FN-6

FN-6 (; tên định danh NATO: CH-SA-10) là một loại hệ thống tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) thế hệ thứ ba, sử dụng đầu tự dẫn hồng ngoại thụ động (IR). Hệ thống này do Shanghai Academy of Spaceflight Technology (SAST) trực thuộc Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) phát triển. Được phát triển từ tên lửa HN-5, FN-6 là tên lửa phòng không vác vai dành cho xuất khẩu và là một trong những tên lửa phòng không vác vai tiên tiến nhất của Trung Quốc chào bán trên thị trường quốc tế. FN-6 có thiết kế đặc biệt để tấn công các mục tiêu bay thấp, với tầm bắn 6 km (3,7 dặm) và độ cao tối đa của mục tiêu là 3,8 km (2,4 dặm).

Tên lửa này đã được xuất khẩu sang Malaysia, Campuchia, Sudan, Pakistan và Peru, và một phiên bản đã đưa vào biên chế Quân đội Trung Quốc (PLA) với tên gọi HN-6 (). Dựa trên FN-6, Trung Quốc đã phát triển nhiều tổ hợp tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) khác, cũng như các hệ thống phòng không tầm ngắn lắp trên phương tiện cơ động.

Phát triển 

FN-6 được thiết kế đặc biệt để sử dụng chống lại các mục tiêu bay ở độ cao thấp và rất thấp. FN-6 được phát triển song song với dòng tên lửa Qian Wei (QW). Tên FN-6 (FeiNu-6) là định danh xuất khẩu của hệ thống này, trong khi trong biên chế của PLA, nó được biết đến với tên HongYing-6 (HY-6) (). Bộ mô phỏng huấn luyện của FN-6 không do đơn vị phát triển hệ thống tên lửa chế tạo, mà do PLA (Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc) tự phát triển sau khi hệ thống được trang bị. Tổng công trình sư của hệ thống mô phỏng này là Lưu Vệ Tinh (刘卫星). Hệ thống mô phỏng huấn luyện của FN-6 cũng được sử dụng cho các phiên bản MANPADS phát triển sau này dựa trên FN-6. Việc xuất khẩu loại vũ khí này do China National Precision Machinery Import and Export Corporation đảm nhiệm — một doanh nghiệp nhà nước chuyên đại diện cho ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc trong lĩnh vực vũ khí phòng không.

Thiết kế 

FN-6 là tên lửa phòng không mang vác sử dụng đầu tự dẫn hồng ngoại thụ động thuộc thế hệ thứ 3. Hệ thống được trang bị đầu tự dẫn hồng ngoại số, có khả năng chống nhiễu mạnh đối với pháo sáng (flares), bức xạ nhiệt mặt trời và nhiệt từ mặt đất. Phần mũi tên lửa có dạng chóp (pyramid-shaped) chứa đầu tự dẫn hồng ngoại 4 phần tử. Tay cầm bệ phóng tích hợp nguồn điện (pin) và hệ thống làm mát cho đầu tự dẫn. Trên bệ phóng còn được lắp ăng-ten nhận dạng địch – ta (IFF) và có thể gắn thêm kính ngắm quang học dạng lắp rời (clip-on) nếu cần.

Tên lửa có khả năng tấn công mọi hướng (all-aspect), với xác suất tiêu diệt mục tiêu bằng một phát bắn khoảng 70%. Hệ thống có thể tấn công mục tiêu cơ động với quá tải lên đến 4G. FN-6 có thể được trang bị thiết bị nhìn đêm, đồng thời tích hợp hệ thống nhận dạng địch – ta (IFF).

Hai loại IFF đã được công bố, trong đó:
 Một loại có hình dáng tương tự hệ thống AN/PPX-1 trên FIM-92 Stinger
 Loại còn lại sử dụng cấu hình ăng-ten Yagi–Uda

Toàn bộ tổ hợp FN-6 có khối lượng 16 kg.

Tên lửa dài 1,495 m, đường kính 0,072 m; riêng tên lửa nặng 10,77 kg.

