Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Khải hoàn ca

Khải hoàn ca (tên gốc , có nghĩa là "Hoan lạc tụng") là một bài ode được viết vào mùa hè năm 1785 bởi nhà thơ, nhà viết kịch và nhà sử học người Đức, Friedrich Schiller, bài này được xuất bản cùng năm trong tạp chí của ông mang tên Thalia. Một phiên bản sửa đổi sơ qua xuất hiện vào năm 1808, thay đổi hai dòng của khổ thơ đầu và bỏ đi phần khổ thơ cuối.
Nó được biết đến nhiều nhất với bản phổ nhạc của Ludwig van Beethoven trong chương thứ tư và cũng là chương cuối của bản giao hưởng số 9 của ông, dành cho bốn giọng đơn ca, đồng ca, cùng dàn nhạc.

Bài Khải hoàn ca được Hội đồng châu Âu chọn làm bài ca chính thức của Liên minh châu Âu năm 1972, và được Herbert von Karajan dàn dựng chính thức cho dàn nhạc.

Năm 2003, Liên minh Châu Âu chọn phần phổ nhạc của Beethoven cho bài thơ này làm bài ca chính thức cho EU, mà không có phần lời bằng tiếng Đức, vì ngày càng có nhiều thứ tiếng dùng trong Liên minh châu Âu. Do vậy, bài ca của EU thực tế là phần nhạc điệu của Beethoven chứ không phải bài thơ của Schiller, dù thế vẫn thể hiện rõ lý tưởng bác ái của phần lời. Lý tưởng này thể hiện bao quát trong bản phỏng theo của Beethoven ("tất cả mọi người đều là anh em"), hơn là trong bản gốc của Schiller "những kẻ ăn mày trở thành anh em với những ông hoàng."

Bài thơ 

Friedrich Schiller, người đã nhiệt tình kỷ niệm tình huynh đệ và sự đoàn kết của toàn nhân loại, sau này đã thực hiện một số điều chỉnh nhỏ trong bài thơ khi nó được tái bản vào năm 1803, và nó là phiên bản sau này tạo nền móng cho bản giao hưởng nổi tiếng của Beethoven. Mặc cho sự phổ biến của khúc ode sau đó, bản thân Schiller trong quãng đời sau này coi nó như một thất bại, thậm chí còn đi xa hơn, cho rằng nó "xa rời thực tế" và "giá trị đó có thể cho hai chúng ta, nhưng không phải cho cả thế giới, không phải cho nghệ thuật thi ca", trong một bức thư viết vào năm 1800 cho người bạn vong niên và là người bảo trợ cho mình, Christian Gottfried Körner (người mà tình bạn giữa họ là cảm hứng ban đầu để Schiller viết nên khúc ode).

Trong phạm vi những tường thuật đã liệt kê ở trên là đúng sự thật, điều này có thể bắt nguồn từ việc Schiller thay đổi một từ khóa nhằm thoát khỏi nỗi sợ hãi. "Leonard Bernstein nhắc nhở khán giả của mình, bài thơ ban đầu có tựa Tự do ca (Ode to Freedom) và cụm từ 'Joy' (vui mừng, vui sướng) (Freude, thay vì Freiheit (tự do), thêm vào cột trụ thứ ba, Freundschaft) đến như một sự thay thế cho một chủ đề mang tính cởi mở hơn về chính trị."

Nội dung 
Sau đây là nội dung bài thơ của Schiller. Lưu ý là phần ca từ trong chương thứ tư của bản giao hưởng số 9 của Beethoven hơi khác một chút so với bản gốc của Schiller.

Phổ nhạc
Trước Beethoven, Franz Schubert cũng đã viết nhạc cho bài thơ này với giọng đơn và dương cầm.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Bản ode 'An die Freude' của Schiller, phiên bản gốc năm 1785 cùng phần dịch sang tiếng Anh 
Phiên bản năm 1823 của Beethoven để dùng trong bản Giao hưởng số 9 cùng phần dịch sang tiếng Anh 
Đây là đoạn ngắn của bài hát chính thức của Liên minh châu Âu bằng tiếng Anh, Đức, và Latinh

Bài hát Đức
Tác phẩm năm 1824
Chủng tử

Chủng tử (zh. zhŏngzí 種子, ja. shushi/shuji, sa. bīja) nghĩa là mầm sống, hạt mầm, hạt giống. Thuật ngữ này vốn chỉ cho hạt giống thực vật, nhưng được dùng trong Phật giáo với ý nghĩa ẩn dụ:

Với một tôn giáo dựa vào thuyết "nhân quả", thì chủng tử là ẩn dụ cho nguyên nhân của mọi vấn đề, đặc biệt là nhân gây ra phiền não (sa. bīja, bīja-dharma); 
Tiềm năng của một cái gì đó sẽ phát sinh; 
Trong Duy thức tông, "chủng tử" là phương diện tiềm năng ẩn tàng của mọi cấu trúc tinh thần và vật chất được chứa sẵn trong A-lại-da thức. Nó sẽ hiện hữu như là kết quả của những hành vi và điều kiện hiện hành. Chủng tử là kết quả của những tiềm năng mới, và sẽ tiếp tục hiện hành và có một mối liên hệ trực tiếp với nhân duyên trước đó.
 
Trong Mật tông và Ấn Độ giáo, "chủng tử" chính là Chủng tử tự hay Chủng tử âm (sa. bījamantra) chứa đựng trong Chân ngôn. Khi đọc lên và quán tưởng, tần số âm ba cùng với tự dạng của "chủng tử tự" sẽ là phương tiện để hành giả tiếp nhận được những năng lượng vũ trụ và thực chứng những điều huyền diệu của thế giới tâm linh.

Ví dụ như chữ OṂ ॐ – bao hàm một khía cạnh đặc biệt của sự thật tuyệt đối được trình bày bằng một âm thanh tiêu biểu. Những âm thanh này chứa đựng – nếu đệ tử tín tâm được tiếp nhận qua một vị Đạo sư chân chính – những năng lực diệu kì. Những hành giả trong Mật tông đều nhận được một Chủng tử âm từ Đạo sư của mình khi được Quán đỉnh (sa. abhiṣeka).

Xem thêm
Duy thức tông
A-lại-da thức
Duy thức
Tập khí

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Liên kết ngoài
Chủng tử tự và Chân ngôn Phật giáo 
Kiến thức cơ bản về Chủng tử tự và Chân ngôn

Triết lý Phật giáo
Mật tông
Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Vĩnh Gia Huyền Giác

Vĩnh Gia Huyền Giác (zh. yòngjiā xuānjué 永嘉玄覺, ja. yōka genkaku), 665-713, là Thiền sư Trung Quốc đời Đường. Sư còn có các tên Minh Đạo (zh. 明道), Chân Giác (zh. 眞覺), và Đạo Minh (zh. 道明), là đệ tử được Huệ Năng ấn chứng. Sư tinh thông cả ba tông, Thiền, Thiên Thai, và Hoa Nghiêm, nổi tiếng với tên Nhất Túc Giác (zh. 一宿覺), có nghĩa là "giác ngộ trong một đêm" với câu chuyện sư nghỉ lại chỉ một đêm với Lục tổ. Sư còn là tác giả của 2 tác phẩm ngắn nhưng rất thông dụng là Chứng đạo ca (zh. 證道歌) và Thiền Tông Vĩnh Gia tập (zh. 禪宗永嘉集). Cả hai tác phẩm đều giải quyết những vấn đề tư tưởng quan trọng trong giai đoạn ấy và cũng là đề tài của luận Đại thừa khởi tín, kinh Viên Giác, kinh Thủ-lăng-nghiêm.

