Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Biến số

Trong toán học, biến số hay biến () là một đại lượng có giá trị bất kỳ, không bắt buộc phải duy nhất có một giá trị (không có giá trị nhất định). Biến số là số có thể thay đổi giá trị trong một tình huống có thể thay đổi. Ngược lại với biến số là một hằng số. Hằng số là một số không thay đổi trong mọi tình huống.

Thuật ngữ biến dùng để chỉ các đại lượng (chẳng hạn các đại lượng vật lý như khối lượng, thời gian, các đại lượng hình học như độ dài, diện tích, thể tích,...) có thể nhận các giá trị khác nhau trong một tập hợp nào đấy (được gọi là miền biến thiên của nó). Theo quan điểm động, người ta gọi chúng là các đại lượng biến thiên, hay đơn giản là các biến. Nếu tập hợp các giá trị của biến X là tập hợp số thì nó được gọi là biến số. Cũng có những biến không phải là biến số như biến lôgic, biến Boolean, biến ký tự,... Giá trị của các biến thường liên quan đến nhau. Khi xét quan hệ giữa chúng với nhau, một số biến được xem là độc lập được gọi là các biến độc lập, một số biến sẽ nhận giá trị phụ thuộc vào các biến khác, được gọi là biến phụ thuộc. Xem thêm định nghĩa hàm số.

Khi xét quan hệ phụ thuộc giữa các biến, nếu đã biết giá trị của một số biến, nếu cần có thể xác định giá trị của một hoặc một số biến chưa biết, khi đó các biến cần tìm giá trị được gọi là các ẩn (ẩn số), các biến đã biết giá trị được gọi là các tham biến (tham số), còn hệ thức biểu diễn mối liên hệ giữa các biến (thường là một đẳng thức/bất đẳng thức) được gọi là các phương trình/bất phương trình, việc tìm giá trị của các ẩn được gọi là giải phương trình/bất phương trình. Các giá trị tìm được của các ẩn được gọi là nghiệm của phương trình/bất phương trình.

Xem thêm
Hàm số
Tham số (khoa học máy tính) hay đối số
Hằng số

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuật ngữ toán học
Đại số
Lý thuyết thống kê
Toán học sơ cấp
Thuật ngữ thống kê
Vi tích phân
Logic toán
Cú pháp (logic)
Biến (toán học)
Planctomycetes

Plancomycetes là nhóm vi khuẩn thủy sinh hiếu khí bắt buộc (cần oxy để phát triển). Nhóm vi khuẩn này sinh sản bằng hình thức nảy chồi. Về mặt cấu trúc, các vi khuẩn trong nhóm này có hình ovan (hình trứng) và có phần chân ống (stalk) nằm ở cực dinh dưỡng (ngược với cực sinh sản) để bám vào giá thể trong quá trình nảy chồi.

Các vi khuẩn thuộc nhóm này không có chất murein trong thành tế bào. Thay vào đó thành tế bào của Plancomycetes được tạo thành bới các phân tử glycoprotein giàu glutamate. Các phân tích RNA ribosome cho thấy Plancomycetes thuộc nhóm vi khuẩn thực (eubacteria) chứ không phải là nấm như phân loại trước kia. Mặc dù vậy tên của nhóm vi khuẩn này vẫn được giữ như trước và có vẻ như làm một nhóm nấm

Nhóm vi khuẩn Planctomycetes lại là vi khuẩn kỵ khí bắt buộc, chúng không thể sống trong môi trường có nhiều oxy tự do. Vi khuẩn anammox được cung cấp bởi công ty Công ty Meidensa, Nagoya, Nhật Bản. Vi khuẩn Planctomycetes dạng hạt màu nâu đỏ, bổ sung từ 20–50 mg hạt, làm nhuyễn thành dung dịch lỏng rồi cho vào bể phản ứng. Bơm lưu lượng sẽ bơm nước thải từ dưới lên đưa vi khuẩn Anammox bám vào vật liệu mang. Sau khi bổ sung vi khuẩn Anammox trên lớp vật liệu mang sẽ hình thành lớp màng sinh học có chứa vi khuẩn Anammox.

Chú thích

Liên kết ngoài
 

Sinh học
Vi khuẩn
Trường Sa

Trường Sa có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam
 Quần đảo Trường Sa: một quần đảo ở biển Đông và có nhiều quốc gia tranh chấp chủ quyền như: Việt Nam, Trung Quốc, Philippines,...
 Đảo Trường Sa: một đảo san hô thuộc quần đảo Trường Sa, thường được gọi là Trường Sa Lớn trong tiếng Việt
 Địa danh cũ
 Huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa; nay là đặc khu Trường Sa
 Thị trấn Trường Sa (huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa); nay là một phần đặc khu Trường Sa

Trung Quốc
 Thành phố Trường Sa, thủ phủ tỉnh Hồ Nam. Nơi đây thời xưa từng có nước Trường Sa – chư hầu nhà Hán, đứng đầu là một Trường Sa vương
 Huyện Trường Sa trực thuộc thành phố Trường Sa, tỉnh Hồ Nam.

Danh nhân 
 Nhạc sĩ Việt Nam Trường Sa.
Phát thanh quốc tế

Truyền thông quốc tế là truyền thông được phát bằng tín hiệu radio sóng dài hoặc được truyền qua vệ tinh nhân tạo hay Internet trong những năm gần đây đến thính giả nước ngoài.

Tham khảo

Kỹ xảo tuyên truyền
Chỉ (đơn vị đo)

Bài này viết về một đơn vị đo trọng lượng. Các nghĩa khác xin xem thêm Chỉ (định hướng)
Chỉ là đơn vị đo khối lượng trong ngành kim hoàn Việt Nam, đặc biệt dành cho vàng, bạc, bạch kim (tên khác: platin), vàng trắng...

Năm 2007, nghị định của Chính phủ Việt Nam  thống nhất quy định về đơn vị đo lường chính thức, đã quy định một chỉ bằng 3,75 gam theo hệ đo lường quốc tế hoặc bằng 1/10 lượng (lượng vàng hay lạng vàng, cây vàng).

Cách đơn vị tính này dựa trên hệ thống đo lường cổ của Việt Nam cũng như của Trung Hoa, trong đó 1 cân bằng 16 lạng (hay lượng), 1 lạng bằng 10 chỉ, 1 chỉ bằng 10 phân. Chỉ còn được gọi là tiền hoặc đồng (hay đồng cân).

Từ nguyên 
Ngày xưa, ngón tay đeo nhẫn ở Trung Quốc được gọi là vô danh chỉ. Từ chỉ hoàn cũng có nghĩa là nhẫn. Đây có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến cách dùng chỉ để làm đơn vị cho vàng như ngày nay, do vàng được dùng làm nhẫn và đồ trang sức.

Các khác biệt 
Một số tài liệu  cho biết 1 chỉ trong truyền thống được ước chừng bằng 3,78 gam. Nhưng ngày nay, theo quy định chính thức thì 1 chỉ bằng 3,75 gam.

Đơn vị đo khối lượng chỉ ở Việt Nam hiện nay không hoàn toàn giống với đơn vị tiền (錢: mace, tsin hay chee) ở Hồng Kông nơi mà 1 tiền bằng 3,779936375 gam.

Tham khảo

Xem thêm 
 Lượng vàng

Đơn vị đo khối lượng
Hệ đo lường cổ của Việt Nam
Hệ đo lường kim hoàn
Tiền tệ châu Á
Tạ

Trong khoa đo lường, tạ là đơn vị đo khối lượng thuộc hệ đo lường cổ Việt Nam, hiện nay tương đương với 100 kilôgam, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam.

Thời Pháp thuộc thì một tạ có trọng lượng thay đổi tùy theo mặt hàng. Một tạ gạo được ấn định là 100 ký trong khi một tạ thóc là 68 ký và một tạ than là 60 ký.

Một tạ cũng bằng 1/10 tấn, 10 yến và bằng 100 cân.

Theo, trước kia, giá trị của tạ trong hệ đo lường cổ của Việt Nam là 60,45 kg.

Đến đầu thế kỉ 21, một số vùng ở Việt Nam vẫn dùng đơn vị tạ với giá trị bằng 60 kg.

