Yến Tử Xuân Thu

Yến Tử Xuân Thu (chữ Hán: 晏子春秋) là cổ thư Trung Hoa có từ thời Chiến Quốc (475–221 TCN), tập hợp những câu chuyện, bài thuyết giáo và lời can gián đầy trí tuệ của Yến Anh, vị đại thần lừng danh của nước Tề thời Tề Cảnh Công (trị vì từ năm 547–489 TCN). Tác phẩm bao gồm 215 câu chuyện, được chia thành 8 chương. Sáu chương đầu tập trung vào những điển tích Yến Anh dùng lời lẽ ngay thẳng để can gián quân vương. Chương thứ bảy gồm các dị bản của những câu chuyện đã nêu ở các chương trước, và chương thứ tám chứa đựng các tình tiết có khuynh hướng phản đối Nho giáo. Theo học giả Lưu Hướng thời Hán, từng có công biên soạn bản thảo này thì những nội dung trong sách không đồng nhất với các kinh điển chính thống của Trung Hoa. Về mặt tư tưởng, Yến Tử Xuân Thu là sự giao thoa nhuần nhuyễn giữa Nho giáo và Mặc gia, chính vì vậy, nó không hoàn toàn thuộc về một trường phái triết học riêng biệt nào.

Lịch sử

Lần đầu tiên Yến Tử Xuân Thu được nhắc đến trong một văn bản cổ là tại thiên 62 của bộ Sử ký (史記), bộ chính sử đầu tiên trong Nhị thập tứ sử của Trung Hoa do nhà sử học Tư Mã Thiên viết vào cuối thế kỷ 2 TCN.  Tư Mã Thiên cho biết vào thời đại của ông, rất nhiều học giả đã sở hữu bản sao của văn bản này, song ông không hề đề cập đến tên tác giả cụ thể.  Các nguồn sử liệu đương đại chỉ ra rằng, tương tự như nhiều cổ thư Trung Hoa khác, Yến Tử Xuân Thu từng lưu truyền qua nhiều dị bản và tuyển tập khác nhau. Đến cuối thế kỷ 1 TCN, Lưu Hướng, vị quan trông coi văn khố triều đình thời Hán, đã biên tập lại từ 30 chương sơ khai để cô đọng thành 8 chương như bản thảo chúng ta thấy ngày nay.

Vào năm 1972, một kho lưu trữ lớn các văn bản ghi trên thẻ tre ở Ngân Tước sơn được khai quật tại một ngôi mộ cổ thời Hán gần Lâm Nghi, tỉnh Sơn Đông. Trong số những thẻ tre có niên đại từ đầu thế kỷ 2 TCN này, người ta đã tìm thấy 18 câu chuyện thuộc về Yến Tử Xuân Thu. Khám phá này đã chính thức xác nhận những ghi chép lịch sử về sự tồn tại sớm của tác phẩm là hoàn toàn có cơ sở.

Nội dung
Yến Tử Xuân Thu gồm tổng cộng 215 câu chuyện, được sắp xếp chặt chẽ thành 8 chương. Cấu trúc cụ thể như sau Sáu chương "Nội thiên" tập trung thuật lại những sự kiện Án Anh dùng lời lẽ cương trực để can gián các bậc quân vương mà ông phò tá, chương thứ bảy tập hợp các dị bản hoặc những ghi chép khác nhau của các câu chuyện đã xuất hiện trong sáu chương đầu, trong khi chương thứ tám (Ngoại thiên) bao gồm các tình tiết có tư tưởng phản biện Nho giáo. Khi biên soạn, học giả Lưu Hướng đánh giá chương này chứa đựng những nội dung không đồng nhất, thậm chí là mâu thuẫn với các kinh điển chính thống của Trung Hoa thời bấy giờ.

