Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Bóc tách động mạch chủ

Bóc tách động mạch chủ (AD) xảy ra khi lớp trong cùng của động mạch chủ bị rách, cho phép máu chảy vào giữa các lớp của thành động mạch chủ và làm chúng tách rời nhau. Trong đa số trường hợp, tình trạng này liên quan đến khởi phát đột ngột của cơn đau ngực hoặc đau lưng dữ dội, thường được mô tả là đau như "xé toạc". Ngoài ra có thể xuất hiện nôn mửa, đổ mồ hôi và chóng mặt. Các triệu chứng khác có thể xảy ra do giảm cung cấp máu đến các cơ quan khác, như đột quỵ hoặc thiếu máu mạc treo ruột. Bóc tách động mạch chủ có thể nhanh chóng dẫn đến tử vong do tim không được cung cấp đủ máu hoặc do vỡ hoàn toàn động mạch chủ.

Tình trạng này thường gặp hơn ở những người có tiền sử tăng huyết áp, hoặc mắc các bệnh mô liên kết ảnh hưởng đến độ bền thành mạch máu, bao gồm hội chứng Marfan và hội chứng Ehlers-Danlos, van động mạch chủ hai mảnh, hoặc tiền sử phẫu thuật tim trước đó. Chấn thương nặng, hút thuốc lá, sử dụng cocaine, mang thai, phình động mạch chủ ngực, viêm động mạch và rối loạn lipid máu cũng liên quan đến tăng nguy cơ. Chẩn đoán được nghi ngờ dựa trên các triệu chứng và xác nhận bằng chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc siêu âm để đánh giá và xác định mức độ bóc tách. Hai loại chính là loại Stanford A, liên quan đến đoạn đầu của động mạch chủ, và loại B, không liên quan đến đoạn đầu của động mạch chủ.

Phòng ngừa bao gồm kiểm soát huyết áp, không hút thuốc và sửa chữa phình động mạch chủ ngực. Điều trị phụ thuộc vào phần động mạch chủ bị ảnh hưởng. Bóc tách liên quan đến đoạn đầu của động mạch chủ cần phải phẫu thuật. Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng cách mở lồng ngực hoặc can thiệp từ bên trong lòng mạch. Các trường hợp bóc tách liên quan đến đoạn sau động mạch chủ thường có thể điều trị bằng thuốc hạ huyết áp và giảm nhịp tim, trừ khi có biến chứng.

Bóc tách động mạch chủ tương đối hiếm gặp, với tỷ lệ ước tính khoảng 3 ca trên 100.000 người mỗi năm. Bệnh gặp ở nam giới nhiều hơn nữ giới. Tuổi chẩn đoán điển hình là 63 tuổi, và khoảng 10% trường hợp xảy ra trước 40 tuổi. Nếu không điều trị, khoảng một nửa số người bị bóc tách động mạch chủ loại A theo phân loại Stanford sẽ tử vong trong vòng ba ngày, và khoảng 10% người loại B theo phân loại Stanford sẽ tử vong trong vòng một tháng. Trường hợp bóc tách động mạch chủ đầu tiên được mô tả khi khám nghiệm tử thi Vua George II của Anh sau khi ông qua đời vào năm 1760. Phẫu thuật điều trị bóc tách động mạch chủ được giới thiệu vào những năm 1950 bởi Michael E. DeBakey.

Tài liệu tham khảo 

Tim mạch
Bệnh mạch máu
Cấp cứu y khoa
Translated from MDWiki
Dextroamphetamine

Dextroamphetamine (D-AMP), còn gọi là dexamfetamine, là một loại thuốc được sử dụng để điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và chứng ngủ rũ. Mặc dù trước đây từng được dùng ngắn hạn để điều trị béo phì, nhưng hiện nay việc sử dụng này không còn được khuyến cáo. Thuốc được dùng đường uống. Ngoài ra, thuốc cũng từng được sử dụng nhằm cải thiện hiệu suất làm việc, thành tích thể thao và bởi lực lượng quân đội.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm đau bụng, khó ngủ, tim đập nhanh, tăng huyết áp, lo âu, run và tiêu chảy. Các tác dụng phụ khác có thể bao gồm bệnh cơ tim, lạm dụng thuốc, loạn thần, hành vi hung hăng và co giật. Việc sử dụng thuốc trong thai kỳ có thể dẫn đến sinh non. Đây là một chất kích thích hệ thần kinh trung ương (CNS) và là đồng phân của amphetamine.

Dextroamphetamine bắt đầu được đưa vào sử dụng y khoa từ năm 1937. Thuốc có sẵn dưới dạng thuốc generic. Tại Vương quốc Anh, 30 viên 20 mg có giá khoảng 80 bảng Anh đối với NHS (tính đến năm 2021). Tại Hoa Kỳ, cùng số lượng thuốc này có giá khoảng 60 đô la Mỹ. Ở Hoa Kỳ, thuốc được xếp vào danh mục chất kiểm soát Danh mục II.

Tài liệu tham khảo 

Chất kích thích hệ thần kinh trung ương
Chất gây nghiện
Amphetamine
Translated from MDWiki
María của Aragón và Sicilia

María của Aragón và Sicilia (   –   là Vương hậu Castilla, người vợ đầu tiên của Juan II của Castilla.

Tiểu sử

Tham khảo 

Vương nữ Aragón
Vương nữ Sicilia
Vương nữ Sardegna
Vương tộc Trastámara
Vương nữ
Vương hậu Castilla
Sinh năm 1403
Mất năm 1445
Alionor của Aragón và Sicilia

Alionor của Aragón và Sicilia (  1405 – 19 tháng 2 năm 1445) là Vương hậu Bồ Đào Nha, vợ của Eduarte I của Bồ Đào Nha. Sau khi Edward qua đời, Alionor trở thành nhiếp chính từ năm 1438–1440 cho con trai Afonso V của Bồ Đào Nha.

Tiểu sử

Tham khảo 

Vương nữ Aragón
Vương nữ Sicilia
Vương nữ Sardegna
Vương tộc Trastámara
Vương nữ
Vương hậu Bồ Đào Nha
Vương tộc Avis
Người Bồ Đào Nha thế kỷ 15
Sinh năm 1402
Mất năm 1445
Trương hoàng hậu (Hậu Tần)

Trương hoàng hậu (chữ Hán: 張皇后, tên riêng không rõ) là một hoàng hậu của Hậu Tần, một chính quyền do người Khương lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc. Bà là chính thất của Diêu Hưng (Diêu Văn Hoàn Đế).

Sử liệu về Trương hoàng hậu còn lại rất ít. Năm 402, bà được tấn phong làm hoàng hậu từ tước hiệu phi tần là Chiêu nghi (昭儀). Sau sự kiện này, chính sử không còn ghi chép thêm về cuộc đời của bà, bao gồm thời điểm qua đời hay việc bà có sinh hoàng tử hoặc công chúa hay không.

