Xe tăng của Trung Quốc

Bài viết này về xe tăng quân sự đề cập đến lịch sử các loại xe tăng được sử dụng bởi nhiều lực lượng quân sự khác nhau thuộc Quốc dân đảng Trung Quốc và Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Trung Quốc. Từ nửa đầu thế kỷ 20, xe tăng ban đầu được nhập khẩu từ các quốc gia khác; về sau, các mẫu xe tăng do Trung Quốc tự thiết kế bắt đầu được sản xuất và được sử dụng trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh cũng như tiến tới thời hiện đại.

Tổng quan 
Những xe tăng và xe bọc thép đầu tiên trong tay người Trung Quốc chủ yếu là hàng nhập khẩu mà họ có thể mua được, cùng với một số phương tiện bọc thép được chế tạo tạm thời theo kiểu chắp vá.

Các lãnh chúa quân phiệt đã xây dựng lực lượng riêng và mua bất cứ loại xe tăng hay vũ khí nào mà họ có thể có được. Việc sử dụng xe chiến đấu bọc thép của Trung Quốc trước năm 1943 gặp nhiều vấn đề tương tự như pháo binh; phần lớn số lượng AFV ít ỏi của Trung Quốc nhanh chóng bị mất trong chiến đấu hoặc bị hỏng hóc do thiếu bảo dưỡng và phụ tùng thay thế.

Lực lượng thiết giáp không được sử dụng tập trung để tạo đột phá, mà chỉ được triển khai rải rác từng nhóm nhỏ, gần như chỉ trong vai trò hỗ trợ bộ binh. Việc tác chiến xe tăng đối đầu xe tăng với quân Nhật chưa từng được đặt ra và cũng chưa từng được thực hiện.

Trong thời kỳ Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai từ năm 1937 đến 1945, đã không có một trận đối đầu xe tăng quy mô lớn nào giữa lực lượng thiết giáp Trung Quốc và Nhật Bản.

Những diễn biến chính trị ảnh hưởng đến lực lượng thiết giáp Trung Quốc 

Sau khi Nhà Thanh suy yếu và bị lật đổ sau Cách mạng Tân Hợi, Trung Quốc rơi vào tình trạng không còn một chính quyền trung ương được công nhận rộng rãi, và quân đội nhanh chóng bị phân rã thành các lực lượng quân phiệt đối đầu lẫn nhau, trên danh nghĩa thuộc Bắc Dương quân, nhưng thực tế lại giao chiến với nhau. 

Các đội quân quân phiệt này có nguồn cung riêng và được trang bị rất không đồng bộ, khác biệt lớn giữa các vùng, thậm chí trong cùng một đơn vị cũng sử dụng nhiều cỡ đạn khác nhau. Những quân phiệt mạnh nhất gồm Ngô Bội Phu, còn được gọi là “Ngọc soái”, và Trương Tác Lâm, biệt danh “Hổ phương Bắc”.

 Ngô Bội Phu nhập khẩu các xe nửa bánh xích Citroën-Kégresse halftrack của Pháp.
 Trương Tác Lâm thì sở hữu xe tăng Renault FT-17 và Schneider CA1.

“Hổ phương Bắc” cũng là người đầu tiên sở hữu các đoàn tàu bọc thép, thu được từ lực lượng Bạch vệ Nga bị đánh bại tại Siberia sau khi Sự sụp đổ của Vladivostok năm 1922; ngoài ra còn có những đoàn tàu khác được chế tạo trong nước dưới sự giám sát của người Nga.

Việc sử dụng cố vấn nước ngoài là điều rất phổ biến, với các cố vấn Nhật Bản và Nga phục vụ cho nhiều thế lực quân phiệt khác nhau. Người Nga bao gồm cả những thành phần Bạch vệ Nga ly khai, là các cựu binh dày dạn kinh nghiệm từ Nội chiến Nga; họ chủ yếu đảm nhiệm các vị trí kỹ thuật như pháo binh và tàu bọc thép – loại phương tiện đặc biệt quan trọng trong điều kiện lãnh thổ Trung Quốc rộng lớn nhưng thiếu hệ thống đường bộ.

Quân phiệt Trương Tông Xương, biệt danh “Tướng thịt chó”, là một trong những người sử dụng lực lượng Bạch vệ Nga nhiều nhất, với khoảng 3.000 “Bạch vệ” dưới quyền anh em nhà Menshikov.

Các đoàn tàu bọc thép được thiết kế để sử dụng trong vai trò tấn công, có thể chở quân, vũ khí và tiếp tế; chúng được coi là tài sản cực kỳ giá trị trong chiến dịch 1927–1928, đến mức các kíp tàu bị bắt hoặc đầu hàng thường bị xử bắn ngay tại chỗ.

Tôn Trung Sơn, tổng thống lâm thời đầu tiên của Trung Quốc, cùng với học trò của ông là Tưởng Giới Thạch, đã tìm cách kiểm soát các quân phiệt nhằm thiết lập trật tự trên toàn quốc. Để thực hiện điều này, Tôn Trung Sơn đã thành lập Quốc dân đảng (Đảng Quốc dân Trung Hoa).

Vào đầu những năm 1920, lực lượng cách mạng này thực chất chỉ là một đội quân quân phiệt khác – quy mô nhỏ và trang bị rất kém, thậm chí so với tiêu chuẩn của các quân phiệt. Do xuất phát từ miền Nam, cụ thể là Quảng Châu, lực lượng này thường bị xếp vào nhóm “yếu” trong các đội quân quân phiệt và có danh tiếng quân sự không cao. Tình hình bắt đầu thay đổi khi một phái đoàn cố vấn quân sự Liên Xô được thiết lập vào cuối năm 1923. Năm 1924, Tôn Trung Sơn thành lập Học viện Quân sự Hoàng Phố nhằm đào tạo và huấn luyện các học viên trở thành những chỉ huy sẽ dẫn dắt cuộc chiến chống lại các quân phiệt. Lực lượng Quốc dân Cách mệnh Quân (NRA), dù trang bị rất yếu kém, đã bắt đầu nhận được số lượng lớn viện trợ quân sự từ Liên Xô trong giai đoạn 1924–1926, và sau đó đã đủ sức đối đầu với liên minh quân phiệt của chính quyền Bắc Dương – Quân An Quốc (NPA) – trong chiến dịch Bắc phạt (1926–1928).

Sau khi Tôn Trung Sơn qua đời năm 1925, Tưởng Giới Thạch lên thay lãnh đạo đảng và trực tiếp chỉ huy chiến dịch Bắc phạt nhằm thống nhất đất nước, từ đó trở thành lãnh đạo tối cao của Trung Quốc.

Cộng hòa Weimar bắt đầu thiết lập hợp tác quân sự với Quốc dân Cách mệnh quân từ năm 1926, và mối quan hệ này kéo dài đến năm 1941. Sự hợp tác được tăng cường sau khi Đức Quốc xã lên nắm quyền năm 1933, và chấm dứt vào năm 1941 khi Adolf Hitler chính thức công nhận chính phủ bù nhìn của Uông Tinh Vệ tại Nam Kinh vào tháng 7.

Trước đó, vào năm 1938, Nhật Bản đã yêu cầu Đức rút các cố vấn quân sự của mình. Phái đoàn quân sự Đức này, do Hans von Seeckt lãnh đạo trong giai đoạn 1933–1935, đã cung cấp cho Quốc dân Cách mệnh quân các loại vũ khí như súng bộ binh, pháo, xe bọc thép, và xe tăng hạng nhẹ Panzer I.

Lực lượng thiết giáp của Quốc dân Cách mệnh quân được tổ chức thành ba tiểu đoàn:

 Tiểu đoàn 1 và 2 mỗi đơn vị có 29 xe tăng lội nước Vickers-Carden Loyd; ngoài ra, 20 xe tăng Vickers 6-Ton được phân bổ cho hai tiểu đoàn này.
 Đồng thời, 29 xe tăng siêu nhẹ Carden Loyd Mark VI cũng phục vụ trong tiểu đoàn 2.

Tiểu đoàn thứ ba được trang bị:

 15 xe tăng Panzer I Ausf. A (mua năm 1936)
 20 xe tăng siêu nhẹ L3/35 của Ý
 15 xe trinh sát bọc thép Leichter Panzerspähwagen (chủ yếu là Sd.Kfz. 222, cùng với hai Sd.Kfz. 221 và ít nhất một chiếc Sd.Kfz. 260).

Trong năm 1937, ba tiểu đoàn xe tăng của Quốc dân Cách mệnh quân đã bị quân Nhật tiêu diệt hoàn toàn; số tàn quân còn lại được tổ chức lại thành Sư đoàn 200, đơn vị này được tăng cường bằng xe tăng hạng nhẹ T-26 do Liên Xô cung cấp. Được thành lập vào năm 1938, đơn vị này tồn tại đến năm 1949 qua nhiều lần tái tổ chức.

