Thomas Stanley, Bá tước thứ 1 xứ Derby

Thomas Stanley, Bá tước thứ nhất xứ Derby KG (1435 – 29 tháng 7 năm 1504) là một quý tộc người Anh. Ông là cha dượng của Vua Henry VII của Anh thông qua cuộc hôn nhân với Margaret Beaufort. Ông là con trai cả của Thomas Stanley, Nam tước Stanley thứ nhất và Joan Goushill.

Là một địa chủ giàu có và quyền lực, đặc biệt là ở vùng tây bắc nước Anh, nơi quyền lực của ông gần như không bị thách thức, Stanley đã giữ được sự ưu ái của các vị vua kế tiếp trong suốt Chiến tranh Hoa hồng, bao gồm cả Vua Richard III của Anh, người đã bắt con trai của Stanley làm con tin. Thomas Stanley đã đứng về phía Henry Tudor trong Trận Bosworth năm 1485. Các điền trang của ông bao gồm khu vực hiện nay là Điền trang Tatton ở Cheshire, Dinh thự Lathom ở Lancashire và Dinh thự Derby ở Thành phố Luân Đôn, hiện là địa điểm của Trường Cao đẳng Huy hiệu.

Mặc dù trong giai đoạn đầu sự nghiệp, vua Henry VI đứng đầu nhà Lancaster , nhưng cuộc hôn nhân của Stanley với Eleanor, con gái của Richard Neville, Bá tước thứ 5 xứ Salisbury (hậu duệ của Vua Edward III) và em gái của Richard Neville, Bá tước xứ Warwick ("Kẻ lập vua") vào cuối những năm 1450 đã tạo nên một liên minh hùng mạnh với nhà York. Tuy nhiên, điều này không gây hại gì cho ông, ngay cả sau khi Warwick bị lật đổ, và vào năm 1472, khi nhà York một lần nữa nắm giữ ngai vàng Anh, ông kết hôn với người vợ thứ hai, Margaret Beaufort, người có con trai là Henry Tudor, người đứng đầu danh sách ứng cử viên của nhà Lancaster. Ông là người cuối cùng sử dụng tước hiệu "Vua của đảo Mann", những người kế vị ông chọn tước hiệu an toàn hơn là "Lãnh chúa của đảo Mann".

Cuộc đối đầu giữa Nhà Lancaster và Nhà York
Gia tộc Stanley nằm trong số những người ủng hộ sớm nhất nỗ lực giành ngai vàng nước Anh cho Nhà Lancaster của Henry Bolingbroke vào năm 1399, và ông cố của Stanley, John Stanley, đã được tưởng thưởng hậu hĩnh vì sự giúp đỡ của mình. Sau vài năm chính quyền yếu kém và thiếu hiệu quả dưới sự lãnh đạo của Henry VI thuộc Nhà Lancaster, một thách thức từ Nhà York đã bùng nổ thành chiến tranh công khai vào những năm 1450 trong Chiến tranh Hoa hồng.

Năm 1459, một thỏa thuận giữa các lãnh chúa nhà Lancaster và nhà York đổ vỡ, và cuộc xung đột lan đến tận biên giới phạm vi ảnh hưởng của nhà Stanley. Khi Bá tước xứ Salisbury (cha vợ của Stanley) huy động quân đội thay mặt cho nhà York, Hoàng hậu Marguerite xứ Anjou tại Lichfield đã ra lệnh cho Stanley tập hợp lực lượng để chặn ông ta. Tuy nhiên, khi hai đội quân gặp nhau tại Trận Blore Heath năm 1459, dù chỉ cách nhau vài dặm, Stanley đã giữ 2.000 quân của mình không tham gia trận chiến. Em trai ông, William Stanley, người chắc chắn thuộc quân đội nhà York, sau đó đã bị kết án phản quốc.

Đến năm 1460, Lãnh chúa Stanley đã bắt đầu hợp tác với các lãnh chúa nhà York, những người lúc bấy giờ đang nắm quyền kiểm soát nhà vua và cai trị nhân danh ông ta, và ông nhanh chóng củng cố mối liên hệ của mình với chế độ mới. Đầu những năm 1460, ông tham gia cùng anh rể của mình, Warwick, trong các chiến dịch chống lại quân đội nhà Lancaster và Stanley được xác nhận các khoản phí và chức vụ của mình vì vị vua mới, Edward IV, cần ông để bảo đảm an ninh vùng tây bắc.