Một tư liệu đặc biệt liên quan đến Trương hoàng hậu là một cuộn tranh có tên Trương hoàng hậu thụ lục đồ(Ordination Scroll of Empress Zhang), hiện được lưu giữ trong bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật San Diego. Cuộn tranh này mô tả nghi lễ thụ lục mang tính tôn giáo của hoàng hậu, cho thấy ảnh hưởng của Đạo giáo trong hoàng thất Hậu Tần.

Tham khảo 

Hoàng hậu Hậu Tần
Nhân vật thời Thập Lục Quốc
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Hoàng hậu của Diêu Hoằng

Hoàng hậu của Diêu Hoằng (chữ Hán: 姚泓皇后; tên thật không rõ, mất năm 417) là hoàng hậu của Diêu Hoằng, vị hoàng đế cuối cùng của nhà Hậu Tần trong thời kỳ Thập Lục Quốc của Trung Quốc.

Gần như không có tư liệu lịch sử nào ghi chép chi tiết về bà ngoài việc xác nhận sự tồn tại của bà với tư cách là hoàng hậu. Ngay cả tên thật của bà cũng không được sử sách ghi lại.

Năm 417, sau khi Hậu Tần bị quân Đông Tấn do Lưu Dụ chỉ huy đánh bại, Diêu Hồng đầu hàng nhà Nhà Tấn. Hoàng hậu cùng ông bị áp giải đến kinh đô Kiến Khang. Diêu Hồng sau đó bị xử tử.

Sử sách không ghi chép rõ số phận cuối cùng của hoàng hậu, nhưng nhiều khả năng bà cũng bị xử tử, do Lưu Dụ đã tiến hành thanh trừng gần như toàn bộ hoàng tộc và tầng lớp thống trị của nhà Hậu Tần sau khi nước này bị diệt.

Tham khảo 
 Tấn thư, quyển 119.
 Tư trị thông giám, quyển 118.

Hoàng hậu Hậu Tần
Mất năm 417
Năm sinh không rõ
Hoàng tộc Trung Quốc bị xử tử
Category
Biện vương hậu

Biên vương hậu (chữ Hán: 邊王后; tên thật không rõ) là hoàng hậu của nhà Tây Tần, một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc. Bà là chính thất của vua Khất Phục Càn Quy (Vũ Nguyên vương).

Năm 388, sau khi anh trai của Khất Phục Cán Quy là Khất Phục Quốc Nhân (Tuyên Liệt vương) qua đời, Khất Phục Càn Quy kế vị và không lâu sau đó lập Biên thị làm hoàng hậu. Các sử liệu không ghi nhận việc Khất Phục Quốc Nhân từng chính thức lập hoàng hậu, nhưng vào thời điểm Khất Phục Càn Quy lên ngôi, Biên thị đã được ghi nhận là vợ của ông.

Tư liệu lịch sử về Biên vương hậu còn lại rất ít. Không rõ bà có phải là mẹ ruột của người kế vị sau này là Khất Phục Sí Bàn (Văn Chiêu vương) hay không.

Năm 394, vì mục đích liên minh chính trị, Khất Phục Cán Quy cưới em gái của hoàng đế Phù Đăng của nhà Tiền Tần, lập người này làm hoàng hậu, sử gọi là Phù hoàng hậu (Đông Bình hoàng hậu). Nhiều khả năng Biên vương hậu đã bị phế truất vào thời điểm này.

Cuối năm 394, Tiền Tần bị nhà Hậu Tần tiêu diệt. Sau biến cố đó, Phù hoàng hậu có thể đã bị phế bỏ, và Biên vương hậu được phục vị. Khi Tây Tần mất nước rồi được khôi phục vào năm 409, Khất Phục Càn Quy một lần nữa lập Biên thị làm hoàng hậu.

Do sử liệu không ghi chép trực tiếp các chi tiết về việc phế lập, quá trình Biên vương hậu bị phế rồi phục vị được xem là suy luận hợp lý của giới sử học, dựa trên diễn biến chính trị và các lần gián đoạn – phục hưng của triều Tây Tần.

Tham khảo 
 《晉書》 (Tấn thư)
 《資治通鑑》 (Tư Trị Thông Giám)

Hoàng hậu Tây Tần
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 4
Người Tiên Ti
Năm sinh không rõ
Upeneus vanuatu

Upeneus vanuatu là một loài cá biển thuộc chi Upeneus trong họ Cá phèn. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2013.

Từ nguyên 
Từ định danh vanuatu được đặt theo tên gọi của Vanuatu, nơi mà mẫu định danh của loài cá này được thu thập.

Phân bố và môi trường sống 
U. vanuatu hiện chỉ được biết đến tại đảo Malo và Espiritu Santo của Vanuatu, được thu thập ở độ sâu khoảng 191–321 m.

Mô tả 
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở U. vanuatu là 10 cm (chiều dài chuẩn: standard length). Cá có màu hồng nhạt đến đỏ hồng, ửng đỏ hơn ở thân trên và trắng về phía bụng. Không có các sọc bên dọc chiều dài thân. Tổng số vạch xiên (màu đen) trên vây đuôi là 7, với 4 vạch ở thùy trên (bao gồm một vạch gần cuối đường bên). Râu cá màu trắng.
 
Gai vây lưng: 8; Tia vây lưng: 9; Gai vây hậu môn: 1; Tia vây hậu môn: 7; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5; Tia vây ngực: 14–16; Vảy đường bên: ?.

Phân loại 
U. vanuatu được xếp vào nhóm loài Upeneus stenopsis dựa vào các đặc điểm chung gồm: không có sọc dọc bên thân, cuống đuôi tương đối hẹp và mắt lớn ở cá trưởng thành.

Tham khảo 

V
Cá Thái Bình Dương
Cá Vanuatu
Động vật được mô tả năm 2013
Lương Vương hậu

Lương vương hậu (chữ Hán: 梁王后; tên thật không rõ) là vương hậu của nhà Tây Tần, một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc. Bà là chính thất của vị quân chủ cuối cùng của Tây Tần, Khất Phục Mộ Mạt.

Sử liệu ghi chép rất ít về Lương vương hậu. Sau khi Khất Phục Mộ Mạt kế vị cha mình là Khất Phục Sí Bàn (Văn Chiêu vương) vào năm 428, ông đã lập bà làm vương hậu vào năm 429. Cũng trong năm này, ông lập con trai là Khất Phục Vạn Tái (乞伏萬載) làm thái tử, tuy nhiên không rõ người con này có phải là con ruột của Lương vương hậu hay không.

Năm 431, Khất Phục Mộ Mạt bị quân Hạ bắt giữ và bị vua Hạ là Hách Liên Định xử tử, chấm dứt sự tồn tại của nhà Tây Tần. Không có ghi chép cụ thể về số phận của Lương vương hậu sau sự kiện này, nhưng do Hách Liên Định đã xử tử phần lớn tông thất và quan lại Tây Tần, nhiều khả năng bà cũng bị hành quyết.

Tham khảo 
 《資治通鑑》, quyển 121

Vương hậu Tây Tần
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 5
Người Trung Quốc thế kỷ 5
Năm sinh không rõ
Đọan vương hậu (vợ Mộ Dung Hoảng)

Đoạn vương hậu (chữ Hán: 段王后; tên thật không rõ) là chính thất của Mộ Dung Hoảng, người sáng lập nhà Tiền Yên, một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc.

