Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Tuyến giáp

Tuyến giáp là một tuyến nội tiết quan trọng, và lớn nhất trong cơ thể. Tuyến này nằm phía trước cổ, lượng khoảng 20-25 gram, hình dạng như con bướm, ngang hàng với các đốt xương sống C5 - T1, phía trước có lớp da và cơ thịt, phía sau giáp với khí quản.Tuyến giáp có 2 thùy (thùy phải và thùy trái), mỗi thùy áp vào mặt trước bên của sụn giáp và phần trên khí quản, và 1 eo tuyến nối 2 thùy với nhau. Tuyến màu nâu đỏ được cấu tạo bên ngoài bởi 1 lớp bao xơ được tạo ra bởi lớp cân sau gắn tuyến vào sụn giáp, nên khi nuốt tuyến di động theo thanh quản. Giáp trạng tiết các hormone thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), nhận ảnh hưởng điều hòa của hoocmôn TSH từ tuyến yên trên não. T4/T3 có chức năng điều hòa nhiều chuyển hóa trong cơ thể.

Chức năng 
 Điều tiết lượng calci trong máu luôn duy trì nồng độ 1%; điều tiết lượng phosphor trong máu.
 Kích tố của tuyến giáp chủ yếu là tyroxin được hình thành từ tyrosin và iod.
 Tác dụng của tyroxin:
 Tăng cường quá trình trao đổi chất, kích thích sinh trưởng phát dục.
 Kích thích hoạt động của tim, tăng cường sự co bóp.
 Tác động đến hoạt động của các tuyến sinh dục và tuyến sữa.
 Tăng cường quá trình tạo nhiệt, làm tăng đường huyết.
 Kích thích sự phát triển và hoàn thiện hệ thần kinh.
 Nếu tuyến giáp hoạt động không tốt:
 Nếu thiếu iod trong thức ăn sẽ gây nhược năng tuyến giáp với các biểu hiện: hạ thân nhiệt, trao đổi chất giảm, tăng trưởng chậm, hoạt động sinh dục giảm, tim đập chậm.Ở người xuất hiện bệnh bướu cổ, run tay và chứng đần độn.
 Hội chứng cường tuyến giáp(bệnh Basedo): do tuyến giáp hoạt động quá mạnh có các biểu hiện: tăng thân nhiệt, tim đập nhanh. Người mắc bệnh này có thể bị lồi mắt...
 Tuyến cận giáp, nằm cạnh tuyến giáp, tiết ra tyrocalcitonincos tác dụng làm tăng sự hấp thu calci từ ống tiêu hóa vào máu và từ máu vào xương, làm ổn định calci huyết.
Chú ý: Nếu thiếu calci thì tuyến giáp sẽ làm việc liên tục để lấy calci từ xương vào máu (nhằm duy trì nồng độ 1% calci trong máu) và gây nên tình trạng rối loạn tuyến giáp.

Các bệnh lý giáp trạng 
 Suy giáp
 Suy giáp bẩm sinh
 Cường giáp
 Ung thư giáp trạng
 Bệnh Basedow

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Tuyến giáp và các hormon trao đổi chất trên thư viện khoa học VLOS

Nội tiết học
Tuyến giáp trạng
Tuyến tiết
Hệ nội tiết
Đầu và cổ
Tuyến giáp
Ilyushin

Ilyushin (tiếng Nga: Илью́шин), hay Cục thiết kế Ilyushin là một hãng sản xuất và thiết kế máy bay của Nga (trước kia của Liên bang Xô viết) (văn phòng thiết kế với tiền tố Il), được thành lập bởi Sergey Vladimirovich Ilyushin. Cục thiết kế được thành lập vào ngày 13 tháng 1-1933 theo sắc lệnh của Bộ trưởng dân ủy Công nghiệp Nặng Liên Xô và là người đứng đầu của Ban công nghiệp hàng không là P.I.Baranov.

Công nghiệp Hàng không Ilyushin là công ty con được thành lập vào năm 1992 với vai trò cung cấp dịch vụ khách hàng và tiếp thị của Ilyushin.

Ilyushin đã phát triển các máy bay với nhiều nhiệm vụ khác nhau. Chính phủ Nga đã sáp nhập Ilyushin với Mikoyan, Irkut, Sukhoi, Tupolev và Yakovlev thành một tổng công ty mới với tên gọi là Liên đoàn Hàng không Hợp nhất.

Sản phẩm của Ilyushin

Các máy bay đáng chú ý của Ilyushin bao gồm:

Máy bay tiêm kích 

 I-21
 Il-1

Máy bay cường kích 

 Il-2 Shturmovik
 Il-8
 Il-10 Beast
 Il-16
 Il-20 
 Il-40 Brawny

Máy bay ném bom 

 DB-3
 DB-4
 Il-4 Bob
 Il-6
 Il-22 Coot-B
 Il-28 Beagle và Mascot
 Il-30 
 Il-46 
 Il-54 Blowlamp

Máy bay chờ hàng 

 Il-12 Coach
 Il-32
 Il-76 Candid
 Il-78 Midias 
 Il-82 
 Il-112 
 Il-276 
 Il-476

Máy bay chở khách 

 Il-14 Crate
 Il-18 Clam (1946)
 Il-18 Coot 
 Il-62 Classic 
 Il-86 Camber
 Il-80 Maxdome 
 Il-87 Aimak 
 Il-96
 Il-98 
 Il-114

Máy bay trinh sát 

 Il-20M Coot-A 
 Il-22 Coot-B 
 Il-24 Coot-C 
 Il-38 May 
 Il-140 
 A-50 Shmel 
 A-100 Premier

Máy bay huấn luyện 

 Il-103

Máy bay thử nghiệm và các dự án 

 Il-26 
 Il-34 
 Il-36 
 Il-42 
 Il-52 
 Il-56 
 Il-64 
 Il-66 
 Il-66 
 Il-70 
 Il-72 
 Il-72 (1964) 
 Il-74 
 Il-84 
 Il-90 
 Il-100 
 Il-102 
 Il-106 
 Il-108 
 Il-118 
 Il-196

Hình ảnh

Xem thêm 

 Danh sách máy bay
 Danh sách các máy bay chiến đấu Liên bang Xô viết và CIS
 Các hãng sản xuất máy bay

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Official site 
 Official site 
 Ilyushin Finance Co. .
 Ilyushin Finance Co. . 

Công ty sản xuất máy bay Liên Xô
United Aircraft Corporation
Hãng chế tạo máy bay Nga
Hãng chế tạo máy bay Uzbekistan
Hãng chế tạo máy bay Liên Xô
Công ty tại Moscow
Công ty sản xuất máy bay Nga
Uncyclopedia

Uncyclopedia, "bách khoa toàn thư không có nội dung (content-free) mà ai cũng có thể sửa đổi", là cách nói nhại theo Wikipedia ("bách khoa toàn thư với nội dung tự do [free-content] mà ai cũng có thể sửa đổi"), mặc dù Uncyclopedia tuyên bố ngược lại (và cũng tuyên bố rằng Wikipedia tuyên bố ngược lại, và cứ như thế đến bất tận). Trang này được Jonathan Huang và người cộng tác không nêu tên (được nội bộ Uncyclopedia biết với biệt danh 'Stillwaters') cho ra đời vào tháng 1 năm 2005, và tuyên bố là dự án của Tổ chức Uncyclomedia giả tưởng.

Sứ mệnh tự tuyên bố của Uncyclopedia là để cung cấp SPOV, hay Quan điểm trào phúng (Satirical Point of View). Tuy nhiên, dưới hình thức wiki nó thường đi trệch khỏi mục tiêu này, và cho ra đời các bài viết hài hước về mọi chủ đề, hầu hết trong đó không nhất thiết phải trào phúng.

Lịch sử 

Uncyclopedia được Jonathan Huang ("Chronarion") cho ra đời vào tháng 1 năm 2005 như là nơi trào phúng về Wikipedia, và lúc đầu nhằm đáp ứng nhu cầu của trang Những trò đùa dở tệ và những thứ vô nghĩa lý bị xoá khác trên Wikipedia tiếng Anh. Tuy nhiên nó không thông báo về chính nó trên Wikipedia, và trở thành một nơi dành cho các bài viết nhỏ có tính trào phúng trên những chủ đề tương ứng.

