Ánh nhìn nam giới

Ánh nhìn nam giới (male gaze) là hành vi phác họa phụ nữ và thế giới trong nghệ thuật thị giác và trong văn học từ một góc nhìn nam tính mà nó phơi bày mô tả phụ nữ như những đối tượng tình dục nhằm phục vụ thú vui mãn nhãn đã mắt của những người xem là nam giới dị tính. Đây là một khái niệm lý thuyết trung tâm trong phê bình điện ảnh, nghiên cứu văn hóa và lý thuyết nữ quyền, dùng để mô tả cách thức truyền thông thị giác (điện ảnh, quảng cáo, nghệ thuật) cấu trúc hóa thế giới và phụ nữ thông qua lăng kính của người đàn ông. Khái niệm này lần đầu tiên được định hình rõ ràng bởi nhà lý thuyết điện ảnh nữ quyền người Anh Laura Mulvey trong bài luận năm 1975 của bà có nhan đề "Niềm vui thị giác và điện ảnh tự sự" (Visual Pleasure and Narrative Cinema). Lý thuyết của Mulvey dựa trên các tiền lệ lịch sử hội hoa khắc họa phụ nữ trong các bức tranh sơn dầu châu Âu thời kỳ Phục Hưng, nơi hình thể phụ nữ thường được lý tưởng hóa và trình bày từ góc nhìn nam giới mang tính nhìn trộm. Trong nghệ thuật hội họa cổ điển, việc vẽ các thiếu nữ khỏa thân nhưng lại nhìn trực diện vào người xem cũng là một biểu hiện sớm của nhãn quan nam giới, biến người phụ nữ thành một món hàng văn hóa. Bức tranh Cô gái khỏa thân trên tấm da báo (1844) của Félix Trutat mô tả một người phụ nữ khỏa thân đang nằm ngả người và bị dõi theo từ một khuôn mặt đàn ông lớn một cách không cân xứng ở cửa sổ phòng ngủ của cô đã minh họa về khái niệm về ánh nhìn nam giới.

Đại cương

Là một cơ sở tư tưởng của chế độ phụ quyền, sự bất bình đẳng chính trị xã hội được hiện thực hóa như một hệ thống giá trị qua đó các thể chế do nam giới tạo ra (chẵng hạn như ngành kinh doanh điện ảnh, ngành quảng cáo, thời trang) đơn phương xác định thế nào là "tự nhiên và bình thường" trong xã hội. Ngày nay, trong lĩnh vực quảng cáo khiêu dâm, cơ thể phụ nữ thường xuyên bị phân mảnh chỉ để tập trung vào một số bộ phận gợi cảm như môi, ngực, lưng, mông, cặp giò để bán các sản phẩm cho cả nam giới (như phần thưởng) và nữ giới (như một tiêu chuẩn cần đạt được) như là quá trình thương mại hóa nhãn quan. Trong trò chơi điện tử, các nhân vật nữ thường được thiết kế với trang phục thiếu vải và hình thể phi thực tế, phục vụ cho thị hiếu của đối tượng khách hàng nam giới truyền thống. Trong phim tự sự, góc nhìn thị giác của ánh nhìn nam giới là tầm nhìn của máy quay đóng vai trò là góc nhìn của khán giả — một người đàn ông dị tính có ánh mắt nán lại trên các đường nét của cơ thể một người phụ nữ. Nhà sử học nghệ thuật John Berger, trong tác phẩm Những cách nhìn (Ways of Seeing, 1972) của ông, đã nhấn mạnh cách nghệ thuật phương Tây truyền thống định vị phụ nữ là đối tượng cho những ánh nhìn của người xem là nam giới, củng cố một lối kể chuyện bằng hình ảnh mang tính gia trưởng. 

Các tiêu chuẩn sắc đẹp được duy trì do ánh nhìn nam giới trong lịch sử đã tình dục hóa và ái vật hóa phụ nữ da đen do sự thu hút đối với các đặc điểm thể chất của họ, nhưng đồng thời lại trừng phạt họ và loại trừ cơ thể họ khỏi những gì được coi là đáng khao khát. Trong các cách trình bày về mặt thị giác và thẩm mỹ của điện ảnh tự sự, ánh nhìn nam giới có ba góc nhìn: góc nhìn của người đàn ông phía sau máy quay, góc nhìn của các nhân vật nam bên trong các bối cảnh đại diện điện ảnh của bộ phim, và góc nhìn của khán giả đang nhìn chằm chằm vào hình ảnh. Về các ứng dụng tâm lý và chức năng của ánh nhìn, ánh nhìn nam giới được so sánh một cách khái niệm với ánh nhìn nữ giới. Triết gia hiện sinh Jean-Paul Sartre đã giới thiệu khái niệm về ánh nhìn trong cuốn sách Tồn tại và Hư vô (Being and Nothingness, 1943) của ông, ý tưởng là hành động nhìn chằm chằm vào một con người khác tạo ra một sự khác biệt chủ quan về quyền lực, điều này được cảm nhận bởi cả "người nhìn" và "người bị nhìn", bởi vì người bị nhìn chằm chằm đang bị vật hóa – được nhìn nhận như một đồ vật, chứ không phải như một con người. Trong bài tiểu luận "Niềm vui thị giác và điện ảnh tự sự" năm 1975 của Laura Mulvey, bà trình bày, giải thích và phát triển khái niệm điện ảnh về ánh nhìn nam giới. Mulvey đề xuất rằng sự bất bình đẳng tình dục — sự bất cân xứng về quyền lực chính trị và xã hội giữa nam và nữ — là một thế lực xã hội mang tính kiểm soát trong các sự đại diện điện ảnh về phụ nữ và nam giới. Ánh nhìn nam giới (niềm vui thẩm mỹ của người xem là nam giới) là một cấu trúc xã hội bắt nguồn từ các hệ tư tưởng và diễn ngôn của chế độ phụ quyền.

Chú thích

Tham khảo
 
 
 
 
Nam giới
Tình dục hóa