HESA Shahed 136

HESA Shahed 136 (, ), còn được gọi dưới tên định danh của Nga là Geran-2 (, ), là một loại drone cảm tử do Iran thiết kế và phát triển, còn được gọi là máy bay không người lái kamikaze hoặc máy bay không người lái tự sát. Nó được thiết kế và sản xuất bởi tập đoàn nhà nước Iran HESA phối hợp với Shahed Aviation Industries.

Loại đạn lảng vàng này được thiết kế để tấn công các mục tiêu trên mặt đất từ ​​xa. Máy bay không người lái thường được phóng nhiều lần từ bệ phóng. Đoạn phim công khai đầu tiên về máy bay không người lái Shahed 136 được công bố vào tháng 12 năm 2021. Nga đã sử dụng Shahed 136/Geran-2 rất nhiều trong cuộc chiến Nga-Ukraine, đặc biệt là trong các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng của Ukraine và sản xuất hàng loạt phiên bản Geran-2 dựa trên Shahed 136 cùng các phiên bản nâng cấp của nó.

Vào tháng 12 năm 2025, quân đội Mỹ đã phát triển máy bay không người lái LUCAS, một bản sao của Shahed 136, và triển khai một phi đội ở Trung Đông.

Tổng quan

Mô tả 

Máy bay có hình dạng cánh delta cắt ngắn, với thân máy bay trung tâm hòa vào cánh và có bánh lái ổn định ở đầu cánh. Phần mũi chứa đầu đạn ước tính nặng 30–50 kg (66–110 lb). Động cơ nằm ở phía sau thân máy bay và dẫn động một cánh quạt đẩy hai cánh. Đạn dược dài 3,5 mét (11 ft) với sải cánh 2,5 mét (8,2 ft), bay với tốc độ hơn 185 km/giờ (115 mph) và nặng khoảng 200 kg (440 lb).

Tầm hoạt động của Shahed 136 được ước tính nằm trong khoảng từ 970–1.500 km (600–930 mi) đến 2.000–2.500 km (1.200–1.600 mi). Hướng dẫn trang thiết bị toàn cầu không mật của Quân đội Hoa Kỳ nêu rằng thiết kế Shahed 136 có khả năng đảm nhận vai trò trinh sát trên không, mặc dù không có thiết bị ảnh nào được ghi nhận trong Geran-2 đang phục vụ trong quân đội Nga.

Một báo cáo của Anh được trình lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho biết một phiên bản của Shahed 136 đã được sử dụng vào năm 2023 để chống lại các tàu đang di chuyển ở Vịnh Oman , yêu cầu một cảm biến để khóa mục tiêu đang di chuyển và/hoặc một người điều khiển trong vòng lặp với nguồn cấp dữ liệu cảm biến thời gian thực. Một thẻ SIM điện thoại vệ tinh Iridium đã được tìm thấy trong đống đổ nát, cho thấy Garen-2 có khả năng được điều khiển từ xa ngoài tầm nhìn.

Hình dáng của máy bay không người lái có vẻ giống với UAV Drohne-Anti-Radar (DAR) do Dornier Flugzeugwerke ở Đức phát triển vào những năm 1980, nhưng liệu có sự sao chép thực sự hay không vẫn là một câu hỏi mở.

Triển khai 
Khung phóng UAV và cụm máy bay không người lái dễ dàng được gắn phía sau xe tải quân sự/thương mại.

Máy bay được phóng trên đường ray ở một góc hơi hướng lên trên và được hỗ trợ trong quá trình cất cánh nhờ tên lửa (JATO). Tên lửa được tách ra ngay sau khi phóng, sau đó động cơ piston bốn xi-lanh Mado MD-550 do Iran sản xuất (một phiên bản đảo ngược kỹ thuật của động cơ Limbach L550E của Đức) sẽ được kích hoạt để bay hành trình.

Hệ thống liên lạc và dẫn hướng 

UAV Shahed 136 điều hướng thông qua hệ thống dẫn đường quán tính cấp độ thương mại, được hiệu chỉnh bằng GPS dân dụng và GLONASS. Tháng 12 năm 2023, người ta tìm thấy các mảnh vỡ còn sót lại từ máy bay không người lái có SIM và modem 4G loại dùng trong điện thoại di động.

Điện tử 
Mặc dù không có dấu hiệu nào, các chuyên gia tin rằng loại đạn dược này sử dụng bộ xử lý máy tính do công ty Altera của Mỹ sản xuất, các mô-đun RF của Analog Devices và chip LDO của Microchip Technology.

