Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Ngồi tựa song đào

Ngồi tựa song đào là tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh. Bài hát này cùng với bài Ngồi tựa mạn thuyền được sử dụng trong phần đầu buổi hát giao duyên của liền anh, liền chị. "Ngồi tựa song đào" thường được hát bởi liền anh.

Lời bài hát
Ngồi tựa song đào 
Ngồi rằng là ngồi tựa í ơ có... mấy song ơi ơ.... đào
Là ngồi tựa có a song đào ấy mấy đêm là đêm í hôm qua

Ngồi rằng là ngồi tựa í ơ có... mấy song ô ở ờ... đào
Là ngồi tựa có a song đào.

Hỏi người là người tri kỷ í ơ
Cũng có a ra vào là ra vào có thấy vấn vương.
Hử là hội hừ

Gió rằng là gió lạnh í ơ có... đêm ơi ờ ở ... trường,
Là gió lạnh suốt đêm đông trường, ấy mấy đêm là đêm í hôm qua

Gió rằng là gió lạnh í ơ có...mấy đêm ơi ờ ở trường
Là gió lạnh suốt đêm đông trường.

Nửa chăn ơ là chăn, nửa chiếu í ơ
cũng có a nửa giường, là nửa giường để đó đợi ai.
Hử hả hội hừ

Ngắt rằng là ngắt í nhuỵ í ơ có... mấy bông ơi ơ ... huê nhài,
là ngắt nhị cái bông huê nhài, ấy mấy đôi là đôi tay em
 Ngắt rằng là ngắt í nhuỵ í ơ có... mấy bông ơi ơ ... huê nhài,
là ngắt nhị cái bông huê nhài

Tay giơ ơ.. là giơ đón gió í ơ
Cũng có a tay chòi là tay chòi đón gió ghẹo trăng i

Rủi i.. à may bởi tại ơ ớ ờ.... Hằng ới a là chị Hằng ...

Thông tin thêm
Trong buổi diễn "Đường xa vạn dặm" do nhạc sĩ Quốc Trung dàn dựng, "Ngồi tựa song đào" là một trong 4 tác phẩm góp vào câu truyện kể về nỗi nhớ thương của người phụ nữ một thân một mình nuôi con chờ chồng. Bài hát được thể hiện trên nền nhạc điện tử và dàn trống hiện đại. Nhưng khán giả không thấy sự khập khiễng giữa truyền thống và hiện đại bởi Quốc Trung đã biết cách hợp nhất dân ca và nhạc đương đại hòa quyện vào nhau.

Tham khảo thêm bài ca dao được lưu truyền

Đêm qua ngồi tựa song đào

Thấy người tri kỉ ra vào vấn vương

Năm canh gió lạnh đêm trường

Nửa chăn, nửa chiếu, nửa giường đợi ai

Tay em ngắt nhụy bông nhài

Tay giơ đón gió, tay chòi ghẹo trăng

Rủi may bởi tại chị Hằng

Xem thêm
Người ơi người ở đừng về
Ngồi tựa mạn thuyền

Chú thích

Liên kết ngoài
 World music: Sự kết hợp thú vị, Người Lao động.

Quan họ
Bài hát dân ca Việt Nam
Bài hát tiếng Việt
Bài hát Việt Nam
Phó Đức Phương

Phó Đức Phương (23 tháng 7 năm 1944 – 19 tháng 9 năm 2020) là một nhạc sĩ sáng tác ca khúc dòng nhạc trữ tình Việt Nam, từng nhận được 1 đề cử tại giải Cống hiến. Quê ông ở thôn Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông từng là Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) và là phó chủ tịch Hội âm nhạc Hà Nội. Ông qua đời ngày 19 tháng 9 năm 2020 vì ung thư tụy.

Tiểu sử
Phó Đức Phương sinh năm 1944, tuổi Giáp Thân, quê quán ở Văn Giang, Hưng Yên. Ông có người chú ruột là nhà cách mạng Phó Đức Chính - đảng viên Việt Nam Quốc dân Đảng - nổi tiếng.

Năm 1962, ông học khoa Toán trường Đại học Sư phạm. Năm 1965, ông làm nông trường viên chăn nuôi thuộc nông trường Cửu Long (Hòa Bình) rồi năm 1966, trở về thi vào trường Âm nhạc Việt Nam. Năm 2002, Phó Đức Phương làm giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam do chính ông cùng 200 nhạc sĩ khác kiến nghị lên Quốc hội, Trung ương Đảng, Chính phủ.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời trưa ngày 19 tháng 9 năm 2020 sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, không lâu sau sinh nhật 77 tuổi.

Nhạc phẩm 

Bài ca thần chim Lạc
Cánh đồng tình yêu
Chảy đi sông ơi
Con sông tuổi thơ
Dòng sông ký ức
Hoa Lư đại trận tập
Hồ trên núi (1971)
Huyền thoại hồ Núi Cốc
Không thể và có thể
Lễ tơ hồng cho em
Lội dòng sông quê
Lời nguyền của tình yêu
Mái chèo thiên thu
Mãi mãi biển
Mặt trời, biển, cát & em
Một thoáng Tây Hồ
Mộng mị Sa Pa
Nao nao thác Bà
Người đi Tam Đảo
Nha Trang thu
Những cô gái quan họ
Nơi áo Chàm hồ xanh Ba Bể
Takano – nhân chứng quả cảm
Thành phố biển xanh và cát trắng
Tình ca trên những công trình mới
Trên đỉnh Phù Vân
Tửu ca (Về nhà)
Về quê
Vũ khúc con cò

Giải thưởng
Ông đã được trao tặng giải thưởng Nhà nước về văn học - nghệ thuật đợt 1 (2001). Cùng nhiều huân huy chương khác.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu 
Trên đỉnh Phù Vân (1997)
Một thoáng Tây Hồ (1997)
Chảy đi sông ơi (1998)

Album biên tập 
Khúc hát phiêu ly (với ca sĩ Minh Thu) Dihavina (2006)
Minh Thu hát Phó Đức Phương (với ca sĩ Minh Thu) Hồ Gươm Audio (2015)

Liveshow
Con đường âm nhạc Phó Đức Phương Những giấc mơ trên sóng (9/2005)
Phó Đức Phương-Trên đỉnh Phù Vân (29/12/2016)
Phó Đức Phương-Khúc hát phiêu ly (10/7/2020)

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Nhạc trữ tình
Nhạc sĩ nhạc đỏ
Người Hưng Yên
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 21
Chết vì ung thư tuyến tụy
Sinh năm 1944
Mất năm 2020
Phật tử Việt Nam
Họ Phó
Mafic

Trong địa chất học, các khoáng chất và đá mafic là các khoáng chất silicat, macma, đá lửa do núi lửa phun trào hoặc xâm nhập có tỷ lệ các nguyên tố hóa học nặng khá cao. Thuật ngữ này là tổ hợp của magnesium và ferrum, hai từ trong tiếng Latinh để chỉ magiê [ma(gnesium) + và sắt f(errum) + ic] . Dù có tên như vậy, macma mafic cũng khá giàu calci và natri.

Các khoáng chất mafic thông thường sẫm màu và có tỷ trọng riêng lớn hơn 3,0. Các loại khoáng chất mafic tạo đá thông dụng là olivin, pyroxen, amphibol, biotit và các mica, augit cũng như plagiocla thuộc nhóm fenspat giàu calci.Các loại đá mafic thông dụng bao gồm bazan và gabbro.

Trong thuật ngữ hóa học, các loại đá mafic nằm ở mặt khác của phổ đá so với các loại đá được gọi là đá felsic. Thuật ngữ này tương ứng gần đúng với lớp đá cơ bản cũ hơn.

Dung nham mafic, trước khi nguội đi, có độ nhớt thấp hơn của dung nham felsic do hàm lượng silica (SiO2) ít hơn. Nước và các chất dễ bay hơi khác có thể dễ dàng hơn và dần dần thoát ra khỏi dung nham mafic, vì thế các phun trào của núi lửa tạo ra dung nham mafic là ít dữ dội hơn so với phun trào dung nham felsic. Phần lớn các núi lửa phun dung nham mafic là các núi lửa dưới đại dương, chẳng hạn Hawaii.