Cơ duyên và hành trạng

Sư họ Đới, quê ở Vĩnh Gia, Ôn Châu. Sư xuất gia từ nhỏ và sớm tham học Đại tạng kinh, tinh thâm Chỉ-Quán. Nhân xem kinh Duy-ma-cật sở thuyết, sư hoát nhiên liễu ngộ. Môn đệ của Lục tổ Huệ Năng là Thiền sư Huyền Sách thấy sư đàm luận lời lẽ thích hợp với chư Tổ bèn khuyên sư đến Lục tổ để được ấn chứng chỗ sở đắc. Trận Pháp chiến sau đây giữa sư và Tổ đã đi vào lịch sử của Thiền tông:

Sư cùng Huyền Sách đến Tào Khê tham vấn Tổ. Đến nơi, sư tay cầm tích trượng, vai mang bình bát đi nhiễu Tổ ba vòng. Tổ hỏi: "Phàm Sa-môn phải đủ ba ngàn uy nghi tám muôn tế hạnh, Đại đức là người phương nào đến mà sinh đại ngã mạn như vậy?"
Sư thưa: "Sinh tử là việc lớn, Vô thường quá mau."
Tổ bảo: "Sao không ngay nơi đó thể nhận cái vô sinh, liễu chẳng mau ư?" 
Sư thưa: "Thể tức vô sinh, liễu vốn không mau." 
Tổ khen: "Đúng thế! Đúng thế!"
Đại chúng nghe vậy đều ngạc nhiên. Sư bây giờ mới đầy đủ trang nghiêm lễ bái Tổ. Lát sau, sư cáo từ, Tổ bảo: "Trở về mau quá!" 
Sư thưa: "Vốn tự không động thì đâu có mau." 
Tổ hỏi: "Cái gì biết không động?" 
Sư thưa: "Ngài tự phân biệt." 
Tổ bảo: "Ngươi đạt ý vô sinh rất sâu!" 
Sư thưa: "Vô sinh há có ý sao?"
Tổ hỏi: "Không có ý, cái gì biết phân biệt?" 
Sư thưa: "Phân biệt cũng không phải ý." 
Tổ khen: "Lành thay! Lành thay!"
Sư lưu lại một đêm hỏi thêm đạo lý và sau đó cùng Huyền Sách xuống núi. Thời nhân gọi sư là "Giác giả một đêm", Nhất túc giác (zh. 一宿覺).
Sư sau trụ trì ở Ôn Giang, học chúng đến tấp nập.

Đời Đường, niên hiệu Tiên Thiên thứ hai, ngày 17 tháng 10, sư ngồi vui vẻ thị tịch, thọ 49 tuổi. Vua sắc phong là Vô Tướng Đại sư, tháp hiệu Tịnh Quang.

Tham khảo

Sách tham khảo
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Đại sư Phật giáo
Thiền sư Trung Quốc
Sinh năm 665
Mất năm 713
Thủ-lăng-nghiêm-tam-muội kinh

Thủ-lăng-nghiêm-tam-muội kinh (zh. shŏulèngyán sānmèi jīng 首楞嚴三昧經, ja. shuryōgon sanmaikyō, ko. surŭngŏm sammaegyŏng, sa. śūraṃgama-samādhi-sūtra) là một bộ kinh Đại thừa. Tên đầy đủ của kinh này là Phật nói Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội Kinh. Thường hay có sự nhầm lẫn giữa kinh này với Thủ-lăng-nghiêm kinh (hay Lăng-nghiêm kinh), là một bộ kinh có nội dung hoàn toàn khác biệt với cốt lõi dựa trên Bạch Tản Cái Đà La Ni.

Từ nguyên 
"Thủ-lăng-nghiêm-tam-muội" là từ phiên âm từ śūraṃgamasamādhi trong tiếng Phạn. Hán dịch ý là Kiện tướng định (zh. 健相), Kiện hành định (zh. 健行), Dũng phục định (勇伏定), và Nhất thiết sự cánh định (一切事竟), chỉ một loại định (sa. samādhi) phá vỡ mọi phiền não.

Nội dung 
Bộ kinh này thuộc Phật giáo Đại thừa thời kì đầu, nội dung rất tương quan với kinh Duy-ma-cật sở thuyết (sa. vimalakīrti-nirdeśa-sūtra). Tam-muội có nghĩa là thiền định, là trạng thái của tâm tập trung chuyên nhất vào một điểm (nhất tâm, sa. cittaikāgratā). Trạng thái định được đề cập trong kinh này là Thủ-lăng-nghiêm. Gọi là Kiện hành (zh. 健行) vì bất kì ai đã có được đại định này thì dù ở trong bất kì hoàn cảnh nào cũng có phong cách của vị kiện tướng (sa. śūra), sẽ không gặp bất kì trở lực nào. Kinh này chắc thật có nguồn gốc từ Ấn Độ, nhưng nay chúng ta chỉ còn có vài bản tiếng Phạn không hoàn chỉnh: hai phần trích dẫn trong Tập Bồ Tát học luận (sa. śikṣāsamuccaya) của Tịch Thiên (sa. śāntideva) và một số trang bản thảo được khám phá ở miền Tây xứ Turkestan. Bản kinh hoàn chỉnh được lưu hành hiện nay nhờ hai bản dịch: một do Cưu-ma-la-thập dịch sang tiếng Hán có lẽ vào khoảng từ năm 402–409, và một bản dịch tiếng Tây Tạng vào khoảng đầu thế kỉ thứ 9 được xem là do sự hợp tác của học giả Ấn Độ Thích-ca Quang (sa. śākyaprabha) và các nhà chú giải Trung Hoa khác. Những bản dịch này nay đã thất lạc, chúng ta chỉ còn được biết đến tên kinh. E. Lamotte đã dịch sang tiếng Pháp năm 1965, và bản này đã được Boin-Webb dịch sang tiếng Anh năm 1998. Tên gọi đầy đủ là Phật thuyết Thủ-lăng-nghiêm-tam-muội kinh.

Tham khảo 

 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
 Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Liên kết ngoài 
 Kinh thủ lăng nghiêm  - Thích Duy Lực dịch từ Hán sang Việt và lược giải - Từ Ân Thiền đường, Santa Ana Hoa Kỳ xuất bản 1990.
 Một số bài viết bằng Anh ngữ và Hoa ngữ về Kinh Lăng Nghiêm 
 Khai Thị Về Kinh và Chú Lăng Nghiêm
 Lăng Nghiêm Đại Bi thập chú
 Đại Phật Đỉnh Thủ Lăng Nghiêm
 Phật nói kinh Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội

Triết lý Phật giáo
Kinh văn Phật giáo Đại thừa
Thắng-man kinh

Thắng Man kinh  (zh. shèngmán jīng 勝鬘經, ja. shōmangyō, sa. śrīmālādevī-sūtra) là tên gọi ngắn của  Thắng Man sư tử hống nhất thừa đại phương tiện phương quảng kinh  (śrīmālādevī-siṃhanādavaipulyasūtra), là một bộ kinh Đại thừa, được hai vị Cao tăng Ấn Độ dịch sang Hán văn. Bản thứ nhất của Cầu-na-bạt-đà-la (zh. 求那跋陀羅, sa. guṇabhadra), được dịch đời Lưu Tống (tk. 5, ~ 435-443) dưới tên trên. Bản thứ hai được Bồ-đề-lưu-chi (sa. bodhruci) dịch (~ 508-535) dưới tên Thắng Man phu nhân hội, bởi vì kinh này cũng là một phần của bộ kinh Đại bảo tích, hội 48. Một bản dịch cũ của kinh nầy có tên Phu nhân kinh (zh. 夫人經).

Kinh này tương đối ngắn, bao gồm 15 phẩm. Phẩm thứ nhất nói về đức tính chân thật của Như Lai và sự việc công chúa Thắng Man được Phật thụ ký. Phẩm 2–4 nói về việc phát triển Bồ-đề tâm. Nội dung của phẩm thứ 5–15 có thể gọi chung là "nhập Như Lai tạng" nói về việc xác định rõ ràng Nhất thừa (sa. ekayāna), về Như Lai tạng (sa. tathagātagarbha), Pháp thân (sa. dharmakāya), bản tính thanh tịnh. Vì bản chất nội dung, kinh thường được bàn luận và so sánh với các kinh luận như Bảo tính luận, Nhập Lăng-già (sa. laṅkāvatāra-sūtra), Đại thừa khởi tín luận (大 乘 起 信 論)... Kinh này đã được Wayman dịch sang Anh ngữ năm 1974.