Xem thêm
Đơn vị đo khối lượng
Hệ đo lường cổ Việt Nam
Tấn
Yến
Cân

Tham khảo

Đơn vị đo khối lượng
Hệ đo lường cổ của Việt Nam
Yến (đo lường)

Trong khoa đo lường, yến là đơn vị đo khối lượng thuộc hệ đo lường cổ Việt Nam, hiện nay tương đương với 10 kilôgam, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam.

Một yến cũng bằng 10 cân, 1/10 tạ và bằng 1/100 tấn.

Theo trước kia, giá trị của yến trong hệ đo lường cổ của Việt Nam là 6,045 ftkg.

Xem thêm
Đơn vị đo khối lượng
Hệ đo lường cổ Việt Nam
Tấn
Tạ
Cân

Tham khảo

Đơn vị đo khối lượng
Hệ đo lường cổ của Việt Nam
Vật lý thực nghiệm

Vật lý thực nghiệm là một phần của vật lý học chuyên sâu về các phương pháp thí nghiệm và quan sát, để tạo tiền đề phát triển cũng như để kiểm chứng vật lý lý thuyết.

Phương pháp thực nghiệm ra đời đã giải quyết những vấn đề thực tiến mà Aristotle không giải quyết được. Kể từ khi phương pháp thực nghiệm ra đời, các nhà vật lý đi tìm chân lý khoa học không phải bằng những cuộc tranh luận triền miên mà bằng cách tiến hành các thí nghiệm. Từ đó, thúc đẩy quá trình phát triển của Vật lý học và các cuộc cách mạng công nghiệp

Liên kết ngoài

Các bài học trực tuyến về thí nghiệm Vật lý  tại Lớp học vật lý

Thí nghiệm
Thực nghiệm
Tán xạ

Trong vật lý hạt, tán xạ là hiện tượng các hạt bị bay lệch hướng khi va chạm vào các hạt khác.

Trong quang học (và thiên văn học) tán xạ là hiện tượng photon bị đổi hướng khi gặp các vật, có thể vĩ mô như các tiểu hành tinh, các viên đá trong vành đai Sao Thổ, hay các vật chất vi mô như các hạt bụi. Trong quá trình tán xạ thuần túy, năng lượng photon không thay đổi, chỉ có hướng thay đổi ngẫu nhiên theo một hàm mật độ xác suất gọi là hàm tán xạ.

Thực tế, khi photon gặp các vật chất, không những hướng đi của nó thay đổi mà có thể cả năng lượng thay đổi (giảm bởi hiện tượng hấp thụ hay tăng bởi hiện tượng bức xạ). Lúc đó cùng xảy ra tán xạ thuần túy và hấp thụ/bức xạ thuần túy.

Bầu trời trên Trái Đất có màu xanh da trời, vì khí quyển Trái Đất tán xạ mạnh thành phần màu xanh da trời (bước sóng ngắn) trong ánh sáng trắng đến từ Mặt Trời. Đây là một ví dụ của tán xạ Rayleigh.

Trong âm học và chụp siêu âm, tán xạ là sự đổi hướng của sóng âm bởi các khu vực không đồng nhất trong môi trường truyền âm.

Một số loại tán xạ

Trong vật lý hạt 
 Tán xạ Compton
 Tán xạ Rutherford
 Tán xạ Raman
 Tán xạ Thomson

Trong quang học 
 Tán xạ Brillouin
 Tán xạ Mie
 Tán xạ Rayleigh

Tán xạ trong quang học 

Sự phân bố lại hướng bay của photon sau khi va chạm với một vật thể phụ thuộc vào tỷ lệ x giữa kích thước vật thể và bước sóng của bức xạ điện từ (còn gọi là hệ số kích thước). 
x<1/10, quá trình tán xạ là tán xạ Rayleigh không phụ thuộc hình dáng của vật thể tán xạ, với hệ số tán xạ tỷ lệ với nghịch đảo của bước sóng mũ bốn (bước sóng càng ngắn thì tán xạ càng mạnh). 
1/10<x<10, quá trình tán xạ phụ thuộc vào hình dáng và vật liệu của vật thể. Nếu vật thể có hình cầu, quá trình tán xạ là tán xạ Mie.
x>10, có thể sử dụng quang hình để mô tả quá trình tán xạ. Xem ví dụ về áp dụng quang hình để giải thích cầu vồng.

Mọi tán xạ trong quang học đều có thể được đặc trưng bởi hai thông số: hệ số tán xạ và hàm tán xạ (cho tán xạ không phân cực) hay ma trận tán xạ (cho tán xạ phân cực). Hệ số tán xạ cho biết tỷ lệ số photon bị lệch hướng bay trong tổng số photon ban đầu, khi đi tia sáng qua một đơn vị đo chiều dài. Hàm tán xạ hay ma trận tán xạ cho biết các photon bị lệch theo những hướng nào.

Tán xạ trong vật lý hạt 

Trong các thí nghiệm tán xạ của vật lý hạt, người ta bắn các chùm hạt (thường là electron, proton hay neutron) vào một mẫu vật liệu và đếm số lượng hạt bay ra tại các hướng khác nhau. Sự phân bố các hạt bay ra theo hướng sẽ cho biết thông tin về tương tác giữa mẫu vật liệu và các hạt bắn vào.

Một thí nghiệm nổi tiếng là của Ernest Rutherford, bắn các hạt alpha vào một miếng vàng mỏng để tìm ra lần đầu cấu trúc nguyên tử (bao gồm một hạt nhân bé xíu ở giữa đám mây electron).

Lý thuyết tán xạ đã được phát triển để nghiên cứu hiện tượng này. Lý thuyết dùng các dữ kiện quỹ đạo bay của các hạt (trong hệ quy chiếu gắn với mẫu bị bắn) để tiên đoán phân bố của hạt bay ra theo mật độ (số hạt trên diện tích mặt cắt) của các hạt bay vào.

Xem thêm 
Cầu vồng
Ma trận tán xạ

Tham khảo

Lý thuyết ra đa
Khái niệm vật lý
Vật lý nguyên tử
Vật lý hạt nhân
Vật lý hạt
Hiện tượng vật lý
Địa Sơn Khiêm

Quẻ Địa Sơn Khiêm, đồ hình::|::: còn gọi là quẻ Khiêm (謙 qian1), là quẻ thứ 15 trong Kinh Dịch.

Nội quái là ☶ (::| 艮 gen4) Cấn hay Núi (山).
Ngoại quái là ☷ (::: 坤 kun1) Khôn hay Đất (地).

Thoán từ 
Khiêm: Hanh, quân tử hữu chung.

Giải nghĩa: Thoái dã. Cáo thoái. Khiêm tốn, nhún nhường, khiêm từ, cáo thoái, từ giã, lui vào trong, giữ gìn, nhốt vào trong, đóng cửa. Vì vậy mới được hanh thông. Thượng hạ mông lung chi tượng: tượng trên dưới hoang mang.

"Trời làm vơi chốn dồi dào,

Mà thêm vào những chỗ nào khiêm cung.

Đất soi mòn bớt cao phong,

Mà cho lòng biển lòng sông thêm dầy.

Quỉ thần hại kẻ no đầy,

Mà đem phúc lại cho người khiêm cung"

Quẻ Khiêm là nói về Đạo của: Trời, Đất, Quỷ Thần, và Người.

Hào từ

Sơ lục 
Hào từ: Khiêm khiêm quân tử, dụng thiệp đại xuyên, cát.

Lục nhị 
Hào từ: Minh khiêm, trinh cát.

Cửu tam 
Hào từ: Lao khiêm, quân tử hữu chung, cát.

Lục tứ 
Hào từ: Vô bất lợi, huy khiêm.

Lục ngũ 
Hào từ: Bất phú dĩ kỳ lân, lợi dụng xâm phạt, vô bất lợi.

Thượng lục 
Hào từ: Minh khiêm, lợi dụng hành sư, chinh ấp quốc.

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quẻ Kinh Dịch

en:List of I Ching hexagrams 1-32
Trạch Lôi Tùy

Quẻ Trạch Lôi Tùy, đồ hình |::||: còn gọi là quẻ Tùy (隨 sui2), là quẻ thứ 17 trong Kinh Dịch.

Nội quái là ☳ (|:: 震 zhen4) Chấn hay Sấm (雷).
Ngoại quái là ☱ (||: 兌 dui4) Đoài hay Đầm (澤).

