Đới Danh Thế

Đới Danh Thế (chữ Hán: 戴名世, 1653 – 1713), tự Điền Hữu (田有), một tự khác là Hạt Phu (褐夫), hiệu Nhạc Thân (藥身), lại có hiệu khác là Ưu Am (懮庵). Ông là người Đồng Thành, An Huy, người đời gọi ông là Nam Sơn tiên sinh (南山先生), hay Tiềm Hư tiên sinh (潛虛先生), là quan lại và văn nhân thời Thanh. Ông là một trong những người đặt nền móng cho phái Đồng Thành. Năm Khang Hi thứ 48, ông đỗ Bảng nhãn khoa Kỷ Sửu, sau vì vụ án văn tự ngục Nam Sơn mà bị chém đầu.

Tiểu sử
Ông là bậc tông sư của phái Đồng Thành; năm hai mươi tuổi dốc lòng phụng dưỡng song thân; đến năm hai mươi bảy tuổi, tài hoa phát tiết, những bài văn bát cổ của ông đã vang danh khắp thiên hạ. Năm Khang Hi thứ 22 (1683), ông ứng thí. Năm Khang Hi thứ 25 (1686), ông từ diện Cống sinh vào kinh sư học tại Quốc Tử Giám. Bấy giờ "các bậc công khanh quý tộc đều sợ cái miệng của ông, lại càng thêm phần đố kỵ". Sĩ tử Thái học khi ấy thảy đều gọi ông là bậc "Cuồng sĩ". Ông là tác giả của cuốn Nam Sơn tập.

Năm Khang Hi thứ 48 (1709), trong kỳ thi Đình khoa Kỷ Sửu, ông cùng Triệu Hùng Chiếu tranh ngôi vị đầu bảng. Kết quả Triệu Hùng Chiếu đỗ Trạng nguyên, còn Đới Danh Thế đỗ Bảng nhãn, nhậm chức Biên tu Hàn lâm viện. Lúc bấy giờ ở Yên Kinh có dư luận cho rằng khoa cử không công bằng.

Năm Khang Hi thứ 50 (1711), người ta phát hiện trong cuốn Nam Sơn tập của Đới Danh Thế đã căn cứ vào cuốn Điền Kiềm kỷ văn của Phương Hiếu Tiêu (người cùng quê Đồng Thành) mà bày tỏ sự đồng tình với các vị vua nhà Nam Minh, đồng thời sử dụng niên hiệu Vĩnh Lịch của nhà Nam Minh. Cha của đối thủ Triệu Hùng Chiếu là Tả Đô ngự sử Triệu Thân Kiều đã nắm lấy cơ hội này, dâng sớ tấu lên rằng Đới Danh Thế "viết sách cuồng loạn phản nghịch". Vì họa chữ nghĩa này, Đới Danh Thế bị vua Khang Hi hạ lệnh hành hình tại pháp trường Thái Thị Khẩu, sử gọi là Nam Sơn án.

Đến thời Ung Chính, Hoàng đế từng ngự bút phê rằng: "Tuy đều là những lời lẽ kẻ bề tôi không nên nói, song thực chất chẳng có lời nào là phản nghịch. Thuở ấy Bộ Hình phúc tấu cũng không tìm thêm được lời lẽ nào vi ngại khác, bởi thế nay xem lại cũng thấy là một nỗi oan". Sau này, di hài Đới Danh Thế được đưa về mai táng tại quê nhà. Bia mộ chẳng dám đề tên thật, chỉ khắc vỏn vẹn dòng chữ: Mộ Đới Nam Sơn.

Tác phẩm
Hậu thế có Đới Quân Hành ra sức sưu tầm di bản của Đới Danh Thế để biên soạn thành bộ Đới Nam Sơn tiên sinh toàn tập. Trong bài tựa, Đới Quân Hành có lời ngợi ca: "Ta đọc văn của tiên sinh, thấy cảnh giới như mây nổi giữa trời không, biến hóa khôn lường; lại như bậc phi tiên cưỡi gió, chẳng biết đâu mà lần. Văn tài ấy đủ sức sánh vai cùng Trang Chu, Lý Bạch, Tư Mã Tử Trường... cũng đủ sức đứng ngang hàng với Vọng Khê tiên sinh".

Tuy Đới Danh Thế cùng Phương Hiếu Tiêu đều là bậc tiền bối khai mở văn phái Đồng Thành, song vì mắc phải đại án nghịch từ, nên những bậc hậu bối như Phương Bao, Diêu Đỉnh khi truy tìm nguồn cội dòng phái đều không dám nhắc đến tên ông. Người đời thường truyền tụng rằng, nhân vật thi sĩ Cao Khải đầu thời Minh và cuốn Cao Thanh Khâu tập thi thoại xuất hiện trong tác phẩm Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử (người Toàn Tiêu, An Huy) chính là hình bóng ẩn dụ cho nỗi oan khuất của Đới Danh Thế và vụ án Nam Sơn tập năm xưa.

Tham khảo
 Triệu Nhĩ Tốn, Thanh sử cảo, quyển 484, liệt truyện 271 – Đới Danh Thế truyện
 Lâm Kiên, 27 Án oan trong các triều đại Trung Quốc, Đoàn Như Trác và Trần Văn Mậu dịch, Nxb. Thanh Niên, 2000, 416 trang.

Chú thích

Sinh năm 1653
Mất năm 1713
Họ Đới
Người Đồng Thành
Quan nhà Thanh
Nhà văn nhà Thanh
Cống sinh nhà Thanh
Bảng nhãn nhà Thanh
Hội nguyên nhà Thanh
Biên tu Hàn lâm viện nhà Thanh
Nạn nhân ngục văn tự thời Thanh