Từ năm 1941 trở đi, phe Quốc dân ngày càng phụ thuộc vào Hoa Kỳ, nhận được số lượng lớn xe tăng hạng nhẹ M3 Stuart và M5 Stuart, cùng với xe tăng hạng trung M4 Sherman. Sau khi Nhật Bản đầu hàng năm 1945, Quốc dân Cách mệnh quân và Đảng Cộng sản Trung Quốc bước vào cuộc đấu tranh giành quyền kiểm soát Trung Quốc. Cả hai bên đều sử dụng xe tăng thu được của Nhật Bản và xe tăng do Mỹ viện trợ, chủ yếu là các xe Stuart hạng nhẹ. Lãnh đạo phe Đảng Cộng sản Trung Quốc, Mao Trạch Đông, đã thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sau khi nội chiến Trung Quốc kết thúc vào năm 1949, trong khi Tưởng Giới Thạch và phe Quốc dân chỉ còn kiểm soát Đài Loan và một số đảo nhỏ ở Phúc Kiến.

Vào ngày 1 tháng 10 năm 1949, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã tổ chức một cuộc duyệt binh lớn tại thủ đô Bắc Kinh, cùng các cuộc duyệt binh nhỏ hơn ở những thành phố lớn khác. Các xe tăng tham gia là sự pha trộn giữa:

 xe tăng Nhật Bản bị Quốc dân Cách mệnh quân thu giữ rồi sau đó bị Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) chiếm lại,
 xe tăng Mỹ viện trợ theo chương trình Lend-Lease cho Quốc dân Cách mệnh quân nhưng bị PLA thu giữ,
 và xe tăng T-26 do Liên Xô cung cấp cho PLA.

Vào tháng 10 năm 1950, Mao Trạch Đông quyết định đưa Quân Tình nguyện Nhân dân Trung Quốc tham chiến tại Triều Tiên chống lại lực lượng Liên Hợp Quốc do Hoa Kỳ dẫn đầu trong Chiến tranh Triều Tiên. Các lực lượng Trung Quốc tại đây được trang bị vũ khí hạng nặng do Liên Xô sản xuất, bao gồm cả xe tăng T-34.

Trong đầu những năm 1950, Trung Quốc bắt đầu sản xuất các bản sao của xe tăng T-34 của Liên Xô và xây dựng các nhà máy riêng để phát triển những thiết kế cải tiến hơn (chủ yếu vẫn dựa trên thiết kế Liên Xô), từ đó dần tiến tới các dòng xe tăng hiện đại mang dấu ấn nội địa như ngày nay.

Lịch sử

Trước Chiến tranh thế giới 1 

Quân phiệt Trương Tác Lâm là người đã đưa xe tăng vào Trung Quốc.

Năm 1919, Pháp đã điều một đơn vị nhỏ xe tăng Renault FT tới Vladivostok, trong khuôn khổ cuộc can thiệp chung của phe Đồng minh bắt đầu từ tháng 8 năm 1918; sau đó số xe tăng này được quân đội Mãn Châu dưới quyền Trương Tác Lâm tiếp nhận.

Bị bất ngờ trong Bắc phạt (1926–1928) bởi Tưởng Giới Thạch và Quốc dân Cách mệnh quân, Trương Tác Lâm đã mua một số xe tăng Renault FT trang bị pháo 37 mm từ Pháp vào năm 1927. Tuy nhiên, đến năm 1929, các xe FT này đã nằm trong tay phe Trung Quốc Quốc dân Đảng và trên danh nghĩa được biên chế vào Lữ đoàn Kỵ binh số 1 của Quốc dân Cách mệnh quân; đến năm 1930, lực lượng này đã sở hữu tổng cộng 36 xe FT.

Tuy vậy, vào năm 1931, Lục quân Đế quốc Nhật Bản đã chiếm gần như toàn bộ số xe FT của Trung Quốc/Mãn Châu khi họ chiếm đóng Mãn Châu. Những xe tăng bị thu giữ này sau đó được triển khai trong Quan Đông quân và được sử dụng trong Sự kiện Phụng Thiên.

Ngoài ra, vào năm 1929, phe Trung Quốc Quốc dân Đảng cũng đã mua 24 xe tăng siêu nhẹ Carden Loyd Mk VI của Anh. Tuy nhiên, đến năm 1929, các xe Renault FT đã thuộc quyền kiểm soát của Trung Quốc Quốc dân Đảng và trên danh nghĩa được biên chế vào Lữ đoàn Kỵ binh số 1 của Quốc dân Cách mệnh quân; đến năm 1930, lực lượng này đã sở hữu tổng cộng 36 xe FT. Tuy nhiên, vào năm 1931, Lục quân Đế quốc Nhật Bản đã chiếm gần như toàn bộ số xe FT của Trung Quốc/Mãn Châu khi họ chiếm đóng Mãn Châu. Các xe tăng bị thu giữ này sau đó được triển khai trong đạo quân Quan Đông và được sử dụng trong Sự kiện Phụng Thiên.

Năm 1929, phe Trung Quốc Quốc dân Đảng đã mua 24 Xe tăng siêu nhẹ Carden Loyd của Anh.

Bị ảnh hưởng bởi hiệu quả của xe tăng Nhật trong Trận Thượng Hải lần thứ nhất, chính phủ Trung Quốc Quốc dân Đảng bắt đầu cơ giới hóa quân đội vào năm 1933, với lực lượng ban đầu là 24 xe tăng Carden Loyd Mk VI. Sau đó, họ tiếp tục mua 20 xe tăng Vickers 6-Ton trong giai đoạn 1934–1936, và những xe này đã được sử dụng trong chiến đấu chống Nhật tại Trận Thượng Hải. Ngoài ra, họ còn mua 29 xe tăng lưỡng cư Vickers (được phát triển năm 1932 nhưng không được sử dụng tại Anh).

Sự hợp tác Trung–Đức, bắt đầu từ trước Thế chiến thứ nhất, đã đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa công nghiệp và lực lượng vũ trang của Trung Hoa Dân Quốc, vì vậy việc tìm đến các cố vấn quân sự Đức là điều tự nhiên. Nhu cầu cấp bách của Trung Quốc trong việc hiện đại hóa quân đội và công nghiệp quốc phòng, cùng với nhu cầu của Đức về nguồn nguyên liệu ổn định, đã khiến hai nước thiết lập quan hệ chặt chẽ từ cuối những năm 1920 đến cuối những năm 1930.

Năm 1927, sau sự tan rã của Mặt trận Thống nhất lần thứ nhất giữa Quốc dân Đảng và phe Cộng sản, chính quyền Trung Quốc Quốc dân Đảng tiến hành thanh trừng các thành phần cánh tả và loại bỏ phần lớn ảnh hưởng của Liên Xô. Tưởng Giới Thạch cắt đứt quan hệ với Liên Xô và chuyển sang hợp tác với Đức – một cường quốc quân sự truyền thống – để tái tổ chức và hiện đại hóa Quốc dân Cách mệnh quân. Nhiều cố vấn quân sự Đức đã được thuê để hỗ trợ quá trình cơ giới hóa và huấn luyện quân đội. Khi Adolf Hitler lên nắm quyền năm 1933 và phớt lờ các ràng buộc hiệp ước, Đảng Quốc xã chống cộng và Trung Quốc Quốc dân Đảng cũng chống cộng nhanh chóng thiết lập quan hệ hợp tác chặt chẽ: Đức huấn luyện quân Trung Quốc và hỗ trợ xây dựng hạ tầng, trong khi Trung Quốc mở cửa thị trường và tài nguyên cho Đức.

Các cố vấn người Đức đã thúc đẩy Quốc dân Đảng mua nhiều vũ khí châu Âu thông qua các công ty Đức. Những trang bị được mua bao gồm:

 Xe tăng siêu nhẹ CV-35 của Ý
 Xe tăng hạng nhẹ Panzer I Ausf. A
 Một mẫu xe tăng 12 tấn của Anh (tên cụ thể không rõ)

Năm 1935, Quốc dân Đảng mua 29 xe tăng lội nước Vickers Carden Loyd và tổ chức thành Tiểu đoàn xe tăng số 1. Đồng thời, 20 xe Vickers 6-Ton Mk E & F cũng được mua và trang bị cho Tiểu đoàn 1 và 2.

Họ cũng mua các thiết kế khác của Anh như Carden Loyd M1936 (xe tăng hạng nhẹ hai người có trang bị vô tuyến), được đưa vào sử dụng năm 1936. Ngoài ra, 29 xe vận tải bọc thép VCL Mk VI Carrier cũng được mua năm 1936 và sử dụng trong Tiểu đoàn 2.

