Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Massimo Ambrosini

Massimo Ambrosini (sinh 29 tháng 5 năm 1977) tại Pesaro là cựu tiền vệ người Italia, chủ yếu chơi ở vị trí tiền vệ phòng ngự. Anh được biết tới khi có thời gian thành công cùng câu lạc bộ A.C. Milan khi anh dành tới 18 năm sự nghiệp của mình thi đấu tại đây, có được nhiều danh hiệu lớn nhỏ, và là đội trưởng trong khoảng thời gian 2009-2013, sau khi Paulo Maldini giải nghệ. Ambrosini giải nghệ vào năm 2014 chỉ sau một mùa giải cùng câu lạc bộ A.C.F. Fiorentina. Ở cấp độ đội tuyển quốc gia, anh cùng đội tuyển Italia thi đấu tại Thế vận hội Mùa hè 2000, 2 Giải vô địch bóng đá châu Âu và giành ngôi á quân tại Giải vô địch bóng đá châu Âu 2000.

Đội tuyển quốc gia 
Ambrosini xuất hiện lần đầu ở đội tuyển năm 1999 trong trận Ý gặp Croatia, sau đó anh cùng đội tuyển Ý tham dự Olympics mùa hè 2000, và Euro 2000. Anh không tham dự được WC 2002, Euro 2004 và WC 2006 vì các chấn thương liên tiếp.

Cuộc sống cá nhân 
Massimo Ambrosini đã kết hôn với một người phụ nữ Ý tên là Paola Ambrosini. Ambrosini có hai con cùng vợ, con trai Federico Ambrosini sinh ngày 11 tháng 5 năm 2009, và con gái Angelica Ambrosini sinh ngày 21 tháng 11 năm 2011.

Danh hiệu

AC Milan 
Serie A: 1996, 1999, 2004, 2011
Cúp Italia: 2003
Siêu Cup Ý: 2004
Cúp C1: 2003, 2007
Siêu cúp Châu âu: 2003, 2007
World Cup các câu lạc bộ: 2007

Đội tuyển Ý 
Hạng nhì Euro 2000

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá ACF Fiorentina
Tiền vệ bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2000
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
Cầu thủ bóng đá A.C. Cesena
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá nam Ý
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Serie B
Cầu thủ vô địch UEFA Champions League
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008
Người Mỹ gốc Honduras

Người Mỹ gốc Honduras là những công dân Mỹ nhập cư từ Honduras hoặc sinh ra ở Mỹ có bố hoặc mẹ là người Honduras. Theo số liệu thống kê năm 2006, cộng đồng người Mỹ gốc Honduras tại Mỹ ước chừng khoảng 490.317 người. Người Mỹ gốc Honduras tập trung đông nhất tại tiểu bang Bắc Carolina, Massachusetts, Texas, New York, New Jersey, Florida...

Một số người Mỹ gốc Honduras nổi tiếng
 America Ferrera, nữ diễn viên chính trong "Betty xấu xí"
 David Archuleta, á quân American Idol
 Carlos Mencia, nhà hài kịch, nhà văn và diễn viên
 Francia Almendárez, diễn viên điện ảnh

Tham khảo

Người Mỹ gốc Latinh
Người Honduras
Tư Mã (họ)

Tư Mã (chữ Hán: 司馬, Bính âm: Sima, Wade-Giles: Ssu-ma) là một họ của người Trung Quốc. Họ này là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính.

Dòng họ Tư Mã ngày nay rất ít, chỉ còn 30.000 người tại Trung Quốc và Việt Nam.

Nguồn gốc 
Họ Tư Mã (司馬) có nguồn gốc cách đây khoảng hơn 2.700 năm. Thời Chu Tuyên Vương, Trình Bá Hưu Phụ (程伯休甫), hậu duệ của Trùng Lê (重黎), giữ chức Tư Mã, phụ trách quân đội quốc gia, hỗ trợ chính sự và bảo vệ đất nước, nắm giữ quyền lực to lớn. Trình Bá Hưu Phụ đã lập công lớn trong việc dẹp yên nước Từ, và được vua nhà Chu cho phép lấy chức quan làm họ. Từ đó, họ Tư Mã được hình thành.

Con cháu của Trình Bá Hưu Phụ, một phần theo thông lệ “lấy chức quan làm họ” nên mang họ Tư Mã; một phần khác “lấy quốc làm họ” theo cách truyền thống và mang họ Trình. Vì vậy, họ Tư Mã xuất phát từ họ Trình, và cả hai đều có chung tổ tiên. Hậu duệ của họ Tư Mã tôn Trình Bá Hưu Phụ làm thuỷ tổ của dòng họ.

Phát triển dòng họ 
Họ Tư Mã ở Hà Nội (khu vực tại Trung Quốc cổ đại) đã lập ra hai triều đại trong lịch sử Trung Quốc là Tây Tấn và Đông Tấn, kéo dài qua 15 vị hoàng đế trong 156 năm, từ đó mở rộng ảnh hưởng của dòng họ Tư Mã. Tuy nhiên, do quyền lực hoàng gia của họ Tư Mã trong triều đại nhà Tấn dần suy yếu, các quý tộc mang họ Tư Mã lo sợ bị bức hại, nhiều người đã đổi sang họ khác.

Sau khi triều Đông Tấn sụp đổ, dòng họ Tư Mã bước vào giai đoạn phát triển ổn định. Theo quy luật lịch sử, các dòng họ kép thường được rút gọn thành họ đơn, nên họ Tư Mã được chuyển đổi thành nhiều họ khác như Tư (司), Mã (马), Đồng (同), Đồng (仝), Phùng (冯), Trình (程), v.v. Tuy nhiên, vẫn có một số nhánh giữ nguyên họ kép Tư Mã.

Người Trung Quốc họ Tư Mã nổi tiếng 
 Tư Mã Nhương Thư, nhà quân sự thời Chiến Quốc
 Tư Mã Hân, tướng nước Tần thời Chiến Quốc
 Tư Mã Cận, tướng nước Tần thời Chiến Quốc
Tư Mã Thác, tướng Tần thời Chiến Quốc
 Tư Mã Thượng, tướng nước Triệu thời Chiến Quốc
 Tư Mã Ngang, tướng Triệu thời Hán Sở
 Tư Mã Thiên, sử gia thời Tây Hán
 Tư Mã Tương Như, nhà văn thời Tây Hán
 Ba cha con Tư Mã Ý, Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu, đại thần nhà Ngụy thời Tam Quốc
 Các vua nhà Tấn bắt đầu từ Tư Mã Viêm (con của Tư Mã Chiêu)
 Tư Mã Trinh, sử gia thời Đường
 Tư Mã Quang, Thừa tướng thời nhà Tống, sử gia, tác giả Tư trị thông giám

 Tư Mã Nam, học giả, nhà báo, nhà bình luận xã hội người Trung Quốc.

Người Việt Nam họ Tư Mã nổi tiếng 
 Chờ cập nhật.

Xem thêm
 Họ phức người Hoa

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ kép
Âu Dương (họ)

Âu Dương (chữ Hán: 歐陽, bính âm: Ōuyáng) là một họ của người Trung Quốc, họ này cũng xuất hiện tại Việt Nam. Âu Dương là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính. Đây là một trong số khoảng 20 họ kép còn tồn tại đến ngày nay ở Trung Quốc.

Nhiều người Việt hiện nay hay hiểu nhầm họ Âu Dương (歐陽) và họ Âu (區) là cùng một họ (do chữ Quốc ngữ chỉ biểu âm, không biểu rõ nghĩa như chữ Hán và chữ Nôm khi có thể thấy hai chữ Âu là khác nhau).

Người Việt Nam họ Âu Dương 
 Âu Dương Lân
 Âu Dương Quân - cầu thủ bóng đá
 Âu Dương Thảo Hiền
 Âu Dương Tu, Thái Chánh Phối Sư Đạo Cao Đài

Người Trung Quốc họ Âu Dương

Nhân vật có thật
 Cha con Âu Dương Tuân, Âu Dương Thông, thư pháp gia thời nhà Đường
 Âu Dương Tu, đại thần thời Bắc Tống, nhà văn, một trong Đường Tống bát gia
 Âu Dương Tự Viễn, nhà khoa học phụ trách chương trình nghiên cứu Mặt Trăng của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Âu Dương Phấn Cường, diễn viên Trung Quốc
 Âu Dương Chấn Hoa, diễn viên Hồng Kông
 Âu Dương Na Na, nhạc sĩ, ca sĩ, người mẫu Đài Loan

Nhân vật hư cấu
Bắc hiệp Âu Dương Xuân thời Bắc Tống
Quái hiệp Âu Dương Đức thời nhà Thanh
Tây Độc Âu Dương Phong, Nhân Vật trong Anh Hùng Xạ Điêu và Thần Điêu Hiệp Lữ
Bạch Đà sơn chúa Âu Dương Khắc, Nhân Vật trong Anh Hùng Xạ Điêu

Xem thêm
 Họ kép Trung Hoa
 Họ người Hoa

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ người Việt Nam
Họ kép
Lý Triết

Lý Triết (chữ Hán: 李悊 hay 李哲, ? – ?), người huyện Địch Đạo, quận Lũng Tây, tướng lãnh nhà Bắc Chu và nhà Tùy trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Ông nội là Thái úy, Trụ quốc đại tướng quân Lý Hổ nhà Tây Ngụy, được nhà Đường truy tôn Thái Tổ Cảnh hoàng đế.