Tên lửa sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn một tầng, đạt tốc độ tối đa khoảng 360 m/s khi tiếp cận đối đầu và 300 m/giây khi bám đuôi mục tiêu.

Cự ly tác chiến của tên lửa từ 500 m đến 6 km, và độ cao tác chiến từ 15 m trở lên đến 3,5 km (2,2 dặm).

Các phát triển sâu hơn

FN-6A 
FN-6A là phiên bản lắp trên phương tiện cơ động của FN-6, lần đầu được công bố vào năm 2005. Hệ thống được phát triển trên nền tảng xe Dongfeng EQ2050, với khối lượng toàn bộ khoảng 4,6 tấn. Trên xe bố trí tháp pháo một người điều khiển, nằm giữa hai cụm bệ phóng 4 ống (quad launcher) và hệ thống điều khiển hỏa lực quang – điện tử (FCS) tích hợp cảm biến hồng ngoại, laser và truyền hình (TV). Khác với cấu hình phổ biến trên các hệ thống tương tự, FCS của FN-6A được bố trí phía dưới các bệ phóng. Do hạn chế không gian, FCS được phân tán thành hai phần: một phần đặt dưới một bệ phóng, phần còn lại bố trí ở bệ phóng đối diện qua tháp pháo. Xe còn được trang bị thêm súng máy hạng nặng 12,7 mm để tăng cường khả năng tự vệ. Kíp xe gồm 2 người: lái xe và trắc thủ hệ thống vũ khí. Trang bị thông tin liên lạc và dẫn đường mặt đất là tiêu chuẩn. Thiết kế mô-đun của hệ thống cho phép dễ dàng tích hợp thêm các phân hệ khác, như hệ thống nhận dạng địch – ta (IFF). Tổ máy phát điện phụ (APU) bảo đảm cung cấp đủ năng lượng để hệ thống hoạt động liên tục trên 8 giờ.

Hệ thống điều khiển hỏa lực quang – điện tử FCS của FN-6A có khả năng khóa bám mục tiêu ở cự ly tới 10 km, với thời gian phản ứng dưới 5 giây. Mỗi xe có thể tác chiến độc lập, hoặc hiệp đồng với các xe khác thông qua việc tích hợp xe chỉ huy sử dụng cùng loại khung gầm. Xe chỉ huy được trang bị radar mảng pha thụ động (PESA) thể rắn, cỡ nhẹ, giúp nâng cao nhận thức tình huống và có thể điều khiển đồng thời tối đa 8 xe phóng. Một xe chỉ huy cùng 8 xe phóng hợp thành một đại đội phòng không khi tác chiến hiệp đồng; đơn vị này có thể tiếp tục được tích hợp vào mạng lưới phòng không quy mô lớn hơn. Ngoài ra, các xe phóng cũng có thể kết nối trực tiếp vào mạng phòng không cấp trên mà không cần thông qua xe chỉ huy.

Mỗi xe phóng cần một xe bảo đảm tiếp đạn đi kèm; phương tiện này cũng sử dụng khung gầm Dongfeng EQ2050 nhằm giảm chi phí bảo đảm hậu cần. Mỗi xe tiếp đạn mang theo 24 quả tên lửa, và thời gian nạp lại mỗi quả dưới 1 phút. Tương tự hệ thống AN/TWQ-1 Avenger, mỗi bệ phóng được thiết kế để có thể tháo rời từng quả tên lửa và sử dụng như MANPADS vác vai. Mặc dù có hiệu quả đối với máy bay siêu âm, nhưng khi đối phó với mục tiêu là UAV và tên lửa, tốc độ mục tiêu tối đa mà hệ thống có thể xử lý bị giới hạn ở khoảng 300 m/s.