Có thông tin cho rằng trong những năm 1930, Ba Lan đã bán ba đại đội xe tăng Renault FT cho Trung Quốc, nhưng thực chất đây chỉ là vỏ bọc cho việc bán cho phe Cộng hòa Tây Ban Nha. Ngoài ra, khoảng 6–10 xe vận tải bọc thép nhẹ Renault UE trang bị súng máy Browning cũng được mua từ Pháp.

Trung Quốc còn mua khoảng 20 xe L3/35 (CV-35) của Ý. Năm 1937, 15 xe Panzer I Ausf. A được bán cho Trung Quốc và đã được sử dụng trong Trận Nam Kinh bởi Tiểu đoàn Thiết giáp số 3.

Với các xe tăng mới này, Quốc dân Đảng đã tổ chức ba tiểu đoàn xe tăng vào năm 1936:

 Tiểu đoàn 1 (Thượng Hải): 32 xe Vickers lội nước và một số xe Vickers 6-Ton.
 Tiểu đoàn 2 (Thượng Hải): 20 xe Vickers 6-Ton, 4 xe tăng siêu nhẹ Carden Loydxe tăng siêu nhẹ Carden Loyd và các xe vận tải bọc thép.
 Tiểu đoàn 3 (Nam Kinh): 10 xe Panzer I Ausf. A, 20 xe L3/35 (CV-35) và một số xe bọc thép Sd.Kfz. 221/222.

Nhờ lực lượng thiết giáp này, Trung Quốc Quốc dân Đảng đã có khả năng đối phó với mối đe dọa từ lực lượng Cộng sản trong nước, đồng thời chuẩn bị đối đầu với quân đội Nhật Bản.

Xung đội Trung-Nhật, chiến tranh thế giới 2 

Khi Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai bùng nổ vào tháng 7 năm 1937, Quốc dân Cách mệnh quân đã mở rộng lên khoảng 1,7 triệu quân.

Trên giấy tờ, biên chế chiến đấu của lực lượng này bao gồm:

 182 sư đoàn bộ binh
 46 lữ đoàn độc lập
 9 sư đoàn kỵ binh
 6 lữ đoàn kỵ binh độc lập
 4 lữ đoàn pháo binh
 20 trung đoàn pháo binh độc lập Về lý thuyết, mỗi sư đoàn gồm hai lữ đoàn; mỗi lữ đoàn có hai trung đoàn, cùng với một tiểu đoàn hoặc trung đoàn pháo binh, một đơn vị công binh, một tiểu đoàn hậu cần, và các đơn vị hỗ trợ nhỏ như thông tin liên lạc, quân y và vận tải. Mười sư đoàn tinh nhuệ được huấn luyện theo kiểu Đức có quân số trung bình từ 9.000–10.000 người. Các sư đoàn khác, kém hơn, có khoảng 5.000 quân với số lượng đơn vị hỗ trợ khác nhau. Các lữ đoàn độc lập thường có khoảng 4.000 quân, còn các lữ đoàn tạm thời khoảng 3.000 quân.

Các tiểu đoàn thiết giáp số 1, 2 và 3 của Quốc dân Cách mệnh quân đã tham gia Trận Thượng Hải lần thứ hai và Trận Nam Kinh, và đã bị lực lượng Nhật Bản tiêu diệt hoàn toàn, với nhiều phương tiện bị phá hủy hoặc bị bỏ lại rồi rơi vào tay đối phương.

Số lượng xe tăng và xe tăng siêu nhẹ ít ỏi của Trung Quốc không được tập trung thành lực lượng lớn để đột kích như một “nắm đấm thiết giáp”, mà thay vào đó bị phân tán thành các nhóm nhỏ để hỗ trợ bộ binh.

Kíp xe tăng Trung Quốc sử dụng trang phục không đồng nhất, phụ thuộc vào nguồn gốc phương tiện, chủ yếu là sự pha trộn giữa quân phục và trang bị của Đức và Ý. Tất cả đều mặc loại áo liền quần bằng vải lanh đơn giản, nhiều khả năng do Ý cung cấp.

Mũ bảo hộ là loại mũ chống va đập, hoặc theo mẫu Đức năm 1937, hoặc mũ M35 của Ý, được làm từ sợi tổng hợp và bọc da màu đen.

Sau khi người Đức rút đi, vào năm 1938, Liên Xô bắt đầu nối lại việc hỗ trợ phe Quốc dân. Quốc dân Cách mệnh quân khi đối đầu với quân Nhật chỉ có một số lượng nhỏ phương tiện bọc thép và lực lượng cơ giới, được tổ chức thành ba tiểu đoàn thiết giáp để bảo vệ một mặt trận rộng lớn.

Tháng 8 năm 1937, chính phủ của Tưởng Giới Thạch đã đàm phán với Liên Xô để nhận viện trợ quân sự. Liên Xô sau đó can thiệp, cử cố vấn và xe tăng bắt đầu được đưa tới Trung Quốc lần đầu tiên vào tháng 3 năm 1938. Sau khi lực lượng thiết giáp Trung Quốc phần lớn bị tiêu diệt trong các trận chiến tại Thượng Hải và Nam Kinh, các xe tăng, xe bọc thép và xe tải mới từ Liên Xô và Ý đã cho phép thành lập sư đoàn cơ giới duy nhất của quân đội – Sư đoàn 200 – được tổ chức và cố vấn theo mô hình Liên Xô.

Đơn vị này gồm một trung đoàn xe tăng và một trung đoàn bộ binh cơ giới, được trang bị xe tăng hạng nhẹ T-26.
Liên Xô đã bán cho Trung Quốc 82 xe tăng T-26 mod. 1933, do lo ngại Nhật Bản sẽ trở thành mối đe dọa trực tiếp ở “cửa sau” của mình. Số xe tăng này được vận chuyển tới cảng Quảng Châu vào mùa xuân năm 1938.

Sư đoàn 200 là một sư đoàn cơ giới gồm bốn trung đoàn, bao gồm:

 một trung đoàn xe tăng trang bị T-26
 một trung đoàn xe bọc thép
 một trung đoàn bộ binh cơ giới
 một trung đoàn pháo binh

Chỉ huy đầu tiên của đơn vị là tướng Đỗ Du Minh.

Các trung đoàn xe tăng có:

 70 xe T-26
 4 xe BT-5
 20 (có thể là 92?) xe tăng siêu nhẹ CV-35. 

Trung đoàn xe bọc thép có khoảng:

 50 xe bọc thép dòng BA-20. 
 12 (hoặc 18?) xe bọc thép Leichter Panzerspähwagen (Sd.Kfz. 221). 

Một trung đoàn xe tăng gồm bốn tiểu đoàn, mỗi tiểu đoàn có ba đại đội xe tăng. Tổng cộng, các trung đoàn xe tăng có khoảng 200 phương tiện chiến đấu bọc thép (AFV).

Chính phủ Quốc dân đã mua tổng cộng 88 xe tăng T-26 và các xe bọc thép BA-10 và BA-20. Những phương tiện này, cùng với số xe Đức còn lại, được biên chế vào Sư đoàn 200.

Sư đoàn này đã trải qua trận chiến đầu tiên vào cuối năm 1938 khi đối đầu với Sư đoàn 14 của Lục quân Đế quốc Nhật Bản trong trận Lan Phong.

Tháng 9 năm 1938, các đơn vị cơ giới ban đầu của sư đoàn (thiết giáp và pháo binh) được đặt dưới quyền chỉ huy trực tiếp của Quân đoàn 5, và sư đoàn được tổ chức lại thành đơn vị cơ giới hóa nhẹ (motorized) với khoảng 9.000 quân.

Thiếu tướng Đái An Lan được bổ nhiệm làm chỉ huy mới của sư đoàn, trong khi tướng Đỗ Du Minh được thăng chức chỉ huy Quân đoàn 5.
Sư đoàn 200, thuộc Quân đoàn 5, đã tham gia và gây ra một thất bại nặng nề cho Sư đoàn 5 tinh nhuệ của Lục quân Đế quốc Nhật Bản trong Trận Đèo Côn Lôn. Mặc dù Quân đoàn 5 chịu tổn thất về quân số nhiều hơn, nhưng họ vẫn giữ vững Đèo Côn Lôn, nhờ đó đã duy trì tuyến hậu cần với French Indochina. Sư đoàn sau đó chịu tổn thất nặng nề trong một cuộc tấn công vào Batang, mất gần hai phần ba lực lượng, buộc phải được tái thiết và tổ chức lại. Sau khi ký hiệp ước không xâm lược với Đức và đánh bại đạo quân Quan Đông tại Khalkin Gol, Liên Xô bắt đầu rút sự hỗ trợ của mình khỏi Trung Quốc.

