Bình Thạnh (quận)

Bình Thạnh là một quận nội thành cũ thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Tên gọi Bình Thạnh ngày nay dựa trên sự sáp nhập từ 2 xã của quận Gò Vấp sau năm 1975 là xã Bình Hòa và xã Thạnh Mỹ Tây.

Quận có nhiều địa điểm nổi tiếng như tòa nhà Landmark 81, Lăng Ông (Bà Chiểu), Chợ Bà Chiểu, Bờ kè bán đảo Bình Qưới - Thanh Đa, Khu du lịch Bình Qưới (thuộc bán đảo Bình Qưới - Thanh Đa), Khu du lịch Văn Thánh, Bến xe Miền Đông, Thành cổ Gia Định.

Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, quận Bình Thạnh chính thức giải thể khi Việt Nam thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn quận được sắp xếp lại thành năm phường: Gia Định, Thạnh Mỹ Tây, Bình Quới, Bình Thạnh và Bình Lợi Trung thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Địa lý
Quận Bình Thạnh nằm về phía bắc nội thành Thành phố Hồ Chí Minh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Thủ Đức với ranh giới là sông Sài Gòn
Phía tây giáp quận Phú Nhuận và quận Gò Vấp
Phía nam giáp Quận 1 với ranh giới là kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè
Phía bắc giáp thành phố Thủ Đức (qua sông Sài Gòn) và Quận 12 (qua sông Vàm Thuật).

Quận có diện tích 20,78 km², dân số năm 2019 là 499.164 người, mật độ dân số đạt 24.021 người/km².

Ngoài sông Sài Gòn, trên địa bàn quận Bình Thạnh còn nhiều kênh rạch lớn nhỏ như: Thị Nghè, Cầu Bông, Văn Thánh, Thanh Đa, Hố Tàu, Thủ Tắc... đã tạo thành một hệ thống đường thủy đáp ứng lưu thông cho xuồng, ghe nhỏ đi sâu vào các khu vực, thông thương với các địa phương khác.

Dân số
Dân số là 490.380 người (2017), gồm 21 dân tộc, đa số là người Kinh. Mật độ dân số đạt 22.370 người/km².

Lịch sử
Địa bàn quận Bình Thạnh ngày nay, gần tương ứng với vùng đất của 5 thôn: Bình Hòa, Bình Lợi Trung, Thạnh Đa, Phú Mỹ và Bình Quới Tây, thuộc tổng Bình Trị, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, trấn Phiên An, được Trịnh Hoài Đức ghi nhận trong danh sách các xã thôn trong Gia Định thành thông chí.

Năm 1836, tổng Bình Trị được tách làm 3 tổng mới: Bình Trị Thượng, Bình Trị Trung và Bình Trị Hạ. Các thôn Bình Lợi Trung, Thạnh Đa, Phú Mỹ và Bình Quới Tây thuộc về tổng Bình Trị Thượng, còn thôn Bình Hòa thuộc về tổng Bình Trị Hạ, đều thuộc huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.

Thời Pháp thuộc

Với Hòa ước Nhâm Tuất (1862), triều đình Huế nhượng hẳn 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp làm thuộc địa. Chính quyền thực dân Pháp chia 3 tỉnh này thành 13 thành các hạt thanh tra (inspection), do các viên chức Pháp ngạch thanh tra các công việc bản xứ (inspecteur des affaires indigeânes) đứng đầu, nhưng tạm thời vẫn giữ cơ cấu phủ huyện cũ. Phần đất của quận Bình Thạnh ngày nay nằm trong hạt Sài Gòn, tương ứng với 5 xã thôn Bình Hòa, Bình Lợi Trung, Thạnh Đa, Phú Mỹ và Bình Quới Tây, thuộc tổng Bình Trị Thượng, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, địa hạt Sài Gòn.