Việc kiểm tra các máy bay không người lái Geran-2 được Nga sử dụng trong chiến tranh Nga-Ukraina cho thấy một số thiết bị điện tử của Shahed-136 được sản xuất từ ​​các linh kiện nước ngoài, chẳng hạn như bộ xử lý TMS320 Texas Instruments, bơm nhiên liệu do công ty TI Fluid Systems sản xuất có trụ sở tại Anh và bộ chuyển đổi điện áp từ Trung Quốc.

Năm 2023, tờ Jewish Chronicle đưa tin rằng các trường đại học Anh đã tham gia phát triển máy bay không người lái với Iran.

Geran-2 

Geran-2 là tên của loại UAV đang được Nga sử dụng và các phiên bản sau đó được sản xuất tại Nga. Nga đã sửa đổi và nâng cấp đáng kể Geran-2 từ thiết kế nguyên mẫu của Iran và đã tự độc lập phát triển và sản xuất.

Tháng 10 năm 2022, tờ Times of Israel đưa tin cho rằng hệ thống định vị trên UAV Shahed của Iran được làm từ các linh kiện dân sự và đã được thay thế bằng bộ điều khiển bay và bộ vi xử lý do Nga sản xuất, sử dụng hệ thống định vị vệ tinh GLONASS của Nga thay vì GPS cấp độ dân sự của Mỹ. Geran-2 có nhãn và màu sơn khác với nguyên mẫu, một số còn được sơn đen để tác chiến ban đêm. Không có camera hoặc cảm biến tầm ngắn nào được ghi nhận vào năm 2022.

Vào tháng 11 năm 2022, Nga và Iran đã đạt được thỏa thuận cho phép Nga sản xuất loại đạn dược này, với Iran là nhà cung cấp các linh kiện chính. ơ sở sản xuất của Nga nằm ở Khu kinh tế đặc biệt Alabuga, Tatarstan, với mục tiêu chế tạo 6.000 chiếc Geran-2 vào mùa hè năm 2025.

Vào tháng 7 năm 2023, Tổ chức Nghiên cứu Vũ khí Xung đột (CAR) có trụ sở tại Anh đã nghiên cứu xác của hai chiếc Geran-2 do Ukraine thu được, kết luận rằng chúng là một phiên bản mới được sản xuất tại Nga. Họ phát hiện ra "những khác biệt lớn trong cấu trúc khung máy bay và các bộ phận bên trong" so với các xác Garen-2 trước đó thì thân UAV đã được làm bằng sợi thủy tinh trên sợi carbon dệt thay vì cấu trúc tổ ong nhẹ. Một phần ba các bộ phận cho thấy ngày sản xuất từ ​​năm 2020 đến năm 2023, và ba bộ phận của Nga cho thấy ngày sản xuất từ ​​tháng 1 đến tháng 3 năm 2023. Mười hai bộ phận cho thấy ngày sản xuất sau khi chiến tranh bắt đầu vào tháng 2 năm 2022. Một số mô-đun bên trong giống với các hệ thống vũ khí khác của Nga, bao gồm cả mô-đun định vị vệ tinh Kometa.

Vào tháng 12 năm 2023, Cơ quan Phòng chống Tham nhũng Quốc gia Ukraina tuyên bố rằng Geran-2 do Nga sản xuất bao gồm 55 bộ phận được sản xuất tại Hoa Kỳ, 15 bộ phận từ Trung Quốc, 13 bộ phận từ Thụy Sĩ và 6 bộ phận từ Nhật Bản.

Tên lửa Geran-2 do Nga sản xuất được cho là có hệ thống "khử nhiễu ăng-ten tiên tiến" giúp ngăn chặn việc gây nhiễu tín hiệu vị trí định vị vệ tinh, được Iran thiết kế bằng cách sử dụng bảy bộ thu phát cho đầu vào và một FPGA (Mạch tích hợp cỡ lớn dùng cấu trúc mảng phần tử logic mà người dùng có thể lập trình được) cùng ba bộ vi điều khiển để phân tích và đối phó với các biện pháp tác chiến điện tử. Tính đến cuối tháng 9 năm 2023, lực lượng Nga được cho là đã bắt đầu trang bị đầu đạn với mảnh đạn vonfram, tương tự như dòng đầu đạn GMLRS M30A1 và M30A2. Theo các quan chức Ukraine, các sửa đổi của Nga bao gồm "đầu đạn mới (mảnh đạn vonfram), động cơ, pin, động cơ servo và thân".

Tính đến tháng 10 năm 2023, Nga đã nâng cấp đáng kể Geran-2 qua nhiều lần, ước tính điều này đã làm tăng chi phí sản xuất từ ​​30.000 đô la lên khoảng 80.000 đô la. Một trong những nâng cấp như vậy đã làm cho Geran-2 có khả năng thực hiện trinh sát ở Phổ điện từ, truyền tín hiệu trở lại để hỗ trợ lập kế hoạch tuyến đường an toàn hơn cho các đợt tấn công bằng UAV tiếp theo.

