Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Ngữ hệ Nhật Bản-Lưu Cầu

Ngữ hệ Nhật Bản-Lưu Cầu hay  là một nhóm ngôn ngữ tập trung tại Nhật Bản và Quần đảo Lưu Cầu đã phát triển độc lập với các ngôn ngữ khác sau nhiều thế kỷ. Ngữ hệ Nhật Bản được chia ra làm 2 nhóm chính: tiếng Nhật và Nhóm Lưu Cầu (Ryukyu). Chi tiếng Nhật chỉ gồm duy nhất tiếng Nhật. Chi Lưu Cầu (Ryukyu) chia làm 2 nhóm ngôn ngữ, một nhóm bao gồm trực tiếp các ngôn ngữ thành viên và nhóm còn lại tiếp tục phân thành 2 nhánh ngôn ngữ (hay trong một số trường hợp còn được định danh là tiểu nhóm ngôn ngữ, tùy thuộc vào mức độ chính xác của từng định nghĩa chi, nhóm, nhánh khác nhau đang được sử dụng). Ngữ hệ Nhật Bản có 12 ngôn ngữ thành viên, tất cả trong số đó đều đang được duy nhất những cư dân đang sống trên đất Nhật sử dụng.

Tuy các ngôn ngữ thuộc hệ này đã được phát triển biệt lập, nhiều nhà ngôn ngữ học vẫn đang tìm kiếm các liên hệ giữa chúng với các ngôn ngữ khác. Một thuyết được để ý nhất đề nghị xếp hệ này cùng với một ngôn ngữ đã mai một – tiếng Goguryeo – vào Nhóm Fuyu. Một thuyết khác nhắc đến những điểm giống nhau về ngữ pháp giữa các ngôn ngữ trong hệ này và tiếng Triều Tiên – tuy không giải thích được về sự khác biệt về từ vựng.

Sơ đồ của ngữ hệ Nhật Bản 
Sự phân chia cụ thể của ngữ hệ này như sau:

Ngữ hệ Nhật-Lưu
 Tiếng Nhật
 Tiếng Lưu (Ryukyu)
 Nhóm Yểm-Xung (Amami-Okinawa)
 Nhánh phía Bắc: 
 tiếng Yểm Mĩ (Amami-Oshima)
 Hỉ Giới (Kikai)
 Đức Chi Đảo (Toku-No-Shima).
 Nhánh phía Nam: 
 Xung Vắng Lương Bộ (Oki-No-Erabu)
 Xung Thằng (Okinawa)
 Quốc Đầu (Kunigami)
 Dữ Luận (Yoron).
 Nhóm Tiên Đảo (Sakishima): 
 Cung Cổ (Miyako) 
 Bát Trọng Sơn (Yaeyama) 
 Dữ Na Quốc (Yonaguni).

Nhiều nhà ngôn ngữ học lại có ý kiến khác về nhóm Lưu Cầu như sau đây:

 Nhóm ngôn ngữ Lưu Cầu (Ryukyuan)
 Nhóm Yểm Mĩ (Amami)
 Các giọng bắc: Ốc Cửu Đảo (Yakushima), Bắc Đại Đảo (Bắc Oshima)
 Các giọng nam: Dữ Luận (Yoron), Nam Đại Đảo (Nam Oshima)
 Nhóm Xung Thằng (Okinawa)
 Giọng Quốc Đầu (Kunigami), hay Bắc Xung Thằng (Bắc Okinawa)
 Giọng Xung Thằng (Okinawa), hay Nam Xung Thằng (Nam Okinawa)
 Nhóm Cung Cổ (Miyako)
 Nhóm Bát Trọng Sơn (Yaeyama)
 Nhóm Dữ Na Quốc (Yonaguni)

Trong các ngôn ngữ trên, tuyệt đại đa số là được sử dụng bởi một thiểu số rất ít người, một số ngôn ngữ chỉ có vài trăm người sử dụng. Ngoài tiếng Nhật, duy có một ngôn ngữ có số người sử dụng gần 1 triệu là tiếng miền Trung Okinawa (xem thêm Bàn đồ Okinawa, 1990). Tất cả 11 ngôn ngữ còn lại đều không thể dùng để giao tiếp với tiếng Nhật vì sự dị biệt tới mức không hiểu nổi giữa các ngôn ngữ này.

Các ngôn ngữ chính 
Bảng dưới tóm tắt một số đặc điểm của các ngôn ngữ chính trong ngữ hệ Nhật:

Tham khảo 

 Số liệu do S. Wurm và S. Hattori công bố vào năm 1981.
 Số liệu do M. Shibatani công bố vào năm 1990.
 James Patric, Academic Publications, Toba, Sueyoshi, 1983.
 Tư liệu năm 2000 của tổ chức WCD

Xem thêm 
 Ngôn ngữ tại Nhật Bản
 Tiếng Nhật Bản
 Tiếng Lưu
 Tiếng Ainu
 Người Ainu

Liên kết ngoài 
 Tiếng Nhật http://japanese.about.com/ 

Ngữ hệ
Đỏ yên chi

Màu đỏ yên chi là chất màu có màu đỏ sáng thu được từ rệp son (Dactylopius coccus), và nó là thuật ngữ chung cho các màu sắc đỏ thẫm cụ thể nào đó.

Nó có thể được chế ra bằng cách cô đặc (sắc) rệp son với nước sôi và sau đó xử lý dung dịch trong suốt với phèn chua, kem tartar (muối tartarat kali, KHC4H4O6), chloride thiếc II, hay ôxalat kali; các chất màu có trong chất lỏng sẽ kết tủa. Các phương pháp khác cũng được sử dụng; đôi khi lòng trắng trứng, bột nhão cá, hay giêlatin được bổ sung trước khi cho kết tủa.

Chất lượng của chất màu yên chi bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và độ chiếu sáng trong quá trình kết tủa, ánh sáng mặt trời là cần thiết để sản xuất bột màu có sắc màu chói. Nó cũng khác nhau về màu theo tỷ lệ oxide nhôm trong đó. Nó đôi khi được pha trộn với chất màu đỏ son,hồ và các chất liệu khác; từ những hỗn hợp này chất màu đỏ yên chi có thể được tách ra bằng cách hòa tan nó trong amonia. Chất liệu màu yên chi tốt có thể dễ dàng bóp vụn bằng các ngón tay khi khô.

Thành phần hóa học 

Về phương diện hóa học, chất liệu màu yên chi là hỗn hợp của acid carminic với oxide nhôm, vôi sống và một vài acid hữu cơ khác. Màu đỏ yên chi chủ yếu là do acid carminic và thành phần này đôi khi được chiết ra để sử dụng như là chất liệu màu nguyên chất. Chất liệu màu yên chi được sử dụng trong sản xuất các loại hoa giả,màu nước, phấn, mỹ phẩm và mực màu đỏ thắm cũng như để sơn các vật nhỏ. Chất màu yên chi là chất màu thu được bằng cách bổ sung oxide nhôm tinh khiết để sắc bọ yên chi.

Tọa độ màu 
Số Hex = #960018
RGB  (r, g, b)   = (150, 0, 24)
CMYK (c, m, y, k)  = (41, 100, 91, 0)
HSV (h, s, v) = (350, 100, 59)

Xem thêm 

Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Chất màu
Britannica 1911
Thuốc nhuộm sinh học
Màu thực phẩm
Sản phẩm từ côn trùng
Ẩm thực côn trùng
Polyketide
Ngọc lam (màu)

Màu ngọc lam hay xanh Thổ (turquoise) là màu có giá trị trung bình do pha trộn của màu xanh lam và xanh lá cây, là màu của loại đá quý ngọc lam. Thuật ngữ turquoise có xuất xứ từ tiếng Pháp với nghĩa Turkey (Thổ Nhĩ Kỳ).

Tọa độ màu 
Số Hex = #40E0D0
RGB (r, g, b) = (64, 224, 208)
CMYK (c, m, y, k) = (71, 0, 7, 12)
HSV (h, s, v) =  (174, 71, 88)

Xem thêm 
 Danh sách màu
 Ngọc lam

Tham khảo

Màu sắc
Mòng két (màu)

Màu xanh mòng két (teal) là màu xanh lá cây ánh xanh lam, với sắc lục nhiều hơn xanh lơ và, vì thế, sẫm hơn. Nó có tên như vậy là do có màu gần với màu lông cánh của mòng két (động vật họ Anatidae giống Anas loài Crecca).