Uncyclopedia nhanh chóng phát triển vượt quá khả năng của webhost ban đầu; vào ngày 26 tháng 5 năm 2005, nó được thông báo là sẽ được host bởi Wikia, Inc.  Giấy phép và tên miền trang web vẫn được giữ nguyên.

Nội dung trên Uncyclopedia được cấp phép theo giấy phép Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 2.0. Tương tự các trang Wikia khác, cơ sở dữ liệu bài viết đầy đủ được cung cấp miễn phí để tải xuống trực tuyến. Tháng 1 năm 2006 Uncyclopedia có hơn 18.000 bài viết và lớn thứ 3 trong số wiki được host bởi Wikia.

Nội dung 

Các mục từ trên Uncyclopedia thường mang tính giả tưởng, dựa một cách lỏng lẻo vào thực tế nhưng nhắm vào việc nhại lại. Một số bài viết đi kèm với hình ảnh thường là phiên bản hài hước của cái được miêu tả hoặc minh hoạ gây cười về hiện tượng.

Một trò đùa lặp đi lặp lại là trích dẫn sai Oscar Wilde - hoặc là trích dẫn một câu nói nổi tiếng của ông nhưng sửa chữa chút ít để nhại sự lạm dụng câu nói đó, hoặc với một cụm từ hoàn toàn khác biệt với phong cách của ông. Ở đó có danh mục toàn bộ các lời trích dẫn Oscar Wilde tưởng tượng cũng như Undictionary, một "ick!tionary" (từ điển hủ lậu) cho truyện hài một dòng và "daffynitions" (định nghĩa dở hơi) đề cập đến nhiều chủ đề khác nhau, và UnNews, "nguồn thông tin sai lạc đến phút cuối". (Undictionary và UnNews nhại theo Wiktionary và Wikinews.)

Steve Ballmer cũng trở thành chủ đề của các lời đùa tương tự khi ông được trích dẫn sai trên nhiều trang để đe doạ loại bỏ chủ đề bài viết - nhại lại lời đe doạ tiêu diệt Google ("fucking kill Google") của ông ta. Một kiểu đùa khác là "Những điều George Bush không quan tâm" để nhại lời chỉ trích của Kanye West rằng George Bush "không quan tâm đến người da đen."

Tham khảo

Liên kết ngoài 
  của Uncyclopedia (tiếng Anh)
 Trang tiếng Việt tại Uncyclopedia

Bách khoa toàn thư trực tuyến
Wiki
Wikia
Website hài hước
Website trào phúng
Cộng đồng wiki
Tính năng Internet thành lập năm 2005
Chi Trâu

Chi Trâu (Bubalus) là một chi trong họ Trâu bò (Bovidae). Các loài thuộc về chi này có:
 Phân chi Bubalus:
 Bubalus bubalis (Linnaeus, 1758), (đồng nghĩa: Bubalus arnee): Trâu, trâu rừng, trâu nước.
 Bubalus mephistopheles (Hopwood, 1925): Trâu nước sừng ngắn. Loài này được ITIS chấp nhận, nhưng không thấy trong danh sách của CITES.
 Bubalus mindorensis (Heude, 1888) (đồng nghĩa: Anoa mindorensis): Trâu lùn Mindoro, Philipin.
 Phân chi Anoa:
 Bubalus depressicornis (C. H. Smith, 1827): Trâu lùn đồng bằng (anoa)
 Bubalus quarlesi (Ouwens, 1910): Trâu lùn miền núi (anoa)

Sự phân loại của B. arnee/B. bubalis vẫn chưa rõ ràng. Một số nhà động vật học chia B. arnee thành hai loài khác nhau, trong khi một số nhà khoa học khác coi nó có hai phân loài là trâu sông (B. arnee bubalis) và trâu đầm (B. arnee carabanesis). Ngoài ra, ITIS chỉ chấp nhận tên gọi B. bubalis, trong khi CITES trong phụ lục I, II, III có hiệu lực từ ngày 23 tháng 6 năm 2005 gọi trâu rừng là B. arnee còn trâu nhà (trâu rừng đã thuần hóa) là B. bubalis.

Tham khảo 

 Bubalus tại ITIS 
 Bubalus tại CITES

Động vật ăn cỏ
Nước bọt

Nước miếng hay còn gọi là nước dãi và nước bọt là chất tiết có dạng nhờn, trong, hay có bọt, tiết ra từ các tuyến nước bọt vào miệng với nhiều công dụng khác nhau, quan trọng nhất là giúp việc nhai và tiêu hoá thức ăn trước khi nuốt, đồng thời điều hòa độ acid trong miệng giữ cho răng bớt sâu mòn.

Thành phần nước bọt gồm: nước (99%), chất hữu cơ (men amylase, men lysosome, men maltase, chất nhầy), chất vô cơ (K+, Na+, HCO3-, Cl-).

Hàm lượng nước miếng 
Trung bình mỗi ngày con người tiết ra 1,5 L nước miếng.

Dịch nhờn trong nước miếng gồm có mucopolysaccharide và glycoprotein
Các chất kháng trùng: thiocyanate, hydrogen peroxide, và IgA tiết.
Các loại enzyme: alpha-amylase (EC3.2.1.1), lysozyme (EC3.2.1.17), và lingual lipase (EC3.1.1.3). 
Nước miếng con người còn có chất acid phosphatases A và B (EC3.1.3.2), N-acetylmuramyl-L-alanine amidase (EC3.5.1.28), NAD(P)H dehydrogenase-quinone (EC1.6.99.2), lactoperoxidase (EC1.11.1.7), superoxide dismutase(EC1.15.1.1), glutathione transferase (EC2.5.1.18), aldehyde dehydrogenase - loại 3(EC1.2.1.3), glucose-6-phosphate isomerase (EC5.3.1.9), và kallikrein mô (EC3.4.21.35). Những chất này làm nước miếng có mùi hôi.

Chức năng 
Dịch nhờn làm công việc nhai và làm trơn miệng và hầu để thức ăn dễ trượt qua và nuốt dễ hơn.
Các enzymes Amyloza tiêu hóa tinh bột trong miệng, hoạt động tốt nhất tại pH 7,4. Lingual lipase tác động tốt nhất tại pH 4.0 nên có tác dụng khi theo thức ăn vào dạ dày. Lysozyme có chức năng tiêu hủy vi khuẩn.
Nước bọt còn giúp giữ chất ngà cho răng. Sau khi ăn uống, chất acid được tạo ra khi vi khuẩn gây men bằng các chất đường và tinh bột trong miệng. Khi acid khiến pH của miệng xuống dưới 5 có thể làm hủy mòn chất khoáng bọc răng. Nước miếng giúp trung hoà độ acid và khi pH lên trên 5.5 ngà răng có thể được bồi khoáng. Lúc không ăn nước bọt vẫn được tiết ra liên tục nhưng không nhiều. Khi ăn lượng nước bọt tiết rất nhiều hoặc chỉ cần nhìn thấy, ngửi thấy, nghĩ đến các món ăn thôi cũng làm cho nước bọt tiết ra nhiều (phản xạ có điều kiện).

Khả năng sát trùng 

Có nhiều người cho rằng nước miếng có khả năng sát trùng - và họ tin rằng khi có vết thương có thể dùng nước miếng liếm sạch; như thường thấy trong một số động vật như mèo, chó,v.v...

Các nhà khảo cứu tại đại học Florida ở Gainesville Hoa Kỳ khám phá ra chất đạm có tên gọi là yếu tố phát triển thần kinh (NGF - nerve growth factor) trong nước miếng của chuột. Khi cho chất này vào vết thương, vết thương lành chóng hơn hai lần những vết thương không được cho chất ấy. Tiếc thay, nước miếng con người không có chất này. Tuy nhiên, nước miếng con người có các chất giúp chống vi sinh trùng như IgA tiết, lactoferrin, và lactoperoxidase.

Chưa có cuộc khảo cứu nào cho thấy liếm vết thương có khả năng sát trùng ở con người.

Xem thêm 
Lưỡi
Bộ phận tiêu hoá

Tham khảo

Hệ tiêu hóa
Ingvar Kamprad

Feodor Ingvar Kamprad  (30 tháng 3 năm 1926 – 27 tháng 1 năm 2018) là nhà tư bản công nghiệp Thụy Điển. Ông sáng lập ra chuỗi cửa hàng cung cấp trang bị đồ nội thất trong nhà bán lẻ IKEA, năm 1943.