Bà nhiều khả năng xuất thân từ bộ tộc Đoạn thị, là con gái của một tù trưởng hoặc thủ lĩnh bộ lạc, do họ Đoạn và họ Mộ Dung có truyền thống thông hôn với nhau trong thời kỳ này. Năm 337, khi Mộ Dung Hoàng xưng hiệu Yên vương, bà được lập làm vương hậu.

Sử sách không ghi chép thêm gì về Đoạn vương hậu trong thời gian trị vì của Mộ Dung Hoàng, cũng như trong triều đại của người kế vị là Mộ Dung Tuấn. Mộ Dung Tuấn có khả năng là con trai của bà, nhưng không có bằng chứng xác thực khẳng định mối quan hệ mẫu tử này.

Không rõ Đoạn vương hậu mất vào thời điểm nào. Sau khi Mộ Dung Tuấn xưng đế vào năm 352, bà được truy tôn là hoàng hậu, tuy nhiên cũng không rõ khi đó bà còn sống hay đã qua đời.

Sau khi nhà Tiền Yên bị diệt năm 370, và đến năm 384 được “phục quốc” dưới tên gọi Hậu Yên bởi Mộ Dung Thùy — con trai của Mộ Dung Hoàng với thứ phi Lan thị chứ không phải Đoạn vương hậu — thì Mộ Dung Thùy đã không đưa Đoạn vương hậu vào miếu thờ của Mộ Dung Hoàng, mà thay vào đó tôn thờ mẹ ruột của mình là Lan thị.

Tham khảo 
 《晉書》, quyển 109

Hoàng hậu Tiền Yên
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 4
Người Trung Quốc thế kỷ 4
Bộ tộc Đoạn
Khả Túc Hồn hoàng hậu (Mộ Dung Vĩ)

Kha Túc Hồn hoàng hậu (chữ Hán: 可足渾皇后; tên thật không rõ) là hoàng hậu của nhà Tiền Yên, một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc. Bà là chính thất của Mộ Dung Vĩ (tức Yên U Đế), vị hoàng đế cuối cùng của Tiền Yên.

Bà là con gái của Kha Túc Hồn Dực (可足渾翼), một thành viên trong bộ tộc Kha Túc Hồn, và là cháu họ của Khả Túc Hồn hoàng hậu, mẹ của Mộ Dung Vĩ. Nhiều khả năng chính Kha Túc Hồn hoàng thái hậu đã chủ trì cuộc hôn nhân này, được cử hành vào năm 369, trong bối cảnh quyền lực của hoàng tộc Tiền Yên đang suy yếu nghiêm trọng.

Sau khi được lập làm hoàng hậu, sử sách không ghi chép thêm hoạt động hay ảnh hưởng chính trị nào của bà. Năm 370, nhà Tiền Yên bị Tiền Tần tiêu diệt, và rất có thể Kha Túc Hồn hoàng hậu đã bị đưa về kinh đô Trường An của Tiền Tần cùng với các thành viên hoàng tộc Tiền Yên.

Không rõ bà có còn sống đến năm 385 hay không. Vào năm này, Mộ Dung Vĩ bị triều đình Tiền Tần xử tử sau khi bị phát hiện âm mưu chạy sang tham gia cuộc nổi dậy của anh trai là Mộ Dung Xung. Sử liệu không ghi rõ số phận cuối cùng của Kha Túc Hồn hoàng hậu, nhưng khả năng bà cũng đã qua đời trước hoặc trong thời kỳ này là rất cao.

Tham khảo

Nguồn sử liệu 
 《資治通鑑》, quyển 102

Hoàng hậu Tiền Yên
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 4
Người Trung Quốc thế kỷ 4
Viêm não tủy cơ/Hội chứng mệt mỏi mãn tính

Hội chứng mệt mỏi mãn tính (CFS), còn được gọi là viêm não tủy cơ (ME), là một tình trạng kéo dài làm giảm khả năng thực hiện các hoạt động, gây mệt mỏi nặng hơn khi gắng sức, ngủ không cảm thấy hồi phục và gặp vấn đề về nhận thức. Những triệu chứng này là sự suy giảm so với trước khi khởi phát bệnh; mặc dù bệnh có thể thay đổi theo thời gian. Đau cũng thường xuất hiện. Mức độ triệu chứng có thể nghiêm trọng đến mức người bệnh không thể rời khỏi giường.

Nguyên nhân chưa rõ ràng; tuy nhiên, người ta cho rằng có sự kết hợp của nhiều yếu tố. Các cơ chế được đề xuất bao gồm nhiễm trùng, thay đổi hệ miễn dịch, rối loạn nội tiết, thay đổi chuyển hóa và yếu tố di truyền. Chẩn đoán dựa trên các triệu chứng kéo dài hơn 3 hoặc 6 tháng và không do một bệnh lý khác gây ra.

Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoặc điều trị đặc hiệu; việc điều trị chủ yếu nhằm cải thiện triệu chứng. Điều chỉnh mức độ hoạt động, còn gọi là quản lý hoạt động cá nhân, có thể giúp hạn chế tình trạng triệu chứng nặng lên sau gắng sức. Tư vấn tâm lý có thể giúp ích cho một số khía cạnh của bệnh. Liệu pháp tập luyện tăng dần không còn được khuyến cáo kể từ năm 2021. Người mắc bệnh có thể gặp khó khăn trong làm việc, học tập và tham gia các hoạt động xã hội. Một số người cải thiện theo thời gian, nhưng những người khác có thể bị tàn tật trong thời gian dài.

Hội chứng mệt mỏi mãn tính ảnh hưởng đến khoảng 0,9% dân số. Tại Hoa Kỳ, ước tính có khoảng 0,8 đến 2,5 triệu người mắc bệnh tính đến năm 2015. Bệnh thường gặp nhất ở nhóm tuổi từ 40 đến 60; phụ nữ mắc bệnh nhiều hơn nam giới từ 1,5 đến 4 lần. Tuy nhiên, bệnh có thể xảy ra ở các độ tuổi khác, bao gồm cả trẻ em (khoảng 0,2%). Tình trạng này đã được mô tả ít nhất từ những năm 1930. Thuật ngữ "viêm não tủy cơ lành tính" được đặt vào những năm 1950, trong khi thuật ngữ "hội chứng mệt mỏi mãn tính" được đưa vào những năm 1980. Hai thuật ngữ này sau đó được kết hợp vào năm 2003.

Tài liệu tham khảo 

Bệnh không rõ nguyên nhân
Rối loạn hệ miễn dịch
Miễn dịch học
Thấp khớp học
Translated from MDWiki
Upeneus stenopsis

Upeneus stenopsis là một loài cá biển thuộc chi Upeneus trong họ Cá phèn. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2012.

Từ nguyên 
Từ định danh stenopsis được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Hy Lạp cổ đại: stenós (στενός; "chật hẹp") và ópsĭs (ὄψις; "ngoại hình"), hàm ý đề cập đến cuống đuôi hẹp (cả chiều ngang và dọc) của loài cá này.