Cha là Lý Úy – con trai thứ 7 của Lý Hổ, được làm đến Sóc, Yến, Hằng 3 châu thứ sử, Tương Vũ huyện công nhà Bắc Chu, được nhà Đường truy phong Thái Liệt vương.

Cuộc đời
Thời Bắc Chu Tĩnh đế, anh trai của Triết là Lý An trở thành tâm phúc của thừa tướng Dương Kiên, nên Triết được Dương Kiên cho làm Nghi đồng. Bác tư của Triết là Lương Châu thứ sử Lý Chương bấy giờ ở kinh sư, cùng Triệu vương Vũ Văn Chiêu mưu đồ lật đổ Dương Kiên, dụ Triết làm nội ứng. Triết hỏi An rằng: "Bỏ qua thì bất trung, nói ra thì bất nghĩa, mất trung và nghĩa, làm sao nên người?" An quyết định trung thành với Dương Kiên, nên ngầm tố giác âm mưu của bọn Lý Chương. Dương Kiên không công bố việc làm của anh em Triết, ít lâu sau thăng thưởng cho cả hai. Nhờ vậy, Triết được làm Thượng Nghi đồng, Hoàng Đài huyện nam.

Dương Kiên soán ngôi, tức là Tùy Văn đế; Lý An xin nhận nội chức, nên Văn đế lấy An làm Hữu lĩnh quân đại tướng quân, còn bái Triết làm Khai phủ Nghi đồng tam tư, Bị thân tướng quân. Như vậy cả hai anh em đều là tướng lãnh cấm vệ. Con trai của An là Lý Quỳnh, con trai của Triết là Lý Vĩ còn ẵm ngữa đã được nuôi dạy trong cung, lên 8, 9 tuổi mới trở về nhà, cho thấy gia đình họ Lý thân thiết với hoàng gia như thế nào!

Năm Nhân Thọ đầu tiên (601), Triết được ra làm Vệ Châu thứ sử. Không rõ vì sao Tùy Văn đế lại công bố việc làm của anh em Triết năm xưa, nhân đó bái cả hai làm Trụ quốc, ban 500 xúc lụa, 100 thớt ngựa, 1000 con dê, còn lấy Triết làm Bị thân tướng quân, tiến phong Thuận Dương quận công.

Thời Tùy Dượng đế, Triết được làm đến Công bộ thượng thư, không rõ bị kết tội gì mà chịu trừ danh, đày làm lính thú ở Lĩnh Nam, giữa đường bệnh mất. Về sau Triết được nhà Đường truy phong Tế Nam quận vương.

Hậu nhân
 Lý Vĩ (không rõ hậu sự)
 Lý Viện: được nhà Đường phong Lư Giang quận vương.

Tham khảo
 Tùy thư quyển 50, liệt truyện 15 – Lý An truyện
 Bắc sử quyển 75, liệt truyện 63 – Lý An truyện
 Cựu Đường thư quyển 60, liệt truyện 10 – Tông thất truyện: Lư Giang vương Viện
 Tân Đường thư quyển 78, liệt truyện 3 – Tông thất truyện: Lư Giang quận vương Viện

Chú thích

Nhân vật quân sự nhà Tùy
Người Cam Túc
Hoàng Phủ

Hoàng Phủ (chữ Hán: 皇甫, Bính âm: Huángfŭ) là một họ của người Trung Quốc, Triều Tiên (Hangul: 황보, Hanja: 皇甫, Romaja quốc ngữ: Hwangbo) và Việt Nam. Hoàng Phủ là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính.

Lưu ý phân biệt họ Hoàng Phủ (皇甫) và họ Hoàng (黃), tránh nhầm lẫn là cùng một họ, do chữ Quốc ngữ chỉ biểu âm, không biểu rõ nghĩa như chữ Hán và chữ Nôm, cùng với tính chất họ người Việt Nam hầu hết là đơn âm.

Người Việt Nam họ Hoàng Phủ 
 Hoàng Phủ Ngọc Tường, nhà văn
 Hoàng Phủ Ngọc Phan, nhà văn, nhà báo

Người Trung Quốc họ Hoàng Phủ 
 Hoàng Phủ Tung, đại tướng cuối thời Đông Hán.
 Hoàng Phủ Mật, học giả, nhà y học thời Tây Tấn.
 Hoàng Phủ Đề, học giả thời nhà Đường.
 Hoàng Phủ Đoan, nhân vật hư cấu, một trong 108 vị anh hùng Lương Sơn Bạc của trại Thủy Hử

Người Triều Tiên họ Hoàng Phủ 

 Đại Mục Vương hậu, công chúa Cao Ly, con gái duy nhất của Cao Ly Thái Tổ và Thần Tĩnh Vương thái hậu, Hoàng hậu của Cao Ly Quang Tông.
 Thần Tĩnh Vương thái hậu
 Hiến Ai Vương hậu
 Hiến Trinh Vương hậu

Xem thêm
 Họ kép Trung Hoa

Tham khảo

Ghi chú 

Họ người Trung Quốc
Họ người Việt Nam
Họ người Triều Tiên
Họ kép
Họ tên
Mộ Dung

Mộ Dung (chữ Hán: 慕容, Bính âm: Murong, Việt bính: Mou6 jung4) là một họ của người Trung Quốc. Mộ Dung là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính. Đây là một họ khá hiếm ở Trung Quốc và nó được biết đến nhiều nhất vì là họ của tộc người Tiên Ti thời Ngũ Hồ thập lục quốc, có lai lịch từ Mộ Dung bộ thời Tam Quốc.

Người Trung Quốc họ Mộ Dung nổi tiếng 
 Các vua nước Tiền Yên (337-370) bắt đầu từ Mộ Dung Hoảng
 Các vua nước Hậu Yên (383-407) bắt đầu từ Mộ Dung Thùy
 Các vua nước Tây Yên (384-394) bắt đầu từ Mộ Dung Hoằng
 Các vua nước Nam Yên (398-410) bắt đầu từ Mộ Dung Đức

Nhân vật hư cấu
 Mộ Dung Phục (慕容復), nhân vật trong Thiên Long bát bộ
 Mộ Dung Bác, nhân vật trong thiên long bát bộ, dòng dõi hoàng gia Mộ Dung của 4 nước Yên thời kỳ Ngũ Hồ loạn hoa, cha đẻ Mộ Dung Phục
 Mộ Dung Tùng Lâm, nhân vật trong Thất hiệp ngũ nghĩa, người đứng đầu Mộ Dung thế gia, nổi tiếng với tuyệt kỹ Đoạt mệnh song thương
 Mộ Dung Tử Vân, nhân vật trong Thất hiệp ngũ nghĩa do nữ diễn viên Từ Hy Nhan thủ vai, con gái của Mộ Dung Tùng Lâm,
 Mộ Dung Thế Lan (慕容世蘭), nhân vật Hoa phi trong tiểu thuyết Hậu cung Chân Huyên truyện,  nguyên mẫu của nhân vật Hoa phi Niên Thế Lan trong phim truyền hình cung đấu Hậu cung Chân Hoàn truyện.
 Mộ Dung Cao Củng, nhân vật vua trong tiểu thuyết Phù Đồ Tháp của tác giả Vưu Tứ Tỷ trong phim Phù Đồ Duyên.

Xem thêm

 Họ người Hoa
 Họ kép Trung Hoa

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Lịch sử Mông Cổ
Tiên Ti
Họ tên
Ngũ Hồ thập lục quốc
Phan Huy Cẩn

Phan Huy Cẩn (1722 – 1789) là danh thần, nhà sử học thời Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp 
Phan Huy Cẩn hiệu là Thận Trai, người làng Thu Hoạch, huyện Thiên Lộc, nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Gia đình ông nhiều đời làm quan võ.

