Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Cả Tam

Cả Tam (20 tháng 7 năm 1888 – 30 tháng 3 năm 1971) là một nghệ nhân hát chèo Việt Nam. Bà là một trong những nghệ nhân có công khôi phục vốn chèo cổ đồng thời có đóng góp lớn cho việc hiện đại hoá chèo trong thế kỷ 20.

Cuộc đời 
Cả Tam tên thật là Trịnh Thị Lan, sinh ngày 20 tháng 7 năm 1888, quê tại huyện Cẩm Bình, tỉnh Hải Dương, sinh ra trong một gia đình nghèo có truyền thống chèo. Từ nhỏ, bà đã được cha cho đi học nghề, nhưng bị các thầy chê vụng và đuổi đi. Năm 8 tuổi, bà được cụ Kép tổng thu nhận. Ba năm sau, bà chính thức được diễn chèo. Năm 16 tuổi, bà ra Hà Nội, đi hát tại các rạp và gánh hát. Sau khi Sán Nhiên đài thành lập, khi đã 40 tuổi, bà liền tham gia trào lưu chèo cải lương và chèo văn minh. Sau khi trào lưu chèo cải lương suy tàn, bà theo gánh hát của ông Trùm Thịnh về nông thôn biểu diễn cho tới năm 1939. Khi các chiếng chèo đi xuống, bà đành phải chuyển nghề, thậm chí thề vĩnh biệt nghề Tổ.

Sau Cách mạng tháng Tám, Cả Tam theo mọi người đi tản cư. Năm 1953, bà tham gia Đoàn văn công nhân dân Trung ương tại chiến khu Việt Bắc. Năm 1955, bà hoạt động trong Đoàn chèo Trung ương (nay là Nhà hát Chèo Việt Nam). Bà còn tham gia Ban nghiên cứu chèo cùng các nghệ nhân khác như Năm Ngũ, Dịu Hương, Trùm Thịnh, Lý Mầm, nghiên cứu và bảo tồn và phát triển nhiều làn điệu chèo cổ. Ngoài ra bà còn dạy chèo tại trường Kịch nghệ dân tộc, đào tạo nhiều thế hệ diễn viên chèo.

Bà nổi tiếng qua những vai chèo cổ như Trinh Nguyên, Đào Huế và cả những vai hiện đại như già Đa trong "Tấm Cám", bà Mây trong "Nông thôn tươi sáng" (Trần Bảng). Bà được đánh giá là có lối diễn giản dị và sắc sảo, thể hiện tài năng độc đáo trong nghệ thuật nói sử (lối nói cơ bản của hát chèo).

Cả Tam qua đời vào ngày 30 tháng 3 năm 1971. Bà cùng nghệ nhân Trùm Thịnh được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba vào ngày 7 tháng 2 năm 1964 và được truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân vào năm 1984.

Di sản 
Trong số những học trò của Cả Tam, người được đánh giá cao nhất là nghệ nhân Phó Thị Kim Đức, học sinh lớp giáo sinh chèo, lớp đào tạo giáo viên dạy chèo đầu tiên sau năm 1954 được mở tại Trường Sân khấu – Điện ảnh Việt Nam.

Cháu nội của Cả Tam là Đoàn Thanh Bình, là người duy nhất được trao giải Người có giọng hát hay nhất làng Chèo toàn quốc năm 1993.

Chú thích

Tham khảo
 

Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Nghệ sĩ chèo
Nghệ nhân
Người Hải Dương
Huân chương Lao động hạng Ba
Nữ diễn viên sân khấu Việt Nam
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 19
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Troia

Troia (, Troy, , Ílion hoặc , Ílios;  và ; Hittite: 𒌷𒃾𒇻𒊭 Wilusa hoặc 𒋫𒊒𒄿𒊭 Truwisa;  hoặc Troya), còn được nhắc đến là Tơ-roa hay Tơroa trong một số tài liệu, là một thành phố ở phía tây bắc của khu vực được biết đến từ thời cổ đại cổ xưa là Tiểu Á, nay được gọi là Anatolia của Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại, ngay phía tây nam của eo biển Dardanelles và phía tây bắc của Núi Ida. Địa điểm ngày nay được gọi là Hisarlik. Đó là bối cảnh của Trận chiến thành Troia được mô tả trong sử thi Cycle Hy Lạp, đặc biệt là trong Iliad, một trong hai tác phẩm sử thi được cho là của Homer. Nhịp thơ dấu hiệu từ Iliad và Odyssey gợi ý rằng tên  (Ilion) trước đây bắt đầu với tên Digamma là  (Wilion) và một cái tên Hittite cũng được cho là của thành phố, Wilusa.

Một kinh đô mới được gọi là Ilium (from Greek: Ἴλιον, Ilion) thành lập tại địa điểm này dưới triều đại Hoàng đế La Mã Augustus. Nó phát triển mạnh mẽ cho đến khi Constantinopolis được thành lập. trở thành dinh giám mục và dần dần suy tàn trong thời Byzantine, bây giờ chỉ là một giáo phận trên danh nghĩa của Công giáo Latinh.

Năm 1865, nhà khảo cổ học người Anh Frank Calvert đã khai quật các thử nghiệm các con hào trên một cánh đồng mà ông đã mua từ một nông dân địa phương tại Hisarlik. Năm 1868, một doanh nhân và nhà khảo cổ học giàu có người Đức tên là Heinrich Schliemann cũng bắt đầu khai quật trong khu vực sau cuộc gặp gỡ với Calvert tại Çanakkale. Những cuộc khai quật này đã tiết lộ một số thành phố được xây dựng liên tiếp trên cùng một địa điểm. Schliemann là lúc đầu hoài nghi về việc xác định Hisarlik với Troia nhưng sau đó đã được Calvert thuyết phục và được quyền khai quật trên khu vực đất của Calvert ở nửa phía đông của địa điểm Hisarlik. Troia VII được xác định với thành phố có tên gọi là Wilusa được thành lập bởi người người Hittite và trùng với Troia thời Homer.

Ngày nay, ngọn đồi Hisarlik dùng để đặt tên cho một ngôi làng nhỏ gần tàn tích, nơi hỗ trợ du lịch thương mại đến thăm địa điểm khảo cổ Troia. Nó nằm tại tỉnh Çanakkale, cách thành phố thủ phủ Çanakkale khoảng 30 km về phía tây nam. Ngôi làng gần nhất là Tevfikiye. Do vị trí gần biển Aegea, Marmara và biển Đen nên đây là một trung tâm quân sự và thương mại. UNESCO đã công nhận Troia trở thành Di sản thế giới.

Ghi chú

Tài liệu tham khảo

Đọc thêm
 
 
Finding the walls of Troy: Frank Calvert and Heinrich Schliemann at Hisarlík (book) https://lccn.loc.gov/98013101

Nguồn và liên kết ngoài

 Trang chính 
 Chung

 Khảo cổ học

 Địa lý

 Lịch sử 
 Pius Bonifacius Gams, Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Leipzig 1931, p. 445
 Michel Lequien, Oriens christianus in quatuor Patriarchatus digestus, Paris 1740, vol. I, coll. 775–778
Tài liệu tham khảo - Tác phẩm được trích dẫn
 
 
 
 
 
 
 

Troia
Di sản thế giới tại Thổ Nhĩ Kỳ
Chiến tranh thành Troia
Vườn quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ
Địa lý Hy Lạp cổ đại
Địa điểm khảo cổ Hy Lạp cổ đại ở Thổ Nhĩ Kỳ
Thành phố bị phá hủy
Cựu vương quốc
Địa điểm trong thần thoại Hy Lạp
Vũng đá Piana

Vũng đá Piana''' (tiếng Pháp: Calanques de Piana; tiếng Corse: E Calanche di Piana) là một vũng đá (calanques'') nằm tại đảo Corse (Pháp), giữa Ajaccio và Calvi.

Đây là một phong cảnh đá kỳ quái ở phía nam Porto trong Công viên tự nhiên vùng Corse. Những tảng đá của đá granit đỏ có độ cao khoảng 400 m so với mực nước biển nằm sát bờ biển, chúng dường như phát sáng màu đỏ dưới ánh nắng mặt trời tương ứng

Cùng với Vịnh Girolata, Vịnh Porto và Khu bảo tồn thiên nhiên Scandola, Piana được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1983.