Xem thêm 
 Danh sách các loại đá

Tham khảo

Khoáng vật học
Thạch luận
Thạch luận đá magma
Ngô Văn Dụ

Ngô Văn Dụ (sinh ngày 21 tháng 12 năm 1947) (tức Hai Dụ) là một chính khách Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Bộ Chính trị khóa XI, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, nguyên Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII.

Xuất thân 
Ngô Văn Dụ sinh ngày 21 tháng 12 năm 1947 tại xã Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là xã Liên Châu, tỉnh Phú Thọ).

Giáo dục
Ông tốt nghiệp bậc Cử nhân trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội và Cao cấp lý luận chính trị.

Sự nghiệp
Tháng 5 năm 1962, ông bắt đầu tham gia công tác thanh thiếu niên tại địa phương, lên dần vị trí cán bộ cấp huyện.

Ngày 10/3/1969, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Năm 1996, ông được phân công giữ chức Phó Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tháng 4 năm 2001, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá IX, phân công giữ chức Chánh Văn phòng Trung ương Đảng.

Tháng 4 năm 2006, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X.

Sau đó ông trúng cử Đại biểu Quốc hội khoá XI.

Tháng 1 năm 2009, tại Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X), ông được bầu bổ sung vào Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 19 tháng 1 năm 2011, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XI, được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị, được phân công làm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng.

Sau Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam XII, ông nghỉ hưu.

Tham khảo

Sinh năm 1947
Người Phú Thọ
Người họ Ngô tại Việt Nam
Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Vĩnh Phúc
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI
Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI
Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Cựu sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân
Long Châu Sa

Long Châu Sa là một tỉnh cũ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Lịch sử
Tháng 6 năm 1951, hợp nhất tỉnh Long Châu Sa trên cơ tỉnh Long Châu Tiền và tỉnh Sa Đéc (tỉnh Long Châu Sa bao gồm một phần tỉnh Châu Đốc, một phần tỉnh Long Xuyên và tỉnh Sa Đéc).

Tỉnh Long Châu Sa có 7 huyện: Châu Thành (Sa Đéc), Lai Vung, Cao Lãnh, Tân Hồng, Tân Châu, Phú Châu (nay là huyện Phú Tân, tỉnh An Giang), Chợ Mới. Hai huyện Tân Hồng và Tân Châu được lập ra do chia lại ranh giới 2 huyện Hồng Ngự và Tân Châu.

Tháng 7 năm 1951, nhập thêm huyện Lấp Vò vào tỉnh Long Châu Sa.

Tỉnh Long Châu Sa tồn tại cho đến năm 1954.

Tỉnh này không được chính quyền Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại và chính quyền Việt Nam Cộng hòa công nhận.

Năm 1954, chính quyền Việt Minh giải thể các tỉnh Long Châu Sa, Long Châu Hà để tái lập tỉnh Châu Đốc, tỉnh Long Xuyên, tỉnh Sa Đéc và tỉnh Hà Tiên như cũ.

Địa bàn tỉnh Long Châu Sa nay một phần thuộc tỉnh An Giang, một phần thuộc tỉnh Đồng Tháp.

Lãnh đạo 

 Chủ tịch tỉnh Phan Văn Sử

Xem thêm
 Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)
 Tỉnh Châu Đốc (tỉnh)
 Tỉnh Long Châu Hà
 Tỉnh Long Châu Hậu
 Tỉnh Long Châu Tiền

Chú thích

Tham khảo

Tỉnh cũ Việt Nam
Hành chính Đồng Tháp
Hành chính An Giang
Long Châu Hậu

Long Châu Hậu là một tỉnh cũ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Lịch sử
Ngày 12 tháng 9 năm 1947, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ (chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) ban hành Chỉ thị số 50/CT về việc thành lập tỉnh Long Châu Hậu trên cơ sở một phần của tỉnh An Giang và một phần của tỉnh Châu Đốc.

Tỉnh Long Châu Hậu có 6 quận: Tịnh Biên, Tri Tôn, Thốt Nốt, Thoại Sơn, Châu Phú A, Châu Thành (bao gồm 2 tỉnh lỵ: Long Xuyên, Châu Đốc).

Tháng 10 năm 1950, hợp nhất tỉnh Long Châu Hậu và tỉnh Hà Tiên thành tỉnh Long Châu Hà.

Tỉnh này không được chính quyền Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại công nhận.

Địa bàn tỉnh Long Châu Hậu nay một phần thuộc tỉnh An Giang, một phần thuộc tỉnh Kiên Giang

Xem thêm
 Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)
 Tỉnh Châu Đốc (tỉnh)
 Tỉnh Long Châu Hà
 Tỉnh Long Châu Sa
 Tỉnh Long Châu Tiền

Chú thích

Tham khảo

Tỉnh cũ Việt Nam
Hành chính An Giang
Đồng bằng sông Cửu Long
Hành chính Kiên Giang
Long Châu Tiền

Long Châu Tiền là một tỉnh cũ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Lịch sử
Ngày 12 tháng 9 năm 1947, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ (chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) ban hành Chỉ thị số 50/CT về việc thành lập tỉnh Long Châu Tiền trên cơ sở một phần của tỉnh Châu Đốc và một phần của tỉnh Long Xuyên.

Tỉnh Long Châu Tiền có 5 quận: Tân Châu, Hồng Ngự, Chợ Mới, Châu Phú B, Lấp Vò.

Ngày 14 tháng 5 năm 1949, quận Lấp Vò được trả về tỉnh Sa Đéc. Cũng trong năm đó, quận Tân Châu của tỉnh Long Châu Tiền chia thành 2 quận mới Phú Châu và Tân Châu.

Tháng 6 năm 1951, hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền và tỉnh Sa Đéc thành tỉnh Long Châu Sa.

Tháng 5 năm 1974, Cộng hòa miền Nam Việt Nam tái lập tỉnh Long Châu Tiền.

Tỉnh Long Châu Tiền có thị xã Tân Châu (tỉnh lỵ) và 5 huyện: An Phú, Phú Tân A, Phú Tân B, Hồng Ngự, Tam Nông (nay là các huyện Tam Nông, Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp).

Tỉnh Long Châu Tiền tồn tại cho đến tháng 2 năm 1976.

Tỉnh này không được chính quyền Việt Nam Cộng hòa công nhận. Địa bàn tỉnh Long Châu Tiền tương ứng với một phần các tỉnh An Giang, Châu Đốc và Kiến Phong của Việt Nam Cộng hòa.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc:
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Hà, tỉnh Rạch Giá (ngoại trừ 2 huyện Vĩnh Thuận, An Biên: trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) và huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền, tỉnh Sa Đéc và tỉnh Kiến Tường thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc:
 Hợp nhất phía Tây tỉnh Long Châu Tiền và tỉnh Long Châu Hậu (tỉnh An Giang cũ bao gồm cả tỉnh Long Xuyên, tỉnh Châu Đốc và trừ huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ) thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Rạch Giá cũ và 3 huyện: Hà Tiên, Phú Quốc, Châu Thành A của tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc:
 Hợp nhất tỉnh An Giang (toàn bộ tỉnh An Giang cũ trước chia ra nay nhập lại giữ tên tỉnh An Giang); một số huyện của tỉnh Long Châu Hà; hai huyện của tỉnh Long Châu Tiền và một huyện của tỉnh Sa Đéc thành một tỉnh, lấy tên là tỉnh An Giang.
 Hợp nhất tỉnh Rạch Giá cũ và ba huyện của tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh, lấy tên là tỉnh Kiên Giang.

Địa bàn tỉnh Long Châu Tiền nay một phần thuộc tỉnh An Giang, một phần thuộc tỉnh Đồng Tháp.