Phan Huy Cẩn sớm mồ côi cha mẹ, được bà ngoại họ Dương nuôi nấng. Khi đi học, Phan Huy Cẩn thông minh sáng dạ, nhớ lâu. Từ năm 15 tuổi ông đã có tiếng về văn từ.

Lớn lên, Phan Huy Cẩn theo học các nhà nho hay chữ có tiếng như Thám hoa Đỗ Huy Kỳ, thượng thư Nhữ Đình Toản, do vậy việc học hành ngày càng thăng tiến.

Năm 1747 đời Lê Hiển Tông, ông thi Hương đỗ giải nguyên, năm 1754 thi Hội nguyên đỗ đồng tiến sĩ. Do kiêng húy thái tử, ông đổi tên thành Huy Áng.

Ban đầu Phan Huy Cẩn làm hiến sát Hải Dương và Tham khổn (như Hiệp trấn) Kinh Bắc, sau đó vào triều làm trong phiên ở phủ liêu. Khi làm quan trong triều, ông là người ngay thẳng, không xu nịnh.

Năm 1759, vì không chịu xu nịnh sủng thần của chúa Trịnh Doanh là Đỗ Thế Giai, ông bị gièm pha và bị cách chức. Ông về quê dạy học trong 8 năm.

Năm 1767, Trịnh Doanh qua đời, Trịnh Sâm lên thay. Do Nguyễn Bá Lân tiến cử, ông lại được gọi ra làm quan. Năm 1776, ông được phong làm Đốc đồng Động Hải (Quảng Ninh). Năm 1777, ông đi đánh quân nổi dậy ở vùng núi có công, được thưởng ngân bài.

Năm 1781, ông làm Đốc thị Thuận Hóa. Sau đó ông lại được Trịnh Sâm triệu về kinh, làm đến chức Nhập thị Bồi tụng, Hữu thị lang Bộ Công, quyền chức Thị lang bộ Binh kiêm giảng quan Quốc Tử Giám.

Năm 1786 đời Trịnh Tông, ông về hưu khi đã 65 tuổi, được thăng làm Công bộ tả thị lang, tước Khuê Phong bá.

Ông về hưu không lâu sau thì quân Tây Sơn tiến ra bắc diệt chúa Trịnh. Lê Chiêu Thống lên thay Lê Hiển Tông lại triệu ông ra làm Bình chương sự, giảng trong điện Kinh diên, kiêm chức Tham tụng, rồi Tả thị lang cả ba bộ Binh, Hình, Lễ kiêm Tổng tài quốc sử.

Năm 1788, vì đã già yếu, ông xin từ chức rồi về ấp Yên Sơn, xã Thụy Khê (làng Thầy, Sơn Tây, Hà Nội). Dù đã về hưu, ông vẫn lo lắng tới việc chính trị quốc gia.

Được 1 năm sau (1789), ông mất tại nhà trên núi, thọ 68 tuổi.

Xem thêm
 Dòng họ Phan Huy
 Trường Lưu
 Thu Hoạch
 Phan Huy Chú
 Nguyễn Bá Lân
 Trịnh Sâm

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục
 "Chữ Huy trong dòng họ Phan Huy và Nguyễn Huy" của tác giả TS. Nguyễn Huy Mỹ & TS Phan Huy Dục đăng trên báo Giáo dục và Thời đại

Chú thích

Người Hà Tĩnh
Quan lại nhà Lê trung hưng
Dòng họ Phan Huy
Hội nguyên Việt Nam
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Bá tước nhà Lê trung hưng
Cơ (họ)

Cơ (chữ Hán: 姬, Bính âm: Ji) là một họ của người Trung Quốc. Tuy chỉ xếp thứ 213 trong danh sách Bách gia tính nhà Tống nhưng đây là một trong họ có nguồn gốc cổ nhất của Trung Quốc, nó là họ của các vua nhà Chu, một trong những triều đại đầu tiên của lịch sử Trung Quốc. Theo truyền thống thì chỉ có vua Chu mới được mang họ Cơ, vì vậy có rất ít mang họ này, cho đến nay đây là một họ hiếm ở Trung Quốc.

Người Trung Quốc họ Cơ nổi tiếng 
 Đế Khốc tên thật là Cơ Tuấn một trong Ngũ Đế
 Cơ Hậu Tắc tên thật là Cơ Khí thủy tổ Nhà Chu vua đầu tiên nước Thai
 Cơ Bất Khuất, vua thứ 2 nước Thai
 Cơ Cúc, vua thứ 3 nước Thai
 Cơ Công Lưu, vua thứ 4 nước Chu
 Cơ Khánh Tiết, vua thứ 5 nước Chu 
 Cơ Hoàng Bộc, vua thứ 6 nước Chu 
 Cơ Sai Phất, vua thứ 7 nước Chu 
 Cơ Hủy Hiểm, vua thứ 8 nước Chu 
 Cơ Công Phi, vua thứ 9 nước Chu 
 Cơ Cao Ngữ, vua thứ 10 nước Chu 
 Cơ Á Ngữ, vua thứ 11 nước Chu 
 Chu Thái vương
 Ngô Thái Bá tên thật là Cơ Thái Bá, vua đầu tiên nước Ngô
Các vua nhà Chu bắt đầu từ Chu Vũ Vương Cơ Phát
 Đằng Thúc Tú, vua đầu tiên nước Đằng
 Mao Thúc Trịnh, vua đầu tiên nước Mao
 Thành Thúc Vũ, vua đầu tiên nước Thành
 Sái Thúc Độ, vua đầu tiên nước Sái
 Thiệu công Thích, tên thật là Cơ Thích vua đầu tiên nước Thiệu 
 Lỗ Bá Cầm, tên thật là Cơ Bá Cầm, vua đầu tiên nước Lỗ
 Tào Thúc Chấn Đạc, tên thật là Cơ Chấn Đạc vua đầu tiên nước Tào
 Vệ Khang Thúc, tên thật là Cơ Phong vua đầu tiên nước Vệ
 Chu Công Đán, tên thật là Cơ Đán, đại thần phụ chính nhà Chu
 Nhiễm Quý Tái
 Đường Thúc Ngu, tên là Cơ Ngu, vua đầu tiên nước Tấn
 Trịnh Hoàn Công, tên là Cơ Hữu vua đầu tiên nước Trịnh
 Hạp Lư, tên là Cơ Quang (Công tử Quang), vua nước Ngô thời Xuân Thu
 Tấn Văn Công, tên là Cơ Trùng Nhĩ (Công tử Trùng Nhĩ), vua nước Tấn thời Xuân Thu
 Cơ Bằng Phi, bộ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Lịch sử họ Cơ ở Trung Quốc

Họ người Trung Quốc
Họ tên
Điền (họ)

Điền (chữ Hán: 田, Bính âm: Tian) là một họ của người Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên (Hangul: 전, Romaja quốc ngữ: Jeon). Họ này đứng thứ 120 trong danh sách Bách gia tính. Đây là một họ cổ có nguồn gốc từ thời nhà Chu ở nước Tề.

Nguồn gốc  
Ông tổ là Điền Hoàn, con thứ của Trần Lệ công, vốn mang họ Quy. Trần Tuyên công đã lập con lớn là thế tử Ngự Khấu, nhưng sau đó lấy người vợ thứ sinh được con trai khác là Khoản. Trần Tuyên công yêu công tử Khoản bèn giết thế tử Ngự Khấu. Quy Hoàn cùng cánh với thế tử, sợ bị truy sát liền chạy sang nước Tề nương nhờ Tề Hoàn công. Tề Hoàn công thu dụng Quy Hoàn cho làm quan ở đất Điền, con cháu sau này chính là họ Điền Tề thời Chiến Quốc.