Tọa độ màu 
 Số Hex = #008080
 RGB (r, g, b) = (0, 128, 128)
 CMYK (c, m, y, k) = (100, 0, 0, 50)
 HSV (h, s, v) = (180, 100, 50)

Xem thêm 
 Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Màu web
Cẩm quỳ (màu)

Cẩm quỳ (tiếng Anh: mauve, tiếng Pháp: malva, bắt nguồn từ tên gọi chung của các loài cẩm quỳ (chi Malva họ Malvaceae)) là một màu tím có thể được miêu tả là giống như màu hoa cà có ánh hồng xám nhạt. Đây là một trong rất nhiều màu sắc trong dãy màu tía. Nó có ánh xám và lam hơn là ánh của màu hồng sẫm.

Phát hiện 
Bài chính: Mauvein

Màu cẩm quỳ được đặt tên lần đầu tiên năm 1856. Nhà hóa học William Perkins, khi đó mới 18 tuổi, đã thử điều chế ký ninh nhân tạo để làm thuốc chống sốt rét. Phần còn lại ngoài dự kiến đã vô tình được ông để ý và nó đã trở thành thuốc nhuộm anilin đầu tiên — chính xác là mauvein, đôi khi được gọi là anilin màu tía. Perkins đã rất thành công trong việc giới thiệu phát kiến của mình cho ngành công nghiệp sản xuất thuốc nhuộm, vì thế tiểu sử của ông do Simon Garfield viết được đặt tiêu đề là Mauve, tức "màu cẩm quỳ" (2001).

Thập niên cẩm quỳ (The Mauve Decade) là nhan đề mà Thomas Beer (1889-1940) tìm ra để đặc tả cho "lối sống Mỹ vào cuối thế kỷ 19" vào năm 1926. Nhìn lại thời gian này, Beer không thích xu hướng mà nước Mỹ tiến tới, ông tin rằng nó đã rời xa khỏi các truyền thống của Tân Anh tới thời gian của "sự suy sụp và những cách nói vô nghĩa". Ông lấy nhan đề từ trích dẫn từ nghệ sĩ James Whistler: "Cẩm quỳ chỉ là hồng cố trở thành tía."

Tọa độ màu 
 Số Hex = #E0B0FF
 RGB (r, g, b) = (224, 176, 255)
 CMYK (c, m, y, k) = (12, 31, 0, 0)
 HSV (h, s, v) = (276, 31, 100)

Xem thêm 
Danh sách màu

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Màu sắc
Tần số

Tần số là số lần của một hiện tượng lặp lại trên một đơn vị thời gian.

Để tính tần số, chọn một khoảng thời gian, đếm số lần xuất hiện của hiện tượng trong thời gian ấy, rồi chia số này cho khoảng thời gian đã chọn.

Như vậy đơn vị đo tần số là nghịch đảo đơn vị đo thời gian. Trong hệ đo lường quốc tế, đơn vị này là Hz đặt tên theo nhà vật lý Đức, Heinrich Rudolf Hertz. 1 Hz cho biết tần số lặp lại của sự việc đúng bằng 1 lần trong mỗi giây:

Đơn vị khác của tần số là:
 Số vòng quay một phút (rpm) (revolutions per minute) cho tốc độ động cơ,...
 Số nhịp đập một phút (bpm) (beats per minute) cho nhịp tim, nốt nhạc trong âm nhạc...

Liên hệ với chu kỳ 
Tần số có thể tính qua liên hệ với chu kỳ, thời gian giữa hai lần xuất hiện liên tiếp của sự việc. Tần số f bằng nghịch đảo chu kỳ T:

Trong chuyển động sóng 
Trong chuyển động sóng, tần số là số lần quan sát thấy đỉnh sóng tại một điểm trong một đơn vị thời gian. Tần số sóng âm trong âm nhạc còn được đặc trưng bởi nốt nhạc.

Liên hệ với bước sóng 
Bước sóng của sóng bằng chu kỳ nhân vận tốc sóng. Do vậy tần số f bằng vận tốc sóng v chia cho bước sóng λ:

Trong các môi trường truyền sóng 
Khi sóng đi qua các môi trường khác nhau, tần số không thay đổi (nhưng vận tốc và bước sóng có thể thay đổi).

Ví dụ 
 Nốt La trên nốt Đô trung nay được chuẩn hoá tại tần số 440 Hz. Các nốt nhạc khác đều được điều chỉnh theo chuẩn này.
 Âm thanh tai người nghe thấy được có tần số trong khoảng 20 Hz đến 20000 Hz.
 Tần số dòng điện xoay chiều trong sinh hoạt đời thường ở Việt Nam và ở Châu Âu là 50 Hz; trong khi ở Bắc Mỹ là 60 Hz.

Xem thêm 
 Sóng
 Chu kỳ
 Bước sóng
 Tần số góc
 Dao động điều hoà
 Nốt nhạc
 Phổ điện từ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chuyển động sóng
Đại lượng vật lý
Âm thanh
Bài cơ bản sơ khai
Âm học
Hình học giải tích

Hình học giải tích, cũng được gọi là hình học tọa độ hay hình học Descartes, là môn học thuộc hình học sử dụng những nguyên lý của đại số. Thường sử dụng hệ tọa độ Descartes cho những phương trình theo mặt phẳng, đường, đường cong, và đường tròn, nhiều khi có hai hay ba chiều đo. Theo một số người, hình học giải tích là nguồn gốc của toán học hiện đại.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hình học
Lam sẫm

Màu lam sẫm (ultramarine), hay còn gọi là màu xanh hải quân, là biến thái sẫm màu của màu xanh lam. Một số người nhầm màu này với màu đen, đặc biệt khi nó liên quan đến màu quần áo. Nó có tên gọi xanh hải quân do đồng phục của Hải quân Hoàng gia Anh có màu này từ năm 1748 và sau đó được chấp nhận bởi các lực lượng hải quân khác trên thế giới.

Tọa độ màu 
 Số Hex = #000080
 RGB  (r, g, b) = (0, 0, 128)
 CMYK (c, m, y, k)  = (100, 100, 0, 50)
 HSV (h, s, v) = (240, 100, 50)

Xem thêm 
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc
Hợp chất nhôm
Sulfide
Nhóm ngôn ngữ Rôman

Nhóm ngôn ngữ Rôman là một phân nhóm của nhóm ngôn ngữ gốc Ý (thuộc hệ Ấn-Âu). Nhóm này là hậu thân của tiếng Latinh bình dân được dùng bởi các dân bản địa sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ. Nhóm Rôman được chia ra làm ba nhánh: nhánh phía Đông, nhánh phía Nam và nhánh Ý-Tây.

Sơ đồ của Nhóm ngôn ngữ Rôman 
Nhóm ngôn ngữ Rôman (thuộc Ngữ hệ Ấn-Âu)
 Nhánh phía Đông: tiếng Romania, các loại tiếng Romania tại Croatia, Hy Lạp, Macedonia,Moldova
 Nhánh phía Nam
Tiếng Corse
Nhóm Sardegna: các phương ngữ của đảo Sardegna.
 Nhánh Ý-Tây
Nhánh Ý-Dalmatia
 Nhóm Dalmatia: tiếng Dalmatia, tiếng Istriot đều đã bị mai một.
 Nhóm tiếng Ý: tiếng Ý, tiếng Sicilia,Tiếng Napoli.
Nhánh phía Tây
Nhóm ngôn ngữ Gaul-Iberi
Nhóm Gaul-Rôman
Nhóm Gaul-Rhaeti
Nhóm tiếng Oïl
Tiếng Pháp-Provençal
 Nhóm tiếng Pháp: tiếng Pháp, tiếng Norman, tiếng Picard, tiếng Wallon.
Nhóm Rhaetia: tiếng Romansh...
Nhóm Gaul-Ý: tiếng Liguria, tiếng Piemonte, tiếng Venetia,Tiếng Lombard
Nhóm Iberia-Rôman
Nhóm Astur-Leone
Nhóm Bồ-Gallici: tiếng Bồ Đào Nha...
Nhóm Occitan-Rôman: tiếng Catalunya, tiếng Oc (tiếng Occitan): tiếng Provençal, tiếng Gascon...
Nhóm Castilia: tiếng Tây Ban Nha...
Nhóm ngôn ngữ Pyrenee-Mozarab
Tiếng Mozarab: đã bị mai một.
 Nhóm Pyrenee: tiếng Aragon dùng tại vùng chung quanh dãy núi Pyrenee,Tiếng Asturias

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Michael de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages, Brill, 2008, 826pp. (part available freely online) 
 Lexikon der Romanistischen Linguistik (LRL), edd. Holtus / Metzeltin / Schmitt
 Michael Metzeltin, Las lenguas románicas estándar. Historia de su formación y de su uso, Oviedo, 2004
 Orbis Latinus, site on Romance languages 
 Hugh Wilkinson's papers on Romance Languages 
 Spanish is a Romance language, but what does that have to do with the type of romance between lovers? , dictionary.com
 Comparative Grammar of the Romance Languages
 Comparison of the computer terms in Romance languages 

Rôman
Nhóm ngôn ngữ Latinh-Faliscan
Nhóm ngôn ngữ gốc Balt

Nhóm ngôn ngữ Balt là một nhóm ngôn ngữ trong nhánh Balt-Slav của ngữ hệ Ấn-Âu. Nhón ngôn ngữ Balt là tiếng nói của các dân tộc Balt, ngày nay sống ở khu vực phía đông và đông nam của biển Balt.