Chữ viết tắt IKEA được tạo ra từ các chữ đầu của tên ông là IK (Ingvar Kamprad) cộng với của Elmtaryd, trang trại gia đình nơi ông sinh ra; và Agunnaryd, một làng gần đó, ở tỉnh Småland.

Tuổi thơ
Kamprad sinh ra tại Pjätteryd (nay thuộc Älmhult), hạt Kronobergs län, của Småland, Thụy Điển, con của Frans Feodor Kamprad và Berta Linnéa Matilda Nilsson. Bố ông sinh ở Đức và chuyển đến Thụy Điển lúc 1 tuổi cùng cha mẹ. Ông nội của Kamprad là Achim Erdmann Kamprad xuất thân từ vùng Thuringia, và bà nội ông Franzisca ("Fanny") Glatz sinh tại Bohemia khi đó thuộc Đế quốc Áo-Hung; họ rời Đức đến Thụy Điển năm 1896. Tên họ Kamprad là biến thể của "Comrade" bắt nguồn từ thế kỷ 14. Mẹ của Achim Kamprad có họ hàng với Paul von Hindenburg. Achim mua một trang trại Elmtaryd (ngày nay gọi là Älmtaryd) gần một làng nhỏ ở Agunnaryd (nay thuộc Ljungby) thuộc tỉnh Småland; với diện tích 449 hectares nó là trang trại lớn nhất trong vùng khi đó. Ông đã tự sát một vài năm sau khi Frans Feodor chào đời, để lại trang trại cho Franzisca và sau đó thuộc về Franz Feodor. Ingvar Kamprad với cha mẹ ông, em gái và bà nội từ lúc 6 tuổi.

Tham khảo

Trùm tư bản bán lẻ
Người giàu nhất thế giới theo Forbes
Tỷ phú Thụy Điển
Doanh nhân Thụy Điển
Người Thụy Điển gốc Đức
Đặng Trần Côn

Đặng Trần Côn là tác giả của Chinh phụ ngâm, kiệt tác văn học viết bằng chữ Hán của Việt Nam.

Tiểu sử của Đặng Trần Côn cho đến nay biết được còn rất ít. Kể cả năm sinh năm mất cũng không biết chính xác. Các nhà nghiên cứu ước đoán ông sinh vào khoảng năm 1710 đến 1720, mất khoảng 1745, sống vào thời Lê Trung Hưng. Từ đó đến nay, ông được đặt tên cho các con phố ở Hà Nội.

Đặng Trần Côn quê ở làng Nhân Mục (còn gọi làng Mọc), huyện Thanh Trì, nay thuộc phường Thanh Xuân, Hà Nội. Ông đỗ Hương cống, nhưng thi Hội thì hỏng. Sau đó làm huấn đạo trường phủ, rồi tri huyện Thanh Oai, sau thăng chức Ngự sử đài chiếu khám.

Có một vài giai thoại về Đặng Trần Côn. Tương truyền lúc ấy chúa Trịnh Giang cấm nhân dân Thăng Long ban đêm không được đốt lửa, để đèn sáng, ông phải đào hầm dưới đất, thắp đèn mà học. Khi mới làm thơ, Đặng Trần Côn có đem đến cho bà Đoàn Thị Điểm xem, Đoàn Thị Điểm cười nói: "nên học thêm sẽ làm thơ."

Sự nghiệp 
Đầu thời Cảnh Hưng (1740 – 1786), ông được làm Huấn đạo một huyện, sau  được đặt tên là Tri huyện Tri huyện Thanh Oai, thành phố Sơn Tây.

Cho đến cuối đời ông chỉ làm đến chức Ngự sử đài Chiếu khám sau đó nghỉ hưu và dạy học tại nhà ông Nguyễn Đình Kỷ ở làng Hạ Đình.

Tác phẩm 
Chinh phụ ngâm ra đời đã gây một tiếng vang lớn trong giới nho sĩ đương thời. Tác phẩm viết bằng chữ Hán giữa thời đại văn học chữ Nôm đang nở rộ cho nên nhiều người đã tìm cách dịch nó ra chữ Nôm. Có nhiều bản dịch và phỏng dịch của Đoàn Thị Điểm, Nguyễn Khản, Bạch Liên Am Nguyễn, Phan Huy Ích. Trong số có những bản dịch đó, có một bản dịch thành công nhất được gọi là Bài hiện hành. Vấn đề ai là tác giả bản dịch đó còn gây tranh cãi. Nhiều người cho rằng đó là Đoàn Thị Điểm, nhưng theo một khuynh hướng khác thì tác giả bản dịch đó là Phan Huy Ích.

Ngoài Chinh phụ ngâm, Đặng Trần Côn có một số bài thơ, bài phú tả cảnh thiên nhiên, chỉ còn lưu lại một số bài như Tiêu tương bát cảnh, ba bài phú Trương Hàn tư thuần lô, Trương Lương bố ý, Khấu môn thanh. Khuynh hướng chung của thơ văn ông là đi sâu vào tình cảm, đi sâu vào nỗi lòng trắc ẩn, phức tạp, sâu kín của con người, nhất là đối với người phụ nữ.

Giống như những tác giả thơ văn ở thời này, ông cũng có những đóng góp lớn cho nền văn học thơ ca Việt Nam.

12 câu của bài thơ này (dịch) đã được đưa vào sách giáo khoa Ngữ Văn 10, tập hai của Việt Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

GIỚI THIỆU LƯỢC SỬ DANH NHÂN VĂN HÓA ĐẶNG TRẦN CÔN 
Chinh phụ ngâm  nguyên tác bằng chữ Hán và quốc ngữ
Đặng Trần Côn - 鄧陳琨 * Sai Mon Thi Dan
Đặng Trần Côn - Nhân vật lịch sử nổi tiếng thời vua Lê – chúa Trịnh 

Nhà thơ Việt Nam thời Lê trung hưng
Người Hà Nội
Nhà văn Việt Nam
Mất năm 1745
Yakovlev Yak-40

Yakovlev Yak-40 là một máy bay chở khách tầm ngắn, nhỏ, ba động cơ.

Thiết kế và phát triển 

Được chế tạo để thay thế chiếc Lisunov Li-2 (một biến thể của DC-3) và Ilyushin Il-14, đặc điểm thiết kế chính của nó là dễ hoạt động bên ngoài các vùng dịch vụ sân bay chính. Nó được trang bị thang lên bên trong và có thể hoạt động kiểu STOL.

Từ khi hãng Aeroflot bị chuyển nhượng, nhiều chiếc đã được chuyển đổi từ mục đích chở khách thông thường sang kiểu thương gia cao cấp hơn và được sử dụng như những máy bay tư nhân.

Đa số Yak-40s đang hoạt động tại Liên Xô cũ. Một số hiện được dùng ở châu Âu, nhưng rất hiếm bởi những hạn chế về tiếng ồn.

Biệt danh của nó là "flying whistle"', vì kiểu âm thanh đặc trưng từ động cơ của nó. Một tên hiệu khác là "истребитель керосина" ("kẻ uống dầu") vì hiệu suất sử dụng nhiên liệu thấp: các sân bay có Yak-40 hoạt động thường có những vạch đen trên đường băng. Có 1010 chiếc đã được chế tạo.

Các biến thể 
 Yak-40 - Kiểu sản xuất đầu tiên.
 Yak-40EC - Kiểu xuất khẩu.
 Yak-40K - Phiên bản vận tải
 Yak-40M - Kiểu 40 ghế ngồi.
 Yak-40TL - Kiểu Hoa Kỳ, có ba động cơ phản lực cánh quạt Lycoming LF 507.
 Yak-40V - Kiểu xuất khẩu có ba động cơ phản lực cánh quạt AI-25T.

Các quốc gia và hãng hàng không sử dụng

Dân sự 
Đến tháng 8/2006, tổng công 411 chiếc trong số 1011 chiếc Yakovlev Yak-40 vẫn đang hoạt động trong các hãng hàng không. Chủ yếu là các hãng:

Khoảng 88 hãng hàng không khác cũng đang sử dụng một số lượng nhỏ loại máy bay này.