Công chúa Thắng Man, nhân vật chính trong kinh này có quan điểm rằng, Phật chỉ vì Đại thừa thuyết pháp và pháp này bao gồm tất cả ba cỗ xe (Ba thừa). Thắng Man nêu ba hạng người có thể đi trên đường Đại thừa, đó là 
Hạng người thực hiện được Trí huệ vô thượng một mình; 
Hạng người nhờ nghe pháp mà đạt trí huệ; 
Hạng người có Tín tâm (sa. śraddhā), tin tưởng Phật pháp, mặc dù không đạt được trí huệ tột cùng.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Kinh văn Phật giáo Đại thừa
Phối cảnh

Phối cảnh là một cách vẽ trong hội họa, hay tạo hình, dùng để thể hiện các hình ảnh 3 chiều một cách gần đúng trên một bề mặt 2 chiều (giấy hay vải) nhờ vào các quy luật phối cảnh. Các quy luật phối cảnh được xây dựng trên các quy tắc hình học chặt chẽ.

Chúng ta đang sống trong một không gian 3 chiều. Các hình ảnh chuyển động có thể được liên hệ đến chiều thứ 4 là thời gian. Nhưng mặt phẳng giấy chỉ có 2 chiều. Các quy tắc phối cảnh giúp hình ảnh 2 chiều trở thành 3 chiều, khiến chúng được quan sát được trực quan hơn trên tranh vẽ.

Xem thêm
Nón quan sát
Mặt phẳng tranh
Điểm tụ
Đường chân trời
Phối cảnh tuyến tính
Phối cảnh cong
Phối cảnh ngược

Tham khảo

Kỹ thuật thể hiện
Hình học
Vẽ kỹ thuật
Hàm số và ánh xạ
Phát minh của Ý
Quận lỵ

Quận lỵ (tiếng Anh: county seat) là trung tâm quản lý một quận, nhiều khi là thành phố lớn nhất, ở nhiều quốc gia.

Việt Nam
Thời Việt Nam Cộng hòa, Quận là đơn vị hành chính trực tiếp dưới tỉnh (bất kể là khu vực đô thị hay thôn quê) và quận lỵ được dùng để chỉ lỵ sở của đơn vị đó. Quận lỵ được đặt trong một xã, nhưng chỉ một phần của một xã. Ngày nay tại Việt Nam, quận là đơn vị hành chính trực thuộc một thành phố trực thuộc trung ương và chỉ dành cho khu vực thành thị (bên cạnh huyện dành cho khu vực nông thôn). Khái niệm quận lỵ (trung tâm quận) ít còn được dùng nhưng khái niệm huyện lỵ (trung tâm huyện) vẫn còn được dùng.

Hoa Kỳ & Canada
Ở những tiểu bang vùng Tân Anh của Hoa Kỳ và những Tỉnh Duyên hải tại Canada, danh từ "shire town" cũng được dùng, nhưng chỉ được sử dụng chính thức ở Vermont.

Các quận ở Louisiana được gọi là "parish" (nguyên nghĩa là giáo xứ do ảnh hưởng lịch sử của Giáo hội Công giáo từ thời thuộc Pháp và Tây Ban Nha). Trong khi đó Alaska dùng "borough" (tức là khu vực lớn của tiểu bang). Lỵ sở của "parish" gọi là "parish seat" và "borough" là "borough seat".

Tỉnh Ontario của Canada, ngoài "quận" còn dùng những danh từ như "territorial district" (lãnh khu), "district municipality" (thị xã khu vực), "metropolitan municipality" (thị xã đô thành), và "regional municipality" (thị xã vùng), tất cả đều tương đương với quận.

Anh
Ở Anh, Wales, và Ireland, "county town" được sử dụng. Thuật ngữ này chỉ phổ biến ở Scotland và Bắc Ireland, nhưng hai xứ này của Anh nay không còn chia ra thành quận nữa – thay vì đó, nó được chia ra thành miền và huyện.

Tham khảo

Thủ đô
Quận Mỹ
Thành phố của Hoa Kỳ
Thủ phủ phân vùng quốc gia
5430 Luu

5430 Luu  là tên của một thiên thạch trong vành đai chính do nhà nữ thiên văn học người Mỹ Carolyn Jean Spellmann Shoemaker tại đài thiên văn Palomar phát hiện năm 1988.
5430 Luu được đặt theo tên của một tiến sĩ thiên văn học người Mỹ gốc Việt là Jane Lưu do công phát hiện ra Vành đai Kuiper vào năm 1992, cùng với giáo sư hướng dẫn của cô là David C. Jewitt, tại đài thiên văn ở Hawaii. Về các thiên thạch trong vành đai Kuiper, cô Jane phát biểu:

"Chúng tôi đã phát hiện có hàng triệu thiên thạch ngoài đó, bên mép rìa Thái Dương Hệ, trong vành đai Kuiper giống như hành tinh Diêm Vương Tinh vậy.... Khám phá này làm hoàn toàn thay đổi quan niệm của chúng ta về định nghĩa hành tinh là gì."

Xem thêm
Jane Lưu

Tham khảo

Tuần báo Văn hóa Thể thao Trẻ, số ra ngày 15 tháng 9 năm 2005 tại Dallas, Hoa Kỳ

Liên kết ngoài

Luu
5430
Luu
Thiên thể phát hiện năm 1988
Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Được phát hiện bởi Eugene M. Shoemaker
Tiểu hành tinh Phocaea
Thu nhập bình quân đầu người

Thu nhập bình quân đầu người của một nhóm người có thể nghĩa là tổng thu nhập cá nhân chia tổng dân số. Thường tính thu nhập trên đầu người dùng đơn vị tiền tệ hàng năm.

Xem thêm 
 Sức mua tương đương (PPP)

Tham khảo

Tổng sản phẩm nội địa
Nokoreach

Nokor Reach (tiếng Khmer: បទនគររាជ, Vương quốc huy hoàng) là quốc ca của Campuchia. Bài hát này do Chuon Nath viết dựa trên một làn điệu dân ca Khmer. Nó được công nhận là quốc ca năm 1941 và được khẳng định lại vào năm 1947. Tuy nhiên, khi đảo chính của Lon Nol nổ ra năm 1970, nó bị thay thế bởi quốc ca của thể chế Cộng hòa Khmer. Sau khi Khmer Đỏ giành chính quyền năm 1975, các biểu tượng hoàng gia bao gồm quốc ca được phục dựng trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, một bài ca khác, Dap Prampi Mesa Chokchey (ngày 17 tháng Tư vẻ vang), được đưa lên làm quốc ca mới cho chế độ Campuchia Dân chủ. Sau khi thể chế này bị lật đổ (1979), Cộng hòa Nhân dân Campuchia lên thay, cũng không sử dụng lại bài này. Mãi cho đến khi cuộc Tổng tuyển cử Campuchia, 1993 kết thúc với chiến thắng thuộc về đảng bảo hoàng FUNCINPEC, bài Nokor Reach cùng quốc kỳ của Vương quốc Campuchia mới được phục hồi như cũ.

Lời

Lời Khmer và phiên âm

Lời Việt
Trời cao giúp đỡ che chở Quốc vương chúng ta,Ban cho hạnh phúc và vinh quang,Canh giữ làm chủ linh hồn và vận mệnh chúng ta.Tổ tiên truyền lại cơ đồ sự nghiệp đời đời,Ngẩng cao tự hào vương quốc cổ xưa.

Miếu đền đang ngủ sâu kín giữa rừng,Nhớ thời kỳ vinh quang đại vương quốc, Dân tộc Khmer kiên cường như bàn thạch.Chúng ta tin tưởng vào vận mệnh Kampuchea,Thử thách Đế chế qua nhiều thời đại.