Xem thêm
 Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)
 Tỉnh Châu Đốc (tỉnh)
 Tỉnh Long Châu Hà
 Tỉnh Long Châu Hậu
 Tỉnh Long Châu Sa

Chú thích

Tham khảo

Tỉnh cũ Việt Nam
Hành chính Đồng Tháp
Hành chính An Giang
Ringgit

Ringgit Malaysia (còn được gọi là đồng Đôla Malaysia), là đơn vị tiền tệ chính thức của Malaysia. Một ringgit được chia thành 100 sen (xu) và có ký hiệu là MYR.

Lịch sử 
Ngày 12 tháng 6 năm 1967, đồng Đôla Malaysia thay thế cho đồng Đôla của xứ Malaya và Borneo thuộc Anh. Đồng đô-la Malaysia là đồng tiền mới được phát hành bởi ngân hàng trung ương mới, Ngân hàng Negara Malaysia.

Cho đến năm 1973, đồng Đôla Malaysia có thể trao đổi ngang giá với Đôla Singapore và Đôla Brunei.

Tiền kim loại

Xê ri đầu tiên 

Vào ngày 7 tháng 12 năm 2005, tiền kim loại RM1 đã bị hủy bỏ và rút khỏi lưu thông. Điều này một phần là do các vấn đề với việc tiêu chuẩn hóa (hai phiên bản tiền xu khác nhau đã được đúc) và giả mạo.

Ba loại tiền xu thoi vàng, "Kijang Emas" (kijang (một loại nai) là logo chính thức của Ngân hàng Negara Malaysia) cũng được phát hành với giá trị danh nghĩa RM 50, RM 100 và RM 200. Loại tiền này đã được phát hành ra 7 tháng 7 năm 2001 bởi Ngân hàng Negara Malaysia và do Royal Mint of Malaysia Sdn Bhd đúc.  Giá mua và bán lại của Kijang Emas được giá thị trường vàng quốc tế đang lưu hành xác định.

Tiền giấy 
Bank Negara Malaysia đã phát hành tiền giấy dollar Malaysia lần đầu vào tháng 6 năm 1967 với các mệnh giá $1, $5, $10, $50 và $100. Mệnh giá $1000 đã được phát hành lần đầu năm 1968. Tiền giấy Malaysia đã luôn luôn mang hình ảnh của Tuanku Abdul Rahman, Yang di-Pertuan Agong đầu tiên của Malaysia.

Các máy ATM thường cho ra giấy bạc RM50, hoặc hiếm hoi hơn, giấy bạc RM10 cùng với giấy bạc RM50.

Giấy bạc Malaysia đã từ lâu theo một mã màu xuất phát từ thời thuộc địa. Các mệnh giá thấp hơn thì kiểm mẫu này được Singapore và Brunei áp dụng theo và khi Bank Negara giới thiệu lần đầu giấy bạc RM2 nó sao chép màu hoa cà của tờ giấy bạc 2 dollar Singapore.

 RM1 - xanh da trời
 RM2 - hoa cà (không còn lưu hành nữa)
 RM5 - xanh lá cây
 RM10 - đỏ
 RM20 - nâu/trắng (không còn lưu hành nữa)
 RM50 - xanh lá cây/xám
 RM100 - tím
 RM500 - cam (không còn lưu hành nữa)
 RM1000 - xanh dương/xanh lá cây (không còn lưu hành nữa)

Seri đầu

Seri thứ hai

Seri thứ ba 
Xê ri hiện tại và lần thứ 3 đã được phát hành với các thiết kế.

Kỷ niệm thế vận hội 
Để tưởng niệm Thế vận hội Khối thịnh vượng chung năm 1998 ở Kuala Lumpur, một loại tiền polymer RM50 đã được phát hành, đánh dấu việc Malaysia sử dụng tiền giấy polymer lần đầu tiên. Tiền mệnh giá này hiếm khi được thấy trong giao dịch hàng ngày mà người ta chỉ sưu tập làm kỷ niệm.

Tỉ giá hối đoái hiện thời của đồng MYR

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Ngân hàng Trung ương Malaysia

Kinh tế Malaysia
Tiền tệ châu Á
Ký hiệu tiền tệ
Đô la
Saphir

Xa-phia (hay Lam ngọc, sapphire trong tiếng Anh, saphir trong tiếng Pháp) là dạng tinh thể đơn của nhôm oxide (Al2O3) (corundum). Xa-phia tồn tại ngoài tự nhiên dưới dạng đá quý hoặc được chế tạo dành cho nhiều ứng dụng.

Xa-phia bao gồm tất cả các dạng đá quý thuộc nhóm khoáng chất corundum ngoại trừ hồng ngọc. 
Nhóm corundum bao gồm các dạng oxide nhôm tinh khiết. Áp suất và nhiệt độ lòng đất làm cho oxide nhôm kết tinh thành những viên đá quý đẹp màu trắng. Hàm lượng các tạp chất khác nhau trong xa-phia như sắt và crôm làm cho nó các sắc xanh, đỏ, vàng, hồng, tím, da cam hoặc lục nhạt.

Hồng ngọc cũng thuộc nhóm corundum. Trong nhiều năm, các chuyên gia đã tranh luận về chuyện những loại đá gì được gọi là xa-phia cho đến khi thống nhất được rằng corundum đỏ sẽ được gọi là hồng ngọc (ruby) còn corundum với tất cả các màu khác sẽ được gọi là "xa-phia".

Xem thêm 
 Ngọc berin
 Kim cương
 Ngọc lam
 Ngọc
 Ngọc lục bảo
 Hồng ngọc
 Danh sách khoáng vật

Tham khảo

Liên kết ngoài

Webmineral.com, Webmineral Corundum Page, Webmineral with extensive crystallographic and mineralogical information on Corundum
Farlang Sapphire References dozens of (historical) full text books and (CIBJO) gem information
Mindat.org, Mindat Sapphire page Mindat with extensive locality information
Sciencemag.org, Macroscopic 10-Terabit–per–Square-Inch Arrays from Block Copolymers with Lateral Order Science magazine article about perspective usage of sapphire in digital storage media technology

Khoáng vật oxide
Đá quý
Nhôm oxide
Vật liệu quang học
Chất điện môi
Khoáng vật hệ ba phương
Loạt phim truyền hình có nội dung du hành thời gian
Vật liệu trong suốt
Điện môi
Khoáng vật nhôm
Tinh thể
Vật liệu siêu cứng
Tàu Nô-ê

Tàu Nô-ê (hay Noah) là con thuyền được nhắc đến ở chương 6 đến chương 9 của Sách Sáng thế trong Kinh Thánh. Văn bản đó mô tả việc ông Nô-ê đóng con tàu này theo ý Chúa là để cứu ông và gia đình cùng các loài động vật nhằm khỏi bị diệt vong bởi trận trừng phạt đại hồng thủy của Thiên Chúa

Câu chuyện Kinh Thánh
Đức Chúa Trời nhận ra rằng, loài người càng sinh sôi nhiều thì họ càng phạm tội đến nỗi không thể cứu chữa. Ngài hối hận vì đã tạo ra loài người nên quyết định sẽ hủy diệt tất cả thế giới bằng trận đại hồng thủy. Tuy nhiên, Đức Chúa Trời thấy ông Nô-ê là người công chính nên không nỡ loại trừ cả ông. Đức Chúa Trời phán truyền cho ông Nô-ê: "Ngươi sẽ làm tàu thế này: chiều dài một trăm năm mươi thước, chiều rộng hai mươi lăm thước, chiều cao mười lăm thước. Ngươi sẽ làm một cái mui che tàu, và đặt mui cách phía trên tàu nửa thước. Cửa tàu, ngươi sẽ đặt ở bên hông; ngươi sẽ làm tầng dưới, tầng giữa rồi tầng trên." (Sáng Thế 6:15-16).