Hơn 600 chiếc xe tăng T16 CTMS lẽ ra được chuyển giao cho Trung Quốc theo chương trình Lend-Lease sau sự kiện Trân Châu Cảng, nhưng do khó khăn về hậu cần cùng thiết kế đã lỗi thời, phía Trung Quốc đã từ chối nhận. Sau đó, năm 1943, lực lượng Quốc dân Đảng tiếp nhận 233 chiếc xe tăng hạng nhẹ M2A4 của Mỹ, cùng với khoảng 48 chiếc M3A3 và M5A1 Stuart cũng theo chương trình Lend-Lease. Từ năm 1943 đến 1944, họ tiếp tục nhận thêm 35 chiếc xe tăng M4A4 Sherman thông qua Chương trình Hỗ trợ Quân sự của Hoa Kỳ.

Khi Mỹ tham gia vào chiến tranh năm 1941, họ bắt đầu cung cấp cho Trung Quốc các phương tiện chiến đấu cơ giới (AFV) mà Liên Xô không thể cung cấp. Các xe tăng M3 Stuart và M4 Sherman được vận chuyển qua Miến Điện, góp phần hình thành nên những quân đoàn được trang bị tốt, huấn luyện bài bản mà lực lượng Quốc dân Đảng có thể triển khai. Những đơn vị này đã chịu trách nhiệm ngăn chặn nhiều đợt tấn công của Nhật Bản trong giai đoạn sau của chiến tranh.

Sư đoàn 200 cũng tham chiến tại Mặt trận Miến Điện dưới quyền Joseph Stilwell; sư đoàn tham gia Trận đường Vân Nam – Miến Điện năm 1942 trong chiến dịch Miến Điện. Sư đoàn 200 đã ghi dấu ấn trong các trận chiến tại Toungoo và Hopong – Taunggyi, nhưng sau đó phải chịu thất bại thảm khốc trong trận cao tốc Hsipaw-Mogok vào cuối chiến dịch khi đang cố rút lui về Trung Quốc. Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, những xe tăng T-26 còn lại của Trung Quốc được trang bị cho Trung đoàn Thiết giáp số 1 của Quốc dân Cách mệnh quân, tham chiến ở miền Đông Trung Quốc trong Nội chiến Trung Quốc (1946–1950), nơi một số xe T-26 bị Quân Giải phóng Nhân dân tiêu diệt hoặc bắt giữ trong Chiến dịch Hoài Hải năm 1949.

Sau Thế chiến 2 

Chiến dịch Hoài Hải là một chiến dịch quân sự diễn ra trong các năm 1948–1949, được xem là trận quyết định của Nội chiến Trung Quốc. Đây là một trong số ít các trận chiến quy ước trong cuộc chiến, khi cả hai bên đều sử dụng xe tăng, nhiều chiếc được thu giữ từ Nhật Bản hoặc còn lại từ Thế chiến II của Mỹ. Chiến dịch này là một trong ba chiến dịch quan trọng đánh dấu sự kết thúc của sự thống trị của Trung Quốc Quốc dân Đảng ở miền Bắc Trung Quốc, hai chiến dịch còn lại là Liaoshen và Pingjin. Có khoảng 550.000 binh sĩ của Quốc dân Cách mệnh quân bị bao vây tại Từ Châu (Xuzhou/Hsuchow) và bị tiêu diệt bởi Quân Giải phóng Nhân dân (PLA). “Gongchen” là tên gọi của chiếc xe tăng Type 97 Chi-Ha do Nhật Bản chế tạo, và đây là chiếc xe tăng đầu tiên phục vụ trong biên chế Quân Giải phóng Nhân dân.

Việc Quốc dân Cách mệnh quân mất đi những đơn vị tinh nhuệ nhất cùng phần lớn trang bị Mỹ đồng nghĩa với việc họ không còn khả năng bảo vệ hiệu quả đồng bằng sông Dương Tử trước các đợt tấn công tiếp theo của lực lượng Cộng sản. Chính phủ Mỹ dưới thời Tổng thống Harry Truman hoàn toàn mất niềm tin vào Tưởng Giới Thạch và chính quyền Quốc dân, do đó từ chối tiếp tục viện trợ quân sự và tài chính, điều này đã đẩy nhanh sự sụp đổ của chế độ Trung Quốc Quốc dân Đảng trên lục địa.

Sau khi Thiên Tân bị lực lượng Cộng sản chiếm, các đơn vị Quốc dân Cách mệnh quân bảo vệ Bắc Bình (Beiping) rơi vào tình thế tuyệt vọng, và sự sụp đổ của chế độ Trung Quốc Quốc dân Đảng đã diễn ra. Ngày 31 tháng 1, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tiến vào Bắc Bình để tiếp quản. Chiến dịch Pingjin kết thúc. Bắc Bình, sắp trở thành thủ đô của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa mới, được đổi tên thành Bắc Kinh.

Đầu những năm 1950, Liên Xô đã viện trợ cho Trung Quốc 1.837 chiếc xe tăng T-34-85, cùng với một số xe tăng thặng dư từ chương trình Lend-Lease trong Thế chiến II. Xe tăng T-34-85 cũng được sử dụng bởi lực lượng Bắc Triều Tiên và Trung Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên.

Báo cáo năm 1954 của Operations Research Office về “Tank vs Tank Combat in Korea” ghi nhận có từ 119 đến nhiều trận đối đầu xe tăng xác định hoặc khả nghi trong Chiến tranh Triều Tiên, với 38 xe tăng Mỹ bị T-34 tiêu diệt (bao gồm cả những xe bị bỏ lại nhưng còn sửa chữa được).

Phía Trung Quốc tuyên bố rằng xe tăng T-34 của họ đã tiêu diệt một số xe tăng Mỹ vào cuối cuộc chiến, bởi vào thời điểm này hầu hết xe T-34 của Bắc Triều Tiên, ước tính hơn 400 chiếc, đã bị tiêu diệt hoặc bị bắt giữ trước tháng 11 năm 1950.

Sau khi ký Hiệp ước hữu nghị, liên minh và tương trợ Trung‑Xô, Liên Xô đồng ý hỗ trợ Trung Quốc xây dựng một nhà máy chế tạo xe tăng để sản xuất xe tăng chiến đấu chủ lực T-54A vào năm 1956. Ban đầu, các xe tăng được lắp ráp với các bộ phận do Liên Xô cung cấp, sau đó dần được thay thế bằng các linh kiện do Trung Quốc sản xuất.

Xe tăng được Quân Giải phóng Nhân dân tiếp nhận vào biên chế năm 1959 và được đặt tên là Xe tăng chủ lực kiểu 59 (còn gọi theo tên công nghiệp là WZ‑120). Đây là chiếc xe tăng đầu tiên do Trung Quốc sản xuất và đánh dấu bước phát triển đầu tiên của xe tăng chủ lực Trung Quốc. Trong thời gian sản xuất từ năm 1959 đến giữa những năm 1980, hơn 10.000 chiếc Type 59 đã được chế tạo, và qua các năm thiết kế này đã được nâng cấp với nhiều công nghệ trong nước và phương Tây.
Khi xe tăng chủ lực kiểu 59 đang được phát triển, người ta nhận thấy rằng do trọng lượng lớn của nó, xe sẽ gặp khó khăn khi hoạt động ở khu vực miền Nam Trung Quốc, nơi địa hình chủ yếu là dãy núi, đồi, ruộng lúa, hồ và nhiều sông ngòi mà thường không có cầu hoặc các cầu hiện có không chịu được tải trọng của Type 59. Vì vậy, vào cuối những năm 1950, Quân Giải phóng Nhân dân đã đưa ra yêu cầu về một loại xe tăng hạng nhẹ có thể triển khai hiệu quả trong các khu vực này.

Việc phát triển Xe tăng hạng nhẹ kiểu 62 (Type 62) bắt đầu tại Nhà máy 674 (thuộc Harbin First Machinery Building Group Ltd) từ năm 1958. Việc chế tạo nguyên mẫu đầu tiên của xe tăng hạng nhẹ kiểu 62, mang ký hiệu Type 59‑16, bắt đầu từ năm 1960 và kết thúc vào năm 1962. Xe tăng này chính thức được đưa vào sản xuất và biên chế với Quân Giải phóng Nhân dân vào năm 1963. Sau một nỗ lực không thành công trong việc lắp tháp pháo của Xe tăng hạng nhẹ kiểu 63A (một loại xe tăng lội nước) lên chiếc Type 62, một tháp pháo mới đã được thiết kế và trang bị cho Type 62; biến thể này được đặt tên là Type 62G.