Vào tháng 5 năm 2024, một phiên bản của Geran-2 với đầu đạn nặng hơn 90 kg đã được phát hiện. Phiên bản này có các bộ phận bên trong được di dời và do đó, bình nhiên liệu nhỏ hơn. Bằng cách tăng gần gấp đôi trọng lượng đầu đạn, lượng nhiên liệu mang theo giảm xuống còn 71 lít (16 gallon Anh; 19 gallon Mỹ), dẫn đến tầm bắn tối đa giảm xuống còn 650 km (400 dặm). Một chiếc Geran-2 được trang bị đầu đạn nhiệt áp 52 kg cũng được báo cáo. Phiên bản này có thể được sơn màu đen để hoạt động ban đêm. Đến tháng 5 năm 2025, phiên bản đầu đạn 90 kg đã được triển khai rộng rãi, đặc biệt là chống lại cơ sở hạ tầng điện của Ukraine.

Vào tháng 9 năm 2024, các nguồn tin của Ukraine báo cáo rằng xác của một chiếc Geran 2 bị bắn rơi bao gồm một hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink cung cấp kết nối internet trên khắp Ukraine, có lẽ để hỗ trợ khảo sát video thời gian thực hoặc phổ điện từ. Trước đó, các thí nghiệm liên lạc đã được tiến hành với modem 4G trên mạng điện thoại di động của Ukraine.

Vào tháng 5 năm 2025, tờ Kyiv Independent cho biết rằng vào ban đêm, máy bay không người lái đã bắt đầu tránh các nguồn sáng mạnh trên đường bay, khiến các đơn vị phòng không phải sử dụng một số thiết bị nhìn đêm thay vì đèn pha tìm kiếm. Vào tháng 6 năm 2025, Cục Tình báo Quốc phòng Ukraine được cho là đã kiểm tra một loại Geran-2 mới, mà họ gọi là dòng MS, có camera hồng ngoại và máy tính dựa trên Nvidia Jetson có khả năng xử lý video và tự động tìm mục tiêu. Nó cũng có modem vô tuyến có khả năng truyền video và dữ liệu từ xa. Phiên bản Geran-2 mới này đã được sử dụng để trinh sát các tuyến đường trước cuộc tiến công chính, quét tìm các đơn vị phòng không di động.

Tính đến cuối mùa xuân năm 2025, Nga đã sản xuất khoảng 170 máy bay không người lái Geran-2 mỗi ngày, với dấu hiệu cho thấy tổng cộng khoảng 26.000 chiếc Geran đã được sản xuất bởi nhà máy máy bay không người lái Yelabuga. Tình báo Quốc phòng Ukraine ước tính 40.000 máy bay không người lái Geran-2 và 24.000 máy bay không người lái mồi nhử Gerbera rẻ hơn dự kiến ​​sẽ được sản xuất vào năm 2025.

Vào tháng 2 năm 2026, Tổng cục Tình báo của Ukraina báo cáo rằng xác của một phiên bản Geran-2 trinh sát được tìm thấy có chứa một máy tính siêu nhỏ Raspberry Pi 5 và một máy tính Mini PC nhãn hiệu Nga chạy Windows 11, được sản xuất tại Trung Quốc, được cho là một phần của hệ thống xử lý hình ảnh .

Đến đầu năm 2026, quân đội Ukraine đã xác định được một số kiểu loại thử nghiệm của Geran-2: Một chiếc Geran-2 (loạt E) mang theo bệ phóng tên lửa phòng không vác vai 9K333 Verba nặng 18 kg trên lưng, được thiết kế để phóng một tên lửa đất đối không dẫn đường bằng hồng ngoại theo hướng Geran-2 đang di chuyển. Máy bay không người lái có một camera do Trung Quốc sản xuất ở mũi, cho phép người điều khiển xác định mục tiêu từ xa, sau đó tên lửa sẽ được phóng đi sau khi MANPAD khóa mục tiêu thành công. Sau đó, bản thân máy bay không người lái có thể tiếp tục nhiệm vụ tiêu chuẩn của mình và tấn công mục tiêu trên mặt đất.

Người Nga một cách tương tự cũng đã gắn tên lửa không đối không R-60 đầu dò hồng ngoại lên UAV phản lực Geran-3. Những sửa đổi này rõ ràng được thực hiện để tấn công máy bay trực thăng, sau khi tổng tư lệnh Ukraine Oleksandr Syrskyi tuyên bố vào tháng 9 năm 2025 rằng máy bay trực thăng chịu trách nhiệm cho khoảng 40% số vụ tiêu diệt máy bay không người lái.

