Tiểu Á

Tiểu Á (tiếng Hy Lạp: Μικρά Ασία Mikra Asia), hay Anatolia (Ανατολία, có nghĩa là "mặt trời mọc", "phía đông") là một bán đảo của châu Á mà ngày nay thuộc lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ, bắc giáp với Biển Đen, nam giáp Địa Trung Hải, ngăn cách với châu Âu bởi biển Aegea và biển Marmara (đều thuộc Địa Trung Hải) ở phía tây và giáp với phần đất đai rộng lớn còn lại của châu Á ở phía đông.

Vào thời Đồ đá mới, Anatolia là một trong những trung tâm nông nghiệp phát triển sớm nhất, chỉ sau khu vực "Lưỡi liềm Màu mỡ" (Fertile Crescent) ngay bên cạnh. Khoảng 9.000 năm trước, một cuộc di cư lớn đã diễn ra: những người nông dân từ Anatolia bắt đầu đi vào châu Âu. Con cháu của họ sau đó đã lan rộng và dần trở thành dân cư chủ yếu trên khắp lục địa, vươn xa tới tận Bán đảo Iberia (Tây Ban Nha/Bồ Đào Nha) và Quần đảo Anh. 

Những cư dân đầu tiên được ghi nhận ở đây, như người Hattian (không thuộc gốc Ấn-Âu hay Semitic), đã dần bị "hòa tan" vào các nhóm dân Ấn-Âu mới di cư đến. Những nhóm dân mới này nói các ngôn ngữ Anatolia (nay đã tuyệt chủng) như tiếng Hittite, Luwian và Lydian. Nơi đây từng là nhà của rất nhiều dân tộc khác nhau, bao gồm người Galatia, Hurrian, Assyria, Armenia, và cả các bộ lạc Hy Lạp cổ (như Ionia, Doria). Đến thời Cổ đại Hy-La, ảnh hưởng của văn hóa Hy Lạp trở nên rất mạnh. Tiếng Hy Lạp dần thay thế hầu hết các ngôn ngữ bản địa và trở thành ngôn ngữ thống trị trong khu vực suốt thời Hy Lạp hóa và thời La Mã.

Tới thời kỳ Byzantine (Đông La Mã), ảnh hưởng của Hy Lạp đạt đến đỉnh cao, nhưng rồi cũng dần suy tàn. Các cuộc chiến tranh giữa Byzantine và người Seljuk (một tộc người Thổ) đã tạo cơ hội cho người Seljuk xâm nhập và giành được chỗ đứng trong vùng. Đây chính là lúc quá trình "Thổ Nhĩ Kỳ hóa" Anatolia bắt đầu. Quá trình này diễn ra dưới thời Đế chế Seljuk (cuối thế kỷ 11) và tiếp tục kéo dài dưới thời Đế chế Ottoman hùng mạnh cho đến tận đầu thế kỷ 20, khi nhà Ottoman sụp đổ sau Thế chiến I.

Trong giai đoạn 1894 - 1924, hàng triệu người không phải gốc Thổ và các tín đồ Kitô giáo, đặc biệt là người Hy Lạp (khoảng 2 triệu) và người Armenia (khoảng 649.000), đã bị chính quyền Ottoman Thổ Nhĩ Kỳ giết hại hoặc xua đuổi khỏi phần lớn lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Mặc dù vậy, cho đến tận ngày nay, nhiều ngôn ngữ không phải tiếng Thổ vẫn được các nhóm dân tộc thiểu số ở Anatolia sử dụng, bao gồm tiếng Ả Rập, tiếng Kurd, tiếng Armenia, tiếng Gruzia, và tiếng Hy Lạp.

Địa lý 
Theo truyền thống, ranh giới phía đông của Anatolia được xem là một đường không cố định, chạy từ Vịnh Alexandretta (ở phía nam) đến Biển Đen (ở phía bắc). Ranh giới này gần như trùng khớp với rìa của Cao nguyên Anatolia. Định nghĩa địa lý truyền thống này vẫn được sử dụng, ví dụ như trong Từ điển Địa lý Merriam-Webster. Theo cách hiểu này, ranh giới phía đông của Anatolia chính là Cao nguyên Armenia và một phần sông Euphrates (trước khi sông này uốn cong về đông nam để chảy vào vùng Lưỡng Hà). Ở phía đông nam, ranh giới là các dãy núi ngăn cách nó với thung lũng Orontes ở Syria và đồng bằng Lưỡng Hà.

Tham khảo

Bán đảo châu Á
Địa lý Tây Á
Cận Đông
Địa lý Armenia
Địa lý Thổ Nhĩ Kỳ
Bán đảo Thổ Nhĩ Kỳ
Vùng của Thổ Nhĩ Kỳ
Vùng của châu Á
Cận Đông cổ đại
Địa lý Hy Lạp cổ đại
Tỉnh địa lý tự nhiên
Vùng lịch sử
Địa lý Trung Đông