Người Việt Nam họ Điền nổi tiếng 

 Điền Văn Kiên, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tổng Công ty Công nghệ - Viễn thông Toàn cầu (GTEL)

Người Trung Quốc họ Điền nổi tiếng 
 Điền Kỵ, đại tướng nước Tề thời Chiến Quốc, là người cùng với Tôn Tẫn chỉ huy quân Tề đánh bại quân của Bàng Quyên tại trận Mã Lăng
 Mạnh Thường Quân, tên thật là Điền Văn, một công tử nổi tiếng về chiêu mộ người hiền ở nước Tề thời Chiến Quốc
 Điền Đan, tướng nước Tề thời Chiến Quốc, người dùng kế trâu lửa đánh bại quân nước Yên sau khi Nhạc Nghị bị rút chức nguyên soái
 Điền Hoành, quý tộc nước Tề cuối thời Chiến Quốc
 Điền Nhung, quân phiệt cát cứ đầu thời Đông Hán
 Điền Bá Quang, nhân vật trong tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ của Kim Dung
 Điền Khải, tướng lĩnh của Công Tôn Toản thời Tam Quốc
 Điền Phong, mưu sĩ của Viên Thiệu thời Đông Hán
 Điền Lệnh Tư, hoạn quan đầy quyền lực thời nhà Đường
 Điền Tụng Nghiêu, quân phiệt Thành Đô Tứ Xuyên thời Trung Hoa Dân Quốc. Tướng lĩnh quân đội Quốc dân đảng Trung Hoa
 Điền Tu Tư, Thượng tướng, Chính ủy Quân chủng Không quân 
 Điền Trường Hưng, danh thủ cờ tướng Trung Hoa
 Điền Phức Chân, ca sĩ Đài Loan
 Điền Hi Vi, diễn viên Trung Quốc
 Điền Gia Thụy, diễn viên Trung Quốc

Người Hàn Quốc họ Điền (Jeon) nổi tiếng 

 Jeon Jung-kook (Hán Việt: Điền Chính Quốc), ca sĩ nhóm nhạc nam BTS
 Jeon So-yeon (Hán Việt: Điền Tiểu Quyên), ca sĩ, rapper, dancer, nhà soạn nhạc, thành viên nhóm nhạc nữ (G)I-DLE

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ người Triều Tiên
Họ người Việt Nam
Họ tên
Lafayette

Lafayette, LaFayette hay La Fayette có thể mang nhiều nghĩa. Nhân vật nổi tiếng nhất là Gilbert du Motier de La Fayette, thường được gọi Hầu tước Lafayette, vị tướng, nhà quý tộc Pháp tham gia Cách mạng Hoa Kỳ và có vai trò quan trọng trong Cách mạng Pháp cùng Cách mạng tháng Bảy. Tên của Hầu tước Lafayette được đặt cho nhiều địa danh của Hoa Kỳ cùng một số tàu quân sự, hãng ô tô... của Pháp và Mỹ.

Nhân vật
 Madame de La Fayette, hay Nữ bá tước La Fayette: nhà văn Pháp, tác giả một trong những tiểu thuyết châu Âu đầu tiên La Princesse de Clèves
 Louise de La Fayette: sủng thần của Louis XIII
 Georges Washington de La Fayette: là con trai của Hầu tước Lafayette và là con đỡ đầu của George Washington

Địa danh Hoa Kỳ

 Elliston-Lafayette, Virginia
 La Fayette, Alabama
 La Fayette, Illinois
 LaFayette, Georgia
 LaFayette, Kentucky
 LaFayette, New York
 Lafayette, California
 Lafayette Square, Los Angeles, California
 Lafayette, Colorado
 Lafayette, Indiana
 Lafayette, Louisiana (Lafayette lớn nhất tại Mỹ)
 Lafayette, Minnesota
 Lafayette, Ohio
 Lafayette, Oregon
 Lafayette, Tennessee
 Lafayette, Wisconsin
 Lafayette Hill, Pennsylvania
 Lafayette Parish, Louisiana
 Lake Lafayette, Missouri
 Mount Lafayette, in New Hampshire
 West Lafayette, Indiana
 West Lafayette, Ohio

Quân sự
 Tàu sân bay La Fayette của Hoa Kỳ
 La Fayette (R96), 11,000-ton Independence-class aircraft carrier (formerly USS Langley)
 La Fayette (F710), French stealth frigate, lead ship of
 La Fayette-class frigate, a class of French frigates
 USS Lafayette (SSBN-616), a US submarine, lead ship of
 Lafayette-class submarine, a class of US submarine
 Lafayette Escadrille, a squadron of the French Air Service, during World War I composed largely of American pilots

Khác

 Bộ phim La Fayette năm 1961 của Pháp và Ý hợp tác, đạo diễn Jean Dréville
 Galeries Lafayette: hệ thống cửa hàng cao cấp của Pháp, nổi tiếng nhất là Galeries Lafayette Haussmann
 LaFayette Motors: nhà sản xuất ô tô của Hoa Kỳ

Xem thêm

 Fayette
 Fayetteville

Trang định hướng địa danh
Phan Huy Ôn

Phan Huy Ôn (1754-1786) tự là Hòa Phủ, hiệu Chỉ Am, tước Mỹ Xuyên hầu là một chính trị gia và nhà sử học thời Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1754 tại làng Thu Hoạch, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Thạch Châu, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh).

Ông là con trai thứ ba của Khuê Phong hầu Phan Huy Cẩn. Phan Huy Ôn được sinh vào cùng năm cha ông đỗ Tiến sĩ.

Ông thuở còn trẻ tên là Khuông, lớn lên đi thi đổi là Uông, tự Trọng Dương, hiệu Nhã Hiên, đến sau khi đỗ thi hương, lại đổi tên là Ôn, tự Hòa Phủ, hiệu Chỉ An.

Năm 1774, ông đỗ Giải nguyên trường thi Hương trấn Nghệ An.

Năm 1779, ông đỗ Tiến sĩ đệ tam giáp khoa Kỷ Hợi, năm Cảnh Hưng đời vua Lê Hiển Tông. Ông là vị Tiến sĩ được khắc tên ở lần gần đây nhất trong tấm bia cuối cùng ở Văn Miếu - Quốc tử giám Hà Nội. Tấm bia được dựng vào ngày tốt tháng 11 năm Canh Tý, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 41 (1780).

Sau khi đỗ đại khoa, ông làm quan cho nhà Lê đến chức Đốc đồng Sơn Tây và Thái Nguyên rồi thăng Hàn lâm Thị chế tước Mỹ Xuyên bá.

Năm 1786, ông mất khi chỉ mới 32 tuổi. Khi mất, ông được vua tặng chức Hàn lâm thị giảng tước Mỹ Xuyên hầu.

Tác phẩm
 Liệt truyện đăng khoa bi khảo.
 Khoa bảng tiêu kỳ
 Nghệ An tạp kí
 Thần quật ký
Ngoài ra, sách Chỉ minh lập thành toán pháp được đề tên là Phan Huy Khuông, trùng với tên thiếu thời của ông, nên hiện vẫn chưa rõ ông có phải chính là tác giả của bộ sách này không.

Tham khảo

Người Hà Tĩnh
Quan lại nhà Lê trung hưng
Dòng họ Phan Huy
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Charles IV của Pháp

Charles IV của Pháp và Carlos I của Navarra (18/19 tháng 6 năm 1294 - 1 tháng 2 năm 1328) là vua Pháp và Navarra và Bá tước xứ Champagne từ 1322 tới khi qua đời và là vị vua cuối cùng của nhà Capet.

Charles là người con thứ ba của Philippe IV. Vì mẹ của Charles là Juana I của Navarra, Charles được thừa kế xứ Navarra của mẹ và trở thành Charles I, vua xứ Navarra. Trước Charles là 2 người anh trai cũng từng trị vì Pháp: Louis X và Philip V nhưng đều không có con trai nối dõi. Charles cũng vậy, ông qua đời ở tuổi 33 mà chỉ có một cô con gái sống sót, Blanche. Sau khi Charles băng hà, nhánh khác của dòng họ Capet lên trị vì và Philip VI lên ngôi.

Từ năm 1314 trước khi lên ngôi, Charles là Bá tước La Marche.

Tham khảo 

 Weir, Alison, Isabella

Vua Pháp
Charles 01
Vương tử Pháp
Vương tử Navarra
Vương triều Capet
Vương tử (thuộc dòng nữ)
Vương tử
C
Chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Denis
Giacinto Facchetti

Giacinto Facchetti (18 tháng 7 năm 1942 – 4 tháng 9 năm 2006) là một cựu cầu thủ bóng đá Ý. Từ tháng 1 năm 2004 đến khi mất, ông là chủ tịch của câu lạc bộ Inter Milan, câu lạc bộ mà hầu như ông đã cống hiến cả sự nghiệp của mình trong thập niên 1960-1970. Ông chơi cho Inter 634 trận và ghi được 75 bàn, được biết đến là một hậu vệ cánh nổi tiếng với lối tranh cướp bóng quyết liệt và có tốc độ tuyệt vời. Facchetti đã thi đấu hết mình cho câu lạc bộ cũng như đội tuyển quốc gia và đã ghi được những bàn thắng quan trọng.