Hầu hết tất cả các máy bay không người lái Geran-2 được quan sát vào đầu năm 2026 đều được trang bị ăng-ten 2G, 3G và 4G. Đến tháng 1 năm 2026, Nga đã thành thạo việc sử dụng kết nối internet Starlink để điều khiển từ xa máy bay không người lái Geran-2. Một vụ tấn công vào một đoàn tàu chở khách đang di chuyển vào cuối tháng 1 năm 2026 gần Charkiv với 3 máy bay không người lái tấn công, được cho là do Geran điều khiển bằng Starlink gây ra.

Máy bay không người lái LUCAS của Mỹ 

Máy bay không người lái LUCAS được phát triển bởi SpektreWorks có trụ sở tại Arizona , hợp tác với quân đội Hoa Kỳ. Số lượng được chế tạo không được tiết lộ, nhưng CENTCOM tuyên bố rằng họ có "một số lượng cung cấp cho chúng tôi một mức độ năng lực đáng kể", và chi phí chế tạo là khoảng 35.000 đô la. Một quan chức Hoa Kỳ cho biết các hệ thống chính xác lớn hơn và đắt tiền hơn hiện có đã "đặt lực lượng của chúng tôi vào thế bất lợi" và rằng "giờ đây chúng tôi đang đảo ngược tình thế".

SpektreWorks cũng cung cấp một máy bay không người lái mục tiêu giống với Shahed 136, có tên là FLM 136. Thông số kỹ thuật của FLM 136 nhìn chung thấp hơn Shahed 136, với tầm bay 444 hải lý (822 km), tốc độ tối đa 105 hải lý/giờ (194 km/h), thời gian hoạt động 6 giờ, tải trọng 40 lb (18 kg) với trọng lượng tối đa 190 lb (86 kg).

Lịch sử tham chiến

Nội chiến Yemen 
Có một số báo cáo về việc sử dụng Shahed 136 trong vụ tấn công các nhà máy dầu của Ả Rập Xê Út tại Abqaiq và Khurais năm 2019. Một báo cáo của Anh gửi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cho biết rằng Shahed 131 đã được sử dụng, chứ không phải 136.

Chiến tranh Nga-Ukraine (2022–nay) 
Trong cuộc chiến Nga-Ukraine (2022–nay), Nga đã sử dụng đạn tuần kích Geran-2  (, "Geranium-2") chống lại Ukraine. Theo  UAV Ukraine và các đồng minh phương Tây, Geran-2 về bản chất là máy bay không người lái Shahed-136 được Iran chuyển giao cho Nga.

Nga tuyên bố rằng họ sử dụng máy bay không người lái (UAV) do trong nước sản xuất. Điều này có thể phản ánh việc sản xuất trong nước các máy bay không người lái này ở Nga.

Vào ngày 21 tháng 11 năm 2022, một bộ trưởng chính phủ Anh tuyên bố rằng số lượng đạn tuần kích Shahed-136 được sử dụng ở Ukraine ước tính chỉ ở mức vài trăm. Vào tháng 5 năm 2023, người phát ngôn của Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng cho rằng khoảng 400 chiếc đã được sử dụng cho đến nay, nói rằng "Iran đã cung cấp cho Nga hơn 400 UAV chủ yếu thuộc loại Shahed".

Lần xuất hiện đầu tiên 
Vào ngày 13 tháng 9 năm 2022, việc Nga sử dụng Shahed 136 lần đầu được chỉ ra nhờ các bức ảnh về xác của một máy bay không người lái có chữ -2. Theo Rodion Kulahin, chỉ huy pháo binh Ukraine của Lữ đoàn 92, máy bay không người lái Geran-2/Shahed 136 đã phá hủy bốn khẩu pháo và hai xe bọc thép BTR trong cuộc phản công Kharkiv.

Ngày 23 tháng 9, việc sử dụng máy bay không người lái tiếp tục được ghi nhận ở Odessa. Đáng chú ý, các máy bay không người lái đã bị bắn bằng súng bộ binh, nhưng dường như không có chiếc nào bị bắn rơi. Ngày 25 tháng 9, các video được đăng tải trên mạng xã hội cho thấy lực lượng Nga tăng cường sử dụng máy bay không người lái xung quanh các thành phố Odessa và Dnipro. Lần này, cùng với súng bộ binh, một số loại pháo phòng không đã được sử dụng, cùng với tên lửa đất đối không, bắn hạ ít nhất một chiếc Geran-2. Một số máy bay không người lái đã tấn công các mục tiêu không xác định, mặc dù có thông tin cho rằng Bộ Tư lệnh Hải quân Ukraine ở Odessa đã bị tấn công.