Giải nghĩa: Thuận dã. Linh động, Cơ động. Cùng theo, mặc lòng, không có chí hướng, chỉ chiều theo, đại thể chủ việc Cơ động, thuyên chuyển như chiếc xe. Phản phúc bất định chi tượng: loại không ở cố định bao giờ.

Quẻ Kinh Dịch

en:List of I Ching hexagrams 1-32
Địa Trạch Lâm

Quẻ Địa Trạch Lâm, đồ hình ||:::: còn gọi là quẻ Lâm (臨 ), là quẻ thứ 19 trong Kinh Dịch.

Nội quái là ☱ (||: 兌 dui4) Đoài hay Đầm (澤).
Ngoại quái là ☷ (::: 坤 kun1) Khôn hay Đất (地).

Giải nghĩa: Đại dã. Bao quản. Việc lớn, người lớn, cha nuôi, vú nuôi, giáo học, nhà sư, kẻ cả, dạy dân, nhà thầu. Quân tử dĩ giáo tư chi tượng: người quân tử dạy dân, che chở, bảo bọc cho dân vô bờ bến.

Tham khảo

Quẻ Kinh Dịch

en:List of I Ching hexagrams 1-32
Trạch Hỏa Cách

Quẻ Trạch Hỏa Cách, đồ hình |:|||: còn gọi là quẻ Cách (革 ge2), là quẻ thứ 49 trong Kinh Dịch.

Nội quái là ☲ (|:| 離 li2) Ly hay Hỏa (火).
Ngoại quái là ☱ (||: 兌 dui4) Đoài hay Đầm (澤).

Giải nghĩa: Cải dã. Cải biến. Bỏ lối cũ, cải cách, hoán cải, cách tuyệt, cánh chim thay lông. Thiên uyên huyền cách chi tượng: tượng vực trời xa thẳm.
Hồng Hà (định hướng)

Trong tiếng Việt, Hồng Hà là tên Hán Việt của Sông Hồng. Nó có thể được dùng để chỉ đến:

Địa danh

Việt Nam
 Phường Hồng Hà, thành phố Hà Nội

 Địa danh cũ
 Phường Hồng Hà, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
 Phường Hồng Hà, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái
 Xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội

Trung Quốc
 Tên gọi một con sông ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc (洪河, Bính âm Hán ngữ: Hong He), chi lưu của Hoài Hà. Xem bài Hồng Nhữ Hà.
 Tên gọi một châu tự trị ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Tên đầy đủ là Châu tự trị dân tộc Cáp Nê, Di Hồng Hà.
 Huyện Hồng Hà thuộc châu này.

Tên người
 Tên hiệu của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm.
 Nhà báo Hồng Hà, Tổng Biên tập Báo Nhân dân (1928 – 2011) và là một Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Xem thêm
 Sông Hồng (định hướng)
Đo lường học

Đo lường học (tiếng Anh: metrology) là "khoa học của việc đo lường, bao gồm cả xác định thực nghiệm và lý thuyết tại bất kỳ mức độ không chắc chắn nào trong bất kỳ lĩnh vực khoa học và công nghệ".

Tham khảo

Đo lường
Đơn vị đo

Đơn vị đo lường hay đơn vị đo là bất kỳ một đại lượng vật lý, hay tổng quát là một khái niệm, nào có thể so sánh được, ở điều kiện tiêu chuẩn (thường không thay đổi theo thời gian) dùng để làm mốc so sánh cho các đại lượng cùng loại trong đo lường.

Trên thế giới đang tồn tại nhiều hệ các đơn vị đo lường (hệ đo lường). Hệ đo lường được sử dụng phổ biến nhất là hệ đo lường quốc tế hay còn gọi là hệ đo lường SI.

Ví dụ 
Lấy ví dụ đại lượng vật lý khối lượng, một đại lượng có thể so sánh về độ lớn, có thể dùng đơn vị đo là khối lượng của một vật thể ở trong một điều kiện không thay đổi theo thời gian. Trong hệ đo lường quốc tế, từ năm 1889 đến nay, người ta lấy vật thể tiêu chuẩn đó là khối kilôgam được cất giữ ở Paris bởi tổ chức BIPM.

Các hệ đo lường 
 Hệ đo lường quốc tế
 Hệ đo lường cổ Việt Nam
 Hệ đo lường Anh Mỹ
 Hệ đo tự nhiên

Các đơn vị đo lường 
 Đơn vị đo áp suất
 Đơn vị đo chiều dài
 Đơn vị đo công suất
 Đơn vị đo cường độ sáng
 Đơn vị đo diện tích
 Đơn vị đo điện
 Đơn vị đo độ nhớt
 Đơn vị đo khối lượng
 Đơn vị đo lực
 Đơn vị đo mật độ
 Đơn vị đo năng lượng
 Đơn vị đo nhiệt độ
 Đơn vị đo phóng xạ
 Đơn vị đo số lượng
 Đơn vị đo tần số
 Đơn vị đo thể tích
 Đơn vị đo thời gian
Đơn vị đo tiền tệ
 Đơn vị đo từ
 Đơn vị đo vận tốc

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Đổi đơn vị đo lường trực tuyến
 Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Việt Nam
 Trung tâm đo lường Việt Nam
 Convertworld.com

Đo lường
Hệ thống đo lường
Đơn vị đo lường dựa theo cơ thể người
Đơn vị đo lường lỗi thời
Đơn vị đo chiều dài

Một đơn vị đo chiều dài là một chiều dài chuẩn (thường không đổi theo thời gian) dùng để làm mốc so sánh về độ lớn cho mọi chiều dài khác.

Trong hệ đo lường quốc tế 
Kêtamét
Rônnamét
Yôtamét
 Zêtamét
 Êxamét
 Pêtamét
 Têramét
 Gigamét
 Mêgamét
 Kilômét
 Héctômét
 Đềcamét
 Mét  
 Đêximét
 Xăngtimét
 Milimét
 Micrômét
 Nanômét
 Picômét
 Femtômét
 Atômét
 Zéptômét
 Yóctômét
Rontômét
Kéctômét

Trong thiên văn học 
 Đơn vị thiên văn (AU) (~149 gigamét)
 Năm ánh sáng (~9,46 pêtamét)
 Phút ánh sáng (~18 gigamét)
 Giây ánh sáng (~300 mêgamét)
 Parsec (pc) (~30,8 pêtamét)
 Kilôparsec (kpc)
 Mêgaparsec (Mpc)
 Gigaparsec (Gpc)
 Teraparsec (Tpc)

Trong vật lý 
Trong vật lý còn có thêm:
 Độ dài Planck
 Bán kính Bohr
 Fermi (fm) (= 1 femtômét)
 Angstrom (Å) (= 100 picômét)
 Micrôn (= 1 micrômét)

Trong hệ đo lường cổ của Việt Nam 
 Dặm
 Mẫu
 Lý còn được gọi là lí
 Sải
 Thước (1  mét)
 Tấc (1/10 thước)
Phân (1/10 tấc)
 Li (1/10 phân)

Trong hàng hải 
 Hải lý (1852 mét)

Trong hệ đo lường Anh Mỹ 
 Inch (1inch ≈ 2,54 xăngtimét)
 Foot hay ft (1 ft ≈ 0.3048 mét)
 Yard hay yd(1yd ≈ 0,9144 mét)
 Mile/Dặm Anh (1609 mét)

Xem thêm 
 Hệ đo lường quốc tế
 Hệ đo lường cổ Việt Nam
 Hệ đo lường Anh Mỹ

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Việt Nam
 Trung tâm đo lường Việt Nam
 Đổi đơn vị đo lường trực tuyến

*
Yôtamét

Một yôtamét (viết tắt là Ym) là một đơn vị đo khoảng cách bằng 1024 mét. (1 triệu tỷ mét, tiếng Anh là Septillion)

Trong hệ đo lường quốc tế, yôtamét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Yôtamét có thể được dùng để đo khoảng cách giữa các thiên hà, tuy nhiên các nhà thiên văn thường quen dùng năm ánh sáng và parsec hơn.

Chữ yôta (hoặc trong viết tắt là Y) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được nhân với 1024 lần. Xem thêm trang độ lớn trong SI.