Các hãng sử dụng trong quá khứ và hiện nay:

Quân sự

Thông số kỹ thuật (Yak-40)

Đặc điểm riêng 
 Phi đoàn: 3
 Sức chứa: 32 hành khách
 Chiều dài: 20.36 m (66 ft 10 in)
 Sải cánh: 25.00 m (82 ft 0 in)
 Chiều cao: 6.50 m (21 ft 4 in)
 Diện tích : 70 m² (736 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 9.400 kg (20.725 lb)
 Trọng lượng cất cánh: n/a
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 16.000 kg (35.275 lb)
 Động cơ: 3× phản lực cánh quạt Ivchenko AI-25, lực đẩy 14.7 kN (3.300 lbf) mỗi chiếc

Hiệu suất bay 
 Vận tốc cực đại: 550 km/h (340 mph)
 Tầm bay: 1.800 km (1.100 mi)
 Trần bay: 8.100 m (26.600 ft)
 Vận tốc lên cao: n/a
 Lực nâng của cánh: n/a
 Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Yak40.com: Trang chủ của Công ty sản xuất máy bay vùng Kharkov

Chủ đề liên quan

Danh sách máy bay tiếp theo 
Yak-36 -
Yak-38 -
Yak-40 -
Yak-41 -
Yak-42 -
Yak-43

Máy bay Yakovlev
Máy bay chở khách Liên Xô 1960–1969
Máy bay dân sự
Máy bay chở khách
Máy bay phản lực ba động cơ
Máy bay cánh dưới
Máy bay cánh thấp
Frank Schätzing

'''' sinh năm 1957 tại Köln (Đức) là một nhà văn người Đức.

 Cuộc đời 
Sau khi học đại học về ngành truyền thông đại chúng, Schätzing trở thành giám đốc sáng tạo tại công ty đa quốc gia Networks. Sau đấy ông là người đồng thành lập và cũng là giám đốc Công ty quảng cáo Intevi. Ông cũng là nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc và bắt đầu sáng tác từ giữa thập niên 1990. Sau một vài truyện ngắn và truyện khôi hài, ông cho ra đời quyển tiểu thuyết đầu tay Tod und Teufel (Cái chết và Quỷ sứ) vào năm 1995. Kế tiếp theo đó trong năm 2000 là quyển thriller chính trị Lautlos (Không một tiếng động). Ông đoạt giải thưởng văn học của thành phố Köln 2 năm sau đó. Với quyển tiểu thuyết thứ năm, Der Schwarm (Bầy), trong năm 2004 ông đã đạt đến điều không phải là tự nhiên cho một nhà văn viết tiểu thuyết người Đức: Der Schwarm là một trong các quyển sách bán chạy nhất trên thế giới.

 Tác phẩm 
 Tod und Teufel (1995)
 Mordshunger (1996)
 Die dunkle Seite (1997)
 Keine Angst (1999)
 Lautlos (2000)
 Der Schwarm (2004)
 Nachrichten aus einem unbekannten Universum(2006)
 Die tollkühnen Abenteuer der Ducks auf hoher See (Hrsg.) (2006)

 Giải thưởng 
 2005 Giải Khoa học giả tưởng Đức (Deutscher Science Fiction Preis ) cho quyển Der Schwarm 2005 Ngòi bút vàng (Goldene Feder) cho quyển Der Schwarm''

Tham khảo

Schätzing, Frank
Schätzing, Frank
Schätzing, Frank
Nhân vật còn sống
Nhà văn khoa học giả tưởng Đức
Sinh năm 1957
Họ Sả rừng

Sả trong tiếng Việt có nhiều hơn một nghĩa.

Họ Sả rừng (Coraciidae) là một họ chim của Cựu thế giới tương tự như chim sẻ. Chúng giống như quạ về kích thước và hình dáng, nhưng có quan hệ họ hàng gần gũi hơn với các nhóm chim bói cá và trảu. Chúng chia sẻ biểu hiện màu sắc bề ngoài với các nhóm này, trong đó màu nâu và xanh lam là chủ yếu.

Tập tính 
Chúng là các loài chim ăn côn trùng, thông thường bắt mồi trong không trung. Trong khi đi săn, chúng hay đậu trên các cành cây rất dễ thấy, tương tự như chim bách thanh lớn. Là loại chim của vùng có khí hậu ấm áp, chúng làm tổ trong các lỗ trên cây và đẻ từ 2-4 trứng.

Các loài
 Chi Coracias
 Sả châu Âu Coracias garrulus
 Sả rừng Abyssinia Coracias abyssinica
 Sả ngực hoa cà Coracias caudata
 Sả đuôi vợt Coracias spatulata
 Sả đầu hung Coracias noevius
 Sả rừng hay sả Ấn Độ Coracias benghalensis
 Sả Temminck Coracias temminckii
 Sả bụng lam Coracias cyanogaster
 Chi Eurystomus
 Sả mỏ rộng Eurystomus glaucurus
 Sả cổ lam Eurystomus gularis
 Sả thiên thanh Eurystomus azureus
 Yểng quạ Eurystomus orientalis

Ở Việt Nam có 2 loài là sả rừng và yểng quạ.

Xem thêm
Họ Sả

Tham khảo 

 Kingfishers, Bee-eaters and Rollers (Bói cá, trảu và sả) của Fry, Fry và Harris, ISBN 0-7136-8028-8
 Danh lục chim Việt Nam, của Võ Quý và Nguyễn Cử, Nhà xuất bản Nông nghiệp, 1995 
 Chim Việt Nam, của Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải và Karen Phillips, Nhà xuất bản Lao động -Xã hội, 2000

Liên kết ngoài
Vi deo về chim sả trên Internet Bird Collection

Sả rừng
Danh sách các họ chim
Chi Chuột nhắt

Chuột nhắt, tên khoa học Mus, là chi gặm nhấm thuộc động vật có vú nhỏ. Chúng thường được làm vật thí nghiệm trong các phòng thí nghiệm sinh vật cùng vài loài khác. Chuột là loài phá hoại lương thực, tài sản. Chuột tìm thức ăn vào ban đêm và là loài gặm nhấm. Mèo nhà có khả năng bắt chuột dù trời tối. Máy đuổi chuột thường dùng sóng siêu âm, sóng điện từ, sóng âm thanh.

Phân loại 
Chi Chuột nhắt bao gồm các phân chi và loài sau đây:

 Coelomys
 Mus crociduroides
 Mus mayori
 Mus pahari
 Mus vulcani
 Mus
 Mus booduga
 Mus caroli
 Mus cervicolor
 Mus cookii
 Mus cypriacus
 Mus famulus
 Mus fragilicauda
 Mus lepidoides
 Mus macedonicus
 Mus musculus (chuột nhắt nhà)
 Mus nitidulus
 Mus spicilegus
 Mus spretus
 Mus terricolor
 Mus triton
 Muriculus
 Mus imberbis
 Nannomys
 Mus baoulei
 Mus bufo
 Mus callewaerti
 Mus goundae
 Mus haussa
 Mus indutus
 Mus mahomet
 Mus mattheyi
 Mus minutoides
 Mus musculoides
 Mus neavei
 Mus oubanguii
 Mus setulosus
 Mus setzeri
 Mus sorella
 Mus tenellus
 Pyromys
 Mus fernandoni
 Mus phillipsi
 Mus platythrix
 Mus saxicola
 Mus shortridgei

Giảm chuột quay lại 
 Vệ sinh nơi ở gọn gàng ngăn nắp.
 Lấp hết tất cả các lỗ hở trên tường bằng xi măng hay gạch.
 Không để vật, dụng cụ tại một chỗ quá nhiều.
 Dùng thuốc lau nhà có khả năng đuổi được chuột.
 Cần kiểm tra định kỳ thường xuyên 2 hoặc 3 tháng 1 lần cho các vị trí bít trét.
 Không nên tự ý diệt chuột bằng các hóa chất khi không hiểu tác dụng của thuốc.

Xem thêm 
Hình tượng con chuột trong văn hóa

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M

Loài động vật có vú xâm hại
Karlovy Vary

Karlovy Vary (; ) là thành phố suối khoáng nằm tại phía tây thuộc vùng Karlovy Vary, Cộng hoà Séc. Nó có khoảng 40.000 cư dân. Karlovy Vary nằm trên hợp lưu của hai con sông Ohře và Teplá, cách  về phía tây thủ đô Praha. Tên của nó được đặt theo tên Karl IV, là Hoàng đế La Mã Thần thánh và vương công Bohemia, người đã sáng lập ra thành phố trong những năm 1370.

