Climax Series

là hệ thống vòng play-off hàng năm hiện hành tại Hệ thống bóng chày chuyên nghiệp Nhật Bản (NPB). Hệ thống vòng đấu này xác định đội đại diện Central League (CL) và đại diện kiêm nhà vô địch Pacific League (PL) tiến vào tranh chức vô địch tại Nippon Series. Sau khi hệ thống hai giải đấu của NPB được thiết lập vào năm 1950, PL đã trải qua ba lần thử nghiệm hệ thống vòng loại trực tiếp khác nhau. Năm 2004, họ đã triển khai cấu trúc vòng loại trực tiếp mà Climax Series áp dụng. Sau ba mùa giải, CL đã áp dụng hệ thống tương tự vào năm 2007, tạo ra thể thức vòng loại trực tiếp thống nhất hiện nay.

Ứng với kết quả mùa giải chính, ba đội đứng đầu tại mỗi giải đấu sẽ thi đấu với nhau trong hai vòng playoff. Ở vòng đầu tiên, đội đứng thứ hai và thứ ba ở mùa giải chính sẽ đối đầu trong loạt đấu ba ván. Đội chiến thắng trong vòng này sẽ tiến vào vòng 2 để đối đầu với đội quán quân mùa giải chính trong loạt trận sáu ván, do lợi thế chấp một ván thắng cho đội quán quân. Những đội chiến thắng trong loạt đấu vòng 2 của mỗi giải đấu sẽ thi đấu với nhau tại kì Nippon Series năm đó.

Lịch sử 
Kể từ khi hệ thống hai giải đấu của Nippon Professional Baseball (NPB) được thành lập, đội vô địch dựa trên thành tích mùa giải chính của Central League (CL) đã luôn giành quyền vào tới Nippon Series đối đầu với nhà vô địch Pacific League (PL). PL cũng áp dụng thể thức trên cho đến năm 1973, khi giải đấu tạo ra vòng đấu play-off duy nhất (ngoài Nippon Series) tại NPB trước năm 2004. Hệ thống mới này đã ghép đội có thành tích tốt nhất trong nửa đầu mùa giải với đội có thành tích tốt nhất nửa cuối. Đội chiến thắng trong loạt đấu năm ván thắng ba này giành quyền vào tới Nippon Series, đối đầu nhà vô địch CL. Hệ thống này đã tỏ ra có vấn đề khi Hankyu Braves giành chiến thắng trong cả nửa đầu và nửa cuối của mùa giải 1976 và 1978, khiến loạt đấu playoff không còn cần thiết. Thể thức trên đã bị loại bỏ sau mùa giải 1982, và thay vào đó, PL đã công bố vào mùa giải tiếp theo rằng các đội đứng nhất và nhì sẽ thi đấu trong loạt trận play-off hay nhất trong năm sau mùa giải chính thức gồm 130 trận nếu giữa hai đội cách biệt năm trận trở xuống. Ý tưởng này không được lòng hầu hết truyền thông và người hâm mộ, và đã bị loại bỏ sau ba mùa giải mà kết quả không cần áp dụng thể thức trên. Hai chi giải đã quay lại việc cử đội có thành tích mùa giải chính tốt nhất của mình để đối đầu trong loạt trận chung kết.

Pacific League 
Tháng 2 năm 2003, ban điều hành Pacific League (PL) đã đồng ý thiết lập thể thức playoff nội bộ cho mùa giải NPB 2004. Quyết định nhằm nỗ lực cải thiện sức hấp dẫn vào giai đoạn cuối mùa giải vốn sẽ chùng xuống nếu có một đội bỏ xa trong cuộc đua vô địch từ sớm nói riêng và sức hấp dẫn của chi giải nói chung. Thể thức được đề xuất gồm hai vòng gồm ba đội có thứ hạng mùa giải cao nhất tại PL. Trong đó, các đội đứng thứ hai và thứ ba sẽ đối đầu với nhau trong loạt đấu vòng một ba ván thắng hai, và đội thắng sẽ đi tiếp gặp đội vô địch mùa tại vòng hai cuối cùng. Đội thắng vòng này sẽ giành quyền đại diện PL tham dự Nippon Series, đối đầu với đại diện Central League (CL).Ban đầu, đội vô địch mùa giải sẽ chỉ được lợi thế sân nhà tại vòng hai, nhưng vào tháng 8 năm 2003, các quan chức PL nếu đội vô địch mùa giải cách đội xếp sau từ năm trận thắng trở lên, đội đó sẽ nhận lợi thế một ván thắng tại vòng hai thể thức năm ván thắng ba. Tại vòng playoff Pacific League 2006, ban tổ chức PL loại bỏ yêu cầu cách biệt, và đội vô địch mùa tự động có lợi thế một ván thắng tại vòng hai. Đổi lại, đội vô địch mùa sẽ không còn lợi thế sân nhà xuyên suốt vòng hai, và bốn ván sẽ được chia đều tổ chức tại sân nhà của hai đội. Quy định lập tức trở nên thừa thãi khi đội vô địch mùa Hokkaido Nippon-Ham Fighters giành chiến thắng chung cuộc chỉ sau hai ván.

