Nhị thập niên mục đổ chi quái hiện trạng

Nhị thập niên mục đổ chi quái hiện trạng (, tạm dịch: Hiện trạng quái lạ mắt thấy trong hai mươi năm) còn có tên gọi khác là Vãn Thanh Nhị thập niên mục đổ chi quái hiện trạng (晚清二十年目睹之怪現狀), là cuốn tiểu thuyết chương hồi dài tập do nhà văn cuối thời Thanh Ngô Nghiễn Nhân (còn gọi là Ngô Ốc Nghiêu) với bút danh Ngã Phật Sơn Nhân sáng tác.

Tổng quan
Đây là một trong bốn bộ tiểu thuyết khiển trách lớn cuối thời Thanh chuyên phơi bày những thối nát của xã hội phong kiến giai đoạn suy tàn thời bấy giờ. Bộ tiểu thuyết này được đăng tải dài kỳ trên tờ tạp chí Tân Tiểu thuyết (新小說) từ số 8 đến 15 và 17 đến 24, xuất bản từ tháng 8 năm Quang Tự thứ 29 (1903) đến tháng 12 năm Quang Tự thứ 31 (1905), nhưng mới chỉ đăng đến hồi thứ 45. Sau đó, Thượng Hải Quảng Trí thư cục đã lần lượt xuất bản thành sách đơn hành, chia làm 8 tập gồm tập 1 đến 5 được xuất bản vào năm Quang Tự thứ 32 (1906). Tập 6 ấn hành vào năm Tuyên Thống thứ nhất (1909), tập 7 và 8 thì xuất bản năm Tuyên Thống thứ 2 (1910). Tổng cộng tác phẩm có 108 hồi, được dán nhãn là tiểu thuyết xã hội. Mỗi hồi đều có lời bình kèm theo và cuối sách có phần tổng bình. Tác phẩm tập trung miêu tả sự xấu xa của nhân tính, đặc biệt là những con người và sự việc trong chốn quan trường và các khu tô giới biệt lập.

Bài tiểu luận "Phân loại cấu trúc cốt truyện trong tiểu thuyết cuối thời Thanh" của Milena Doleželová-Velingerová, in trong cuốn sách nhan đề Tiểu thuyết Trung Quốc ở thời điểm chuyển giao thế kỷ, đã thảo luận về cấu trúc cốt truyện của tác phẩm này. Cuốn tiểu thuyết cũng nổi tiếng với việc sử dụng các giai thoại. Năm 1975, Nhà xuất bản Đại học Trung văn Hồng Kông đã phát hành bản dịch tiếng Anh rút gọn của tác phẩm này do Lưu Sư Thuấn thực hiện với tiêu đề Bizarre Happenings Eyewitnessed over Two Decades.

Cốt truyện
Toàn bộ cuốn tiểu thuyết này mở đầu bằng việc nhân vật Tử Lý Đào Sinh (Thoát chết trở về) tình cờ gặp một đại hán tại chợ đang bán cuốn ghi chép của Cửu Tử Nhất Sinh (Chín chết một sống). Cửu Tử Nhất Sinh là nhân vật xưng tôi trong tiểu thuyết. Vì cho rằng bản thân có thể may mắn sống sót giữa thời loạn lạc thực sự là chuyện chín chết một sống nên ông đã lấy đó làm hiệu. Khởi đầu, nhân vật chính về quê chịu tang cha, nhưng các trưởng bối trong dòng họ và bạn bè của cha lại nhăm nhe chiếm đoạt tài sản gia đình. May mắn thay, ông được một người huynh học cũ là Ngô Kế Chi giúp đỡ, sau đó đi theo làm kinh doanh dưới trướng họ Ngô. Qua những chuyến đi buôn khắp nơi trên đất nước Trung Hoa, tác giả đã khắc họa đủ mọi hiện tượng của thời loạn lạc, để rồi cuối cùng kết thúc bằng việc kinh doanh thất bại.

Tham khảo
 Idema, W. L. "The Chinese Novel at the Turn of the Century" (book review). T'oung Pao, ISSN 0082-5433, January 1982, Volume 68, Issue 4/5, pp. 352 – 355
 Wu, Jianren. "二十年目睹之怪现状: Bizarre Happenings Eyewitnessed over Two Decades." Chinese University Press, January 1, 1975. , 9780870751257.
 Des Forges, Alexander. "Anxiety, brand names, and wild chickens." In: Rojas, Carlos and Eileen Chow (editors). Rethinking Chinese Popular Culture: Cannibalizations of the Canon. Routledge, December 8, 2008. , 9780203886649.

Chú thích

Tiểu thuyết năm 1909
Tiểu thuyết thời Thanh
Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc
Tiểu thuyết Trung Quốc thế kỷ 20
Tiểu thuyết của Ngô Nghiễn Nhân
Tiểu thuyết lấy bối cảnh Nam Kinh
Tiểu thuyết lấy bối cảnh Thượng Hải
Tiểu thuyết xuất bản lần đầu dưới dạng truyện dài kỳ