Thành phố nổi tiếng khi là nơi có nhiều suối nước nóng (13 suối chính, khoảng 300 suối nhỏ và sông Teplá có nguồn nước ấm) và là thị trấn spa được ghé thăm nhiều nhất ở Cộng hòa Séc. Trung tâm lịch sử của thành phố với cảnh quan văn hoá spa được bảo tồn tốt và được pháp luật bảo vệ như là một khu di tích đô thị. Đây là tổ hợp spa lớn nhất ở châu Âu. Năm 2021, thành phố này trở thành một phần của Di sản thế giới được UNESCO công nhận với tên gọi "Các thị trấn Spa lớn của châu Âu" nhờ có các spa và kiến trúc từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 20.

Phân cấp hành chính
Karlovy Vary được chia thành 15 khu phố và làng mạc bao gồm:

Karlovy Vary
Bohatice
Čankov
Cihelny
Doubí
Drahovice
Dvory
Hůrky
Olšová Vrata
Počerny
Rosnice
Rybáře
Sedlec
Stará Role
Tašovice

Lịch sử
Một khu định cư kiên cố cuối thời đại đồ đồng đã được tìm thấy ở Drahovice. Các phát hiện ở Tašovice và Sedlec đã cho thấy một khu định cư người Slav trên địa điểm Karlovy Vary. Người dân sống gần khu vực này từ thế kỷ 13 và họ hẳn đã nhận thức được tác dụng chữa bệnh của các suối nhiệt.

Từ cuối thế kỷ 12 đến đầu thế kỷ 13, những người Đức từ các vùng nói tiếng Đức gần đó đã đến định cư ở đây, làm nghề thủ công và thợ mỏ để phát triển kinh tế khu vực. Cuối cùng, Karlovy Vary lúc đó có tên là Karlsbad đã trở thành một thị trấn có dân cư nói tiếng Đức.

Năm 1325, ngôi làng nhỏ Obora ở khu vực thành phố ngày nay đã được nhắc đến. Karlovy Vary trở thành một khu định cư nhỏ rất có thể được thành lập vào khoảng năm 1349. Theo truyền thuyết, Karl IV đã tổ chức một cuộc thám hiểm vào những khu rừng xung quanh Karlovy Vary ngày nay trong thời gian ở Loket. Người ta nói rằng, nhóm người của ông đã từng tình cờ phát hiện ra một suối nước nóng, và nhờ có nước từ suối mà Karl IV đã chữa lành vết thương ở chân.

Nhân vật nổi tiếng
Sinh ra tại thành phố
 Walter Kaufmann
 Johann Loschmidt
 August Pfizmaier
 Carl Weidl-Raymon

Có mối liên hệ với thành phố
 Goethe
 Ulrike von Levetzow

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Trang mạng của thành phố
 Thông tin về thành phố 
 Famous Carlsbad spa facility

Thị trấn spa
Karlovy Vary
Vùng Karlovy Vary
Di sản thế giới tại Cộng hòa Séc
Liên hoan phim quốc tế Busan

Liên hoan phim quốc tế Busan là một liên hoan phim hàng năm được tổ chức tại Busan, Hàn Quốc, một trong những liên hoan phim quan trọng nhất tại châu Á. Lần đầu tiên được tổ chức từ ngày 13 tháng 9 đến ngày 21 tháng 9 năm 1996, và cũng là lần tổ chức liên hoan phim quốc tế đầu tiên tại Hàn Quốc.

Các giải thưởng được trao 

 Giải FIPRESCI: giải do các nhà báo điện ảnh quốc tế bình chọn
 Giải Netpac(Network for the Promotion of Asian Cinema): giải do các nhà làm phim khắp châu Á bình chọn
 Giải Sonje: Giải phim Hàn Quốc ngắn xuất sắc nhất
 Giải Woonpa: Giải phim tài liệu Hàn Quốc xuất sắc nhất

Lịch sử 
 13 tháng 9 - 21 tháng 9, 1996: 173 phim từ 31 quốc gia
 10 tháng 10 - 18 tháng 10, 1997: 166 phim từ 34 quốc gia
 24 tháng 9 - 1 tháng 10, 1998: 211 phim từ 41 quốc gia
 14 tháng 10 - 23 tháng 10, 1999: 211 phim từ 40 quốc gia
 6 tháng 10 - 14 tháng 10, 2000: 207 phim từ 55 quốc gia
 9 tháng 11 - 17 tháng 11, 2001: 201 phim từ 60 quốc gia
 11 tháng 11 - 23 tháng 11, 2002: 226 phim từ 57 quốc gia
 2 tháng 10 - 10 tháng 1, 2003: 243 phim từ 61 quốc gia
 7 tháng 10 - 15 tháng 10, 2004: 262 phim từ 63 quốc gia
 6 tháng 10 - 14 tháng 10, 2005: 307 phim từ 73 quốc gia

Xem thêm 
 Liên hoan phim
 Busan
 Điện ảnh Hàn Quốc
 Văn hóa ngày nay của Hàn Quốc
 Danh sách những chủ đề về Hàn Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 PIFF trang mạng chính thức 
 IMDb: Liên hoan phim quốc tế Pusan
 EFP tại Liên hoan phim quốc tế Pusan: Tìm hiểu về thị trường châu Á 

Liên hoan phim
Busan
Sự kiện thường niên ở Hàn Quốc
Khởi đầu năm 1996 ở Hàn Quốc
Giải thưởng thành lập năm 1996
Víctor Valdés

Víctor Valdés i Arribas (sinh ngày 15 tháng 1 năm 1982 tại L'Hospitalet de Llobregat, Catalonia, Tây Ban Nha) là cựu cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha chơi ở vị trí thủ môn.

Sự nghiệp 
Víctor Valdés cùng đồng đội đã giành giải 3 U-18 Châu Âu và cũng bắt chính tại giải U-21.

Trước mùa giải 2002-03 anh chỉ được bắt một vài trận giao hữu trong màu áo câu lạc bộ FC Barcelona. Ngày 1 tháng 9 anh tổ chức lễ ăn mừng lần ra mắt đầu tiên của mình trong trận đấu với Atlético Madrid tại La Liga (2-2).

Dưới sự dẫn dắt của Frank Rijkaard anh đã chính thức trấn giữ vị trí số một trong khung thành câu lạc bộ. Valdes may mắn được chơi cho Barca trong giai đoạn thành công nhất  lịch sử đội bóng nếu xét trên khía cạnh những danh hiệu. Và cựu thủ môn người Tây Ban Nha đã kịp có trong tay 3 UEFA Champions League và 6 La Liga. Đáng buồn thay, trong những thành công đó, Valdes hiếm khi là cái tên được nhớ đến bởi ảnh hưởng quá lớn của những Messi, Xavi, Iniesta. Tuy nhiên, việc là thủ môn số 1 của Barca trong suốt giai đoạn 2002-2014 đã khẳng định tài năng của anh.

Vào ngày 9/1/2015, anh đã ký một bản hợp đồng có thời hạn 18 tháng với câu lạc bộ Manchester United, kèm điều khoản gia hạn thêm 1 năm khi hết hợp đồng.

Ngày 8/7/2016, anh chính thức ký hợp đồng với câu lạc bộ Middlesbrough, xếp thứ 2 ở giải hạng Nhất Anh - Premier Championship mùa 2015-16.