Vào ngày 5 tháng 10 năm 2022, một chiếc Geran-2 đã tấn công doanh trại có binh lính thuộc Lữ đoàn Cơ giới số 72 ở Bila Tserkva.

Các binh sĩ Ukraine cho biết họ có thể nghe thấy âm thanh từ động cơ của Geran-2 từ khoảng cách vài kilomet và nó cũng dễ bị tổn thương trước hỏa lực súng bộ binh.

Nguồn tin của Ukraine cho biết họ đã triển khai máy bay chiến đấu MiG-29 để bắn hạ những máy bay không người lái này và đã thành công, đồng thời họ cũng sử dụng chiến lược tương tự để bắn hạ các loại tên lửa hành trình như Kalibr.  Vào ngày 13 tháng 10 năm 2022, một chiếc MiG-29 của Ukraine đã rơi ở Vinnytsia khi đang cố gắng bắn hạ một chiếc Geran-2. Theo nguồn tin của Ukraine, máy bay không người lái đã phát nổ gần máy bay và mảnh vỡ đã bắn trúng buồng lái khiến phi công buộc phải nhảy dù.

Cuộc tấn công ồ ạt tháng 10 

Máy bay không người lái Geran-2 đã tham gia vào các cuộc tấn công tên lửa tháng 10 năm 2022 làm tê liệt nhiều phần của lưới điện Ukraine. Quân đội Ukraine cho biết họ đã bắn hạ chiếc Shahed 136 đầu tiên vào ngày 13 tháng 9, và 46 máy bay không người lái đã được phóng đi vào ngày 6 tháng 10, 24 chiếc vào ngày 10 tháng 10 và 47 chiếc vào ngày 17 tháng 10 năm 2022.

Sáng ngày 17 tháng 10, Kyiv lại bị tấn công. Geran-2 tấn công một số địa điểm, bao gồm cả văn phòng của Ukrenergo. Các cơ sở hạ tầng năng lượng khác cũng bị tấn công, dẫn đến mất điện xung quanh các cơ sở hạ tầng bị ảnh hưởng. Thủ tướng Ukraine Denys Shmyhal cho biết các cuộc tấn công đã nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng ở ba khu vực, làm mất điện hàng trăm thị trấn và làng mạc. Ít nhất 8 người đã thiệt mạng trong cuộc tấn công.

Phân tích chi phí - lợi ích của những máy bay không người lái so với việc phòng thủ các hệ thống tên lửa đất đối không, nghiêng về phía máy bay không người lái Geran-2. Ban đầu, giá của một máy bay không người lái Shahed-136 được ước tính từ 20.000 đến 50.000 đô la. Các tài liệu bị rò rỉ của Iran sau đó chỉ ra rằng vào năm 2022, Iran đã bán 6.000 chiếc Shahed-136 cho Nga với giá đơn vị là 193.000 đô la. Theo các tài liệu, Nga dự kiến ​​chi phí cho từng đơn vị UAV Geran-2 sản xuất trong nước sẽ giảm xuống còn 48.000 đô la. Việc cải tiến Geran-2 đã làm tăng chi phí sản xuất cho mỗi đơn vị lên khoảng 80.000 đô la vào tháng 4 năm 2024.

Vào ngày 14 tháng 12, một máy bay không người lái Shahed-136 phát nổ ở Kyiv được đánh dấu "Vì Ryazan" bằng tiếng Nga, ám chỉ các cuộc tấn công vào căn cứ không quân Dyagilevo ở Ryazan.

Sự phòng thủ của Ukraine 

Mặc dù hệ thống phòng không mặt đất của Ukraine bao phủ toàn bộ đất nước ở các độ cao từ thấp đến cao, nhưng việc máy bay không người lái bay ở độ cao "cực thấp" khiến hệ thống phòng không mặt đất truyền thống của Ukraine gặp bất lợi. Ukraine đã triển khai các trạm quan sát ảo, một ứng dụng cảnh báo cho phép người dân gửi thông tin về việc nhìn thấy máy bay không người lái, và các nhóm hỏa lực cơ động chuyên phòng thủ chống lại các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái bằng tên lửa vác vai và nhiều loại súng phòng không khác nhau. 