Tiểu sử 
Ông sinh ra tại Treviglio, Bergamo (Lombardia), ông bắt đầu sự nghiệp tại đội bóng thị trấn nhà với vị trí tiền đạo. Ông được Helenio Herrera, huấn luyện viên của Inter Milan, phát hiện và nhanh chóng đưa ông lên thi đấu ở Serie A mùa giải 60-61 với vai trò là hậu vệ cánh. Sự thay đổi vị trí đó là đúng đắn và đã khiến ông trở thành một trong những hậu vệ huyền thoại của bóng đá thế giới. Với câu lạc bộ Facchetti đã giành được 4 scudetto vào các năm 1963, 1965, 1966, 1971; một cúp Italia năm 1978, hai cúp châu Âu năm 1964,1965; hai cúp liên lục địa 64,65. 
Facchetti xuất hiện lần đầu trong đội tuyển quốc gia Italy ngày 23-3-1963. Ông khoác áo đội tuyển 94 lần, kỉ lúc 1 thời cho đến khi bị phá bởi Dino Zoff, Paolo Maldini và Fabio Cannavaro. Trong 94 trận ra sân có 70 lần ông là đội trưởng và ông ghi được 3 bàn. Ông tham gia WC 1966, 1970, 1974 và Euro 1968. Tại WC 1970 Ý thi đấu thành công và lọt vào trận chung kết nhưng bị thua Brasil 4-1.Ông cùng đội tuyển quốc gia giành cúp vô địch Châu Âu ở Euro 1968 sau khi đánh bại đội tuyển Nam Tư (cũ, đã tách thành Croatia, Serbia, Montenegro..) sau 2 trận đấu.(1-1 trận đá chính và 2-0 ở trận đá lại). Tháng 3-2004 ông được bầu chọn vào danh sách 125 cầu thủ vĩ đại nhất của bóng đá thế giới.
Ngày 4-9-2006 ông qua đời vì căn bệnh ung thư. Sự ra đi của ông đã để lại niềm tiếc thương vô hạn cho những người yêu mến bóng đá nói chung và bóng đá Ý nói riêng. Để ghi nhớ những đóng góp của ông cho CLB, ban lãnh đạo Inter Milan đã quyết định đưa chiếc áo số 3 của ông vào phòng truyền thống vĩnh viễn.

Danh hiệu 
 Italian Serie A champion: 1962, 1964, 1965, 1970
 Coppa Italia: 1977
 European Cup: 1963, 1964, 1966, 1971
 Intercontinental Cup: 1964, 1965
 World Cup 1970
 Euro 1968
 FIFA 100 (125 cầu thủ vĩ đại nhất (soạn) bởi Pelé): 2004

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giacinto Facchetti - Trang chủ
Tri ân của người hâm mộ 
Inter  
Italia1910.com 
Enciclopedia del Calcio  
FIGC  
FIFA 

Sinh năm 1942
Mất năm 2006
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
FIFA 100
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Serie A
Chết vì ung thư tuyến tụy
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1974
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1966
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1970
Cầu thủ vô địch UEFA Champions League
Cầu thủ vô địch Giải vô địch bóng đá châu Âu
Giuseppe Bergomi

Giuseppe Bergomi (sinh 22 tháng 12 năm 1963 tại Milan) là một cựu cầu thủ bóng đá người Ý, người đã dành cả sự nghiệp thi đấu của mình cho câu lạc bộ Inter Milan. Ông cũng là thành viên chủ chốt của đội tuyển Ý trong hai thập niên 1980 và 1990. Ông được người hâm mộ yêu mến gọi là Lo zio (chú nhóc) bởi vì ông tham gia World Cup 1982 khi mới 18 tuổi. Ông còn có biệt danh là Capitano (đội trưởng) vì nhiều lần đeo băng đội trưởng đội tuyển quốc gia. Bergomi cũng được xem là một trong những hậu vệ xuất sắc nhất của Ý từ trước đến nay.

Sự nghiệp câu lạc bộ 
Bergomi xuất hiện lần đầu ở Inter Milan mùa bóng 1980/81 khi mới 17 tuổi. Ông chơi cho Inter 19 mùa bóng nhưng chỉ giành được Scudetto 1 lần duy nhất và giành được 3 cúp châu Âu.

Sự nghiệp đội tuyển 
Bergomi tham gia 3 kỳ World Cup với đội tuyển quốc gia. Tại World Cup 1982 ông đã giành được cúp vàng khi mới 18 tuổi. World Cup 1990 ông cùng đội tuyển Ý giành được hạng 3 trên sân nhà. Tại Euro 1988 Bergomi có mặt trong đội hình đội tuyển Ý vào đến trận bán kết nhưng bị thua Liên Xô. Sau một thời gian không được gọi vào đội tuyển quốc gia Bergomi bất ngờ được gọi lại vào đội tuyển tham dự World Cup 1998. Ông giải nghệ năm 1999 khi 36 tuổi. Bergomi đã thi đấu cho The Azzurri 81 trận và ghi được 6 bàn thắng. Hiện ông đang làm việc tại kênh truyền hình vệ tinh Sky Italia và bình luận các trận đấu của Ý tại World Cup 2006 cùng với Fabio Caressa.

Tôn vinh 
Ông được Pele đưa vào danh sách 125 cầu thủ vĩ đại còn sống của bóng đá thế giới vào tháng 3 năm 2004.

Danh hiệu 
 Cúp bóng đá Ý: 1982
 Vô địch World Cup: 1982; hạng 3: 1990
 Vô địch Serie A: 1989
 Siêu cúp bóng đá Ý: 1989
 Cúp UEFA: 1991, 1994, 1998;

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1963
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
FIFA 100
Nhân vật còn sống
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Serie A
Vận động viên Milano
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1990
Cầu thủ vô địch Giải vô địch bóng đá thế giới
Cầu thủ vô địch UEFA Europa League
Độ mở

Trong quang học, độ mở (aperture) là đại lượng biểu diễn độ chắn sáng dùng để điều chỉnh lượng ánh sáng truyền qua.

Định nghĩa
Trong quang học, để điều chỉnh lượng ánh sáng, người ta dùng các vật dạng tấm để hấp thụ ánh sáng, hoặc các tấm chắn chỉ để cho một phần ánh sáng truyền qua, hoặc mở một lỗ nhỏ. Đáp ứng với ba yếu tố trên, những vật màu đen được dùng để hấp thụ ánh sáng, những lỗ mở được thiết kế sao cho chu vi của nó có thể dễ dàng được thay đổi bằng cách xếp các tấm mỏng nằm đè lên nhau như dạng nón. Đa số các lỗ mở có dạng hình tròn hoặc hình đa giác. Và để biểu diễn độ lớn cho các độ mở của ống kính, người ta dùng hệ số F.

Tham khảo

Quang học
Nhiếp ảnh
Dụng cụ chụp ảnh
Dụng cụ quang học
Quang hình
Quan sát thiên văn
Quang học vật lý
Khoa học nhiếp ảnh
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1962

Trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1962 là trận chung kết thứ bảy của Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu, ngày nay là UEFA Champions League. Đây là trận đầu giữa S.L. Benfica của (Bồ Đào Nha và Real Madrid của Tây Ban Nha trên sân vận động Olympic ở Amsterdam vào ngày 2 tháng 5 1962. Với chiến thắng 5–3, Benfica giành Cúp C1 châu Âu lần thứ 2 liên tiếp. Đây là trận chung kết cuối cùng của Alfredo Di Stéfano và đầu tiên của Eusébio.

Chi tiết trận đấu

Xem thêm 
 Cúp C1 châu Âu 1961-62

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Giải 1961-62 trên trang web UEFA
 Lịch sử Cúp C1 châu Âu 1962 
 "1961/62: Benfica beat Real Madrid and win the European Cup!" 

Bóng đá 1962
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1962
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1962
1962
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1965

Trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1965 là trận chung kết thứ mười của Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu, ngày nay là UEFA Champions League. Đây là trận đấu giữa Inter Milan của Ý và S.L. Benfica của Bồ Đào Nha trên San Siro ở Milan vào ngày 27 tháng 5 1965. Với chiến thắng 1–0, Inter Milan giành Cúp C1 châu Âu lần thứ hai liên tiếp.

Đường đến trận chung kết

Chi tiết trận đấu

Xem thêm
Cúp C1 châu Âu
Chung kết Cúp C1 châu Âu và UEFA Champions League
Cúp C1 châu Âu 1964-65

Tham khảo

Liên kết ngoài
1964-65 Mùa giải trên trang web UEFA
Lịch sử Cúp C1 châu Âu 1965 

Chung kết Cúp C1 châu Âu
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1965
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1965
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1965
1965
Giải đấu thể thao Milano
Văn hóa Soi Nhụ

Văn hóa Soi Nhụ gọi theo tên địa điểm khảo cổ học Soi Nhụ thuộc vịnh Bái Tử Long, là nền văn hóa của người tiền sử được các nhà khảo cổ học Việt Nam phát hiện năm 1964 và khai quật năm 1967. Khái niệm và đặc điểm của nền văn hóa này đầu tiên được Ts. Hà Hữu Nga, Viện Khảo cổ học đề xuất trong Hội nghị thông báo "Những phát hiện mới về khảo cổ học năm 1996" (Nhà Xuất bản KHXH, Hà Nội năm 1997).