Các chuyển đổi
 1 Ym = 105 700 000 năm ánh sáng = 32 408 000 parsec
 Đường kính của Nhóm Thiên hà Địa phương = 2 Ym
 Khoảng cách đến quasar xa nhất = 100 Ym
 Khoảng cách đến chân trời vũ trụ = 130 Ym
Diễn giải
 1,2 Ym - 127 triệu năm ánh sáng: khoảng cách đến nguồn Chớp gamma gần nhất, GRB 980425 về phía chòm sao Viễn Vọng Kính
 1,3 Ym - 137 triệu năm ánh sáng: khoảng cách cụm thiên hà Centaurus Cluster 
 1,9 Ym - 201 triệu năm ánh sáng: đường kính của siêu đám địa phương Xử Nữ
 2,3 Ym - 225 đến 250 triệu năm ánh sáng - Ánh sáng đi được trong chân không trong một năm thiên hà
 2,8 Ym - 296 triệu năm ánh sáng - Khoảng cách đến siêu đám Coma về phía chòm sao Hậu Phát
 3,2 Ym - 338 triệu năm ánh sáng - Khoảng cách đến Stephan's Quintet
 4,7 Ym - 496 triệu năm ánh sáng - Chiều dài của Vạn Lý Trường Thành CfA2, một trong những kiến trúc thượng tầng quan sát lớn nhất trong Vũ trụ
 6,1 Ym - 645 triệu năm ánh sáng - Khoảng cách đến siêu sao Shapley
 9,5 Ym - 996 triệu năm ánh sáng - Đường kính của Supervoid Eridanus

Xem thêm
Hệ đo lường quốc tế
Độ lớn trong SI
Năm ánh sáng
Parsec

Tham khảo

Đơn vị đo chiều dài

en:Metre#SI prefixed forms of metre
nl:Yottameter
Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người sử dụng

Trang này liệt kê danh sách những ngôn ngữ phổ biến nhất trên thế giới hiện nay, tính cả số người nói bản địa và sử dụng làm ngoại ngữ. Xin lưu ý rằng danh sách này có thể khác tùy theo cách định nghĩa một số từ. Điển hình là sự khác biệt giữa các từ "phương ngữ" (dialect) và "ngôn ngữ" (language) rất quan trọng.

Một ví dụ là tiếng Ả Rập, có thể được xem là một ngôn ngữ hay một nhóm ngôn ngữ liên quan nhau. Quyển Niên giám thế giới, CIA World Factbook và Ethnologue, nguồn của các bảng dưới đây, xem mỗi thứ tiếng Ả Rập là một ngôn ngữ khác nhau. Nếu tất cả các tiếng nói này được xem là một ngôn ngữ thì nó sẽ đứng thứ tư với khoảng 215 triệu người nói.

Tiếng Hoa cũng có tình trạng tương tự. Nếu tất cả mọi ngôn ngữ Hoa được tính là một ngôn ngữ, thì tiếng Hoa sẽ đứng đầu với 1,2 tỷ người nói. Nếu tính mỗi tiếng riêng ra thì năm loại tiếng Hoa có trong danh sách 25 ngôn ngữ đầu.

Ethnologue (2026)

Ethnologue liệt kê các ngôn ngữ sau đây có từ 50 triệu người nói trở lên. Phần này không bao gồm các mục được xác định là macrolanguage gồm nhiều biến thể khác nhau như Tiếng Ả Rập, Tiếng Lahnda, Tiếng Ba Tư, Tiếng Mã Lai, Tiếng Pashtun và Tiếng Trung Quốc.

The World Factbook (2022) 
Quyển The World Factbook, ước tính 11 ngôn ngữ được nói nhiều nhất năm 2022 như sau:

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách ngôn ngữ theo số người nói bản địa
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
Thủy tinh (định hướng)

Thủy tinh là một loại vật liệu.

Thủy tinh hay Thủy Tinh cũng có thể là:
 Tên gọi khác của Sao Thủy, một hành tinh trong Hệ Mặt Trời
 Thủy tinh núi lửa, một dạng khoáng vật vô định hình
 Thủy tinh vẽ màu, các bức họa được vẽ lên thủy tinh
 Phép tính mẻ thủy tinh
 Xanh thủy tinh, một màu sắc

Vật liệu 

Sợi thủy tinh, một vật liệu bao gồm nhiều sợi thủy tinh cực kỳ mịn.
 Thủy tinh borosilicat, một loại thủy tinh
 Thủy tinh chì, một loại thủy tinh
 Gốm thủy tinh, một loại vật liệu đa tinh thể
 Bông thủy tinh, vật liệu cách nhiệt

Phương tiện, giải trí và truyền thông

Phim truyền hình 
 Giày thủy tinh, một bộ phim truyền hình của Hàn Quốc
 Mặt nạ thủy tinh (phim Thái Lan), một bộ phim truyền hình Thái Lan
 Lâu đài thủy tinh (phim truyền hình), một bộ phim truyền hình Hàn Quốc

Truyện 

 Ngọn núi thủy tinh (truyện cổ tích)
 Thủy Tinh (nhân vật), nhân vật trong truyền thuyết Việt Nam Sơn Tinh – Thủy Tinh
 Mặt nạ thủy tinh, một bộ manga của nữ mangaka Miuchi Suzue

Khoa học

Sinh học 
 Cườm thủy tinh thể mắt, hiện trạng thủy tinh thể bị đục làm kém thị giác
 Thủy tinh thể
 Cá thủy tinh đuôi đỏ, một loài cá
 Bệnh xương thủy tinh, một nhóm bệnh lý bao gồm nhiều thể lâm sàng và có đặc điểm di truyền
 Họ Ếch thủy tinh, một họ động vật lưỡng cư trong bộ Anura

Hóa học 

 Thủy tinh hóa

Kiến trúc 

 Cung điện Thủy tinh, một tòa nhà bằng thủy tinh
Thứ Ba

Thứ Ba là một ngày trong tuần nằm giữa thứ Hai và thứ Tư. Thứ Ba trong một số tiếng phương Tây và tiếng Nhật được lấy tên từ Sao Hỏa.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là terça-feira, nghĩa là "ngày lễ thứ ba". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là Tinh kỳ nhị (chữ hán: 星期二) nghĩa là kỳ sao thứ hai. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là Hỏa Diệu Nhật (Kanji/Hanja: 火曜日, Kana: かようび - ka yōbi, Hangeul: 화요일 - hwa yo il), nghĩa là "ngày Hỏa Diệu" hay "ngày Sao Hỏa".

Chú thích

Liên kết ngoài 
Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (tiếng Anh)

Ngày trong tuần
Ares
Thứ Năm

Thứ Năm là một ngày trong tuần nằm giữa thứ Tư và thứ Sáu. Thứ Năm trong một số tiếng phương Tây được lấy tên từ Sao Mộc.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là quinta-feira, nghĩa là "ngày lễ thứ năm". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là Tinh kỳ tứ (chữ hán: 星期四) nghĩa là kỳ sao thứ tư. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là Mộc Diệu Nhật (Kanji/Hanja: 木曜日, Kana: もくようび - moku yōbi, Hangeul: 목요일 - mok yo il), nghĩa là "ngày Mộc Diệu" hay "ngày Sao Mộc".

Theo một số quy ước (xem ISO 8601), các ngày thứ Năm dùng để đánh số tuần: tuần 1 là tuần được định nghĩa là tuần có thứ Năm đầu tiên trong năm và cứ thế tính tiếp.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật 

Ngày trong tuần
Zeus
Thứ Sáu

Thứ Sáu là một ngày trong tuần và nằm giữa thứ Năm và thứ Bảy. Thứ Sáu trong một số tiếng phương Tây được lấy tên từ Sao Kim.

Tiếng Việt chịu ảnh hưởng từ tiếng Bồ Đào Nha vốn gọi ngày này trong tuần là sexta-feira, nghĩa là "ngày lễ thứ sáu". Một số ngôn ngữ khác như tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gọi ngày trong tuần theo thứ tự đó.

Trong Tiếng Trung, ngày này được gọi là Tinh kỳ ngũ (chữ Hán: 星期五) nghĩa là kỳ sao thứ năm. Trong tiếng Nhật và tiếng Hàn, ngày này được gọi là Kim Diệu Nhật (Kanji/Hanja: 金曜日, Kana: きんようび - kin yōbi, Hangeul: 금요일 - geum yo il), nghĩa là "ngày Kim Diệu" hay "ngày Sao Kim".

