Phẫn nộ tôn

Phẫn nộ tôn (Wrathful deities) hay Hung tôn (Fierce deities) là những hình tướng (hoặc "hóa thân") mang vẻ ngoài dữ tợn, phẫn nộ hoặc mạnh mẽ, bạo liệt (tiếng Tạng: Trowo, tiếng Phạn: Krodha) của các vị Phật, Bồ tát hoặc Chư thiên (những sinh thể thần thánh) đã giác ngộ, thông thường, cùng một nhân vật cũng có những khía cạnh hiền hòa khác (thường tạo thành một cặp hộ pháp là ông Thiện-ông Ác). Bởi vì có năng lực tiêu diệt những trở ngại đối với sự giác ngộ, các ngài cũng được gọi là Krodha-vighnantaka hay là "Những vị phẫn nộ diệt trừ ma chướng". Phẫn nộ tôn là một đặc điểm đáng chú ý trong biểu tượng học của Đại thừa và Kim Cương thừa, đặc biệt là trong nghệ thuật Tây Tạng. Những loại thần linh này xuất hiện lần đầu ở Ấn Độ vào cuối thế kỷ thứ VI, với nguồn gốc chính là hình tượng Yaksha (Dạ-xoa), và trở thành một đặc điểm trung tâm của Phật giáo Mật tông Ấn Độ vào cuối thế kỷ thứ 10 hoặc đầu thế kỷ XI.

Tổng quan 
Trong các truyền thống phi Mật tông của Phật giáo Đại thừa, những sinh thể này là các vị thần bảo hộ (Hộ Pháp) tiêu diệt những chướng ngại đối với chư Phật và Phật pháp, đóng vai trò là những người gác đền chống lại ác quỷ và tập hợp chúng sinh lại để nghe những lời dạy của chư Phật. Trong Phật giáo Mật tông, các ngài được coi là hình tướng hung dữ và đáng sợ của chính chư Phật và Bồ tát. Các bậc giác ngộ có thể mang những hình tướng dữ dằn uy dũng này để bảo vệ và giúp đỡ những chúng sinh đang còn u mê vô minh. Các ngài cũng đại diện cho năng lượng và sức mạnh cần thiết để chuyển hóa các yếu tố tinh thần tiêu cực thành trí tuệ và lòng từ bi. Các ngài đại diện cho sức mạnh và lòng từ bi của hoạt động giác ngộ một cách nghiêm túc, sử dụng nhiều phương tiện thiện xảo (Upaya) để dẫn dắt chúng sinh cũng như yếu tố chuyển hóa của Mật tông, sử dụng những cảm xúc tiêu cực như một phần của con đường tu tập nghiêm ngặt. 

Theo Chögyam Trungpa, "các bản tôn phẫn nộ tương tác một cách trực tiếp và mạnh mẽ hơn với tham ái, sân hận và si mê để thuần phục và giày xéo chúng ngay tại chỗ". Trong nghệ thuật Phật giáo Mật tông, các vị hung tôn được thể hiện như những sinh thể đáng sợ, mang hình dáng ác quỷ, được trang sức bằng các vật dụng bằng xương () như đầu lâu người (sọ người) và các đồ trang trí khác liên quan đến nghĩa địa, đồng thời thường được khắc họa với những thuộc tính mang tính gợi dục. Theo Rob Linrothe, thì Phẫn nộ tôn ẩn sau nó là một triết lý sâu xa, theo đó hình ảnh biểu cảm, nghiêm khắc và hung dữ đại diện cho triết lý "lấy độc trị độc", "chất độc chính là thuốc giải độc của nó, khai thác những chướng ngại như một lực lượng giải thoát" và lưu ý rằng chúng là "những ẩn dụ cho các quá trình du-già nội tại để đạt được giác ngộ". Các ngài thường cầm các pháp khí nghi lễ, hoặc một số Bát cát tường (Ashtamangala) hay "Tám biểu tượng cát tường", và được khắc họa đang giẫm đạp lên những cơ thể nhỏ hơn nhiều đang lăn lóc nhân cách hóa những "chướng ngại", hay Ma chướng, lũ tiểu quỷ yêu quái mà vị thần này đánh bại hoàn toàn.

Mật tông 
Trong truyền thống Phật giáo Tây Tạng (Mật truyền) thì hình tượng Phẫn nộ tôn là phổ biến.

