Địa lý Gabon

Địa lý Gabon mang đậm dấu ấn của một quốc gia nằm sâu trong khu vực Trung Phi, trải dọc theo bờ biển Đại Tây Dương và án ngữ ngay phía nam của Vịnh Biafra. 

Sở hữu diện tích 267.667 km² (tương đương 103.347 dặm vuông), Gabon là quốc gia lớn thứ 76 (hoặc 77) trên thế giới. Trong đó, diện tích đất liền chiếm khoảng 257.670 km² và diện tích mặt nước là 10.000 km².

Biên giới và diện tích 
Nếu so sánh quy mô lãnh thổ, Gabo lớn hơn khoảng 1/6 so với bang Victoria của Úc, nhỉnh hơn nước Vương quốc Anh khoảng 1/10 diện tích, và nhỏ hơn một chút so với bang Colorado của Hoa Kỳ.

Quốc gia này nằm vắt ngang qua đường Xích đạo, sở hữu tổng cộng 3.261 km đường biên giới quốc tế. Gabon giáp với Guinea Xích Đạo (335 km) và Cameroon (349 km) ở phía bắc, đồng thời được bao bọc bởi Cộng hòa Congo (2.567 km) ở cả hai phía đông và nam. 

Yêu sách hàng hải của Gabon:
 Lãnh hải: 12 nmi (22 km)
 Vùng tiếp giáp lãnh hải: 24 nmi (44 km)
 Vùng đặc quyền kinh tế: 200 nmi (370 km)

Đặc điểm tự nhiên

Địa hình và sử dụng đất 

Địa hình Gabon vô cùng đa dạng, chuyển tiếp từ dải đồng bằng ven biển chật hẹp, rải rác các khu rừng ngập mặn Trung Phi ven rìa đại dương, đến hệ thống đồi núi hiểm trở nhấp nhô sâu trong nội địa. Tiến xa về mạn đông và nam, cảnh quan dần nhường chỗ cho các trảng cỏ xavan thoáng đãng. Gần đây, một phân tích viễn thám toàn cầu đã tiết lộ rằng Gabon sở hữu khoảng 420 km² bãi bồi thủy triều ven biển, đưa nước này lên vị trí thứ 50 trên thế giới về diện tích loại địa hình này.

Về sử dụng đất đai (dữ liệu năm 2012):
 Đất canh tác nông nghiệp: Chỉ chiếm vỏn vẹn 1,26%.
 Đất trồng cây lâu năm: Đạt 0,66%.
 Các mục đích khác (chủ yếu là rừng): Chiếm tới 98,08%.

Tổng diện tích đất được tưới tiêu nhân tạo của Gabon chỉ đạt 44,5 km² (theo ước tính năm 2003), trong khi tổng nguồn tài nguyên nước tái tạo lên tới 164 km³ (2011).

Các vấn đề môi trường và hiệp định quốc tế 

Gabon đã rất tích cực tham gia vào cộng đồng quốc tế để bảo vệ hệ sinh thái thông qua việc ký kết hàng loạt các hiệp ước môi trường quan trọng. Quốc gia này là thành viên của các hiệp định về: Đa dạng sinh học, Biến đổi Khí hậu, Chống sa mạc hóa, Bảo vệ loài nguy cấp, Quản lý Chất thải độc hại, Luật Biển, Chống Bơm xả trên biển (Marine Dumping), Bảo vệ Tầng Ozone, Chống Ô nhiễm từ Tàu biển, Hiệp định Gỗ nhiệt đới 83 và 94, Bảo vệ Đất ngập nước (Wetlands), và Bảo tồn Cá voi.

Khí hậu 

Tọa lạc ngay tại đường Xích đạo, Gabon đặc trưng bởi kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa (Phân loại Köppen: Am) xen lẫn các vùng khí hậu xavan nhiệt đới (Köppen: Aw). Nhiệt độ luôn duy trì ở mức cao và độ ẩm ướt át quanh năm, mặc dù cái nóng đôi khi được xoa dịu đáng kể nhờ dòng Hải lưu Benguela mang dòng nước lạnh từ phía nam chảy lên dọc bờ biển.

Biểu đồ khí hậu các thành phố tiêu biểu

Hệ sinh thái rừng

Giám sát và các cấp độ tham chiếu REDD+ 

Gabon là một trong những quốc gia tích cực nhất trong khuôn khổ REDD+ (Giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng) của UNFCCC. Quốc gia này đã nộp một Mức tham chiếu rừng quốc gia (FRL). Trên nền tảng REDD+ Web Platform của Liên Hợp Quốc, bộ hồ sơ nộp năm 2021 của Gabon đã được đánh giá mức tham chiếu, đồng thời nền tảng này cũng lưu trữ các kết quả báo cáo REDD+, báo cáo bảo vệ an toàn và một bản chiến lược REDD+ quốc gia toàn diện.