Phân bố và môi trường sống 
U. stenopsis hiện chỉ được biết đến tại Úc (bờ bắc và đông bắc) và Philippines (tỉnh Quezon), được thu thập ở độ sâu khoảng 165–275 m.

Mô tả 
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở U. stenopsis là 13,1 cm (chiều dài chuẩn: standard length). Cá có màu xám bạc, đỏ hơn ở thân trên và trắng về phía bụng. Chóp vây lưng trước màu đen. Không có các sọc bên dọc chiều dài thân. Tổng số vạch xiên trên vây đuôi là 7–9, có màu nâu nhạt ở phần gốc và đậm về phía rìa ngoài vây đuôi; 4–5 vạch ở thùy trên (bao gồm một vạch gần cuối đường bên) dày hơn dần về phía ngoài và 3–4 vạch ở thùy dưới. Râu cá màu trắng.
 
Gai vây lưng: 8; Tia vây lưng: 9; Gai vây hậu môn: 1; Tia vây hậu môn: 7; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5; Tia vây ngực: 15–16.

Phân loại học 
U. stenopsis tạo thành nhóm phức hợp loài với 5 loài khác là Upeneus davidaromi, Upeneus mascareinsis, Upeneus subvittatus, Upeneus vittatus và Upeneus vanuatu, đặc trưng bởi: không có sọc dọc bên thân, cuống đuôi tương đối hẹp và mắt lớn ở cá trưởng thành.

Tham khảo 

S
Cá Thái Bình Dương
Cá Philippines
Cá Úc
Động vật được mô tả năm 2012
Mancozeb

Mancozeb là một loại thuốc diệt nấm thuộc nhóm dithiocarbamate, tác động tiếp xúc bảo vệ đa điểm. Nó là phức hợp phối trí của muối mangan và kẽm của ethylene bisdithiocarbamate.

Cơ chế tác động 
Mancozeb ức chế hoạt động của các enzyme trong tế bào nấm bằng cách phá vỡ các nhóm sulfhydryl, dẫn đến gián đoạn chu trình Krebs và tổng hợp ATP. Do cơ chế tác động đa điểm (multi-site), hoạt chất này có rủi ro hình thành tính kháng thuốc rất thấp và được xếp vào nhóm FRAC M:03.

Độc tính học

Ethylenethiourea (ETU) 
Trong quá trình phân hủy, Mancozeb tạo ra sản phẩm phụ là Ethylenethiourea (ETU). Đây là tác nhân chính gây ra các lo ngại về sức khỏe:
 Tuyến giáp: ETU gây ức chế tổng hợp hormone tuyến giáp, dẫn đến bướu cổ và u tuyến giáp ở động vật thí nghiệm.
 Khả năng gây ung thư: Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp ETU vào Nhóm 2B (có thể gây ung thư cho người).

Rối loạn nội tiết 
Các nghiên cứu khoa học hiện đại xác nhận Mancozeb có khả năng gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và quá trình phát triển của động vật có vú.

Tác động môi trường 
Mancozeb được phân loại là rất độc đối với sinh vật thủy sinh. Nồng độ gây chết trung bình LC50 (trong 96 giờ) trên cá hồi cầu vồng được xác định là 0,073 mg/L. Ngoài ra, hoạt chất này cũng gây tác động tiêu cực đến nấm rễ cộng sinh (Arbuscular Mycorrhizal Fungi), làm ảnh hưởng đến sự phát triển tự nhiên của hệ vi sinh vật trong đất.

Tình trạng pháp lý quốc tế 
Quy định về việc sử dụng Mancozeb có sự khác biệt lớn giữa các khu vực pháp lý dựa trên các đánh giá rủi ro hiện đại:
 Khu vực thắt chặt: Liên minh Châu Âu (EU) và Vương quốc Anh đã chính thức chấm dứt việc phê duyệt hoạt chất này từ năm 2021 do những rủi ro không thể chấp nhận được đối với sức khỏe con người và động vật có vú.
 Khu vực hạn chế: Các cơ quan quản lý tại Bắc Mỹ (như EPA Hoa Kỳ và PMRA Canada) đã triển khai các lộ trình cắt giảm mục đích sử dụng hoặc thắt chặt các biện pháp bảo hộ lao động để giảm thiểu khả năng tiếp xúc của con người.
 Thị trường xuất khẩu: Tại nhiều quốc gia đang phát triển, Mancozeb vẫn được phép sử dụng nhưng dư lượng trên nông sản phải đáp ứng các tiêu chuẩn Giới hạn Dư lượng Tối đa (MRL) cực kỳ thấp (thường là mức 0,01 mg/kg) để có thể thâm nhập vào các thị trường khó tính.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 PubChem - Mancozeb Data
 ECHA - Substance Information

Dithiocarbamate
Thuốc diệt nấm
Hợp chất mangan
Hợp chất kẽm
Hội chứng Raynaud

Hội chứng Raynaud, còn gọi là hiện tượng Raynaud, là một tình trạng y khoa trong đó sự co thắt các động mạch gây ra các đợt giảm lưu lượng máu tạm thời. Tình trạng thường gặp nhất ở các ngón tay, ít gặp hơn ở ngón chân. Hiếm khi ảnh hưởng đến mũi, tai hoặc môi. Trong các cơn này, vùng bị ảnh hưởng chuyển sang màu trắng rồi xanh tím. Thường sẽ xuất hiện kèm cảm giác tê hoặc đau. Khi máu lưu thông trở lại, vùng đó chuyển sang màu đỏ và có cảm giác nóng rát. Các cơn thường kéo dài vài phút, nhưng có thể kéo dài vài giờ.

Các cơn thường được khởi phát bởi lạnh hoặc căng thẳng về mặt cảm xúc. Có hai loại chính: Raynaud nguyên phát (không rõ nguyên nhân), và Raynaud thứ phát (xảy ra do một bệnh lý khác). Raynaud thứ phát có thể liên quan đến các rối loạn mô liên kết, chẳng hạn như xơ cứng bì hoặc lupus, chấn thương bàn tay, tiếp xúc rung động kéo dài, hút thuốc lá, rối loạn tuyến giáp và một số loại thuốc như thuốc tránh thai. Chẩn đoán thường dựa trên các triệu chứng lâm sàng.

Điều trị chủ yếu là tránh tiếp xúc với lạnh. Các biện pháp khác bao gồm ngừng sử dụng nicotine hoặc chất kích thích. Đối với những trường hợp không cải thiện, có thể dùng thuốc như thuốc chẹn kênh canxi hoặc iloprost. Hiện có ít bằng chứng ủng hộ các phương pháp y học thay thế.  Trường hợp nặng hiếm khi có thể biến chứng thành loét da hoặc hoại tử.

Khoảng 4% dân số mắc tình trạng này. Raynaud nguyên phát thường khởi phát trong độ tuổi 15-30 và gặp ở nữ nhiều hơn nam. Raynaud thứ phát thường gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi. Cả hai loại đều phổ biến hơn ở vùng khí hậu lạnh. Tình trạng này được đặt theo tên bác sĩ người Pháp Maurice Raynaud, người đã mô tả bệnh vào năm 1862.

