Khác phi

Khác phi Thạch Ni Tư Cáp (chữ Hán: 恪妃石尼思哈; ? – 1677), là một phi tần của Thanh Thế Tổ Thuận Trị Đế.

Thân thế 
Khác phi Thạch thị không rõ năm sinh, xuất thân là người Thôn Minh Binh ở phía Bắc thành Loan Châu, tỉnh Trực Lệ. Cha là Tả Thị lang Bộ Lại Thạch Thân, cháu nội của Thạch Duy Nhạc từng đảm nhiệm chức Phó sứ Án sát Hồ Quảng thời Minh.

Trong các cuộc chiến thống nhất đầu thời Thanh, thế lực quân sự của các phiên vương người Hán như Ngô Tam Quế ngày càng giữ vai trò quan trọng. Việc tuyển chọn nữ tử người Hán làm phi tần có lợi cho triều đình trong việc thu phục quan lại và sĩ thân người Hán quy thuận nhà Thanh, đồng thời góp phần làm dịu mâu thuẫn dân tộc.

Đại Thanh tần phi

Tuyển chọn 
Tháng 6 năm Thuận Trị thứ 13, Chiêu Thánh Hoàng thái hậu lệnh cho Ngao Bái, Át Tất Long và Sách Ni 3 người tấu trình việc sắc lập phi tần. Bộ Lễ xin lập 2 phi và 9 tần, Thuận Trị Đế hạ chỉ trước hết sắc lập hoàng phi hai cung Đông – Tây. Cùng thời gian đó, sứ thần Triều Tiên Lân Bình Đại Quân Lý Hoán đến Bắc Kinh, trông thấy trong kinh thành dán cáo thị tuyển tú, cho biết các châu phủ vùng Ký Phụ đang tổ chức tuyển chọn mỹ nữ xuất thân lương gia để bổ sung hậu cung.

Con gái của Định Nam vương Khổng Hữu Đức, đồng thời là dưỡng nữ của Chiêu Thánh Hoàng thái hậu là Hòa Thạc Cách Cách Khổng Tứ Trinh, vốn được dự định lập làm hoàng phi Đông cung, nhưng bà cho biết khi sinh thời cha đã gả bà cho Tôn Diên Linh, con trai một vị thiên tướng. Vì vậy, trong số các ứng viên xuất thân “Hán quan nữ”, chỉ còn lại Thạch thị 1 người.

Nhập cung 
Cùng năm Bính Thân, Thạch thị đã đến tuổi cập kê, với thân phận “Hán quan nữ” được tuyển nhập cung hầu hạ Thuận Trị. Thuận Trị Đế cho phép bà mặc quan phục theo chế Hán, ban cư tại Vĩnh Thọ cung, từng đặc biệt triệu thê tử của Thạch Thân là Triệu Thục Nhân được ngồi kiệu vai tiến vào Tây Hoa môn, xuống kiệu tại Hữu môn để vào cung hành lễ gia nhân, đồng thời ban yến tiệc long trọng và nhiều phần thưởng hậu hĩnh.

Theo "Loan Châu chí", Thạch thị từng được phong Quý nhân. Tuy nhiên, trên thực tế bà nhập cung với thân phận Phúc tấn, địa vị thấp hơn Phi nhưng cao hơn Tiểu phúc tấn và Cách cách. Trong hậu cung của Thuận Trị Đế, ngoài Hiếu Huệ Chương Hoàng hậu Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Hiếu Hiến Đoan Kính Hoàng hậu Đổng Ngạc thị và Tĩnh phi Ngạch Nhĩ Đức Ni Bố Mộc Ba (được gia tộc đón về Mông Cổ), thực tế không có phi tần nào khác đạt đến địa vị Phi chính thức.

Do tước vị Tần chưa được chính thức thiết lập trong triều Thuận Trị, nên cấp bậc Phúc tấn mà Thạch thị nắm giữ thực chất chỉ đứng sau Hoàng hậu, Hoàng quý phi và Phi. Trong hậu cung Thuận Trị, chỉ có 4 người ở cấp Phúc tấn. Ngoài Thạch thị, 3 Phúc tấn còn lại đều xuất thân từ quý tộc Mông Cổ; riêng Thạch thị là Hán quan nữ, nhưng theo tư liệu lưu trữ triều đình, bà được xác nhận là đứng đầu trong 4 Phúc tấn.

Qua đời 
Năm Khang Hi nguyên niên, Thạch thị là một trong “Ngũ Phúc tấn Điện Càn Thanh”. Ngày 28 tháng Giêng năm đó, Bao y Ám ban Phí Dương Cổ và Ni Nhã Hãn dâng tấu hỏi về số lượng đoạn lụa mà Tĩnh phi được lĩnh. Theo chỉ dụ, phần lụa của Tĩnh phi ngang bằng với 5 vị Phúc tấn điện Càn Thanh, gồm Thứ phi Đông Giai thị, Thạch thị, A Cách, Ân Xước và Bác Ông Khoát, đồng thời được Chiêu Thánh Hoàng thái hậu phê chuẩn.

Năm Khang Hi thứ 6 (1667), khi Dụ Thân vương Phúc Toàn phân phủ, triều đình phải cấp cho ông 4 quản lĩnh Nội vụ phủ. Trong đó có 1 quản lĩnh được điều từ số quản lĩnh do 4 vị di Phúc tấn cấp Phúc tấn của Thuận Trị Đế nắm giữ, để đưa vào Tương Bạch kỳ của Phúc Toàn. Quản lĩnh mà Phúc Toàn nhận được vốn thuộc về Phúc tấn Thạch thị.

Ngày 30 tháng 11 cùng năm, Phúc tấn Thạch thị qua đời. Đến tháng 12, bà được Khang Hi Đế truy phong là Hoàng khảo Khác phi (皇考恪妃). Ban đầu, bà được an táng tại Điệu phi viên tẩm dưới chân núi Hoàng Hoa, huyện Kế. Ngày 7 tháng 4 năm Khang Hi thứ 57 (1718), linh cữu được cải táng về lăng Hiếu Huệ Chương Hoàng hậu, tức Hiếu Đông Lăng, tại núi Xương Thụy, huyện Tuân Hóa, tỉnh Hà Bắc.

Nghi vấn 
Mùa xuân năm Thuận Trị thứ 17, tại Vĩnh Thọ cung có một vị chủ vị hậu cung lâm bệnh, Đổng Ngạc Hoàng quý phi đích thân chăm sóc, đối đãi như đang phụng sự Hoàng hậu đương triều, tận tình giúp người ấy giải tỏa lo âu, suốt 3 ngày 3 đêm không nghỉ ngơi. Một số sử gia cho rằng người được chăm sóc chính là Thạch thị, nhưng quan điểm này không được giới học thuật thừa nhận rộng rãi. Xét rằng Thạch thị tuy đứng đầu các Phúc tấn nhưng chỉ là Hán phi, gia tộc chưa nhập kỳ, cũng không thuộc thế gia hiển quý, việc để Hoàng quý phi đích thân phụng sự như Hoàng hậu là không hợp lễ chế. Do đó, một bộ phận học giả cho rằng người được Đổng Ngạc Hoàng quý phi chăm sóc thực chất là Hoàng hậu bị phế của Thế Tổ (Tĩnh phi) Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, khi bà vào kinh yết kiến và tạm trú tại Vĩnh Thọ cung.

Ghi chú

Tham khảo 

Phi tần nhà Thanh