Trong xung đột biên giới Trung–Xô năm 1969, khi quan hệ giữa Trung Quốc và Liên Xô xấu đi, Nhà máy 617 của Trung Quốc (hiện là Inner‑Mongolia First Machinery Group Company Ltd.) được giao nhiệm vụ cải tiến thiết kế của Xe tăng chủ lực kiểu 59. Nhà máy này đã nghiên cứu một chiếc xe tăng T‑62 của Liên Xô bị bắt và một số bộ phận của nó, chẳng hạn như hệ thống chiếu sáng hồng ngoại Luna IR, khẩu pháo nòng trơn 115 mm ổn định hai trục và động cơ mới 580 hp đã được sao chép và tích hợp vào thiết kế Xe tăng kiểu 69. Xe tăng Type 69 và Type 79 trở thành những xe tăng chiến đấu chủ lực đầu tiên do Trung Quốc phát triển độc lập, mặc dù Xe tăng kiểu 69 không chính thức được đưa vào phục vụ trong Quân Giải phóng Nhân dân cho tới năm 1982 và với số lượng hạn chế. Quân đội Trung Quốc ban đầu không hài lòng với hiệu suất của Type 69, nhưng loại xe này lại trở thành một trong những xe cơ giới được xuất khẩu thành công nhất của Trung Quốc—hơn 2.000 chiếc được bán ra khắp thế giới trong những năm 1980.

Thiết kế đơn giản, bền bỉ và chi phí thấp khiến Type 69 và các biến thể Type 79 trở nên hấp dẫn trên thị trường xuất khẩu, và Trung Quốc đã bán hàng trăm chiếc cho cả hai bên trong Chiến tranh Iran–Iraq. Nhiều xe sau đó được sử dụng bởi lực lượng của Saddam Hussein trong Chiến tranh Vùng Vịnh và Chiến tranh Iraq 2003. Cả Type 69 và Type 79 đều sử dụng khung và tháp pháo gần như giống hệt với Type 59; sự khác biệt chính là ở chỗ hai mẫu xe sau được nâng cấp với công nghệ tốt hơn, được thu thập từ các xe tăng bị bắt hoặc mua từ các nước khác.

Vào những năm 1970, hơn 1,5 triệu binh sĩ hai bên đã được triển khai dọc theo biên giới Trung–Xô, và vào thời điểm đó các xe tăng tốt nhất của Trung Quốc bị xem là “hoàn toàn lép vế” so với các thiết kế xe tăng mới của Liên Xô như T‑62, T‑64 và T‑72.

Trong những năm 1980, khi quan hệ giữa Trung Quốc và phương Tây ấm lại, Trung Quốc có thể nhập khẩu một số công nghệ phương Tây để cải tiến hệ thống vũ khí. Xe tăng Type 69 được nâng cấp với các hệ thống phương Tây như hệ thống điều khiển hỏa lực do Marconi (Anh) sản xuất và pháo 105 mm L7. Phiên bản mới này được đặt tên là Type 79, đánh dấu kết thúc giai đoạn phát triển xe tăng thế hệ đầu tiên của Trung Quốc, mở đường cho các thế hệ xe tăng mới hơn trong tương lai.

Vào cuối những năm 1970, Nhà máy 617 (là nhà thầu chính), cùng với Nhà máy 616, Nhà máy 477 và Viện 201 (nay là China North Vehicle Research Institute) được lệnh phát triển xe tăng chiến đấu chủ lực thế hệ thứ hai của Trung Quốc. Dự án này được hưởng lợi từ việc nhập khẩu công nghệ phương Tây trong những năm 1980. Chiếc Xe tăng kiểu 80 được thiết kế dựa trên khung của Xe tăng chủ lực kiểu 79, nhưng được trang bị bộ bánh – xích mới do Trung Quốc sản xuất, động cơ diesel 730 hp theo giấy phép của Đức, hệ thống điều khiển bắn ổn định hai trục với bộ đo xa laser theo giấy phép của Anh và khẩu pháo 105 mm chuẩn NATO được cấp phép từ Áo. Phiên bản cải tiến của chiếc này sau đó chính thức được đưa vào phục vụ trong Quân Giải phóng Nhân dân năm 1988 và được đặt tên là Xe tăng chủ lực kiểu 88. Xe tăng kiểu 88 là duy nhất trong dòng xe tăng Trung Quốc bởi vì nó bao gồm những phiên bản được phát triển từ nhiều “gia đình” xe tăng trước đây, thay vì chỉ một dòng riêng biệt.

Việc sản xuất dòng xe tăng kiểu 88 (và các biến thể của nó) được chấm dứt vào năm 1995.Pháo tự hành chống tăng kiểu 89 là một loại phương tiện bọc thép khác của Trung Quốc, cũng được đưa vào phục vụ năm 1988. Loại này được trang bị khẩu pháo nòng trơn 120 mm nhằm đối phó với các xe tăng chủ lực mới hơn của phương Tây và Nga vốn có giáp composite và pháo cỡ 120 mm hoặc 125 mm. Tuy quá trình phát triển tương đối thành công, nhưng với sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh, vũ khí này không còn cần thiết nữa, và sản xuất bị dừng lại sau khi khoảng 100 chiếc được chế tạo.

Vào năm 1988, Tập đoàn Công nghiệp Phương Bắc Trung Quốc (Norinco) công bố phiên bản riêng của mình, xe tăng chiến đấu chủ lực Type 85, như một hướng phát triển mới dựa trên dòng Type 80/88. Tuy nhiên, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc ban đầu không tiếp nhận Type 85 vào biên chế, và loại xe này được phát triển thêm để xuất khẩu, trong đó nổi bật là các biến thể cho Pakistan như Type 85‑IIAP và Type 85‑IIM. 

Tình hình thay đổi mạnh vào cuối những năm 1980 khi Trung Quốc thu được mẫu xe tăng Liên Xô T‑72 (theo báo cáo là từ Iran với các xe T-72 thu được từ quân đội Iraq). Qua việc nghiên cứu các mẫu này, cùng với sự tham gia của Nam Phi, Trung Quốc nhận ra pháo 105 mm phương Tây trang bị cho Type 80 không thể xuyên giáp T‑72, trong khi pháo chính của T‑72 lại dễ dàng xuyên thủng giáp không chỉ Type 80 mà cả giáp các xe tăng Trung Quốc lúc đó. 

Những giới hạn này càng trở nên rõ rệt hơn trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1991, khi Quân Giải phóng Nhân dân quan sát thấy rằng các xe tăng Trung Quốc đang xuất khẩu vào thời điểm đó kém xa so với xe tăng chủ lực phương Tây. Điều này dẫn tới việc ưu tiên phát triển một dòng xe tăng thế hệ thứ ba, đồng thời tiếp tục cải tiến thiết kế thế hệ thứ hai. Kết quả là xe tăng chủ lực Type 85 được coi là một sự phát triển trực tiếp từ Type 80, đóng vai trò cầu nối cho các mẫu xe tiếp theo. 

Sau các cải tiến, bao gồm việc áp dụng những kinh nghiệm thu được từ biến thể Type 85‑IIM, phiên bản này được Quân Giải phóng Nhân dân tiếp nhận vào năm 1996 và chính thức biên chế vào năm 1997 với tên gọi Xe tăng chủ lực kiểu 96 (Type 96).

Việc sản xuất Xe tăng chủ lực kiểu 88 được ngừng lại khi Type 96 có mặt, và Type 96 được sản xuất số lượng lớn hơn nhiều so với Type 88, mặc dù đôi khi vẫn bị nhầm gọi là Type 88C.
So với Xe tăng chủ lực kiểu 85 và Xe tăng chủ lực kiểu 88, Xe tăng chủ lực kiểu 96 (Type 96) có hệ thống điện tử cải tiến và tháp pháo theo phong cách phương Tây. Các bức ảnh gần đây cho thấy Type 96 đã được chế tạo lại mạnh mẽ hơn với các module giáp bổ sung và giáp phản ứng nổ (ERA) tương tự như trên xe tăng chủ lực kiểu 99 (Type 99), và hệ thống điện tử nội bộ cũng có thể đã được nâng cấp lên tiêu chuẩn của Type 99.

Vào năm 1995, NORINCO đã phát triển nguyên mẫu Type 85‑III trang bị động cơ diesel 1.000 hp và giáp phản ứng nổ, với động cơ mạnh hơn sau khi cuối cùng đã giải quyết được vấn đề về động lực.

Sau khi Xe tăng kiểu 80 được chính thức định danh là xe tăng thế hệ thứ hai của Trung Quốc vào năm 1981, trong quân đội Trung Quốc đã xuất hiện các nhóm tranh luận rằng nước này vẫn cần một thế hệ xe tăng thứ ba, tiên tiến hơn. Trong số này, đã hình thành hai phe chính:

 Một nhóm ủng hộ **một thiết kế dựa trên xe tăng Liên Xô T‑72, với tổ lái 3 người và pháo tự động nạp đạn cỡ 125 mm.
 Nhóm còn lại ưa chuộng một thiết kế theo kiểu Israel Merkava, với khoang động lực đặt gần phía trước, pháo cỡ 120 mm nạp đạn bán tự động, và sử dụng động cơ diesel công suất cao hoặc động cơ tuabin khí.