Các học giả thường xem nhóm này là một ngữ tộc gồm hai nhánh: Balt Tây (gồm toàn ngôn ngữ tuyệt chủng) và Balt Đông (gồm hai thứ tiếng còn tồn tại, tiếng Litva và tiếng Latvia). Phạm vi ảnh hưởng của nhóm Balt Đông có lẽ có thời từng chạm đến tận dãy Ural, nhưng tính xác thực của điều này còn chịu nhiều ngờ vực.

Tiếng Phổ cổ, một ngôn ngữ Balt Tây biến mất vào thế kỷ XVIII, được coi là mang nhiều nét nguyên thủy nhất nhóm Balt.

Tham khảo

Balt
17 tháng 4

Ngày 17 tháng 4 là ngày thứ 107 trong lịch Gregory. Còn 258 ngày trong năm (259 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện 
 1492 – Tây Ban Nha và Christopher Columbus ký thoả thuận cử ông đi thuyền đến châu Á để mua gia vị.
 1824 – Ký Hiệp ước Nga – Mỹ về xác định biên giới các lãnh thổ Nga ở Bắc Mỹ.
 1877 – Lev Nikolayevich Tolstoy hoàn thành tiểu thuyết Anna Karenina.
 1895 – Đại diện của Đại Nhật Bản và Đại Thanh ký Hiệp ước Shimonoseki, theo đó triều Thanh nhượng Đài Loan, Bành Hồ và bán đảo Liêu Đông cho Nhật Bản, kết thúc Chiến tranh Thanh – Nhật.
 1941 – Vương quốc Nam Tư đầu hàng và trở thành một phần của Đức quốc xã.
 1961 – Cuộc đổ bộ Vịnh Con Lợn bắt đầu: Một nhóm người Cuba lưu vong do CIA tài trợ và huấn luyện đổ bộ lên Vịnh Con Lợn nhằm lật đổ Fidel Castro.
 1969 – Lãnh tụ Đảng Cộng sản Tiệp Khắc Alexander Dubček bị truất phế.
 1970 – Chương trình Apollo: Phi thuyền Apollo 13 trở về Trái Đất an toàn.
 1975 – Quân đội Khmer Đỏ chiếm Phnom Penh, lật đổ chính phủ của Lon Nol.
 1989 – Công đoàn Đoàn kết ở Ba Lan được hợp pháp hoá.
 1991 – Lần đầu tiên Chỉ số Dow Jones công nghiệp (DJIA) lúc thị trường đóng cửa vượt qua mốc 3000 (3004,46).

Sinh 
 897 – Ngô Quyền, Vua nhà Ngô (m. 944)
 1837 – J. P. Morgan, nhà tài phiệt, nhà sưu tập nghệ thuật, nhà từ thiện Mỹ (m. 1913).
 1894 – Nikita Sergeyevich Khrushchyov, chính khách Liên Xô, bí thư thứ nhất Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô 1953–1964, chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng 1958–1964, khởi đầu chương trình vũ trụ của Liên Xô (m. 1971).
 1921 – Christopher Okoro Cole, tổng thống Sierra Leone một ngày năm 1971 (m. 1990).
 1951 – Ngọc Đáng, nghệ sĩ cải lương người Việt Nam (m. 2022).
 1974 – Victoria Beckham, ca sĩ và nhà thiết kế người Anh
 1977 – Frederik Magle, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ dương cầm người Đan Mạch.
 1985 – Rooney Mara, diễn viên người Mỹ
 1985 – Jo–Wilfried Tsonga, tay vợt người Pháp
 1982 – Lee Joon–gi, nam diễn viên Hàn Quốc
 1992 – Shkodran Mustafi, cầu thủ bóng đá người Đức
 1995 – Paul Ahn, nam diễn viên, ca sĩ, vũ công người Canada gốc Hàn Quốc
 1997 – Jung Whee-in, ca sĩ người Hàn Quốc (nhóm Mamamoo)

Mất 
 1790 – Benjamin Franklin, chính khách, nhà sáng chế, nhà ngoại giao, họa sĩ Mỹ (s. 1706).
1892 – Nguyễn Phúc Trang Nhàn, phong hiệu Triêm Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1825)
 2014 – Gabriel García Márquez, nhà văn người Colombia, nhà báo, nhà hoạt động chính trị
1998 – Linda McCartney, nhạc sĩ người Mỹ (s. 1941).
 2018 – Barbara Bush, cựu Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ, vợ Tổng thống George H. W. Bush (s.1925).

Ngày lễ và kỷ niệm 
 Ngày quốc khánh Syria 1946

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 BBC: On This Day (tiếng Anh)

Tháng tư
Ngày trong năm
18 tháng 4

Ngày 18 tháng 4 là ngày thứ 108 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 109 trong mỗi năm nhuận). Còn 257 ngày nữa trong năm.

Sự kiện 
1506 – Viên đá đầu tiên của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô được đặt, hiện là một trong bốn nhà thờ lớn nhất ở Vatican.
1906 – Một trận động đất 7,6 độ cùng hỏa hoạn tại San Francisco của Hoa Kỳ, khiến ít nhất 3.000 người thiệt mạng.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Hoa Kỳ tiến hành không kích Tokyo và các thành phố khác của Nhật Bản, là cuộc tấn công đầu tiên vào Chính quốc Nhật Bản.
1951 – Pháp, Tây Đức, Ý và 3 nước Benelux là Bỉ, Luxembourg và Hà Lan ký kết Hiệp định Paris về việc thành lập Cộng đồng Than Thép châu Âu.
1978 – Quân đội Campuchia Dân chủ vượt qua biên giới, bắt đầu tiến hành cuộc thảm sát Ba Chúc tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, Việt Nam.
1980 – Zimbabwe (trước đây là Rhodesia) độc lập khỏi Vương quốc Anh.
2018 – Các cuộc biểu tình chống chính phủ ở Nicaragua bắt đầu.

Sinh 
 1163 – Kim Tuyên Tông, Hoàng đế nhà Kim (m. 1224)
 1480 – Lucrezia Borgia, lãnh chúa thời Phục hưng, con gái của Giáo hoàng Alexander VI (m. 1519)
1829 – Nguyễn Phúc Miên Dần, tước phong Trấn Tĩnh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1885).
1868 – Dương Thị Thục, tôn hiệu Khôn Nghi Hoàng thái hậu, thứ thất của vua Đồng Khánh (m. 1944).
1985 – Lukasz Fabianski, thủ môn người Ba Lan
1989 – Jessica Jung, cựu thành viên nhóm nhạc Girls Generation
1990 – Wojciech Szczęsny, thủ môn người Ba Lan
1991 - Mr. T (Tăng Quốc Anh), ca sĩ, nhạc sĩ, rapper người Việt Nam
1995 – Divock Origi, cầu thủ bóng đá người Bỉ
1997 – Donny van de Beek, cầu thủ bóng đá người Hà Lan

Mất 
1884 – Nguyễn Phúc Hồng Đĩnh, tước phong Kỳ Phong Quận công, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1843).
1892 – Nguyễn Phúc Vĩnh Trinh, phong hiệu Quy Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1824)
1955 – Albert Einstein, nhà vật lý vĩ đại (s. 1879)
 2002 – Thor Heyerdahl, nhà thám hiểm Na Uy, đã vượt Thái Bình Dương trên chiếc bè Kon–Tiki (s. 1914)

Ngày lễ và kỷ niệm 
 Lễ Phục sinh năm 1976
 Zimbabwe – Ngày Độc lập

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 BBC: On This Day (tiếng Anh)

Tháng tư
Ngày trong năm
Tần số góc

Trong vật lý, tần số góc (hay tốc độ góc; ký hiệu là ω) của một chuyển động tròn là đại lượng đo bằng góc mà bán kính quét được trong một đơn vị thời gian. Tốc độ góc của chuyển động tròn đều là đại lượng không đổi. Nó cũng là độ lớn vô hướng của vector vận tốc góc. Ngoài ra vector tần số góc  cũng được hiểu như vận tốc góc. Tần số góc (hay tốc độ góc) là độ lớn của vận tốc góc vectơ.