Tham khảo 

Bệnh mạch máu ngoại biên
Rối loạn co thắt mạch máu
Thấp khớp học
Translated from MDWiki
Lôi Minh Cầu

Lôi Minh Cầu (sinh tháng 6 năm 1942) là Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Ông từng giữ chức Chính ủy Quân khu Nam Kinh (2000-2007).

Tiểu sử
Lôi Minh Cầu sinh tháng 6 năm 1942 trong một gia đình nông dân ở huyện Kỳ Dương (nay là huyện Kỳ Đông), tỉnh Hồ Nam.

Năm 1959, ông theo học tại Trường chuyên khoa công nghiệp hàng không Chu Châu, chuyên ngành thiết kế động cơ máy bay. Tháng 6 năm 1962, ông tham gia Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Khi mới nhập ngũ, ông đảm nhiệm vai trò chiến sĩ rồi trở thành tiểu đội trưởng trinh sát thuộc sở chỉ huy tiểu đoàn súng cối lục quân. Tháng 6 năm 1964, ông gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Từ tháng 12 năm 1965, ông được phân công đảm nhiệm các nhiệm vụ như trung đội trưởng, chính trị viên phó rồi chính trị viên đại đội thuộc tiểu đoàn súng cối của một sư đoàn lục quân. Năm 1969, ông được bổ nhiệm làm phó trưởng ban ban tổ chức, phòng chính trị sư đoàn. Sau năm 1971, ông được điều đến ban thanh niên, phòng tổ chức thuộc Cục chính trị Quân khu Quảng Châu, ban đầu ông đảm nhiệm vai trò cán bộ, sau đó được phân công giữ chức phó trưởng ban rồi trưởng ban ban thanh niên. Tháng 10 năm 1978, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Trung Quốc khóa 10.

Năm 1980, ông được Quân khu Quảng Châu cử đi học tại Học viện Chính trị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Năm 1982, ông được bổ nhiệm giữ chức chủ nhiệm phòng chính trị sư đoàn. Năm 1983, ông được bổ nhiệm làm phó chính ủy quân đoàn. Năm 1985, ông giữ chức chính ủy tập đoàn quân.

Tháng 1 năm 1992, ông được điều giữ chức Chủ nhiệm Cục chính trị Quân khu Quảng Châu. Tháng 12 năm 1994, ông được bổ nhiệm làm Phó chính ủy Quân khu kiêm Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Đảng ủy Quân khu Nam Kinh. Tháng 12 năm 2000, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Chính ủy Quân khu Nam Kinh. Tháng 9 năm 2007, Lôi Minh Cầu giải ngũ và thôi giữ chức Chính ủy Quân khu Nam Kinh, thay ông ở chức vụ này là Trung tướng Trần Quốc Lệnh.

Tháng 3 năm 2008, Lôi Minh Cầu được bầu làm Ủy viên Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc khóa 11 (2008-2013).

Tháng 9 năm 1988, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Tháng 7 năm 1994, ông được thăng quân hàm Trung tướng. Tháng 6 năm 2004, ông được thăng quân hàm Thượng tướng.

Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc các khóa 13 (1987-1992), 14 (1992-1997), 15 (1997-2002) và 16 (2002-2007).

Tham khảo

Sinh năm 1942
Nhân vật còn sống
Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Người Hồ Nam
Hoàng Gia Đức

Hoàng Gia Đức (?—?) là quan lại nhà Nguyễn.

Tiểu sử 
Hoàng Gia Đức là con trai quan Hiệp tá Đại học sĩ Hoàng Mạnh Trí, và là cháu nội Duyên Mậu quận công Hoàng Cao Khải. Chú ông là Hoàng Trọng Phu, Tổng đốc Hà Đông.

Tháng 7 năm 1927, ông được bổ làm Thương tá Hải Dương. Năm 1928, ông được thăng Tri phủ Tiên Hưng. Năm 1929, thì đổi làm Tri phủ Lạng Giang. Năm 1931, lại được thăng Tri phủ hạng nhất.

Năm 1938, ông được cử sang Paris làm việc cho chính quyền thuộc địa Pháp. Năm 1939, trong thời gian làm việc cho Thực dân Pháp, ông được thăng Tuần phủ hạng hai, hàm Tham tri. Năm 1940, ông từ hội viên Hội uỷ tức Trung ương Hà Nội đổi sang làm Tuần phủ Sơn Tây. Tháng 1 năm 1941, thì ông giữ chức Tuần phủ Sơn Tây hạng hai. Năm 1942, ông được điều sang làm Tổng đốc Nam Định. Năm 1944, ông được thăng Tổng đốc hạng hai.

Khen thưởng 
 Bắc Đẩu Bội tinh Kỵ sĩ Huân vị (1939)

Tham khảo 

Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Họ Hoàng
Quan lại nhà Nguyễn
Người Hà Tĩnh
Upeneus subvittatus

Upeneus subvittatus là một loài cá biển thuộc chi Upeneus trong họ Cá phèn. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1843.

Từ nguyên 
Từ định danh subvittatus được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh: sub ("ít hơn, phần nào") và vittatus ("có sọc"), hàm ý không rõ, có thể đề cập đến các sọc vàng của loài cá này nhạt hơn so với Upeneus vittatus.

Phân bố 
Từ miền nam Nhật Bản, U. subvittatus có phân bố trải dài về phía nam đến phía tây Indonesia, gồm đảo Panay (Philippines). Một mẫu vật từ Đông Ấn Độ Dương đã được xác định là U. subvittatus, tuy nhiên không rõ vị trí thu thập (có thể gần đảo Java). Loài này cũng được bắt gặp tại vùng biển Việt Nam.
 
U. subvittatus được thu thập ở độ sâu khoảng 26–120 m.

Mô tả 
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở U. subvittatus là 24,1 cm (chiều dài chuẩn: standard length). Cá có màu xám bạc, phớt hồng ở thân trên và trắng về phía bụng. Chóp vây lưng trước màu đen. Không có các sọc bên dọc chiều dài thân. Tổng số vạch xiên trên vây đuôi là 7–10, có màu nâu nhạt ở phần gốc và đậm về phía rìa ngoài vây đuôi; 4–6 vạch ở thùy trên, bao gồm một vạch gần cuối đường bên (khoảng trắng giữa các vạch hơi hẹp hơn các vạch) và 3–4 vạch ở thùy dưới (độ dày tương tự như khoảng trắng giữa các vạch). Râu cá màu trắng.
 
Gai vây lưng: 8; Tia vây lưng: 9; Gai vây hậu môn: 1; Tia vây hậu môn: 7; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5; Tia vây ngực: 16–17.

Phân loại học 
U. subvittatus thuộc nhóm phức hợp loài Upeneus stenopsis, đặc trưng bởi không có sọc dọc bên thân, cuống đuôi tương đối hẹp và mắt lớn ở cá trưởng thành.