Trong ba năm PL đơn phương áp dụng thể thức playoff, Central League (CL) vẫn tiếp tục trao suất tham dự Nippon Series cho nhà vô địch mùa. Sự không đồng đều về thể thức này đã nhận về những chỉ trích từ giới chuyên môn và báo chí. Trong kì Nippon Series 2005, nhà báo Stephen Ellsesser của tờ The Japan Times đã gọi hệ thống playoff cọc cạch của NPB là "một hệ thống tồi" và khẳng định quyết định không tổ chức vòng playoff nội bộ của CL là "ngu ngốc". Đề cập tới thất bại ê chề của Hanshin Tigers năm đó, ông cho rằng việc không tổ chức playoff, tạo ra 17 ngày trống không thi đấu giữa thời điểm kết thúc mùa giải và Nippon Series, là một trong những nguyên nhân dẫn tới kết quả thảm hại của Tigers trước Chiba Lotte Marines. Tương tự như Ellsesser, sau khi chứng kiến "sự hứng khởi" mà vòng playoff PL năm 2004 PL mang lại, nguyên HLV trưởng Marines Bobby Valentine cảm thấy "khó hiểu trước việc Central League không hưởng ứng" việc tổ chức vòng playoff nội bộ.

Climax Series được thiết lập 

Central League đã từng có các thể thức play-off theo tình huống cụ thể, như hai đội bằng thành tích trên bảng xếp hạng hay đội có nhiều trận thắng hơn kết thúc với tỷ lệ trận thắng kém hơn đội đứng đầu, nhưng chưa từng có một thể thức play-off cố định.  Vào tháng 3 năm 2006, dưới tác động từ thành công của các vòng play-off tại PL, các quan chức CL đã công bố ý định áp dụng hệ thống play-off sau mùa giải cho mùa giải 2007 để giúp cải thiện lượng khán giả đang đi xuống.  Trong các cuộc họp tổ chức vào cuối năm đó, các quan chức PL và CL đã bất đồng về các kế hoạch được đề xuất về hệ thống vòng play-off mới. Kể từ khi vòng loại trực tiếp PL được tạo ra vào năm 2004, chi giải này trao chức vô địch cho đội chiến thắng tại vòng loại trực tiếp thay vì đội kết thúc mùa giải chính với thành tích tốt nhất.  PL không chấp thuận ý định của CL tiếp tục trao danh hiệu giải của họ cho đội đứng nhất trong mùa giải chính trong khi sử dụng vòng play-off để xác định đội sẽ dự Nippon Series. 

