hậu cho đến khi mất năm 953.

Bà là một trong những nữ nhân quyền lực nhất thế kỷ X, trực tiếp can dự vào hai cuộc kế vị hoàng đế và có ảnh hưởng sâu sắc đến địa vị phụ nữ và quan niệm về quả phụ trong xã hội Khiết Đan.

Thân thế 
Thuật Luật Bình sinh năm 879, thuộc bộ tộc Thuật Luật (述律部). Theo ghi chép, tổ tiên xa của bà có nguồn gốc từ Hồi Cốt. Cha bà là Thuật Luật Bà Cô (述律婆姑), tên khác là Nguyệt Oản (月碗), một quý tộc phục vụ cho dòng Dao Liễn của người Khiết Đan. Mẹ bà được cho là con gái của Vân Đức Khải vương (勻德恝王), tổ phụ của Gia Luật A Bảo Cơ, khiến bà và Liêu Thái Tổ có quan hệ họ hàng xa.

Bà kết hôn với Gia Luật A Bảo Cơ (không rõ năm), sinh ba người con trai là Gia Luật Bội, Gia Luật Đức Quang (sau là Liêu Thái Tông) và Gia Luật Lý Hồ.

Thời kỳ Liêu Thái Tổ 
Năm 916, Gia Luật A Bảo Cơ xưng đế, lập nhà Liêu và lập Thuật Luật Bình làm hoàng hậu. Bà nổi tiếng là người quả quyết, cứng rắn và giỏi mưu lược quân sự, thường trực tiếp tham gia vào các quyết sách quan trọng.

Trong một lần Liêu Thái Tổ chinh phạt các bộ tộc Đảng Hạng, bà được giao trấn giữ đại bản doanh. Khi các bộ lạc Thất Vi là Hoàng Đầu và Xú Bạc âm mưu tập kích, bà đã bố trí phục binh và đánh tan đối phương, từ đó danh tiếng lan rộng trong các bộ tộc du mục.

Kế vị và nhiếp chính 
Năm 926, Liêu Thái Tổ qua đời sau khi chinh phục Bột Hải. Thuật Luật Bình tiến hành các biện pháp mạnh nhằm loại trừ nguy cơ chống đối trong triều. Sau đó, bà chủ đạo việc phế trưởng lập thứ, đưa Gia Luật Đức Quang lên ngôi, tức Liêu Thái Tông, trong khi Gia Luật Bội bị đưa đến Đông Đan.

Từ đó, bà được tôn làm Hoàng thái hậu và nắm giữ thực quyền triều đình. Theo sử sách, bà từng ra lệnh xử tử nhiều đại thần, thường nói rằng họ được phái đi “truyền lời cho Tiên đế”.

Thời kỳ Liêu Thái Tông 
Trong thời gian Liêu Thái Tông trị vì, Hoàng thái hậu Thuật Luật giữ vai trò quyết định trong các vấn đề trọng đại. Bà đứng ra sắp đặt hôn nhân cho hoàng đế với cháu gái mình là Hoàng hậu Tiêu Văn và cho phép sử dụng quan lại người Hán trong bộ máy chính quyền.

Sau khi Liêu Thái Tông giúp Thạch Kính Đường lập ra Hậu Tấn, bà có ảnh hưởng lớn trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Tuy nhiên, bà không tán thành việc phát động chiến tranh quy mô lớn với Hậu Tấn khi quan hệ hai bên xấu đi.

Cuối đời 
Năm 947, Liêu Thái Tông mất trên đường bắc hoàn. Thuật Luật Bình muốn lập Gia Luật Lý Hồ kế vị, nhưng các quý tộc Khiết Đan lại ủng hộ Gia Luật Nguyễn (tức Liêu Thế Tông). Sau thất bại chính trị này, bà bị quản thúc tại lăng Liêu Thái Tổ ở Tổ Châu.

Bà qua đời năm 953, dưới triều Liêu Mục Tông, và được hợp táng cùng Liêu Thái Tổ. Do từng ủng hộ Gia Luật Lý Hồ, bà không được tôn xưng là Thái hoàng thái hậu.

Đóng góp 
Thuật Luật Bình đã tạo tiền lệ quan trọng trong xã hội Khiết Đan khi không tuẫn táng theo chồng, trái với tập tục cũ, qua đó góp phần thay đổi quan niệm về địa vị của quả phụ trong tầng lớp quý tộc. Bà cũng là minh chứng cho vị thế cao của phụ nữ Khiết Đan so với phụ nữ người Hán cùng thời.

Xem thêm
 Danh sách các phụ nữ nhiếp chính và có ảnh hưởng chính trị trong lịch sử Trung Quốc

Tham khảo 

Sinh năm 879
Mất năm 953
Hoàng hậu nhà Liêu
Hoàng thái hậu Trung Quốc
Nhiếp chính thế kỷ 10
Phụ nữ Khiết Đan