Đơn vị đo
Tần số góc có đơn vị đo là nghịch đảo thời gian. Trong hệ đo lường quốc tế (SI), tần số góc được đo bằng rad trên giây.

Công thức

Chuyển động tròn

Một vòng quay là 2π rad, bằng tốc độ góc ω nhân với thời gian đi hết một vòng quay (chính là chu kỳ Τ). Vậy nên:

trong đó:
 ω là tần số góc hoặc tốc độ góc (tính bằng radian trên giây),
 T là chu kỳ (tính bằng giây)
 f là tần số thông thường (được đo bằng hertz)

Tần số góc có thể hiểu như là một bội số của tần số. Nó được sử dụng thay tần số để tránh việc xuất hiện nhiều của π, trong các lĩnh vực liên quan nhiều đến chuyển động quay và dao động, như cơ học lượng tử, điện động lực học

Dao động con lắc lò xo
Một vật được gắn trên một con lắc lò xo có thể dao động. Nếu con lắc được cho là lý tưởng vá không có khối lượng bỏ qua lực cản thì đây là một dao động điều hòa có tần số góc là:

trong đó:
 k là độ cứng của lò xo.
 m là khối lượng vật.

Khi vật dao động, gia tốc của nó có thể tính bằng công thức:

trong đó x là li độ tính từ vị trí cân bằng.

Khi sử dụng tần số thông thường f, công thức sẽ được cho là:

Xem thêm 
 Tần số
Rad
Góc

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Đại lượng vật lý
Góc
Ba Bể (định hướng)

Ba Bể là một địa danh, tên một hồ nước ngọt tại tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Ngoài ra, danh xưng này còn được đặt cho:

Huyện cũ Ba Bể thuộc tỉnh Bắc Kạn.
Vườn quốc gia Ba Bể, có trung tâm là hồ Ba Bể.
Xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên.

Bắc Kạn
Sa Pa (phường)

Sa Pa là một phường thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

Địa lý

Phường Sa Pa có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Ngũ Chỉ Sơn.
Phía nam giáp xã Tả Van.
Phía đông giáp xã Tả Phìn.
Phía tây giáp tỉnh Lai Châu.

Lịch sử
Trước đây, Sa Pa là thị trấn huyện lỵ thuộc huyện Sa Pa. Điạ bàn phường Sa Pa hiện nay tương ứng với khu vực trung tâm của thị trấn này.

Cuối năm 2018, thị trấn Sa Pa có 23,65 km² diện tích tự nhiên và 31.010 người.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
Thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa
Giải thể thị trấn Sa Pa để điều chỉnh về 6 phường mới thuộc thị xã Sa Pa. Trong đó, phường Sa Pa được thành lập trên cơ sở điều chỉnh 2,33 km² diện tích tự nhiên, 9.297 người của thị trấn Sa Pa; 2,38 km² diện tích tự nhiên, 115 người của xã Lao Chải và 1,54 km² diện tích tự nhiên của xã Sa Pả. Phần diện tích và dân số còn lại của thị trấn Sa Pa được điều chỉnh về 5 phường còn lại.

Sau khi thành lập, phường Sa Pa có 6,25 km² diện tích tự nhiên và 9.412 người. Phường Sa Pa được chia thành 7 tổ dân phố đánh số từ 1 đến 7.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1673/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lào Cai năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Sa Pả, Cầu Mây, Phan Si Păng và Sa Pa thành phường mới có tên gọi là phường Sa Pa.

Như vậy, phường Sa Pa mới được thành lập trên cơ sở toàn bộ khu vực nội thành của thị xã Sa Pa trước kia.

Tổ dân phố 
Kể từ đợt vận hành chính quyền địa phương hai cấp tháng 7 năm 2025, phường Sa Pa có 27 tổ dân phố.

Chú thích

Xem thêm

Lào Cai
Ao Bà Om

Ao Bà Om hay Ao Vuông là một thắng cảnh nổi tiếng ở tỉnh Vĩnh Long, Việt Nam.

Khái quát chung
Ao Bà Om thuộc khóm 3, phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long (trước đây là ấp Tà Cụ, xã Nguyệt Hóa, huyện Châu Thành), cách trung tâm thành phố Trà Vinh khoảng 7 km dọc theo Quốc lộ 53 về phía Tây Nam. Ao có hình chữ nhật, rộng 300 m, dài 500 m (vì gần với hình vuông nên còn được gọi là Ao Vuông), diện tích hơn 300 ha, gồm 3 phần chính là ao, bờ ao và rừng cây cổ thụ bao quanh. Mặt nước ao trong xanh và phẳng lặng được phủ bởi hoa sen, hoa súng. Ao được bao bọc xung quanh bởi các gò cát mấp mô với các hàng cây sao, cây dầu cổ thụ hàng trăm năm tuổi có rễ nổi lên khỏi mặt đất tạo nên những hình thù kì lạ.

Theo truyền thuyết, để có hồ nước ngọt dùng trong mùa khô, dân làng người Khmer đã tổ chức cuộc thi đào ao giữa hai nhóm phái nam và nữ, đồng thời phái nào thua sẽ phải đi cưới hỏi phái kia. Bên phái nam ỷ sức mạnh, vừa làm vừa chơi. Bên phái nữ, dưới sự lãnh đạo của người tên Om, đã dùng nhiều mưu mẹo để trì hoãn nhóm nam. Khi đào gần xong, họ còn cho thả đèn lồng ở phía đông làm cho nhóm nam lầm tưởng sao Mai đã mọc nên nghỉ sớm. Sau cuộc thi, nhóm nam thua cuộc và ao của họ hiện vẫn còn dấu tích, tuy đã cạn nước. Ao của nhóm nữ được đặt theo tên của bà Om. 

Ngày nay, ao Bà Om là nơi vui chơi của nhiều người dân, học sinh sinh viên và các cặp đôi mới cưới.

Gần ao có chùa Âng (chùa Angkorajaborey), là ngôi chùa Khmer cổ nhất Trà Vinh. Theo truyền thuyết, chùa được xây dựng vào năm 990, với lối kiến trúc được đánh giá là độc đáo và hài hoà với cảnh sắc thiên nhiên xung quanh.

Di tích cấp Quốc gia
Ngày 20 tháng 7 năm 1994, Bộ Văn hoá – Thông tin ban hành Quyết định số 921-QĐ/BT công nhận Ao Bà Om là di tích cấp Quốc gia thuộc loại hình danh lam thắng cảnh.

Hình ảnh

Tham khảo

 Trà Vinh Mến Yêu
 Ao Bà Om, hội Ái Hữu Trà Vinh
 Thắng cảnh Trà Vinh, báo Nhân dân

Di tích quốc gia Việt Nam
Du lịch Vĩnh Long
Di tích tại Vĩnh Long
24 tháng 4

Ngày 24 tháng 4 là ngày thứ 114 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 115 trong mỗi năm nhuận). Còn 251 ngày nữa trong năm.

Sự kiện

Thế kỷ XIX trở về trước 
1479 TCN – Thutmosis III lên ngôi pharaon của Vương triều thứ 18 Ai Cập. 
1184 TCN – Nhờ con ngựa gỗ, quân Hy Lạp tiến vào thành Troy.
1066 – Quan sát thấy sao chổi Halley.
1192 – Việc xây dựng cầu Lư Câu tại Trung Đô của Đại Kim được hoàn thành.
1800 – Thành lập Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ.
1877 – Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1877-1878) bùng nổ.