Vào tháng 9 năm 2006, cả hai giải đấu đã đồng ý về một hệ thống vòng chung kết hậu mùa thống nhất.  CL đã triển khai một hệ thống vòng loại trực tiếp giống hệt với PL và toàn bộ các vòng đấu loại trực tiếp được gọi là "Climax Series".  Khác ba mùa giải trước, PL đã đồng ý trao chức vô địch giải cho đội đứng nhất trong mùa giải thay vì đội giành chiến thắng trong vòng play-off tương ứng.  Hai giải đấu trực thuộc ngoài ra cũng thống nhất mùa giải chính sẽ chơi 144 trận đấu, lần đầu tiên cả hai giải chơi cùng số trận kể từ khi PL giới thiệu hệ thống vòng play-off vào năm 2004.  Hai giải đấu cũng đồng ý rằng không nhà vô địch mùa giải thường xuyên nào sẽ nhận được lợi thế một trận thắng trong vòng cuối của Climax Series, với lý do là điều đó không cần thiết về mặt kinh doanh.  Có ý kiến cho rằng Yomiuri Giants đã bỏ phiếu chấp thuận ý tưởng vòng play-off vào năm 2006 do họ đã không về nhất tại Central League trong mùa giải chính kể từ năm 2002 và việc có vòng loại trực tiếp sẽ làm tăng cơ hội cho Giants góp mặt và chiến thắng Nippon Series. Tuy nhiên, nếu đúng với giả thuyết trên thì kế hoạch đã ngay lập tức phản tác dụng. Trong mùa giải khai mạc của Climax Series, Giants cuối cùng đã giành được cờ hiệu CL nhưng lại mất tham dự Japan Series khi họ bị Chunichi Dragons xếp thứ hai đánh bại ba ván không gỡ tại vòng cuối CL Climax Series năm 2007.  Mùa giải tiếp theo, các giải đấu đã lật lại quyết định của họ về lợi thế vòng hai và đồng ý trao cho nhà vô địch mùa giải thường lợi thế được chấp một ván thắng ở vòng cuối Climax Series bắt đầu từ năm 2008. Đồng thời, vòng cuối đã mở rộng thể thức từ loạt đấu 5-ván thắng-3 thành 7-ván thắng-4 (chưa tính một ván thắng chấp cho đội vô địch) để định đoạt đội sẽ tiến vào Nippon Series. Do đại dịch COVID-19, mùa giải chính 2020 được rút ngắn còn 120 trận, và bao gồm một thể thức Climax Series khác. Trong đó, Climax Series của PL chỉ bao gồm một vòng đấu 5-ván thắng-3 giữa hai đội nhất-nhì trong mùa giải chính, trong đó đội nhất được chấp một ván thắng. Trong khi đó, CL quay lại bỏ hoàn toàn vòng play-off, và đưa nhà vô địch mùa giải chính góp mặt tại Nippon Series. Quyết định loại bỏ Climax Series của CL một phần là do chỉ có hai trong số sáu đội của giải đấu thường xuyên thi đấu trên các sân có mái vòm, gây rủi ro về số trận đấu phải đấu bù vào cuối mùa giải vì bị hoãn do mưa.

Thể thức hiện tại 
Cả hai giải đấu đều áp dụng thể thức hậu mùa giống nhau, với ba đội đứng đầu mỗi giải trực thuộc tham gia hai vòng play-off của riêng họ. Các đội được xếp hạng vào cuối mùa giải chính dựa trên tỷ lệ trận thắng. Nếu các đội kết thúc với cùng tỷ lệ chiến thắng, các tiêu chí sau sẽ lần lượt được sử dụng để xếp hạng: 

Các nhà vô địch chi giải đã có bảy lần không thể vượt qua Climax Series. Trong số bảy trường hợp, bốn trường hợp xảy ra tại Central League và ba trường hợp đến tại Pacific League, và năm trường hợp trong số đó đã giành chiến thắng tại Nippon Series. 

 1. Đội có số trận thắng cao hơn sẽ xếp trên
 2. Đội có tỷ lệ chiến thắng cao hơn khi đối đầu trực tiếp sẽ sẽ xếp trên
 3. Đội có thứ hạng cao hơn ở mùa giải trước sẽ xếp trên

Các nhà vô địch chi giải đã có bảy lần không thể vượt qua Climax Series. Trong số bảy trường hợp, bốn trường hợp xảy ra tại Central League và ba trường hợp đến tại Pacific League, và năm trường hợp trong số đó đã giành chiến thắng tại Nippon Series. 

 1. Đội có tỷ lệ chiến thắng cao hơn khi đối đầu trực tiếp sẽ xếp trên
 2. Đội có tỷ lệ chiến thắng cao hơn trong khuôn khổ mùa giải chính không bao gồm các trận đấu liên giải sẽ xếp trên
 3. Đội có thứ hạng cao hơn ở mùa giải trước sẽ xếp trên

Giai đoạn đầu tiên thi đấu dưới thể thức loạt đấu 3-ván thắng 2 giữa hai đội đứng thứ nhì và thứ ba của mùa giải chính, với tất cả các ván đấu diễn ra trên sân nhà của đội đứng thứ nhì. Đội chiến thắng trong vòng này sẽ tiếp tục đối đầu với đội vô địch giải.  Loạt đấu này theo thể thức sáu ván. Nhà vô địch chi giải được lợi thế chấp một ván thắng cũng như lợi thế sân nhà cho toàn bộ loạt trận. Vì vậy, để chiến thắng chung cuộc, đội vô địch chỉ cần thắng ba ván trong khi đội đi từ vòng một phải thắng bốn. Các đội chiến thắng sẽ đối đầu nhau tại Nippon Series. 