Sau mùa giải 2016–17 kết thúc, Victor Valdés chính thức giã từ sự nghiệp thi đấu quốc tế sau 25 năm thi đấu chuyên nghiệp.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Danh hiệu

Barcelona
La Liga (6): 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13
Cúp Nhà vua Tây Ban Nha (2): 2008–09, 2011–12
Siêu cúp Tây Ban Nha (4): 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013
UEFA Champions League (3: 2005–06, 2008–09, 2010–11
Siêu cúp châu Âu (1): 2009, 2011
Giải vô địch bóng đá thế giới các câu lạc bộ (1): 2009, 2011

Standard Liège 
 Cup Quốc gia Bỉ:  2015–16

Tây Ban Nha
World Cup (1): 2010
 EURO: 2012

Cá nhân
Cúp Zamora (5): 2004–05, 2008–09, 2009–10, 2010-11, 2011-12
Thủ môn xuất sắc La Liga: 2009–10, 2010–11

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha
Thủ môn bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha
Sinh năm 1982
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Manchester United F.C.
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2013
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bỉ
Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha ở nước ngoài
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Huấn luyện viên bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ vô địch Giải vô địch bóng đá thế giới
Cầu thủ vô địch UEFA Champions League
Cầu thủ vô địch Giải vô địch bóng đá châu Âu
Cung điện

Cung điện hay Hoàng cung là tòa nhà lớn thường ở trong thành phố, được xây dựng lên cho các vị vua chúa, lãnh tụ để họ sống, làm việc, du lịch, tiếp tân, tiếp đãi sứ thần, làm các công việc trọng đại quốc gia, nước nhà (bàn kế đánh giặc...),... Ở phương Đông thì khái niệm cung điện được coi là tương đương với Hoàng thành (ví dụ: Hoàng thành Huế, Hoàng thành Thăng Long, Tử Cấm Thành Bắc Kinh...)

Hình ảnh
Trung Quốc

Nhật Bản

Châu Âu

Ấn Độ

Xem thêm 
 Danh sách các lâu đài, cung điện
 Lâu đài
 Hoàng Thành

Tham khảo

Cung điện
Hoàng tộc
Nơi ở hoàng gia

hi:राजमहल
sr:Дворац
Nhân loại học

Nhân học (anthropology) là ngành khoa học nghiên cứu nhiều khía cạnh của loài người trong các xã hội quá khứ và hiện tại. Nhân loại học xã hội và Nhân học văn hóa nghiên cứu các chuẩn mực và giá trị xã hội. Nhân học ngôn ngữ nghiên cứu về cách mà ngôn ngữ tác động tới đời sống xã hội. Nhân học sinh học hay Nhân học hình thể nghiên cứu về sự phát triển sinh học của con người.

Khảo cổ học, lĩnh vực nghiên cứu văn hóa nhân loại trong quá khứ thông qua khảo cứu các chứng tích thể lý, được coi là một nhánh của nhân học tại Hoa Kỳ, trong khi tại châu Âu, nó được coi là một ngành riêng biệt hoặc được nhóm vào ngành khác như lịch sử.

Trong các tiếng châu Âu, thuật ngữ "nhân học" bắt nguồn từ các từ trong tiếng Hy Lạp là anthropos có nghĩa là "con người" và logos có nghĩa là "nghiên cứu". Tại Việt Nam, nhân  học còn được gọi là nhân chủng học nhưng cần lưu ý đây còn là một tên gọi khác của phân ngành nhân học hình thể.

Phân ngành 
Nhân học thường được phân ra thành 4 phân ngành cơ bản là 
 Nhân học hình thể (physical anthropology, anthropologie physique)
 Nhân học văn hoá-xã hội (socio-cultural anthropology, anthropologie socio-culturelle) tổng hợp từ hai nhánh nghiên cứu từ Mỹ và Anh là Nhân học văn hoá (cultural anthropology, anthropologie culturelle) và Nhân học xã hội (social anthropology, anthropologie sociale). Ngành Dân tộc học, đặc biệt là ở Việt Nam, thường được coi như tương đương với phân ngành nhân học văn hoá-xã hội. Tuy nhiên, lưu ý rằng mục tiêu của hai ngành học về cơ bản là khác nhau.
 Khảo cổ học (archeology, archéologie)
 Nhân học ngôn ngữ (Linguistic anthropology, Anthropologie linguistique).

Khoảng từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai trở lại đây, nhiều phân ngành mới đã hình thành như nhân học ứng dụng. Nhân học ứng dụng tập hợp các nhà nhân học làm việc trong các lĩnh vực khác nhau. Họ tìm cách ứng dụng các lý thuyết nhân học vào giải thích và giải quyết các vấn đề cụ thể: lĩnh vực phát triển, nông nghiệp và phát triển nông thôn, y tế và sức khỏe... Điều này tạo ra các phân ngành của nhân học ứng dụng như
 Nhân học y tế
 Nhân học sinh thái và môi trường
 Nhân học kinh tế
 Nhân học đô thị
 Nhân học phát triển
 Nhân học giáo dục

Tuy có những khác biệt về đối tượng, mục đích và cách tiếp cận nghiên cứu cụ thể nhưng tất cả các phân ngành của nhân học đều có mối quan hệ với nhau, đều cố gắng hiểu bản chất sinh học và văn hoá của con người, đều nhấn mạnh tới vai trò của văn hoá và các phương pháp tiếp cận được áp dụng đều mang tính so sánh. Một trong số các phương pháp thường dùng trong nghiên cứu là Dân tộc ký.

Tại Việt Nam
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (của Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã thành lập khoa/ngành Nhân học trên cơ sở ngành dân tộc học (ethnology) trước đây.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Website của WAU, World Anthropological Union, Liên đoàn Nhân loại học Thế giới
 Website của IUAES, International Union of Anthropological and Ethnological Sciences, Liên đoàn Quốc tế về Khoa học Nhân chủng và Dân tộc

Khoa học xã hội
Nhân văn học
Khoa học hành vi
Nhánh sinh học
Con người
Australasia

Australasia là một khu vực của châu Đại Dương bao gồm Úc, New Zealand, đảo New Guinea và các quần đảo cận kề trên Thái Bình Dương. Thuật ngữ này được sử dụng trong một số ngữ cảnh như địa chính trị, địa lý tự nhiên, ngôn ngữ học lịch sử và sinh thái học

Thuật ngữ này được Charles de Brosses đề ra trong Histoire des navigations aux terres australes (1756). Ông viết từ này theo tiếng Latinh cho cụm từ "miền nam châu Á" và tách biệt khu vực này ra khỏi Polynesia (ở phía đông) và đông nam Thái Bình Dương (Magellanica); nó cũng được tách ra khỏi Micronesia (phía đông bắc).

Địa lý tự nhiên 
Về mặt địa lý tự nhiên, Australasia bao gồm vùng đất rộng lớn Úc (kể cả Tasmania), New Zealand và Melanesia: New Guinea và các đảo cận kề ở phía bắc và đông Úc trong Thái Bình Dương. Tên gọi này đôi khi cũng được áp dụng cho toàn bộ vùng đất liền và đảo thuộc Thái Bình Dương nằm giữa xích đạo và vĩ tuyến 47° vĩ nam.

Phần lớn Australasia nằm ở phần phía nam của mảng kiến tạo Ấn Độ-Australia, ở hai bên là Ấn Độ Dương (phía tây) và Nam Đại Dương (phía nam). Các lãnh thổ ngoại vi nằm trên mảng kiến tạo Á-Âu ở phía tây bắc, mảng kiến tạo Philippines ở phía bắc và trong Thái Bình Dương – bao gồm nhiều biển ven bờ – đỉnh của mảng kiến tạo Thái Bình Dương ở phía bắc và phía đông.

Địa lý nhân văn 

Về mặt địa chính trị, Australasia đôi khi được dùng như là thuật ngữ để chỉ Úc và New Zealand cùng với nhau. Có nhiều tổ chức mà trong tên gọi của chúng có phần "Cộng đồng Australasia...", chỉ giới hạn trong phạm vi bao gồm Úc và New Zealand.

Trong quá khứ, Australasia cũng đã được dùng làm tên gọi cho các đội thể thao hỗn hợp Australia/New Zealand. Các ví dụ bao gồm đội tennis trong giai đoạn 1905 - 1913, khi Australia và New Zealand kết hợp các vận động viên hay nhất của mình để thi đấu tại giải quốc tế Davis Cup (trên thực tế, đội này đã vô địch các năm 1907, 1908, 1909 và 1911), cũng như tại Thế vận hội các năm 1908 và 1912.

Các nhà nhân loại học, mặc dù còn chưa thống nhất về nhiều chi tiết, nói chung ủng hộ các thuyết đề cập tới nguồn gốc Đông Nam Á của dân bản xứ trên các đảo tại khu vực Australasia và các tiểu khu vực cận kề.

Địa lý sinh thái 
Tuy nhiên, từ quan điểm của sinh thái học thì Khu vực sinh thái Australasia là một khu vực riêng biệt với lịch sử tiến hóa chung và một lượng lớn các loài động - thực vật độc nhất. Trong ngữ cảnh này, Australasia được giới hạn bao gồm Úc, New Guinea và các đảo cận kề, bao gồm các đảo của Indonesia như Lombok và Sulawesi.

