Modak (món ăn)

Modak (), modakam (), kolukattai hoặc modaka (), còn được gọi là jilledukayalu trong tiếng Telugu () là một món ẩm thực Ấn Độ dạng bánh ngọt phổ biến tại nhiều bang và nền văn hóa ở Ấn Độ. Theo tín ngưỡng Ấn Độ giáo và Phật giáo, đây là một trong những món ăn ưa thích của Ganesha và Đức Phật và vì vậy thường được dùng trong các nghi lễ cầu nguyện. 

Nhân ngọt bên trong modak gồm dừa nạo tươi và jaggery (đường thốt nốt), trong khi lớp vỏ mềm bên ngoài được làm từ bột gạo hoặc bột mì trộn với khowa hoặc bột maida.

Có hai loại modak chính: loại chiên và loại hấp. Phiên bản hấp (gọi là Ukadiche Modak) thường được phục vụ nóng cùng với bơ ghee.

Lịch sử
Theo nhà sử học ẩm thực Darra Goldstein, modaka là một loại bánh ngọt cổ xưa có niên đại khoảng năm 200 TCN. Những đề cập sớm về modaka được tìm thấy trong Ayurveda, Ramayana và Mahabharata, trong đó nó được mô tả như một loại bánh dạng viên có nhân ngọt. Văn học Sangam cũng đề cập đến modaka như những viên bánh gạo có nhân ngọt, từng được bán bởi các người bán hàng rong tại thành phố cổ Madurai. 

Văn bản ẩm thực thời trung đại Manasollasa giải thích rằng modaka, được làm từ bột gạo với nhân ngọt có hương liệu như bạch đậu khấu và long não, được gọi là Varsopalagolakas vì chúng trông giống như mưa đá. Modaka chiên được làm bằng bột mì, trong khi modaka hấp được làm từ bột gạo.

Trong cả bối cảnh Ấn Độ giáo và Phật giáo, từ modaka được giải thích là bắt nguồn từ các từ "Moda" và "Pramoda", có nghĩa là niềm vui, hạnh phúc, sự hoan hỷ; modaka được xem như những món quà mà Ganesha – vị thần may mắn – và Đức Phật ban cho các tín đồ của họ. 

Hình dạng của modaka cũng được cho là tượng trưng cho một túi tiền. Do đó, nó còn biểu trưng cho sự giàu có và mọi khoái lạc ngọt ngào mà của cải mang lại cho con người. Trong bối cảnh Tantra, hình dạng của nó được xem như một tam giác hướng lên trên, trong nghệ thuật Tantra tượng trưng cho Shiva – tức thực tại tinh thần – trái ngược với tam giác hướng xuống, tượng trưng cho Shakti, tức thực tại vật chất.

Ý nghĩa tôn giáo

Ấn Độ giáo
Modak được xem là món ngọt ưa thích của vị thần Ấn Độ giáo là Ganesha. Vì vậy ông còn có biệt danh modakapriya (người yêu thích modak) trong tiếng Phạn. Từ modak có nghĩa là "một phần nhỏ của sự hoan lạc" và tượng trưng cho tri thức tâm linh. 

Trong lễ hội Ganesh Chaturthi, nghi thức puja thường kết thúc bằng việc dâng 21 hoặc 101 chiếc modak lên Ganesha. Modak làm bằng vỏ bột gạo thường được ưa chuộng cho mục đích này, mặc dù các phiên bản vỏ bột mì cũng được sử dụng. Các cửa hàng gần đền Ganesha trên khắp Ấn Độ thường bán các loại modak đóng gói sẵn.

Phật giáo
Modak cũng được xem là món ngọt ưa thích của Đức Phật. Trong dịp Ngày Phật đản, modak được dâng cúng lên Đức Phật.

Các món tương tự

Ấn Độ và Sri Lanka
Tại Ấn Độ và Sri Lanka, modak có ý nghĩa lịch sử và văn hóa sâu sắc, với nhiều biến thể khác nhau ở hai quốc gia. Món này được gọi bằng các tên khác nhau tùy theo cộng đồng ngôn ngữ, chẳng hạn như modak trong tiếng Marathi (मोदक), nevri trong tiếng Konkani (), mandaa trong tiếng Odia (), kadubu trong tiếng Kannada (ಕಡುಬು), kozhukattai trong tiếng Tamil (கொழுக்கட்டை), kozhukatta trong tiếng Malayalam (കൊഴുക്കട്ട), jilledukayalu trong tiếng Telugu () và lavariya trong tiếng Sinhala (ලවාරියා).

Campuchia
Tại Campuchia, num kom () có nét tương tự modak. Tuy nhiên lớp vỏ của num kom khác đáng kể vì không sử dụng bột gạo.

Nhật Bản

Tại Nhật Bản, một loại bánh ngọt tương tự modak – thay quế bằng bạch đậu khấu – được gọi là . Bánh này được dâng cúng cho thần Kangiten, vị thần Nhật Bản tương đương với Ganesha. Kangidan được làm từ sữa đông, mật ong và nhân đậu đỏ. Chúng được bọc trong lớp bột nhào từ bột rang và tạo hình như bánh bao trước khi chiên ngập dầu. Tuy nhiên, vì phần lớn người Nhật không theo tôn giáo, món này có thể được ăn vào nhiều dịp khác nhau như Shōgatsu, Ngày Văn hóa, Giáng sinh, Halloween, sinh nhật và tiệc nghỉ hưu.

Lào
Tại Lào, modak được gọi là kanom nab ().

Thế giới Mã Lai
Trong thế giới Mã Lai, modak được gọi là kuih modak (tại Malaysia, Brunei và Singapore) hoặc kue modak (tại Indonesia). Ngoài ra còn có các loại bánh tương tự modak như klepon, kue kochi và cenil.

Myanmar
Tại Myanmar, modak được gọi là mont lone yay baw và mont phet htok, trong đó loại đầu tiên thường được ăn trong lễ hội Thingyan.

Thái Lan
Tại Thái Lan, Khanom tom và khanom kho được xem là họ hàng gần của modak do sự tương đồng về hình thức. Tuy nhiên chúng có nhiều màu sắc khác nhau và được phủ dừa nạo.

Việt Nam
Tại Việt Nam, modak được gọi là bánh ít nhân dừa hoặc bánh phu thê.

Các biến thể

Xem thêm

 Danh sách bánh bao
 Danh sách thực phẩm mang biểu tượng tôn giáo
 Danh sách món tráng miệng và đồ ngọt Ấn Độ
 Ẩm thực Maharashtra
 Mandu
 Manti
 Mont lone yay baw
 Kangiten
 Khanom kho

Chú thích

Liên kết ngoài
 Ukdiche Modak 

Bánh bao
Biểu tượng Phật giáo
Món tráng miệng và đồ ăn vặt Myanmar
Đồ ăn vặt Brunei
Món tráng miệng Campuchia
Món tráng miệng Ấn Độ
Món tráng miệng Lào
Ẩm thực Maharashtra
Ẩm thực Goa
Ẩm thực Konkani
Kue
Biểu tượng Ấn Độ giáo
Món tráng miệng và đồ ngọt Nhật Bản
Đồ ăn vặt Malaysia
Đồ ăn vặt Singapore
Món tráng miệng và đồ ngọt Sri Lanka
Bánh ngọt Việt Nam
Món tráng miệng từ dừa
Ganesha
Phật Thích-ca
Ẩm thực Ấn Độ tại Indonesia