Ngoài ra, Đức Chúa Trời cũng hướng dẫn ông Nô-ê cách thức để sinh tồn và bảo tồn giống động thực vật trong tàu: "Trong mọi sinh vật, mọi xác phàm, ngươi sẽ đưa vào tàu mỗi loại một đôi, để giữ cho chúng sống với ngươi; phải có một con đực và một con cái. Trong mỗi loại chim, mỗi loại gia súc, mỗi loại vật bò dưới đất, mỗi loại một đôi sẽ đến với ngươi, để ngươi giữ cho chúng sống. Phần ngươi, hãy lấy mọi thứ ăn được và tích trữ cho mình; đó sẽ là lương thực của ngươi và của chúng." (Sáng thế 6:19-21).

Sau trận lụt kinh hoàng, nước rút dần khỏi mặt đất thì ông Nô-ê thả một con quạ bay ra khỏi tàu xem tình hình bên ngoài. Lần thứ nhất, con quạ không tìm được chỗ đậu chân vì nước chưa rút, nên nó bay về lại tàu. Bảy ngày sau, ông Nô-ê lại thả con chim bồ câu, và lần này nó bay trở về, trên mỏ ngậm cành lá ô liu tươi. Ông Nô-ê biết là nước đã giảm xuống, mặt đất đã hòa bình vì Đức Chúa Trời đã thôi cơn thịnh nộ. 

Ngày nay, hình ảnh chim bồ câu ngậm cành lá là biểu tượng của hòa bình (hoặc sự an bình).

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Chiếc thuyền Noah cứu loài người qua trận hồng thủy 

Kitô giáo
Sự kiện Torah
T
Aragonit

Aragonit là một dạng khoáng vật nhóm cacbonat. Nó và khoáng vật calcit là hai dạng phổ biến nhất, có nguồn gốc tự nhiên của cacbonat calci, CaCO3. Mạng tinh thể của aragonit khác với mạng tinh thể của calcit, kết quả là hình dạng tinh thể khác hẳn, đó là một hệ thống hình thoi trực tâm với các tinh thể hình kim. Bằng cách cặp đôi tinh thể lặp lại thì nó tạo ra dạng giả lục giác. Nó có thể là hình trụ hay dạng sợi, thỉnh thoảng tạo nhánh dạng vú đá gọi là flos-ferri (hoa sắt) do sự liên kết của chúng với quặng tại mỏ sắt Carthinia. Khu vực điển hình của aragonit là Molina de Aragón (Guadalajara, Tây Ban Nha), cách Aragon khoảng 25 km. Một hang động toàn aragonit là hang Ochtiná Aragonit) tại Slovakia. Tại Hoa Kỳ, aragonit dạng vú đá có tại hang Carlsbad.

Aragonit tạo thành dạng tự nhiên ở gần như phần lớn các mai, vỏ của động vật thân mềm. Do sự tích lũy khoáng chất tại mai động vật thân mềm được kiểm soát sinh học rất mạnh nên một số dạng tinh thể là khác biệt với các dạng tinh thể aragonit nguồn gốc vô cơ. Ở một số động vật thân mềm, toàn bộ mai là aragonit; ở những loài khác, aragonit tạo thành các bộ phận rời rạc của lớp mai hai khoáng chất (aragonit và calcit). Aragonit cũng được tạo thành trong lòng đại dương và trong các hang động dưới dạng các chất vô cơ kết tủa, được gọi tương ứng là xi măng đại dương và speleothem. Lớp xà cừ các mai, vỏ hóa thạch chứa aragonit của một số dạng cúc (ngành Mollusca, phân lớp Ammonodea) đã tuyệt chủng tạo thành một loại vật liệu óng ánh gọi là ammolit. Ammolit chủ yếu là aragonit với một ít tạp chất làm cho nó óng ánh và như thế nó có giá trị như một loại đá quý.

Aragonit là không ổn định về mặt nhiệt động lực học ở điều kiện tiêu chuẩn, và có xu hướng biến đổi thành calcit trong khoảng thời gian cỡ 10 đến 100 triệu năm.

Xem thêm 
 Danh sách khoáng vật
 Xà cừ
 Ngọc trai
 Axít hóa đại dương
 Hang Ochtiná Aragonit

Ghi chú

Liên kết ngoài 

 Thông tin về aragonit 
 Hang Ochtinska aragonit 

Khoáng vật carbonat
Đá vôi
Khoáng vật calci
Khoáng vật hệ thoi
Khoáng vật phát quang
Lý Đức (vận động viên)

Lý Đức (sinh ngày 19 tháng 10 năm 1965) là một cựu vận động viên thể dục thể hình người Việt Nam. 

Ông khởi đầu sự nghiệp năm 1984. Thành tích cao nhất của ông là xếp hạng 4 thế giới năm 1999. Ông từng đoạt huy chương vàng châu Á trong 5 năm liên tục (từ 1997 đến 2001), 4 huy chương vàng Đông Nam Á và huy chương vàng Đại hội Thể thao châu Á 2002 tại Busan.

Tham khảo

Vận động viên thể dục thể hình Việt Nam
Nhân vật còn sống
Người Việt gốc Hoa
Tương phùng tương ngộ

Tương phùng tương ngộ là tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh. Bài hát không được biểu diễn nhiều ở buổi giao duyên của Quan họ nhưng làn điệu cổ này cũng được nhiều người yêu dân ca Quan họ biết đến. Bài hát nói về mối tương tư và mơ ước về tương lai của một người thanh niên (nam hoặc nữ) Quan họ. "Tương" có nghĩa là "cùng nhau, đối lẫn nhau", còn "phùng" nghĩa là "gặp". "Tương phùng" đồng nghĩa với "tương ngộ", nghĩa là gặp nhau.

Lời bài hát

Khi tương phùng là khi nay a tương ngộ
Xuôi i nên bộ văng vẳng tiếng tơ tình
Chiêm i bao lại lần chần là canh năm canh
Chiêm i bao lại lần chần là canh năm canh.

Bên i mạn oanh í ơ bên i mạn oanh,
Ngồi tựa ơ giăng thanh thương nhớ ơ sầu oanh, thương nhớ sầu oanh
Lẻ loi chim í nhạn hỡi bạn ơi tình ơi là
Em biết ơ đến bao giờ họp mặt là đôi sánh đôi
Tôi biết đến ơ bao giờ họp mặt là đôi sánh đôi.

Đôi í tình ta í ơ đôi i tình ta,
Tình đẹp i ì tình ta, nghĩa nặng í ì vào ra.
Xuôi nên hòa là duyên nay a bén lại, bén lại tính nghĩa tình
Trước í không phải sau đền nghĩa sinh ba sinh
Trước í không phải sau đền nghĩa sinh ba sinh.

Thông tin thêm
Trong dân gian Việt Nam có câu đối:
Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ,
Vô duyên đối diện bất tương phùng.

Nghĩa là: 
Có duyên ngàn dặm xa vẫn gặp,
Không duyên thì đối mặt vẫn cách lòng. Có duyên, ngàn dặm xa còn gặp
Vô duyên, đối diện vẫn/cứ cách lòng.

Xem thêm
Ngồi tựa mạn thuyền
Con nhện giăng mùng
Người ơi người ở đừng về
Ngồi tựa song đào
Quan họ
Đêm qua nhớ bạn

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quan họ
Bài hát dân ca Việt Nam
Bài hát tiếng Việt
Bài hát Việt Nam
Bán đảo Mã Lai

Bán đảo Mã Lai (tiếng Mã Lai: Semenanjung Tanah Melayu) là một bán đảo lớn thuộc khu vực Đông Nam Á. Với trục chính gần như là theo hướng bắc-nam, bán đảo này cũng là điểm cực nam của châu Á đại lục. Khúc hẹp nhất của bán đảo là eo đất Kra. Dãy Titiwangsa tạo thành xương sống của bán đảo Mã Lai.

Các vùng nước ven biển (tính theo chiều kim đồng hồ từ phía đông bắc) là Vịnh Thái Lan, biển Đông (đối diện với Borneo), eo biển Johor (đối diện với Singapore), eo biển Malacca (đối diện với Sumatra) và biển Andaman.