Không giống như Major League Baseball (MLB), các trận đấu NPB có thể kết thúc với tỷ số hòa nếu không có đội chiến thắng sau 12 hiệp. Nếu một trận đấu Climax Series kết thúc với tỷ số hòa, chiến thắng sẽ không được tính cho bất kỳ đội nào. Nếu điều này khiến đội đi từ vòng một không còn đủ số ván để thắng 4, đội được xếp hạng cao hơn sẽ đi tiếp.

Kết quả 
Đã có bảy lần một nhà vô địch mùa giải trong thể vượt qua Climax Series để tiến vào Nippon Series, trong đó có bốn trường hợp đến từ Central League (CL) và ba trường hợp đến từ Pacific League. Năm trường hợp trong số đó, đội hạ bệ nhà vô địch mùa đã giành chiến thắng tại Nippon Series.

Central League 

  Đội đã giành chiến thắng.
 ĐẬM : Đội đã sau giành chiến thắng tại Nippon Series.
 Vòng hai tổ chức đầu tiên năm 2007 là loạt đấu năm ván thắng ba, trong đó nhà vô địch mùa không có lợi thế chấp ván thắng.
 Do lịch tiến hành cải tạo ngoài mùa giải chính tại Sân vận động Kōshien, sân nhà của Hanshin Tigers, các trận đấu vòng một năm 2008 đã được tổ chức tại Kyocera Dome Osaka.
 Do đại dịch COVID-19, nhà vô địch mùa giải đã tiến thẳng đến Nippon Series 2020.

Pacific League 

  Đội đã giành chiến thắng.
 ĐẬM : Đội đã sau giành chiến thắng tại Nippon Series.
 Vòng hai tổ chức đầu tiên năm 2007 là loạt đấu năm ván thắng ba, trong đó nhà vô địch mùa không có lợi thế chấp ván thắng.
 Thay vì tổ chức trận đấu đầu tiên của vòng hai năm 2008 tại Seibu Dome, các ván đấu trên sân nhà của Saitama Seibu Lions đã được tổ chức tại Sân vận động bóng chày Omiya Park, một sân vận động nhỏ hơn ở Saitama.
 Do đại dịch COVID-19, Climax Series 2020 đã được rút gọn một vòng năm ván thắng ba, với nhà vô địch giải đấu nhận được lợi thế thắng không một trận.

Ý kiến 
Sau khi được triển khai ở mùa giải 2007, thể thức Climax Series đã thu về nhiều ý kiến trái chiều. Trong khi việc triển khai một hệ thống playoff đồng nhất tại NPB được một số người hoan nghênh, một số khác lại cho rằng Climax Series hoàn toàn không cần thiết. 

Robert Whiting đã nhận xét quyết định áp dụng thể thức trên là "muộn màng" và tin rằng thể thức đã nâng cao đáng kể sức hút của bóng chày Nhật Bản.  Nhà báo về đề tài bóng chày Asa Satoshi phân tích rằng mặc dù không hoàn hảo, nhưng Climax Series đã giúp giảm thiểu số trận đấu mang tính thủ tục và sức hút với người hâm mộ là bảo chứng cho sự cần thiết của nó.  

Tuy nhiên, Satoshi cũng có ý kiến bất đồng về việc trao cờ vô địch giải đấu cho đội quán quân mùa giải chính thay vì đội vô địch Climax Series, dẫn tới các trường hợp một đội có thể đồng thời giành ngôi vô địch Nhật Bản với chiến thắng tại Nippon Series,nhưng lại không được coi là nhà vô địch trong giải đấu trực thuộc của họ.  Cực đoan hơn nữa, về việc thể thức này để lọt các đội có tỷ lệ thắng dưới .500 đủ điều kiện tham gia Climax Series, Satoshi đã chất vấn, rằng trường hợp một đội thua nhiều hơn thắng trong mùa giải chính mà lại tiến tới giành được danh hiệu Nippon Series, liệu có xứng đáng với ngôi vị vô địch Nhật Bản hay không.  