FB-6A 
FN-6A không được đưa vào sản xuất hàng loạt, và chỉ phục vụ với số lượng rất hạn chế trong lực lượng Trung Quốc, chủ yếu phục vụ mục đích thử nghiệm. Trong các kỳ Triển lãm Chu Hải sau lần đầu được ra mắt, FN-6A đã được thay thế bởi phiên bản kế nhiệm FB-6A, hệ thống này được biên chế với số lượng lớn hơn trong quân đội Trung Quốc. Tổng công trình sư của hệ thống FB-6A là Wei Zhigang (卫志刚), người cũng được cho là tổng công trình sư của FN-6A, phiên bản tiền nhiệm của FB-6A. Sự khác biệt chính giữa FN-6A và phiên bản kế nhiệm FB-6A là ở cấu hình hệ thống tên lửa phòng không (SAM).

Cụ thể, ở FN-6A, hệ thống được bố trí trên một phương tiện duy nhất, trong khi ở FB-6A, hệ thống được phân tách thành hai thành phần:
 Một xe mang radar điều khiển hỏa lực / radar bắt bám mục tiêu
 Một xe mang tên lửa ' 

Radar trinh sát/điều khiển hỏa lực của FB-6A là radar mảng phẳng (planar array) và có thể gập xuống khi cơ động; tuy nhiên nhà phát triển chưa công bố liệu radar này có phải là radar mảng pha (phased array) hay không. Dù vậy, nhà sản xuất cho biết cả hai cấu hình radar mảng phẳng quét cơ học và radar mảng pha thụ động quét điện tử (PESA) đều có thể cung cấp theo yêu cầu khách hàng, nhưng chưa rõ loại nào đang được biên chế trong quân đội Trung Quốc.

Nền tảng phóng tên lửa của FB-6A cũng có thay đổi so với phiên bản trước FN-6A: loại bỏ súng máy hạng nặng 12,7 mm dùng để tự vệ và kính ngắm điều khiển hỏa lực quang – điện tử. Thay vào đó, hệ thống được bổ sung bảng điều khiển dự phòng cho trắc thủ, cùng kính chống đạn bố trí giữa các bệ phóng; hệ thống vẫn có thể vận hành từ trong xe. Mặc dù súng máy 12,7 mm không còn là trang bị tiêu chuẩn, nó vẫn có thể được lắp thêm theo tùy chọn và có thể thay bằng các loại súng máy khác. Cơ số tên lửa mang theo trên xe phóng của FB-6A vẫn giữ nguyên là 8 quả, tương tự FN-6A.

Một phiên bản nâng cấp, FB-6C, đã được công bố tại Triển lãm hàng không Chu Hải 2016. Vào tháng 3 năm 2024, Quân đội Namibia đã trưng bày hệ thống FB-6A tại thủ đô Windhoek trong khuôn khổ lễ kỷ niệm ngày độc lập của nước này.

 FN-16 
Tại Triển lãm Hàng không Chu Hải lần thứ 7 năm 2008, Trung Quốc đã công bố một phiên bản mới trong dòng FN là FN-16. FN-16 là phiên bản cải tiến từ FN-6, với khả năng tấn công mọi hướng tốt hơn và khả năng chống chế áp điện tử (ECM) cao hơn.

Một cải tiến quan trọng khác nằm ở đầu tự dẫn: ngoài đầu dò hồng ngoại (IR) như các phiên bản trước, hệ thống còn được tích hợp thêm đầu dò tử ngoại (UV), một phương thức sau này cũng được áp dụng trên các phiên bản nâng cấp của FIM-92 Stinger.

Tương tự phiên bản trước là FN-6, FN-16 cũng có thể được trang bị cả hệ thống nhận dạng địch–ta (IFF) đã sử dụng trên FN-6; và khi được lắp IFF, FN-16 được định danh lại là FY-16 (Fei Ying – 飞鹰, nghĩa là “Phi Ưng”).

Hệ thống tên lửa này được thiết kế để đối phó với tiêm kích–ném bom, máy bay cường kích và trực thăng, cũng như UAV, tên lửa hành trình, v.v.
 Đặc tính kỹ thuật:
 Chiều dài: ≤ 1.600 mm
 Đường kính: 72 mm
 Khối lượng: ≤ 11,5 kg (tên lửa)
 Tầm bắn: 500 m – 6.000 m
 Độ cao tác chiến: 10 m – 4.000 m
 Quá tải cơ động: ≥ 18 g
 Hệ dẫn:''' tự dẫn hồng ngoại / đầu tự dẫn hai phổ hồng ngoại – tử ngoại

 HN-6 
HN-6 là bước phát triển tiếp theo của FN-16 trong biên chế quân đội Trung Quốc. HN-6 sử dụng hệ thống điều khiển hỏa lực (FCS) của các tổ hợp FN-6 và FN-16 trước đó, đồng thời một kính ngắm điều khiển hỏa lực mới (chưa rõ định danh) cũng đã được phát triển.