Về mặt chính trị, bán đảo Mã Lai được chia cho ba quốc gia:

 phần tây bắc bán đảo là lãnh thổ cực nam của Myanma
 phần trung tâm và đông bắc thuộc miền nam Thái Lan
 phần phía nam thuộc Malaysia được gọi là Malaysia bán đảo (không nên nhầm lẫn với bán đảo Mã Lai rộng hơn) hoặc Tây Malaysia.

Một thuật ngữ trong tiếng Mã Lai là Tanah Melayu được sử dụng trong một số văn bản nêu lên ước vọng hiệp nhất của tất cả các nhóm người Mã Lai trên bán đảo trong một quốc gia Mã Lai thống nhất. Giấc mộng này đã được thực hiện gần như trọn vẹn khi nước Malaysia thành lập. Tuy nhiên tại miền nam Thái Lan cư dân Mã Lai là một thiểu số đáng kể. Vùng này trước kia là Vương quốc Pattani, một vương quốc Mã Lai nhưng sau bị sáp nhập vào Thái Lan. Ngoài ra, cũng có nhiều người Mã Lai ở Singapore, một đảo quốc nay với đa số người Hoa mà Anh đã thuê lại của Vương quốc Hồi giáo Johor năm 1819 rồi sau độc lập.

Bờ biển phía tây của bán đảo đối diện với đảo Sumatra là khu vực tiếp nhận nhiều nhóm di dân như người Bugis, người Hán và người Ấn vì đây là điểm dừng chân trên chặng hải hành giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Hiện tượng này đã tạo nét văn hóa duyên hải pha trộn đặc biệt từ thế kỷ 19.

Người châu Âu thời cổ gọi bán đảo Mã Lai là Chersonesus Aurea.

Xem thêm 
 Quần đảo Mã Lai
 Dãy Titiwangsa

Tham khảo

Bán đảo châu Á
Địa mạo Malaysia
Địa mạo Myanmar
Địa mạo Thái Lan
Vùng của châu Á
.
Biển Andaman
Vịnh Thái Lan
Địa mạo Biển Đông
.
Eo biển Malacca
.02
Malaysia bán đảo

Malaysia bán đảo (tiếng Mã Lai: Semenanjung Malaysia) là phần lãnh thổ của Malaysia nằm trên bán đảo Mã Lai và chia sẻ biên giới bộ với Thái Lan ở phía bắc. Nó nối liền với đảo quốc Singapore ở phía nam thông qua đường đắp cao và cầu. Vượt qua eo biển Malacca về phía tây là đảo Sumatra thuộc Indonesia. Đông Malaysia (trên đảo Borneo) nằm ở phía đông, ngang qua biển Đông.

Trên lãnh thổ của bán đảo này có 11 bang và 2 vùng lãnh thổ liên bang của Malaysia (bắt đầu từ phía bắc tới phía nam):
Khu vực miền Bắc: Perlis, Kedah, Penang, Perak
Khu vực ven biển miền Đông: Kelantan, Terengganu, Pahang
Khu vực Trung tâm: Selangor, các vùng lãnh thổ liên bang là Kuala Lumpur và Putrajaya
Khu vực miền Nam: Negeri Sembilan, Malacca, Johor

Malaysia bán đảo còn được gọi là Tây Malaysia (Malaysia Barat) hay Malaya (Tanah Melayu). Thuật ngữ "Malaysia bán đảo" được sử dụng nhiều hơn thuật ngữ "Tây Malaysia" (để tránh ý tưởng là Tây và Đông Malaysia là hai quốc gia riêng biệt như trường hợp của Đông Đức và Tây Đức đã được sử dụng cho đến năm 1990) và cũng nhiều hơn thuật ngữ "Malaya" (hiện nay đã lỗi thời do các ý nghĩa của nó về thời kỳ thuộc địa của Anh). Tuy nhiên, cả ba thuật ngữ này đều chính xác, và thuật ngữ "Malaya" vẫn có thể tìm thấy trong nhiều tên gọi của các cơ quan, chẳng hạn Tòa án tối cao Malaya, Đại học Malaya, Đường sắt Malaya v.v. cũng như trong các ngữ cảnh pháp lý trong câu Negeri-negeri Tanah Melayu (Nhà nước Malaya). Lưu ý rằng cho tới tận năm 1946, thuật ngữ "Malaya" thông thường bao gồm cả Singapore.

Sự khác biệt giữa Tây và Đông Malaysia là đáng kể, ngoài vấn đề địa lý, chẳng hạn các khác biệt trong hệ thống pháp lý cũng như mức độ tự trị cao hơn của các bang (Sabah và Sarawak) thuộc Đông Malaysia hay việc duy trì các hạn chế đối với việc nhập cư từ các bang trên Malaysia bán đảo.

Xem thêm
 Malaya thuộc Anh (1874-1946)
 Liên hiệp Malaya (1946-1948)
 Liên bang Malaya (1948-1963)
 Malaysia
 Bán đảo Mã Lai
 Đô la Malaya

Tham khảo

Bán đảo Đông Nam Á

Vùng của Malaysia
Lãnh thổ chính hoặc nội địa của các quốc gia
Địa lý Malaysia
Dãy Titiwangsa

Dãy Titiwangsa (tiếng Malay: Banjaran Titiwangsa), hay còn gọi là Dãy núi Sankalakhiri (tiếng Thái Lan: ทิวเขาสันกาลาคีรี) ở Thái Lan, là một dãy núi tạo thành "xương sống" của bán đảo Mã Lai. Đầu phía Bắc của dãy núi nằm ở các tỉnh Pattani, Songkhla, Yala và Narathiwat, miền nam Thái Lan. Dãy Titiwangsa chạy gần như theo hướng đông nam và kết thúc ở phía nam gần Jelebu, Negeri Sembilan, Malaysia. Đỉnh cao nhất là Gunung Korbu với độ cao 2.183 m. Dãy núi này như là một sự phân chia tự nhiên Malaysia bán đảo thành hai khu vực bờ biển miền Đông và miền Tây.

Một số điểm đến dành cho du khách nổi tiếng của Malaysia như cao nguyên Cameron và vùng đồi Fraser nằm trên dãy núi này.

Tham khảo

Titiwangsa
Sankalakhiri
Bán đảo Mã Lai
Malaysia bán đảo
Nam Thái Lan
Cây bao trùm

Cây bao trùm (tiếng Anh: spanning tree), còn được gọi là cây khung, của đồ thị G là cây con của đồ thị G, chứa tất cả các đỉnh của G. Nói cách khác, cây bao trùm của một đồ thị G là một đồ thị con của G, chứa tất cả các đỉnh của G, liên thông và không có chu trình.

Cây bao trùm của đồ thị liên thông G cũng có thể định nghĩa như một đồ thị con không chu trình lớn nhất, hay một đồ thị con liên thông nhỏ nhất của G.
 
Mọi đồ thị liên thông đều có cây bao trùm.

Định lý (sự tồn tại của cây khung)

 Mọi đồ thị liên thông đều có chứa ít nhất 1 cây khung (cây tối đại)

Số các cây bao trùm của một đồ thị liên thông
 cây bao trùm của , và 
cây bao trùm của .]]

Gọi t(G) là số các cây bao trùm của đồ thị liên thông G. Trong một số trường hợp, số  t(G) có thể tính trực tiếp.
Chẳng hạn nếu G là một cây, khi đó t(G)=1, còn khi G là một đồ thị vòng  với  n đỉnh thì t(G)=n.
Với đồ thị G bất kỳ, số t(G) có tính nhờ Định lý Kirchhoff.

Công thức Cayley là công thức cho số các cây bao trùm của đồ thị đầy đủ
 với n đỉnh: .

Nếu G là đồ thị hai phía đầy đủ , thì , còn nếuG là  đồ thị khối n-chiều
, thì .
Các công thức này rút ra từ lý thuyết các ma trận.