Ở những nước làm việc năm ngày một tuần, thứ Sáu là ngày làm việc cuối cùng nên thường được dùng để tổ chức lễ lạc và nghỉ ngơi.

Ở phương Tây người ta tin rằng "thứ Sáu ngày 13" là một ngày xui xẻo, dễ bị ma quỷ quấy rối vì theo Kinh Thánh con số 13 trùng với 13 nhân vật có mặt tại bữa Tiệc Ly, còn Thứ Sáu là ngày Jesus bị đóng đinh trên cây thập tự. Thứ Sáu cũng là ngày Adam và Eva ăn trái táo cấm.

Thứ sáu còn là ngày lễ thánh của đạo Hồi.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Ngày trong tuần tiếng Việt được so sánh với ngày trong tuần tiếng Hoa và Nhật (tiếng Anh)

Ngày trong tuần
Aphrodite
Tháng năm

Tháng 5 là tháng có 31 ngày.

Những sự kiện trong tháng 5

 1 tháng 5 - Ngày Quốc tế Lao động.
 3 tháng 5 - Ngày Tự do Báo chí Thế giới (World Press Freedom Day) theo Liên Hợp Quốc.
 7 tháng 5 - Chiến thắng Điện Biên Phủ 1954
 7 tháng 5 - Đức Quốc Xã chính thức đầu hàng Khối Đồng Minh tại Mặt trận phía Tây
 9 tháng 5 - Ngày chiến thắng Phát xít Đức.
 Ngày 12 tháng 5 - Ngày Điều dưỡng Thế giới
 19 tháng 5 - Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.
 29 tháng 5 - Ngày Quốc tế Gìn giữ Hòa bình Liên Hợp Quốc (International Day of United Nations Peacekeepers).
 31 tháng 5 - Ngày Quốc tế không Thuốc lá.

Xem thêm 
 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

*05
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng năm
Tháng sáu

Tháng sáu là tháng thứ sáu theo lịch Gregorius, có 30 ngày.

Những sự kiện trong tháng 6 

 1 tháng 6 - Ngày Quốc tế thiếu nhi
5 tháng 6 - Ngày Môi trường Thế giới (World Environment Day)
 21 tháng 6 - Ngày Hạ chí; Ngày hội Âm nhạc Quốc gia Pháp; Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam: Ngày hội trượt ván Thế giới (World Skateboarding Day)
 23 tháng 6 - Ngày Dịch vụ Công cộng Liên Hợp Quốc (United Nations Public Service Day)
 28 tháng 6 - Ngày Gia đình Việt Nam.
 6 tháng 6 - Ngày Quốc khánh Thụy Điển
Ngày Đại dương Thế giới được kỷ niệm không chính thức vào ngày 8 tháng 6 khi nó được đề xuất năm 1992 bởi Canada trong Hội nghị Trái Đất ở Rio de Janeiro, Brasil, và sau đó được Liên Hợp Quốc công nhận chính thức là ngày lễ quốc tế vào năm 2008 trong Nghị quyết A/RES/63/111.

Xem thêm 

 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

 

*06
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng sáu
Giáo hội Anh

Giáo hội Anh là giáo hội Kitô giáo được thiết lập chính thức ở Anh, đóng vai trò là giáo hội mẹ của Khối Hiệp thông Anh giáo trên toàn cầu. Giáo hội được chia làm 2 giáo tỉnh: Canterbury ở miền Nam và York ở miền Bắc, được đứng đầu bởi Tổng giám mục Canterbury và Tổng giám mục York, mỗi vị đều mang thêm tước hiệu Giáo trưởng (Primate). Giáo hội Anh nhìn nhận mình mang cả hai căn tính Công giáo và Cải cách.

Bởi vì Anh giáo được công nhận là quốc giáo nên về mặt danh nghĩa, Quân vương Anh (hiện nay là Quốc vương Charles III) có tước hiệu hiến định là "Người Quản trị Tối thượng (Supreme Governor) của Giáo hội Anh". Thực tế, Tổng Giám mục Canterbury là người lãnh đạo Giáo hội Anh. Anh giáo trên toàn cầu bao gồm nhiều giáo hội độc lập tại hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ công nhận Tổng giám mục Canterbury là nhà lãnh đạo tượng trưng. Giám mục Sarah Mullally đã thay thế tiến sĩ Justin Welbey đảm nhận chức Tổng Giám mục Canterbury vào ngày 7 tháng 1 năm 2025.

Lịch sử
Kitô giáo được rao giảng tại Britannia vào khoảng thế kỷ thứ hai trong bối cảnh văn hóa La Mã-Briton. Khi Đế quốc La Mã sụp đổ, người Anglo-Saxon theo pagan giáo di cư tới hòn đảo này, giáo hội Celt thu hẹp về Cornwall và Wales. Năm 597, Giáo hoàng Grêgôriô I gửi các nhà truyền giáo tới để cải đạo cho người Anglo-Saxon. Đoàn truyền giáo được dẫn đầu bởi Augustinô, người trở thành Tổng giám mục Canterbury đầu tiên. Tại Northumbria, các nhà truyền giáo Celt cạnh tranh với các giáo sĩ Roma. Công nghị Whitby năm 664 quyết định cho Northumbria theo truyền thống Roma. Các Vương quốc Anglo-Saxon đều dần cải đạo, Công giáo trở thành phần thiết yếu của đời sống và văn hóa Anh.

Thời kì Trung Cổ, Giáo hội Anh chịu dưới quyền của Giáo hoàng, nhưng tách ra khỏi Rôma vào năm 1534 dưới triều vua Henry VIII, tuy rằng đã có nhập lại một cách tạm thời dưới triều của Nữ vương Mary I trong năm 1555.

Chú thích

Liên kết ngoài 
Website của Giáo hội Anh (tiếng Anh)

A
A
Cơ quan giáo hội của Hiệp thông Anh giáo
Văn hóa Anh
Thành viên Hội đồng Giáo hội Thế giới
Giáo hội quốc gia
Tổ chức có trụ sở tại Thành phố Westminster
Tin Lành ở Vương quốc Liên hiệp Anh
Giáo hội nhà nước (Kitô giáo)
Tổ chức tôn giáo có trụ sở tại Anh
Tháng tám

Tháng tám là tháng thứ tám theo lịch Gregorius, có 31 ngày.

Những sự kiện trong tháng 8 

 08 tháng 8 năm 1967 - Ngày thành lập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
 15 tháng 8 năm 1945 - Chiến thắng phát-xít Nhật.
 1945 - Cách mạng do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo nhân dân giành chính quyền từ tay Nhật Bản, Pháp và khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
 19 tháng 8 năm 1945 - Ngày Cách mạng tháng tám.
 20 tháng 8 năm 1888 - Ngày sinh Chủ tịch Tôn Đức Thắng (Việt Nam).
 26 tháng 8 năm 1975 - Việt Nam là thành viên của Phong trào Các nước không liên kết.

Ngày lễ và kỷ niệm 

 6 tháng 8 - Ngày Quốc tế chống vũ khí nguyên tử (1945).
 8 tháng 8 - Ngày sinh Dương Quân, nhà thơ trào phúng Việt Nam.
 9 tháng 8 - Ngày Quốc tế của người thổ dân thế giới (International Day of the World's Indigenous People)
 10 tháng 8 - Ngày vì nạn nhân chất độc màu da cam Việt Nam (2004).
 12 tháng 8 - Ngày Quốc tế Thanh Thiếu niên (International Youth Day), Ngày thành lập tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (1991)
 19 tháng 8 - Cách mạng tháng Tám thành công ở Hà Nội (1945)
 19 tháng 8 - Ngày truyền thống của Công an Nhân dân Việt Nam (1945)
 19 tháng 8 - Ngày thành lập Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC (2004)
 20 tháng 8 - Ngày sinh của Tôn Đức Thắng, Chủ tịch thứ hai của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch đầu tiên của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1888)
 23 tháng 8 - Ngày Quốc tế tưởng niệm việc buôn bán nô lệ và việc hủy bỏ nó (International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition).
25 tháng 8 - Ngày sinh của Võ Nguyên Giáp, Đại tướng đầu tiên, Tổng tư lệnh của Quân đội Nhân dân Việt Nam
 26 tháng 8 - Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tham gia Phong trào không liên kết (1975)
29 tháng 8 - thành lập quận Kiến An thuộc thành phố Hải Phòng

Xem thêm 
 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

*08
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng tám
Tháng chín

Tháng chín là tháng thứ chín theo lịch Gregorius, với 30 ngày.