Thế kỷ XX 
1967 – Nhà du hành vũ trụ Liên Xô Vladimir Mikhailovich Komarov chết trong phi thuyền Soyuz 1.
1968 – Mauritius trở thành thành viên Liên hiệp quốc.
1970
Trung Quốc phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên.
 Gambia trở thành một nước cộng hoà.
1981 – Giới thiệu chiếc máy tính cá nhân đầu tiên của IBM.
1990 – NASA phóng Kính viễn vọng Không gian Hubble lên vũ trụ từ Trạm không quân mũi Canaveral, Hoa Kỳ.

Thế kỷ XXI 
2004 – Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận kinh tế chống Libya vì nước này đã hợp tác trong việc ngăn chặn vũ khí huỷ diệt hàng loạt.
2010 – Việt Nam khánh thành cầu Cần Thơ, cây cầu dây văng lớn nhất Đông Nam Á.

Sinh 

1815 – Anthony Trollope, nhà văn Anh (m. 1882)
1856 – Philippe Pétain, thống chế Pháp (m. 1951)
1904 – Willem de Kooning, họa sĩ Hà Lan (m. 1997)
1905 – Robert Penn Warren, nhà văn Mỹ, đoạt giải Pulitzer năm 1947, giải thưởng thơ Mỹ đầu tiên năm 1986 (m. 1989)
1906 – William Joyce, nhà văn Anh-Ireland (m. 1946)
1906 – Hà Huy Tập, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương (m. 1941)
1908 – Phạm Duy Khiêm, nhà văn, nhà giáo người Việt. Ông từng là đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp. (m. 1974)
1934 – Shirley MacLaine, nữ diễn viên, tác giả
1942 – Barbra Streisand, ca sĩ, nữ diễn viên, đạo diễn người Mỹ
1957 - Nguyễn Dương, đạo diễn và diễn viên người Việt Nam
1987 – Jan Vertonghen, cầu thủ bóng đá người Bỉ
1990 – Tae-ri, diễn viên người Hàn Quốc
1993 – Millic, producer người Hàn Quốc
1996 – Barty, vận động viên cricket người Úc.

Mất

Thế kỷ XIX trở về trước 
1731 – Daniel Defoe, nhà văn Anh, tác giả cuốn truyện phiêu lưu Robinson Crusoe (s. vào khoảng 1660)

Thế kỷ XX 
1935 – Nhà thơ Phạm Tất Đắc (s. 1909) mất lúc 26 tuổi. Ông từng bị thực dân Pháp bắt giam vì dám viết và phổ biến tập thơ dấy lên lòng yêu nước của người Việt.
1967 – Vladimir Mikhailovich Komarov, nhà du hành vũ trụ trên phi thuyền Soyuz 1 (s. 1927)
1972 – Lê Đức Đạt, Chuẩn tướng Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1928)
1986 – Wallis Simpson, phu nhân Quận công Windsor (cựu hoàng Edward VIII của Anh) (s. 1896)

Thế kỷ XXI 
 2011 – Trần Lệ Xuân, em dâu Tổng thống Ngô Đình Diệm. Bà lãnh chức vụ Đệ Nhất Phu nhân thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam (s. 1924).
 2020 – Hamilton Bohannon, ca sĩ Mỹ (s. 1942).

Ngày lễ và kỷ niệm 
Ngày tưởng niệm vụ diệt chủng Armenia

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 BBC: On This Day (tiếng Anh)

Tháng tư
Ngày trong năm
Đại lượng vật lý

Đại lượng vật lý là các thể hiện về mặt định lượng bản chất vật lý có thể đo lường được của một vật thể hay hiện tượng tự nhiên, như khối lượng, trọng lượng, thể tích, vận tốc, lực, v.v. Khi đo đạc một đại lượng, giá trị đo được là một con số theo sau bởi một đơn vị đo (còn gọi là thứ nguyên của đại lượng đó).

Ký hiệu đại lượng 

Thông thường, các ký hiệu của các đại lượng vật lý học được chọn lựa từ các chữ cái đơn của Bảng chữ cái Latinh hay Bảng chữ cái Hy Lạp, và được in nghiêng. Cả chữ in hoa và in thường được sử dụng. Thỉnh thoảng, ta thấy sự xuất hiện của các ký tự in trên hay các ký tự in dưới. Nếu các ký tự in trên hay các ký tự in dưới này tự chúng đã là ký hiệu cho các đại lượng vật lý học, chúng sẽ được in nghiêng.

Ví dụ

 Ep là ký hiệu của thế năng 
 cp là ký hiệu cho nhiệt dung ở áp suất không đổi (Lưu ý: p đại diện cho đại lượng vật lý áp suất)

Biểu diễn giá trị đo được của một đại lượng 

Lấy một thí dụ:

 P = 42,3 x 103 W

trong đó

P là đại lượng vật lý công suất

42,3 x 103 là một giá trị số

W là đơn vị chuẩn của công suất trong hệ thống đo lường quốc tế SI

Đại lượng cơ bản và đại lượng dẫn xuất 
Trong vật lý học có rất nhiều đại lượng nên chúng cần được sắp xếp một cách hệ thống và hợp lý. Đa số các đại lượng lại có mối quan hệ mật thiết với nhau, chẳng hạn như vận tốc là tỉ số giữa quãng đường và thời gian. Do đó, chúng ta cần chọn một số đại lượng làm đại lượng cơ bản và các đại lượng khác được định nghĩa dựa trên các đại lượng cơ bản, nói cách khác chúng được dẫn xuất từ các đại lượng cơ bản, và được là các đại lượng dẫn xuất.

Đại lượng vật lý cơ bản: là các đại lượng tồn tại độc lập, đặc trưng cho các thuộc tính cơ bản nhất của sự vật, hiện tượng. Gồm có bảy loại: chiều dài, khối lượng, thời gian, nhiệt độ, cường độ dòng điện, cường độ sáng và lượng chất.

Đại lượng vật lý dẫn xuất: biểu diện các thuộc tính của sự vật, hiện tượng, chúng được định nghĩa từ các đại lượng cơ bản thông qua các phương trình vật lý.

Xem thêm 
 Đơn vị đo
 SI

Tham khảo

Liên kết ngoài 

*
Tắc đường

Tắc đường (hay kẹt xe, ùn tắc giao thông) là tình trạng không thể lưu thông được của xe cộ do hệ thống giao thông bị quá tải hay do những nguyên nhân bất khả kháng. Tắc đường luôn là vấn đề nghiêm trọng của các đô thị hiện đại ngày nay.

Một số giải pháp 
 Trong quy hoạch tổng thể dài hạn của các đô thị nên chú ý phân bổ các khu công nghiệp, thương nghiệp, dân cư, các tổ chức hành chính, trường học, bệnh viện v.v một cách hợp lý và giãn dần ra khỏi các khu trung tâm, các khu phố cổ.
 Xây dựng mới và cải tạo các hệ thống đường giao thông cũ có tính toán hợp lý đến quy hoạch tổng thể dài hạn của đô thị. Việc này sẽ làm giảm mật độ giao thông nhưng đòi hỏi đầu tư ban đầu lớn.
 Phát triển các loại hình phương tiện giao thông công cộng (xe buýt, tàu điện ngầm v.v) cũng như phân bổ số lượng phương tiện cho mỗi tuyến và số lượng điểm dừng, điểm đỗ một cách hợp lý để người sử dụng các phương tiện giao thông công cộng thấy có nhiều tiện lợi hơn. 
 Khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng và hạn chế sử dụng phương tiện giao thông cá nhân bằng các biện pháp kinh tế cũng như giáo dục, hợp lý hóa cơ cấu phương tiện vận chuyển như phân bổ nhu cầu đi lại theo các phương thức vận tải.
 Phân luồng giao thông để hạn chế phương tiện giao thông trong một số giờ cao điểm nhất định.
 Áp dụng khoa học kĩ thuật tiên tiến trong điều khiển giao thông vận tải để tổ chức điều hành giao thông đô thị.
 Sử dụng GPS
 Hạn chế nhu cầu đi lại trong giờ cao điểm bằng các phương pháp hợp lý như quy định lại giờ làm việc của một số bộ ngành và có biện pháp thu hút nhu cầu đi lại của người dân trong giờ thấp điểm.
 Quy hoạch, phân bổ, xây dựng thêm một số công trình công cộng như trường học, chợ, bệnh viện, công viên, khu vui chơi giải trí... để hạn chế cự ly đi lại của người dân.
 Người dân tăng cường việc đi chung xe để giảm lưu lượng giao thông trên đường, từ đó giảm tắc đường.