Nếu G là một đa đồ thị và e là một cạnh của G, thì số  t(G) các cây bao trùm của G thỏa mãn quan hệ t(G)=t(G-e)+t(G/e) (deletion-contraction recurrence), trong đó G-e là đa đồ thị suy ra từ G bằng cách xóa đi cạnh e và G/e là đồ thị rút gọn cạnhe của G, trong đó các cạnh bội xuất hiện từ phép rút gọn này không bị xóa.

Thuật toán tìm cây bao trùm
Có thể tìm cây bao trùm bằng thuật toán tìm kiếm theo chiều rộng, hoặc thuật toán tìm kiếm theo chiều sâu.

Cây bao trùm nhỏ nhất
Nếu trên tập các cạnh của G có một hàm, được gọi là hàm trọng số, nhận giá trị thực (u,v), thì cây bao trùm có tổng trọng số trên các cạnh nhỏ nhất được gọi là cây bao trùm nhỏ nhất. Có nhiều thuật toán tìm cây bao trùm nhỏ nhất, chẳng hạn như thuật toán Prim, thuật toán Kruskal, thuật toán Borůvka.

Xem thêm
Cây bao trùm nhỏ nhất

Tham khảo

Cây (cấu trúc)
Giải thuật lý thuyết đồ thị
Lý thuyết đồ thị trong các bài toán tính toán
Bắc Hà (định hướng)

Bắc Hà có thể là:

 Xã Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
 Cao nguyên Bắc Hà nằm trên địa bàn hai tỉnh Lào Cai và Tuyên Quang
 Trường Đại học Quốc tế Bắc Hà, xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh.

 Địa danh cũ
 Đàng Ngoài: vùng lãnh thổ phía bắc sông Gianh vào thế kỷ 17 và thế kỷ 18 do chúa Trịnh kiểm soát; cách gọi "sĩ phu Bắc Hà" còn được dùng cho tới đầu thế kỷ 19
 Phủ Bắc Hà, một phủ thuộc trấn Kinh Bắc xưa
 Huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
 Phường Bắc Hà (quận Kiến An, thành phố Hải Phòng); nay là một phần phường Phù Liễn thuộc thành phố
 Phường Bắc Hà (thành phố Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh); nay là một phần phường Thành Sen thuộc tỉnh
 Thị trấn Bắc Hà (huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai), nay là một phần xã Bắc Hà thuộc tỉnh

Xem thêm
Hà Bắc (định hướng)
Nam Hà (định hướng)
Lì xì

Lì xì (tiếng Hán: 利事 / 利市 / 利是) mừng tuổi, Hồng bao (tiếng Hán: 紅包)hay Phong bì đỏ là một tên gọi của tục lệ người lớn hơn mừng tuổi trẻ em trong dịp Tết Nguyên Đán ở các nước Á Đông, đó là lệ đặt tiền vào chiếc phong bì nhỏ có trang trí màu đỏ hoặc vàng son rực rỡ để mừng tuổi trẻ em. Trong phương ngữ miền Nam của tiếng Việt, tiền ấy được gọi là tiền lì xì. Ngày nay người ta thường chuyển khoản bên cạnh việc sử dụng Hồng bao như trước đây.

Từ nguyên 
Theo tác giả Hạo-nhiên Nghiêm Toản, "lì xì" có gốc là từ 利市 (lợi thị) trong tiếng Trung. Từ này phiên âm kiểu pinyin là lì shì, có ba nghĩa như sau:
Số lời thu được do mua bán mà ra;
Tốt lành, có lợi. Tháng Chạp ngày 24, khắp thị tỉnh (nhà quê, kẻ chợ) đều làm lễ rước Na (để khu trừ quỷ dữ), trống (rước) Na đến khắp mọi nhà cầu xin Lợi-thị (Theo Đông-kinh mộng-hoa-lục). - Khi người phụ nữ lấy chồng về đến cửa, mọi người đi theo cũng như người nhà đều xin Lợi-thị (hoặc đồ vật, hoặc là tiền);
Vận tốt, vận may. Sách "Bắc-mộng-tỏa-ngôn" rằng: "Khi Hạ-hầu Tư chưa gặp thời, còn luân lạc linh đinh, người ta gọi Tư là viên Tú-tài chẳng Lợi-thị";
Trong cả ba trường hợp, "lợi-thị" hay "lì-xì', đều có nghĩa là được lợi, được tiền, được may mắn. Tác giả Hạo-nhiên khẳng định rằng tiền Lì-xì, mừng tuổi, chính là thứ tiền đem lại cái hên, điều lành, điều tốt, cho trẻ em dịp đầu xuân.

Tuy nhiên, giả thuyết rằng chữ Lì-xì là hai chữ Hán-Việt "lợi thị"(利是) đọc theo âm Quảng Đông được chấp nhận rộng rãi. Phong tục tặng phong bao bằng giấy điều trong đựng tiền cũng có ở Trung Quốc. Trong tiếng Quan Thoại, tục này được gọi là 紅包 ("hồng bao"), trong tiếng Quảng Đông là 利是 (lợi thị), 利市 (lợi thị) hoặc 利事 (lợi sự).

Ở Trung Quốc và các cộng đồng người Hoa, tục lệ lì xì không chỉ có trong Tết Nguyên Đán mà còn trong nhiều dịp khác, và cũng không chỉ dành cho trẻ em. Chẳng hạn trong phong tục cưới hỏi, gia chủ thường tặng lì xì cho đội bưng quả (bê tráp), hoặc trong ngày khai trương, sinh nhật..., chủ nhân cũng tặng lì xì cho khách.

Tham khảo 

Tết
Từ gốc Quảng Đông
Văn hóa Việt Nam
Sản phẩm giấy
Văn hóa Trung Hoa
Cho đi
May mắn
Phát minh của Trung Quốc
Tin học lý thuyết

Tin học lý thuyết là tập hợp các chủ đề của khoa học máy tính tập trung vào các khía cạnh toán học trừu tượng của tính toán, chẳng hạn như lý thuyết tính toán (theory of computation), phân tích thuật toán (analysis of algorithms) và ngữ nghĩa của ngôn ngữ lập trình. Tuy bản thân tin học lý thuyết không phải là một chủ đề đơn nhưng các nhà nghiên cứu ngành này lập thành một nhóm con giữa các nhà nghiên cứu khoa học máy tính.

Phạm vi 
Khó có thể khoanh vùng các lĩnh vực lý thuyết một cách chính xác; Nhóm nghiên cứu đặc biệt về thuật toán và lý thuyết tính toán của tổ chức ACM nói rằng:
"Lĩnh vực tin học lý thuyết được hiểu theo nghĩa rộng để bao hàm các thuật toán, cấu trúc dữ liệu, lý thuyết độ phức tạp tính toán, tính toán phân tán, tính toán song song, VLSI, học máy, sinh học tính toán (computational biology), địa lý tính toán (computational geometry, lý thuyết thông tin (information theory), mật mã học, tính toán lượng tử (quantum computation), đại số và lý thuyết số tính toán, kiểm định và ngữ nghĩa chương trình, lý thuyết ô-tô-mát (automata theory), và nghiên cứu về tính ngẫu nhiên (study of randomness). Các công trình trong lĩnh vực này thường được phân biệt với các lĩnh vực khác bởi nhấn mạnh vào kỹ thuật và tính chặt chẽ toán học."

