Trực thăng tấn công tiên tiến

Trực thăng tấn công tiên tiến (AAH) (Advanced Attack Helicopter) là một chương trình của Lục quân Hoa Kỳ nhằm phát triển một loại trực thăng tấn công mặt đất tiên tiến, bắt đầu từ năm 1972. Chương trình AAH được triển khai sau khi dự án Lockheed AH-56 Cheyenne bị hủy bỏ. Sau khi đánh giá các đề xuất từ ngành công nghiệp, cuộc cạnh tranh cho trực thăng tiên tiến của Lục quân Hoa Kỳ được rút gọn còn hai nguyên mẫu trực thăng của Bell và Hughes. Sau các thử nghiệm bay đối với các nguyên mẫu, mẫu YAH-64 của Hughes đã được lựa chọn vào tháng 12 năm 1976.

Bối cảnh 

Vào giữa những năm 1960, Lục quân Hoa Kỳ khởi động chương trình Hệ thống Hỏa lực Yểm trợ Đường không Tiên tiến (AAFSS), dẫn tới việc phát triển Lockheed AH-56 Cheyenne để sử dụng trong vai trò trực thăng vũ trang chống tăng. Đồng thời, Lục quân vẫn để mắt tới Bell AH-1G HueyCobra như một “giải pháp tạm thời” cho tác chiến trong môi trường rừng rậm. Tuy nhiên, mối quan tâm lớn hơn của Lục quân Mỹ khi đó là nhiệm vụ bảo vệ Tây Âu trước lực lượng thiết giáp hùng hậu của Khối Warszawa ở phía đông. Kịch bản chính mà Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương sử dụng trong suốt Chiến tranh Lạnh là: nếu Liên Xô và các lực lượng Hiệp ước Warszawa tiến hành một cuộc tấn công xe tăng quy mô lớn vào Tây Âu, họ nhiều khả năng sẽ tiến qua hành lang Fulda (chiếm Frankfurt trước, sau đó hướng tới khúc uốn phía tây của sông Rhine ở phía nam Wiesbaden, với tổng quãng đường chỉ khoảng 137 km), hoặc tiến qua đồng bằng Bắc Đức. Trực thăng tấn công tiên tiến được hình thành từ nhu cầu phòng thủ trước một kịch bản như vậy.

Năm 1971, căng thẳng chính trị gia tăng giữa Lục quân và Không quân Hoa Kỳ liên quan đến nhiệm vụ yểm trợ đường không tầm gần (CAS). Không quân cho rằng Cheyenne sẽ xâm phạm vai trò CAS của họ trong việc hỗ trợ Lục quân, vốn đã được quy định theo Thỏa thuận Key West năm 1948. Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã tiến hành một nghiên cứu và kết luận rằng chương trình A-X của Không quân, đề xuất Harrier của Hải quân và Cheyenne có sự khác biệt đáng kể, không trùng lặp về năng lực.

Tháng 1 năm 1972, Lục quân thành lập một lực lượng đặc nhiệm dưới sự chỉ huy của Tướng Marks để đánh giá lại các yêu cầu đối với trực thăng tấn công. Nhóm này đã tiến hành thử nghiệm bay đối với AH-56, cùng với hai phương án thay thế để so sánh là Bell 309 KingCobra và Sikorsky S-67 Blackhawk. Năm 1972, Lục quân Hoa Kỳ tổ chức một cuộc thử nghiệm bay cạnh tranh từ mùa xuân đến tháng 7, và kết luận rằng cả ba loại trực thăng đều không đáp ứng được yêu cầu. 

Tháng 4 năm 1972, Thượng viện Hoa Kỳ công bố báo cáo về nhiệm vụ CAS. Báo cáo khuyến nghị tài trợ cho chương trình A-X của Không quân (sau này trở thành A-10 Thunderbolt II) và mua số lượng hạn chế máy bay Harrier cho Hải quân. Báo cáo không nhắc đến Cheyenne và chỉ đưa ra khuyến nghị dè dặt rằng Lục quân nên tiếp tục tìm kiếm trực thăng tấn công, với yêu cầu cải thiện khả năng sống sót của chúng. Chương trình Cheyenne đã bị Lục quân hủy bỏ vào ngày 9 tháng 8 năm 1972. Kích thước lớn của trực thăng và khả năng tác chiến ban đêm/trong mọi điều kiện thời tiết chưa đạt yêu cầu là những lý do chính được đưa ra cho việc hủy bỏ chương trình.