Xem thêm 
 Giao thông Việt Nam
 Tai nạn giao thông

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Website thông tin tình hình ùn tắc, kẹt xe, cập nhật từng phút trong giờ cao điểm  
 Tắc đường và những giải pháp
 Thông tin điểm tắc đường bằng biển báo điện tử
 Nguyên nhân chính gây tắc đường là cơ sở hạ tầng yếu kém
 Những giải pháp cải thiện giao thông
 Người sử dụng phương tiện thô sơ còn thiếu ý thức
 Tránh tắc đường bằng xe hơi cực mảnh, cực nhanh
 Tắc đường không chỉ do thiếu ý thức luật lệ giao thông
 Tắc đường lỗi không hoàn toàn do xe gắn máy
 Hạn chế xe máy - một giải pháp tồi
 Hệ thống điều khiển giao thông thành phố thông minh
 Tắc đường vì công nhân chưa chịu đi xe buýt
 Tắc đường là do cảnh sát giao thông HN điều hành kém
 Cảnh sát giao thông nên có thông báo con đường bị tắc
 Đường phố Hà Nội càng ngày càng tắc
 Tắc đường đừng vội đổ lỗi cho xe máy
 Thay đổi giờ làm việc để tránh tắc đường 

Giao thông đường bộ
Giao thông
Quản lý giao thông đường bộ
Hồ Chí Minh (định hướng)

Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng Việt Nam trong thế kỷ 20. Hồ Chí Minh còn có thể là:

Địa danh
Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Đường mòn Hồ Chí Minh, Việt Nam
Đường Hồ Chí Minh trên biển
Đường Hồ Chí Minh, một tuyến đường xuyên Việt dài 2.186 km, theo tên Đường mòn Hồ Chí Minh trước đây.
Đại lộ Hồ Chí Minh tại phường Trần Phú và Nguyễn Trãi, thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương
Đường Hồ Chí Minh thuộc thị trấn A Lưới, huyện A Lưới, thành phố Huế
Đại lộ Hồ Chí Minh tại thủ đô Luanda, Angola
Đại lộ Hồ Chí Minh tại Ouagadougou, Burkina Faso
Đại lộ Hồ Chí Minh (Avenue Ho Chi Minh) tại Maputo, Mozambique
Phố Hồ Chí Minh tại Kolkata, Ấn Độ
Phố Hồ Chí Minh tại Berlin, Đông Đức cũ (sau khi nước Đức thống nhất đã đổi lại tên con phố này)
Quảng trường Hồ Chí Minh tại thành phố Vinh, Nghệ An
Quảng trường Hồ Chí Minh ở Moskva, Nga
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tổ chức
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh

Khác
Bút hiệu của Hồ Chí Minh
Di chúc Hồ Chí Minh
Giải thưởng Hồ Chí Minh
Huân chương Hồ Chí Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh
Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Hà Nội và các chi nhánh tại các địa phương
Tượng đài và phù điêu Hồ Chí Minh tại nhiều nơi trong nước Việt Nam, như tại Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Bình... và tại Quảng trường Hồ Chí Minh ở Moskva.
Bài hát Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng

Xem thêm

HCM

Hồ Chí Minh
Tam giáo

Tam giáo (三教) chỉ đến ba truyền thống, trường phái tôn giáo và triết học có những ảnh hưởng rất lớn mạnh trong các nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nền tảng văn hóa Trung Quốc như Trung Quốc bản thổ của Trung Quốc, Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc), Việt Nam, Triều Tiên và Nhật Bản. Tam giáo cũng được truyền bá rất là sâu sắc và phổ biến ra bên ngoài như là một đặc trưng của văn hóa và triết học phương Đông. Tam giáo gồm có:
Nho giáo: còn gọi là đạo Khổng ở Trung Quốc
Phật giáo ở Ấn Độ (Thiên Trúc)
Lão giáo: còn gọi là Đạo giáo ở Trung Quốc
Tại Việt Nam, cả 3 trường phái tôn giáo nói trên cùng tồn tại, tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau tạo nên sự cộng hưởng tín ngưỡng lên văn hóa Việt Nam hiện đại. Công trình nghiên cứu về hiện tượng cộng tính văn hóa của Tam Giáo ở Việt Nam là nghiên cứu đầu tiên trên thế giới về khái niệm cộng tính văn hóa, đây cũng là một trong 3 nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nổi bật của Việt Nam.

Một nghiên cứu song sinh, có liên quan mật thiết tới hệ thống Tam giáo, cũng như "cộng tính văn hóa" (cultural additivity), được xuất bản năm 2020 cũng góp phần chỉ ra ảnh hưởng lan truyền văn hóa xuyên thế hệ, có nhiều khả năng tác động lên cả nhận thức, quan niệm cũng như hành vi (bạo lực, nói dối). Trong lĩnh vực quản trị, nghiên cứu từ ĐH Khoa học và Công nghệ Thượng Hải xuất bản năm 2021, cũng sử dụng trực tiếp "Cộng tính văn hóa" trong việc tìm kiếm ảnh hưởng hệ thức xã hội Tam giáo như Trung Quốc lên hành vi và quy tắc chia sẻ quyền lực, và tác động tới vận hành của các doanh nghiệp niêm yết tại Trung Quốc.

Bên cạnh đó, một số học giả dựa trên hệ thống tư tưởng Tam giáo, và hiện tượng "cộng tính văn hóa" còn phát hiện ra tác động lên hành vi phản ứng đương đại cả của cư dân lẫn chính sách, cụ thể trong ứng phó đại dịch COVID-19, chẳng hạn như Small và Blanc, của Đại học New York, năm 2021 trên ấn phẩm Frontiers in Psychiatry, có nhan đề "Sức khỏe tinh thần trong đại dịch COVID-19: Tam giáo và phản ứng của Việt Nam".

Một nghiên cứu của các tác giả University of South Australia, Adelaide, Úc, về những người hoạt động công tác xã hội và vấn đề tính dục thiểu số cho thấy ảnh hưởng trực tiếp liên quan Tam giáo và cộng tính văn hóa thông qua tác động triết lý và ý thức hệ, đăng trên ấn phẩm Qualitative Social Work năm 2021.

Đặc biệt đáng lưu ý, trong một nghiên cứu xuất bản năm 2021, học giả kỳ cựu và có ảnh hưởng lớn của Nhật Bản trong hệ thống quản trị tri thức là Noboru Konno đã sử dụng ý niệm "Cộng tính văn hóa" của hệ thống Tam giáo trong khi xem xét vị trí và ảnh hưởng "vốn tri thức" trong Xã hội 5.0 tương lai.

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Văn hóa Đông phương
Nho giáo
Phật giáo
Đạo giáo
Tôn giáo tại Việt Nam
Tôn giáo Trung Quốc
Phong tục Trung Quốc
Tính nguyên hợp
Phong tục Việt Nam
Mỹ hóa

Mỹ hóa là thuật ngữ dùng để chỉ ảnh hưởng của nước Mỹ lên nền văn hóa của quốc gia khác, hoặc thay thế văn hóa bản địa bằng những thứ đến từ văn hóa Mỹ. Nó thường dùng với nghĩa tiêu cực. Một trong những lý do chính là do một số thương hiệu của Mỹ đã nổi tiếng khắp toàn cầu (ví dụ: Coca-Cola, McDonald's, Burger King, Pizza Hut) cũng như những văn hoá phẩm của Mỹ được tung ra khắp thế giới. Mỹ hóa cũng để chỉ quá trình các di dân đến Mỹ và trở thành người Mỹ. Quá trình này thông thường bao gồm việc học tiếng Anh và điều chỉnh theo văn hóa, phong tục, và thời trang kiểu Mỹ.

Xem thêm

 Trào lưu Nhật Bản – hiện tượng tương tự
 Mỹ hóa người nhập cư
 Danh sách quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa tiêu biểu

Tham khảo

Đồng hóa văn hóa
Văn hóa Mỹ
Lịch sử chủ nghĩa đế quốc Mỹ
Văn hóa phương Tây
Chuyển tự
Giê-hô-va

Giê-hô-va (, ) là một từ Latin hóa của từ Hebrew một từ phiên âm  của Tetragrammaton , vốn là tên riêng của Chúa Trời của Israel trong Kinh Thánh tiếng Hebrew và một trong bảy tên của Thiên Chúa trong Do Thái giáo.