Các tổ chức 
 EATCS, the European Association for Theoretical Computer Science  - Hội Tin học Lý thuyết châu Âu
 SIGACT
 Dutch Association for Theoretical Computer Science  - Hội Tin học Lý thuyết Hà Lan

Tạp chí 
 Information and Computation
 Theory of Computing (open access journal)
 Formal Aspects of Computing
 Journal of the ACM
 SIAM Journal on Computing
 SIGACT News
 Theoretical Computer Science
  Theory of Computings Sytems
 Chicago Journal of Theoretical Computer Science

Hội thảo 
 Annual ACM Symposium on the Theory of Computing (STOC)
 IEEE Symposium on Foundations of Computer Science (FOCS)
 Symposium on Discrete Algorithms (SODA)
 International Colloquium on Automata, Languages and Programming (ICALP)
 Symposium on Theoretical Aspects of Computer Science (STACS)
 European Symposium on Algorithms (ESA)
 Algebraic Methodology And Software Technology (AMAST)
 IEEE Symposium on Logic in Computer Science (LICS)
  International Symposium on Algorithms and Computation(ISAAC)
 (APPROX/RANDOM)
 Computational Complexity Conference (CCC)
 Symposium on Parallelism in Algorithms and Architectures (SPAA)
 Computability in Europe (CiE)

Xem thêm
 Khoa học hình thức (Formal science)

Tham khảo 

 SIGACT home page
 Challenges for Theoretical Computer Science, draft of 2000

Liên kết ngoài 
 SIGACT directory of additional theory links
 Usenet comp.theory

ar:معلوماتية نظرية
id:Komputasi
su:Computation
de:Theoretische Informatik
en:Theoretical computer science
fr:Informatique théorique
it:Informatica teorica
lb:Theoretesch Informatik
nl:Theoretische informatica
ja:計算理論
pl:Teoria obliczeń
pt:Teoria da computação
zh:计算理论
Martin Cooper

Martin Cooper là người phát minh ra điện thoại di động. Tiến sĩ Cooper là giám đốc điều hành (CEO) và người sáng lập ra ArrayComm, một công ty hoạt động trong công nghệ anten thông minh và cải tiến mạng không dây.

Tiến sĩ Martin Cooper, nguyên là một giám đốc bộ phận các hệ thống ở Motorola, được cho là người phát minh ra chiếc máy thu phát cầm tay đầu tiên và là người đầu tiên thực hiện một cuộc gọi một chiếc điện thoại di động vào tháng 4 năm 1973. Cuộc gọi đầu tiên ông thực hiện là với kỳ phùng địch thủ của mình, Joel Engel, Giám đốc nghiên cứu của Bell Labs.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Hỏi và Đáp với Martin Cooper 
 Cuộc trò chuyện với người đàn ông đằng sau những chiếc điện thoại di động Phỏng vấn của BBC với Martin Cooper
 ArrayComm

Cooper, Martin
Sinh năm 1928
Nhân vật còn sống
Người Chicago
Nhà phát minh Mỹ thế kỷ 20
Thành viên Học viện Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ
Quảng Đức (tỉnh)

Quảng Đức là một tỉnh cũ thuộc Tây Nguyên, Việt Nam Cộng hòa, sau thuộc Cộng hòa Miền Nam Việt Nam (nay là một phần của tỉnh Lâm Đồng).

Địa lý
Tỉnh Quảng Đức có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Tuyên Đức
Phía tây giáp Campuchia
Phía nam giáp tỉnh Lâm Đồng và tỉnh Phước Long
Phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk.

Lịch sử
Ngày 23 tháng 1 năm 1959, Chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 24-NV về việc thành lập tỉnh Quảng Đức trên cơ sở tách quận Đắk Song (trừ tổng Đăk Lao ở phía Bắc), một phần quận Lắk từ tỉnh Đắk Lắk; một phần của tỉnh Phước Long và một phần của tỉnh Lâm Đồng.

Theo quan điểm của các sắc tộc người Thượng thì việc chính phủ thành lập tỉnh Quảng Đức năm 1959 có dụng ý tạo điều kiện đưa người Kinh, nhất là người Bắc di cư lên định cư miền núi.

Năm 1960, tỉnh Quảng Đức có 3 quận, 4 tổng, 14 xã: 
 Quận Đức Lập có 6 xã với 1 tổng:
 Tổng Đức Minh: 2 xã và 4 xã lẻ
 Quận lỵ: Đức Minh (Đắk Mil) sau đổi là Tư Minh.
 Quận Kiến Đức có 4 xã với 2 tổng:
 Tổng Kiến Minh: 2 xã 
 Tổng Kiến Đạo: 2 xã 
 Quận lỵ: Sùng Đức (B'Pré).
 Quận Khiêm Đức có 4 xã với 1 tổng:
 Tổng Sơn Khê: 2 xã và 2 xã lẻ. 
 Quận lỵ: Tamoung.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc:
 Hợp nhất tỉnh Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng, tỉnh Ninh Thuận, tỉnh Tuyên Đức thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Đắk Lắk, thêm các huyện Cheo Reo, Đức Lập của tỉnh Quảng Đức thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc:
 Hợp nhất tỉnh Lâm Đồng, tỉnh Tuyên Đức (kể cả thành phố Đà Lạt) thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Quảng Đức thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, tỉnh Quảng Đức sáp nhập vào tỉnh Đắk Lắk. Từ đó, tỉnh Quảng Đức không còn tồn tại. Địa giới hành chính của tỉnh tương ứng với tỉnh Đắk Nông (cũ) sau khi sáp nhập vào tỉnh Lâm Đồng. Ngoại trừ huyện Cư Jút trước năm 1975 thuộc quận Ban Mê Thuột của tỉnh Đắk Lắk.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc:
 Hợp nhất tỉnh Lâm Đồng, tỉnh Tuyên Đức và thành phố Đà Lạt thành một tỉnh, lấy tên là tỉnh Lâm Đồng.
 Hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Quảng Đức thành một tỉnh, lấy tên là tỉnh Đắk Lắk.

Chú thích

Tham khảo
 Whitfield, D. Historical and Cultural Dictionary of Vietnam. Metuchen, NJ: The Scarecrow Press, 1976.
 Po Dharma. Champaka 7: Từ Mặt trận FLM đến phong trào FULRO. San Jose, CA: Office International of Champa, 2007.

Tỉnh cũ Việt Nam
Hành chính Việt Nam Cộng hòa
Hành chính Đắk Lắk
Hành chính Đắk Nông
Liên tục đồng bậc

Định nghĩa
Một họ F các ánh xạ từ 1 không gian topo X vào 1 không gian metric (Y,d) gọi là đồng bậc liên tục tại p thuộc X nếu với  cho trước, tồn tại 1 lân cận U của p sao cho 
 với mọi f thuộc F và với mọi x thuộc U.

Họ F gọi là liên tục đồng bậc nếu nó liên tục đồng bậc tại mọi điểm thuộc X.

Ví dụ
Nếu F là một họ hữu hạn các ánh xạ liên tục thì F là một họ liên tục đồng bậc.

Tính chất
Từ định nghĩa ta thấy nếu F là họ ánh xạ liên tục đồng bậc thì mọi ánh xạ f thuộc F là liên tục. Điều ngược lại không đúng.

Ví dụ: 

F gồm các hàm liên tục nhưng F không liên tục đồng bậc.

Xem thêm
Trù mật

Tham khảo

Liên kết ngoài

Toán học tô pô
Giải tích toán học
Ngành Thông

Ngành Thông (danh pháp khoa học: Pinophyta) nhiều tài liệu tiếng Việt cũ còn gọi là ngành Hạt trần (Gymnospermae), gồm các loài cây thân gỗ lớn hoặc nhỡ, ít khi là cây bụi hoặc dây leo thân gỗ. Lá hình vảy, hình kim, hình dải, ít khi hình quạt, hình trái xoan hoặc hình lông chim.

Cơ quan sinh sản thường đơn tính, có cấu tạo nón khác với cấu tạo hoa, gồm các lá bào tử xếp xoắn ốc hoặc xếp vòng trên một trục ngắn có dạng nón. Thụ phấn nhờ gió, ít khi nhờ côn trùng. Lá noãn mở không bao hạt, mang một đến nhiều lá noãn ở nách hoặc mép. Hạt có phôi thẳng, mang một đến nhiều lá mầm.

Gỗ tương đối mềm, chỉ có quản bào chưa có mạch gỗ và sợi gỗ.

