Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm

All-Russian Scientific Research Institute of Experimental Physics (VNIIEF; ) hay tên tiếng Việt là Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm là một viện nghiên cứu đặt tại Sarov (trước đây là Arzamas-16), Nga, được thành lập năm 1947. Trong thời kỳ Liên Xô, viện này được biết đến với tên KB-11 và Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Liên bang về Vật lý Thực nghiệm (cũng viết tắt là VNIIEF) (tiếng Nga: Всесоюзный научно-исследовательский институт экспериментальной физики, ВНИИЭФ). Hiện nay, viện là một phần của tập đoàn Rosatom.

Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm từng là trung tâm nghiên cứu và phát triển vũ khí hạt nhân hàng đầu của Liên Xô trước đây. Quả bom nguyên tử đầu tiên của Liên Xô đã được phát triển tại đây vào cuối những năm 1940, và sau đó trung tâm tiếp tục hoạt động như một cơ sở nghiên cứu vũ khí hạt nhân.

Nhiều nhà vật lý xuất sắc nhất của Liên Xô từng gắn bó với Arzamas-16: viện sĩ Andrey D. Sakharov đã làm việc tại đây gần 20 năm, và viện sĩ Yuliy B. Khariton vẫn giữ vai trò lãnh đạo khoa học của trung tâm cho đến tận những năm 1990.

Trước khi được đặt tên như hiện nay, cơ sở này lần lượt được biết đến với các tên gọi như Văn phòng Volga, KB-11, Đối tượng số 550 (Site 550), “Kremlev” (Kremlyev), “Trung tâm 300, Moskva”, Arzamas-75 và Arzamas-16. Một số tên gọi tạm thời ban đầu khác bao gồm Base 112 và Yasnogorsk. Các nhà nghiên cứu làm việc tại đây đôi khi cũng gọi nơi này là “Los Arzamas” (theo tên cơ sở nghiên cứu hạt nhân của Mỹ là Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos).

Tính đến tháng 8 năm 2019, Viện Nghiên cứu Vật lý Thực nghiệm là một tổ hợp nghiên cứu rất lớn với các viện thành phần như: vật lý lý thuyết và toán học (), khí động học và vật lý nổ (), vật lý hạt nhân và bức xạ (), nghiên cứu vật lý laser (), cùng với Tổ hợp Khoa học – Kỹ thuật () hay KB (), bao gồm KB-1 (đầu đạn hạt nhân) (), KB-2 (đạn dược hạt nhân) (), KB-3 (an ninh đặc biệt) (), và KB-12 (các đề tài đặc biệt) ().

Lịch sử 
ngày 11 tháng 2 năm 1943, Ủy ban Quốc phòng Nhà nước đã thông qua một nghị quyết về việc bắt đầu công tác tạo ra bom nguyên tử. Quyền lãnh đạo chung được giao cho Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Nhà nước Lavrentiy Beria, người sau đó bổ nhiệm Igor Kurchatov làm trưởng dự án hạt nhân (quyết định bổ nhiệm được ký vào ngày 10 tháng 3). Các thông tin nhận được thông qua các kênh tình báo đã tạo điều kiện thuận lợi và thúc đẩy nhanh chóng công việc của các nhà khoa học Liên Xô.