Tham khảo 

S
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Nhật Bản
Cá Việt Nam
Cá Philippines
Cá Indonesia
Động vật được mô tả năm 1843
Ga Yangsan

Ga Yangsan là ga của Tàu điện ngầm Busan tuyến 2 nằm ở Jungbu-dong, Yangsan, Gyeongsang Nam.

Lịch sử 
 21 tháng 12 năm 2001: Công trình xây dựng tuyến tàu điện ngầm số 2 Busan giữa ga Hopo và ga Yangsan đã bắt đầu.
 10 tháng 1 năm 2008: Tuyến tàu điện ngầm Busan số 2 được khai trương với ga cuối là đoạn mở rộng từ ga Hopo đến ga Yangsan.

Bố trí ga

Ga kế cận

Liên kết 
 Mạng thông tin trạm từ Tổng công ty vận chuyển Busan

Tham khảo

Ga tàu điện ở Yangsan
Nhà ga ở Hàn Quốc mở cửa năm 2008
Hội đồng Chuyên gia

Hội đồng chuyên gia () là cơ quan bầu Lãnh tụ Tối cao Iran. Ứng cử viên thành viên Hội đồng Chuyên gia phải được Hội đồng Giám hộ phê duyệt.

Hội đồng Chuyên gia gồm 88 Mujtahid được bầu trực tiếp từ các danh sách ứng cử viên do Hội đồng Giám hộ phê duyệt với nhiệm kỳ tám năm. Năm 2016, Hội đồng Giám hộ phê duyệt 166 ứng cử viên trong số 801 người nộp đơn ứng cử. Số thành viên Hội đồng Chuyên gia dao động từ 82 thành viên vào năm 1982 đến 88 thành viên vào năm 2016. Hội đồng cứ sáu tháng họp ít nhất hai lần.

Nhiệm vụ và quyền hạn 

Điều 111 Hiến pháp Iran quy định Hội đồng Chuyên gia có nhiệm vụ bầu, giám sát, bãi nhiệm Lãnh tụ tối cao. Trong trường hợp Lãnh tụ Tối cao tạm thời không làm việc được thì Hội đồng Chuyên gia thực hiện nhiệm vụ của Lãnh tụ Tối cao.

Hội đồng Chuyên gia bầu Lãnh tụ Tối cao trong số ứng cử viên hội đủ các tiêu chí như "học thức Hồi giáo, công lý, lòng mộ đạo, sự sáng suốt chính trị, xã hội đúng đắn, sự thận trọng, lòng dũng cảm và năng lực quản lý, lãnh đạo." Người am hiểu nhất về luật Hồi giáo, fiqh hoặc các vấn đề chính trị, xã hội, được công chúng yêu mến nhất, hoặc có tầm ảnh hưởng đặc biệt khác được bầu làm Lãnh tụ Tối cao. Trong trường hợp không có ứng cử viên hội đủ các tiêu chí thì Hội đồng Chuyên gia bầu Lãnh tụ Tối cao trong số thành viên Hội đồng Chuyên gia.

Trên thực tế, Hội đồng Chuyên gia chưa bao giờ bãi nhiệm, chất vấn một Lãnh tụ Tối cao và chưa bao giờ công khai thách thức hoặc giám sát quyết định của Lãnh tụ Tối cao vì Hội đồng Chuyên gia luôn họp kín. Ứng cử viên thành viên Hội đồng Chuyên gia phải được Hội đồng Giám hộ phê duyệt mà một nửa số thành viên Hội đồng Giám hộ do Lãnh tụ Tối cao bổ nhiệm. Ngoài ra, tất cả các thành viên Hội đồng Chuyên gia được Hội đồng Giám hộ phê duyệt vẫn phải được Lãnh tụ Tối cao xác nhận.

Đã có những trường hợp thành viên Hội đồng Chuyên gia bị bắt giữ, bãi nhiệm sau khi bị cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei công khai chỉ trích. Ví dụ: Ahmad Azari Qomi bị bắt giữ, bãi nhiệm và bị Hội đồng Giám hộ bác tư cách ứng cử viên tái cử vào Hội đồng Chuyên gia sau khi ông công bố một bức thư ngỏ chỉ trích Khamenei.

Xem thêm 

 Lãnh tụ Tối cao Iran
 Hội đồng Giám hộ Iran

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 Princeton Iran Data Portal: List of Election Results for all years, including breakdown by province
 Assembly of Experts in the Constitution of Islamic Republic of Iran
 Understanding Iran's Assembly of Experts from Durham University
 Results of Assembly of Experts elections in 6 provinces
 Results of Assembly of Experts elections in four provinces
 Results of Assembly of Experts elections in some provinces
 Iran Electoral Archive – Assembly of Experts
Luật pháp Iran
Chính trị Iran
Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ

Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ () đại diện cho Thổ Nhĩ Kỳ tại các giải đấu bóng đá nữ quốc tế. Đội tuyển được thành lập vào năm 1995 và do Liên đoàn bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ điều hành.

Lịch sử 

Đội tuyển nữ Thổ Nhĩ Kỳ đã để thua 0–8 trong trận đấu quốc tế đầu tiên với România tổ chức tại sân vận động Zeytinburnu vào ngày 8 tháng 9 năm 1995.  Họ sau đó tham dự vòng loại Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu 1997 và ra mắt trong thất bại 0–6 trên sân nhà của Hungary vào ngày 4 tháng 10 năm 1995.

Đội tuyển sau đó đã giành chiến thắng đầu tiên trước Gruzia tại vòng loại Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 1999 vào ngày 25 tháng 9 năm 1997 sau 11 trận thua.

Thất bại nặng nề nhất của Thổ Nhĩ Kỳ là tỷ số 1–12 trước Đức trong một trận đấu giao hữu vào ngày 14 tháng 2 năm 1999. Chiến thắng lớn nhất của đội tuyển là trước Gruzia với tỷ số 9–0 trong khuôn khổ vòng loại Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu 2009 vào ngày 23 tháng 11 năm 2006.

Từ năm 2003 đến 2005, bóng đá nữ tại Thổ Nhĩ Kỳ đã bị đình chỉ do đó đội tuyển bóng đá nữ của họ không hoạt động trong quãng thời gian này.

Màn trình diễn tốt nhất của Thổ Nhĩ Kỳ là tại vòng loại Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2023 khi họ giành được ba chiến thắng và một trận hòa quan trọng với Bồ Đào Nha, dù sau đó họ vẫn thất bại trong việc giành quyền tham dự vòng chung kết.

Thành tích thi đấu

Giải vô địch bóng đá nữ thế giới

Thế vận hội Mùa hè

Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu

UEFA Women's Nations League

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang chủ chính thức, TFF.org
 Hồ sơ FIFA, FIFA.com

Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia châu Âu
Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Thụy Sĩ

Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Thụy Sĩ đại diện cho Thụy Sĩ tại các giải đấu bóng đá nữ quốc tế và do Hiệp hội bóng đá Thụy Sĩ điều hành.

Thụy Sĩ chơi trận đấu quốc tế đầu tiên vào năm 1972 và họ lần đầu tiên tham dự một giải đấu lớn vào năm 2015 và sau đó tiếp tục giành quyền tham dự Euro 2017, Euro 2022 và World Cup 2023.