Bản tôn

Trong Kim Cương thừa Ấn Độ - Tây Tạng, Yidam (Bản tôn) là những hình tướng thần thánh của chư Phật và Bồ tát. Hành giả mật tông được quán đảnh vào mạn-đà-la của một vị thần thiền định cụ thể (tiếng Phạn: Iṣṭa-devatā) và thực hành các nghi quỹ (thiền định) phức tạp về vị thần đó cho mục đích chuyển hóa cá nhân. Việc thực hành Bổn tôn Du-già này là trung tâm của các hình thức Phật giáo mật tông như Phật giáo Tây Tạng và giai đoạn phát sinh của quá trình thực hành phụ thuộc vào sự quán tưởng dựa trên hệ thống hình ảnh biểu tượng sống động gắn liền với Yidam của họ. Yidam có thể là hiền hòa, hung dữ và "nữa phẫn nộ" (có cả khía cạnh hung dữ và hiền hòa), với mỗi loại đều có tập hợp hình ảnh liên quan cụ thể của riêng nó. 

Hung tôn có thể được chia thành các loại nam và nữ. Các Heruka (Tiếng Tạng chuẩn: khrag 'thung, nghĩa đen: "kẻ uống máu") là những sinh thể nam tính đã giác ngộ mang những hình tướng hung dữ để thể hiện sự thoát ly của họ khỏi thế giới vô minh, chẳng hạn như Diêm-mạn-đức-ca (Yamantaka), Thắng Lạc Kim Cương (Cakrasamvara), Đại Hắc Thiên (Mahākāla), Mã Đầu Minh Vương (Hayagriva), hoặc Phổ Ba Kim Cương (Vajrakilaya hay Kīla). Các Dakini (Không hành nữ, tiếng Tạng chuẩn: khandroma, "người bộ hành trên không") là những đối tác nữ tính của họ, đôi khi được mô tả cùng với một Heruka và đôi khi là những vị thần độc lập. Những vị Không hành mẫu (Dakini) phẫn nộ và gay gắt phổ biến nhất là Vajrayogini (Kim Cương Du-già Thánh mẫu) và Vajravārāhī (Kim Cương Hợi mẫu). Một hình thức hình ảnh phổ biến là Yab-yum (phụ mẫu) của một vị Phật và phối ngẫu trong tư thế giao hợp theo phép tu Song thân pháp.

Minh Vương 
Trong Phật giáo Đông Á, các Minh Vương (tiếng Phạn: vidyarāja), được xem là những hóa thân thần thánh của chư Phật, đóng vai trò là những người bảo hộ, sứ giả và người bảo vệ Phật pháp. Trong Kim Cương thừa Đông Á và Mật tông Trung Hoa, Ngũ Đại Minh Vương được coi là hóa thân của Ngũ Trí Như Lai. Trong Phật giáo Trung Quốc, Bát Đại Minh Vương và Thập Đại Minh Vương được coi là hóa thân của các vị Bồ tát và chư Phật khác nhau.

Các Hộ pháp

Các vị Hộ pháp (tiếng Phạn: Pāla) hay Hộ pháp (Dharmapāla/Người bảo vệ Chánh pháp), là những sinh thể mạnh mẽ, thường là Chư thiên hoặc Bồ tát, bảo vệ tôn giáo và cộng đồng Phật giáo khỏi những mối đe dọa bên trong, bên ngoài và những trở ngại đối với việc thực hành của họ. Một vị Hộ pháp cũng có thể là Kim Xí Điểu, Naga (Long vương), Dạ-xoa, Càn-thát-bà hoặc A-tu-la. Các loại Hộ pháp khác bao gồm Lokapālas hay "Tứ Đại Thiên Vương" và  hay "Những người bảo vệ Một phương". Một nhóm Hộ pháp phổ biến của Tây Tạng là Bát Đại Hộ pháp (), những vị được hiểu là những người bảo vệ Phật giáo. Họ là những sinh thể siêu nhiên với cấp bậc Bồ tát, những người "được cho là sẽ tiến hành chiến tranh không khoan nhượng chống lại ác quỷ và kẻ thù của Phật giáo". Bát Đại Hộ pháp gồm có:
 Yama, chúa tể cái chết 
 Mahākāla (Đại Hắc Thiên), Đấng Vĩ đại Đen tối 
 Diêm-mạn-đức-ca (Yamantaka), kẻ chinh phục cái chết
 Vaiśravaṇa (Tỳ Sa Môn Thiên) hay Kubera (Câu-phạt-la), thần tài lộc 
 Hayagriva (Mã Đầu Minh Vương), vị thần cổ ngựa
 Cát Tường Thiên Mẫu (Palden Lhamo), nữ hộ thần của Tây Tạng
 Bạch Brahma (Phạm Thiên trắng) hay Tshangs pa
 Begtse, một vị thần chiến tranh từ Mông Cổ.

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài
 Wrathful Guardians of Buddhism—Aesthetics and Mythology
 Wrathful Deities
 Sacred visions : early paintings from central Tibet, fully digitized text from The Metropolitan Museum of Art libraries
Hộ pháp
Phật giáo