Tuy nhiên, vào cuối những năm 1460, liên minh đã đưa Edward thuộc nhà York lên ngôi đang tan rã và Stanley lại thấy lòng trung thành của mình bị chia rẽ một lần nữa. "Những thay đổi kịch tính về vận mệnh chính trị giữa năm 1469 và 1471, và tác động của chúng lên mạng lưới quan hệ và lòng trung thành rối rắm, rất khó để gỡ rối".

Khi Warwick, chạy trốn trước Edward vào năm 1470, đến Manchester với hy vọng được hỗ trợ, Stanley đã không giúp đỡ, nhưng khi Warwick trở về, ông đã hỗ trợ vũ trang cho Warwick trong việc khôi phục Nhà Lancaster và Henry VI. Lãnh chúa Stanley sớm được tha thứ cho sự bất trung của mình. Sau khi Edward IV lên ngôi vào năm 1471, ông được bổ nhiệm làm quản gia của nhà vua và sau đó trở thành thành viên chính thức của hội đồng hoàng gia. Tuy nhiên, cái chết của người vợ đầu tiên, Eleanor Neville vào thời kỳ này đã cắt đứt mối liên hệ của ông với Warwick và gia tộc Neville, và cho phép ông kết hôn vào năm 1472 với một cuộc hôn nhân có ý nghĩa chính trị lớn hơn. Người vợ mới của ông, Margaret Beaufort, góa phụ Bá tước phu nhân xứ Richmond, là mẹ của Henry Tudor – người thừa kế tiềm năng của Nhà Lancaster.

Về mặt quân sự trong giai đoạn này, và lúc bấy giờ là một trụ cột của chế độ Yorkist, Stanley đã dẫn đầu vài trăm người trong cuộc viễn chinh tới Pháp năm 1475 và năm 1482 phục vụ trong một đại đội lớn trong chiến dịch của Công tước xứ Gloucester (sau này là Richard III) ở Scotland, đóng vai trò quan trọng trong việc chiếm Berwick upon Tweed.

Sau cái chết bất ngờ của Edward IV năm 1483 và sự lên ngôi của con trai ông, Edward V, khi đó mới mười hai tuổi, Stanley nằm trong số những người tìm cách duy trì sự cân bằng quyền lực giữa chú của vị vua trẻ, Richard, Công tước xứ Gloucester, người lúc bấy giờ là Lãnh chúa Bảo hộ , và gia đình bên mẹ của ông, dòng họ Woodville. (Con trai và người thừa kế của Stanley, George Stanley, Lãnh chúa Strange, kết hôn với Joan Le Strange, con gái của Jacquetta Woodville, em gái của Elizabeth Woodville, và điều này khiến vợ ông trở thành em họ của vị vua mới, Edward V). Khi Gloucester tấn công nhóm này tại một cuộc họp hội đồng vào tháng 6 năm 1483, Stanley bị thương và bị giam cầm nhưng ít nhất đã thoát khỏi số phận của Lãnh chúa Hastings – đó là bị hành quyết ngay lập tức. Tháng đó, Quốc hội tuyên bố Edward V và em trai ông, Richard, Công tước xứ York (các Hoàng tử trong Tháp), là con ngoài giá thú với lý do cuộc hôn nhân của cha họ, Edward IV, với Elizabeth Woodville là đa thê, do đã có hợp đồng hôn nhân trước đó với Eleanor Butler. Do đó, Công tước xứ Gloucester được tuyên bố là vua Richard III bằng sự tán thành của công chúng, sau đó được Quốc hội xác nhận theo Đạo luật Titulus Regius.

Rõ ràng là "trong quá trình chuẩn bị cho việc tiếm quyền và củng cố vị thế của mình, Richard thấy việc xoa dịu hơn là xa lánh nhà Stanley là điều cần thiết hơn". Do đó, Lãnh chúa Stanley sớm được tự do và tiếp tục làm quản gia của hoàng gia, dường như thịnh vượng ở trung tâm của chế độ mới. Ông mang cây trượng lớn trong lễ đăng quang của Richard, trong khi vợ ông mang đuôi váy của tân hoàng hậu. Richard tước bỏ tất cả tước hiệu và tài sản của vợ Stanley, Margaret Beaufort, vì vai trò của bà "trong việc thông đồng và thực hiện tội phản quốc", nhưng chuyển giao tất cả tài sản của bà cho Stanley, thực chất đã vô hiệu hóa phần lớn hình phạt.