Ngoài việc có tính năng cải tiến so với các tổ hợp FN-6/16, HN-6 còn được trang bị nắp bảo vệ đầu tự dẫn, giúp tăng khả năng chống tác động của môi trường. Theo hình ảnh và video huấn luyện của PLA, nắp này phải được tháo thủ công trước khi phóng.

HN-6 cũng có thể được tích hợp vào bệ phóng giá ba chân cơ động, tương tự các hệ thống RBS 70 và Mistral. Bệ phóng sử dụng chân giá nhẹ có thể gập lại để cơ động và cất giữ, kèm theo ghế ngồi cho xạ thủ; phía trước có kính chống đạn để bảo vệ xạ thủ.

 Lịch sử hoạt động 
 Nội chiến Syria 
Lần tham chiến đầu tiên của FN-6 diễn ra trong giai đoạn năm 2013 của Nội chiến Syria. Đến tháng 3 năm 2013, hai trực thăng Mil Mi-8 hoặc Mil Mi-17 của Không quân Syria đã bị bắn hạ.

Tờ The New York Times đưa tin rằng Qatar đã cung cấp FN-6 cho lực lượng nổi dậy Syria, có thể thông qua việc mua lại từ kho dự trữ của Sudan; đồng thời một số tổ hợp đã rơi vào tay ISIS. Để tránh bị truy vết nguồn cung, các số seri trên vũ khí đã bị sơn che đi.

Tờ Global Times, đưa ra tuyên bố rằng, Mặc dù tên lửa do Trung Quốc chế tạo đã từng bắn hạ máy bay trước đó, nhưng trong Nội chiến Syria, đây là lần đầu tiên một chiến công như vậy được ghi lại bằng video. Nguồn tin cũng cho rằng điều này có thể góp phần cải thiện hình ảnh và khả năng xuất khẩu của các sản phẩm quốc phòng do Trung Quốc sản xuất. Tuy nhiên, tờ The New York Times cho biết lực lượng nổi dậy đã phàn nàn về hiệu suất của tên lửa, như không khai hỏa hoặc không bắt bám được mục tiêu, cũng như có hai vụ nổ sớm khi phóng, khiến 2 tay súng thiệt mạng và 4 người khác bị thương.

Ngày 18 tháng 8 năm 2013, lần đầu tiên ghi nhận bắn hạ máy bay cánh cố định, khi một tổ chiến đấu thuộc lữ đoàn Ahrar al-Sham'' bắn rơi một chiếc MiG-21 của Không quân Syria trên bầu trời tỉnh Latakia. Phi công đã được ghi hình nhảy dù, nhưng số phận không rõ. Đây cũng là trường hợp đầu tiên FN-6 tiêu diệt mục tiêu máy bay phản lực.

ISIL tại Iraq 
Trong cuộc tấn công của tổ chức Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant (ISIL) tại Iraq năm 2014, vào ngày 3 tháng 10, một tổ hợp FN-6, được cho là do Qatar cung cấp, đã được lực lượng vũ trang sử dụng để bắn hạ một trực thăng tấn công Mil Mi-35 của quân đội Iraq gần Baiji. Hệ thống này cũng có thể đã được sử dụng để tiêu diệt một trực thăng trinh sát Bell 407 trong cùng khu vực vào ngày 8 tháng 10, khiến cả hai phi công thiệt mạng.

Nội chiến Myanmar 
Vào ngày 16 tháng 1 năm 2024, một máy bay tiêm kích hạng nhẹ FTC-2000G của Không quân Myanmar đã bị bắn hạ tại bang Shan bởi tên lửa FN-6 do lực lượng Quân đội Độc lập Kachin sử dụng. Cả hai phi công đều thiệt mạng.