Sau khi chiếm được toàn bộ Nam Kỳ, năm 1868, chính quyền thực dân Pháp bãi bỏ các đơn vị hành chính phủ, huyện, phân chia lại toàn bộ cõi Nam Kỳ. Các hạt thanh tra về sau cũng được đổi thành hạt tham biện (arrondissement), do các Chánh tham biện (administrateur) người Pháp đứng đầu. Tuy vậy, chính quyền thực dân Pháp vẫn giữ lại cơ cấu hành chính cấp thấp như tổng, thôn. Vùng đất Bình Thạnh ngày nay thuộc tổng Bình Trị Thượng, hạt Sài Gòn. Năm 1871, các thôn đổi thành làng. Năm 1874, Tổng thống Pháp Jules Grévy ký sắc lệnh thành lập thành phố Sài Gòn (ville saigon). Tòa tham biện hạt Sài Gòn chuyển từ trung tâm thành phố Sài Gòn đặt tại làng Bình Hòa, tại vị trí ngày nay là trụ sở Ủy ban Nhân dân quận Bình Thạnh.

Ngày 24 tháng 8 năm 1876, hạt Sài Gòn đổi tên thành hạt Bình Hòa. Tuy nhiên, do người Pháp dễ xảy ra sự nhầm lẫn giữa hạt Bình Hòa và hạt Biên Hòa, ngày 16 tháng 12 năm 1885, hạt Bình Hòa đổi tên thành hạt Gia Định theo quyết định của Thống đốc Nam Kỳ. Theo Nghị định ngày 20 tháng 12 năm 1899 của Toàn quyền Đông Dương đổi tất cả các hạt tham biện thành tỉnh thì từ ngày 1 tháng 1 năm 1900 hạt tham biện Gia Định trở thành tỉnh Gia Định. Tỉnh lỵ Gia Định vẫn đặt tại làng Bình Hòa.

Ngày 1 tháng 1 năm 1911, tỉnh Gia Định chia thành bốn quận: Thủ Đức, Nhà Bè, Gò Vấp và Hóc Môn. Vùng đất Bình Thạnh ngày nay thuộc về tổng Bình Trị Thượng, quận Gò Vấp, tương ứng với 2 làng Bình Hòa Xã (sáp nhập cả làng Bình Lợi Trung) và Thạnh Mỹ Tây (sáp nhập từ 3 làng Thạnh Đa, Phú Mỹ và Bình Quới Tây).

Ngày 11 tháng 5 năm 1944, Toàn quyền Đông Dương ký nghị định tách một số vùng (nằm kế cận Khu Sài Gòn - Chợ Lớn) của tỉnh Gia Định để lập tỉnh Tân Bình. Tỉnh Tân Bình khi đó có duy nhất một quận là quận Châu Thành (lập ngày 19 tháng 9 năm 1944). Làng Bình Hòa và làng Thạnh Mỹ Tây khi đó thuộc thuộc tổng Bình Trị Thượng, quận Châu Thành, tỉnh Tân Bình.

Tỉnh Tân Bình tồn tại đến tháng 8 năm 1945 thì giải thể. Làng Bình Hòa và làng Thạnh Mỹ Tây trở lại thuộc tổng Bình Trị Thượng, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định cho đến năm 1956. Cùng thời gian đó, theo phân chia hành chính của chính quyền Việt Minh, thì làng Thạnh Mỹ Tây gọi là Hộ 19 và làng Bình Hòa xã gọi là Hộ 20.

Thời Việt Nam Cộng hòa
Sau năm 1956, các làng gọi là xã, trong đó có xã Bình Hòa và xã Thạnh Mỹ Tây. Xã Bình Hòa Xã tiếp tục giữ vai trò là tỉnh lỵ tỉnh Gia Định cho đến năm 1975. Tuy nhiên, quận lỵ Gò Vấp lại đặt tại xã Hạnh Thông.