Tấm tắc ngợi ca từ trên Phật tháp,Kể lại hồi ức Phật giáo huy hoàng,Chúng ta trung thành tín ngưỡng của tổ tiên.Vì thế, trời đất sẽ giúp phát triển phồn vinh,Campuchia, Đại vương quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Tải xuống bài Nokoreach 

Campuchia
Quốc ca
Bài hát Campuchia
Biểu tượng quốc gia Campuchia
Quốc ca Ả Rập Xê Út

Quốc ca Vương quốc Ả Rập Xê Út () lần đầu tiên được chính thức thông qua vào năm 1950 ở phiên bản không lời và vào năm 1984 ở phiên bản có lời. Phần nhạc ban đầu được sáng tác bởi Abdul-Rahman al-Khateeb (عبد الرحمن الخطيب) vào năm 1947 và được chỉnh sửa lại bởi Seraj Omar (سراج عمر). Lời bài hát được viết bởi Ibrahim Khafaji (إبراهيم خفاجي).

Nó thường được gọi ngắn gọn là Quốc ca (' mặc dù nó được biết đến với tên ban đầu của nó, Sārʿī (', "Hãy cùng nhau"), từ câu ʾ (', "Hãy cùng nhau bước tới Vinh hiển tối cao!"). Lời bài hát kêu gọi cả nước hãy kéo quốc kỳ lên, tôn vinh Allah, và mong Ngài cho vua Ả Rập Xê Út được sống lâu.

Phiên bản hòa tấu được gọi là Bài hát Hoàng gia (' '') cũng được cử hành trong các buổi lễ, trong đó nó được cử hành để chào đón các thành viên cao cấp của hoàng gia cũng như các nhân vật ngoại giao.

Lời

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Saudi Arabia: an-Nasheed al-Waṭaniy – Audio of the national anthem of Saudi Arabia, with information and lyrics 
 The Royal Embassy of Saudi Arabia in Washington, DC has an Audio page that includes the National Anthem in both vocal and instrumental versions.
 https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/a-history-of-the-saudi-national-anthem-1.2281470

Văn hóa Ả Rập Xê Út
Quốc ca
Bài hát năm 1947
Vụ Co Lớn

Trong vũ trụ học, Vụ Co Lớn (tiếng Anh: the Big Crunch) là một dự đoán tương lai vũ trụ về sự quy tụ của vũ trụ trở lại 1 điểm sau khi nó ngừng nở ra sau Vụ Nổ Lớn.

Nếu lực hấp dẫn của tất cả vật chất trong vòng vũ trụ quan sát được đủ lớn, nó có thể làm chậm dần quá trình nở ra của vũ trụ, đến mức ngừng hẳn rồi sau đó bắt đầu co trở lại. Sau khoảng thời gian gần bằng thời gian giãn nở, vũ trụ co trở về 1 điểm kỳ dị, tương tự như 1 hố đen khổng lồ chứa tất cả mọi vật chất. Không thể nói gì được về chuyện gì sẽ xảy ra sau Vụ Co Lớn, vì thời gian ngừng tại điểm kỳ dị này.

Để xảy ra Vụ Co Lớn, mật độ vật chất trong vũ trụ phải đủ lớn để làm độ cong của không-thời gian là dương (tương tự như bề mặt của hình cầu). Nếu mật độ trung bình nhỏ hơn 1 giá trị, gọi là mật độ tới hạn, độ cong sẽ là âm (tương tự hình yên ngựa) và lực hấp dẫn tuy vẫn làm chậm quá trình giãn nở nhưng sẽ không bao giờ khiến quá trình này ngừng hẳn. Các trường hợp độ cong vũ trụ âm, dương hay bằng 0 tương ứng với 3 mô hình Friedmann. Các mô hình này giả thiết hằng số vũ trụ học bằng 0.
Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm (các quan sát về các siêu tân tinh được lấy làm ngọn nến mốc, hay nền vi sóng vũ trụ) cho thấy sự giãn nở của vũ trụ không bị chậm lại mà còn đang tăng tốc. Đa số các nhà thiên văn đã công nhận kết quả thực nghiệm về vũ trụ nở nhanh dần từ năm 2002.

Theo thuyết tương đối rộng, mô hình đơn giản nhất tương ứng với 1 vũ trụ đang nở nhanh dần là hằng số vũ trụ dương, có thể được giải thích là chân không lượng tử đang sinh ra 1 lực đẩy chống lại lực hấp dẫn. Sự tăng tốc của quá trình giãn nở gây ra bởi năng lượng tối và hằng số vũ trụ có thể biến đổi theo thời gian chứ không là 1 hằng số vật lý. Trên lý thuyết, điều này tương đương với việc hằng số vũ trụ có thể sẽ không giữ giá trị như hiện nay nữa và trở thành âm một ngày nào đó, để sinh ra Vụ Co Lớn. Lý thuyết tương đối rộng vẫn cho phép xảy ra Vụ Co Lớn, nhưng thời gian diễn ra của 1 Vụ Co Lớn bị giới hạn.

Xem thêm 
 Vụ Nổ Lớn
 Phương trình trường Einstein
 Cái chết nhiệt của vũ trụ
 Kết cục của vũ trụ
 Lịch sử vũ trụ
 Suy sụp hấp dẫn

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

 
 "Cosmic doomsday delayed" (news@nature.com)
 "Current Observational Constraints on Cosmic Doomsday" (Wang, Kratochvil, Linde, and Shmakova)

Bối cảnh tận thế
Vũ trụ học vật lý
Vũ trụ học
SN 1006

SN 1006 là hiện tượng thiên văn có độ sáng cao nhất từng được biết đến trong lịch sử. Nó xuất hiện lần đầu tại chòm sao Sài Lang ngày 30 tháng 4 và 1 tháng 5 năm 1006, được miêu tả như là "sao mới" khi nó được quan sát tại Trung Quốc, Ai Cập, Iraq, Thụy Sĩ, và Nhật Bản.

Ghi chép lịch sử 
Các ghi chép của nhà chiêm tinh học Ai Cập Ali ibn Ridwan, viết kèm theo quyển Tetrabiblos của Ptolemy, đã cho thấy các miêu tả chi tiết nhất về siêu tân tinh này. Theo ghi chép này, vật thể có kích thước khoảng 2,5 đến 3 lần Sao Kim, có độ sáng bằng 1/4 Mặt Trăng, và, giống như nhiều ghi chép khác, nằm gần đường chân trời phía nam. Các thầy tu dòng Benedictine ở tu viện St.Gall (Thụy Sĩ), những người đã chứng thực cho các quan sát của bin Ridwan về độ sáng và vị trí của siêu tân tinh, đã viết bổ sung thêm là "vật thể này thỉnh thoảng co lại, thỉnh thoảng tỏa ra và mờ đi, thỉnh thoảng biến mất." Nhận xét cuối thường được dùng để kết luận siêu tân tinh này thuộc loại Ia. Nhiều nguồn cho rằng thiên thể này sáng đến mức trở thành một nguồn sáng cho buổi tối; và có thể được quan sát vào ban ngày tại nhiều nơi. Nhà thiên văn hiện đại Frank Winkler còn viết "vào mùa xuân 1006, mọi người có thể đọc sách vào giữa đêm nhờ thiên thể này."

Có vẻ như có 2 giai đoạn trong quan sát về vật thể này, một giai đoạn kéo dài 3 tháng là thời kỳ sáng nhất của thiên thể, sau đó nó mờ nhạt, rồi lại sáng trở lại trong khoảng 8 tháng. Vào thời đó, đa số nhà chiêm tinh cho đó là điềm báo của chiến tranh hay mất mùa; tuy nhiên nhà chiêm tinh Trung Hoa Chou K'o-ming giải nghĩa cho hoàng đế rằng đây là một sao mang đến điềm lành.