Yêu cầu, đề xuất và nguyên mẫu 

Sau khi dự án Lockheed AH-56 Cheyenne bị hủy bỏ, Lục quân Hoa Kỳ tìm kiếm một loại máy bay đảm nhiệm vai trò tấn công chống thiết giáp. Lục quân mong muốn một loại máy bay vượt trội hơn Bell AH-1 Cobra về hỏa lực, tính năng bay và tầm hoạt động, đồng thời có khả năng cơ động để thực hiện các nhiệm vụ bay bám địa hình (nap-of-the-earth, NoE). Ngày 17 tháng 8 năm 1972, Lục quân khởi động chương trình Trực thăng tấn công tiên tiến (AAH). Chương trình này hướng tới một trực thăng tấn công dựa trên kinh nghiệm chiến đấu tại Việt Nam, với tốc độ tối đa thấp hơn (145 knot, tương đương 269 km/h) và trang bị hai động cơ nhằm tăng khả năng sống sót. Ngày 15 tháng 11 năm 1972, Lục quân phát hành yêu cầu đề xuất (RFP) cho AAH. Các yêu cầu về độ tin cậy, khả năng sống sót và chi phí vòng đời của AAH rất tương đồng với chương trình UTTAS.

Lục quân quy định AAH phải sử dụng hai động cơ tuốc bin trục General Electric T700, mỗi động cơ có công suất 1.500 mã lực trục (1.120 kW). Đây cũng là loại động cơ được chỉ định cho cuộc thi trực thăng đa dụng mới của Lục quân, sau này UH-60 Black Hawk đã giành chiến thắng. AAH sẽ được trang bị pháo 30 mm và 16 tên lửa chống tăng BGM-71 TOW. Sau đó, cấu hình vũ khí được điều chỉnh để cho phép mang thay thế 16 tên lửa chống tăng dẫn đường bằng laser AGM-114 Hellfire, loại đang trong quá trình phát triển và hứa hẹn tầm bắn cũng như uy lực lớn hơn TOW.

Năm nhà sản xuất đã nộp đề xuất: Bell, Boeing-Vertol (liên danh với Grumman), Hughes Aircraft, Lockheed và Sikorsky. Tháng 6 năm 1973, Bell và bộ phận Toolco Aircraft của Hughes Aircraft (sau này là Hughes Helicopters) được chọn vào vòng chung kết, mỗi bên được ký hợp đồng chế tạo hai nguyên mẫu. Đây là giai đoạn 1 của cuộc thi cạnh tranh.

Mỗi công ty chế tạo hai nguyên mẫu trực thăng để tham gia chương trình thử nghiệm bay. Nguyên mẫu Model 409/YAH-63A của Bell có càng hạ cánh ba bánh kiểu tam điểm và bố trí phi công ở ghế trước (thay vì ghế sau như thông lệ) nhằm hỗ trợ bay bám địa hình. Nguyên mẫu Model 77/YAH-64A của Hughes cũng có càng ba bánh nhưng bánh thứ ba đặt ở phía đuôi, với buồng lái bố trí phi công ở ghế sau.

Đối mặt với thời hạn bay thử vào cuối tháng 9, YAH-64 của Hughes thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 30 tháng 9 năm 1975, trong khi YAH-63 của Bell bay lần đầu vào ngày 1 tháng 10. Nguyên mẫu YAH-64 thứ hai bay lần đầu ngày 22 tháng 11, và YAH-63 thứ hai bay ngày 21 tháng 12 năm 1975. Nguyên mẫu YAH-63 đầu tiên bị rơi vào tháng 6 năm 1976, nhưng một mẫu thử tĩnh được nâng cấp lên tiêu chuẩn bay và cùng với nguyên mẫu thứ hai tiếp tục tham gia thử nghiệm so sánh với YAH-64.