Chiến tranh Nga-Ukraina 
Theo một tuyên bố từ Trung tâm Huấn luyện Liên hợp 143 Podillia, đơn vị này đã bắn hạ một tên lửa hành trình Kalibr bằng FN-6.

Các phiên bản 
 FN-6
 phiên bản MANPADS nguyên bản
 FN-6A
 hệ thống phòng không lắp trên xe, mang 8 tên lửa FN-6.
 FB-6A
 hệ thống phòng không lắp trên xe, tách riêng xe radar và xe mang tên lửa
 FB-6C
 phiên bản cải tiến của FB-6A
 FN-16
 phiên bản MANPADS cải tiến dựa trên FN-6
 NH-6
 phiên bản MANPADS cải tiến dựa trên FN-16
 PGZ-04A
 4 tên lửa FN-6 được tích hợp trên phiên bản nâng cấp của hệ thống pháo phòng không tự hành Type 95

Quốc gia sử dụng 

 : Lục quân Bangladesh sử dụng phiên bản FN-16.
 
 : Ngày 25 tháng 6 năm 2009, truyền hình quốc gia TVK phát sóng hình ảnh binh sĩ Campuchia trang bị FN-6 và FN-16, triển khai gần biên giới Thái Lan–Campuchia trong căng thẳng năm 2008.
 : FN-6 được biên chế trong Lục quân Trung Quốc và Không quân Trung Quốc. Trong Không quân Trung Quốc, FN-6 được triển khai tại các đơn vị tên lửa phòng không mặt đất để tăng cường phòng không tầm thấp và bảo vệ mục tiêu giá trị cao khỏi mục tiêu bay thấp; thường xuyên xuất hiện trong các bài bắn đạn thật.
 : 100 tên lửa FN-6 được bàn giao năm 2016.
 : Tập đoàn Xuất nhập khẩu Máy móc Chính xác Quốc gia Trung Quốc (China National Precision Machinery Import and Export Corporation) từng đề nghị bán FN-6 cho Malaysia trong gói mua hệ thống tên lửa đất đối không tầm trung KSA-1A. Tháng 5 năm 2004 một biên bản ghi nhớ chuyển giao công nghệ FN-6 đã được ký kết.
 : Lần đầu tiên phát hiện trong biên chế của Namibia vào năm 2016, xác nhận vào tháng 8 năm 2018. Có khoảng 50 hệ thống được cho là đang hoạt động.
 : Mua 806 hệ thống FN-6 giai đoạn 2010–2016; mua thêm 1.191 hệ thống FN-16 giai đoạn 2018–2021.
 : Hải quân Peru mua một lô nhỏ FN-6 vào tháng 7 năm 2009 với giá khoảng 1,1 triệu USD.
 
 : Trưng bày trong duyệt binh Ngày Độc lập 2007. được sản xuất nội địa với tên gọi "Nayzak".
 : Thu giữ từ lực lượng nổi dậy.
 : Theo một tuyên bố từ Trung tâm Huấn luyện Liên hợp 143 Podillia, đơn vị này đã bắn hạ một tên lửa hành trình Kalibr bằng FN-6.

Tác nhân phi nhà nước 
  Kurdistan thuộc Iraq - sử dụng bởi lực lượng Peshmerga
  Quân đội Syria Tự do
  Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS
 Quân đội Độc lập Kachin: được cho là được chuyển giao một số hệ thống từ United Wa State Army (UWSA).
 Quân đội Giải phóng Quốc gia Ta'ang
 Quân đội Bang Wa Thống nhất: được cho là tiếp nhận từ năm 2012 nhằm tăng cường năng lực phòng không.

Xem thêm 
 Anza
 Misagh-2
 Sungur
 Qaem

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 FN-6 in Syrian war  (tiếng Trung giản thể)

Vũ khí Trung Quốc
Tên lửa đất đối không
Tên lửa đất đối không Trung Quốc