Những gì còn quan sát được ngày nay 
Những gì còn lại của siêu tân tinh mà ta thấy ngày nay là một tinh vân hình vỏ cầu bị méo mờ nhạt, được khám phá lại nhờ thiên văn học radio. Năm 1965, Douglas K. Milne và F. F. Gardner tìm thấy một vỏ cầu đang nở có kích thước 30 arcsec trong vùng phổ radio gần Beta Lupi, và năm 1976, hình ảnh tia X và quang học được quan sát. Các số liệu đo được hiện nay cho thấy siêu tân tinh cách chúng ta 2.2 kilôparsec, có đường kính khoảng 20 parsec, nở ra với tốc độ 2.800 km/s. Nó được đặt tên PKS 1459-41 trong mọi vùng phổ quan sát. Tuy nhiên, pulsar hay hố đen vẫn chưa được tìm thấy tại tâm của siêu tân tinh này.

Ghi chú

Liên kết ngoài 
 

National Optical Observatory Press Release for March 2003

Chòm sao Sài Lang
Tàn tích siêu tân tinh
Khoa học thế kỷ 11
Siêu tân tinh
Năm 1006
Thiếu máu cục bộ

Trong y học, thiếu máu cục bộ (tiếng Hy Lạp ισχαιμία) là hiện tượng hạn chế tưới máu (cung cấp máu) đến mô, thường do yếu tố bên trong mạch máu, với hậu quả tổn thương hoặc rối loạn chức năng mô.

Cơ chế
Thiếu máu cục bộ xảy ra khi lượng máu đến tưới mô không đủ cho nhu cầu oxy hóa của mô.

Các nguyên nhân có thể là:
Xơ vữa động mạch
Hạ huyết áp
Cục huyết khối, cục huyết tắc
Chèn ép từ bên ngoài, như khối u...
Vật thể lạ trong máu tuần hoàn, như thuyên tắc nước ối...
Chết lâm sàng ( ngừng tim )

Hậu quả
Vì máu chuyên chở oxy đến mô, thiếu máu cục bộ dẫn đến hạ oxy (hypoxia) hay vô oxy (anoxia) mô, gây chết tế bào và hoại tử mô.

Thiếu máu cục bộ gặp trong các bệnh thiếu máu cục bộ cơ tim, tai biến mạch máu não, vỡ dị dạng động tĩnh mạch, bệnh thuyên tắc động mạch ngoại biên...

Xem thêm
Nhồi máu

Tham khảo

Tim mạch học
Giải phẫu bệnh học
Mạch học
La Bayamesa

La Bayamesa (tiếng Việt: Bài ca xứ Bayamo) là quốc ca của Cuba, được biểu diễn lần đầu trong trận Bayamo năm 1868. Perucho Figueredo, một trong những người tham gia trận chiến, đã viết lời và phổ nhạc cho bài hát. Giai điệu của nó giống hệt một bài hát cũ hơn có tên La Baymesa, cũng được viết bởi Figueredo. Ngày 20 tháng 10 năm 1868, quân đội Cuba có được sự đầu hàng của nhà chức trách Tây Ban Nha tại Bayamo, người dân Cuba vui sướng vây quanh Figueredo và yêu cầu ông viết cho họ một bài quốc ca hợp với giai điệu họ đang ngân nga. Ngay trên yên ngựa, Figueredo viết lời của bài quốc ca và phần lời đó dài hơn phần lời chính thức ngày nay. Figueredo bị bắt giữ và xử bắn bởi thực dân Tây Ban Nha hai năm sau đó. Trước khi bị bắn, Figueredo hát lên một câu trong bài quốc ca: Morir por la Patria es vivir (Vì hy sinh cho Tổ quốc có nghĩa là sống mãi!). Bài hát được chính thức chấp nhận vào năm 1902 và duy trì sau cuộc cách mạng năm 1959.

Lời

Liên kết ngoài 
Tải xuống bài La Bayamesa (có lời) 
Tải xuống bài La Bayamesa (có lời) 
Tải xuống bài La Bayamesa (không có lời) 
Tải xuống bài La Bayamesa (không có lời)
Tải xuống bài La Bayamesa (không có lời)  
Tải xuống bài La Bayamesa (không có lời)  
Tải xuống bài La Bayamesa (có hình)

Tây Ban Nha
Quốc ca
Bài hát Cuba
Bài hát năm 1868
Bài hát tiếng Tây Ban Nha
Hatikvah

Hatikvah (, , ) là bài thơ của người Do Thái vào thế kỉ XIX và là quốc ca của Israel. Lời bài hát được chuyển thể từ một bài thơ của Naftali Herz Imber, một nhà thơ Do Thái ở Złoczów (ngày nay là Zolochiv, Ukraina), lúc đó ở Vương quốc Galicia và Lodomeria dưới thời cai trị của Áo. Chủ đề của tác phẩm lãng mạn này là phản ánh niềm hy vọng 2.000 năm của người Do Thái trở lại vùng đất Israel, giành lại và khôi phục nó như một quốc gia tự do và có chủ quyền.

Đây là một bài quốc ca rất đặc biệt, vì ngoài việc đôi lúc có phần khởi đầu hơi giống Shche ne vmerla Ukraina (Ukraina) hoặc Mazurek Dabrowskiego (Ba Lan), nó cũng là một bài quốc ca buồn, với đoạn nhạc buồn man mác.

Lời bài hát

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Tải xuống bài Hatikvah (có lời) 
 Tải xuống bài Hatikvah(không lời)

Israel
Quốc ca
Nhạc khúc Rê thứ
Bài hát tiếng Hebrew
Il Canto degli Italiani

Il Canto degli Italiani (Bài ca của người Ý), cũng được biết tới với cái tên Inno di Mameli (Hành khúc của Mameli) hoặc Fratelli d'Italia (Người anh em toàn nước Ý) là quốc ca của Ý. Bài này được sáng tác bởi Goffredo Mameli, một công dân Genoa và về sau, nó được phổ nhạc bởi một người Genoa khác, Michele Novaro. Về sau, bài hát này đã trở thành bài hát ái quốc của Ý, đặc biệt được đánh giá cao bởi chính Giuseppe Garibaldi và được hát suốt phong trào đòi độc lập và cuối cùng là sự thống nhất nước Ý. Tuy nhiên, phải chờ đến khi Vương quốc Ý sụp đổ vào năm 1946, thế chỗ bằng một nhà nước cộng hòa, bài này mới được coi là quốc ca chính thức của Ý.

Lời bài hát 
Đây là văn bản đầy đủ của bài thơ gốc được viết bởi Goffredo Mameli. Tuy nhiên, quốc ca Ý, như thường được biểu diễn trong các dịp chính thức, khổ đầu tiên được hát hai lần, và phần điệp khúc, sau đó kết thúc bằng một tiếng "Sì!" ("Vâng!").

Khổ thơ tiên thể hiện sự nhân cách hóa của Ý, người sẵn sàng tham chiến để trở nên tự do, và sẽ chiến thắng như Roma thời cổ đại, "đội" mũ sắt của Scipio Africanus, người đã đánh bại Hannibal trong trận chiến cuối cùng của Chiến tranh Punic lần thứ hai tại Zama; cũng có liên quan đến phong tục nô lệ của người La Mã cổ đại, những người thường cắt tóc ngắn như một dấu hiệu của sự phục vụ, do đó Nữ thần Chiến thắng phải cắt tóc để trở thành nô lệ của Roma (để làm cho Ý chiến thắng).

Khổ thơ thứ hai, tác giả đau xót khi Ý là một quốc gia bị chia rẽ trong bao năm và kêu gọi đoàn kết; trong nét này, Goffredo Mameli sử dụng ba từ được lấy từ ngôn ngữ thơ ca và cổ xưa của Ý: calpesti (tiếng Ý hiện đại: calpestati), speme (speranza), raccolgaci (ci raccolga).