Dự án đã bị trì hoãn một vài năm vì sự chia rẽ này. Cuối cùng, vào tháng 7 năm 1984, Quân đội quyết định theo thiết kế dựa trên T‑72. Vào mùa hè năm 1986, kế hoạch này được trình lên Hội đồng Nhà nước Trung Quốc và Ủy ban Quân ủy Trung ương, được phê duyệt trong cùng năm và được đưa vào Chương trình Phát triển Vũ khí Chủ yếu của Kế hoạch 5 năm lần thứ bảy của Trung Quốc.

Chính phủ Trung Quốc quyết định hiện đại hoá lực lượng xe tăng của họ bằng cách tích hợp những tính năng tiên tiến vào thế hệ xe tăng chiến đấu chủ lực (MBT) tiếp theo, vì các xe tăng cũ hơn đang trở nên kém hiệu quả. Kết quả là một loại xe tăng mới được phát triển với thân xe tương tự T‑72 hoặc T‑80, trong khi tháp pháo được hàn liền giống như hầu hết các xe tăng phương Tây. Mục tiêu là tạo ra một xe tăng có thể đánh bại xe tăng Liên Xô T‑80 và tiến gần tới khả năng của xe tăng Đức Leopard 2.

Type 90 là chiếc xe tăng Trung Quốc đầu tiên áp dụng khái niệm thiết kế module cho giáp. Thiết kế tiếp theo được biết đến dưới tên gọi Type 90‑I, là mẫu xuất khẩu cho thế hệ MBT tiếp theo dành cho Pakistan, với động cơ diesel Perkins Shrewsbury CV12‑1200 TCA (được sử dụng trên xe tăng Challenger 2) và hộp số tự động SESM ESM 500 (được sử dụng trên xe tăng Leclerc). Tuy nhiên, dự án này bị bỏ dở do lệnh cấm vận vũ khí sau các vụ thử hạt nhân của Pakistan năm 1998.

Để tránh vấn đề bị cấm vận và phụ thuộc vào công nghiệp nước ngoài, hệ thống động lực của Type 90‑I đã được thay bằng động cơ do Trung Quốc sản xuất và được đặt tên là Type 90‑II. Tuy nhiên, kết quả không đạt như mong đợi vì độ tin cậy của động cơ không đáp ứng được tiêu chuẩn trong điều kiện khô hạn ở miền Bắc Trung Quốc và khí hậu sa mạc khắc nghiệt của Pakistan.

Để khắc phục nhược điểm của hệ thống động lực ở các phiên bản Type 90 trước, Trung Quốc đã chọn động cơ diesel 6TD của Ukraine. Thiết kế cuối cùng trên cơ sở Type 90‑II được đặt tên Type 90‑IIM. Công ty Norinco của Trung Quốc đã giới thiệu Type 90‑IIM tại Triển lãm Quốc phòng Abu Dhabi tháng 3 năm 2001, với tên xuất khẩu là MBT 2000.

Phiên bản sử dụng động cơ Ukraine, dự kiến sản xuất tại Pakistan, được đặt tên là Al‑Khalid. Lựa chọn này được đánh giá cao đến mức Pakistan quyết định tiếp nhận loại này làm xe tăng chủ lực Al‑Khalid, và kế hoạch sản xuất 600 chiếc tại Pakistan theo mẫu MBT‑2000 — vốn là biến thể nâng cấp của Type 90‑IIM — được đặt ra vào năm 2007.
Vào mùa xuân năm 1989, Norinco ký hợp đồng với Chính phủ Trung Quốc để chế tạo Xe tăng chủ lực kiểu 99 (Type 99). Đầu năm sau đó, Nhà máy 617 đã chế tạo được nguyên mẫu đầu tiên của Type 99. Năm 1993, lớp giáp trước của Type 99 được tăng từ 600 mm lên 700 mm để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật do chính phủ đặt ra.

Vào tháng 8 năm 1994, hai nguyên mẫu do Norinco sản xuất đã được đưa đi thử nghiệm độ bền trong khí hậu nóng ẩm ở miền Nam Trung Quốc. Trong quá trình thử nghiệm, các nguyên mẫu đã chạy 3.800 km và bắn 200 viên đạn thử nghiệm.

Tháng 9 năm 1994, các bài kiểm tra về độ tin cậy và khả năng vượt sông (fording) được tiến hành tại các khu vực Tuoli và Huiahuling bên ngoài Bắc Kinh.

Ngoài ra, từ năm 1995 đến 1996, ba nguyên mẫu đã trải qua thử nghiệm trong khí hậu bắc cực tại Tháp Hà, Đại Hưng An Lĩnh, tỉnh Hắc Long Giang.
Vào ngày 12 tháng 3 năm 1996, dự án Type 99 chính thức bước vào giai đoạn phát triển cuối cùng. Vào tháng 5 năm 1996, Nhà máy 617 của Norinco bắt đầu lắp ráp nguyên mẫu hoàn thiện.

Cuối tháng 12 năm 1996, hai nguyên mẫu hoàn thiện được đưa trở lại Tháp Hà, Đại Hưng An Lĩnh để tiến hành thử nghiệm trong khí hậu bắc cực. Trong khoảng thời gian thử nghiệm hai tháng, các nguyên mẫu đã chạy tổng cộng 6.900 km và hoàn thành 20 chương trình thử nghiệm do chính phủ yêu cầu.

Cuối năm 1997, bốn nguyên mẫu hoàn thiện tiếp tục trải qua các thử nghiệm bổ sung, đi tổng cộng 20.000 km và bắn thử 760 viên đạn.

Cuối cùng, vào cuối năm 1999, sau hơn năm năm thử nghiệm toàn diện do chính phủ thực hiện, thiết kế của T‑98 (tên công nghiệp Trung Quốc: 9910), như tên gọi lúc đó, được hoàn tất. Hỏa lực, hệ thống điều khiển, giáp và hệ thống điện tử của xe được Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đánh giá là đạt hoặc vượt các mục tiêu ban đầu của dự án.

Việc sản xuất quy mô nhỏ của T‑98 được bắt đầu kịp thời để xe xuất hiện trong diễu binh nhân ngày Quốc khánh Trung Quốc năm 1999.

Sau khi T‑98 hoàn tất, chính phủ Trung Quốc tiếp tục nghiên cứu các phiên bản cải tiến của xe. Các chương trình này cho ra đời Type 99, một phiên bản tinh chỉnh của T‑98 với độ tin cậy cao hơn.

Cuối năm 2001, lô đầu tiên gồm 40 chiếc Type 99 được biên chế vào Quân Giải phóng Nhân dân thường trực. T‑98 cuối cùng được thay thế bởi phiên bản nay được biết đến là Type 99, chính thức được công bố bởi chính phủ vào năm 2001.

Phiên bản cuối cùng của Type 99 được trang bị động cơ 1.500 mã lực, so với động cơ 1.200 mã lực của phiên bản trước đó. Ngoài ra, xe còn được bổ sung giáp chéo kiểu Leopard 2A5 ở phía trước tháp pháo và các lớp giáp tổng hợp bổ sung ở hai bên hông.

Tổng quan từng loại xe tăng 
(Chỉ liệt kê những Type được sản xuất với số lượng đáng kể.) Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từ khi thành lập đã tự thiết kế và chế tạo vũ khí của riêng mình. Nhiều thiết kế chịu ảnh hưởng từ nước ngoài (chủ yếu là Liên Xô), nhưng Trung Quốc ngày càng phát triển các giải pháp nội địa.

Xét về mặt tổ chức, việc phát triển Type có thể chia thành ba thế hệ:

 Thế hệ thứ nhất dựa trên phiên bản T‑54A của Liên Xô và các biến thể, được sản xuất ở Trung Quốc dưới tên Type 59 và Type 69/79.
 Thế hệ thứ hai bắt đầu với Type 80, sau đó phân nhánh thành Type 88 và Type 96, được phát triển song song bởi các viện khác nhau nhưng đều do Tập đoàn Công nghiệp Phương Bắc Trung Quốc (NORINCO) tài trợ.
 Thế hệ thứ ba bắt đầu từ các nguyên mẫu Type 99 phát triển, được chỉnh sửa mạnh để tạo ra Type 99 hiện nay.

Type 59 

Type 59 (tên công nghiệp Trung Quốc: WZ120) là phiên bản do Trung Quốc sản xuất của T‑54A Liên Xô, một cải tiến so với dòng T‑54/55 phổ biến. Type 59 là chiếc Type đầu tiên do Trung Quốc chế tạo.