Những sự kiện trong tháng 9 
 Ngày 2 tháng 9: Ngày Quốc khánh của Việt Nam (Independence Day of Vietnam)
 Ngày 7 tháng 9: Ngày thành lập Đài Tiếng nói Việt Nam (1945); Ngày phát sóng chương trình truyền hình đầu tiên của Đài Truyền hình Việt Nam (1970)
 Ngày 8 tháng 9: Quốc tế xóa nạn mù chữ (International Literacy Day)
 Ngày 15 tháng 9: Ngày Quốc tế Dân chủ (International Day of Democracy)
 Ngày 16 tháng 9: Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng ôzôn (International Day for the Preservation of the Ozone Layer)
 Ngày 21 tháng 9: Ngày Quốc tế Hòa bình (International Day of Peace) (trước đây là ngày khai mạc Đại hội đồng Liên hợp Quốc)
 Ngày 21 tháng 9: Ngày Thu phân 
 Ngày 23 tháng 9: Ngày Nam bộ kháng chiến, chiến tranh Việt Nam
(Autumnal Equinox Day)
 Ngày 28 tháng 9: Ngày Hàng hải Thế giới (World Maritime Day)

Xem thêm 
 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

 

*09
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng chín
Tháng mười

Tháng mười là tháng thứ mười theo lịch Gregorius, có 31 ngày.

Những sự kiện trong tháng 10 

 1: Ngày Người Cao niên Quốc tế (International Day for Older Persons)
 4: Tuần lễ Không gian Thế giới (World Space Week)
 5: Ngày Nhà giáo Thế giới (World Teacher's Day)
 Thứ hai đầu tháng: Ngày Cư ngụ Thế giới (World Habitat Day)
 8: Ngày phát sóng kênh truyền hình quốc gia VTV9
 9: Ngày Bưu điện Thế giới (World Post Day)
 10: Thăng Long - Hà Nội
 13: Ngày Quốc tế Giảm nhẹ Thiên tai (International Day for Disaster Reduction)
 14: Ngày thành lập Hội Nông dân Việt Nam
 15: Ngày thành lập Hội LHTN Việt Nam, ngày dân vận khéo
 16: Ngày Lương thực Thế giới (World Food Day)
 17: Ngày Quốc tế xóa nghèo (International Day for the Eradication of Proverty)
 20: Ngày Phụ Nữ Việt Nam (VietNam Women's Day)
 23: Ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển
 24: Ngày Liên hợp Quốc (United Nations Day) và Ngày Phát triển Thông tin Thế giới (World Development Information Day)
 24 - 30: Tuần lễ Giải trừ quân bị (Disarmament Week)
 31: Lễ hội Halloween (Halloween)

Xem thêm 

 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

 

*10
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng mười
Tháng mười một

Tháng mười một là tháng thứ mười một theo lịch Gregorius, với 30 ngày.

Trong tiếng Việt dân dã, tháng mười một trong âm lịch còn được gọi là tháng một, khi đó tháng một âm lịch được gọi là tháng giêng.

Những sự kiện trong tháng 11 
 01 tháng 11 – Ngày lễ Các Thánh (All Saints' Day)
 01 tháng 11 - Đảo chính Việt Nam Cộng hòa 1963
 02 tháng 11 – Ngày lễ Các đẳng Linh hồn (All Souls' Day)
 06 tháng 11 – Ngày Quốc tế Phòng khai thác môi trường trong Chiến tranh và xung đột vũ trang (International Day for Preventing the Exploitation of the Environment in War and Armed Conflict)
 12 tháng 11 – Ngày truyền thống công nhân Mỏ Việt Nam
 14 tháng 11 – Ngày Bệnh dư đường Thế giới (World Diabetes Day)
 16 tháng 11 – Ngày Khoan dung Quốc tế (International Day of Tolerance)
 18 tháng 11 - Ngày thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam
 19 tháng 11 – Ngày Quốc tế Nam giới (International Men's Day)
 Chủ nhật thứ ba của tháng 11 – Ngày Thế giới tưởng niệm nạn nhân giao thông đường bộ (World Day of Remembrance for Road Traffic Victims)
 20 tháng 11 – Ngày Thiếu nhi Thế giới (Universal Children's Day), và Ngày Công nghiệp hóa châu Phi (Africa Industrialization Day)
 20 tháng 11 – Ngày Nhà giáo Việt Nam
 21 tháng 11 – Ngày Truyền hình Thế giới (World Television Day)
 23 tháng 11 - Ngày Nam Kỳ khởi nghĩa
 25 tháng 11 – Ngày Quốc tế xóa bỏ Bạo lực đối với Phụ nữ (International Day for the Elimination of Violence against Women)

Những ngày kỷ niệm 

18 tháng 11 – Kỷ niệm ngày thành lập mặt trận thống nhất dân tộc Việt Nam hay còn gọi là ngày Đại đoàn kết.
23 tháng 11 – Kỷ niệm ngày thành lập Hiệp hội Điều Việt Nam (Vietnam Cashew Association - VINACAS), 23 tháng 11 năm 1990.

Tham khảo
 

*11
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng mười một
Tháng mười hai

Tháng mười hai là tháng thứ mười hai và cũng là tháng cuối cùng trong năm theo lịch Gregorius, có 31 ngày.

Tháng mười hai trong âm lịch còn được gọi là tháng chạp.

Sự kiện trong tháng 12 
 1 tháng 12 – Ngày Thế giới phòng chống HIV/AIDS (World AIDS Day)
 1 tháng 12 – Quốc khánh România
 2 tháng 12 – Quốc khánh Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất
 2 tháng 12 – Quốc khánh Lào
 3 tháng 12 – Ngày Người khuyết tật Quốc tế (International Day of Disabled Persons)
 6 tháng 12 – Quốc khánh Phần Lan
 9 tháng 12 – Ngày Quốc tế chống tham nhũng (International Anti-Corruption Day) theo LHQ
 10 tháng 12 – Ngày Nhân quyền (Human Rights Day) theo LHQ
 12 tháng 12 – Quốc khánh Kenya
 20 tháng 12 – Ngày Quốc tế Đoàn kết Nhân loại (International Human Solidarity Day)
 22 tháng 12 – Đông chí; Thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân; Ngày hội Quốc phòng toàn dân Việt Nam
 25 tháng 12 – Lễ Giáng sinh; Liên Xô tan rã
 26 tháng 12 - Ngày dân số Việt Nam
 27 tháng 12 – Ngày Quốc tế Phòng chống dịch bệnh (International Day of Epidemic)

Xem thêm 
 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

 

*12
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng Một

Tháng Một (tháng 1 - tháng Januariô) là tháng đầu tiên trong lịch Gregorius, có 31 ngày. Trong âm lịch, tháng đầu tiên gọi là tháng Giêng. Ngoài ra, người Việt xưa kiến Tý lấy tháng thứ mười một âm lịch làm đầu năm, nên cũng đã gọi tháng này là tháng Một. Cách nói "Một, Chạp, Giêng, Hai" đã quen thuộc và trở thành câu nói cửa miệng của người Việt.