Khổ thơ thứ ba, là một lời cầu nguyện đến Thiên Chúa, xin che chở sự đoàn kết của người Ý đang đấu tranh để thống nhất quốc gia của họ một lần và mãi mãi. Dấu ấn thứ tư gợi lại những nhân vật anh hùng nổi tiếng và những khoảnh khắc của cuộc chiến giành độc lập của Ý như trận Legnano, cuộc bảo vệ thành Florence do Ferruccio lãnh đạo trong Chiến tranh Ý, cuộc bạo loạn bắt đầu ở Genève bởi Balilla và Vespers Sicilia. Phần cuối của bài thơ đề cập đến

Tham khảo

Quốc ca
Bài hát năm 1847
Quốc ca châu Âu
Biểu tượng quốc gia Ý
Văn hóa Ý
Bài hát ái quốc Ý
Bài hát dựa theo thơ
Nhạc khúc Si giáng trưởng
Bügd Nairamdakh Mongol

Quốc ca Mông Cổ (tiếng Mông Cổ:Монгол Улсын төрийн дуулал) được sáng tác năm 1950. Phần nhạc do Bilegiin Damdinsüren (1919-1991) và Luvsanjambyn Mördorj (1919-1996) sáng tác, lời bài hát được viết bởi Tsendiin Damdinsüren (1908-1988).

Lời

Lời hiện tại

Tiếng Mông Cổ

Tiếng Việt 
Đất nước độc lập thiêng liêng của chúng ta
Là cái nôi của toàn dân tộc Mông Cổ
Nguyện cho tất cả những điều tốt lành trên thế gian
Sẽ hưng thịnh muôn đời trên mảnh đất này

Đất nước ta sẽ củng cố các mối bang giao
Với tất cả các quốc gia trên thế giới
Hãy cùng đắp xây quê hương Mông Cổ yêu dấu
Bằng tất cả ý chí và sức lực của chúng ta

Biểu tượng vĩ đại của dân tộc sẽ che chở cho chúng ta
Và vận mệnh của nhân dân sẽ đồng hành cùng chúng ta
Hãy cùng lưu truyền văn hóa và ngôn ngữ dân tộc
Từ thế hệ này sang thế hệ khác

Những người con xuất chúng của Mông Cổ kiên trung
Đã đúc kết thành mở ra kỷ nguyên độc lập
Kỷ nguyên của hạnh phúc tiến bộ
Mông Cổ uy linh – Tổ quốc yêu dấu ngàn đời

Lời 1961—1991

Lời 1950—1961

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Tải xuống bài Bügd Nairamdakh Mongol  (không lời)

Quốc ca viết ở khóa La giáng trưởng
Quốc ca
Bài hát năm 1950
Biểu tượng quốc gia Mông Cổ
Nhạc khúc La giáng trưởng
Alen

Alen là dạng cụ thể của một gen, có chức năng di truyền nhất định. Đây là một trong những khái niệm quan trọng hàng đầu trong Di truyền học, vốn được phiên âm từ thuật ngữ "allele" của tiếng Anh. Khái niệm "alen" và khái niệm "gen" nhiều khi có thể dùng thay cho nhau, nhưng thực ra là khác nhau.

Một allele (UK: / ˈæliːl /, / əˈliːl /; US: / əˈliːl / hình thành từ tiếng Hy Lạp(ἄλλος állos, "một cái khác"), được định nghĩa những trạng thái khác nhau của cùng 1 gen, cùng tồn tại ở 1 locus xác định trên nhiễm sắc thể.

Ví dụ, nhóm máu ABO được kiểm soát bởi gen ABO, gen này có sáu allele chung. Gần như mọi kiểu hình (phenotype) của con người là một số tổ hợp của sáu allele này.

Nó cũng có thể để cập đến các biến thể khác nhau ở vài trăm cặp base hoặc nhiều vùng của đoạn gen mã hóa cho một protein. Các allele có thể có kích thước rất khác nhau. Ở kích thước thấp nhất có thể, một allele có thể là đa hình đơn nucleotide (SNP). Ở kích thước cao hơn, nó có thể dài tới vài nghìn cặp base. Hầu hết các allele dẫn đến sự thay đổi ít hoặc không quan sát được trong chức năng của protein mà gen mã hóa.

Thời Việt Nam Cộng hòa danh từ này được  Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn dịch là di thể tương hình hay di thể đối vị.

Hình ảnh

Nguồn trích dẫn

Di truyền học
Di truyền học cổ điển
Phả hệ di truyền
Giám Chân

Giám Chân (Kyujitai: 鑑眞, phồn thể: 鑑真, giản thể: 鉴真, phanh âm: jiànzhēn, romaji: ganjin, 688-763) là một nhà sư Trung Quốc theo Nam Sơn tông của giáo phái Luật tông. Sư đến Nhật Bản năm 754 và sáng lập Luật tông (ja. ritsu-shū) nơi đây.

Sư quê ở Dương Châu. Năm 14 tuổi Sư theo cha vào chùa, nhìn tượng Phật cảm động và xin xuất gia. Sư thông Tam tạng, giữ giới nghiêm chỉnh và vì vậy tiếng tăm lừng lẫy. Đến năm 55 tuổi, Sư có ý nguyện đi Nhật Bản vì có hai tăng sĩ người Nhật khẩn thiết mời Sư sang giáo hoá. Môn đệ của Sư ngăn cản vì đường sang Nhật rất nguy hiểm. Sư nghe vậy liền nói: "Đây là việc pháp, tiếc gì tính mệnh, mọi người không đi, một mình ta đi." Nghe vậy nhiều môn đệ xin đi, tổng cộng có 21 người. Chuyến đi hoằng hóa Nhật Bản đầy gian nan. Năm lần thất bại, lần thứ sáu sau 11 năm mới toại nguyện. Trong suốt hành trình này có tất cả 36 tỉ-khâu chết và chính Sư cũng bị mù hai mắt.

Sư đến Nhật năm 66 tuổi, đem theo rất nhiều kinh sách. Nơi đây, Sư được cả nước Nhật hoan nghênh sùng ngưỡng và được Nhật hoàng phong chức Truyền Đăng Đại Pháp sư. Vì tinh thông y dược nên Sư cũng có cống hiến lớn cho y dược học Nhật Bản. Sư tịch năm 763 sau mười năm truyền bá Luật tông rất thành công tại đây, hưởng thọ 77 tuổi.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Đại sư Phật giáo
Người Trung Quốc
Thái Bình (định hướng)

Thái Bình hay Thái bình trong tiếng Việt có thể chỉ:

Đồng nghĩa
Tình trạng không chiến tranh.

Địa danh
 Thái Bình Dương, đại dương lớn nhất trong năm đại dương của thế giới
 Thái Bình, tên của nhiều ngọn núi.

Việt Nam
 Phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên
 Xã Thái Bình, tỉnh Lạng Sơn
 Xã Thái Bình, tỉnh Tuyên Quang
 Sông Thái Bình ở Việt Nam.

 Địa danh cũ
 Tỉnh Thái Bình ở Đồng bằng Bắc Bộ, Việt Nam
 Thành phố Thái Bình, tỉnh lỵ tỉnh Thái Bình
 Phường Thái Bình, thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình
 Xã Thái Bình (huyện Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn); nay là một phần xã Thái Bình thuộc tỉnh
 Xã Thái Bình (huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh); nay là một phần phường Tân Ninh và một phần xã Châu Thành thuộc tỉnh
 Xã Thái Bình (huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang); nay là một phần xã Thái Bình thuộc tỉnh
 Thị trấn Nông trường Thái Bình, huyện Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn.

Trung Quốc
 Khu Thái Bình, thành phố Đài Trung, Đài Loan
 Tên gọi đảo Ba Bình trong các tài liệu Trung Quốc
 Quận Thái Bình, Phủ Thuận, Liêu Ninh, Trung Quốc
 Khu chung cư Thái Bình, Hồng Kông
 Thái Bình, tên của nhiều trấn ở Trung Quốc.

Malaysia
 Tên Trung Quốc của thị trấn Taiping, bang Perak, Malaysia.

Nhân vật
 Công chúa Thái Bình, con gái của Vũ Tắc Thiên.
 Thái Bình, nhà điêu khắc Việt Nam.