Từ năm 1962 chính quyền Việt Nam Cộng hòa bỏ dần, đến năm 1965 bỏ hẳn cấp hành chính tổng. Khi đó, xã Bình Hòa và xã Thạnh Mỹ Tây trực tiếp thuộc quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định. Xã Bình Hòa gồm 10 ấp đều mang địa danh "Bác Ái" và đánh số kèm theo, từ Bác Ái 1 đến Bác Ái 10. Tương tự, xã Thạnh Mỹ Tây gồm 10 ấp đều mang địa danh "Nhất Trí" và đánh số kèm theo, từ Nhất Trí 1 đến Nhất Trí 10.

Từ năm 1975 đến nay
Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975 thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Theo nghị quyết ngày 9 tháng 5 năm 1975 của Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng Lao động Việt Nam thành phố Sài Gòn - Gia Định, xã Bình Hòa và xã Thạnh Mỹ Tây cũ được tách ra khỏi quận Gò Vấp để thành lập quận Bình Hòa và quận Thạnh Mỹ Tây cùng trực thuộc thành phố Sài Gòn - Gia Định. Đồng thời, quận Bình Hòa chuyển 10 ấp cũ thành 10 phường trực thuộc, từ Bác Ái 1 đến Bác Ái 10. Tương tự, quận Thạnh Mỹ Tây chuyển 10 ấp cũ thành 10 phường trực thuộc, từ Nhất Trí 1 đến Nhất Trí 10.

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chánh thành phố Sài Gòn - Gia Định được sắp xếp lần hai (theo quyết định số 301/UB ngày 20 tháng 5 năm 1976 của Ủy ban Nhân dân Cách mạng thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, sáp nhập quận Bình Hòa và quận Thạnh Mỹ Tây cũ để thành lập quận mới có tên là quận Bình Thạnh. Lúc này, các phường cũ đều giải thể, lập các phường mới có diện tích, dân số nhỏ hơn và mang tên số. Quận Bình Thạnh có 28 phường, đánh số từ 1 đến 28 (địa bàn quận Bình Hòa cũ có 14 phường từ 1-14, địa bàn quận Thạnh Mỹ Tây cũ có 14 phường từ 15-28).

Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, kỳ họp thứ 1 chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Quận Bình Thạnh trở thành quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 26 tháng 8 năm 1982, theo Quyết định số 147-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải thể 2 phường: 8 và 20, địa bàn các phường giải thể sáp nhập vào các phường kế cận. Đồng thời, điều chỉnh địa giới của 2 phường: 18 và 19 với số phường trực thuộc còn 26:
Giải thể phường 8 để sáp nhập vào phường 12 và phường 14
Giải thể phường 20 để sáp nhập vào phường 18
Sáp nhập một phần phường 18 vào phường 19

Ngày 27 tháng 8 năm 1988, theo Quyết định số 136-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải thể 6 phường: 4, 9, 10, 16, 18 và 23; địa bàn các phường giải thể nhập vào các phường kế cận với số lượng phường trực thuộc còn 20:
Giải thể các phường 9, 10 và 18 để sáp nhập vào các phường khác:
Sáp nhập 15 tổ dân phố với 4.059 nhân khẩu của phường 9 và 15 tổ dân phố với 3.250 nhân khẩu của phường 10 vào phường 12; tách 12 tổ dân phố với 3.402 nhân khẩu của phường 12 để sáp nhập vào phường 14.
Tách 4 tổ dân phố với 945 nhân khẩu của phường 14 và 27 tổ dân phố với 8.442 nhân khẩu còn lại của phường 9 để sáp nhập vào phường 24.
Sáp nhập 22 tổ dân phố 5.372 nhân khẩu còn lại của phường 10 vào phường 11.
Tách 10 tổ dân phố với 3.895 nhân khẩu của phường 18 để sáp nhập vào phường 19.
Sáp nhập 34 tổ dân phố với 9.063 nhân khẩu còn lại của phường 18 vào phường 21.
Sáp nhập phường 3 và phường 4 thành phường 3.
Sáp nhập phường 15 và phường 23 thành phường 15.
Sáp nhập phường 16 và phường 17 thành phường 17 gồm 3527 nhân khẩu.
Tách 11 tổ dân phố với 2.741 nhân khẩu của phường 14 để sáp nhập vào phường 2.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1278/NQ-UBTVQH15 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, sáp nhập Phường 3 vào Phường 1; sáp nhập Phường 6 vào Phường 5 và Phường 7; sáp nhập Phường 15 vào Phường 2; sáp nhập Phường 21 vào Phường 19 và sáp nhập Phường 24 vào Phường 14.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15. Theo đó, giải thể quận Bình Thạnh và sắp xếp lại các phường thành 5 phường mới cụ thể như sau:

 Phường Bình Thạnh gồm các phường: 12, 14 và 26 (diện tích: 3,32 km²) trụ sở phường được đặt tại trụ sở của quận Bình Thạnh.
 Phường Gia Định gồm các phường: 01, 02, 07 và 17 (diện tích: 2,76 km²) trụ sở phường được đặt tại trụ sở của phường 01.
 Phường Bình Lợi Trung gồm các phường: 05, 11 và 13 (diện tích: 3,89 km²) trụ sở phường được đặt tại trụ sở của phường 13.
 Phường Thạnh Mỹ Tây gồm các phường: 19, 22 và 25 (diện tích: 4,4 km²) trụ sở phường được đặt tại trụ sở của phường 22.
 Phường Bình Quới gồm các phường: 27 và 28 (diện tích: 6,34 km²) trụ sở phường được đặt tại trụ sở của phường 27.

Hành chính
Phường 14 là nơi đặt trụ sở Ủy ban nhân dân và các cơ quan hành chính của quận.

Kinh tế
Từ thuở khai hoang lập ấp cho đến khi nhà Nguyễn trực tiếp cai quản, nông nghiệp lúa nước là ngành kinh tế chủ yếu của cư dân Bình Hòa - Thạnh Mỹ Tây, bên cạnh chăn nuôi và đánh cá.

Dưới thời Pháp thuộc, nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế chủ đạo. Tuy nhiên, do ở vị trí địa lý thuận lợi có nhiều đường giao thông thủy bộ quan trọng lại ở trung tâm tỉnh lỵ Gia Định nên thủ công nghiệp, thương nghiệp lại có điều kiện phát triển và mở mang, đã xuất hiện một số cơ sở công nghiệp nhỏ.

Trong thập niên 1960, kinh tế Bình Hòa –Thạnh Mỹ Tây chưa có sự thay đổi. Đến thập niên 1970, các nhà tư bản trong và ngoài nước đã có đầu tư, nhất là lĩnh vực công nghiệp. Vì thế, trong 5 năm trước sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, sản xuất công nghiệp tăng lên đáng kể. Nông nghiệp tụt hậu do đất đai bị thu hẹp để xây dựng nhà cửa và thương nghiệp phát triển tăng vọt nhằm phục vụ cho một số lượng đông dân cư do quá trình đô thị hóa và quân sự hóa cưỡng chế.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, trong quá trình khôi phục, cải tạo và xây dựng kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ cấu kinh tế Bình Thạnh có sự chuyển dịch. Kinh tế nông nghiệp đã lùi về vị trí thứ yếu và hiện nay chiếm một tỷ trọng rất nhỏ. Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, thương nghiệp - dịch vụ - du lịch trở thành ngành kinh tế chủ yếu, thúc đẩy quá trình đô thị hóa nhanh chóng, làm thay đổi diện mạo kinh tế - văn hóa xã hội của quận.

Hiện nay trên địa bàn quận Bình Thạnh đã hình thành một số khu đô thị mới như khu đô thị Đại Phúc River View, khu đô thị Bình Thạnh City Garden, khu đô thị Vinhomes Central Park,...