Điểm đặc biệt của Vũng đá Piana là cái gọi là Tafoni, dạng phong hóa điển hình của đá. Các hình thức kỳ quái kích thích trí tưởng tượng và có tên thích hợp. Nhà văn Guy de Maupassant gọi Calanche là "một đàn thú kỳ quái của những cơn ác mộng".

Tham khảo

Di sản thế giới tại Pháp
Sơ khai du lịch
Địa mạo Corse
Long Hải (định hướng)

Long Hải có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh
 Đá Long Hải thuộc quần đảo Trường Sa.

 Địa danh cũ
 Thị trấn Long Hải (huyện Long Điền, từ năm 2024 chuyển về huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu); nay là một phần xã Long Hải
 Xã Long Hải (huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu); nay là một phần xã Long Hải
 Xã cũ Long Hải, huyện Phú Quý, tỉnh Bình Thuận

Trung Quốc
 Quận Long Hải: (chữ Hán: 龙海区), thành phố Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến.
Nam Tĩnh

Nam Tĩnh (tiếng Trung: 南靖县, Hán Việt: Nam Tĩnh huyện) là một huyện của thành phố Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Khí hậu

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Chương Châu
Chiếu An

Chiếu An (tiếng Trung: 诏安县, Hán Việt: Chiếu An huyện) là một huyện của địa cấp thị Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có 9 trấn, 6 hương.

Khí hậu

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Chương Châu
Hoa An

Hoa An (tiếng Trung: 华安县, Hán Việt: Hoa An huyện) là một huyện của thành phố Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có 6 trấn, 3 hương và 7 nông lâm trường.

Khí hậu

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Chương Châu
Đông Sơn, Chương Châu

Đông Sơn (, âm Hán Việt: Đông Sơn huyện) là một huyện nằm ở phía nam địa cấp thị Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Huyện có diện tích 248,35 km², dân số năm 2020 là 219.511 người, mật độ dân số đạt 884 người/km². Mã số bưu chính của huyện là 363400, mã vùng điện thoại là 0596.

Phân chia hành chính
Huyện Đông Sơn được chia thành 7 đơn vị hành chính, toàn bộ các đơn vị này đều là trấn.
Trấn: Tây Phố, Chương Đường, Khang Mỹ, Hạnh Trần, Trần Thành, Tiền Lâu, Đồng Lăng.
Trung tâm hành chính của huyện đóng tại trấn Tây Phố.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Chương Châu
Đảo Trung Quốc
Eo biển Đài Loan
Thọ Ninh

Thọ Ninh (tiếng Trung: 寿宁县, Hán Việt: Thọ Ninh huyện) là một huyện của thành phố Ninh Đức, tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 284 km2, dân số 242.000 người. Thọ Ninh được chia ra các đơn vị hành chính gồm: 4 trấn, 10 hương.

Khí hậu

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Ninh Đức
Amenemhat III

Amenemhat III, cũng còn được viết là Amenemhet III là một pharaon thuộc Vương triều thứ Mười hai của Ai Cập. Ông trị vì từ khoảng năm 1860 TCN tới khoảng năm 1814 TCN, niên đại dài nhất của ông được biết đến trên một cuộn giấy cói là Năm cai trị thứ 46, I Akhet ngày 22..vương triều của ông được coi là thời kỳ hoàng kim của Trung Vương quốc. Ông có thể đã có một thời kì đồng trị vì dài (20 năm) với cha mình, Senusret III.

Vào giai đoạn cuối vương triều mình, ông đã cùng trị vì với Amenemhat IV, như được ghi lại trên một bản văn khắc đá bị hư hỏng ở Konosso thuộc Nubia, trong đó năm 1 của Amenemhat IV tương đương với năm 46, 47 hoặc 48 thuộc vương triều của ông.. Con gái ông, Sobekneferu, sau này đã kế vị Amenemhat IV, trở người cai trị cuối cùng của vương triều thứ 12. Vương hiệu của Amenemhat III, Nimaatre, có nghĩa là "Thuộc về Công lý của Re."

Kim tự tháp

Ông xây dựng kim tự tháp đầu tiên của mình ở Dahshur (được gọi là "Kim tự tháp Đen"), nhưng đã gặp phải vấn đề trong quá trình xây dựng nên nó đã bị từ bỏ. Khoảng năm 15 dưới vương triều của mình, nhà vua quyết định xây dựng một kim tự tháp mới tại Hawara, gần Faiyum. Còn kim tự tháp ở Dahshur đã được sử dụng làm nơi an táng một số phụ nữ thuộc hoàng gia.

Ngôi đền an táng gắn liền với kim tự tháp Hawara và được Herodotus và Diodorus Siculus gọi là "Mê cung". Strabo ca ngợi nó như là một kỳ quan của thế giới. Tuy nhiên, phòng an táng của nhà vua đã bị cướp từ thời cổ đại. Con gái hoặc em gái của ông, Neferuptah, được chôn cất trong một kim tự tháp riêng biệt (được phát hiện vào năm 1956) nằm cách kim tự tháp của ông 2 km về phía tây nam.

Đại kênh đào
Trong suốt thời gian cai trị lâu dài của mình, Amenemhat đã tiếp tục công trình có lẽ bắt đầu bởi vua cha nhằm nối ốc đảo Fayum với sông Nile. Khu vực này trước đây chỉ là một đầm lầy. Một kênh đào dài 16 km và rộng 1,5 km đã được đào, gọi là Mer-Wer (Đại kênh đào); nó bây giờ được gọi là Bahr Yussef. Công trình dân dụng vĩ đại này cuối cùng đã được hoàn thành bởi con trai của ông, Amenemhat IV, và nó đã mang lại sự thịnh vượng cho Fayum. Khu vực này sau đó trở thành một vựa lúa mì cho đất nước và tiếp tục được sử dụng cho đến năm 230 TCN khi nhánh Lahun của sông Nile bồi lên.

Viên tể tướng Kheti đã giữ chức vụ này vào khoảng năm 29 dưới vương triều vua Amenemhat III. Cuộn giấy cói toán học Rhind ban đầu được cho là đã được sáng tác dưới vương triều của Amenemhat. Các công trình của Amenemhat III vẫn còn khá nhiều và trong tình trạng tuyệt vời. Chúng bao gồm một ngôi đền nhỏ được trang trí tại Medinet Maadi ở Faiyum, mà được ông và cha của ông xây dựng dành riêng cho nữ thần vụ mùa Renenutet.

Chú thích

Đọc thêm
W. Grajetzki, The Middle Kingdom of Ancient Egypt: History, Archaeology and Society, Duckworth, London 2006 ISBN 0-7156-3435-6, 58-61

Liên kết ngoài
Amenemhat (III) Nimaatre 
The Pyramid of Amenemhet III from Talking Pyr 

Pharaon Vương triều thứ Mười hai của Ai Cập
Mất năm 1814 TCN
Năm sinh không rõ
Pharaon
Açores

Açores (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: ), tên chính thức Vùng Tự trị Açores (''''), là một trong hai vùng tự trị của Bồ Đào Nha, là một quần đảo bao gồm 9 đảo núi lửa nằm ở bắc Đại Tây Dương, cách Bồ Đào Nha lục địa khoảng  về phía tây, cách Lisboa  về phía tây, cách bờ biển châu Phi  và cách Newfoundland, Canada  về phía đông nam.

Nền kinh tế nơi đây dựa trên trồng trọt, chăn gia súc lấy sữa và thịt, đánh bắt hải sản, và du lịch, hoạt động dịch vụ chính trong vùng. Điểm dân cư chính tại Açores là Ponta Delgada.

Có 9 đảo chính và nhiều đảo nhỏ tại Açores, được chia làm ba nhóm. Đó là Flores và Corvo ở phía tây; Graciosa, Terceira, São Jorge, Pico và Faial ở trung tâm; São Miguel, Santa Maria và rặng san hô Formigas về phía đông. Chúng kéo dài trên  và nằm theo hướng tây bắc-đông nam.

Các đảo này đều có nguồn gốc núi lửa, dù một số như Santa Maria, không có hoạt động núi lửa nào kể từ khi có người đến sống. Đỉnh núi Pico là điểm cao nhất toàn Bồ Đào Nha, cao . Açores thực ra có một số núi có thể xem là cao nhất hành tinh, nếu tính từ chân núi dưới đáy Đại Tây Dương lên tới đỉnh.

Khí hậu Açores khá dịu so với những nơi cùng vĩ độ, nhờ ảnh hưởng của Gulf Stream chảy ngang qua. Do ảnh hưởng của biển, thời tiết dịu mát quanh năm. Nhiệt độ ban ngày vào khoảng  đến  tùy theo mùa. Nhiệt độ trên  hay dưới  hầu nhưng không xảy ra tại những trung tâm dân cư. Không khí thường thì ẩm ướt và trời thì nhiều mây.

