Sông Vân

Sông Vân (hay sông Vân Sàng) là một con sông nối sông Vạc với sông Đáy, chảy bên trấn lỵ Vân Sàng của xứ Sơn Nam xưa, nay là 2 phường Hoa Lư và Nam Hoa Lư. Sông Vân cùng với núi Thúy là biểu tượng văn hóa du lịch của phường Hoa Lư, trung tâm hành chính tỉnh Ninh Bình hiện nay.

Dòng chảy
Sông Vân nằm bên 2 quốc lộ ở phường Hoa Lư, đó là Quốc lộ 1 nối từ Tam Điệp tới cầu Lim và quốc lộ 10 nối từ cầu Lim qua nhà hát Phạm Thị Trân, đều là những tuyến đường và những công trình gắn với lịch sử hình thành thành phố Ninh Bình xưa. Sông Vân kết nối các sông nhánh của sông Vạc tại cầu Yên với sông Đáy tới ngã ba chân núi Non Nước. Đoạn mang tên sông Vân có chiều dài trên 7 km, chỗ rộng nhất tới 300 m. Từ sông Vân có thể kết nối thông thủy với các sông khác là sông Sào Khê, sông Chanh, sông Hệ - sông Ngô Đồng.

Sông Vân và công viên cây xanh hai bên bờ tạo lên trục cảnh quan đẹp của phường Hoa Lư. Có 8 cầu bắc qua sông này gồm: cầu Vòm, cầu Vũng Trắm, cầu Bông Lau (cầu sông Vân), cầu Lim, cầu Chà Là, cầu Vân Giang và cầu Âu Vân.

Ở cửa sông Vân, nơi nối với sông Đáy đã được xây dựng công trình âu thủy lợi để phục vụ nông nghiệp nên dòng chảy của sông đã được điều tiết.

Dòng sông lịch sử
Sách Đại Nam nhất thống chí có ghi: “Tên sông “Vân Sàng”, tục truyền là cái giường mây nước giao hợp, vì Dương Thái Hậu (Hậu phi của Đinh Tiên Hoàng) đặt giường ở trên sông để đón Lê Hoàn khi Lê Hoàn đến, có sắc mây hiển hiện nên gọi là Vân Sàng”.

Sông Vân là một dòng sông có giá trị lịch sử, nơi gắn với các chiến công của Việt Nam trong kháng chiến chống quân nhà Tống dưới thời vua Lê Đại Hành. Tương truyền, khi Lê Hoàn đánh thắng giặc Tống trở về Hoa Lư, Dương Vân Nga đã kê giường bên bờ sông đón và giao hoan với nhà vua, lập tức có gió thổi mây ngũ sắc thành tán bay đến trên trời soi xuống dòng sông, che trở hai người. Từ đó mà sông có tên là Vân Sàng (giường mây). Ngày nay ở hạ lưu, hai bên bờ sông là hai con đường mang tên Lê Đại Hành và Dương Vân Nga, gần đó có đền Đồng Bến là nơi ghi dấu những truyền thuyết về thiên tình sử này.

Thời Đinh Lê Lý Trần ở vị trí bến sông Vân là Phúc Thành Hải Cảng, tại đây Vua Lê Đại Hành trực tiếp thống lãnh thủy quân, xuất binh tiến thẳng ra Bạch Đằng giang nghênh địch, làm lên chiến thắng lẫy lừng.

Thời Nguyễn, một đoạn sông Vân (nay là Hồ Máy Xay) cùng với một đoạn sông Đáy chảy qua Núi Non Nước, là đoạn hào tự nhiên của thành cổ Ninh Bình, sông cũng chảy qua nhiều danh lam thắng cảnh như: đền thờ Trương Hán Siêu, chợ Rồng Ninh Bình, nhà hát Phạm Thị Trân, chùa Trạm, phủ Võng, làng đá Ninh Vân. Người ta thường nghĩ tới hình ảnh "núi Thuý, sông Vân" khi nhắc tới thành phố Ninh Bình cũ, vì đây là biểu tượng văn hóa của thành phố này.

Hình ảnh con sông Vân

Cầu qua sông Vân
Có 8 cầu bắc qua sông Vân (lần lượt tính từ phía giao với sông Vạc tới nơi giao với sông Đáy gồm: cầu Vòm, cầu Vũng Trắm, cầu Bông Lau, cầu Lim, cầu Trà Là, cầu Vân Giang và cầu Âu Vân.
 Cầu Vòm: là cầu nằm trên đường nối quốc lộ 1A vào khu du lịch Tam Cốc - Bích Động
 Cầu Vũng Trắm: nằm trên lý trình Km267 + 440m trên quốc lộ 1A.
 Cầu Bông Lau: Cầu được thiết kế với kiến trúc rất ấn tượng gồm 2 vòm kiến trúc là vòm bông lau và vòm mã. Xung quanh ở hai bên đầu cầu là điểm dừng chân ngắm cảnh có ghế ngồi công cộng dành cho người dân và du khách.
 Cầu Lim: là cây cầu cổ nằm trên tuyến đường thiên lý Bắc Nam. Nút giao ngã sáu cầu Lim là nơi giao của 6 tuyến đường: Trần Hưng Đạo, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Huệ, Lê Đại Hành, Dương Vân Nga và Đường 30/6. Đây là cầu rất nổi tiếng gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của đô thị Ninh Bình.
 Cầu Chà Là: với thiết kế kiến trúc lấy cảm hứng từ “Non nước Tràng An”, thể hiện sự giao hòa tỉnh cảm kết nghĩa giữa hai tỉnh Ninh Bình và Cà Mau. Trên mỗi lề bộ hành, cầu được bố trí hai điểm dừng chân ngắm cảnh, tạo không gian thư giãn độc đáo cho người dân và du khách.
 Cầu Vân Giang: Nối đường Lê Hồng Phong với đường Lê Đại Hành, cầu nằm gần hồ Máy Xay và công viên núi Non Nước.
 Cầu Âu Vân: Cầu nằm sau đền Trương Hán Siêu, không phải là cầu giao thông mà là công trình thủy lợi Âu sông Vân.

Thi ca
Hình ảnh cô gái giũ lụa trên sông Vân xuất hiện trong ca khúc Gái xuân:
Em như cô gái hãy còn xuân,
Trong trắng thân chưa lấm bụi trần,
Xuân đến, hoa mơ, hoa mận nở.
Gái xuân giũ lụa trên sông Vân

Chú thích

Hệ thống sông Hồng
Vân