Niên đại
Theo Ts. Hà Hữu Nga, văn hóa Soi Nhụ có niên đại tương đương với văn hóa Hòa Bình cũng như văn hóa Bắc Sơn của Việt Nam, và có thể có nguồn gốc từ 25.000 năm trước, ngang với văn hóa Ngườm khu vực Võ Nhai, Thái Nguyên. Văn hóa Soi Nhụ phân bố trong khu vực các đảo đá vôi của Vịnh Hạ Long và Bái Tử Long, bao gồm cả Cát Bà Hải Phòng, các huyện Vân Đồn, Cẩm Phả, Hoành Bồ, khu vực Hòn Gai, Yên Hưng, Kinh Môn, Đông Triều thuộc Quảng Ninh và Hải Dương.

Giai đoạn
Văn hóa Soi Nhụ được chia làm 3 giai đoạn bao gồm:
Giai đoạn sớm ở các hang Áng Mả (Cát Bà), Thiên Long, Mê Cung, Tra Giới, và Hang Trống trên Vịnh Hạ Long, có niên đại khoảng từ 25.510 đến 17.000 năm;
Giai đoạn giữa gồm các hang Soi Nhụ trên, Tiên Ông, Bồ Quốc... trên Vịnh Hạ Long, có niên đại từ khoảng 16.000 đến 9.000 năm cách ngày nay; 
Giai đoạn muộn gồm các hang động và mái đá Đồng Đặng, Hà Lùng, Hang Dơi (Hạ Long), Phương Nam (Uông Bí) có niên đại từ 8000 - 6000 năm cách ngày nay.

Đặc điểm
Phản đối quan điểm của các nhà Tiền sử Úc đại diện là Peter Bellwood, coi nguồn gốc các văn hóa Mã Lai-Đa Đảo và các nền văn minh lúa nước Đông Nam Á xuất phát từ các văn hóa Ngưỡng Thiều, Long Sơn (Trung Quốc), Ts. Hà Hữu Nga khẳng định rằng các văn hóa Cái Bèo và văn hóa Hạ Long, hậu duệ của văn hóa Soi Nhụ, chính là tiền thân của các nhóm văn hóa ngôn ngữ biển đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, sau này được biết dưới tên gọi các nhóm văn hóa thuộc ngữ hệ Mã Lai-Đa Đảo (Malayo-Polynesian). Cách tiếp cận đó phù hợp với một thực tế là cách ngày nay 5000-6000 năm, khi mực nước biển còn thấp, một trong những cái nôi của nền văn hóa biển Đông Nam Á chính là văn hóa Cái Bèo, phân bố rộng khắp trong khu vực Vịnh Hạ Long của Việt Nam, và kết nối dễ dàng với các hệ thống đảo khác của Đông Nam Á.

Tham khảo

Hà Hữu Nga 1997: Có một nền văn hóa Soi Nhụ trong khu vực Vịnh Hạ Long (Trong Những phát hiện mới về khảo cổ học năm 1996, Hà Nội 1997).
Hà Hữu Nga - Nguyễn Văn Hảo 2000. Tiền sử Hạ Long. Nhà Xuất bản Thế giới, Hà Nội năm 2000.
Tỉnh ủy, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh 2001. Địa chí Quảng Ninh, Tập I. Quảng Ninh 2001.

Hạ Long
Soi Nhụ
Lỗ (họ)

Lỗ (Hán tự: 魯, Bính âm: Lu) là một họ của người Trung Quốc và Triều Tiên (Hangul: 노, Hanja: 魯, Romaja quốc ngữ: No/Ro), họ này đứng thứ 49 trong danh sách Bách gia tính. Họ này có nguồn gốc từ thời Chiến Quốc sau khi nước Lỗ bị diệt vong.

Người Trung Quốc họ Lỗ nổi tiếng 
 Lỗ Trọng Liên, danh sĩ thời Chiến Quốc
 Lỗ Túc, đại thần nhà Đông Ngô thời Tam Quốc
 Lỗ Trí Thâm,nhân vật trong Thủy Hử
 Lỗ Trực, diễn viên Đài Loan
 Lỗ Chấn Thuận, diễn viên Hồng Kông
 Có một số nhân vật nổi tiếng thường bị nhầm là mang họ Lỗ như Lỗ Tấn (tên thật Chu Chương Thọ) hay Lỗ Ban (tên thật Công Du Ban)

Người Triều Tiên họ Lỗ nổi tiếng 

 Lucy (Tên thật: Noh Hyo Jung, Hán Việt: Lỗ Hiếu Tĩnh), nữ ca sĩ nhóm nhạc Weki Meki

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ người Triều Tiên
Họ tên
Giải vô địch bóng đá châu Âu 1980

Giải vô địch bóng đá châu Âu 1980 (UEFA Euro 1980) là giải vô địch bóng đá châu Âu lần thứ sáu do UEFA tổ chức 4 năm một lần. Vòng chung kết diễn ra tại Ý từ ngày 11 đến ngày 22 tháng 6 năm 1980. Đây là giải vô địch châu Âu đầu tiên có 8 đội ở vòng chung kết và là giải đấu cuối cùng có trận play-off tranh hạng ba. Đội tuyển Tây Đức giành chức vô địch châu Âu thứ hai của mình sau khi đánh bại Bỉ 2–1 ở trận chung kết.

Các sân vận động

Vòng loại

Danh sách cầu thủ

Các đội tham dự 

Các quốc gia tham dự vòng chung kết lần này gồm:

Trọng tài 

 Áo
 Erich Linemayr

 Đông Đức
 Adolf Prokop

 Anh
 Patrick Partridge

 Pháp
 Robert Wurtz

 Hungary
 Károly Palotai

 Ý
 Alberto Michelotti

 Hà Lan
 Charles Corver

 Bồ Đào Nha
 Antonio Garrido

 Romania
 Nicolae Rainea

 Scotland
 Brian McGinlay

 Thổ Nhĩ Kỳ
 Hilmi Ok

 Tây Đức
 Heinz Aldinger

Vòng chung kết

Vòng đấu bảng

Bảng A

Bảng B

Tranh hạng ba

Chung kết

Cầu thủ ghi bàn 

3 bàn
  Klaus Allofs

2 bàn
  Zdenek Nehoda
  Horst Hrubesch
  Kees Kist

1 bàn
  Jan Ceulemans   
  Julien Cools
  Eric Gerets
  René Vandereycken
  Ladislav Jurkemik 
  Antonín Panenka
  Ladislav Vízek

1 bàn (tiếp)
  Trevor Brooking  
  Ray Wilkins
  Tony Woodcock
  Karl-Heinz Rummenigge 
  Nikos Anastopoulos
  Francesco Graziani 
  Marco Tardelli
  Johnny Rep 
  Willy van de Kerkhof
  Dani
  Quini

Đội hình tiêu biểu

Bảng xếp hạng giải đấu

Tham khảo

1980

Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Ý
Khổng (họ)

Khổng (chữ Hán: 孔, Bính âm: Kong) là một họ của Trung Quốc. Họ Khổng đã xuất hiện ở Việt Nam từ lâu đời nhưng không phổ biến. Ở Trung Quốc họ này đứng thứ 25 trong danh sách Bách gia tính, về mức độ phổ biến, thống kê dân số năm 2007 cho thấy người mang họ Khổng đông thứ 98 ở Trung Quốc. Họ này còn xuất hiện ở Triều Tiên nhưng không phổ biến (Hangul: 공, Romaja quốc ngữ: Gong). Họ này có nguồn gốc từ thời Xuân Thu ở nước Tống, người nổi tiếng nhất của họ Khổng là Khổng Tử, tên thật là Khổng Khâu, hiện nay ở Khúc Phụ vẫn còn tồn tại những người mang họ Khổng là con cháu nhiều đời của Khổng Tử.