Chủ đề
Yến Tử Xuân Thu vốn là một tác phẩm cực kỳ khó để phân định vào một trường phái triết học duy nhất; phần lớn các nghiên cứu học thuật truyền thống tại Trung Hoa đều xoay quanh việc phân loại tác phẩm này.  Trong danh mục thư tịch của các bộ chính sử thời kỳ đầu, tác phẩm được liệt vào hàng ngũ kinh điển Nho gia. Tuy nhiên, nhà thơ kiêm học giả Liễu Tông Nguyên thời Đường đã đưa ra những lập luận đanh thép rằng Yến Tử thực chất là một tác phẩm thuộc phái Mặc gia. Ông căn cứ vào việc thư tịch này sử dụng dày đặc các thuật ngữ cốt lõi của học thuyết Mặc Tử như "Kiêm ái" (jiān'ài , yêu thương tất cả mọi người như nhau không phân biệt thân sơ), "Phi nhạc" (fēi yuè , phản đối việc sa đà vào lễ nhạc phù phiếm), và "Tiết dụng" (jié yòng , chủ trương thực hành tiết kiệm, chống lãng phí). Liễu Tông Nguyên thừa nhận rằng Yến Anh không thể là môn đệ của Mặc Tử (vì sai khác về thời đại), nhưng ông tin rằng tác phẩm này do một hậu duệ của Mặc gia, vốn am tường về truyền thống của nước Tề viết ra sau này. Quan điểm của họ Liễu đã được nhiều học giả đời sau đồng tình. Trương Thuần Nhất (; 18711955), một trong những chuyên gia hàng đầu về Mặc học thời hiện đại, đã nhận định rằng Yến Tử Xuân Thu có đến "6-7 phần là Mặc gia, còn lại 3-4 phần là Nho gia." Học giả Quản Đồng thời Thanh lại có cái nhìn khắt khe hơn khi cho rằng văn phong bộ sách "quá đỗi nông cạn", nghi ngờ đây là tác phẩm giả thác của người thời Lục triều. Trong bộ Tứ khố toàn thư, sách được xếp vào mục Truyện ký thuộc Sử bộ, hàng Thánh hiền và Danh nhân.

Chú giải
Vào cuối thời Thanh, hai học giả Tô Dư () và Trương Thuần Nhất đã biên soạn bộ Yến Tử Xuân Thu hiệu chú (). Sang đến thời hiện đại, học giả Ngô Tắc Ngu () có viết cuốn Yến Tử Xuân Thu tập thích ().

Bản dịch
Bản dịch hoàn chỉnh sang ngôn ngữ phương Tây đầu tiên của Yến Tử Xuân Thu mãi đến năm 2016 mới được xuất bản, và hiện cũng chỉ có rất ít bản dịch tiếng Anh tồn tại.
Milburn, Olivia dịch (2016), The Spring and Autumn Annals of Master Yan, Leiden: Brill.
 Ariel, Yoav (2018), The Spring and Autumn Annals of Master Yan, Bản song ngữ 2 tập, Bắc Kinh: Nhà xuất bản Đại học Nhân dân.

Các bản dịch từng phần:
 Kao, George (1946), Chinese Wit and Humor, (Trí tuệ và hài hước Trung Hoa), tr. 37–46; được Sterling Publishing Company tái bản năm 1974.
  Lippe, Aschwin (1961), "Drei Geschichte aus dem 'Frühling und Herbst des Yen Ying'" ("Ba câu chuyện trong 'Yến Tử Xuân Thu"), trong Studia Sino-Altaica, Festschrift für Erich Haenisch.
 Watson, Burton (1962), Early Chinese Literature, (Văn học Trung Hoa sơ kỳ), New York: Nhà xuất bản Đại học Columbia, tr. 186.
  Holzer, Rainer (1983), Yen-tzu und das Yen-tzu ch'un-ch'iu, Frankfurt: Peter Lang, 1983.

Trái ngược với sự khan hiếm của các bản dịch phương Tây, có ít nhất 5 bản dịch tiếng Nhật đã được xuất bản. Hai bản thông dụng nhất gồm:
 Yamada, Taku  dịch. (1969), Anshi shunjū 晏子春秋 ("Yến Tử Xuân Thu"), Tokyo: Meitoku shuppansha.
 Yanaka, Shin'ichi  dịch. (2000–01), Anshi shunjū'' 晏子春秋 ("Yến Tử Xuân Thu"), 2 tập, Tokyo: Meiji shoin.

Tham khảo

Trích dẫn

Thư mục

 
 

Sách thế kỷ 3 TCN
Điển tịch Tiên Tần
Sử bộ truyện ký loại
Văn bản cổ điển Trung Quốc