Bắt đầu từ cuối năm 1945, một cuộc tìm kiếm địa điểm cho một cơ sở bí mật được tiến hành, cơ sở này sau này được đặt tên là KB-11. Theo hồi ký của viện sĩ Yulii Khariton, địa điểm cho viện tương lai được nghiên cứu cẩn thận: phải nằm ở xa các thành phố, vì cần tiến hành thử nghiệm các cấu trúc nổ khác nhau để plutoni hoạt động có thể bị nén, và khi kết hợp sẽ vượt quá khối lượng tới hạn. Sau khi xem xét nhiều địa điểm, các nhà vật lý đã phát hiện một nơi hoàn toàn phù hợp trong khu vực Tu viện Sarov cũ (nơi trước đây thánh Seraphim của Sarov sinh sống, sau này trở thành thánh bảo hộ của vũ khí hạt nhân Nga), không xa Arzamas (do đó có các tên gọi Arzamas-75 và Arzamas-16), nằm trên biên giới với khu bảo tồn Mordovia. Trên lãnh thổ tu viện có Nhà máy số 550 (do đó mới có các tên Site 550, v.v.), sản xuất vỏ lựu đạn, súng, tên lửa cho bệ phóng BM-13 “Katyusha” và các loại vũ khí khác. Phía sau bức tường của tu viện là một khu rừng được bảo vệ (khu bảo tồn thiên nhiên vẫn còn gần thành phố đóng cửa Sarov), trải rộng hàng trăm km², nơi các vụ nổ thử nghiệm có thể thực hiện mà không bị phát hiện. Boris Vannikov đã ủy quyền khảo sát nhà máy, và vào ngày 1 tháng 4 năm 1946, Sarov được chọn làm địa điểm của “trung tâm hạt nhân” đầu tiên của Liên Xô, sau này nổi tiếng với tên gọi “Arzamas-16.”

Vào ngày 9 tháng 4 năm 1946, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô đã thông qua Nghị quyết số 805-327ss về việc thành lập KB-11 tại Phòng thí nghiệm số 2 của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (Viện Kurchatov). Pavel Mikhailovich Zernov được bổ nhiệm làm Trưởng KB-11 theo đề xuất của Yu.B. Khariton, và nhà thiết kế trưởng là Yulii Khariton.

Việc xây dựng KB-11 trên cơ sở nhà máy số 550 tại làng Sarov được giao cho Glavpromstroy bởi Bộ Dân ủy Nội vụ Liên Xô. Để thực hiện toàn bộ công tác xây dựng, một tổ chức xây dựng đặc biệt đã được thành lập – Phòng Xây dựng số 880 của NKVD Liên Xô. Từ tháng 4 năm 1946, toàn bộ nhân sự của nhà máy số 550 đều được đăng ký là công nhân và nhân viên của Phòng Xây dựng số 880. Bên cạnh các công nhân dân sự, lực lượng chủ yếu là tù nhân. Vào ngày 1 tháng 7 năm 1947, số tù nhân tại trại lao động SU-880 là 10.098 người, trong đó có 9.044 nam và 1.054 nữ.

Vào tháng 2 năm 1947, theo sắc lệnh của Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, KB-11 được xếp vào loại doanh nghiệp cực kỳ hạn chế, và từ một khu vực bình thường đã được biến thành vùng đóng cửa và hạn chế. Khu định cư Sarov bị loại khỏi cơ cấu hành chính của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Tự trị Mordovia và bị xóa khỏi tất cả các hồ sơ chính thức. Các phòng thí nghiệm nghiên cứu và các bộ phận thiết kế của KB-11 bắt đầu triển khai hoạt động trực tiếp tại Sarov vào mùa xuân năm 1947. Đồng thời, các xưởng sản xuất đầu tiên của các nhà máy thử nghiệm số 1 và số 2 đã được thành lập.

Vào ngày 3 tháng 3 năm 1949, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô đã thông qua Nghị quyết số 863-327ss/op về việc xây dựng nhà máy đầu tiên của Liên Xô để sản xuất công nghiệp bom nguyên tử như một phần của KB-11 trong giai đoạn 1949–1950.

ngày 6 tháng 6 năm 1950, KB-11 được chuyển từ Phòng Thí nghiệm Dụng cụ Đo lường của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô sang quyền quản lý trực tiếp của Tổng cục I thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, ngày 6 tháng 6 năm 1950, KB-11 được chuyển từ Phòng Thí nghiệm Dụng cụ Đo lường của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô sang quyền quản lý trực tiếp của Tổng cục I thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, trên cơ sở đó, vào ngày 1 tháng 7 năm 1953, Bộ Công nghiệp Máy móc Trung bình (Tiếng Nga: Министерство среднего машиностроения СССР, viết tắt: Minsredmash) được thành lập.