Ông cũng được trao Huân chương Garter do Lãnh chúa Hastings để lại sau khi bị xử tử. Sự cam kết này tiếp tục mang lại lợi ích cho ông vào mùa thu năm 1483, khi một loạt âm mưu chống lại nhà vua kết hợp lại thành Cuộc nổi dậy của Buckingham, một cuộc khởi nghĩa tại miền Nam và miền Tây nước Anh dưới sự lãnh đạo lỏng lẻo của Henry Stafford, Công tước thứ hai xứ Buckingham. Khi Richard tiến hành trấn áp cuộc nổi dậy, Stanley và em trai ông, William, đã đứng về phía nhà vua và được ban thưởng hậu hĩnh từ các điền trang bị tịch thu của những kẻ nổi loạn; Stanley cũng được bổ nhiệm vào chức vụ của Buckingham là Đại Thống lĩnh Anh Quốc.

Mặc dù Stanley có lẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc hành động như một thần dân trung thành của Richard, vẫn có khả năng ông đã tự mình dính líu đến cuộc nổi dậy. Vợ ông, Margaret Beaufort, là một nhân vật chủ chốt trong âm mưu, vì bà đã dàn xếp cuộc hôn nhân liên minh giữa Elizabeth xứ York, con gái của Edward IV, và con trai bà là Henry Tudor.

Thật vậy, Stanley chỉ cứu được vợ mình khỏi bị tuyên bố phản nghịch và bị bôi nhọ danh dự — cũng như bảo toàn địa vị của chính ông — bằng cách đưa ra một cam kết long trọng với Richard rằng ông sẽ giam giữ bà và chấm dứt các hoạt động mưu đồ của bà. Richard rõ ràng nhận thức được mối đe dọa từ phía này, bởi vào mùa hè năm 1485, khi Stanley xin phép rời triều đình để trở về lãnh địa phía Bắc tại Lathom, nhà vua yêu cầu con trai ông, George Stanley, Lãnh chúa Strange, ở lại triều như một vật đảm bảo cho sự trung thành của cha mình.

Stanley tại Trận Bosworth

Gia tộc Stanley đã liên lạc với Henry Tudor lưu vong trong một thời gian, và chiến lược của Tudor – đổ bộ vào Wales rồi tiến sang phía đông vào miền trung nước Anh – phụ thuộc vào sự đồng thuận của William Stanley, với tư cách là Quản khố xứ Chester và Bắc Wales, và qua đó là của chính Lãnh chúa Stanley. Khi hay tin về cuộc xâm nhập, Richard ra lệnh cho hai anh em Stanley huy động lực lượng trong vùng để sẵn sàng chống lại quân xâm lược. Tuy nhiên, khi rõ ràng rằng Tudor đang hành quân qua Wales mà không gặp cản trở, Richard yêu cầu Lord Stanley lập tức hội quân với mình. Theo Niên sử Croyland, mặc dù Stanley viện cớ ốm, mắc “bệnh đổ mồ hôi”, Richard lúc này đã có bằng chứng chắc chắn về sự đồng lõa của nhà Stanley. Sau một âm mưu chạy trốn khỏi triều đình bất thành, Lãnh chúa Strange thú nhận rằng ông và chú mình, William Stanley, đã âm mưu với Henry Tudor. Richard tuyên bố ông là kẻ phản nghịch và cho biết mạng sống của Strange sẽ là con tin cho lòng trung thành của cha ông trong cuộc chiến sắp tới. Thậm chí, Richard còn được cho là đã ban lệnh xử tử Strange ngay trên chiến trường, dù cuối cùng lệnh này không được thi hành. Phản ứng của Lãnh chúa Stanley trước lời đe doạ của Richard được tường thuật là lạnh lùng: “Thưa Ngài, tôi còn những người con trai khác”.