Chỉ số FRL đầu tiên (được đánh giá kỹ thuật năm 2021) đã bao quát toàn bộ 5 hoạt động REDD+ ở quy mô quốc gia: giảm phát thải từ mất rừng, giảm phát thải từ suy thoái rừng, bảo tồn trữ lượng carbon, quản lý rừng bền vững và tăng cường kho carbon. Dựa trên chu kỳ lịch sử 2000-2009, mức FRL được xác định là -96.468.186 tấn CO2 tương đương/năm (đã sửa đổi từ mức -97.055.549 tấn trong bản đệ trình ban đầu). Gabon cũng đã nhận được các khoản thanh toán dựa trên kết quả từ Tổ chức Sáng kiến Rừng Trung Phi (CAFI) cho các năm 2016 và 2017 nhờ nỗ lực giữ rừng xuất sắc.

Độ che phủ và biến động mất rừng 
Tổ chức Global Forest Watch cung cấp các ước tính hàng năm về biến động độ che phủ cây xanh dựa trên phân tích hình ảnh vệ tinh Landsat. (Độ che phủ cây xanh ở đây được định nghĩa là thảm thực vật cao trên 5m). 

Trong khoảng thời gian từ năm 2001 đến năm 2024, Gabon được ghi nhận mất khoảng 554.641 ha (5.546,41 km²) diện tích cây xanh, tương đương mức hao hụt vỏn vẹn 2,2% so với diện tích rừng gốc vào năm 2000. Đối với những khu vực rừng có mật độ tàn che trên 30%, diện tích gốc năm 2000 của Gabon đạt mức khổng lồ là 24.690.954 ha (246.909,54 km²). Điều này giúp Gabon luôn vững vàng ở vị trí quốc gia có tỷ lệ che phủ rừng cao thứ tư thế giới (vượt 85% tổng diện tích quốc gia).

Dưới đây là bảng dữ liệu chi tiết biến động diện tích rừng (không tính đến sự tái sinh tự nhiên):

Biến đổi khí hậu 
Gabon được đánh giá là quốc gia rất dễ bị tổn thương trước tác động tàn khốc của biến đổi khí hậu. Điều này xuất phát từ việc mật độ dân số tập trung quá đông ở các vùng duyên hải hẹp, các trung tâm kinh tế sát mép nước, và nền nông nghiệp chủ yếu phụ thuộc vào nước trời. Nguy cơ nước biển dâng đe dọa trực tiếp làm xói mòn đường bờ biển và làm xâm nhập mặn các nguồn nước ngọt nội địa. Gabon cũng đã bắt đầu gánh chịu những hình thái thời tiết cực đoan với tần suất nhiều hơn, như lũ lụt bất thường, hạn hán và những siêu bão tàn phá sinh kế của người dân.

Đứng trước thách thức sinh tồn này, chính phủ Gabon đã đặt ưu tiên bảo vệ các vùng bờ biển, cùng với việc thích ứng cho các ngành đánh bắt, nông nghiệp và khai thác lâm sản. Khối rừng mưa khổng lồ của Gabon hiện đóng vai trò như một màng lọc carbon (carbon sink) vĩ đại của hành tinh. Quốc gia này được thế giới nể trọng như một "kẻ dẫn đầu" về hành động khí hậu và được coi là quốc gia tích cực với carbon (carbon-positive) nhất thế giới nhờ các nỗ lực bảo tồn tự nhiên mạnh mẽ. 

Tuy nhiên, nền kinh tế Gabon vẫn mang tính lệ thuộc sống còn vào khai thác dầu mỏ và tài nguyên thô, khiến quốc gia này nhạy cảm trước những biến động thị trường toàn cầu. Vào năm 2023, quốc gia này chỉ chiếm hơn 0,04% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu (khoảng 24,7 triệu tấn). Gabon đã ký cam kết sẽ giữ vững các chỉ tiêu trong Kế hoạch Hành động Khí hậu Quốc gia.

Các điểm cực địa lý 
Dưới đây là các vị trí vươn xa nhất về 4 hướng địa lý trên bản đồ Gabon:
 Cực Bắc: Điểm không tên nằm dọc theo dòng sông Kom trên đường ranh giới với Cameroon, thuộc khu vực Woleu-Ntem.
 Cực Nam: Một địa điểm tiếp giáp với biên giới Cộng hòa Congo, sát khu vực dòng sông Ndindi, thuộc khu vực Ngounié.
 Cực Đông: Địa điểm vô danh nằm trên biên giới phía đông với Cộng hòa Congo, thuộc Ogooué-Lolo.
 Cực Tây: Bán đảo Cap Lopez, nhô ra như một mũi giáo vào Vịnh Đại Tây Dương, thuộc khu vực Ogooué-Maritime.

Xem thêm 
 Địa lý Châu Phi

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Địa lý tự nhiên Châu Phi