Sự kiện 
 1959: Quốc khánh nước Cộng hòa Cuba
 1960: Hồ Chí Minh ký sắc lệnh công bố Hiến pháp 1959 của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
 1968: Sự kiện Tết Mậu Thân

Sinh 

 1756 – Wolfgang Amadeus Mozart , nghệ sĩ dương cầm và nhà soạn nhạc người Áo (m. 1791)

Xem thêm 
 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

Chú thích 

*01
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng một
Tháng hai

Tháng Hai là tháng thứ hai và tháng có ít ngày nhất theo lịch Gregorius, chỉ có 28 ngày hoặc 29 ngày (ngày 29 tháng 2 chỉ có ở năm nhuận)

Sự kiện 

 Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (ngày 3 tháng 2)
 Ngày Valentine (ngày 14 tháng 2)
 Quốc khánh Kuwait (ngày 25 tháng 2)
 Ngày thầy thuốc Việt Nam (ngày 27 tháng 2)

Xem thêm 

 Những ngày kỷ niệm

Tham khảo

 

*02
Lịch
Lịch Gregorius
Tháng hai
Tháng giêng

Trong âm lịch, hiện nay thuật ngữ tháng giêng (hay chính nguyệt) dùng để chỉ tháng thứ nhất của năm. Tháng này còn gọi là tháng Dần. Ngày đầu tiên của tháng này có thể dao động trong khoảng giữa hai tiết Đại hàn và Vũ thủy, nhưng nói chung nó chủ yếu dao động xung quanh tiết Lập xuân trong phạm vi ±10 ngày (xem thêm tiết khí). Việc xác định ngày bắt đầu cũng như số ngày trong tháng phụ thuộc vào khoảng thời gian giữa hai trăng mới (new moon) kế tiếp nhau, tuy nhiên nói chung thì nó có 29 hoặc 30 ngày. Ngày đầu tiên của tháng này là Tết Nguyên Đán. Đa phần các lễ hội của Việt Nam hiện nay tập trung trong tháng giêng. Trong âm lịch, tháng giêng là tháng hiếm khi nhuận (rất thú vị là người ta không thể ăn hai Tết Nguyên Đán trong vòng chỉ có một tháng), mặc dù vậy nhưng theo một số phép tính lịch trước thì đến năm 2148 (Mậu Thân) sẽ nhuận tháng giêng (Mùng 1 tháng Giêng âm lịch vào ngày Chủ nhật 21.1.2148, mùng 1 tháng Giêng nhuận vào thứ Ba ngày 20.2.2148). Trước đó, năm Quý Hợi 1803 lịch Việt Nam cũng nhuận tháng giêng. Đôi khi người ta vẫn gọi là tháng một, tuy nhiên đa phần hiểu tháng một âm lịch là tháng thứ 11 (tháng Tý) trong những năm âm lịch thường. Các nhà lập lịch còn thêm Can vào trước tên gọi của tháng, nên trên lịch có các tên tháng như Giáp Dần, Bính Dần, Mậu Dần, Canh Dần, Nhâm Dần tùy theo từng năm. Tuy nhiên, rất khó nhớ cách gọi này nếu không nhìn vào lịch.

Xem thêm
Tháng một dương lịch

Tham khảo

giêng
Âm lịch
Lịch Trung Quốc
Tháng chạp

Tháng Chạp, còn gọi là tháng củ mật, là tháng cuối cùng của một năm âm lịch - tháng thứ mười hai (12) đối với các năm âm lịch thường hoặc tháng thứ mười ba (13) trong những năm âm lịch nhuận. Tháng âm lịch nào cũng chỉ có thể có từ 29 đến 30 ngày, tùy theo thời điểm diễn ra hai kỳ trăng non kế tiếp nhau theo giờ địa phương. Ở Việt Nam đó là GMT+7. Xem thêm lịch Trung Quốc. Tháng Chạp là tháng luôn luôn diễn ra sau ngày đông chí. Cách tính số lượng ngày trong tháng âm lịch và số tháng trong năm cũng như việc xác định tháng nào là tháng nhuận (nếu có trong năm âm lịch đó) tương đối phức tạp.

Người Trung Quốc xưa gọi tháng 12 âm lịch là tháng Quý đông (tháng cuối mùa đông), nhưng còn một cái tên khác là "Lạp nguyệt". Chữ "lạp" có xuất xứ từ thịt, vì từ thời xưa người Trung Quốc đã thích ướp thịt khô vào dịp mùa đông để dành ăn quanh năm. Việc ướp thịt rộ lên vào tháng 12, và đó là lý do vì sao người Trung Quốc gọi đây là Lạp nguyệt. Lạp cũng là lễ tế cuối năm của người Trung Quốc. Từ thời nhà Chu, tháng 12 là dịp nhà vua nghỉ ngơi săn bắn, còn đặt lệ: lễ tế tất niên gọi là "đại lạp".

Trong Giáo trình lịch sử ngữ âm tiếng Việt do Nguyễn Tài Cẩn biên soạn, chính từ 2 chữ "Lạp nguyệt" này, người Việt đã đọc chệch từ Lạp thành Chạp. Tương tự là tháng Giêng, bắt nguồn từ hai chữ "Chính nguyệt".

Người xưa gọi tháng Chạp là "tháng củ mật" bởi tháng ấy nhiều trộm đạo. "Củ" là củ soát, kiểm soát, còn "mật" là cẩn mật, nghĩa là kiểm soát cẩn mật. Đến tháng Chạp này, các quan phủ thường hay nhắc nhở những người dân cần cẩn mật, các tuần đinh phải tăng cường kiểm soát cẩn mật để phòng ngừa trộm cắp.

Cho đến nay, tháng Chạp vẫn được coi là "tháng củ mật". Đây là tháng làm ăn không chỉ của người lương thiện mà của cả người bất lương vì cuối năm ai cũng có nhu cầu Tết. Do đó, kẻ trộm cắp tăng cường nhòm ngó, tìm cơ hội để lấy cắp món nọ món kia. Ngoài ra "tháng củ mật" vì theo quan niệm của dân ta cho rằng đây là tháng xui xẻo hay là tháng có thể dễ mất mát tiền của, hay bị "tai bay vạ gió", có khi hao người tốn của với những lý do hết sức khác nhau nhưng thường cho là… đen và đắng như Củ Mật.

Tham khảo

chạp
Âm lịch
Lịch Trung Quốc
Can Chi

Can Chi (干支), gọi đầy đủ là Thiên Can Địa Chi (天干地支) hay Thập Can Thập Nhị Chi (十干十二支), là hệ thống đánh số thành chu kỳ được dùng tại các nước thuộc vùng văn hóa Đông Á như: Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Đài Loan, Việt Nam và một số quốc gia khác ngoài vùng. Nó được áp dụng với tổ hợp chu kỳ 60 trong âm lịch nói chung để xác định tên gọi của thời gian (ngày, giờ, năm, tháng) cũng như trong chiêm tinh học. Người ta cho rằng nó có xuất xứ từ Nhị Thập Bát Tú trong cách tính lịch cổ đại dùng để đếm ngày.

Can

Ý nghĩa 
Can (干) hay còn gọi là Thiên Can (天干) hoặc Thập Can (十干) do có đúng mười (10) can khác nhau. Can cũng còn được phối hợp với Âm dương và Ngũ hành.

Danh sách 10 can 
Năm kết thúc bằng số nào thì có Can tương ứng.

Chi

Ý nghĩa 
Chi (支) hay còn gọi là Địa Chi (地支) hay Thập Nhị Chi (十二支) do có đúng mười hai chi. Đây là mười hai từ chỉ 12 con vật của hoàng đạo phương Đông dùng như để chỉ phương hướng, bốn mùa, ngày, tháng, năm và giờ ngày xưa (gọi là canh gấp đôi giờ hiện đại). Việc liên kết các yếu tố liên quan đến cuộc sống con người với Chi là rất phổ biến ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á. 

Do số lượng con giáp cũng là 12 nên trong đời sống, Thập Nhị Chi cũng hay được gọi theo 12 con giáp.

Danh sách 12 Chi

Giờ Âm Lịch - Dương Lịch 
 Tương truyền ngày xưa có một người tên Đại Nhiêu đã lập ra Thập Can và Thập Nhị Chi để giúp người ta tính toán thời gian. Việc tính giờ cũng có liên quan đến tập tính của 12 loài vật:
 Tý (23-1 giờ): Lúc chuột đang hoạt động mạnh.
 Sửu (1-3 giờ): Lúc trâu/bò chuẩn bị đi cày.
 Dần (3-5 giờ): Lúc hổ hung hãn nhất.
 Mão (5-7 giờ): Lúc mèo về nhà nghỉ ngơi
 Thìn (7-9 giờ): Lúc đàn rồng quây mưa.
 Tỵ (9-11 giờ): Lúc rắn không hại người.
 Ngọ (11-13 giờ): Ngựa có dương tính cao nên được xếp vào giữa trưa.
 Mùi (13-15 giờ): Lúc dê/cừu ăn cỏ không ảnh hưởng tới việc cây cỏ mọc lại.
 Thân (15-17 giờ): Lúc khỉ thích hú.
 Dậu (17-19 giờ): Lúc gà bắt đầu vào chuồng.
 Tuất (19-21 giờ): Lúc chó trông nhà.
 Hợi (21-23 giờ): Lúc lợn ngủ say nhất.

