Cộng hòa Ả Rập Syria (1963 — 2024)

Cộng hòa Ả Rập Syria (SAR),  là nhà nước Syria từ năm 1963 đến năm 2024 dưới sự cai trị đơn đảng của Đảng Xã hội chủ nghĩa Ả Rập Baath khu vực Syria. Từ năm 1971 cho đến khi sụp đổ vào cuối năm 2024, chế độ này do gia đình Assad cai trị, đầu tiên là Hafez al-Assad (1971 — 2000) và sau đó là con trai ông - Bashar al-Assad (2000 — 2024) Chế độ này còn được gọi là chế độ Assad . Trước khi sụp đổ, Syria cũng là quốc gia thành viên duy nhất của Trục Kháng chiến bên cạnh Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Chế độ bắt đầu từ cuộc đảo chính năm 1963 ở Syria do các sĩ quan quân đội Alawite Ba'athist lãnh đạo. Một cuộc đảo chính khác vào năm 1966 đã đưa ông Salah Jadid trở thành nhà lãnh đạo thực quyền của đất nước, trong khi ông Nureddin al-Atassi nắm giữ chức tổng thống Syria. Vào năm 1970, Salah Jadid và Nureddin al-Atassi đã bị Đại tướng không quân Hafez al-Assad lật đổ trong cuộc đảo chính ở Syria năm 1970. Năm sau (1971), Hafez al-Assad trở thành tổng thống Syria sau khi thắng cử trong một cuộc bầu cử được cho là gian lận.

Sau khi lên nắm quyền, Hafez al-Assad đã tổ chức lại bộ máy nhà nước theo đường lối giáo phái (người hồi giáo phái Sunni và các nhóm khác trở thành những người đứng đầu trên danh nghĩa các thể chế chính trị, trong khi người Alawite nắm quyền kiểm soát quân đội, tình báo, bộ máy hành chính và an ninh). Chính quyền Syria thời kỳ này cũng chiếm đóng phần lớn lãnh thổ nước láng giềng là Lebanon trong cuộc nội chiến Lebanon, trong khi cuộc nổi dậy của người Hồi giáo chống lại chế độ Assad đã dẫn đến việc chế độ này gây ra các vụ thảm sát Hama vào năm 1981 và 1982 . Chế độ này được coi là một trong những chế độ đàn áp nhất thời hiện đại, cuối cùng đạt đến mức độ toàn trị  và luôn luôn được xếp hạng là một trong những quốc gia 'tồi tệ nhất' trong các chỉ số của Freedom House . 

Hafez al-Assad đã qua đời năm 2000, được con trai ông là Bashar al-Assad kế vị, ông đã giữ nguyên hệ thống của cha mình để lại. Vụ ám sát Thủ tướng Lebanon làRafic Hariri vào năm 2005 đã châm ngòi cho cuộc Cách mạng Tuyết tùng ở Liban, cuối cùng dẫn đến việc Syria rút quân khỏi Lebanon. Các cuộc biểu tình lớn chống lại chế độ Assad vào năm 2011 trong Mùa xuân Ả Rập đã dẫn đến cuộc nội chiến Syria với các lực lượng đối lập, và trong những năm tiếp theo là các nhóm Hồi giáo cực đoan như IS và HTS, làm suy yếu quyền kiểm soát lãnh thổ của chế độ Assad. Tuy nhiên, chính phủ Syria vẫn duy trì sự hiện diện và kiểm soát các khu vực rộng lớn, đồng thời giành lại được quyền kiểm soát thêm nhiều vùng lãnh thổ trong những năm sau đó với sự hỗ trợ của Nga, Iran và Hezbollah . Tháng 12 năm 2024, một loạt các cuộc tấn công bất ngờ của nhiều phe phái nổi dậy, đặc biệt là phiến quân Hay'at Tahrir al-Sham đã dẫn đến sự sụp đổ của chế độ này.

Sau sự sụp đổ của chế độ Ba'ath ở Iraq do Saddam Hussein lãnh đạo vào năm 2003, Syria là quốc gia duy nhất được cai trị bởi những người theo chủ nghĩa tân Ba'ath . Chế độ này có sự sùng bái cá nhân toàn diện xung quanh gia đình Assad, và vấp phải sự lên án rộng rãi vì sự đàn áp trong nước và các tội ác chiến tranh . Trước khi chế độ Assad sụp đổ, Syria đứng thứ tư trong bảng xếp hạng Chỉ số các quốc gia dễ bị tổn thương năm 2024 và là một trong những nơi nguy hiểm nhất thế giới đối với các nhà báo. Tự do báo chí bị hạn chế nghiêm trọng, và quốc gia này đứng thứ hai từ dưới lên trong Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới năm 2024. Đây là quốc gia tham nhũng nhất trong khu vực MENA và đứng thứ hai từ dưới lên trên toàn cầu theo Chỉ số Nhận thức Tham nhũng năm 2023.

Chú thích

Tài liệu tham khảo