Ở chiều ngược lại, cựu cầu thủ và huấn luyện viên NPB Hirosawa Katsumi cho rằng việc một đội có thành tích áp đảo ở mùa giải chính không thể tranh ngôi vô địch quốc gia do thất bại trong Climax Series là hoàn toàn vô lý, cho dù diễn biến bổ sung có làm tăng sức hút cho giải đấu đi nữa. Ông cũng lập luận rằng một thể thức trao cơ hội giành Nippon Series cho một nửa số đội của giải tại vòng playoff sẽ làm giảm tầm quan trọng của cả mùa giải chính trước đó. 

Qua nhiều năm, thể thức của Climax Series đã qua nhiều sửa đổi khác nhau. Để giải quyết vấn đề các đội yếu hoặc thành tích kém tiến sâu, đã có đề xuất trao cho nhà vô địch chi giải lợi thế sẵn một ván thắng ở vòng cuối nếu họ vô địch với cách biệt mười trận trở lên so với đội xếp sau; hoặc, thậm chí nghiêm ngặt hơn, một đội có tỉ lệ thắng trong mùa giải chính dưới .500 sẽ bị loại khỏi vòng playoff. Tuy nhiên, có đề xuất khác cho rằng NPB có thể thay đổi cấu trúc căn bản giải đấu cùng với thể thức vòng loại trực tiếp. Nhà báo thể thao Ko Hirō đề xuất rằng mười hai đội của NPB nên được tái cấu trúc từ hai giải đấu thành ba bảng lấy cảm hứng từ Wild Card Series của MLB. Một vòng loại trực tiếp được tái cấu trúc mới sau đó sẽ có các đội vô địch giải đấu tự động tiến vào vòng hai cùng với đội thắng cuộc của vòng ngựa ô giữa hai đội kết thúc mùa giải với tỷ lệ thắng cao nhất nhưng không vô địch chi giải. Bando Taro, một giảng viên tại Đại học Jumonji, cũng đề xuất tái cấu trúc NPB, tuy nhiên ông còn đi xa hơn bằng cách đề xuất bổ sung bốn đội mới để tạo ra bốn bảng đấu cho phép hai loạt trận vòng một giữa các đội vô địch bảng.

Khi xem xét hai thể thức hậu mùa giải, một trước và một sau khi áp dụng thể thức Climax Series, Hirō kết luận rằng việc bổ sung vòng playoff đã có tác động tích cực đến NPB cả về khía cạnh chất lượng chuyên môn và kinh doanh. Năm 2003, với Nippon Series là loạt trận playoff duy nhất, chỉ có hai đội tham gia tối đa bảy ván đấu trong mười ngày với tổng số khán giả là 286.197 người. Trong khi đó, khi cả hai chi giải lần đầu tiên áp dụng hệ thống vòng loại trực tiếp vào năm 2007, có sáu đội tham gia tổng cộng 18 trận kéo dài 24 ngày, thu về 708.220 lượt khán giả, chứng tỏ rằng nhiều người hâm mộ đã gắn bó với giải đấu trong một khoảng thời gian dài hơn.

Nhà phân tích bóng chày Okada Yusuke tin rằng quan điểm của người hâm mộ Nhật Bản và Mỹ về vòng loại trực tiếp khác nhau. Ông khẳng định rằng ở Mỹ, mùa giải thường được coi là một dạng "vòng loại" cho vòng playoff được coi là "sự kiện chính" của cả mùa giải. Ngược lại, người hâm mộ Nhật Bản có xu hướng coi trọng kết quả của một mùa giải dài, đầy cam go trước đó và cho rằng thật không công bằng nếu đội vô địch mùa giải thường bị loại ở một loạt đấu duy nhất trước Nippon Series. Okada tin rằng Climax Series là giải pháp cân bằng giữa hai quan điểm này đồng thời mang đến cho người hâm mộ nhiều trận đấu kịch tính hơn.

Tài liệu tham khảo 

Nguồn CS1 tiếng Nhật (ja)
Bài viết có văn bản tiếng Nhật
Climax Series
Playoff tranh chức vô địch Nippon Professional Baseball
Sự kiện thể thao thường niên Nhật Bản