Người Trung Quốc họ Khổng nổi tiếng 
Khổng Phụ Gia tổ 6 đời Khổng Tử
 Khổng Tử, nhà tư tưởng thời Xuân Thu, người sáng lập Nho giáo
 Khổng Cấp tự Tử Tư, cháu nội đức Khổng Tử, thầy dạy của Mạnh Tử
 Khổng Dung, nhà văn cuối thời Đông Hán, một trong Kiến An thất tử
 Khổng Dĩnh Đạt, học giả thời Đường Thái Tông
 Khổng Tường Hi, nhà kinh doanh Trung Quốc đầu thế kỷ XX, quan chức cao cấp trong chính quyền Tưởng Giới Thạch thời Trung Hoa Dân Quốc, chồng của Tống Ái Linh, chị cả trong Ba chị em họ Tống
 Khổng Lệnh Phức, tức tên thật của nữ diễn viên Hồng Kông Tạ Tuyết Tâm, hậu duệ đời thứ 76 của Khổng Tử
 Khổng Lệnh Huy, vận động viên bóng bàn Trung Quốc
 Khổng Thùy Nam, nam ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc
 Khổng Tuyết Nhi, nữ ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc
 Khổng Tiếu Ngâm, nữ ca sĩ, cựu thành viên SNH48

Người Việt Nam họ Khổng nổi tiếng
 Khổng Chiêu, vị tướng nhà Đinh có công giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp 12 sứ quân thế kỷ X.
 Khổng Minh Dụ, thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam
 Khổng Tú Quỳnh, ca sĩ, diễn viên.
 Khổng Đình Hùng, cầu thủ Đội tuyển Futsal Việt Nam, tham dự World Cup 2021.
 Khổng Thị Hằng, cầu thủ Đội tuyển Bóng đá nữ Quốc gia Việt Nam
 Khổng Minh Tuấn, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bênh tật thành phố Hà Nội
 Khổng Mạnh Tuấn, nguyên Trưởng phòng Thông tin trực quan, Cục Thông tin cơ sở

Người Triều Tiên họ Khổng nổi tiếng 

 Minzy (tên thật: Kong Min Ji, Hán Việt: Khổng Mân Trí), nữ ca sĩ Hàn Quốc.
Kong Yoo (tên thật: Kong Ji Cheol, Hán Việt: Khổng Địa Triết), nam diễn viên người Hàn Quốc
Gong Hyo-jin (tên thật: Gong Hyo-jin, Hán Việt: Khổng Hiếu Trân), nữ diễn viên Hàn Quốc.
Kong Hee-yong: vận động viên cầu lông Hàn Quốc. Cô dành được huy chương đồng ở nội dung Đôi nữ tại Olympic Tokyo 2020 cùng với Kim So-yeong. 
Gong Oh-kyun: cầu thủ bóng đá và huấn luyện viên Hàn Quốc.

Tham khảo

Họ người Triều Tiên
Họ người Trung Quốc
Họ Khổng
Họ tên
Tào (họ)

Tào (chữ Hán: 曹, Bính âm: Cao) là một họ của người Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên (Hangul: 조, Romaja quốc ngữ: Jo).

Tại Trung Quốc họ này đứng thứ 26 trong danh sách Bách gia tính.

Nguồn gốc 
Nguồn gốc họ Tào xuất phát từ họ Tào (Tào tính) trong '''', truy từ , người lập nên nước Chu (Trâu) thời nhà Chu. Chu tử Hiệp là con cháu của , con Lục Chung, một hậu duệ của Chuyên Húc.

Một nguồn gốc khác của họ Tào truy nguyên từ Tào thị họ Cơ, hậu duệ của Tào thúc Chấn Đạc, em trai Chu Vũ vương. Thời Xuân Thu, nước Tào bị nước Tống diệt, những người nước Tào vong quốc lấy tên nước làm họ của mình.

Nguồn gốc thứ ba bắt nguồn từ Tào thị ở huyện Tiêu, Túc Châu, gia tộc của Tào Tháo, vốn là con cháu họ Hạ Hầu. Họ Hạ Hầu là hậu duệ của Hạ hầu Đà, công tử nước Kỷ. Công tộc nước Kỷ, Kỷ thị của họ Tự, là con cháu của nhà Hạ.

Nguồn gốc thứ tư xuất phát từ nước Tào, tức  của người Sogdia (nay thuộc Samarkand, Uzbekistan), trong  thời Nam–Bắc triều cho đến Tuỳ-Đường.

 Người Việt Nam họ Tào nổi tiếng 
 Tào Mạt (1930 - 1993), tên thật là Nguyễn Duy Thục'', nhà soạn kịch hiện đại Việt Nam.
 Tào Văn Nghệ, nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Khách sạn Việt Nam thuộc Hiệp hội Du lịch Việt Nam, nguyên Giám đốc Khách sạn REX Sài Gòn. 
Đại tá Tào Đức Thắng, Tổng giám đốc kiêm Chủ tịch HĐQT Viettel
Tào Thị Thanh Xuân, Trưởng Ban Truyền hình Đối ngoại (VTV4), Đài Truyền hình Việt Nam

Người Trung Quốc họ Tào nổi tiếng 
 Tào Quế, đại phu nước Lỗ thời Xuân Thu
 Tào Mạt, thích khách
 Tào Huấn, đại thần nước Ngụy thời Chiến Quốc
 Tào Tham, thừa tướng của Hán Cao Tổ
 Tào Tháo, có bố là Tào Tung, đổi họ theo hoạn quan Tào Đằng, đại quyền thần thời cuối Đông Hán
 Các vua nhà Tào Ngụy bắt đầu từ Tào Phi (con trai thứ hai của Tào Tháo)
 Tào Thực, con út của Tào Tháo, thi sĩ nổi tiếng thời Tam Quốc
 Tào Quá Thuần, hoạn quan đầy quyền lực thời nhà Minh
 Tào Tỷ, Tào Dần, những đại thần thời vua Khang Hy nhà Thanh
 Tào Tuyết Cần, tác giả Hồng lâu mộng
 Tào Côn, một quân phiệt Trực Lệ Quân và là một Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc giai đoạn 1923-1924
 Tào Cương Xuyên, Thượng tướng Quân Giải Phóng Nhân dân Trung Quốc, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Tào Đạt Hoa, diễn viên Hồng Kông
 Tào Dĩnh, nữ diễn viên Trung quốc Đại lục.

Người Triều Tiên họ Tào nổi tiếng 

 Jo Yuri (Hán Việt: Tào Nhu Lí), cựu thành viên nhóm nhạc IZ*ONE
Cho Seungyoun (Hán Việt: Tào Thừa Diễn), thành víên nhóm nhạc UNIQ và X1
Cho Mi-yeon (Hán Việt: Tào Vy Quyên), ca sĩ thần tượng của nhóm nhạc nữ (G)I-DLE ở Hàn Quốc

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ người Triều Tiên
Họ tên
Ngụy (họ)

Ngụy là một họ của người ở vùng Văn hóa Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Trung Quốc (chữ Hán: 魏, Bính âm: Wei), và Triều Tiên (Hangul: 위, Romaja quốc ngữ: Wi hoặc Wie).

Trong danh sách Bách gia tính ở Trung Quốc họ Ngụy đứng thứ 30.

Tránh nhầm lẫn chữ "ngụy" (魏) của họ này với chữ "ngụy" (偽) mang nghĩa là "giả vờ, lừa dối" (như ngụy trang, ngụy tạo, ngụy biện, ngụy quân tử,...), do chữ Quốc ngữ chỉ có thể biểu âm, không biểu nghĩa được như chữ Hán và chữ Nôm.

Người Việt Nam họ Ngụy nổi bật 
 Ngụy Khắc Đản: danh sĩ thời Tự Đức
 Ngụy Như Kontum: hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội
Ngụy Thiên An (nghệ danh "An Nguy"): Vloger, Youtuber

Người Trung Hoa họ Ngụy nổi bật 
 Ngụy Thù: đại tướng của Tấn Văn Công thời Xuân Thu
 Ngụy Thư: nhà quân sự của nước Tấn thời Xuân Thu
 Ngụy Hoàn tử: người đứng đầu Ngụy tộc, những người lập ra nước Ngụy thời Chiến Quốc
 Tín Lăng Quân: tên thật là Ngụy Vô Kị, đại công tử nước Ngụy thời Chiến Quốc
 Ngụy Nhiễm: thừa tướng nước Tần thời Chiến Quốc
 Ngụy Diên: đại tướng của nhà Thục Hán thời Tam Quốc
 Ngụy Vịnh Chi: Tướng lĩnh nhà Đông Tấn
 Ngụy Thâu: Tể tướng nhà Bắc Tề người biên soạn Ngụy thư thời Bắc Tề Văn Tuyên Đế
 Ngụy Trưng: ngự sử đại phu của Đường Thái Tông
 Ngụy Trung Hiền: đại hoạn quan thời nhà Minh
 Ngụy Thanh Thái: thân phụ của Hiếu Nghi Thuần Hoàng Hậu, ông ngoại của Gia Khánh
Hiếu Nghi Thuần Hoàng Hậu: Hoàng hậu thứ 3 của Càn Long Đế (sinh mẫu của Gia Khánh Đế và Hòa Thạc Hòa Khác Công Chúa, Cố Luân Hòa Tĩnh Công Chúa, Khánh Hi Thân Vương Vĩnh Lân) trực thuộc Hán Quân Chính Hoàng Kỳ Bao y, ngày 25 tháng 01 năm Càn Long thứ 40 gia tộc được nâng thành Mãn Châu Tương Hoàng Kỳ. Năm Gia Khánh thứ 20 đổi Ngụy thị thành Ngụy Giai Thị cho giống với Mãn Châu
 Ngụy Đạo Minh: Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Hoa Dân Quốc, Thị trưởng Nam Kinh thời Trung Hoa Dân Quốc.
 Ngụy Phượng Hòa: Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tư lệnh Quân chủng Chi viện chiến lược