Cao ốc Landmark 81 cao nhất Thành phố và Việt Nam nằm trong khu đô thị Vinhomes Central Park, quận Bình Thạnh.

Giáo dục

Các cơ sở giáo dục đại học

Các trường cao đẳng

Các trường THPT

Các trường THCS

Các trường TH

Văn hóa

Quận Bình Thạnh là một trong những khu vực có lịch sử cư trú lâu đời của Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tập trung nhiều lớp cư dân qua các giai đoạn lịch sử khác nhau. Đến nay, Bình Thạnh là địa bàn sinh sống của cư dân đến từ nhiều vùng miền trên cả nước, bao gồm Bắc, Trung và Nam Bộ. Sự đa dạng về nguồn gốc cư dân đã góp phần hình thành đời sống văn hóa phong phú và đa dạng trên địa bàn quận.

Trong quá trình khai phá và định cư, các cộng đồng cư dân sớm đã mang theo những giá trị văn hóa truyền thống như một yếu tố thiết yếu của đời sống. Trước những điều kiện tự nhiên khắc nghiệt trong buổi đầu hình thành, sinh hoạt văn hóa không chỉ đáp ứng nhu cầu tinh thần mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố đời sống cộng đồng. Trên cơ sở nền tảng văn hóa sẵn có, cư dân Bình Thạnh đã tiếp nhận và sáng tạo thêm những yếu tố văn hóa mới trong quá trình thích nghi với môi trường tự nhiên và xã hội, qua đó hình thành các truyền thống văn hóa được lưu truyền cho đến ngày nay.

Đường phố 
Gồm các đường đặt tên số và các tên chữ dưới đây:
Bạch ĐằngBình LợiBình QuớiBùi Hữu NghĩaBùi Đình TúyChâu Văn TiếpChu Văn AnCông Trường Tự DoDiên HồngĐặng Thai MaiĐặng Thùy TrâmĐinh Bộ LĩnhĐiện Biên Phủ Đống ĐaHoàng Hoa ThámHồ Ngọc CẩnHuỳnh Đình HaiHuỳnh Mẫn ĐạtHuỳnh Tịnh CủaLam SơnLê Quang ĐịnhLê TrựcLê Văn DuyệtLương Ngọc QuyếnMai Xuân ThưởngNgô Đức KếNgô Nhân TịnhNgô Tất TốNguyên HồngNguyễn An NinhNguyễn Công HoanNguyễn Cửu VânNguyễn Gia TríNguyễn DuyNguyễn Huy LượngNguyễn Huy TưởngNguyễn Hữu CảnhNguyễn KhuyếnNguyễn LâmNguyễn Ngọc PhươngNguyễn Thái HọcNguyễn Thiện ThuậtNguyễn Thượng HiềnNguyễn Trung TrựcNguyễn Văn ĐậuNguyễn Văn LạcNguyễn Văn ThươngNguyễn XíNguyễn Xuân ÔnNhiêu TứNơ Trang LongPhạm Viết ChánhPhạm Văn ĐồngPhan Bội ChâuPhan Đăng LưuPhan Huy ÔnPhan Văn HânPhan Văn TrịPhan Chu TrinhPhó Đức ChínhPhú MỹQuốc lộ 13Tân CảngTầm VuTăng Bạt HổThanh ĐaTrần Bình TrọngTrần Kế XươngTrần Trọng KimTrần Quang LongTrần Quý CápTrần Văn KhêTrần Văn KỷTrịnh Hoài ĐứcTrường SaUng Văn KhiêmVạn KiếpVõ Duy NinhVõ OanhVõ Trường ToảnVũ Huy TấnVũ Ngọc PhanVũ TùngXô Viết Nghệ TĩnhYên Đổ