Thành tích thi đấu

Giải vô địch bóng đá nữ thế giới

Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu

UEFA Women's Nations League

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang chủ chính thức
Hồ sơ FIFA

Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia châu Âu
HMS Triumph

Mười tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt, cùng một chiếc khác dự định đặt, cái tên HMS Triumph:

 Triumph (1562) là một tàu galleon 68 khẩu pháo được đóng năm 1561 và bị bán năm 1618
 Triumph (1623) là một tàu chiến 44 khẩu pháo hạ thủy năm 1623 và bị tháo dỡ năm 1687
  là một tàu chiến tuyến hạng hai 90 khẩu pháo hạ thủy năm 1698, đổi tên thành HMS Prince năm 1714 và bị tháo dỡ năm 1773
  là một tàu sà lúp 18 khẩu pháo, nguyên là chiếc San Cristóbal (1735) của Tây Ban Nha chiếm được năm 1739 và bị đắm năm 1740
  là một tàu chiến tuyến hạng ba 74 khẩu pháo hạ thủy năm 1764 và bị tháo dỡ năm 1850
 HMS Triumph dự định là một tàu chiến hạng hai chạy chân vịt 91 khẩu pháo lớp Bulwark, nhưng lại được đổi tên thành , một tàu frigate bọc sắt trước khi được hạ thủy năm 1862
  là một tàu bọc thép lớp Swiftsure hạ thủy năm 1870, đổi tên thành HMS Tenedos năm 1904, đổi tên thành Indus IV năm 11912, đổi tên thành HMS Algiers năm 1915, và cuối cùng bị bán năm 1921 
  là một thiết giáp hạm  hạ thủy năm 1903, hoạt động trong Thế Chiến I và bị tàu ngầm Đức đánh chìm năm 1915
  là một tàu ngầm lớp T hạ thủy năm 1938, hoạt động trong Thế Chiến II và bị đánh chìm năm 1941 
  là một tàu sân bay hạng nhẹ  hạ thủy năm 1944 và bị tháo dỡ năm 1981
  là một tàu ngầm  hạ thủy năm 1990 và hoạt động cho đến năm 2024

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh
HMS Taku

Hai tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Taku, theo tên tiếng Anh của pháo đài Đại Cô Khẩu tại Thiên Tân, Trung Quốc:

  là một tàu khu trục chiếm được của Trung Quốc năm 1900, sau khi Anh can thiệp để đàn áp cuộc nổi dậy của Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn 
  là một tàu ngầm lớp T hạ thủy năm 1939, hoạt động trong Thế Chiến II và bị bán để tháo dỡ năm 1946 

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh
Nguyễn Lương Ngọc

Nguyễn Lương Ngọc (? – ) là một nhà ngoại giao người VIệt Nam, hiện đang là Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Iran kiêm nhiệm Syria và Iraq.

Sự nghiệp 
Tháng 1 năm 2022, Nguyễn Lương Ngọc là Tập sự Phó Vụ trưởng Vụ Thi đua - Khen thưởng và Truyền thống ngoại giao, được giao giữ chức Phó Vụ trưởng Vụ Thi đua - Khen thưởng và Truyền thống ngoại giao. Tháng 3 cùng năm, chuyển sang giữ chức Phó Vụ trưởng Vụ Luật pháp và Điều ước quốc tế - Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Năm 2025, ông được cử làm Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền tại Iran, kiêm nhiệm Syria và Iraq.

Xem thêm 
 Đại sứ quán Việt Nam tại Iran

Tham khảo 

N
N
N
Ga Busan (Tàu điện ngầm Busan)

Ga Busan (Busan Metro) () là ga của Tàu điện ngầm Busan tuyến 1 ở Jungang-daero, Quan Dong, Busan, Hàn Quốc.

Bố trí ga

Xung quanh nhà ga 
 Ga Busan

Ga kế cận

Liên kết

  Thông tin ga từ Tổng công ty vận chuyển Busan

Tham khảo

Busan
Ga tàu điện ngầm Busan
Quận dong, Busan
Đoạn Nguyên Phi

Đoạn Nguyên Phi (chữ Hán: 段元妃; mất năm 396), thụy hiệu Thành Ai hoàng hậu (成哀皇后, nghĩa là “hoàng hậu có công nhưng đáng thương”), là hoàng hậu của Hậu Yên, một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc. Bà là chính thất của Mộ Dung Thùy (tức Yên Vũ Thành Đế), người sáng lập nhà Hậu Yên.

Tên thật của bà không được ghi lại trong sử sách; “Nguyên Phi” là tự của bà. Bà xuất thân từ bộ tộc Đoạn của người Tiên Ti, là cháu gái của hai người vợ trước của Mộ Dung Thùy – đều là con gái của thủ lĩnh bộ tộc Đoạn là Đoạn Mạt Bái (段末怌). Cha bà là Đoạn Nghi (段儀), em trai của hai vị Đoạn vương phi nói trên.

Cuộc đời 
Mộ Dung Thùy cưới Đoạn Nguyên Phi vào khoảng năm 388 hoặc sớm hơn đôi chút. Gần cùng thời gian đó, em trai ông là Mộ Dung Đức cũng cưới chị gái của bà là Đoạn Cơ Phi. Năm 388, Mộ Dung Thùy lập bà làm hoàng hậu và đặc biệt sủng ái.

Bà sinh cho Mộ Dung Thùy hai con trai:
 Mộ Dung Lãng (慕容朗), Bột Hải vương  
 Mộ Dung Giám (慕容鑒), Bột Lăng vương  

Sử sách mô tả Đoạn hoàng hậu là người thông minh, có khả năng nhìn người. Nhận thấy thái tử Mộ Dung Bảo thiếu năng lực trị quốc, bà từng nhiều lần khuyên Mộ Dung Thùy phế Mộ Dung Bảo, lập một trong các hoàng tử tài năng hơn như Mộ Dung Nông (Liêu Tây vương) hoặc Mộ Dung Long (Cao Dương vương) làm thái tử. Tuy nhiên, Mộ Dung Thùy tin vào lời tâng bốc của phe cánh Mộ Dung Bảo nên không nghe theo lời bà.

Ngoài ra, bà còn khuyên Mộ Dung Thùy xử tử người con trai mưu phản là Mộ Dung Lân (Triệu vương). Vì những lời can gián này, Mộ Dung Bảo và Mộ Dung Lân đều vô cùng căm ghét bà.

Sau khi Mộ Dung Thùy qua đời năm 396, Mộ Dung Bảo lên ngôi. Ông ta sai Mộ Dung Lân đến uy hiếp Đoạn hoàng hậu, ép bà tự sát, đe dọa rằng nếu không tuân theo thì sẽ tru hại toàn bộ gia tộc họ Đoạn. Trong cơn phẫn uất, bà tuyên bố rằng Mộ Dung Bảo sớm muộn cũng sẽ làm cơ nghiệp Hậu Yên sụp đổ, rồi tự vẫn.