Lục thập hoa giáp

60 tổ hợp Can Chi 

Người ta ghép một can với một chi để tạo thành tên gọi chính thức của những cái cần đặt tên (ngày, giờ, tháng, năm v.v...) bắt đầu từ can Giáp và chi Tý tạo ra Giáp Tý, sau đó đến can Ất và chi Sửu tạo ra Ất Sửu và cứ như vậy cho đến hết (Bính,..., Quý) và (Dần..., Hợi). Sự kết hợp như vậy tạo thành một chu kì, hết can (hoặc chi) cuối cùng thì nó tự động quay trở lại cho đến tổ hợp cuối cùng là Quý Hợi. Có tổng cộng 60 (bằng bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12) tổ hợp khác nhau của 10 can và 12 chi. Can phải kết hợp với Chi đồng tính (Can dương phải kết hợp với Chi dương và Can âm phải kết hợp với Chi âm). Dựa vào số dư khi chia cho 60 có thể tìm can chi tương ứng của từng năm.

Ghi chú

Xem thêm 
 Lịch Trung Quốc
 Ngũ hành
 Mười hai con giáp

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

Can Chi
Lịch Trung Quốc
Tử vi Đông phương
Đơn vị thời gian
Danh sách quốc gia theo dân số

Đây là danh sách quốc gia theo dân số.

Danh sách này dựa trên cách gọi tên dùng trong danh sách nước trên thế giới. Lưu ý là bài này không chủ ý nói về tình trạng của các lãnh thổ.

Một số lãnh thổ cũng được đề cập để tiện so sánh. Chúng được in nghiêng.

Danh sách các nước

Nguồn 

  Nam Cực không có cư dân sinh sống, nhưng một số chính phủ vẫn duy trì các trạm nghiên cứu thường trực ở châu lục này. Số lượng người có thể thay đổi từ khoảng 1.000 người trong mùa đông tới khoảng 5.000 người vào mùa hè.
  Chỉ tính đến dân số ở Trung Quốc đại lục, không bao gồm các khu vực hành chính đặc biệt (Hồng Kông và Ma Cao) và khu vực do Trung Hoa Dân Quốc kiểm soát (thường được gọi là "Đài Loan").
  Bao gồm 7 vùng lãnh thổ hải ngoại của Pháp: Polynésie thuộc Pháp (266.952 người, tháng 1/2010), New Caledonia (245.580 người, 27/7/2009), Mayotte (194.000 người, năm 2009), Saint Martin (36.661 người, tháng 1/2008), Wallis và Futuna (13.484 người, tháng 7/2008), Saint Barthélemy (8.673 người, tháng 1/2008), Saint Pierre và Miquelon (6.072 người' tháng 1/2008).
  Bao gồm các nhóm đảo Đài Loan, Bành Hồ, Kim Môn, Mã Tổ, v.v...
  Bao gồm Đảo Christmas (1.508), Quần đảo Cocos (Keeling) (628) và Đảo Norfolk (1.828).
  Không bao gồm các lãnh thổ tranh chấp của Kosovo (~ 1.800.000 người).
  Gồm Puntland (~ 3.900.000 người) và Somaliland (~ 3.500.000 người).
  Con số của LHQ vào giữa năm 2009 là 7.170.000, trong đó không bao gồm dân số sống tại Bờ Tây Israel.
  Bao gồm Quần đảo Åland.
  Bao gồm Svalbard (2.701) và Jan Mayen.
  Không bao gồm (geostat.ge.2010.xls ) Cộng hòa Abkhazia (216.000, điều tra dân số năm 2003) và Nam Ossetia (70.000, năm 2006).
  Không bao gồm (statistica.md.2010.pdf) Transnistria (555.347, điều tra dân số năm 2005).
  Bao gồm Quần đảo Agalega, Rodrigues và Cargados Carajos.
  Không tính đến (cystat.gov.cy ) Bắc Síp; dân số theo ước đoán của LHQ vào giữa năm 2009 là 871.000.
  Không tính đến vùng Mayotte.
  Kết quả điều tra dựa trên phân chia địa lý của hai miền Bắc và Nam nước Sudan cũ năm 2008, trước khi tách thành hai quốc gia riêng biệt. Kết quả này bị Nam Sudan phản đối.

Tham khảo

Xem thêm 
 Dân số thế giới
 Danh sách quốc gia theo dân số năm 2009
 Danh sách quốc gia theo dân số năm 2010
 Danh sách quốc gia theo dân số năm 2011
 Danh sách quốc gia theo dân số năm 2012

Liên kết ngoài 
 PopulationData.net 
 PopulationMondiale.com 
 CityPopulation.de (tiếng Anh)

Dân số
Nhân khẩu học
Cơ học thống kê

Cơ học thống kê là ngành vật lý áp dụng phương pháp thống kê của toán học cho môn cơ học, ở đó tập trung vào chuyển động của hạt, hay vật khi chúng được tác dụng bởi một lực. Nó được sử dụng xuyên suốt các đối tượng, từ hệ vi mô, các nguyên tử, phân tử đến thế giới trung mô, thế giới mà ta đang sống, do vậy nó giải thích nhiệt động lực học giống như kết quả của quá trình thống kê và bộ máy cơ học, bao gồm cả cổ điển lẫn hiện đại. Thực tế, kết quả của phương pháp này, dựa trên việc quan sát, thống kê các số liệu của các phân tử riêng biệt, có thể miêu tả được đặc điểm của vật chất do phân tử này tạo thành.

Tham khảo

Nhiệt động lực học
Khái niệm vật lý
Vật lý học
Lý thuyết hấp dẫn lượng tử vòng

Việc tìm kiếm một lý thuyết lượng tử của trường hấp dẫn, qua đó tìm hiểu các đặc điểm của không-thời gian, lượng tử vẫn là một vấn đề mở. Một trong những hướng tiếp cận hiện đại chính là thuyết hấp dẫn lượng tử vòng. Thuyết này có cơ sở định nghĩa toán học khá tốt, bao gồm môi trường độc lập, không xáo trộn của lượng tử hóa hấp dẫn, cùng với các cặp vật chất quy ước. Thuyết hấp dẫn lượng tử vòng ngày nay hình thành một khối lượng lớn các nghiên cứu, từ nền tảng toán học cho đến các ứng dụng của nó vào ngành vật lý học. Một số kết quả nổi bật đó là:

Tính toán được các đại lượng vật lý như diện tích và thể tích, trùng hợp với các đại lượng dự đoán trong vật lý thang Planck
Tạo ra được một công thức đạo hàm từ công thức entropy lỗ đen (black hole) của Jacob Bekenstein và Stephen Hawking.
Phác họa một hình ảnh vật lý phong nhã của thế giới lượng tử, có đặc điểm là như sợi polymer liên kết bởi các đại lượng rời rạc trong thang đo Planck. Đây là tính chất quan trọng bậc nhất, miêu tả sự lượng tử hóa của thế giới tự nhiên, biểu hiện ở chính không-thời gian.

Các vấn đề tồn tại từ trước đó như việc thiếu giá trị của tích hữu hướng, tìm hiểu đặc điểm của các vòng, cũng như sự bổ sung các điều kiện tự nhiên, đã được giải quyết một cách trọn vẹn. Tuy nhiên, một vấn đề mở bấy lâu nay chính là việc tìm hiểu bản chất động lực học của không-thời gian.

Giới thiệu khái quát

Hấp dẫn lượng tử: Chúng ta đang ở đâu?

Vấn đề của vật lý năng lượng cao

Vấn đề của vật lý tương đối tính

Vòng hay là dây?

Lịch sử của thuyết hấp dẫn lượng tử vòng

Ý tưởng chính và cơ sở vật lý

Lý thuyết trường lượng tử trên một đa tạp khác

Ý nghĩa vật lý của bất biến diffeomorphism

Vấn đề chưa được biết đến

Quá trình hình thành

Đại số vòng

Hấp dẫn lượng tử vòng

Trạng thái vòng và mạng spin

Bất biến Diffeomorphism

Động lực học của không-thời gian

Kết quả vật lý

Kỹ thuật

Ý nghĩa vật lý

Vấn đề mở

Xem thêm 
Lý thuyết dây

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Nguyên tử của không gian và thời gian 

Lực hấp dẫn
Vật lý hiện đại
Vật lý lý thuyết
Thuyết hấp dẫn