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

 Chính quyền vùng Açores 
 Trang du lịch

Vùng tự trị Bồ Đào Nha
Vùng xa xôi của Liên minh châu Âu
Quần đảo Macaronesia
Tỉnh Bồ Đào Nha (1936-76)
Địa lý Tây Nam Âu
Sống núi giữa Đại Tây Dương
Lãnh thổ phụ thuộc châu Âu
Vùng cấp một Liên minh châu Âu
Nhà soạn nhạc

Nhà soạn nhạc (tiếng Anh: composer) là người sáng tác âm nhạc. Khái niệm này đặc biệt được chỉ tới những người sáng tác âm nhạc bằng các dạng nốt nhạc, sau đó cho phép những người khác biểu diễn tác phẩm âm nhạc của mình.

Khái niệm "nhà soạn nhạc" thường được dùng để chỉ những nhà soạn nhạc trong âm nhạc cổ điển của phương Tây. Trong âm nhạc đại chúng và âm nhạc dân tộc thì nhà soạn nhạc lại thường được gọi là "nhạc sĩ".

Xem thêm 

 Danh sách các nhà soạn nhạc cổ điển
 Lịch sử âm nhạc

Tham khảo

Nghề nghiệp trong công nghiệp âm nhạc
Thuật ngữ âm nhạc
Nghệ thuật
Tri phủ

Tri Phủ (Hán Việt: 知府) là một chức quan trong hệ thống quan chế các triều đình phong kiến Trung Quốc và Việt Nam. Tri phủ là người đứng đầu một phủ, có quyền hạn cao nhất cả về dân sự lẫn quân sự trong địa hạt.

Trung Quốc
Theo tài liệu Bách quan chí, chức danh Tri phủ được hình thành vào thời nhà Đường. Theo đó, trưởng quan tại các châu, quận được gia phong kiêm chức tri phủ sứ (知府事) hoặc quyền tri phủ sứ (权知府事), lâm thời tăng quyền hạn cai quản cả hành chính lẫn quân sự trong địa hạt quản nhiệm.

Thời Tống, thiết lập các chức danh trưởng quan địa phương tại các phủ, châu, quân, giám. Chức danh trưởng quan ở cấp phủ xưng là "Tri [mỗ] phủ quân phủ sứ" (知[某]府軍府事), giản xưng là "Tri phủ sứ" (知府事) hay "Tri phủ" (知府), do văn thần triều đình hoặc võ quan thứ sử người địa phương sung nhiệm. Ở các châu miền biên viễn, chức vụ này gọi là Tri châu, với quyền hạn bao gồm cả quân sự, thường do một võ quan nắm giữ.

Thời nhà Nguyên, chức danh Tri phủ không được sử dụng. Thay vào đó, chức vụ Darughachi giữ một vai trò gần tương đương. Qua đến đời Minh - Thanh, chức danh Tri phủ được sử dụng trở lại với vai trò chính thức là một trưởng quan hành chính địa phương cấp phủ châu.

Chức vụ Tri phủ thường do các quan viên hàm Chính tứ phẩm hoặc Tòng tứ phẩm nắm giữ. Trong giao tiếp, giới sĩ nhân thường nhã xưng quan viên tri phủ là "thái thú" (太守), "quận thú" (郡守), "minh phủ" (明府), "phủ công" (府公), "phủ quân" (府君), "sứ quân" (使君), "phủ tôn" (府尊), "thái tôn" (太尊)...

Năm 1912, chế độ quan chức phong kiến sụp đổ. Chức vụ Tri phủ cũng từ đó không còn được sử dụng.

Việt Nam
Chức tri phủ thay đổi theo từng thời kỳ trong lịch sử Việt Nam. Thời Lê sơ, đất nước được chia thành 5 đạo. Dưới đạo là trấn, dưới trấn là lộ, dưới lộ là châu và huyện và dưới châu, huyện là xã. Đứng đầu chính quyền các đạo là chức hành khiển (phụ trách cả dân sự lẫn quân sự). Đứng đầu các trấn là các an phủ sứ, các lộ là tuyên phủ sứ, các châu, huyện là tri châu hay tri huyện, các xã là xã quan. Tháng 6 năm Bính Tuất (1466), các lộ, trấn đều được bãi bỏ và đặt lại thành phủ. An phủ sứ đổi làm Tri phủ, trật Tòng Lục Phẩm. Trấn phủ sứ đổi làm Đồng Tri phủ. Thời Nguyễn năm Minh Mạng thứ 4 (1823), chuẩn Tri Phủ trật Tòng Ngũ Phẩm. Còn các nơi đặt Đồng Tri Phủ chuẩn trật Chánh Lục Phẩm.

Thời Nguyễn, Tri Phủ là chức quan văn thuộc Bộ Lại, trật Tòng Ngũ Phẩm. Vị Tri Phủ nổi tiếng nhất thời nhà Nguyễn là Nghi Biểu hầu Nguyễn Cư Trinh đã đóng góp rất nhiều trong công cuộc mở rộng đất đai miền Nam. Tại miền Tây Nghệ An huyện Con Cuông xã Đôn Phục, còn có dòng họ Lang Vi ba đời làm "Thổ Tri Phủ", được ban tặng sắc chế và còn lưu giữ lại các di sản người Thái xưa.

Dưới thời Pháp thuộc ở Nam Kỳ có chức quan Đốc phủ sứ, đây là vị trí cao cấp nhất của người Việt trong cơ quan hành chính ở Nam Kỳ thuộc địa, chỉ đứng sau quan chủ tỉnh người Pháp. Những viên quan Tri phủ hạng nhất có 3 năm thâm niên trở lên sẽ được tuyển chọn và bổ nhiệm vô vị trí này. Đốc phủ sứ sẽ đứng đầu một trung tâm hành chính hoặc một đại lí lớn.

Chú thích

Tham khảo
 Trần Mậu Đồng (陳茂同), Lịch sử quan chức Trung Quốc qua cách triều đại (中国歴代職官沿革史)

Chức quan phong kiến
Chính quyền địa phương
Tuyền Cảng

Tuyền Cảng (tiếng Trung: 泉港) là một quận thuộc thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Quận này có diện tích 306 km², dân số 360.000 người, mã số bưu chính 362114. Quận Tuyền Cảng có 1 nhai đạo, 4 trấn và 1 hương. Trước đây Tuyền Cảng thuộc Huệ An, năm 2000 thì tách thành một quận riêng.

Tham khảo

Tuyền Châu
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Tấn Giang

Tấn Giang (tiếng Trung: 晉江, Hán Việt: Tấn Giang) là một thành phố cấp huyện thuộc thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Thành phố Tấn Giang có diện tích 642 km², dân số 1.020.000 người, mã số bưu chính 362200. Thành phố Tấn Giang có 6 nhai đạo, 13 trấn. Thành phố này nằm ở đông nam tỉnh Phúc Kiến, bờ nam sông Tấn, giáp biển Thái Bình Dương, nhìn ra eo biển Đài Loan.

Tham khảo

Tuyền Châu
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Thành phố ở Phúc Kiến
Nam An

Nam An (tiếng Trung: 南安, Hán Việt: Nam An) là một thành phố cấp huyện thuộc thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Thành phố Nam An có 3 nhai đạo, 22 trấn và 2 hương. Thành phố này giáp biển Thái Bình Dương, nhìn ra eo biển Đài Loan.

Tham khảo

Tuyền Châu
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Cổ Lâu, Phúc Châu

Cổ Lâu (tiếng Trung: 鼓楼区, Hán Việt: Cổ Lâu khu) là một quận thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Quận này có diện tích 35 km², dân số 669,090 người (2020), mã số bưu chính 350001, quận lỵ ở đường Tân Thái. Quận Cổ Lâu có 9 nhai đạo, 1 trấn.

Tham khảo

Phúc Châu
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Mân Hầu

Mân Hầu  (tiếng Trung: 闽侯县, Hán Việt: Mân Hầu huyện) là một huyện thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Huyện này có diện tích 2126 km², dân số 988,200 người, mã số bưu chính 350011, huyện lỵ ở nhai đạo Cam Giá. Huyện Mân Hầu có 1 nhai đạo, 8 trấn, 6 hương.