Những chiếc Type đầu tiên được sản xuất vào năm 1958 và chính thức biên chế vào năm 1959, với sản xuất hàng loạt bắt đầu từ năm 1963. Ước tính khoảng 9.500 chiếc được sản xuất trước khi dừng sản xuất vào năm 1980, trong đó khoảng 5.500 chiếc phục vụ trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Loại Type này từng là trụ cột của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc cho đến thế kỷ 21, với khoảng 5.000 chiếc thuộc các biến thể Type 59-I và Type 59-II vẫn còn biên chế vào năm 2002.

Về cơ bản, Type 59 gần như giống hệt các T‑54A sản xuất đầu tiên của Liên Xô, tuy nhiên có một số khác biệt quan trọng. Type 59 ban đầu không được trang bị đèn hồng ngoại hay hệ thống ổn định pháo chính như T‑54.
Type 59 có bố trí truyền thống sau chiến tranh, với khu vực chiến đấu đặt phía trước, khoang động cơ phía sau và tháp pháo đúc hình mái vòm ở trung tâm thân. Thân được hàn bằng thép có độ dày thay đổi, từ 99 mm ở phần giáp trước thấp đến 20 mm ở sàn thân. Tháp pháo có độ dày từ 100 mm đến 39 mm.

Người lái ngồi ở phía trước bên trái thân, với hầm mở phía trên ghế, mở về bên trái. Người lái có hai tấm quan sát bật lên, cho tầm nhìn phía trước và hơi lệch sang phải khi đóng hầm.

Chỉ huy ngồi trong tháp cùng với xạ thủ và nạp đạn. Hầm của chỉ huy nằm ở bên trái tháp, xạ thủ ngồi phía trước và thấp hơn chỉ huy. Nạp đạn ngồi bên phải tháp và có hầm mở phía trên. Tháp pháo có sàn không xoay, gây khó khăn cho thao tác của tổ lái.

Type 59 đã được sửa đổi nhiều lần trong quá trình phục vụ, bao gồm thay thế pháo 100 mm kiểu Type 59 bằng pháo 105 mm. Đây cũng là cơ sở cho một số thiết kế Type sau này của Trung Quốc, bao gồm Type 69 và Type 79.

Type 62 

Norinco Type 62 là một loại xe tăng nhẹ của Trung Quốc do Norinco phát triển đầu những năm 1960, dựa trên Type 59 nhưng với cỡ pháo chính nhỏ hơn, giáp nhẹ hơn và hệ thống điện tử cùng trang thiết bị khác gọn nhẹ hơn để giảm trọng lượng. Xe đã được nâng cấp theo tiêu chuẩn hiện đại nhằm cung cấp cho Quân Giải phóng Nhân dân một loại xe tăng nhẹ chuyên dụng. Xe còn được biết đến dưới tên công nghiệp WZ132. Việc chế tạo nguyên mẫu đầu tiên của Type 62, có tên Type 59‑16, bắt đầu năm 1960 và kết thúc năm 1962. Xe chính thức được sản xuất hàng loạt và biên chế cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc năm 1963. Dựa trên kinh nghiệm thu được trong Chiến tranh biên giới Việt – Trung 1979, một bản cập nhật cho Type 62 được thiết kế, gồm 33 cải tiến khác nhau và được đặt tên là Type 62‑I.

Sau một nỗ lực thất bại khi trang bị tháp pháo của Type 63A (xe tăng bơi hạng nhẹ) lên Type 62, một tháp pháo mới được thiết kế và lắp trên Type 62. Biến thể mới này được đặt tên là Type 62G.

Type 62 được loại khỏi biên chế Trung Quốc vào đầu năm 2013.

Type 63 

Xe tăng bơi hạng nhẹ Norinco Type 63 được phát triển vào những năm 1960 và lần đầu tiên được triển khai năm 1963, nó được phát triển từ kinh nghiệm sản xuất xe tăng lội nước PT-76 theo license tại Trung Quốc. Trung Quốc đã tiếp nhận một vài xe tăng bơi PT‑76 vào giữa những năm 1950. Vào tháng 10 năm 1958, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc quyết định phát triển một loại xe tăng nổi nội địa dựa trên thiết kế PT‑76. Một nguyên mẫu mang tên WZ221 (Type 60) đã được chế tạo và thử nghiệm năm 1959, nhưng thiết kế này gặp một số vấn đề dẫn đến việc phát triển một phiên bản cải tiến.

Xe tăng được phát triển chung bởi Học viện Kỹ thuật Quân sự (Military Engineering Institute – MEI) và Viện Nghiên cứu số 60 của Bộ chế tạo Máy số Năm. Nguyên mẫu hoàn thành năm 1962 và sau khi vượt qua các thử nghiệm toàn diện (chủ yếu liên quan đến việc vượt sông, hồ và biển), loại xe tăng bơi hạng nhẹ này cuối cùng được phê duyệt để hoàn thiện thiết kế vào tháng 4 năm 1963 và chính thức được đặt tên là Type 63.

Type 63 có bố trí điển hình của xe tăng: khoang lái ở phía trước, khoang chiến đấu ở trung tâm và khoang động cơ ở phía sau. Mặc dù bên ngoài giống PT‑76, Type 63 có một số khác biệt cơ bản so với phiên bản Liên Xô. Thay vì tổ lái ba người như PT‑76, Type 63 có tổ lái bốn người để nâng cao hiệu quả.

Type 63A (còn gọi là ZTS63A) là phiên bản nâng cấp của Type 63, được thiết kế cho các hoạt động vượt sông nội địa và hồ.

Type 69/79 

Một chiếc T‑62 Liên Xô đã bị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc vô hiệu hóa và bắt giữ trong Trận đảo Trân Bảo (Zhenbao) năm 1969. Chiếc T‑62 (số 545) bị trúng hỏa lực rocket Type‑56 (bản sao Trung Quốc của RPG‑2) vào sáng ngày 15 tháng 3 năm 1969 trong một cuộc phản công của PLA.

Ngày 16 tháng 3 năm 1969, phía Liên Xô tiến vào đảo để thu hồi thi thể quân nhân. Quân Trung Quốc giữ lệnh ngừng bắn.

Ngày 17 tháng 3, Liên Xô cố gắng thu hồi chiếc T‑62 bị vô hiệu hóa khỏi đảo, nhưng nỗ lực này bị pháo binh Trung Quốc đẩy lui. Ngày 21 tháng 3, Liên Xô cử công binh đến để phá hủy chiếc xe tăng nhưng nỗ lực này không thành công do hỏa lực của Trung Quốc.

Chiếc T‑62 sau đó bị đánh chìm xuống sông Ussuri (Wusuli) đóng băng để tránh bị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc bắt giữ và nghiên cứu. Vào tháng 4, với sự trợ giúp của các thợ lặn Hải quân Trung Quốc, PLA đã kéo thành công chiếc T‑62 lên bờ.

Chiếc xe sau đó được nghiên cứu, và thông tin thu thập được từ các nghiên cứu này được sử dụng để phát triển Type 69. Chiếc xe tăng sau đó được chuyển đến Bảo tàng Quân sự Trung Quốc.

Type 69 (tên công nghiệp Trung Quốc: WZ121) và Type 79 (tên công nghiệp Trung Quốc: WZ‑121D) là hai mẫu xe tăng chủ lực của Trung Quốc. Cả hai đều phát triển từ Type 59 (dựa trên T‑54A Liên Xô).

Dòng dõi của chúng có thể nhận thấy qua khoảng trống đặc trưng giữa bánh xích thứ nhất và thứ hai. Các cải tiến khác bao gồm: trang bị pháo trơn 100 mm, động cơ mới, máy tính balistic và máy đo khoảng cách bằng laser. Tuy nhiên, phiên bản Type 69 nguyên mẫu chỉ được biên chế với số lượng hạn chế do Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc không hài lòng với kết quả thử nghiệm, nhưng Type 69 trở thành một trong những xe tăng xuất khẩu thành công nhất của Trung Quốc.

Quan hệ giữa Trung Quốc và phương Tây ấm lên vào những năm 1980, và Trung Quốc có thể nhập khẩu một số công nghệ phương Tây để cải thiện hệ thống vũ khí. Type 79 tiên tiến hơn được trang bị pháo nòng rãnh 105 mm, cũng xuất hiện trên các Type 80/88 sau này.

Type 79 chính thức biên chế vào Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong những năm 1980 và được kế tiếp bởi Type 88.

Type 80/85/88 

Type 80 là một dòng xe tăng chủ lực thế hệ thứ hai của Trung Quốc. Type 80 đầu tiên dựa trên thân Type 79 nhưng được trang bị bánh/xích sản xuất tại Trung Quốc, động cơ diesel 730 hp, hệ thống điều khiển hỏa lực ổn định hai trục do Anh thiết kế kèm máy đo khoảng cách bằng laser, và pháo chuẩn NATO 105 mm được cấp phép sản xuất từ Áo.