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài 

Họ người Việt Nam
Họ người Triều Tiên
Họ người Trung Quốc
Giải vô địch bóng đá châu Âu 1984

Giải vô địch bóng đá châu Âu 1984 (UEFA Euro 1984) là giải vô địch bóng đá châu Âu lần thứ bảy do UEFA tổ chức 4 năm một lần. Vòng chung kết diễn ra tại Pháp từ ngày 12 đến ngày 27 tháng 6 năm 1984. Tại giải, đội tuyển Pháp dưới sự dẫn dắt của Michel Platini giành chức vô địch châu Âu đầu tiên của mình. Còn Tây Đức trở thành đội đương kim vô địch đầu tiên bị loại ở ngay từ vòng bảng.

Các sân vận động

Vòng loại

Danh sách cầu thủ

Các đội tham dự 

Các quốc gia tham dự vòng chung kết lần này gồm:

Trọng tài 

 Áo
Heinz Fahnler

 Bỉ
Alexis Ponnet

 Tiệp Khắc
Vojtěch Christov

 Đông Đức
Adolf Prokop

 Anh
George Courtney

 Pháp
Michel Vautrot

 Ý
Paolo Bergamo

 Hà Lan
Jan Keizer

 Scotland
Bob Valentine

 Tây Ban Nha
Augusto Lamo Castillo

 Liên Xô
Romualdas Yushka

 Thụy Sĩ
André Daina

 Tây Đức
Volker Roth

Vòng chung kết

Vòng đấu bảng

Bảng A

Bảng B

Vòng đấu loại trực tiếp

Bán kết

Chung kết

Cầu thủ ghi bàn 

9 bàn
 Michel Platini

3 bàn
 Frank Arnesen

2 bàn
 Preben Elkjær
 Jean-François Domergue
 Rui Jordão
 Antonio Maceda Francés
 Rudi Völler

1 bàn
 Jan Ceulemans 
 Georges Grün
 Erwin Vandenbergh
 Franky Vercauteren

1 bàn (tiếp)
 Klaus Berggreen 
 Kenneth Brylle
 John Lauridsen
 Søren Lerby
 Bruno Bellone 
 Luis Fernandez
 Alain Giresse
 Tamagnini Nené 
 António Sousa
 Laszlo Bölöni 
 Marcel Coras
 Francisco José Carrasco 
 Carlos Santillana
 Miloš Šestić 
 Dragan Stojković

Đội hình tiêu biểu

Bảng xếp hạng giải đấu

Tham khảo

1984

Bóng đá năm 1984
Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Pháp
Sông Ayeyarwaddy

Sông Ayeyarwady, trước đây viết là sông Irrawaddy (tiếng Myanmar: ဧရာဝတီမြစ်, ei: ra wa. ti mrac) là một con sông chảy uốn lượn theo hướng bắc nam của Myanmar. Nó là con sông dài nhất của quốc gia này (khoảng 2170 km hay 1350 dặm Anh) và nó là thủy lộ quan trọng về mặt kinh tế và giao thông vào bậc nhất của Miến với tổng diện tích lưu vực khoảng 411.000-413.674 km² (158.700-159.789 dặm Anh vuông).

Đặc điểm 
Sông Ayeyarwaddy bắt nguồn từ phía bắc bang Kachin, nơi hợp lưu của hai con sông Mali Hka từ phía tây (bắt nguồn từ phía nam Tây Tạng, tiếng Trung gọi là Mại Lập Khai Giang) và N'Mai Hka từ phía đông (đầu nguồn ở miền đông bang Kachin, phía bắc Myanmar). Nhánh phía tây Mali Hka bắt nguồn từ phía nam dãy núi Himalaya, phía bắc của Putao, và (tương tự như con sông chính) được gọi là Nam Kiu trong tiếng Shan.

Sông Ayeyarwaddy chia đôi Myanmar từ phía bắc xuống phía nam trước khi tỏa ra thành đồng bằng châu thổ Irrawaddy với chín nhánh đổ vào biển Andaman của Ấn Độ Dương. Trong thời kỳ thuộc địa, trước khi có đường sắt và xa lộ, con sông này được gọi là "con đường tới Mandalay" (cố đô của Miến Điện). Mặc dù tàu thuyền lớn có thể đi lại được tới tận Myitkyina, cách biển hơn 1.600 km về thượng lưu, nhưng con sông này cũng có nhiều ghềnh cát và bãi cạn làm cho việc giao thông trên sông khó khăn. Trong thời gian khá dài mấy chục năm cây cầu duy nhất bắc qua sông Ayeyarwady River là cầu Inwa.

Sông Ayeyarwaddy còn là môi trường sinh sống của loài cá heo Irrawaddy (Orcaella brevirostris). Chúng sống ở lưu vực sông này và cả ngoài biển nên không hẳn là cá heo sông theo nhận định của các nhà sinh học.

Từ nguyên học 

Các tên gọi Irrawaddy và Ayeyarwady có lẽ bắt nguồn từ tiếng Phạn "Iravati", một con sông thần thoại linh thiêng và đồng thời là một nữ thần trong Ấn Độ giáo. Một thuyết nữa thì cho là sông này lấy tên của Airavata, con trai bà Iravati. Airavati hóa kiếp làm voi để thần Indra cưỡi.

Các thành phố chính dọc sông 
Từ thượng nguồn tới vùng đồng bằng châu thổ, sông này chảy qua các thành thị sau:

 Putao
 Myitkyina
 Bhamo
 Mandalay và Sagaing
 Chauk, Bagan, Nyaung-U
 Magwe
 Pyay
 Hinthada
 Pantanaw.

Chi lưu 
 Sông Chindwin

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Pandaw. com Hành trình trên sông Irrawaddy
 NASA Earth Observatory 

Sông Myanmar
Rừng lá rộng khô cận nhiệt đới và nhiệt đới
Charles V của Pháp

Charles V (21 tháng 1 năm 1338 – 16 tháng 11 năm 1380), còn được biết đến như Charles le Sage, là nhiếp chính trong khoảng 1356-1360 và đăng ngôi vua nước Pháp từ năm 1364 đến khi băng hà và là một thành viên của nhà Valois. Triều đại của ông cùng thời với cuộc Chiến tranh 100 năm chống người Anh của nước Pháp. Ông là con của Jean II và cha của Charles VI.

Charles V đã kiên trì với các điều khoản của Hiệp ước Calais năm 1347 với người Anh, và phản đối việc nhường quyền ở Aquitaine. Ban đầu, ông đã tập trung kiểm soát các cuộc chiến đấu tranh giành quyền lực với các vị nam tước và đối mặt với các băng nhóm thường hay cướp phá ở vùng nông thôn.

Rồi, cuộc chiến tranh 100 năm lại tiếp diễn, Charles đã tiến hành những cuộc giao tranh quy mô nhỏ và bắt đầu khai thác bóc lột lãnh thổ Anh. Ông khuyến khích huấn luyện quân sự, quy định thuế khóa, và thành lập một hệ thống gìn giữ quốc phòng. Ông cũng liên minh với Castilla, đất nước đã giúp ông xây dựng lực lượng hải quân Pháp. Ông chết năm 1380 ở tuổi 42 và được chôn cất tại Saint Denis Basilica.

Tham khảo 

 1001 nhân vật và sự kiện lịch sử thế giới của Ngọc Lê, phần "Vua Charles V của nước Pháp (1337-1380)", trang 448-449

Vua Pháp
Vương triều Valois
Thái tử Viennois
Chiến tranh 100 năm
C
Chế độ cũ Pháp
Nhân vật trong Chiến tranh Trăm năm
Trữ quân Pháp