Tham khảo

Phúc Châu
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Tommy Hilfiger

Tommy Hilfiger (sinh 24 tháng 3 năm 1951) là một nhà thiết kế thời trang người Mỹ và là người sáng lập ra nhãn hiệu thời trang cùng tên "Tommy Hilfiger" hay "Tommy".

Xem thêm 

 Tập đoàn Tommy Hilfiger

Tham khảo

Sinh năm 1951
Nhà tạo mẫu Mỹ
Doanh nhân Mỹ
Người New York
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Scotland
Doanh nhân thời trang Mỹ
Tín hữu Công giáo Rôma Hoa Kỳ
Doanh nhân Mỹ thế kỷ 20
Doanh nhân Mỹ thế kỷ 21
Doanh nhân Thành phố New York
Tommy Hilfiger (công ty)
Carbonyl

Trong hóa học hữu cơ, nhóm carbonyl là một nhóm chức bao gồm một nguyên tử cacbon liên kết cộng hóa trị đôi với một nguyên tử oxy (ký hiệu: C=O). Nhóm cacbonyl tồn tại trong nhiều hợp chất hữu cơ, và thường là một phần nhỏ của các nhóm chức lớn hơn. Nếu một hợp chất tồn tại nhóm carbonyl, hợp chất đó sẽ được gọi là hợp chất cacbonyl

Nhóm chức carbonyl có tính phân cực do oxi có độ âm điện lớn hơn cacbon, và vì thế đây làm nhóm rút electron.

Nhóm carbonyl có trong aldehyde và ketone. Ở ketone, cacbon của nhóm carbonyl sẽ gắn với hai gốc hydrocarbon. Tuy nhiên, ở aldehyde, cacbon của nhóm này sẽ gắn với hydro ở một đầu còn đầu còn lại gắn với gốc hydrocarbon hoặc một nguyên tử hydro khác.

Thuật ngữ cacbonyl cũng có thể đề cập đến cacbon monoxide - một phối tử của hóa học vô cơ hoặc một phức hợp của hóa học cơ kim (ví dụ: niken tetracarbonyl).

Các hợp chất cacbonyl 
Nhóm cacbonyl là một phần của các hợp chất sau:

 Aldehyde
 Xeton
 Acid carboxylic
 Este
 Amide
 Enon
 Acid halogenic
 Acid anhydride
 Imide

Các phương pháp nhận dạng 

 Quang phổ hồng ngoại: Việc hiểu rõ cấu hình phân tử giúp xác định chính xác vị trí hấp thụ tia hồng ngoại ở các phân tử chứa nhóm carbonyl. Liên kết đôi của C=O sẽ hấp thụ tia hồng ngoại ở số sóng giữa khoảng 1600–1900 cm−1(5263 nm đến 6250 nm). Khoảng hấp thụ này có thể được gọi là mũi cacbonyl trên dải hồng ngoại.
 Quang phổ tử ngoại: Khi sử dụng phương pháp quang phổ tử ngoại với acetone hòa tan nước, nhóm carbonyl cho số sóng hấp thụ ở khoảng 257 nm.
 Cộng hưởng từ hạt nhân: Tùy thuộc vào các nguyên tử lân cận mà liên kết đôi C=O sẽ cho các tín hiệu khác nhau. Thông thường, tín hiệu của nhóm cacbonyl sẽ bị dịch chuyển xuống vùng trường thấp. Khi dùng cộng hưởng từ hạt nhân cacbon-13, cacbon của nhóm cacbonyl cho tín hiệu trong khoảng 160-220 ppm.

Tham khảo 

 Hoá học hữu cơ, Thái Doãn Tĩnh
 Hóa học hữu cơ, Ngô Thị Thuận
 Hóa học hữu cơ, tập 2 - Nguyễn Hữu Đĩnh

Nhóm chức
Oda Hidenobu

là con trai của Oda Nobutada và sống trong thời đại Azuchi-Momoyama vào cuối thế kỷ 16. Ông có tên khác là .

Tranh chấp quyền thừa kế
Khi Oda Nobutada và Oda Nobunaga, cha và ông nội của Hidenobu bị chết trong Sự kiện chùa Honnō-ji năm 1582, có một cuộc tranh luận về việc ai sẽ làm chủ gia tộc Oda. Toyotomi Hideyoshi ủng hộ Hidenobu, khi mà địch thủ chính là chú của ông, Oda Nobutaka (người được Shibata Katsuie ủng hộ). Mặc dù Hidenobu mới chỉ 2 tuổi, ông vẫn trở thành chủ nhân của gia tộc Oda.

Trận Sekigahara
Hidenobu về phe của Ishida Mitsunari trong trận Sekigahara năm 1600, trong khi ông làm chủ lâu đài Gifu, một yếu tố quan trọng trong chiến lược chung của Mitsunari. Tuy nhiên,cuối cùng ông thất bại trong cuộc tấn công của Ikeda Terumasa và Fukushima Masanori. Sau khi thua trận Sekigahara, các thuộc hạ của Hidenobu mộ bụng tự sát (seppuku) ở lâu đài Gifu. Hành lang đẫm máu đó cuối cùng trở thành trận nhà ở Sōfuku-ji tại Gifu. Trần nhà đó bây giờ được gọi là "Trần nhà máu". Hidenobu chết hai năm sau khi bị đánh bại tại Sekigahara.

Tham khảo

Sinh năm 1580
Mất năm 1605
Gia tộc Oda
Thời kỳ Sengoku
Thời kỳ Azuchi-Momoyama
Daimyo
Sungnyemun

Sungnyemun (Hangul: 숭례문; Hanja: 崇禮門; Hán-Việt: Sùng Lễ Môn) hay Namdaemun (남대문; 南大門; Nam Đại Môn) là cổng thành kiến trúc gỗ có lịch sử 600 năm tại thủ đô Seoul. Công trình này được chọn là Di sản văn hóa quốc gia "số một" của Hàn Quốc kể từ năm 1961. Kiến trúc này đã bị cháy trụi ngày 10 tháng 2 năm 2008. Vụ cháy được xác định do liên quan đến vụ tranh chấp giữa ông Chae với chính quyền đã không đền bù thỏa đáng khi lấy đất của ông cho dự án xây dựng nhà ở.

Địa thế 
Khi Hán thành (Hanyang) được chọn làm kinh đô năm 1394, vua Thái tổ Lí Thành Quế (Lee Sung-kye 이성계) cho trổ 4 cổng chính và 4 cổng phụ để ra vào kinh thành. Tên các cổng thì đặt theo ý niệm Ngũ thường của Nho giáo (gồm "nhân", "nghĩa", "lễ", "trí" và "tín"). Cửa chính phía Đông là Hưng Nhân Môn Heunginjimun, cửa phía Tây là Đôn Nghĩa Môn, cửa phía Bắc là Chiêu Trí Môn và cửa phía Nam là Sùng Lễ Môn. Vì các nước phương Đông đều cho là vị quân vương phải ngồi nhìn về hướng nam, Sùng Lễ môn với địa vị cổng chính nam của kinh đô Seoul được xây to lớn hơn cả.

Sùng Lễ môn thực ra không có nhiệm vụ phòng thủ quân sự mà được xây chỉ vì mục đích trấn yểm phong thủy. Công trình kiến trúc này ngày nay nằm ở trung tâm Seoul nên được coi là biểu tượng chính của thành phố.

Lịch sử 

Dưới triều vua Thái Tổ Lí Thành Quế, Sùng Lễ môn được hoàn thành năm 1398. Những năm 1448 và 1479 cổng được khuếch trương, xây lầu ở trên và trở thành cổng hai tầng.

Trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên, cổng này bị tàn phá nặng nề. Năm 1961, chính phủ Hàn Quốc đã cho trùng tu Sùng Lễ môn. Công việc này kết thúc vào năm 1963. Năm 2005, Sùng Lễ môn được tu sửa một lần nữa.

Năm 2006, Cục Di sản văn hóa Hàn Quốc đã soạn sẵn hồ sơ khoảng 182 trang để khôi phục khi cần thiết, dự tính khoảng 21 triệu đô la Mỹ trong khoảng 2-3 năm.

Sự kiện cháy cổng thành 

Khoảng 8 giờ 50 phút tối ngày 10 tháng 2, năm 2008, một đám cháy đã bùng phát và sau đó khoảng 6 giờ đã thiêu rụi toàn bộ khối kiến trúc bằng gỗ ở phía trên cổng thành Namdaemun. Ngọn lửa đã vượt ra khỏi tầm kiểm soát vào lúc nửa đêm, bất chấp nỗ lực của hơn 360 lính cứu hỏa.