Nguồn gốc tiến hóa 

Thực vật ngành Thông phát sinh từ kỷ Devon trong đại Cổ Sinh, phát triển mạnh ở kỷ Than đá, kỷ Permi và giảm dần từ kỷ Tam điệp trong đại Trung Sinh. Nhiều loài hiện đã tuyệt diệt hoặc thu hẹp phạm vi phân bố. Người ta tìm thấy nhiều mẫu hóa thạch của thực vật ngành thông có niên đại cacbon từ khoảng 300 triệu năm trở lại đây. Những loài còn xuất hiện ngày này cũng có hóa thạch tìm được có niên đại tới 60-120 triệu năm và người ta gọi chúng là những loài thực vật cổ.

Hệ thống phân loại 
Ngày nay, theo nhiều quan điểm phân loại khác nhau thì ngành thông có khoảng 6-8 họ với khoảng 65-70 chi và 600-650 loài. Bảy họ thường được công nhận như trong biểu đồ ở bên phải. Tuy nhiên, trong một vài diễn giải thì họ Cephalotaxaceae có thể được gộp trong họ Taxaceae, còn một số tác giả thì lại công nhận thêm cả Phyllocladaceae như là một họ độc lập với Podocarpaceae (trong biểu đồ này nó được gộp trong Podocarpaceae). Họ Taxodiaceae tại đây được coi là một phần của họ Cupressaceae, nhưng nó đã từng được công nhận rộng rãi trong quá khứ và có thể vẫn còn được ghi nhận trong nhiều sách hướng dẫn thực địa. Một hệ thống phân loại mới và trình tự tuyến tính dựa trên các dữ liệu phân tử có thể tìm thấy trong bài báo của Christenhusz và ctv (2011).

Trong ngành Thông trước đây người ta phân thành 7 bộ, nhưng qua kiểm tra gen thì các bộ Taxales, Araucariales, và Cupressales được xếp vào bộ Thông (Pinales). Bộ Thông cùng với 3 bộ khác là Cordaitales, Vojnovskyales và Voltziales tạo thành ngành Thông.

Xem thêm
 Cây thông Giáng sinh là cây thông được trang hoàng để trưng bày trong dịp lễ Giáng Sinh theo phong tục của người Ki tô giáo.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài 

 
 
 

Thông, ngành
Thông, ngành
Ngành Thông
Ramón Mercader

Jaime Ramón Mercader del Río Hernández (;  ; 7 tháng 2 năm 1913 tại Barcelona, Tây Ban Nha – 18 tháng 10 năm 1978 tại La Habana, Cuba) là một người cộng sản Tây Ban Nha, một nhà tình báo và là điệp viên mật của NKVD. Ramón Mercader đã ám sát Lev Davidovich Trotsky, một đối thủ chính trị của Iosif Vissarionovich Stalin, tại Thành phố Mexico vào tháng 8 năm 1940. Mercader bị giam giữ 19 năm 8 tháng tại Mexico vì tội giết Trotsky bằng rìu phá băng.

Năm 1960, sau khi được trả tự do khỏi nhà tù Mexico, Mercader được trao tặng Huy chương Anh hùng Liên Xô, Huân chương Lenin và đã sống nhiều năm ở Cuba, Liên Xô và Tiệp Khắc.

Tiểu sử 
Jaime Ramón Mercader del Río sinh ngày 7 tháng 2 năm 1913 tại thị trấn Argentona, hạt Maresme, Catalunya. Mẹ ông là Eustacia María Caridad del Río Hernández (hay còn gọi là Caridad Mercader), con gái của một thương gia người Cantabria trở nên giàu có từ công việc kinh doanh của mình tại Captaincy General ở Cuba, và cha ông là Pau Mercader Marina, con trai của một nhà công nghiệp dệt may người Catalunya. Jaime Ramón được nuôi dưỡng tại Pháp bởi mẹ của mình, bà cũng là một người cộng sản đã chiến đấu trong Nội chiến Tây Ban Nha và cũng phục vụ trong lực lượng điệp viên ngầm quốc tế của Liên Xô.

Vào giữa những năm 1930, Mercader trẻ tuổi đã trở thành một người cộng sản và làm việc cho các tổ chức chính trị cánh tả trong thời kỳ tồn tại của Đệ nhị Cộng hòa Tây Ban Nha (1931–1939). Ông đã bị cầm tù vì các hoạt động chính trị của mình, nhưng sau đó được trả tự do khi liên minh cánh tả của Mặt trận Bình dân được bầu vào chính phủ Tây Ban Nha vào năm 1936. Trong cuộc nội chiến, ông được Nahum Eitingon, cảnh sát mật của Bộ Dân ủy Nội vụ Liên Xô (NKVD) tuyển dụng, người đã gửi Mercader đi đào tạo điệp viên bí mật tại Liên Xô.

Mercader đã kết bạn và thâm nhập vào phe theo Chủ nghĩa Trotsky trong Nội chiến Tây Ban Nha. Là một điệp viên bí mật của NKVD, Mercader đã gặp phóng viên chiến trường David Crook, một người cộng sản Anh và là lính tình nguyện cho phe Cộng hòa tại thành phố Albacete, Castilla–La Mancha. Crook đã dạy Mercader tiếng Tây Ban Nha và đào tạo Mercader về các kỹ thuật gián điệp. Với tư cách là phóng viên của báo News Chronicle, Crook đã theo dõi nhà báo George Orwell và những người dân quân khác của Đảng Công nhân Thống nhất Marxist (Workers' Party of Marxist Unification - POUM) và Đảng Lao động Độc lập (Independent Labour Party - ILP).

Tham khảo

Mất năm 1978
Người Catalunya
Kẻ ám sát
Anh hùng Liên Xô
Người Barcelona
Sinh năm 1913
Tử vong vì ung thư phổi
Người chống xét lại
Colin Powell

Colin Luther Powell (5 tháng 4 năm 1937 – 18 tháng 10 năm 2021) là Ngoại trưởng Hoa Kỳ thứ 65. Ông từng đảm nhận chức vụ này dưới thời Tổng thống George W. Bush từ ngày 20 tháng 1 năm 2001 đến ngày 26 tháng 1 năm 2005. Powell là người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ đảm nhận chức vụ ngoại trưởng nước này.

Trong một báo cáo phân tích, Powell viết: "Những gì miêu tả trong bức thư này là một sự thật rằng quan hệ giữa các binh sĩ Hoa Kỳ và người dân Việt Nam đang dần tốt đẹp!", một vài nhà quan sát cho rằng cách thức Powell xử lý lá thư đồng nghĩa với việc rửa sạch sự tàn bạo của quân đội Hoa Kỳ ở Mỹ Lai. Tháng 5 năm 2004, Powell, khi này đã là Ngoại trưởng Hoa Kỳ, đã trả lời trong chương trình của Larry King trên đài CNN: "Ý tôi là, tôi đã ở trong đơn vị chịu trách nhiệm về vấn đề Mỹ Lai. Tôi ở đó sau khi sự kiện xảy ra. Mà trong chiến tranh thì những vụ việc kinh khủng như vậy vẫn xảy ra, và chúng ta vẫn phải ân hận về chúng".

Collin Powell được trao tặng huân chương từ hơn 12 quốc gia khác nhau, bao gồm cả huân chương Bắc Đẩu Bội tinh của chính phủ Pháp và tước hiệu hiệp sĩ danh dự bởi Nữ hoàng Elizabeth II của Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Colin Powell: America's Best Leaders from US News & World Report
Remarks to the United Nations Security Council, 5 tháng 2 năm 2003
"Colin Powell On the issues"
African Americans in the U.S. Army
"Curveball" Revelations Indicate falsified info used to start Iraq war and esp used for Powell's UN presentation on Iraq WMDs

Sinh năm 1937
Mất năm 2021
Ngoại trưởng Hoa Kỳ
Đại tướng Lục quân Hoa Kỳ
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Bắc Đẩu Bội tinh
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Người viết hồi ký Mỹ
Người Mỹ gốc Scotland
Nhà văn Mỹ gốc Phi
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ
Quân nhân Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam
Chính khách Mỹ thế kỷ 21
Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Tướng Lục quân Hoa Kỳ
Nhà văn New York
Quan chức chính phủ Hoa Kỳ thế kỷ 21
Tín hữu Giám nhiệm Mỹ