Vì máy bay không người lái có kích thước nhỏ, chậm và bay ở độ cao thấp nên chúng khó bị phát hiện trên radar của MiG-29. Một phi công MiG-29 Ukraine mô tả hình ảnh máy bay không người lái trên radar giống như một đàn chim. Tên lửa tầm nhiệt R-73 thời Liên Xô của Ukraine không thể khóa mục tiêu bên trong mây, trong khi tên lửa dẫn đường bằng radar bán chủ động R-27R đòi hỏi phải tiếp cận ở khoảng cách nguy hiểm khi tấn công máy bay không người lái. Máy bay Ukraine có thể đánh chặn những máy bay không người lái này bằng pháo 30mm, nhưng chỉ vào ban ngày và thời tiết quang đãng. Với cả súng hoặc tên lửa, đều có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng cho máy bay tiêm kích đánh chặn của Ukraine.

Lực lượng Ukraine đã giới thiệu một hệ thống micro được kết nối mạng để theo dõi dấu hiệu âm thanh của máy bay không người lái đang bay tới. Hệ thống được kết nối mạng thông qua một máy tính chuyển đổi dữ liệu thành đường bay cho máy bay không người lái Shahed. Hệ thống micro ban đầu được phát triển bởi hai kỹ sư trong gara của họ. Theo Tướng James Hecker của Không quân Hoa Kỳ, mỗi chiếc micro có giá từ 400 đến 500 đô la. Quân đội Hoa Kỳ và Romania đã bày tỏ sự quan tâm đến hệ thống này. Được gọi là "Pháo đài trên không", tổng giá trị ước tính của hệ thống này rẻ hơn "một cặp tên lửa phòng không Patriot".

Việc đánh chặn ban đêm khó khăn hơn vì điều kiện mất điện khiến phi công phải dựa vào GPS để biết liệu họ có đang ở trên khu dân cư hay không, nếu không máy bay không người lái rơi xuống sẽ gây thiệt hại ngoài ý muốn cho các khu vực dân sự. Trong hầu hết các trường hợp như vậy, tất cả những gì phi công có thể làm là liên lạc với hệ thống phòng không mặt đất để đánh chặn những máy bay không người lái này.

Không quân Ukraine cũng tin rằng máy bay không người lái được sử dụng để kiểm tra hiệu quả của hệ thống phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa, nhằm tìm kiếm điểm yếu. Phi công Ukraine Vadym Voroshylov được ghi nhận đã bắn hạ 5 máy bay không người lái Shahed trong một tuần. Tuy nhiên, vụ nổ của chiếc máy bay không người lái cuối cùng đã khiến chiếc MiG-29 của chính anh ta bị rơi.

Một tùy viên quốc phòng Ukraine tại Hoa Kỳ tuyên bố rằng tên lửa SA-8 và cả ZSU-23-4 thời Liên Xô và pháo phòng không tự hành Flakpanzer Gepard do Đức cung cấp đã được sử dụng "rất hiệu quả" để đối phó với Geran-2.

Vì vũ khí phòng không truyền thống ít phù hợp hơn để đánh chặn các đàn máy bay không người lái giá rẻ, nên các hệ thống chống UAS chuyên dụng được Ukraine tích cực mua sắm. Một trong số đó là Anvil do Anduril Industries sản xuất, sử dụng một bộ cảm biến được cung cấp năng lượng bởi hệ thống AI Lattice của công ty để phát hiện và theo dõi các mối đe dọa, sau đó truyền thông tin đến các máy bay đánh chặn Anvil, nặng 12 lb (5,4 kg) và có cánh quạt hướng về phía sau để đâm vào mục tiêu với tốc độ hơn 160 km/h..

Một hệ thống khác là NiDAR do MARSS sản xuất, có gói cảm biến mạng tương tự và sử dụng máy bay đánh chặn quadcopter quạt ống có tốc độ tối đa hơn 170 mph (270 km/h). Bản thân Ukraine cũng có các hệ thống tương tự, ví dụ như Fowler. Tất cả các hệ thống đều tương tự nhau ở chỗ chúng sử dụng một số lượng lớn máy bay đánh chặn nhỏ để có thể chống lại máy bay không người lái được phóng hàng loạt đồng thời tiếp cận từ các hướng khác nhau.

Súng máy DShK được trang bị hình ảnh nhiệt hoặc camera là một trong những vũ khí hiệu quả nhất về chi phí để bắn hạ những máy bay không người lái này. Một số hoạt động với đèn pha tìm kiếm giống như trong Thế chiến thứ 2.

Trong một phân tích của Wall Street Journal vào tháng 5 năm 2024 về dữ liệu từ Bộ Tư lệnh Không quân Ukraina, Nga đã phóng 2.628 máy bay không người lái Shahed trong sáu tháng trước đó, một số để thử nghiệm hệ thống phòng không của Ukraina trước khi phóng các tên lửa khác, trong đó Ukraina đã đánh chặn được hơn 80%. Wall Street Journal cũng lưu ý rằng "Ukraine sử dụng những thống kê như vậy cho mục đích tuyên truyền". 