Phiên bản cải tiến của xe này sau đó được biên chế vào Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc năm 1988 với tên gọi Type 88. Type 88 đặc biệt ở chỗ, không giống như các dòng xe tăng Trung Quốc khác, dòng này bao gồm các phiên bản từ nhiều dòng xe tăng trước đó. Việc sản xuất dòng Type 88 kết thúc vào năm 1995.
Tập đoàn Công nghiệp phương Bắc Trung Quốc (Norinco), nhiều khả năng phối hợp với Viện 201 (nay là Viện Nghiên cứu Xe bọc thép phương Bắc), đã công bố xe tăng Type 85 vào năm 1988. Ban đầu, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc không chấp nhận Type 85; dòng Type 85 chủ yếu là nguyên mẫu xuất khẩu, và sau đó được phát triển thêm để xuất khẩu sang Pakistan (Type 85‑IIAP và Type 85‑III).

Tuy nhiên, tình hình thay đổi đáng kể khi Trung Quốc có được các mẫu T‑72 Liên Xô vào cuối những năm 1980 (theo báo cáo, từ Iran với các mẫu bắt được từ Iraq). Nam Phi và Trung Quốc nhận thấy rằng pháo 105 mm xuất xứ phương Tây trên Type 80 không thể xuyên thủng giáp T‑72, trong khi pháo chính của T‑72 có thể dễ dàng xuyên thủng giáp không chỉ Type 80 mà cả toàn bộ giáp của các xe tăng Trung Quốc lúc đó.

Việc sản xuất dòng Type 88 kết thúc vào năm 1995. Các xe tăng Type 88/85 sau đó được phát triển tiếp thành Type 96.

Type 90 
Type 90 được phát triển thêm, tích hợp các tính năng tiên tiến cho xe tăng chủ lực thế hệ mới, nhưng ngoài một vài xe thử nghiệm để đánh giá, chiếc xe này không được Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc biên chế. Thay vào đó, Type 90 trở thành phiên bản xuất khẩu sang Pakistan, từ đó Pakistan phát triển MBT‑2000 (Al-Khalid) dựa trên Type 90.

Vào những năm 1970, ban lãnh đạo Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc lo ngại về mối đe dọa từ Liên Xô và yêu cầu phát triển một xe tăng chủ lực cải tiến. Norinco và Tập đoàn Máy móc Số 1 Nội Mông được giao nhiệm vụ phát triển một loạt xe tăng mới. Sau khi xem xét các mẫu T‑72 được Iran chuyển giao vào cuối những năm 1980 (thu giữ từ quân đội Iraq), quân đội Trung Quốc nhận ra các xe tăng hiện tại vẫn còn dễ chịu tổn thương.

Các đặc điểm thiết kế của T‑72 và một số xe tăng phương Tây được sử dụng để phát triển thế hệ thứ hai của xe tăng Trung Quốc, cuối cùng tích hợp thân và hệ thống treo được thiết kế lại, tháp pháo hàn mới và pháo tự nạp đạn 125 mm. Các xe tăng Type 80 và Type 85 dẫn tới Type 90. Type 90 bị từ chối đưa vào biên chế trong quân đội Trung Quốc nhưng là nền tảng dẫn tới xe tăng thế hệ ba Type 99.

Type 90 là một thiết kế tiến hóa: phiên bản Type 90‑II chia sẻ 10% linh kiện với Type 59, 15% với Type 69, 20% với Type 85/88C, và được chế tạo với 55% linh kiện mới. Mẫu này cũng được chào bán ra thị trường quốc tế.

Type 90 được phát triển chung bởi sự kết hợp giữa Viện 201 Bắc Kinh (Viện Nghiên cứu Xe phương Bắc Trung Quốc) và Nhà máy 617 Nội Mông (Tập đoàn Máy móc Số Một Nội Mông). Type 90 là xe tăng Trung Quốc đầu tiên áp dụng khái niệm thiết kế mô-đun cho giáp. Mặt trước tháp pháo là thiết kế mô-đun, nên khi có giáp composite tiên tiến hơn, có thể dễ dàng thay thế các lớp giáp cũ.

Type 96 

Type 96 được trang bị động cơ mạnh hơn, điện tử cải tiến và tháp pháo kiểu phương Tây. Type 96 được phát triển từ nguyên mẫu Type 85-IIM với động cơ diesel 780 hp và giáp phản ứng nổ (ERA), đồng thời kế thừa các kinh nghiệm từ Type 85 như thiết kế giáp mô-đun. Phiên bản này được Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc chấp nhận năm 1996 và biên chế vào năm 1997. Việc sản xuất Type 88 kết thúc khi Type 96 được đưa vào sử dụng, và Type 96 được sản xuất số lượng lớn hơn Type 88, mặc dù đôi khi bị nhầm là Type 88C.

Các hình ảnh gần đây cho thấy Type 96 đã được cải tiến mạnh với các mô-đun giáp bổ sung và giáp phản ứng nổ, tương tự Type 99. Hệ thống điện tử bên trong cũng có thể đã được nâng cấp lên chuẩn Type 99. Phiên bản nâng cấp mới này được gọi là Type 96A.

So với Type 85 và Type 88, Type 96 có động cơ mạnh hơn, điện tử cải tiến và tháp pháo kiểu phương Tây. Type 96 được cải tiến mạnh với mô-đun giáp bổ sung và giáp phản ứng nổ vào năm 2005, tương tự Type 99. Hệ thống điện tử bên trong cũng có thể đã được nâng cấp lên chuẩn Type 99.

Tương tự như chiến lược hai dòng xe tăng của Liên Xô với T‑72 cơ bản và các T‑64, T‑80 công nghệ cao hơn, Type 96 nhiều khả năng sẽ trở thành xe tăng chủ lực tiêu chuẩn trong biên chế của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong thập kỷ này, trong khi Type 99 tiên tiến và đắt tiền hơn được dành cho các đơn vị tinh nhuệ.

Type 99 

Xe tăng 9910 (nguyên mẫu Project 9910) có thân (khung gầm) tương tự T-72 hoặc T-80, trong khi sử dụng tháp pháo hàn giống các xe tăng phương Tây. Mục tiêu là tạo ra một xe tăng có thể đánh bại T-80 của Liên Xô và tiệm cận khả năng của Leopard 2 của Đức.

Việc sản xuất quy mô nhỏ 9910 được bắt đầu kịp thời để xuất hiện trong lễ duyệt binh Quốc khánh Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1999.

Sau khi hoàn thành mẫu 9910, các nghiên cứu về phiên bản cải tiến tiếp tục được tiến hành và cuối cùng dẫn tới thiết kế mới — Type 99.

Đến cuối năm 2001, lô đầu tiên gồm 40 xe Type 99 đã được biên chế vào Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Type 99, còn được gọi là ZTZ-99 và WZ-123, được phát triển từ nguyên mẫu Project 9910, là một xe tăng chủ lực thế hệ thứ ba được biên chế trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Nó được thiết kế để cạnh tranh với các xe tăng hiện đại khác.

Mặc dù không được kỳ vọng sẽ được trang bị với số lượng lớn do chi phí cao so với Type 96 rẻ hơn, nhưng hiện tại đây là xe tăng chủ lực tiên tiến nhất của Trung Quốc và là sự kế thừa của Type 88 được chế tạo cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Ba phiên bản chính của Type 99 đã được triển khai gồm: nguyên mẫu Type 99, Type 99 và Type 99A; ngoài ra còn có Type 99B, tích hợp hệ thống vũ khí cải tiến, hệ thống phòng vệ chủ động mới và điện tử tiên tiến.

Type 15 

Type 15 là một xe tăng chủ lực hạng nhẹ do Tập đoàn Công nghiệp phương Bắc (Norinco) chế tạo.

Mẫu Type 15 lần đầu xuất hiện tại triển lãm “Thành tựu to lớn: Triển lãm lớn kỷ niệm 40 năm cải cách mở cửa”, được tổ chức tại Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc từ ngày 13 tháng 11 năm 2018 đến ngày 20 tháng 3 năm 2019.

Type 100 

Type 100 là một xe tăng chủ lực thế hệ thứ tư của Trung Quốc. Chiếc xe lần đầu tiên được công khai chính thức vào giữa tháng 8 năm 2025 trong các buổi tổng duyệt cho lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm kết thúc Chiến tranh Trung–Nhật lần thứ hai và Chiến tranh thế giới thứ hai, Sau đó, nó chính thức ra mắt trong lễ duyệt binh tại Quảng trường Thiên An Môn vào ngày 3 tháng 9 năm 2025.

Tham khảo

Bibliography