Chủ nghĩa dân tộc văn hóa

Chủ nghĩa dân tộc văn hóa là một thuật ngữ được các nhà nghiên cứu chủ nghĩa dân tộc sử dụng để mô tả những nỗ lực của các trí thức nhằm thúc đẩy việc hình thành các cộng đồng dân tộc thông qua việc nhấn mạnh vào một nền văn hóa chung. Khái niệm này đối lập với "chủ nghĩa dân tộc chính trị", vốn đề cập đến các phong trào cụ thể nhằm đạt được quyền tự quyết quốc gia thông qua việc thành lập một nhà nước dân tộc.

Định nghĩa
Công trình năm 1987 của John Hutchinson mang tên The Dynamics of Cultural Nationalism đã phản biện các nghiên cứu trước đó vốn có xu hướng đồng nhất chủ nghĩa dân tộc với các phong trào tìm kiếm nhà nước. Hutchinson xây dựng một hệ phân loại để phân biệt hai nhóm chủ nghĩa dân tộc. Ông cho rằng nhóm thứ nhất hoạt động như những nhà đổi mới đạo đức, xuất hiện trong những thời điểm khủng hoảng để tạo ra các phong trào cung cấp những "bản đồ bản sắc" mới dựa trên các huyền thoại lịch sử—từ đó có thể truyền cảm hứng cho các chương trình tái sinh xã hội–chính trị của nhóm thứ hai. Ông nhấn mạnh vai trò năng động của các nhà sử học và nghệ sĩ, cho thấy cách họ tương tác với các nhà cải cách tôn giáo và tầng lớp trí thức hiện đại hóa bất mãn để hình thành bản sắc dân tộc.

Trong các công trình sau này, Hutchinson thừa nhận rằng sự phân biệt trước đây của ông có thể quá đơn giản và ông nhận định: 

Điều phân biệt các phong trào "phục hưng" văn hóa này với những phong trào trước đó là tính năng động chính trị của chúng, xuất phát từ sự "giao thoa giữa các dòng tư tưởng trí thức châu Âu tân cổ điển và tiền lãng mạn". Các phong trào dân tộc chủ nghĩa văn hóa này hướng tới sự đồng nhất văn hóa và sử dụng nghiên cứu lịch sử như một nguồn lực cho đổi mới xã hội. Các trí thức tìm cách "trình bày cho quần chúng những bản đồ bản sắc mới và các định hướng chính trị kết hợp các giá trị của truyền thống lịch sử với tiến bộ hiện đại trong những thời điểm khủng hoảng".

Lịch sử
Anthony D. Smith mô tả rằng các trí thức đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành các nhận thức văn hóa về chủ nghĩa dân tộc:

Smith cho rằng những thách thức đặt ra đối với tôn giáo và xã hội truyền thống trong Thời đại Cách mạng đã thúc đẩy nhiều trí thức "tìm kiếm các nguyên tắc và khái niệm thay thế, cũng như một hệ thống huyền thoại và biểu tượng mới, nhằm hợp thức hóa và định nền tảng cho tư duy và hành động của con người". Khái niệm đồng thời về "tính lịch sử" (historicism) được đặc trưng bởi niềm tin đang nổi lên về sự sinh thành, phát triển và suy tàn của các dân tộc và nền văn hóa cụ thể, điều này trở nên "ngày càng hấp dẫn như một khuôn khổ để nghiên cứu quá khứ và hiện tại và [...] như một nguyên lý giải thích ý nghĩa của các sự kiện, cả quá khứ lẫn hiện tại".

Johann Gottfried Herder và Johann Gottlieb Fichte được coi là những nhân vật then chốt trong việc lập luận cho định nghĩa văn hóa của bản sắc dân tộc. Họ nhấn mạnh tính đặc thù của các nền văn hóa dân tộc, chủ yếu dựa trên ngôn ngữ, coi đó là "sự kết tinh của ký ức lịch sử và truyền thống độc nhất của một dân tộc, đồng thời là nguồn cội trung tâm của tinh thần dân tộc".

Miroslav Hroch cho rằng chủ nghĩa dân tộc văn hóa đã đặt nền tảng cho sự xuất hiện của chủ nghĩa dân tộc chính trị.

Đối với Yael Tamir, quyền tự quyết dân tộc thể hiện bản chất "cốt lõi văn hóa độc đáo của các nhóm văn hóa" và quyền của họ trong việc phát triển sự khác biệt văn hóa, bất kể việc các nhóm này có tìm kiếm một nhà nước dân tộc độc lập hay không.

Phê bình
Một số học giả, chẳng hạn như Craig Calhoun và Eric Hobsbawm, phê phán các định nghĩa văn hóa về bản sắc dân tộc vì đã bỏ qua vai trò của nhà nước trong việc hình thành bản sắc dân tộc cũng như vai trò của các tầng lớp tinh hoa xã hội–chính trị trong việc kiến tạo bản sắc văn hóa. Tương tự, Paul Brass lập luận rằng bản sắc dân tộc không phải là cái có sẵn mà là sản phẩm của các quá trình chính trị do các tầng lớp tinh hoa xã hội–chính trị tạo ra.

Umut Ozkirimli bác bỏ sự phân biệt rạch ròi giữa chủ nghĩa dân tộc văn hóa và chính trị, nhấn mạnh rằng chủ nghĩa dân tộc bao hàm cả hai. Ông cho rằng nó đồng thời liên quan đến "sự 'văn hóa hóa' của chính trị và sự 'chính trị hóa' của văn hóa".

Ví dụ
Những biểu hiện ôn hòa của chủ nghĩa dân tộc Vlaanderen hoặc chủ nghĩa Hindutva có thể được coi là "chủ nghĩa dân tộc văn hóa", mặc dù chính các phong trào này cũng bao gồm các hình thức của chủ nghĩa dân tộc sắc tộc và chủ nghĩa thần bí dân tộc.

Xem thêm 
 Dân tộc (nhân loại học)

Tham khảo

Đọc thêm 

David Aberbach, 2008, Jewish Cultural Nationalism: Origins and Influences, 
Kosaku Yoshino, 1992, Cultural Nationalism in Contemporary Japan: A Sociological Enquiry, 
J. Ellen Gainor, 2001, Performing America: Cultural Nationalism in American Theater, 
G. Gordon Betts, 2002, The Twilight of Britain: Cultural Nationalism, Multiculturalism, and the Politics of Toleration, 
Yingjie Guo, 2004, Cultural Nationalism in Contemporary China: The Search for National Identity under Reform, 
Mike Featherstone, 1990, Global Culture: Nationalism, Globalization and Modernity, 
Starrs, Roy, 2004, 
Vincent Martigny, 2016, Dire la France. Culture(s) et identités nationales, 

Văn hóa
Văn hóa