Vào tháng 8 năm 2024, một chiếc Mi-8 của Ukraine đã sử dụng súng máy để bắn hạ một máy bay không người lái Shahed. Trước đó, một chiếc Mi-24P đã sử dụng hai khẩu pháo 30mm GSh-30K của mình để bắn hạ một máy bay không người lái. Những vũ khí như vậy được coi là tiết kiệm chi phí hơn so với việc sử dụng tên lửa phòng không.

Vào ngày 8 tháng 9 năm 2024, máy bay không người lái của Nga đã xâm nhập không phận Romania và Latvia. Romania đã điều động hai máy bay F-16 để giám sát hoạt động của máy bay không người lái. Nó đã hạ cánh "ở một khu vực không có người ở" gần Periprava , theo Bộ Quốc phòng Romania. Máy bay không người lái xâm nhập không phận Latvia từ Belarus đã rơi gần Rezekne . Điều này xảy ra khi ISW ghi nhận sự thành công ngày càng tăng trong chiến tranh điện tử của Ukraine chống lại máy bay không người lái của Nga, dẫn đến "một số máy bay không người lái Shahed của Nga gần đây đã không đến được mục tiêu dự định của chúng vì những lý do không rõ." Hai tên lửa Kh-58 đã không tới được mục tiêu của chúng. ISW tuyên bố rằng việc sử dụng chiến tranh điện tử đã tiết kiệm được nguồn lực phòng không. .

Vào ngày 10 tháng 10 năm 2024, một tên lửa Neptune đã tấn công một kho đạn dược ở Oktyabrsky, Krasnodar. Cơ quan tình báo Ukraine tuyên bố đã phá hủy hơn 400 UAV Shahed.

Vào ngày 23 tháng 7 năm 2025, Ekonomichna Pravda tuyên bố rằng 9 trong số 10 máy bay không người lái Shahed bị bắn hạ là do máy bay không người lái đánh chặn.

Phản ứng 

Đáp lại các cuộc tấn công ban đầu, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã lên án đó là "sự hợp tác với cái ác". Quan hệ ngoại giao giữa Iran và Ukraine sau đó đã bị giảm sút do hậu quả của các cuộc tấn công.

Vào ngày 18 tháng 10 năm 2022, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cáo buộc Iran vi phạm Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bằng cách bán máy bay không người lái cho Nga, đồng ý với các đánh giá tương tự của Pháp và Vương quốc Anh. Vào ngày 22 tháng 10, Pháp, Anh và Đức chính thức kêu gọi nhóm của Liên hợp quốc chịu trách nhiệm về Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc tiến hành điều tra.

Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc đã phản hồi rằng những cáo buộc này là sự hiểu sai đoạn 4 của phụ lục B của nghị quyết, trong đó nêu rõ rằng nó áp dụng cho các vật phẩm "có thể góp phần vào việc phát triển hệ thống vận chuyển vũ khí hạt nhân", điều mà những máy bay không người lái này không thể làm được. Nghị quyết 2231 được thông qua sau khi Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA) được ký kết. Hoa Kỳ đã rút khỏi thỏa thuận dưới thời chính quyền Donald Trump vào năm 2018.  Lệnh cấm vận đối với vũ khí thông thường của Iran đã kết thúc vào tháng 10 năm 2020, nhưng các hạn chế đối với Iran liên quan đến tên lửa và các công nghệ liên quan vẫn còn hiệu lực cho đến tháng 10 năm 2023.

Một Thiếu tướng Iran cho biết 22 quốc gia đã yêu cầu mua máy bay không người lái của Iran.

Nhiều nhà phê bình, bao gồm cả một nhà nghiên cứu cấp cao của Trung tâm Nghiên cứu An ninh, gọi vũ khí này là vô dụng về mặt chiến thuật và cho rằng vai trò của nó là một vũ khí khủng bố chống lại dân thường. Những người khác cho rằng nó có thể được sử dụng để thực hiện các cuộc tấn công tàn khốc vào lực lượng Ukraine nhưng khó có thể thay đổi cục diện cuộc chiến.

Iran phủ nhận việc gửi vũ khí để sử dụng trong chiến tranh Ukraine và Bộ trưởng Ngoại giao Iran Hossein Amir-Abdollahian cho biết Iran sẽ không thờ ơ nếu chứng minh được rằng Nga đã sử dụng máy bay không người lái của Iran trong chiến tranh chống lại Ukraine. Vào ngày 5 tháng 11 năm 2022, Abdollahian cho biết Iran đã vận chuyển "một số lượng nhỏ" máy bay không người lái cho Nga trước chiến tranh. Ông nhắc lại rằng Iran sẽ không thờ ơ nếu chứng minh được Nga đã sử dụng máy bay không người lái của Iran chống lại Ukraine. Ông lên án Ukraine vì đã không xuất hiện tại các cuộc đàm phán để thảo luận về bằng chứng Nga sử dụng máy bay không người lái của Iran. Bộ Ngoại giao Iran tiếp tục phủ nhận việc gửi vũ khí để sử dụng trong chiến tranh.