Đường phân chia sinh học chia khu vực này ra khỏi châu Á là đường Wallace: Borneo và Bali nằm ở phía tây, ở phần châu Á.

Xem thêm 

 Sundaland
 Châu Đại Dương
 Úc
 Đại lục Á-Âu

Tham khảo

Châu Đại Dương
Vùng châu Đại Dương
Địa lý châu Đại Dương
Khu vực Châu Á Thái Bình Dương
Khu vực sinh thái Australasia
Vùng của châu Đại Dương
Đình công

Đình công hay bãi công là sự kiện lao động ngừng lại vì rất nhiều công nhân từ chối tiếp tục làm việc. Cuộc đình công thường diễn ra vì các công nhân cảm thấy bất bình đối với điều kiện lao động, chế độ tiền lương... Các cuộc đình công bắt đầu có ảnh hưởng vào Cách mạng công nghiệp, khi các tập thể lao động bắt đầu có vị trí quan trọng tại các nhà máy và mỏ. Nhiều nước vội vàng cấm không được đình công, vì những người chủ nhà máy có nhiều thế lực chính trị hơn những công nhân. Phần nhiều quốc gia phương Tây lại công nhận cuộc đình công vào cuối thế kỷ 19 hay đầu thế kỷ 20.

Các cuộc đình công đôi khi được sử dụng để ép chính quyền thay đổi các chính sách. Thỉnh thoảng, một cuộc đình công có thể làm một đảng chính trị mất quyền lực. Một ví dụ lớn là cuộc đình công tại Xưởng đóng tàu Gdańsk ở Ba Lan do Lech Wałęsa dẫn đầu. Cuộc đình công này góp phần quan trọng trong cuộc đấu tranh giành thay đổi chính trị tại Ba Lan và giúp lật đổ những chính quyền cộng sản ở Đông Âu.

Tham khảo

Biểu tình
Tranh luận lao động
Phản kháng
Tả phái
Tứ phủ

Tứ phủ công đồng (chữ Hán: 四府公同) hay Tứ phủ Vạn Linh (chữ Hán: 四府萬靈) là một khái niệm trong tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Các vị thần khâm sai của tứ phủ được thờ tại hầu hết các đền, phủ, chùa chiền ở miền Bắc Việt Nam. Khi phát triển về miền Trung được giao thoa phối thờ tại điện Hòn Chén ở Huế cùng với Mẫu Thiên Y A Na (nguyên là một nữ thần của người Chăm của đạo Bà La Môn, được nhập vào hệ thống Tứ Phủ và thờ làm Mẫu Thiên Phủ).

Xem thêm
Đạo Mẫu
Mẫu Thượng Thiên
Mẫu Thoải
Mẫu Thượng Ngàn
Mẫu Địa

Ghi chú

Tham khảo
 Tam vị Thánh Mẫu cảnh thế chân kinh
 Tăng quảng Minh Thiện quốc âm chân kinh  (1904)
 Tam bảo quốc âm chân kinh (1906)
 Hồi xuân Nam âm chân kinh  (1910)

Liên kết ngoài
Tiểu vùng văn hoá xứ Quảng - Tiếp theo số 5/2004 (Số 6/2004) 

Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam
Tôn giáo tại Việt Nam
Tín ngưỡng dân gian Việt Nam
Thái hậu Dương Vân Nga

Thái hậu Dương Vân Nga là vở cải lương kinh điển tại Việt Nam, được công diễn lần đầu tiên năm 1977. Nội dung của vở nói về cuộc cuộc chuyển giao ngai vàng của nhà Đinh cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn trong lịch sử Việt Nam.

Nội dung
Sau khi vua Đinh Tiên Hoàng và con trai Đinh Liễn bị hoạn quan Đỗ Thích ám sát, hoàng tử Đinh Toàn mới 6 tuổi được quần thần tôn lên nối ngôi dưới quyền nhiếp chính của mẹ ruột là Thái hậu Dương Vân Nga. Lúc này, nhà Tống nhân lúc triều đình Đại Cồ Việt rối ren, đã cho sứ giả sang bắt ép phải nộp long bào và thần phục. Trước mối đe dọa xâm lăng từ phương Bắc, bị giằng xé giữa danh vị hoàng quyền, cuối cùng, Thái hậu Dương Vân Nga đã đặt quyền lợi dân tộc lên trên hết, khoác long bào cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn, để ông có chính danh lãnh đạo đất nước chống lại sự xâm lược của nhà Tống.

Trình diễn
Có 2 phiên bản cải lương được nhiều người biết đến, đều dựa trên kịch bản chèo Thái hậu Dương Vân Nga của soạn giả Trúc Đường. Một phiên bản có tựa đề "Dương Vân Nga", do soạn giả Huy Trường chuyển thể, do đoàn Thanh Minh - Thanh Nga dàn dựng, Ca Lê Hồng làm đạo diễn, với vai chính nghệ sĩ Thanh Nga đảm nhận. Một phiên bản có tựa là "Thái hậu Dương Vân Nga", do nhóm tác giả Hoa Phượng - Chi Lăng - Hoàng Việt - Thể Hà Vân chuyển thể, được Nhà hát Trần Hữu Trang dàn dựng, Chi Lăng làm đạo diễn, với vai chính do nghệ sĩ Bạch Tuyết thủ diễn.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tuồng cải lương
Văn hóa Việt Nam
Tháp Po Sah Inư

Tháp Po Sah Inư (còn gọi là Đền Po Sah Anaih hay Tháp Chăm Phố Hài) là một nhóm di tích đền thờ Ấn Độ Giáo hay còn gọi là tháp Chăm, của Vương quốc Chăm Pa, nằm trên đồi Bà Nài, thuộc phường Phú Thủy, tỉnh Lâm Đồng cách phường Phan Thiết 7 km về hướng Đông-Bắc.

Nhóm tháp này có phong cách kiến trúc Hòa Lai - một trong những phong cách nghệ thuật cổ của Chămpa. Tuy chỉ có kích thước vừa và nhỏ, nhưng nó chắt lọc được những tinh hoa kỹ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí của người Chăm xưa tạo nên vẻ uy nghiêm và kỳ bí. Nhóm đền tháp Po Sah Inư là một trong những cụm tháp Chăm còn tương đối nguyên vẹn.

Quần thể di tích được xây dựng cách đây 1200 năm. Hiệu tại chỉ còn 3 tòa tháp: tháp chính, tháp vừa và tháp nhỏ. Tháp chính cao 15m được chia thành ba tầng, có một cửa chính hướng về phía đông – hướng cư ngụ của các vị thần linh theo truyền thuyết Chăm Pa. Theo nhiều tài liệu, ngoài ba tháp chính thì nơi đây còn một tháp khác to lớn hơn rất nhiều, tuy nhiên theo thời gian, tháp đã bị chôn vùi dưới lòng đất đá khoảng hơn 300 năm.

Lịch sử
Khoảng cuối thế kỷ thứ 8 đầu thế kỷ thứ 9, người Chăm xây dựng nhóm đền tháp này với mục đích để thờ vị thần Shiva - là một trong những vị thần Ấn Độ giáo được sùng bái và tôn kính.
Thế kỷ 15, xây dựng thêm một số đền thờ với kiến trúc đơn giản để thờ công chúa Po Sha Inư. Công chúa Po Sha Inuư (con vua Para Chanh) là người có tài đức và phép ứng xử nên được người Chăm đương thời yêu quý. Bà cũng chính là người đã truyền đạt cho nhân dân cách trồng lúa nước, dệt vải thổ cẩm, trồng trọt, chăn nuôi...
Năm 1992-1995, những cuộc khai quật khảo cổ tại nơi này đã phát hiện ra nhiều nền móng của những ngôi đền bị sụp đổ và bị vùi lấp hàng trăm năm nay, cùng với gạch ngói và một số hiện vật trong lòng các đền tháp có niên đại từ thế kỷ 15. Từ đây tháp có tên gọi là Po Sah Inư.
Từ năm 1990 đến năm 2000, di tích được chính quyền tỉnh Bình Thuận tu bổ, tôn tạo.
Năm 1991, di tích này được Việt Nam xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Sinh hoạt văn hoá
Tháng giêng âm lịch hàng năm, dưới chân tháp đều có diễn ra các lễ hội như Rija Nưga, Poh Mbăng Yang... Người Chăm làm lễ cầu mưa, cầu an...