Nhiều nhân chứng cho biết đã thấy một người đàn ông khả nghi xuất hiện ở phần trên cổng thành chỉ trước khi đám cháy xảy ra vài phút, và hai chiếc bật lửa đã được tìm thấy tại hiện trường. Một người đàn ông 69 tuổi được xác định là Chae Jong-gi đã bị bắt do bị nghi ngờ là thủ phạm gây ra vụ hỏa hoạn, ông này sau đó đã thú tội. Một đại úy cảnh sát nói rằng Chae đã phun một chất sơn pha loãng lên sàn gỗ rồi châm lửa đốt. Việc làm này của nghi phạm có nguồn gốc từ sự bất bình trong đền bù đất đai của Chính phủ đối với ông ta. Năm 2006, Chae cũng đã từng bị truy tố vì đốt Xương Khánh cung ở Seoul.

Bộ Văn hóa Hàn Quốc cho biết, sẽ cần 3 năm và khoảng 21 triệu đô la Mỹ để xây dựng lại cổng thành này. Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã kêu gọi một chiến dịch quyên góp tiền để xây dựng và trùng tu lại di tích lịch sử này.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài 

 Đốt thành Namdaemun để gây chú ý!
 Hàn Quốc: Bắt được nghi phạm đốt cổng thành cổ Sùng Lễ Môn
 10 năm tù cho kẻ đốt thành Seoul

Công trình xây dựng Seoul
Quốc bảo của Hàn Quốc
Lịch sử Seoul
Eo biển Manche

Eo biển Manche (tiếng Anh: The English Channel, "eo biển Anh"; tiếng Pháp: La Manche, "tay áo", phiên âm tiếng Việt: eo biển Măng-sơ) là một đoạn eo biển dài thuộc Đại Tây Dương xen giữa đảo Anh và bờ biển phía bắc của Pháp, liền với Bắc Hải. Eo biển này dài 562 km, chỗ rộng nhất 240 km, chỗ hẹp nhất là 34 km (eo biển Dover). Eo biển Manche là biển nông nhỏ nhất xung quanh thềm lục địa châu Âu, chiếm diện tích khoảng 75.000 km².

Chú thích

Xem thêm 

 Đường hầm eo biển Manche

Southern England
Biển châu Âu
Thủy vực Biển Bắc
Bờ biển Anh
Biên giới Vương quốc Liên hiệp Anh-Pháp
Eo biển quốc tế
Địa mạo Bretagne
Địa mạo Normandie
Địa mạo Hauts-de-France
Eo biển Anh
Eo biển Chính quốc Pháp
Nam Xương (huyện)

Nam Xương (tiếng Trung: 南昌县, Hán Việt: Nam Xương huyện) là một huyện của địa cấp thị Nam Xương (南昌市), tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1839 km2, dân số năm 2003 là 905.000 người.

Hành chính
Huyện Nam Xương được chia ra làm 19 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 1 nhai đạo, 11 trấn và 7 hương. Ngoài ra huyện này còn quản lí 5 đơn vị tương đương cấp hương khác
Nhai đạo: Bát Nguyệt Hồ (八月湖街道)
Trấn: Liên Đường (莲塘镇), Hướng Đường (向塘镇), Tam Giang (三江镇), Đường Nam (塘南镇), U Lan (幽兰镇), Tưởng Hạng (蒋巷镇), Vũ Dương (武阳镇), Cương Thượng (冈上镇), Quảng Phúc (广福镇), Xương Đông (昌东镇), Ma Khâu (麻丘镇)
Hương: Kính Khẩu (泾口乡), Nam Tân (南新乡), Tháp Thành (塔城乡), Hoàng Mã (黄马乡), Phú Sơn (富山乡), Đông Tân (东新乡), Bát Nhất (八一乡)
Đơn vị ngang cấp hương khác
Khu khai phát kinh tế Tiểu Lam (小蓝经济开发区)
Khu hàng không Nam Xương (南昌航空城)
Khu quản lí Ngân Tam Giác (南昌县银三角管理委员会)
Quản lí xứ Lý Ngư Châu (鲤鱼洲管理处)
Khu trồng trọt chăn nuôi các loại giống tốt tỉnh Giang Tây (江西省良种繁殖场)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Nam Xương
Thành thị văn minh toàn quốc
Thụy Kim

Thụy Kim (tiếng Trung: 瑞金市, Hán Việt: Thụy Kim thị) là một thành phố cấp phó địa khu của địa cấp thị Cám Châu (赣州市), tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố nằm ở khu vực miền núi phía đông nam Giang Tây, giáp với tỉnh Phúc Kiến. Địa danh này nổi tiếng là trung tâm hoạt động của những người Cộng sản Trung Quốc sau khi bị Quốc dân đảng đẩy bật khỏi Tỉnh Cương Sơn. Năm 1931, dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông, Cộng hòa Xô viết Trung Hoa đã được thành lập ở đây. Năm 1934, lực lượng Tưởng Giới Thạch đã bao vây phe Mao Trạch Đông ở đây. Thụy Kim cũng là nơi bắt đầu cuộc Vạn lý Trường chinh.

Hành chính
Thụy Kim được chia ra làm 17 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 7 trấn và 10 hương. Ngoài ra thành phố này còn quản lí 1 đơn vị tương đương cấp hương khác
Trấn: Tượng Hồ (象湖镇), Thụy Lâm (瑞林镇), Nhâm Điền (壬田镇), Cửu Bảo (九堡镇), Sa Châu Bá (沙洲坝镇), Tạ Phường (谢坊镇), Vũ Dương (武阳镇)
Hương: Diệp Bình (叶坪乡), Đinh Pha (丁陂乡), Đại Bách Địa (大柏地乡), Cương Diện (岗面乡), Nhật Đông (日东乡), Vạn Điền (万田乡), Hoàng Bách (黄柏乡), Vân Thạch Sơn (云石山乡), Trạch Đàm (泽覃乡), Bạt Anh (拔英乡)
Đơn vị ngang cấp hương khác
Khu khai phát kinh tế Thụy Kim (江西瑞金经济开发区)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Nam Xương
Cám Châu
Thành phố tỉnh Giang Tây
Thành phố văn hóa lịch sử nổi tiếng quốc gia Trung Quốc
Nam Phong (định hướng)

Nam Phong có thể là:

Việt Nam 
 Nam Phong tạp chí

 Địa danh cũ
 Phường Nam Phong (thành phố Nam Định, Nam Định); nay là một phần của phường Vị Khê, tỉnh Ninh Bình
 Xã Nam Phong (huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội); nay là một phần của xã Phú Xuyên
 Xã Nam Phong (huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình); nay là một phần của xã Mường Thàng, tỉnh Phú Thọ
 Xã Nam Phong (huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La); nay là một phần của xã Tân Phong

Thái Lan 
 Huyện Nam Phong () của tỉnh Khon Kaen, Thái Lan.

Trung Quốc 
 Nam Phong tên một làn điệu do Bá Di sáng tác
 Huyện Nam Phong, Phủ Châu thuộc tỉnh Giang Tây
Nam Thành (định hướng)

Nam Thành có thể chỉ:

Việt Nam 
 Xã Nam Thành, tỉnh Lâm Đồng
 Phường cũ Nam Thành thuộc thành phố Hoa Lư cũ, tỉnh Ninh Bình; nay là một phần của phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
 Xã cũ Nam Thành thuộc huyện Yên Thành cũ, tỉnh Nghệ An; nay là một phần của xã Quan Thành, tỉnh Nghệ An
 Nam Thành Thánh thất, Thánh thất đầu tiên của đạo Cao Đài.

Trung Quốc 
 Nhai đạo Nam Thành (chữ Hán giản thể: 南城区, âm Hán Việt: Nam Thành khu) là một nhai đạo thuộc địa cấp thị Đông Hoàn, tỉnh Quảng Đông
 Huyện Nam Thành (tiếng Trung: 南城县, Hán Việt: Nam Thành huyện) là một huyện của địa cấp thị Phủ Châu (抚州市), tỉnh Giang Tây.
Kiến Nghiệp

Kiến Nghiệp (tiếng Trung: 建鄴區, Hán Việt: Kiến Nghiệp khu) là một quận của thành phố Nam Kinh (南京市), tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 82 km2, dân số năm 2002 là 160.000 người. Quận Kiến Nghiệp có 7 nhai đạo. Kiến Nghiệp là tên cũ của Tây Phổ ở Nam Kinh. Trong thời kỳ Dân quốc, đây là quận 5 (khu Thành Tây).