Trong năm 1976, Lục quân đưa cả bốn trực thăng vào một chương trình thử nghiệm bay nghiêm ngặt; các cuộc thử nghiệm chính thức bắt đầu từ tháng 6 năm đó. Song song, một cuộc thi riêng được tổ chức cho hệ thống cảm biến và ngắm bắn của AAH, với Martin Marietta và Northrop nộp đề xuất vào tháng 11 năm 1976.

Trong quá trình đánh giá nguyên mẫu, Lục quân đã thay đổi vũ khí chống tăng chính của AAH từ tên lửa dẫn đường bằng dây TOW sang tên lửa dẫn đường bằng laser Hellfire mới, có tầm bắn hiệu quả hơn gấp đôi. Đây là một quyết định mang tính rủi ro vì Hellfire khi đó thậm chí còn chưa được bay thử, hợp đồng phát triển ban đầu với Rockwell International chỉ mới được ký vào tháng 10 năm 1976.

Lựa chọn và các bước tiếp theo 

Sau khi đánh giá kết quả thử nghiệm, Lục quân đã chọn YAH-64A của Hughes thay vì YAH-63A của Bell vào ngày 10 tháng 12 năm 1976. Cả hai thiết kế đều được đánh giá cao, nhưng thiết kế của Hughes được cho là có ưu thế về khả năng sống sót. Các lý do bao gồm rotor chính bốn cánh có khả năng chịu hư hại tốt hơn và cấu hình càng đáp của YAH-63 kém ổn định hơn.

Sau đó, AH-64A bước vào giai đoạn 2 của chương trình AAH. Giai đoạn này bao gồm việc chế tạo ba chiếc AH-64 tiền sản xuất, đồng thời nâng cấp hai nguyên mẫu bay YAH-64A và một mẫu thử nghiệm mặt đất lên cùng tiêu chuẩn. Các hệ thống vũ khí và cảm biến được tích hợp và thử nghiệm trong thời gian này, bao gồm cả tên lửa AGM-114 Hellfire mới.

Giai đoạn 2 của chương trình gặp nhiều trì hoãn vì nhiều nguyên nhân và kéo dài hơn 5 năm. Chuyến bay đầu tiên của giai đoạn này (với nguyên mẫu ban đầu đã nâng cấp) diễn ra ngày 28 tháng 11 năm 1977, trong khi chuyến bay đầu tiên của mẫu tiền sản xuất mới được chế tạo diễn ra ngày 31 tháng 10 năm 1979. Các vụ phóng thử Hellfire đầu tiên đã được tiến hành trước đó, vào tháng 4 năm 1979. Một cuộc đánh giá cạnh tranh giữa các trực thăng tiền sản xuất—một chiếc trang bị hệ thống cảm biến/ngắm bắn của Martin Marietta và chiếc còn lại của Northrop—đã được thực hiện, với Martin Marietta giành chiến thắng vào tháng 4 năm 1980. Đơn đặt hàng sản xuất ban đầu cho 11 trực thăng tấn công “AH-64A Apache” được ban hành vào ngày 26 tháng 3 năm 1982.

Tham khảo

Ghi chú

Thư mục 

 Donald, David. "AH-64A/D Apache and AH-64D Longbow Apache", Modern Battlefield Warplanes. AIRtime Publishing Inc, 2004. .
 Government Accounting Office. Staff Study: Advanced Attack Helicopter. Washington, D.C.: US Government Accounting Office, 1974.
 Landis, Tony and Jenkins, Dennis R. Lockheed AH-56A Cheyenne – WarbirdTech Volume 27. Specialty Press, 2000. .
 Office of the Assistant Vice Chief of Staff of the Army (OAVCSA). An Abridged History of the Army Attack Helicopter Program. Washington, DC: Department of the Army. 1973.

Liên kết ngoài 

 YAH-63 page on GlobalSecurity.org
 Jane's AH-64 page
 AH-64 page on GlobalSecurity.com