Mùa thu lá bay

Mùa thu lá bay (còn được biết đến với tên Một ngày sống bên em) là ca khúc nhạc Hoa lời Việt, đặt lời Việt từ bài hát tiếng Quan thoại Thiên ngôn vạn ngữ (繁體: 千言萬語; giản thể: 千言万语; bính âm: "qiān yán wàn yǔ"). Ca khúc do nhạc sĩ Tả Hoành Nguyên (左宏元) sáng tác và Đặng Lệ Quân thể hiện ở bản tiếng Hoa. Bài hát gắn với nhạc phim Thái Vân Phi (彩雲飛), phim tình cảm Đài Loan chuyển thể từ tiểu thuyết của Quỳnh Dao và do Lý Hành (李行; bính âm: "Lǐ Xíng") đạo diễn. Album nhạc phim mang mã số LTLP-3012 do Lifeng phát hành (niên đại ước đoán 1973) liệt kê Thiên ngôn vạn ngữ là ca khúc xen do Đặng Lệ Quân hát hậu trường. Nam Lộc đặt lời Việt cho bài hát; phiên bản lời Việt về sau thường gắn với giọng hát Kim Anh.

Nguồn gốc và sáng tác
Theo bài phỏng vấn trong dự án "Write a song" của MÜST, vào đầu thập niên 1970, trong quá trình thường xuyên di chuyển bằng máy bay giữa Thái Lan và Đài Loan, Tả Hoành Nguyên nảy ra ý tưởng đưa một ca khúc có lời vào phần mở đầu hoặc kết thúc phim, thay cho cách dùng nhạc không lời. Từ cảm xúc cô đơn khi đi công tác một mình, ông phát triển giai điệu và lời cho Thiên ngôn vạn ngữ, sau đó gửi tác phẩm cho Quỳnh Dao; nhà văn được nêu là người gợi ý đặt bài hát ở phần đầu hoặc phần cuối phim Thái Vân Phi.

Thiên ngôn vạn ngữ ban đầu là ca khúc xen trong phim nhưng về sau được phổ biến rộng trong cộng đồng Hoa ngữ hải ngoại. Tả Hoành Nguyên từng sử dụng các bút danh "Cổ Nguyệt" (古月) và "Nhĩ Anh" (爾英) khi sáng tác; "Nhĩ Anh" được MÜST giải thích là bút danh lấy theo tên mẹ vợ của ông. Credit tác giả trong các cơ sở dữ liệu phát hành không hoàn toàn thống nhất: MÜST liệt kê "Cổ Nguyệt" cho cả lời và nhạc, trong khi AllMusic ghi nhận "Ying Er" và "Yue Gu" như tên người sáng tác (tương ứng với 爾英 và 古月).

Phát hành và gắn với phim Thái Vân Phi
Thái Vân Phi là phim Hoa ngữ ra mắt năm 1973 do Lý Hành đạo diễn, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Quỳnh Dao và có diễn viên chính là Chân Chân (甄珍) và Đặng Quang Vinh (鄧光榮). Phim đoạt giải Kim Mã cho hạng mục thiết kế mỹ thuật năm 1973. Thái Vân Phi thường được xem như một đại diện của dòng phim Quỳnh Dao giai đoạn đầu. Lý Hành đạo diễn các tác phẩm chuyển thể của Quỳnh Dao từ năm 1973, trong đó có Thái Vân Phi.

Lifeng phát hành album nhạc phim mang mã số LTLP-3012, quy tụ các giọng hát như Đặng Lệ Quân, Vưu Nhã (尤雅) và Vạn Sa Lãng (萬沙浪). Thiên ngôn vạn ngữ (千言萬語) được liệt kê là ca khúc xen do Đặng Lệ Quân hát hậu trường; cùng album còn có các bài như "Ái đích tịch mịch" (愛的寂寞) và "Ngã chẩm năng ly khai nhĩ" (我怎能離開妳). Đĩa nhạc có sự tham gia sản xuất của Tả Hoành Nguyên, với Lifeng là đơn vị phát hành.

Quốc gia Văn hóa ký ức khố còn lưu trữ đĩa "nguyên thanh xen" của phim, kèm danh mục bài hát hai mặt đĩa và thông tin cơ bản về tác phẩm. Trong báo chí Việt Nam, phim đôi khi được giới thiệu với tựa tiếng Anh The Young Ones.