Sự đồng thuận giữa các học giả là việc phiên âm trong lịch sử của tetragrammaton tại thời điểm soạn thảo kinh Torah (6 TCN) rất có thể là Yahweh. Cách xưng hô lịch sử này đã bị mất đi vì trong đạo Do Thái Đền thờ thứ hai, trong thế kỷ thứ 3 đến thế kỷ thứ 2 TCN, cách phát âm của Tetragrammaton đã bị loại bỏ, được thay thế bằng từ Adonai ("Chúa của tôi"). Các nguyên âm tiếng Do Thái của Adonai đã được Masoretes thêm vào Tetragrammaton, và hình thức kết quả được chuyển ngữ vào khoảng thế kỷ 12 với tên gọi Yehowah. Các hình thức tên khác Iehouah và Jehovah lần đầu tiên xuất hiện vào thế kỷ 16.

"Jehovah" được William Tyndale giới thiệu đến thế giới nói tiếng Anh trong bản dịch Xuất Ê-díp-tô Ký 6: 3 và được giới thiệu với số lượng rất hạn chế (Phiên bản King James chỉ có bốn lần như một tên riêng cộng ba lần trong từ ghép.) trong các bản dịch khác như Kinh thánh Geneva và Bản King James, hầu hết sử dụng "Chúa". Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ tuyên bố rằng, để phát âm Tetragrammaton, một thực hành mà trong các bối cảnh phụng vụ, nó không còn được dùng, "cần phải đưa ra các nguyên âm làm thay đổi hình thức viết và nói của tên", dẫn đến "Yahweh "hoặc "Jehovah". "Jehovah" xuất hiện trong Kinh Thánh Phiên bản tiêu chuẩn vẫn còn phổ biến của Mỹ (1901) và Bản dịch theo nghĩa đen của Young (1862, 1899), nhưng nó không xuất hiện trong các bản dịch tiếng Anh chính thống hiện nay, một số sử dụng Yahweh nhưng hầu hết tiếp tục sử dụng "Lord" hoặc " L  " đại diện cho Tetragrammaton. Bản dịch Thế giới mới của Nhân Chứng Giê-hô-va sử dụng danh "Jehovah" trong suốt Cựu Ước và thậm chí đưa nó vào phiên bản Tân Ước của họ.

Tham khảo

Tranh cãi Kitô giáo và Do Thái giáo
Tổ chức sở hữu trí tuệ

Tổ chức sở hữu trí tuệ là một tổ chức quốc tế liên chính phủ liên quan đến việc hợp tác trong các lĩnh vực quyền tác giả, thương hiệu và bằng sáng chế.

Các tổ chức chung 
 World Intellectual Property Organization (WIPO)
 African Regional Industrial Property Organization (ARIPO)
 Organisation Africaine de la Propriété Intellectuelle (OAPI) hay African Intellectual Property Organization

Các tổ chức chuyên môn

Các tổ chức liên quan đến bằng sáng chế 
European Patent Organisation (EPO hay EPOrg)
Eurasian Patent Organization (EAPO)
Patent Office of the Cooperation Council for the Arab States of the Gulf (GCC)

Các tổ chức liên quan đến thương hiệu 
Office for Harmonization in the Internal Market (OHIM)
Benelux Trademarks Office
European Trademark Office

Các tổ chức liên quan đến thiết kế 
Benelux Designs Office (BDO)

Xem thêm 
 Sở hữu trí tuệ
 Danh sách các tổ chức
 Thư ký xét bằng sáng chế

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam 
Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới
Cơ quan Sáng chế Châu Âu
Tổ chức APEC 

Luật sở hữu trí tuệ
Khoa học thông tin

Khoa học thông tin (còn được gọi là nghiên cứu thông tin) là một lĩnh vực học thuật chủ yếu quan tâm đến phân tích, thu thập, phân loại, xử lý, lưu trữ, tìm kiếm, vận chuyển, phổ biến và bảo vệ thông tin. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và việc sử dụng tri thức trong các tổ chức, cũng như sự tương tác giữa người, các tổ chức và các hệ thống thông tin hiện hữu, với mục đích tạo ra, thay thế, cải thiện hoặc hiểu hệ thống thông tin.

Theo lịch sử, khoa học thông tin (tin học) được kết nối với khoa học máy tính, khoa học dữ liệu, tâm lý học, công nghệ, khoa học thư viện, chăm sóc sức khỏe, và cơ quan tình báo. Tuy nhiên, khoa học thông tin cũng kết hợp các khía cạnh của nhiều lĩnh vực đa dạng như khoa học lưu trữ, khoa học nhận thức, thương mại, luật, ngôn ngữ học, bảo tàng học, quản lý, toán học, triết học, chính sách công và khoa học xã hội.

Xem thêm
 Tin học
 Khoa học nhận thức, Tâm lý học nhật thức – Trí tuệ với vai trò một hệ thống xử lý thông tin.
 Khoa học máy tính
 Công nghệ thông tin – Sử dụng máy tính và công nghệ để quản lý thông tin.
 Quản lý tri thức – Tin học và tri thức.
 Triết học thông tin (Philosophy of Information)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Journal of Information Science
    American Society for Information Science and Technology 

Khoa học xã hội

sk:Informatika
WEB

WEB cũng được dùng thể chỉ World English Bible (một bản dịch Kinh thánh tiếng Anh). Về các cách dùng khác, xin xem web.

WEB là một hệ lập trình máy tính do Donald Knuth xây dựng đầu tiên để thể hiện ý tưởng "lập trình văn học": tức là người ta có thể tạo ra phần mềm như những tác phẩm văn học, bằng cách cho các mẩu mã lệnh vào trong các đoạn văn bản mô tả thay vì làm ngược lại là thông lệ phổ biến trong hầu hết các ngôn ngữ lập trình.

Hệ WEB gồm hai chương trình chính: tangle, để tạo ra mã lệnh Pascal biên dịch được từ các văn bản nguồn; và weave, dùng để tạo ra các tài liệu hỗ trợ được trình bày chuyên nghiệp và có thể in ra được bằng cách dùng TeX.

Phiên bản mới của WEB gọi là CWEB.

CWEB

Xem thêm
Web

Tham khảo

Ngôn ngữ lập trình
TeX
Trình sinh tài liệu miễn phí
Hà Nội (định hướng)

Hà Nội   có thể là một trong số các địa danh sau đây:

Việt Nam
 Thành phố Hà Nội là thủ đô của Việt Nam
 Vùng thủ đô Hà Nội bao gồm 2 thành phố: Hà Nội, Hải Phòng và 5 tỉnh: Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình
 Báo Hà Nội Mới
 Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội
 Câu lạc bộ Hà Nội (bóng đá)
 Trường Đại học Hà Nội
 Ga Hà Nội
 Hà Nội (HQ-182), tàu ngầm lớp Kilo 636 đầu tiên của Việt Nam
 Hà Nội, Hà Nội phim của đạo diễn Bùi Tuấn Dũng và Lý Vỹ công chiếu 2007 và 2008
 Hà Nội và tôi album của Thu Phương phát hành 2012
 Tháp Hà Nội.
 Thôn Hà Nội, xã Hợp Thịnh, tỉnh Bắc Ninh

Địa danh cũ
 Tỉnh Hà Nội, một tỉnh cũ của Việt Nam
 Thành Hà Nội, tỉnh lỵ ban đầu của tỉnh Hà Nội.

Trung Quốc
 Một địa danh xưa thuộc Tinh châu thời Hán ở Trung Quốc: Hà Nội
 Đường Hà Nội thuộc khu Tiêm Sa Chủy, quận Du Tiêm Vượng, tây Bán đảo Cửu Long, Hồng Kông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa .

Nhật Bản
 , một đơn vị cấp tỉnh của Nhật Bản cổ đại.

Xem thêm
 Tiểu hành tinh gần quỹ đạo sao Hỏa phát hiện năm 1987 7816 Hanoi.
Nara (thành phố)

Thành phố Nara (奈良市, Nại Lương thị) thuộc tỉnh Nara (奈良県) ở vùng Kinki của Nhật Bản.