Niên hiệu

Khác
Phong trào khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc (1851 - 1864) do Hồng Tú Toàn lãnh đạo
Thái Bình đạo, tên gọi của một tông phái Đạo giáo
Thái Bình kinh, tên gọi của một số kinh thư trọng yếu trong Đạo giáo.
Di chỉ khảo cổ ở Việt Nam

Danh sách dưới đây liệt kê các di chỉ khảo cổ học tại Việt Nam.

Thời đồ đá - tiền sử
 Di tích núi Đọ, tỉnh Thanh Hóa.
Hang Chổ, tỉnh Phú Thọ: Văn hóa Hòa Bình.
 Hang Phia Vài, tỉnh Tuyên Quang: văn hóa Hòa Bình với sắc thái văn hóa tiền sử lưu vực sông Gâm.
 Di chỉ Ba Vũng, Quảng Ninh: văn hóa Hạ Long
 Di chỉ khảo cổ học thung Lang và núi Ba, Tam Điệp, Ninh Bình
 Quần thể hang động Tràng An ở Ninh Bình

Thời kim khí - sơ sử
 Di chỉ Đông Sơn, Thanh Hóa: Văn hóa Đông Sơn 
 Di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên, Phú Thọ: Văn hóa Phùng Nguyên 
 Di chỉ Xóm Rền, Phú Thọ: Văn hóa Phùng Nguyên 
 Di chỉ Đồng Đậu, Phú Thọ: Văn hóa Đồng Đậu.
 Di chỉ Thành Dền, Hà Nội: Văn hóa Đồng Đậu.
 Di chỉ Thạch Lạc, Hà Tĩnh: Văn hóa Đồng Đậu.
 Di chỉ Mán Bạc, xã Yên Thành, Yên Mô Ninh Bình: đan xen nhiều nền văn hóa 
 Mộ thuyền Động Xá, Hưng Yên: văn hóa Đông Sơn.
 Đền Thượng, Cổ Loa: văn hoá Đông Sơn
 Thành Cổ Loa
 Sa Huỳnh, Quảng Ngãi: Văn hóa Sa Huỳnh

Văn hóa Phù Nam, Cát Tiên  
 Thánh địa Cát Tiên ở Lâm Đồng. 
 Di chỉ Óc Eo, An Giang: Văn hóa Óc Eo.
 Nền Chùa ở An Giang
 Gò Tháp ở Đồng Tháp
 Di chỉ Gò Thành ở ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, tỉnh Đồng Tháp

Champa 
 Chăm Phong Lệ ở Đà Nẵng
 Thánh địa Mỹ Sơn ở Đà Nẵng

Thời phong kiến
 Cố đô Hoa Lư tỉnh Ninh Bình
 Hoàng thành Thăng Long ở Hà Nội
 Thành nhà Hồ, Thanh Hóa: di vật có niên đại cuối thế kỷ XIV-đầu thế kỷ XV.
 Toà tháp cổ Lào Cai
 Khu di tích Lam Kinh, Thanh Hóa
 Thành Bản Phủ ở Cao Bằng
 Đàn Xã Tắc ở Hà Nội
 Đàn Xã Tắc Huế
 Tháp Mường Và, thị trấn Sốp Cộp Sơn La
 Di chỉ Cao Quỳ, Hải Phòng

Chưa xác định thời gian 
 Bãi đá cổ Sa Pa tỉnh Lào Cai
 Bãi đá cổ Nậm Dẩn tỉnh Tuyên Quang 
 Bãi đá cổ Pá Màng tỉnh Sơn La

Xem thêm
 Lịch sử Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các phát hiện mởi về khảo cổ học 2005 trên Thanh niên Online.

Địa điểm khảo cổ
Di tích khảo cổ Việt Nam
Kiến trúc cổ Việt Nam
K
Di tích Khảo cổ Việt Nam
Sơn dầu

Sơn dầu là một loại họa phẩm được làm từ sắc tố (pigment), thường dưới dạng bột khô được nghiền kỹ với dầu lanh (cây gai), dầu cù túc hay dầu óc chó. Tuy nhiên, việc chế màu đòi hỏi phải có kiến thức chuyên môn để tránh pha trộn, gây những phản ứng hóa học giữa các chất màu bởi sắc tố có thể là nguyên liệu khoáng, nguyên liệu hữu cơ hoặc nguyên liệu hóa học.

Sơn dầu không thấm nước, có độ dẻo và độ che phủ mạnh (dễ dàng phủ kín lớp sơn khác ở dưới, trừ các màu có tính đặc biệt) và rất lâu khô.

Cũng có lúc người ta dùng từ "màu dầu" thay cho từ "sơn dầu" với ý định chỉ chất liệu dùng trong tác phẩm.

Quá trình tìm ra sơn dầu
Từ xa xưa, khi bắt đầu biết vẽ, con người đã chủ ý tìm kiếm những chất liệu tốt để vẽ và mong tranh có màu sắc đẹp bền vững. Ngay từ thời cổ đại, con người đã biết dùng màu trộn với dầu để vẽ, nhưng chất liệu lúc này vẫn rất thô sơ, còn nhiều nhược điểm và hạn chế. Trải qua thời gian, nhiều thế hệ họa sĩ đã dày công tìm tòi nguyên liệu, mày mò tự chế ra sơn vẽ.

Nhưng phải đến thời anh em họa sĩ Jan van Ecyk (khoảng 1390-1441) họ mới có thành công lớn trong việc hoàn thiện và phát triển kỹ thuật vẽ chất liệu sơn dầu. Màu sắc sơn dầu đến thời kỳ này đã trong trẻo tươi sáng hơn, có độ bóng đẹp, không thấm nước, bền vững và chịu được thử thách của thời gian.

Từ đó, sơn dầu được sử dụng rộng rãi, được dùng phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới. Có thể nói, việc hoàn thiện chất liệu sơn dầu là một cuộc cách mạng kỹ thuật lớn, làm chuyển biến và nâng cao nghệ thuật vẽ tranh.

Kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu 
Có nhiều loại sơn dầu chất lượng màu cũng khác nhau: mỗi loại đều có ưu điểm và nhược điểm riêng. Các màu sơn được chế tạo bởi nguyên liệu khoáng chất thường cho ta chất sơn tốt hơn cả.

Người vẽ cần có kiến thức về chất liệu sơn dầu thì tranh mới bảo tồn được lâu. Ví dụ: nếu dùng sơn pha ít dầu quá thì dễ gây nứt rạn tranh, nếu pha nhiều dầu lanh thì lâu khô gây bất tiện khi chờ vẽ nhiều lớp, nếu dùng dầu lanh pha với màu sáng sẽ làm màu ấy mau ngả vàng,...

Người sản xuất sơn dầu thường lập ra bảng phân loại hoặc dùng ký hiệu in trực tiếp lên ống sơn để giới thiệu màu tốt hoặc màu kém cho người vẽ tiện dùng.

Một số hãng màu sơn dầu chất lượng tốt 

 Gamblin
 Holbein
 Old Holland
 Sennelier
 Michael Harding
 Rembrandt
 Winsor And Newton
 Màu sơn dầu Blue Ridge
 M.Graham & Co.
 Màu sơn dầu Langridge

Chú thích

Xem thêm
Jacques Maroger
Sơn mài

Liên kết ngoài

 
 
Sơ lược về kỹ thuật vẽ sơn dầu

Chất liệu hội họa
Loại hình hội họa
Hội họa
Đồ họa

Đồ họa là một lĩnh vực truyền thông trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác. Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông.

Các loại hình đồ họa
Đồ họa độc lập (Đồ họa giá vẽ)
Đồ họa in ấn
Đồ họa máy tính

Ở Việt Nam, việc dùng các thuật ngữ đồ họa chỉ là tương đối, bởi việc đặt tên các thuật ngữ đồ họa là dựa trên ý nghĩa sử dụng của nó. Ví dụ: đồ họa thương nghiệp, đồ họa vẽ tem, đồ họa quảng cáo vân vân... Và thiết kế đồ họa thực sự là gì vẫn đang còn là vấn đề tranh cãi. Một số trường đại học vẫn theo quan điểm đào tạo đồ họa là trang trí gần với hội họa, một số các trung tâm đào tạo về sử dụng phần mềm đồ họa coi đồ họa là một phần của tin học và một số trường lại tiếp nhận quan điểm của phương Tây coi đồ họa và một lĩnh vực truyền thông.