2022 Syria và Kurdistan thuộc Iraq 
Quân đội Hoa Kỳ tin rằng các nhóm đồng minh của Iran đã sử dụng Shahed 136 vào tháng 8 năm 2022 để tấn công một căn cứ quân sự do Hoa Kỳ điều hành tại Al-Tanf ở vùng lãnh thổ do phe đối lập Syria kiểm soát tại sa mạc Syria.

Năm 2022, Lực lượng Mặt đất IRGC đã sử dụng máy bay không người lái Shahed 136 trong các cuộc tấn công vào trụ sở của nhóm ly khai người Kurd ở vùng Kurdistan thuộc Iraq.

2023 Ấn Độ Dương 
Vào ngày 24 tháng 11, người ta nghi ngờ rằng một chiếc Shahed 136 của Iran đã được sử dụng để tấn công tàu chở hàng rời Symi của CMA CGM ở Ấn Độ Dương theo một quan chức quốc phòng Hoa Kỳ. Cuộc tấn công đã gây thiệt hại cho con tàu nhưng không làm bị thương bất kỳ thành viên thủy thủ đoàn nào.

2024 Iran tấn công Israel 
Vào ngày 13 tháng 4 năm 2024, Iran đã thực hiện một cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Israel, sử dụng Shahed 136 cùng với các loại vũ khí tầm xa khác. Cuộc tấn công phần lớn đã bị chặn và ngăn chặn bởi các hệ thống đánh chặn tên lửa của Israel, Hoa Kỳ, Jordan, Vương quốc Anh và Pháp vào ngày 14 tháng 4. Khoảng cách đường thẳng từ biên giới Iran đến một trong những mục tiêu, Căn cứ Không quân Nevatim , là khoảng 1.050 km (650 dặm). Vào ngày 18 tháng 4, Hoa Kỳ đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới đối với mười sáu cá nhân Iran cũng như hai công ty liên quan đến chương trình máy bay không người lái của Iran.

Chiến tranh Iran 2026 

Iran đã phóng UAV Shahed 136 của mình tấn công các đồng minh của Mỹ ở Tây Á và các căn cứ quân sự của Mỹ ở Trung Đông.

Các nước sử dụng 

Vào tháng 9 năm 2023, tổng thống Iran, Ebrahim Raisi, đã phủ nhận việc cung cấp máy bay không người lái cho Nga để sử dụng ở Ukraine.

 
 
 Islamic Resistance in Iraq

Máy bay không người lái cũng sẽ được sản xuất ở nước ngoài tại Gomel, Belarus và chúng được sản xuất tại nhà máy sản xuất máy bay không người lái ở Yelabuga.

Theo các tài liệu bị rò rỉ, nguồn gốc của chúng không rõ ràng, quân đội Nga năm 2022 đã trả 1,75 tỷ USD bằng vàng thỏi để nhập khẩu 6.000 chiếc Shahed 136. Các tài liệu này cho biết rằng với việc nội địa hóa gần như hoàn toàn ở Nga, chi phí dự kiến ​​là 48.800 USD mỗi chiếc. Dựa trên các tài liệu này, Anton Gerashchenko cho biết chi phí của mỗi chiếc Shahed 136 được cho là 193.000 USD mỗi chiếc khi đặt hàng 6.000 máy bay không người lái và khoảng 290.000 USD mỗi chiếc khi đặt hàng 2.000 chiếc.

Xem thêm 

 Ngành công nghiệp quốc phòng của Iran

Các máy bay không người lái phát triển liên quan

 HESA Ababil
 Italmas
 Máy bay không người lái Shahed
 Shahed 121
 Shahed 129
 Shahed 131, hay Geran-1
 Shahed 149 Gaza
 Shahed 171 Simorgh
 Shahed 238

Máy bay có vai trò, cấu hình tương đương

 Hệ thống tấn công không người lái chi phí thấp (Low-cost Uncrewed Combat Attack System) - (Hoa Kỳ)
 Garpiya – (Nga)
 IAI Harop – (Israel)
 IAI Harpy – (Israel)
 NCSIST Chien Hsiang – (Đài Loan)
 Samad (UAV) – (Yemen)
 WB Electronics Warmate – (Ba Lan)
 ZALA Lancet – (Nga)

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 

Đạn tuần kích