Giải Oscar cho phim quốc tế xuất sắc nhất

Giải Oscar cho Phim quốc tế xuất sắc nhất (tiếng Anh: Oscar Award for Best International Feature Film, trước năm 2020 được gọi là Giải Oscar cho Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất) là một trong các hạng mục giải thưởng điện ảnh do Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) trao tặng hằng năm. Giải thưởng này dành cho các phim điện ảnh được sản xuất bên ngoài Hoa Kỳ, với phần lớn lời thoại không sử dụng tiếng Anh.

Khi lễ trao giải Oscar lần thứ nhất được tổ chức vào ngày 16 tháng 5 năm 1929 nhằm vinh danh các bộ phim phát hành trong giai đoạn 1927-1928, chưa tồn tại một hạng mục riêng dành cho phim nói tiếng nước ngoài, do phần lớn các phim được phát hành trong hai năm này là phim câm. Trong giai đoạn từ năm 1947 đến 1955, Viện Hàn lâm trao Giải thưởng Đặc biệt/Danh dự cho những bộ phim nói tiếng nước ngoài hay nhất được phát hành tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các giải thưởng này không được trao một cách thường xuyên (năm 1953 không trao), và cũng không mang tính cạnh tranh, bởi mỗi năm chỉ có một phim được trao giải mà không có danh sách đề cử. Đến lễ trao giải Oscar lần thứ 29 (1956), một giải thưởng cạnh tranh chính thức mang tên Giải Oscar cho Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất được thiết lập dành cho các phim không sử dụng tiếng Anh, và kể từ đó được trao đều đặn hằng năm.

Mặc dù đạo diễn là người chính thức nhận tượng vàng Oscar cho hạng mục Phim quốc tế xuất sắc nhất, đây không được xem là một giải thưởng cá nhân. Viện Hàn lâm coi đây là một giải thưởng mang tính tập thể, dành cho cả quốc gia gửi phim tham dự và đạo diễn, đại diện cho toàn bộ ê-kíp sáng tạo của bộ phim. Trong giai đoạn đầu, ngay cả đạo diễn của bộ phim đoạt giải cũng không được ghi nhận chính thức là người nhận giải. Điều này chỉ thay đổi vào năm 2014, khi Viện Hàn lâm đồng ý trực tiếp ghi nhận các nhà làm phim của những tác phẩm chiến thắng, khắc tên đạo diễn lên tượng vàng Oscar kể từ thời điểm đó. Trong suốt nhiều năm, giải thưởng Phim quốc tế xuất sắc nhất và các tiền thân của nó chủ yếu được trao cho các bộ phim châu Âu: trong số 77 giải thưởng được Viện Hàn lâm trao cho phim nói tiếng nước ngoài kể từ năm 1947, có 59 giải thuộc về các phim châu Âu, 9 giải thuộc về phim châu Á, 6 giải dành cho các phim đến từ châu Mỹ và 3 giải cho phim châu Phi. Đạo diễn người Ý, Federico Fellini đã thực hiện 4 bộ phim đoạt giải Oscar cho Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất trong suốt sự nghiệp của mình, một kỷ lục vẫn chưa bị phá vỡ tính đến năm 2024 (nếu tính cả các Giải thưởng Đặc biệt, kỷ lục này được san bằng bởi đồng hương của ông là Vittorio De Sica).

Quốc gia nước ngoài giành được nhiều giải thưởng nhất là Ý, với 14 chiến thắng (bao gồm ba Giải thưởng Đặc biệt) và 33 lần được đề cử, trong khi Pháp là quốc gia có số lần đề cử nhiều nhất (41 đề cử với 12 chiến thắng, bao gồm ba Giải thưởng Đặc biệt). Israel là quốc gia có nhiều đề cử nhất (10 lần) nhưng chưa từng giành chiến thắng, còn Bồ Đào Nha là quốc gia có số phim gửi tham dự nhiều nhất (40 lần) mà chưa từng nhận được đề cử. Tại lễ trao giải Oscar lần thứ 92 (2020), bộ phim Ký sinh trùng của Hàn Quốc trở thành tác phẩm đầu tiên đoạt giải Phim quốc tế xuất sắc nhất, đồng thời cũng là bộ phim không nói tiếng Anh đầu tiên trong lịch sử giành giải Phim xuất sắc nhất.

Lịch sử 
Khi lễ trao giải Oscar đầu tiên được tổ chức vào năm 1929, không có bộ phim nói tiếng nước ngoài nào được vinh danh. Trong giai đoạn hậu Thế chiến II (1947–1955), tám bộ phim nói tiếng nước ngoài đã nhận được Giải thưởng Đặc biệt hoặc Giải thưởng Danh dự. Lãnh đạo và thành viên hội đồng quản Viện Hàn lâm, Jean Hersholt, cho rằng: “một giải thưởng quốc tế, nếu được tổ chức đúng đắn và cẩn trọng, sẽ thúc đẩy mối quan hệ gắn bó hơn giữa các nhà làm phim Hoa Kỳ và các đồng nghiệp ở những quốc gia khác.” Bộ phim nói tiếng nước ngoài đầu tiên được trao giải theo hình thức này là tác phẩm chính kịch theo trường phái hiện thực mới của Ý, Shoeshine, với lời vinh danh nêu rõ: “chất lượng xuất sắc của bộ phim này, được thể hiện một cách đầy sức gợi tại một quốc gia bị tàn phá bởi chiến tranh, là minh chứng cho thế giới thấy rằng tinh thần sáng tạo có thể vượt qua nghịch cảnh.”