Trong mỹ thuật công nghiệp
Trong mỹ thuật công nghiệp, đồ hoạ là môn xử lý hình ảnh trên ngôn ngữ tạo hình là tín hiệu số, qua các thiết bị như máy tính, máy ảnh số, máy quay phim số. Từ các yếu tố có thể bố cục tạo hình trên máy tính, người ta tạo ra một bố cục cân đối hoàn chỉnh.

Kèm theo ngành này là chế bản, 2 môn này đan xen và kết hợp với nhau.

Các ứng dụng của đồ họa là quảng cáo công nghiệp, thiết kế công nghiệp...

Xem thêm
Tranh đồ họa
Tranh độc bản
Mỹ thuật công nghiệp

Tham khảo 

Thiết kế đồ họa
Đồ họa máy tính
Bố Đại

Bố Đại () là một Thiền sư Trung Quốc ở thế kỷ thứ 10. Tương truyền sư hay mang trên vai một cái túi vải bố, có nhiều phép mầu và có những hành động lạ lùng mang tính chất "cuồng thiền". Lúc viên tịch, sư mới thổ lộ cho biết chính sư là hiện thân của Di-lặc, vị Phật tương lai.

Trong nhiều chùa tại Trung Quốc và Việt Nam, và theo ảnh hưởng của Phật giáo Trung Hoa và Bắc Tông, người ta hay trình bày tượng Di-lặc dưới dạng của Bố Đại mập tròn vui vẻ (Tiếu phật), có trẻ em vây quanh. Trong tiếng Nhật, Bố Đại được gọi là Hotei, một trong Thất Phúc Thần (七福神 Shichi Fukujin?) là bảy vị thần mang lại may mắn trong thần thoại và văn hóa dân gian Nhật Bản.

Thân thế
Bố Đại ở Phụng Hóa Minh Châu triều Lương đời Ngũ Đại, tự xưng là Khế Thử (). Hình dạng sư thì lùn, mập, nói năng tự tại, ăn ngủ tùy tiện. sư thường mang một bao bố trên vai để bỏ vào đó những vật người cúng dường. Sư được quần chúng mến phục vì có tài tiên tri thời tiết mưa nắng. Một khi sư ngủ ngoài đường, mọi người biết trời sẽ tốt, ngược lại lúc sư đi giày dép và kiếm chỗ tạm trú thì trời sẽ mưa.

Tính tình của sư rất "ngược đời", được cho là theo tinh thần Thiền tông. Trả lời câu hỏi già trẻ bao nhiêu, sư nói "già như hư không". Giữa chợ, có người hỏi tìm gì, "ta tìm con người", sư trả lời. Một hôm có vị tăng đi phía trước, sư liền vỗ vai ông ta nói: "Cho tôi xin một đồng tiền". Vị tăng bảo: "Nói được thì tôi cho ông một đồng tiền", sư liền bỏ bao xuống đất đứng im lặng khoanh tay.

Sư có nhiều thần thông, ngủ ngoài tuyết, tuyết không rơi vào mình. Trước khi tịch, sư ngâm câu kệ:

Sau khi chết, có người vẫn thấy sư ở nơi khác tại Trung Quốc. Người đời sau vẽ lại hình sư với bị gạo và từ đó tạo ra hình Bồ Tát Di-lặc, ngày nay thường thấy ở nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng Phật giáo Bắc tông.

Hình ảnh

 Như là hiện thân của Di Lặc

Tham khảo 

 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
 Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Liên kết ngoài 

 La hán Bố Đại 
 Bố Đại-hóa thân của Di Lặc 

Thiền sư Trung Quốc
Đại sư Phật giáo
Bồ Tát
Phật
Tín ngưỡng Trung Hoa
Thần tiên Trung Hoa
Thanh Nguyên Hành Tư

Thiền sư Thanh Nguyên Hành Tư (zh. qīngyuán xíngsī 青原行思, ja. seigen gyōshi, 660-740) là Thiền sư Trung Quốc, môn đệ hàng đầu của Lục tổ Huệ Năng. Từ nhánh của sư xuất phát ra ba tông trong Ngũ gia thất tông là Tào Động Tông, Vân Môn Tông, Pháp Nhãn Tông. Sư có đệ tử đắc pháp duy nhất là Thiền sư Thạch Đầu Hi Thiên.

Cơ duyên & hành trạng

Sư quê ở An Thành, Cát Châu, họ lưu. Sư xuất gia từ thuở bé, mỗi khi đông người tụ tập đàm luận đạo Phật, thường lặng thinh chẳng nói lời nào. Về sau, nghe Lục tổ Huệ Năng ở Tào Khê mở rộng cửa Thiền, pháp tịch khá long thịnh, sư bèn đến tham lễ Tổ.

Một hôm, sư hỏi Lục Tổ Huệ Năng: Tu hành thế nào thì không bị rơi vào phân biệt? Lục Tổ hỏi vặn lại sư: Ông từng tu hành thế nào ? Sư đáp: Tuy không theo tục đế, nhưng cũng không cầu tìm Thánh. Tổ hỏi: Vậy thì ông rơi vào phân biệt gì ? Sư đáp: Thánh đế còn không tìm cầu thì còn có phân biệt gì ?

Qua đó, Lục Tổ đối với sư có phần rất hài lòng với sở ngộ của sư. Trong hội Tào Khê, đồ chúng tuy đông, nhưng sư đứng hàng đầu, chẳng khác nào nhị Tổ Huệ Khả, tuy lặng thinh chẳng nói mà Tổ Đạt Ma ở Thiếu Lâm cho là được phần tủy của ngài.

Một hôm, Lục Tổ ấn chứng truyền pháp và phó chúc đại sự Phật pháp : Từ sơ Tổ Đạt Ma ở Thiếu Lâm cho đến nay, y pháp truyền trao một lượt từ thầy cho trò qua mỗi đời. Y để biểu thị lòng tin, pháp để ấn tâm. Ta nay đã có người thừa truyền, còn lo gì thiếu lòng tin. Ta từ nhận y tới nay gặp rất nhiều nạn tai, huống hồ là đời sau, sự tranh giành càng thêm khốc liệt, cho nên y để dành trấn sơn môn. Ông nên nhận Tông chỉ, phân hóa một nơi, đừng để pháp ta đoạn tuyệt.

Sư sau khi đắc pháp,sư đến trụ chùa Tịnh Cư núi Thanh Nguyên, Cát Châu, chuyên tâm hoằng pháp lợi sinh.

Thiền sư Hà Trạch Thần Hội đến, sư hỏi: "Ở đâu đến?"
Thần Hội đáp: "Từ Tào Khê đến."
Sư hỏi: "Ý chỉ Tào Khê thế nào?" Thần Hội chỉnh thân rồi thôi.
Sư bảo: "Vẫn còn đeo ngói gạch."
Thần Hội hỏi: "Ở đây Hoà thượng có vàng ròng chăng?"
Sư đáp: "Giả sử có cho, ông để chỗ nào?"

Sau khi truyền pháp cho Hi Thiên xong, ngày 13 tháng 12 năm Canh Thìn, đời nhà Đường niên hiệu Khai Nguyên năm thứ 28, sư từ biệt chúng lên pháp đường ngồi kiết già mà tịch. Vua Đường Hiến Tông ban hiệu là Hoằng Tế Thiền sư, tháp hiệu Quy Sơn.

Pháp ngữ 
Có tăng nhân đến hỏi: Thế nào là đại ý của Phật pháp ?

Sư đáp: Gạo ở Lư Lăng giá bao nhiêu vậy cà ?

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thích Thanh Từ: Thiền sư Trung Hoa I-III. TP HCM 1990, 1995.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Người Giang Tây
Thiền sư Trung Quốc
Đại sư Phật giáo
Sinh năm 660
Mất năm 740