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Nam Kinh
Tần Hoài

Tần Hoài (tiếng Trung: 秦淮區, Hán Việt: Tần Hoài khu) là một quận của thành phố Nam Kinh (南京市), tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 22,34 km², dân số khoảng 300.000 người. Quận Tần Hoài có 5 nhai đạo. Quận lỵ đóng tại số 1 đường Tần Hồng Trong thời kỳ Trung Hoa Dân quốc, đây là quận 3 (khu Môn Đông) và quận 4 (khu Mông Tây).

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Nam Kinh
Phổ Khẩu

Phổ Khẩu (), âm Hán Việt: Phổ Khẩu khu) là một trong 11 quận nội thành của địa cấp thị Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Quận này có diện tích 910,49 km², dân số năm 2020 là 1.171.603 người, mật độ dân số đạt 1.287 người/km². Ở đây có các cơ sở của Đại học Nông nghiệp Nam Kinh, Đại học Nam Kinh và Đại học Công nghệ Nam Kinh.

Phân chia hành chính
Quận Phổ Khẩu được chia thành 9 đơn vị hành chính, tất cả đều là nhai đạo.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Nam Kinh
Giang Ninh

Giang Ninh (, Hán Việt: Giang Ninh khu) là một quận của thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Quận này có diện tích 1.561 km², dân số năm 2020 là 1.926.117 người, mật độ dân số đạt 1.200 người/km². Có 1.503.459 người sống trong vùng nội thành.

Từ nguyên
Tên Giang Ninh có nghĩa là "An ninh tại Giang Nam". Giang nghĩa là "Trường Giang", đây là có nghĩa "Giang Nam"; "Ninh" nghĩa là "an ninh".

Lịch sử
Tên Giang Ninh lần đầu được đặt vào năm 280, khi đó có tên là Lâm Giang (臨江). Năm 281, Lâm Giang được đổi tên thành Giang Ninh, có thể hiểu là "Ngoại Giang Vô Sự" (外江無事), nghĩa là an ninh tại Giang Nam.

Năm 2000, huyện Giang Ninh được nâng cấp thành quận Giang Ninh.

Phân chia hành chính
Quận Giang Ninh quản lý 10 nhai đạo biện sự xứ gồm: Đông Sơn, Mạt Lăng, Thang Sơn, Thuần Hóa, Lộc Khẩu, Giang Ninh, Cốc Lý, Hồ Thục, Hoành Khê, Kỳ Lân.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Nam Kinh
Ngô Trung, Tô Châu

Ngô Trung  (, âm Hán Việt: Ngô Trung khu) là một quận của địa cấp thị Tô Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Quận Ngô Trung có diện tích 745 km², dân số năm 2020 là 1.388.972 người, mật độ dân số đạt 1.860 người/km². Mã số bưu chính của quận là 215000.

Phân chia hành chính
Quận Ngô Trung được chia thành 7 nhai đạo.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Tô Châu
Thương Lãng

Thương Lãng (tiếng Trung: 沧浪区, Hán Việt: Thương Lãng khu) là một khu cũ của thành phố Tô Châu (苏州市), tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Thương Lãng có diện tích 30 km², dân số năm 2001 là 310.000 người. Quận Thương Lãng có các đơn vị hành chính gồm 6 nhai đạo. Từ tháng 9 năm 2012, Thương Lãng cùng với Kim Xương và Bình Giang sáp nhập lại thành Cô Tô.

Tham khảo 

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Tô Châu
Phân cấp hành chính Tô Châu
Khởi đầu năm 1955 ở Trung Quốc
Tương Thành, Tô Châu

Tương Thành (tiếng Trung: 相城區, Hán Việt: Tương Thành khu) là một khu của thành phố Tô Châu (苏州市), tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Tương Thành có diện tích 478 km2, dân số năm 2001 là 380.000 người. Quận Tương Thành có các đơn vị hành chính gồm 3 nhai đạo, 6 trấn và 1 khu phát triển kinh tế.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Tô Châu
Phân cấp hành chính Tô Châu
Sông Thanlwin

Sông Thanlwin (tên cũ dùng trước năm 1991 là sông Salween) là một dòng sông lớn của châu Á chảy qua các nước Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan. Sông bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy qua vùng phía Tây của Vân Nam sát biên giới với Myanmar, qua phía Đông Bắc của Myanmar và làm đường biên giới tự nhiên giữa Myanmar và Thái Lan, chảy sâu vào trong lãnh thổ Myanmar và đổ ra biển Andaman tại Mawlamyine. Ở gần cửa sông, nó tạo nên đồng bằng nhỏ Thanlwin.

Sông có chiều dài là 2.815 km và là nhà của 7.000 loài thực vật và 80 loài thú và cá quý hiếm hoặc có nguy cơ tuyệt chủng. Chính vì thế, vào năm 2003, UNESCO đã công nhận sông Thanlwin là một di sản thế giới (sinh thái).

Sông Thanlwin có nhiều tên gọi ở các địa phương. Ở Vân Nam, nó được gọi là 怒江 (Nù Jiāng, Nộ Giang), ở Myanmar thì có tên gọi là Thanlwin (phát âm quốc tế là θànlwìn; trong hệ thống chuyển ngữ cũ thì viết là Salwine), ở Thái Lan thì có tên gọi là สาละวิน (Salawin).

Năm 2004, chính phủ Trung Quốc quyết định sẽ xây 14 con đập trên phần sông chảy qua Vân Nam. Chính phủ Thái Lan và Myanmar dự định hai nước sẽ hợp tác xây một số con đập trong đó có thể có một con lớn hơn cả đập Tam Hiệp.

Tham khảo

Nộ Giang
Thanlwin
Salawin
Sông biên giới
Sông quốc tế châu Á
Vùng sinh thái nước ngọt
Biên giới Myanmar-Thái Lan
Sông Khu tự trị Tây Tạng
Sông Vân Nam
Bức xạ terahertz

Bức xạ terahertz hay bức xạ têrahéc (bức xạ terahertz, sóng terahertz, ánh sáng terahertz, T-rays, T-light, T-lux và THz) là một loại tia bức xạ điện từ có tần số nằm trong vùng phạm vi 300 gigahéc (3×109 Hz) và 3 têrahéc (3×1012 Hz), nằm trong dải sóng 1 milimét và 100 micrômét.
 
Vào tháng 5 năm 2012, nhờ sử dụng sóng têrahéc, các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công nghiệp Tokyo đã lập một kỷ lục mới trong việc truyền dữ liệu không dây: họ đã đạt được vận tốc 3 Gigabits trong một giây.

Tham khảo 

Phổ điện từ
Công nghệ Terahertz
François II của Pháp

François II (19 tháng 1 năm 1544 - 5 tháng 12 năm 1560) là Quốc vương nước Pháp (1559-1560), đồng thời cũng là Vương quân Scotland với tư cách là chồng của Nữ vương Mary I của Scotland.

François II sinh ra ở lâu đài Fontainebleau, Seine-et-Marne. Cậu là con trai cả của vua Henri II của Pháp và vương hậu Caterina de' Medici. Năm 1548, Khi mới 4 tuổi, François II đã được vua cha sắp đặt một cuộc hôn nhân chính trị với Nữ vương Mary I của Scotland, khi đó cũng chỉ mới 6 tuổi. Hôn lễ chính thức của họ mãi đến năm 1558 mới được tổ chức. Một năm sau, năm 1559, François đăng cơ sau khi vua cha Henri II qua đời. Tuy nhiên, chỉ sau 1 năm ở ngôi, cậu bất ngờ lâm bệnh nặng và mất tại Orléans, Loiret vào ngày 5 tháng 12 năm 1560, khi chỉ mới 16 tuổi. Hai người em của cậu là Charles và Henri về sau đều lần lượt đăng cơ lên ngôi vua của Pháp.

Chú thích

Tham khảo

Vua Pháp
Vương tộc Valois-Angoulême
Vương tộc Valois
Vương triều Valois
Phối ngẫu Vương thất Scotland
Vua thiếu nhi
Tín hữu Công giáo Pháp
F
Hiệp sĩ Lông cừu vàng Áo
Chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Denis
Trữ quân Pháp
Người Pháp gốc Ý
Vua chết trẻ
Madeira

Madeira ( hay ) là một quần đảo của Bồ Đào Nha tọa lạc tại miền Bắc Đại Tây Dương, phía tây nam của Bồ Đào Nha. Tổng dân số ước tính năm 2011 là 267.785 người. Thủ phủ Madeira là Funchal, tọa lạc tại bờ nam của đảo chính.