Ba đạo quân nối tiếp nhau tiến vào Midlands: đầu tiên là Lord Stanley và lực lượng của ông; sau đó là William Stanley; và cuối cùng là Henry Tudor cùng đoàn quân hỗn hợp gồm tùy tùng của Tudor, các lưu dân thuộc phe Lancaster bị tước đoạt, và đông đảo người xứ Wales và Cheshire. Stanley có thể đã bí mật gặp Henry vào đêm trước trận đánh, nhưng khi lực lượng nhà Stanley đến phía nam làng Market Bosworth vào ngày 22 tháng 8, họ lại chiếm lĩnh một vị trí độc lập với cả quân triều đình lẫn quân nổi dậy. Trên thực tế, hai anh em đã đóng vai trò tương tự như tại trận Blore Heath hơn hai thập niên trước. Lord Stanley không trực tiếp tham chiến mà đứng yên giữa hai đạo quân, và chính đòn can thiệp quyết định của Ngài William đã mang lại chiến thắng cho Henry. Sau cái chết của Richard – người đã xông trận với vương miện trên đầu – Polydore Vergil ghi lại rằng chiếc vương miện rơi xuống đã được nhặt lên và được Stanley đặt lên đầu người con riêng của vợ mình trước các binh sĩ đang hò reo, qua đó nhấn mạnh vai trò then chốt của gia tộc Stanley trong việc đưa Henry Tudor lên ngai vàng.

Được vinh danh bởi Henry VII 
Henry thể hiện lòng biết ơn đối với "người cha yêu dấu” của mình bằng việc phong tước Bá tước xứ Derby cho ông vào ngày 27 tháng 10 năm 1485, và năm sau đó xác nhận ông tiếp tục giữ chức Đại Đốc quân Anh Quốc cùng Đại Quản sự Công quốc Lancaster, ngoài việc ban thưởng cho ông nhiều điền trang và chức vụ khác. Năm 1486, Stanley còn làm cha đỡ đầu cho con trai trưởng của Henry, Arthur, Thân vương xứ Wales. Dẫu vậy, vào thời điểm diễn ra cuộc nổi dậy Lambert Simnel năm 1487, có thể vẫn tồn tại những lo ngại rằng gia tộc Stanley lại tiếp tục “đứng hai hàng”, và “quân triều đình đã thở phào khi lực lượng của nhà Stanley tiến vào Nottingham”.

Hệ quả của trận Stoke, vốn đập tan cuộc nổi dậy này, lại mang đến thêm phần thưởng cho Stanley – đáng chú ý nhất là các lãnh địa bị tịch thu từ Tử tước Lovell, Thomas Pilkington và Thomas Broughton tại Lancashire và những nơi khác. Năm 1489, nhà Stanley một lần nữa đóng góp đáng kể vào đội quân mà Henry huy động để đàn áp cuộc nổi loạn ở Yorkshire. Kém may mắn hơn, người em của Stanley là William Stanley đã dại dột ủng hộ kẻ mạo xưng về sau là Perkin Warbeck, và cuối cùng bị xử tử vì tội phản nghịch vào năm 1495.

Sự thống trị của vùng Tây Bắc nước Anh

Cái chết
Stanley qua đời tại Lathom, Lancashire vào ngày 29 tháng 7 năm 1504 và được chôn cất trong nhà nguyện gia đình tại Tu viện Burscough, gần Ormskirk ở Lancashire, được bao quanh bởi các ngôi mộ của cha mẹ ông và những người khác trong tổ tiên của ông. Con trai cả và người thừa kế của ông, George Stanley, Lãnh chúa Strange, đã qua đời trước ông vài tháng và cháu trai ông, Thomas Stanley, Bá tước thứ 2 xứ Derby, kế vị tước hiệu Bá tước. "Trong di chúc ngày 28 tháng 7 năm 1504, ông đã cử hành thánh lễ cầu nguyện cho linh hồn của chính mình, vợ, cha mẹ, tổ tiên, con cái, anh chị em ruột và, với tư cách là một lãnh chúa tốt bụng, 'những người đã chết khi phục vụ lãnh chúa, cha tôi hoặc tôi'".

Hôn nhân và con cái

Con cái ngoài giá thú
Người ta cũng cho rằng ông có một con trai ngoài giá thú, John, người vào năm 1476 đã trở thành Quản thủ Shotwick ở Cheshire, nhưng không được công nhận trong gia phả chính thức. Có vẻ như ông đã chết vào năm 1477.

Di sản

Tham khảo

Bá tước xứ Derby
Quý tộc Anh
Bá tước Anh