Lịch sử 

Nara là thủ đô của Nhật Bản, Heijo-kyo, được thành lập vào năm 710. Thành phố này đẹp và nổi tiếng nhất Nhật Bản trong thời kỳ trước năm 784, khi thủ đô của Nhật được chuyển đến nơi khác. Lịch sử Nhật Bản gọi thời này là thời kỳ Nara. Tên chính thức của thủ đô thời đó được gọi là Heijō Kyō, được xây dựng theo mô hình của Trường An, Nhà Đường, Trung Quốc, nay là Tây An. Theo sách cổ của Nhật Bản Nihon Shoki, tên gọi "Nara" có nguồn gốc từ narashita nghĩa là "làm phẳng".

Bức tường bao quanh thành phố dài khoảng 4,3 km từ phía Đông đến Tây, và 4,8 km từ phía Bắc đến Nam. Có một con đường rộng thiết kế theo kiểu Trung Hoa, rộng khoảng 80 m chạy từ phía Bắc đến Nam ở giữa khu vực trung tâm. Con đường này chạy đến cung điện Heijo, khu vực mà vua và các văn phòng trung ương được đặt ở đó.

Vào thời Nara, đạo Phật được chính quyền ủng hộ mạnh mẽ. Chính vì vậy, nhiều ngôi chùa lớn đã được xây dựng tại Nara và vẫn còn lại cho đến tận ngày nay. Hồi đó, việc xây dựng những ngôi chùa lớn thờ Phật được nghĩ rằng sẽ bảo vệ vua và nước Nhật. Vào thời gian này, Nhật có quan hệ rất tốt với Trung Quốc, lúc đó là thời nhà Đường đã phát triển cực thịnh, và Nara đã là nơi tiếp thu những sản phẩm văn hóa, nghệ thuật của thời Đường. Những công trình xây dựng, nghệ thuật, điêu khắc... thời đó vẫn còn lại đến này nay và được xếp vào tài sản quốc gia của đất nước hoa anh đào.

Năm 2010, thành phố Nara tổ chức lễ kỷ niệm 1300 năm thành lập cố đô của Nhật Bản.

Di sản thế giới 

Tháng 12 năm 1998, Ủy ban Di sản thế giới đã chọn riêng một số khu vực và những kiến trúc lịch sử của Nara, gồm cả di tích của các cung điện, rừng cây, chùa chiền... đã được xây dựng vào khoảng 1300 năm trước đây, hồi mà Nara đã là thủ đô của Nhật Bản, là di sản văn hóa thế giới. Các bộ phận của di sản văn hóa cố đô Nara gồm:

 Chùa Todai
 Kho báu Hoàng gia Shoso
 Chùa Kofuku
 Đền Kasuga
 Chùa Gango
 Chùa Yakushi
 Chùa Toshodai
 Di tích Cung điện Heijo
 Rừng nguyên sinh Kasugayama

Trước đó, vào năm 1993, quần thể kiến trúc Phật giáo khu vực chùa Horyuji cũng ở Nara đã được chọn là di sản thế giới.

Thành phố kết nghĩa
  Canberra, Úc
  Gyeongju, Hàn Quốc
  São Paulo, Brazil
  Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha
  Versailles, Pháp
  Tây An, Trung Quốc

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Website chính thức của thành phố Nara 
 Website của UNESCO về Di sản văn hóa cổ đô Nara
 

Nara
Nara
Nara
Thánh địa Phật giáo
Địa điểm hành hương Phật giáo
Thành phố thánh địa
Trung tử

Trung tử trong sinh học có cấu trúc dạng ống vi thể hình trụ, được tìm thấy ở hầu hết các tế bào động vật và tảo và thường hiếm gặp ở thực vật. Vỏ của mỗi trung tử thường gồm 9 mặt, mỗi mặt có 3 ống vi thể (tuy nhiên ở phôi Drosophila chỉ có 2 ống và ở tinh trùng Caenorhabditis elegans chỉ có 1 ống). Một bộ hai trung tử nằm vuông góc với nhau trong không gian, tạo thành một phức hợp mà các nhà sinh học tế bào gọi là trung thể.

Trong quá trình nhân đôi, mỗi cặp trung tử mới sẽ được tạo ra từ một chiếc của cặp ban đầu cộng thêm một chiếc mới. Nếu các trung tử được dùng để tạo các bào quan di động, như roi và lông, chiếc trung tử già hơn, chiếc mẹ, sẽ trở thành chủ thể thiết lập cấu trúc của bào quan đó.

Các trung tử tạo nên sợi tơ vô sắc để phân chia các chromosome trong quá trình phân bào. Tuy nhiên, trung tử lại không cần thiết cho tế bào phân chia bởi vì các tế bào có các trung tử bị phá hủy bởi tia Laser vẫn có thể phân chia bình thường.

Xem thêm 
 Quá trình hình thành tơ vô sắc (thoi vô sắc)
 Cấu tạo Trung thể
 Quá trình nguyên phân

Tham khảo

Liên kết ngoài
Medical Engineer - Centrioles are not Autonomous 
Electron microscopic images of centrioles 

Bào quan
Chuyển động tế bào
Lysosome

Lysosome (đọc là lyzôxôm, trước kia còn được gọi là tiêu thể) là một bào quan của các tế bào nhân thực. Chúng là nơi sản xuất enzyme mạnh hỗ trợ cho sự tiêu hóa và sự bài tiết các chất và những bào quan đã bị hư hỏng. Chúng được tạo ra ở bộ máy Golgi. Ở mức pH= 4.8, nên môi trường bên trong của tiêu thể axít hơn bào tương (pH 7). Màng đơn tiêu thể giúp ổn định pH thấp nhờ vào hệ thống bơm proton (H+) từ bào tương vào, và đồng thời bảo vệ bào tương và các thành phần khác của tế bào khỏi tác dụng của enzyme phân hủy trong bào tương. Các men tiêu hóa cần môi trường axít để hoạt động được đảm bảo chính xác. Tất cả các men này được tạo ra ở mạng lưới nội chất, và được vận chuyển và xử lý ở bộ máy Golgi. Bộ máy Golgi tạo ra các tiêu thể nhờ vào các chồi của bộ máy Golgi. Có 2 loại lysosome là lysosome I ( có nguồn gốc từ bộ máy golgi ) lysosome II ( có nguồn gốc từ sự nhân đôi lysosome )

Các enzyme quan trọng nhất trong tiêu thể là:
 Lipase, có tác dụng phân hủy mỡ
 Carbohydrase, có tác dụng phân hủy carbohydrate (ví dụ như đường)
 Protease, có tác dụng phân hủy protein
 Nuclease, có tác dụng phân hủy axít nhân

Các tiêu thể được sử dụng cho tiêu hủy các đại phân tử qua quá trình thực bào (sự tiêu hóa của các tế bào), từ quá trình tái sử dụng của chính các tế bào (ở đó các thành phần già nua ví dụ như ty thể hư hỏng được phân hủy liên tục và được thay thế bằng các thành phần mới, các protein của các thụ thể cũng được tái sử dụng), và đối với quá trình tế bào chết do tự thực bào, một dạng của quá trình chết được lập trình (hay quá trình tự hủy được lập trình của tế bào), có nghĩa là tế bào tự tiêu hóa lấy chúng.

Các tiêu thể chứa chất phế thải, chất độc, chất dự trữ, chứa muối khoáng, tham gia vào vận chuyển nước, có chức năng nữa là tiêu hoá và co bóp

Các chức năng khác bao gồm tiêu hóa vi khuẩn là thâm nhập vào tế bào và giúp sửa chữa các tổn thương của màng bào tương nhờ vào sử dụng các mãnh vá màng tế bào, hàn gắn vết thương. Tiêu thể còn có thể phân cắt nhanh chóng các đại phân tử để sử dụng dễ dàng hơn.

Có nhiều bệnh lý gây ra rối loạn chức năng của tiêu thể hay một trong các protein tiêu hóa của chúng, ví dụ như bệnh Tay-Sachs, hay bệnh Pompe. Chúng được tạo ra bởi hư hỏng hay mất đi protein tiêu hóa, dẫn đến tích lũy các chất trong tế bào, và hậu quả là chuyển hóa tế bào bị hư hỏng. Một cách tổng quát, chúng được phân loại như các bệnh lý mucopolysaccharidosis, GM2 gangliosidosis, các rối loạn về lưu trữ chất béo, glycoproteinosis, mucolipidosis, hay leukodystrophy.

Mức độ pH hằng định ở 4,8 được duy trì nhờ vào bơm ion hydro và bơm ion clo.

Hình ảnh

Tham khảo

Bào quan
Giải phẫu tế bào