Trong những năm tiếp theo, các giải thưởng tương tự được trao cho bảy bộ phim khác: một phim của Ý (The Bicycle Thief), hai phim của Pháp (Monsieur Vincent và Forbidden Games), ba phim của Nhật Bản (Rashomon, Gate of Hell và Samurai, The Legend of Musashi), cùng một phim hợp tác Pháp-Ý (The Walls of Malapaga). Tuy nhiên, các giải thưởng này được trao theo hình thức linh hoạt, không cố định hằng năm (không có giải nào được trao tại lễ Oscar lần thứ 26 năm 1954), và không mang tính cạnh tranh, do không có danh sách đề cử mà mỗi năm chỉ có một phim được vinh danh.

Một hạng mục riêng dành cho các phim không sử dụng tiếng Anh chính thức được thiết lập vào năm 1956. Với tên gọi Giải Oscar cho Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất, giải thưởng này được trao đều đặn hằng năm kể từ đó. Bộ phim đầu tiên giành giải là tác phẩm hiện thực mới của Ý, La Strada, bộ phim đã góp phần khẳng định Federico Fellini như một trong những đạo diễn châu Âu quan trọng nhất.

Trong cuộc họp của Hội đồng Thống đốc Viện Hàn lâm diễn ra ngày 23 tháng 4 năm 2019, quyết định được đưa ra rằng hạng mục này sẽ được đổi tên thành Giải Oscar cho Phim quốc tế xuất sắc nhất nhất kể từ lễ trao giải Oscar lần thứ 92 vào năm 2020. Viện Hàn lâm cho rằng thuật ngữ “Foreign” (nước ngoài) đã trở nên lỗi thời trong cộng đồng làm phim toàn cầu, và tên gọi mới phản ánh chính xác hơn tinh thần của hạng mục này, đồng thời thúc đẩy một cái nhìn tích cực và bao trùm về điện ảnh như một trải nghiệm mang tính phổ quát. Các phim hoạt hình và phim tài liệu cũng được phép tham gia hạng mục này, trong khi các tiêu chí đủ điều kiện hiện hành vẫn được giữ nguyên.

Danh sách chiến thắng và đề cử 
Trong bảng dưới đây, các năm được liệt kê theo quy ước của Viện Hàn lâm và nhìn chung tương ứng với năm phát hành của bộ phim; lễ trao giải luôn được tổ chức vào năm sau đó. Những bộ phim được in đậm và có nền xanh đậm là các tác phẩm đã giành Giải Oscar; các phim chiến thắng trong giai đoạn 1947–1955 nhận Giải thưởng Đặc biệt/Danh dự, như được ký hiệu trong chú giải, trong khi tất cả các phim chiến thắng khác đều nhận Giải Oscar Công trạng chính thức. Những bộ phim không được tô màu và không in đậm là các phim được đề cử. Khi sắp xếp theo thứ tự thời gian, bảng luôn liệt kê bộ phim đoạt giải trước, tiếp theo là bốn phim được đề cử còn lại.

Cột Quốc gia gửi phim cho biết quốc gia đã chính thức gửi bộ phim tham dự Viện Hàn lâm, và không nhất thiết phản ánh quốc gia sản xuất chính của bộ phim. Tiêu đề gốc của các bộ phim cũng được nêu, cùng với tên đạo diễn và các ngôn ngữ được sử dụng trong phần thoại, mặc dù không có yếu tố nào trong số này được Viện Hàn lâm đưa vào danh nghĩa đề cử chính thức.

Khi một bộ phim sử dụng nhiều ngôn ngữ, ngôn ngữ chiếm ưu thế luôn được liệt kê trước; tên các ngôn ngữ còn lại được trình bày với cỡ chữ nhỏ hơn và đặt trong ngoặc. Khi tiêu đề gốc của một bộ phim được viết bằng hệ chữ không thuộc bảng chữ cái Latin, tiêu đề sẽ được chuyển tự sang chữ Latin trước, sau đó mới ghi bằng hệ chữ gốc.

Các bộ phim đến từ Nam Tư cũ được ghi bằng cả chữ Latin và chữ Cyrillic, do trước đây ngôn ngữ Serbo-Croatia chính thức sử dụng đồng thời hai hệ chữ này. Tiêu đề phim Trung Quốc được phiên âm theo hệ thống pinyin, và được viết bằng hệ chữ được sử dụng tại quốc gia gửi phim, tức là chữ Hán phồn thể đối với các phim do Hồng Kông và Đài Loan gửi, và chữ Hán giản thể đối với các phim do Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa gửi.

1940s

1950s

1960s

1970s

1980s

1990s

2000s

2010s

2020s

Ghi chú 
  2 danh hiệu cho nước Đức thống nhất, 1 danh hiệu cho CHLB Đức
  6 đề cử cho nước Đức thống nhất, 8 cho CHLB Đức, 1 cho CHDC Đức

Xem thêm

 Danh sách phim của Việt Nam được đệ trình lên Giải Oscar cho Phim ngoại ngữ hay nhất

Liên kết ngoài 
 Rules for 79th Awards 
 European submissions for 79th Awards, including reviews

Tham khảo 
*
Giải Oscar
Giải thưởng thành lập năm 1956