Phiên bản lời Việt
Ca khúc được Việt hóa tại Sài Gòn sau khi Thái Vân Phi được chiếu năm 1973, với tựa "Mùa thu lá bay" do Nam Lộc đặt lời. Tựa gốc Thiên ngôn vạn ngữ được diễn giải theo hướng "ngàn lời nói, vạn câu thề". Cụm "Một ngày sống bên em" là một câu hát nổi tiếng trong bản lời Việt và đôi khi được xem như tựa thay thế của ca khúc trong tiếng Việt. Một số bài viết khác đặt mốc phổ biến của "Mùa thu lá bay" tại Việt Nam vào những năm đầu thập niên 1980.

Trong cuộc phỏng vấn phát trên Đài Á Châu Tự Do năm 2006, Nam Lộc cho biết ông nhận đặt lời Việt cho ca khúc theo yêu cầu của nhà sản xuất Ngọc Chánh và chủ ý viết lời sao cho người nghe dễ hát, dễ hiểu; ông cũng nói rằng mình dùng bút danh "Lệ Thanh" (tên một rạp chiếu phim Hoa ngữ) thay vì ký tên thật.

Thu âm và trình diễn
Ở Việt Nam, ca khúc thường gắn với phần trình bày của Kim Anh. Kim Anh bắt đầu trình diễn bài hát từ năm 1977. Các nguồn báo chí đưa mốc thu âm bản lời Việt của Kim Anh khác nhau, chủ yếu xoay quanh hai mốc 1982 và 1983.

Kim Anh kể rằng bản thu xuất hiện vào cuối năm 1982, sau khi bà được một nhạc công đưa cho băng cassette có bài hát do Đặng Lệ Quân hát và tự luyện hát theo. Một bài phỏng vấn khác dẫn lời Kim Anh cho biết việc thu âm diễn ra năm 1983 khi bà hay tin cha bệnh nặng; bà gửi bản thu về quê nhà nhưng băng ghi âm đến nơi sau khi cha đã mất.

Kim Anh được nhắc đến như một giọng ca được biết đến ở hải ngoại trong thập niên 1980 gắn với ca khúc này, trước khi có các đợt biểu diễn tại Việt Nam từ cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990.

Trong dòng nhạc Hoa lời Việt
"Mùa thu lá bay" thường được xếp vào nhóm ca khúc Hoa ngữ được đặt lời Việt trong dòng nhạc Hoa lời Việt. Nghiên cứu của Trần Thị Thùy Linh về chiến lược chuyển dịch ca khúc tiếng Trung sang lời Việt thảo luận việc cân bằng giữa mức độ bám nguyên tác và tính hát được của ca từ, đồng thời ghi nhận hiện tượng nhạc Hoa lời Việt phát triển mạnh từ thập niên 1990 trở đi.

Nicholas Chik mô tả nhạc Hoa lời Việt như một tiểu thể loại kết hợp giai điệu phổ thông Hoa ngữ với ca từ tiếng Việt, nổi bật trong cộng đồng người Việt hải ngoại từ thập niên 1980 và chịu tác động của các làn sóng văn hóa đại chúng từ Hồng Kông và Đài Loan. Báo chí nêu mốc chuyển ngữ gắn với năm 1973 và mốc Kim Anh trình diễn từ năm 1977 khi nhắc đến lịch sử phổ biến của ca khúc trong tiếng Việt.

Tiếp nhận
Các bản thu do Đặng Lệ Quân thể hiện liên quan đến nhạc phim Thái Vân Phi được xem là góp phần định vị tên tuổi của bà trong thị trường nhạc Hoa ngữ đại chúng. Ở Việt Nam, ca khúc được báo chí mô tả là tạo ảnh hưởng rộng và gắn với hình ảnh Kim Anh trên sân khấu.

Xem thêm
 Ánh trăng nói hộ lòng tôi
 999 đóa hồng
 Nhạc Hoa lời Việt
 Thái Vân Phi

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tư liệu về album nhạc phim 彩雲飛 (LTLP-3012) trên Quốc gia Văn hóa ký ức khố
 Tư liệu về đĩa "nguyên thanh xen" 彩雲飛 trên Quốc gia Văn hóa ký ức khố
 Bài phỏng vấn về "千言萬語" trong dự án "Write a song" của MÜST
 Thông tin bài "Qian Yan Wan Yu" trên AllMusic
 Trang bài hát "千言万语" trên JOOX
 Bài nghiên cứu về nhạc Hoa lời Việt trên Communications in Humanities Research
 Bài nghiên cứu về chiến lược chuyển dịch ca khúc Hoa ngữ sang lời Việt trên VNU Journal of Foreign Studies
 Bài viết về nhạc Hoa lời Việt trên Thanh Niên

Bài hát Trung Quốc
Bài hát tiếng Quan thoại
Bài hát tiếng Việt
Bài hát trong phim
Ca khúc nhạc Hoa lời Việt