Quần đảo này chỉ cách đảo Tenerife, quần đảo Canaria  về phía bắc. Từ năm 1976, quần đảo này là một trong hai vùng tự trị của Bồ Đào Nha (cùng với Açores tọa lạc ở phía tây bắc). Nó bao gồm đảo chính Madeira, đảo Porto Santo, và quần đảo Desertas, được quản lý cùng với quần đảo Selvagens.

Madeira được các thủy thủ Bồ Đào Nha phục vụ cho Hoàng tử Henrique Nhà hàng hải tuyên bố sở hữu từ năm 1419 và lập điểm định cư vào năm 1420. Nơi này được xem là lãnh thổ được khám phá đầu tiên trong thời kỳ khai phá của Bồ Đào Nha, kéo dài từ năm 1415 đến 1542.

Ngày nay, đây là một khu nghỉ mát quanh năm, với khoảng một triệu khách du lịch đến mỗi năm. Nó được biết đến với rượu vang Madeira, nền ẩm thực, giá trị lịch sử và văn hóa, hệ động-thực vật, phong cảnh và nghề thủ công.

Đây là quê hương của siêu sao bóng đá người Bồ Đào Nha, Cristiano Ronaldo.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Quần đảo Macaronesia
Núi lửa Bồ Đào Nha
Lãnh thổ tự trị
Vùng tự trị Bồ Đào Nha

Bắc Phi
Lãnh thổ hải ngoại không tách rời
Vùng rượu vang Bồ Đào Nha
Cox's Bazar

Cox's Bazar ( Kôksho Bajar hay Kôks Bazar) là một thị xã, một cảng cá và là nơi đóng trụ sở của chính quyền quận Cox's Bazar ở Bangladesh. Ở đây nổi tiếng với bãi biển cát rộng và là bãi biển cát tự nhiên dài nhất thế giới (120 km bao gồm cả các bãi bùn). Nó nằm cách phía Nam Chittagong 150 km. Cox's Bazar cũng có tên "Panowa", có nghĩa là "hoa vàng". Tên cũ khác là "Palongkee". Tên gọi hiện nay của Cox's Bazar được đặt theo tên của Captain Cox (mất 1798), một sĩ quan quân đội phục vụ chính quyền Ấn Độ thuộc Anh.

Dù Cox's Bazar là một trong những điểm đến du lịch được khách tham quan chọn nhất ở Bangladesh, nó vẫn chưa trở thành một điểm đến quốc tế lớn do thái độ bảo thủ của cư dân địa phương.

Cox's Bazar đang được bầu chọn 7 kỳ quan thế giới mới và đến giữa tháng 2 năm 2008 đang tạm xếp hạng ba.

Tham khảo 

Thành phố của Bangladesh
Bãi biển Bangladesh
Vịnh Bengal
Thành phố cảng châu Á
Vườn quốc gia Sundarbans

Vườn quốc gia Sundarban (tiếng Bengal: সুন্দরবন জাতীয় উদ্দ্যান) là một vườn quốc gia, khu bảo tồn hổ, khu dự trữ sinh quyển nằm ở Tây Bengal, Ấn Độ. Đây là một phần của rừng Sundarbans trên đồng bằng sông Hằng, tiếp giáp với khu bảo tồn rừng Sundarban của Bangladesh. Đồng bằng được bảo phủ bởi những khu rừng ngập mặn và là một trong những nơi trú ẩn lớn nhất của loài hổ Bengal. Đây cũng là nơi sinh sống của nhiều loài chim, bò sát và động vật không xương sống bao gồm cả cá sấu nước mặn và trăn Ấn Độ. Vườn quốc gia Sundarban hiện nay được tuyên bố là vùng lõi của Khu bảo tồn hổ Sundarban vào năm 1973 và là khu bảo tồn động vật hoang dã vào năm 1977. Vào ngày 4 tháng 5 năm 1984, nó được tuyên bố là một vườn quốc gia. Nó đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1987, khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 1989, và vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế theo Công ước Ramsar từ năm 2019.

Bộ phận quản lý rừng đầu tiên có thẩm quyền đối với Sundarban được thành lập vào năm 1869. Năm 1875, một phần lớn rừng ngập mặn được tuyên bố là rừng dự trữ theo Đạo luật năm 1865. Những phần rừng còn lại được tuyên bố là rừng đặc dụng vào năm sau và khu rừng cho đến nay thuộc quản lý của khu hành chính dân sự, được đặt dưới sự kiểm soát của Sở Lâm nghiệp. Một phân khu được quản lý và điều hành rừng cơ bản, được thành lập vào năm 1879 với trụ sở chính tại Khulna, Bangladesh. Kế hoạch quản lý đầu tiên được hình thành trong giai đoạn 1893–1898.

Năm 1911, nó được mô tả là một vùng nước xả thải chưa được khai thác và bị loại khỏi cuộc điều tra dân số. Sau đó, nó kéo dài khoảng  từ cửa sông Hooghly đến Meghna và tiếp giáp với đất liền bởi ba huyện 24 Parganas, Khulna và Backergunge. Tổng diện tích (bao gồm cả mặt nước) được ước tính là . Đó là một khu rừng ngập nước, hổ và các loài thú dữ khác rất nhiều nên nỗ lực khai hoang đã không thành công lắm. Khắp mọi nơi của Sundarban là các kênh rạch chằng chịt, một số trong số là những hệ thống giao thông đường thủy tỏa đi khắp vùng Bengal cho cả thuyền hơi nước. Phần lớn nhất khu rừng ngập mặn này nằm ở Bangladesh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sundarbans National Park  Bangladesh
Official UNESCO website entry
 
UNESCO Periodic Report

Công viên quốc gia Tây Bengal
Khu bảo tồn Tây Bengal
Di sản thế giới tại Ấn Độ
Khu dự trữ sinh quyển Ấn Độ
Rừng ngập mặn
Lan hài xanh

Lan hài ráp (danh pháp hai phần: Paphiopedilum malipoense) là một loài lan hài thuộc Họ Lan. Lan hài nở hoa vào mùa Xuân và có một hoa mỗi cụm. Cây này phân bố ở các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu và Vân Nam của Trung Quốc cũng như tại miền Bắc Việt Nam. Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là nơi có loại lan hài xanh này.

Các biến thể
 Paphiopedilum malipoense var. angustatum (Vân Nam-Trung Quốc). Hemicr.
 Paphiopedilum malipoense var. jackii (Đông Nam Vân Nam, Bắc Việt Nam). Hemicr.
 Paphiopedilum malipoense var. hiepii
 Paphiopedilum malipoense var. malipoense (Đông Nam Vân Nam, Tây Nam Quý Châu, Tây Nam Quảng Tây (Trung Quốc) và Bắc Việt Nam). Hemicr.
 Paphiopedilum malipoense var. concolor
 Paphiopedilum malipoense var. aureum
 Paphiopedilum malipoense var. alba hoa xanh lá cây nhạt

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lan hài Malipo

M
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam
Động thực vật Vân Nam
Thực vật Quảng Tây
Lan Việt Nam
Lan Vân Nam
Lan hài xoắn

Lan hài xoắn(lan hài râu xanh) (danh pháp hai phần: Paphiopedilum dianthum) là một loài thuộc Họ Lan. Loài lan này được xem là đặc hữu (endemic) của Trung Quốc nhưng gần đây cũng được khám phá mọc ở Việt Nam, như ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.Thường mọc trong các hốc đá vôi có nhiều mùn tích tụ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 China Plant Specialist Group 2004. Paphiopedilum dianthum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Tra cứu ngày 23 tháng 8 năm 2007.

D
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam
Lan Trung Quốc
Lan Lào
Lan Việt Nam
Thực vật nguy cấp
José Ramos-Horta

José Manuel Ramos-Horta (tiếng Bồ Đào Nha: ), GCL (sinh ngày 26 tháng 12 năm 1949) là tổng thống thứ hai của Đông Timor kể từ khi quốc gia này giành độc lập từ Indonesia, ông nhậm chức ngày 20 tháng 5 năm 2007.