Đến cuối năm 1951, nhà máy thử nghiệm sản xuất hàng loạt số 551, đi vào hoạt động trong nửa sau năm 1951 (nhà máy số 3 KB-11), đã sản xuất 29 quả bom nguyên tử RDS-1. Việc lưu trữ bom nguyên tử cũng được thực hiện trên lãnh thổ KB-11 trong một kho chứa bê tông cốt thép dưới lòng đất được xây dựng đặc biệt.

Năm 1967, KB-11 được chuyển đổi thành Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Liên bang về Vật lý Thực nghiệm, trở thành một phần của cơ cấu Bộ Máy Trung bình Liên Xô.

Kể từ tháng 2 năm 1992, viện được gọi là Trung tâm Hạt nhân Liên bang Nga – Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm (RFNC-VNIIEF). Đây là một doanh nghiệp đơn nhất nhà nước liên bang trong tổ hợp vũ khí hạt nhân của Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Nhà nước Rosatom (SC Rosatom).

Siêu máy tính 
Vào ngày 9 tháng 3 năm 2011, một siêu máy tính đã được chính thức đưa vào vận hành tại RFNC-VNIIEF – đây là siêu máy tính mạnh nhất tại Nga vào thời điểm đó.

Vào ngày 9 tháng 2 năm 2018, Interfax đưa tin rằng một số nhân viên của Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm (RFNC-VNIIEF) đã bị tạm giữ vì họ đã sử dụng sức mạnh của siêu máy tính có khả năng >1 petaflop để đào tiền điện tử vào ngày 8 tháng 2 năm 2018.

Trong giai đoạn 2018–2020, đã có kế hoạch tăng công suất của siêu máy tính lên 1 exaflop.

Tai nạn phóng xạ Nyonoksa ngày 8 tháng 8 năm 2019 và cái chết của năm nhân viên RFNC-VNIIEF 
Trong số nhiều nghiên cứu và phát triển mà RFNC-VNIIEF tham gia, có việc phát triển “nguồn năng lượng đồng vị cho động cơ tên lửa dùng nhiên liệu lỏng”, dẫn đến một thử nghiệm thất bại vào ngày 8 tháng 8 năm 2019, gây ra tai nạn phóng xạ Nyonoksa liên quan đến tên lửa 9M730 Burevestnik tại bãi thử hải quân Nyonoksa. Vụ tai nạn này đã làm năm nhân viên của RFNC-VNIIEF thiệt mạng, bao gồm: Alexey Vyushin, Evgeny Korataev, Vyacheslav Lipshev, Sergey Pichugin và Vladislav Yanovsky (theo bài báo của Izvestia ngày 15 tháng 8 năm 2019).

Các thành viên

Giám đốc: 

 Pavel Mikhailovich Zernov (1946)
 Valentin Efimovich Kostyukov (từ 2008)

Cố vấn khoa học: 

 Yulii Borisovich Khariton (1952—1992)
 Viktor Nikitovich Mikhaylov (1993—2008)
 Vyacheslav Petrovich Soloviev (từ 2017)

Nhân sự và trình độ khoa học 
Tính đến tháng 3 năm 2005:

 Có khoảng 24.000 người làm việc tại Trung tâm Hạt nhân, trong đó hơn 44% là nữ
 VNIIEF có 527 ứng viên khoa học, trong đó 36 người là nữ
 Trong số 102 tiến sĩ khoa học, có 3 nữ tiến sĩ:
 Galina Vladimirovna Dolgoleva
 Vera Vladimirovna Rasskazova
 Lyudmila Valentinovna Fomicheva

Xem thêm 

 Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Kỹ thuật
 NL Dukhov All-Russian Research Institute of Automation
 Dự án vũ khí hạt nhân của Liên Xô
 Los Alamos National Laboratory
 Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore
 Phòng thí nghiệm quốc gia Sandia

Tham khảo

External links 

 Official website
 RFNC-VNIIEF Scientific electronic library
 Sarov. An amazing journey to a closed city.  Report in the newspaper «Private Correspondent», published 02.28.2009.