Vào những ngày lễ - Tết cổ truyền diễn ra các hoạt động văn hóa nghệ thuật chủ đề "Mừng Đảng - Mừng Xuân" phục vụ nhu cầu du xuân, đón tết của nhân dân địa phương và khách du lịch. Các nghệ nhân còn luân phiên trình diễn nghệ thuật dệt thổ cẩm và làm gốm truyền thống Chăm bằng phương pháp thủ công tại khu vực Tháp chính của di tích.

Tham khảo

Xem thêm
Tháp Po Sah Inu
Phong cách nghệ thuật các tháp Chăm
Danh sách đền tháp Chăm Pa
Tháp Chăm

T
Di tích tại Bình Thuận
Panduranga
Vạn Thủy Tú

Vạn Thủy Tú là ngôi vạn tọa lạc trên đường Ngư Ông, phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng. Đây là nơi thờ thần Nam Hải tức Cá Ông, theo tín ngưỡng của ngư dân vùng biển.

Kiến trúc
Các vạn thường được xây dựng ngay sát bờ biển của các làng chài. Vạn này được ngư dân làng Thủy Tú xây dựng vào năm Nhâm Ngọ 1762 để thờ Cá Ông (cá voi) với chính điện, nhà thờ Tiền Hiền, Võ Ca được bố trí theo hình chữ Tam, mặt chính quay về hướng Đông. Khi mới xây dựng xong, cửa vạn sát ngay bờ biển, ngày nay bờ biển đã dời xa ra ngoài hơn 100 m.

Vạn làng Thủy Tú là một trong những vạn cổ xưa nhất của nghề biển ở Bình Thuận. Bên trong vạn có nhiều di sản văn hóa Hán-Nôm liên quan đến nghề biển, thể hiện trong nội dung thờ phụng ở các khám thờ, tượng thờ, hoành phi, liên đối, trên văn khắc của đại hồng chung.

Tục thờ Cá Ông

Tục thờ Cá Ông là tín ngưỡng của người Chăm xưa kia. Thế nhưng, tại Bình Thuận, tục thờ Cá Ông đã bị bản địa hóa, biến thành tín ngưỡng của riêng người Việt và người Hoa sinh sống tại địa phương.

Sắc phong
Vạn làng Thủy Tú cũng là một trong những di tích cổ có số lượng lớn sắc phong của các vị Vua Triều Nguyễn ban tặng bởi vì trước đây, trong chiến tranh phong kiến với nghĩa quân Tây Sơn, các tướng lĩnh nhà Nguyễn đã nhiều lần được cá voi cứu nạn trên biển.

Có tất cả 24 sắc phong của các đời vua: Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định, (riêng Vua Thiệu Trị ban tặng 10 sắc Thần, đây là điều hiếm thấy so với các di tích khác).

Chức năng
Thờ cá Ông: theo ngư dân, đó là vị thần thường cứu giúp họ mỗi khi gặp nạn trên biển, là vị Thủy Thần nên được ngư dân kính yêu và tôn trọng. Xuất phát từ những lễ nghi tín ngưỡng xưa của người Chăm, nên tín ngưỡng dân gian gắn với tín ngưỡng nghề nghiệp từ đời này qua đời khác theo phong tục và truyền thống của ngư dân.

Đặc trưng
Trong khuôn viên có một vùng đất rộng dùng để mai táng cá Ông mỗi khi ông "lụy" (chết) và dạt từ biển vào. Phải ba năm sau khi mai táng mới được thương cốt, nhập tẩm. Theo phong tục, ngư dân nào trông thấy "Ông" đầu tiên là người đó được làm "con trưởng" của "ngài", và người này có nhiệm vụ lo làm đám tang chu đáo, để tang sau ba năm mới mãn tang... Điều này cho thấy những phong tục, cử chỉ của ngư dân đối với cá Ông theo tín ngưỡng gần như quan hệ giữa người với người.

Vạn Thủy Tú từ ngày xưa đến nay đã chứa gần 100 bộ xương cá voi và nhiều loài khác cùng họ. Một nửa trong số đó có niên đại từ 100 - 150 năm, trong đó có những bộ xương to lớn được thờ phụng tôn nghiêm.

Năm 1996, Vạn Thủy Tú đã được Nhà nước Việt Nam xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đình Vạn Thủy Tú 
 Xem bộ xương cá Ông lớn nhất Đông Nam Á 
 Vạn Thủy Tú Phan Thiết 

Phan Thiết
Di tích tại Bình Thuận
Bích Câu

Bích Câu là một địa danh cũ thuộc Hà Nội, hiện nay ở đây cũng có một con phố tên Bích Câu (là con phố cắt ngang, nối phố Đoàn Thị Điểm và phố Cát Linh).

Chiết tự
Bích Câu (碧溝) theo nghĩa chữ Hán có nghĩa là "ngòi biếc", ám chỉ ngày xưa ở đây có một con ngòi (kênh, mương) nước trong xanh chảy ra hồ Giám, Lương Sử, Ngô Sĩ Liên tới hồ Kim Âu gần phố Khâm Thiên. Tương truyền chúa Trịnh Sâm đã từng từ phủ chúa gần ngã tư Quang Trung - Tràng Thi đi thuyền theo một con ngòi đến hồ Kim Âu, qua ngòi biếc này ghé đến nhà tham tụng Nguyễn Khản (anh ruột của Nguyễn Du) ở Văn Miếu

Vị trí 
Vị trí phường Bích Câu theo phỏng đoán là cả một khu vực ôm lấy nội thành phía nam, tây nam và tây bắc vòng Hoàng thành Thăng Long. Nếu nhìn trên bản đồ hiện nay thì Bích Câu gồm các phố Quán Thánh, sang Hùng Vương, sang Nguyễn Thái Học, Quốc Tử Giám, xuôi nửa đường Tôn Đức Thắng, xuống các làng Hào Nam, Giảng Võ rồi ngang về phía cuối các trục đường Cát Linh, Kim Mã - cả Thủ Lệ, Đội Cấn, Hoàng Hoa Thám và một phần thuộc đất làng Thụy Khuê.

Lịch sử 
Phường Bích Câu vốn có từ rất lâu trước khi Lý Công Uẩn dời đô về Đại La, lập thành Thăng Long. Từ thời nhà Lý trở đi thì phường Bích Câu phát triển thành một trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế bậc nhất Thăng Long. Thời hoàng kim của Bích Câu kéo dài hàng thế kỷ văn minh từ thời trung đại cho đến hết thế kỷ 19.

Cái tên Bích Câu được ra đời từ rất sớm, đã xuất hiện trong các câu truyện dân gian từ xa xưa. Các sách về địa chính Tống Bình, Đại La đã nói đến Bích Câu với sự tích văn hóa và lịch sử hình thành đặc biệt của nó. Trước đây Bích Câu này chỉ được gọi là trại, sau đổi là phường. Khu vực này tập trung đa phần là vua chúa, quan lại và danh sĩ ngay từ thời Văn Lang - Thục Phán.

Theo Văn Kỳ Trung hưng, sinh hoạt của phường Bích Câu náo nhiệt nhất vào những năm 40 của thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 19. Các sinh hoạt ở đây đã sớm hội nhập văn minh phương Tây lẫn thời Minh, Thanh của Trung Quốc, mạnh nhất là thời Khang Hy, Càn Long. Nơi đây đã từng tập trung vua chúa, quan lại, văn nghệ sĩ, bác học và cả những "Mạnh Thường Quân"... Gia đình của Nguyễn Du cũng ở phường Bích Câu, khi đó là một gia đình đại quý tộc.

Bích Câu còn được nhắc tới trong tác phẩm Bích Câu kỳ ngộ, kể về một học trò tên Tú Uyên gặp nàng Giáng Kiều ở đất Bích Câu. Bích Câu kỳ ngộ có nghĩa là cuộc gặp gỡ lạ lùng ở Bích Câu.

Liên kết ngoài 

Phường Bích Câu và bóng dáng Thăng Long trên Ngày Nay

Đường phố Hà Nội
Đống Đa
Địa danh tại Hà Nội