Ông là người cùng nhận Giải Nobel Hòa bình năm 1996 và là thủ tướng Đông Timor từ 2006 đến khi nhậm chức tổng thống sau khi đã thắng cử trong cuộc bầu cử tổng thống Đông Timor năm 2007. Ông đã bị Alfredo Reinhado bắn trọng thương trong một âm mưu đảo chính ngày 11 tháng 2 năm 2008.

Trong cuộc bầu cử tổng thống được tổ chức ở Đông Timor vào ngày 19 tháng 3 năm 2022, ông đã đắc cử tổng thống. Ông là tổng thống Đông Timor đầu tiên giữ chức vụ này hai lần.

Tiểu sử
Ông là người thuộc dân tộc mestiço, Ramos-Horta sinh năm 1949 tại Dili, thủ đô của Đông Timor, với mẹ là người Timor và cha là người Bồ Đào Nha, người đã bị chế độ độc tài Salazar lưu đày đến nơi mà lúc đó là Timor thuộc Bồ Đào Nha. Ông theo học trong một Công giáo tại ngôi làng nhỏ Soibada, sau này được Fretilin chọn làm trụ sở chính sau Indonesia xâm lược. Trong số mười một anh chị em của ông, bốn người đã bị quân đội Indonesia giết.

Ramos-Horta học luật quốc tế công lập tại Học viện Luật Quốc tế Hague vào năm 1983 và tại Antioch College ở Yellow Springs, Ohio, nơi ông hoàn thành bằng Thạc sĩ Nghệ thuật trong nghiên cứu hòa bình, năm 1984. Ông được đào tạo về luật nhân quyền tại Viện Nhân quyền Quốc tế ở Strasbourg vào năm 1983. Ông đã hoàn thành các khóa học sau đại học ở Chính sách đối ngoại của Mỹ tại Đại học Columbia năm 1983. 
à thành viên cộng sự cấp cao của St Antony's College từ năm 1987 và nói thông thạo 5 thứ tiếng: tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, và ngôn ngữ Đông Timor được nói phổ biến nhất, Tetum.

Ramos-Horta đã ly hôn với Ana Pessoa Pinto, Bộ trưởng Bộ Nhà nước và Nội chính Đông Timor, người mà ông có chung một con trai, Loro Horta, người sinh ra sống lưu vong ở Mozambique.

Tham khảo 

Tổng thống Đông Timor
Người đoạt giải Nobel Hòa bình
Thủ tướng Đông Timor
Sinh năm 1949
Nhân vật còn sống
Người Bồ Đào Nha lưu vong
Nhà hoạt động độc lập
Trường Thanh, Tế Nam

Trường Thanh (, âm Hán-Việt: Trường Thanh khu) là một quận thuộc địa cấp thị Tế Nam, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Quận có diện tích 1.208 km², dân số năm 2020 là 595.549 người, mật độ dân số đạt 493 người/km². Mã số bưu chính của thành phố là 250300, mã vùng điện thoại là 0531.

Phân chia hành chính
Quận Trường Thanh được chia thành 10 đơn vị hành chính gồm 8 nhai đạo và 2 trấn. Chính quyền quận đặt tại nhai đạo Văn Xương.
Nhai đạo: Văn Xương, Cố Vân Hồ, Bình An, Ngũ Phong Sơn, Quy Đức, Trương Hạ, Vạn Đức, Hiếu Lý.
Trấn: Mã Sơn, Song Tuyền.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Tế Nam
Tế Dương

Tế Dương (, âm Hán Việt: Tế Dương khu) là một trong 10 quận nội thành thuộc địa cấp thị Tế Nam, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Quận này có diện tích 1.097,15 km², dân số năm 2020 là 515.679 người, mật độ dân số đạt 469 người/km².

Phân chia hành chính
Quận Tế Dương được chia thành 10 đơn vị hành chính gồm 8 nhai đạo và 2 trấn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Tế Nam
Thương Hà

Thương Hà (, âm Hán-Việt: Thương Hà huyện) là một huyện nằm ở cực bắc địa cấp thị Tế Nam, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Huyện có diện tích 1.163,19 km², dân số năm 2020 là 527.311 người, mật độ dân số đạt 455,4 người/km². Mã số bưu chính của huyện là 251600, mã vùng điện thoại là 0531.

Phân chia hành chính
Huyện Thương Hà quản lý 12 đơn vị hành chính gồm 1 nhai đạo và 11 trấn. Chính quyền huyện đặt tại nhai đạo Hứa Thương.
Nhai đạo: Hứa Thương.
Trấn: Yên Hạng, Hoài Nhân, Long Tang Tự, Trịnh Lộ, Cổ Trang, Ngọc Hoàng Miếu, Bạch Kiều, Tôn Tập, Hàn Miếu, Sa Hà, Trương Phòng.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Tế Nam
Hoàng Đảo

Hoàng Đảo () là một quận của thành phố phó tỉnh Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Quận này nằm ở phía tây nam và phía tây của khu vực đô thị chính, phía tây vịnh Giao Châu trên cơ sở hợp nhất quận Hoàng Đảo với Khu phát triển kinh tế kỹ thuật Thanh Đảo (青岛经济技术开发区, QETDZ) kể từ ngày 3 tháng 6 năm 2014.

Lịch sử
Năm 1944 thành lập huyện Tàng Mã. Tháng 9 năm 1946 đổi tên huyện Châu Sơn thành huyện Giao Nam.

Năm 1956 sáp nhập huyện Tàng Mã vào huyện Giao Nam.

Tháng 10 năm 1976 chính quyền tỉnh Sơn Đông quyết định tách 3 nhân dân công xã Hoàng Đảo, Tiết Gia Đảo, Tân An cùng địa khu Xương Duy ra khỏi huyện Giao Nam để thành lập Hoàng Đảo cách mạng ủy viên hội, tương đương cấp huyện.

Tháng 1 năm 1979 được Quốc vụ viện CHND Trung Hoa phê chuẩn đổi tên Hoàng Đảo cách mạng ủy viên hội thành khu Hoàng Đảo, tương đương huyện cấp thị.

Tháng 8 năm 1984 theo quy định về việc đổi nhân dân công xã thành hương, trấn đã thành lập 3 trấn Hoàng Đảo, Tiết Gia Đảo, Tân An và hương Liễu Hoa Bạc (tách ra từ Tân An).

Năm 1985 thành lập Khu phát triển kinh tế kỹ thuật Thanh Đảo (cấp quốc gia).

Năm 1992 hợp nhất Khu phát triển kinh tế kỹ thuật Thanh Đảo với khu Hoàng Đảo để thành lập một khu vực thương mại tự do.

Ngày 1 tháng 12 năm 2012 chính quyền tỉnh Sơn Đông phê chuẩn việc triệt tiêu khu Hoàng Đảo cũ và thành phố cấp huyện Giao Nam để thành lập khu Hoàng Đảo mới.

Ngày 3 tháng 6 năm 2014 thành lập tân khu Tây Hải Ngạn, bao quát toàn bộ khu vực hành chính của khu Hoàng Đảo. Như vậy, Tân Hải Ngạn đã trở thành tân khu cấp quốc gia thứ 9 sau Phố Đông (Thượng Hải, 1992), Tân Hải (Thiên Tân, 2009), Lưỡng Giang (Trùng Khánh, 2010), Quần đảo Chu Sơn (Chiết Giang, 2011), Lan Châu (Cam Túc, 2012), Nam Sa (Quảng Đông, 2012), Tây Hàm (Thiểm Tây, 2014), Quý An (Quý Châu, 2014).

Năm 2018, Tây Hải Ngạn đã trở thành tân khu thứ ba được Bộ Dân chính CHND Trung Hoa công nhận là đơn vị hành chính sau Phố Đông và Tân Hải, trong khi các tân khu khác chỉ đơn thuần là khu vực quản lý về kinh tế.

Hành chính
Hoàng Đảo được chia thành 12 nhai đạo và 10 trấn; các nhai đạo và trấn ở mé phải trong bảng dưới đây là hợp nhất từ thành phố cấp huyện Giao Nam.

Nhai đạo

Trấn

Kinh tế
Các ngành công nghiệp trụ cột trong khu phát triển bao gồm: điện tử, thiết bị điện gia dụng, vật liệu xây dựng, hóa dầu, máy móc, dược phẩm. Cầu vịnh Giao Châu kết nối khu Hoàng Đảo với khu vực trung tâm thành phố.

Tham khảo

Liên kết ngoài
khu phát triển kinh tế kỹ thuật Thanh Đảo  

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Thanh Đảo
Khởi đầu năm 1985 ở Trung Quốc