Đường phố của quận Bình Thạnh trước năm 1975

Đường Châu Văn Tiếp và Phan Đình Phùng nay là đường Vũ Tùng
Đại lộ Chi Lăng nay là đường Phan Đăng Lưu
Đường Đỗ Thành Nhân nay là đường Trần Văn Kỷ
Đường Nguyễn Văn Thành nay là đường Huỳnh Đình Hai
Đường Nguyễn Văn Trương nay là đường Nguyễn Huy Lượng
Xa lộ Biên Hòa nay là đường Điện Biên Phủ
Đường Trung Dũng nay là đường Nguyên Hồng
Đường Hùng Vương nay là đường Xô Viết Nghệ Tĩnh
Đường Dương Công Trừng nay là đường Ngô Tất Tố
Đường Nguyễn Hữu Thoại nay là đường Phan Huy Ôn
Đường Nguyễn Văn Học nay là đường Nơ Trang Long
Đường Ngô Tùng Châu nay là đường Nguyễn Văn Đậu
Đường Cường Để nay là đường Bùi Đình Túy
Đường Nguyễn Văn Nhân nay là đường Nguyễn Ngọc Phương
Đường Trần Quang Vinh nay là đường Bùi Đình Túy

Hệ thống đường sắt đô thị 
 Tuyến Metro số 1: (Quận 1) ← Ga Văn Thánh - Ga Tân Cảng → (Thành phố Thủ Đức)

Tổng lãnh sự quán các nước tại quận Bình Thạnh

Du lịch và những địa danh nổi tiếng
Khu du lịch Bình Quới 1, 2 và 3 trên bán đảo Bình Quới - Thanh Đa là một khu du lịch sinh thái tái hiện lịch sử khẩn hoang Nam Bộ. Tại đây du khách được chiêm ngưỡng cảnh làng quê, sông nước Nam Bộ thời kì khẩn hoang và được thưởng thức những món ăn đặc sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là nơi chụp ảnh cưới ưa thích của rất nhiều đôi uyên ương. Ngoài ra còn có Khu du lịch Văn Thánh (ngay chân cầu Văn Thánh, ngay gần Tuyến Metro số 1 ga Công viên Văn Thánh), Khu du lịch Tân Cảng (dưới chân cầu Sài Gòn ven sông Sài Gòn, ngay gần Tuyến Metro số 1 ga Tân Cảng) và các địa danh nổi tiếng khác như: Bến xe Miền Đông (cũ), Lăng Ông (Lăng của Tả quân Lê Văn Duyệt), Chợ Bà Chiểu, Di tích thành cổ Gia Định, Bờ kè Thanh Đa, Phố Ẩm thực Nguyễn Gia Trí - Ung Văn Khiêm, Đền thờ Hai Bà Trưng tại Thành phố Hồ Chí Minh, Công viên Đại đô thị Vinhomes Central Park, Tòa nhà Vincom Landmark 81, Chùa Long Vân tự, Chùa Tập Thành cổ tự, Chùa Bát Nhã, Chùa Hòa Khánh, Đình thần Bình Lợi Trung, Cầu Thị Nghè, Cầu Bông, Cầu Bùi Hữu Nghĩa và Cầu Điện Biên Phủ (nối với Quận 01), Cầu Sài Gòn, Cầu Bình Lợi, Cầu Bình Triệu và Cầu đường sắt Bình Lợi (nối với Thành phố Thủ Đức), Vòng xoay Công trường Hàng Xanh - Điện Biên Phủ, ga Tân Cảng và ga Công viên Văn Thánh (Tuyến Metro số 1), bến Thanh Đa (Tuyến Saigon Waterbus số 01).

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 Nguyễn Đình Tư, Bình Thạnh qua các giai đoạn lịch sử, Tạp chí Xưa và Nay.
 Tôn Nữ Quỳnh Trân - Phan Huy Xu, Bình Thạnh xưa và nay, Tạp chí Xưa và Nay.