Ban đầu, Mộ Dung Bảo không cho an táng bà theo nghi lễ hoàng hậu. Tuy nhiên, sau khi đại thần Thoại Thúy (眭邃) công khai trình bày lý do vì sao bà xứng đáng được tôn vinh, Mộ Dung Bảo cuối cùng cũng chấp thuận và cho mai táng bà theo lễ nghi của hoàng hậu.

Tham khảo 

Hoàng hậu Hậu Yên
Mất năm 396
Người Tiền Yên
Người Tiền Tần
Năm sinh không rõ
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 4
Tự sát thời Hậu Yên
Đoạn hoàng hậu (Huệ Mẫn)

Đoạn hoàng hậu (chữ Hán: 段皇后; mất năm 400), thụy hiệu Huệ Đức hoàng hậu (惠德皇后, nghĩa là “nhân hậu và đức hạnh”), là hoàng hậu của Hậu Yên, một chính quyền do người Tiên Ti lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc. Bà là chính thất của Mộ Dung Bảo (tức Yên Huệ Mẫn Đế).

Dựa vào họ Đoạn, nhiều khả năng bà xuất thân từ dòng quý tộc bộ tộc Đoạn của người Tiên Ti — cùng dòng với nhiều hoàng hậu và phi tần của các triều Tiền Yên và Hậu Yên. Năm 396, sau khi Mộ Dung Bảo lên ngôi hoàng đế, ông lập bà làm hoàng hậu.

Cuộc đời 
Sử liệu ghi chép rất ít về cuộc đời Đoạn hoàng hậu trong thời gian tại vị. Trong những năm sau đó, triều đại của Mộ Dung Bảo nhanh chóng suy sụp do các cuộc tấn công của Bắc Ngụy cùng với các cuộc nổi loạn nội bộ. Năm 398, Mộ Dung Bảo bị quyền thần Lan Hãn giết chết trong một cuộc binh biến; con trai của bà là thái tử Mộ Dung Sách (慕容策) cũng bị sát hại.

Lan Hãn không giết Đoạn hoàng hậu. Sau đó, con trai của Mộ Dung Bảo với thứ phi Đinh — Mộ Dung Thịnh — giết Lan Hãn và lên ngôi hoàng đế. Mộ Dung Thịnh tôn Đoạn hoàng hậu làm Hoàng thái hậu. Bà qua đời vào đầu năm 400.

Tham khảo 

Hoàng hậu Hậu Yên
Mất năm 400
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 4
Người Trung Quốc thế kỷ 4
Bộ tộc Đoạn
Năm sinh không rõ
Lý hoàng hậu (Huệ Ý)

Lý hoàng hậu (chữ Hán: 李皇后; mất khoảng năm 409) là hoàng hậu của Cao Vân (Hi Nghĩa Đế). Tùy theo quan điểm sử học, Cao Vân được xem là vị hoàng đế cuối cùng của Hậu Yên hoặc vị hoàng đế khai quốc của Bắc Yên, do đó Lý hoàng hậu cũng được xếp vào cả hai triều đại này.

Thân thế 
Tên thật và xuất thân của Lý hoàng hậu không được ghi chép trong sử sách. Hầu như không có thông tin nào về gia tộc, quê quán hay năm sinh của bà.

Trở thành hoàng hậu 
Năm 407, sau khi Mộ Dung Hy (Yên Chiêu Văn Đế) bị lật đổ và sát hại, Cao Vân được tôn lên làm hoàng đế. Đến năm 408, ông lập Lý thị làm hoàng hậu.

Không rõ liệu hoàng thái tử Cao Bành Thành (高彭城) có phải là con trai của Lý hoàng hậu hay không, do sử liệu không ghi nhận rõ mối quan hệ huyết thống này.

Qua đời 
Năm 409, Cao Vân bị ám sát, dẫn đến tình trạng hỗn loạn nghiêm trọng trong triều đình. Nhiều khả năng Lý hoàng hậu cũng qua đời trong biến cố này. Đến năm 410, khi Phùng Bạt (Văn Thành Đế) kế vị và cho an táng Cao Vân theo nghi lễ hoàng gia, Lý hoàng hậu được hợp táng cùng ông, cho thấy bà đã mất trước hoặc không lâu sau khi Cao Vân bị sát hại.

Tham khảo
Tôn vương hậu

Tôn vương hậu (chữ Hán: 孫王后; tên thật không rõ) là vương hậu của triều đại Bắc Yên thời Thập Lục Quốc. Bà là chính thất của Phùng Bạt (Văn Thành Thiên vương), người được xem là vị quân chủ đầu tiên và có thực quyền của Bắc Yên sau khi nhà nước này tách khỏi Hậu Yên.

Thân thế 
Sử sách không ghi chép về xuất thân, gia tộc hay năm sinh của Tôn vương hậu. Ngay cả tên thật của bà cũng không được lưu lại trong các chính sử.

Địa vị vương hậu 
Năm 409, sau khi Cao Vân (Hi Nghĩa Đế) bị sát hại, Phùng Bạt lên ngôi, tự xưng là Thiên vương (天王). Trong bối cảnh thời Thập Lục Quốc, phần lớn các quân chủ mang tước hiệu này đều đối xử với bản thân như hoàng đế và phong chính thất làm hoàng hậu. Tuy nhiên, Phùng Bạt chỉ phong Tôn thị làm vương hậu, chứ không lập làm hoàng hậu.

Vì lý do này, trong danh nghĩa chính thức, Tôn thị không mang tước hiệu hoàng hậu, dù trên thực tế bà giữ vai trò tương đương với chính cung của quân chủ Bắc Yên.

Những năm sau 
Sau khi được phong vương hậu, không có ghi chép lịch sử nào khác về Tôn thị. Nhiều khả năng bà là mẹ của Lạc Lãng công chúa, con gái của Phùng Bạt, nhưng điều này không có chứng cứ xác thực.

Khi Phùng Bạt qua đời năm 430, sử sách chỉ ghi nhận sủng phi của ông là Tống phi, mà không nhắc đến Tôn vương hậu, khiến số phận cuối đời của bà hoàn toàn không rõ.

Tham khảo 

Vương hậu Bắc Yên
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Mộ Dung vương hậu

Mộ Dung vương hậu (chữ Hán: 慕容王后; tên thật không rõ) là vương hậu của nhà nước Bắc Yên vào đầu thế kỷ V. Bà là chính thất của Phùng Hoằng (Yên Chiêu Thành Đế), vị quân chủ cuối cùng của triều đại này.

Thân thế 
Mộ Dung vương hậu nhiều khả năng xuất thân từ hoàng tộc Mộ Dung – dòng họ từng nắm quyền ở Hậu Yên, tiền thân của Bắc Yên. Tuy nhiên, sử sách không ghi rõ quan hệ huyết thống cụ thể của bà trong tông thất họ Mộ Dung.

Hôn nhân và địa vị 
Ban đầu, khi Phùng Hoằng còn giữ tước Trung Sơn công dưới triều anh trai là Phùng Bạt (Văn Thành Thiên vương), chính thất của ông là Vương thị, tức Trung Sơn công phu nhân Vương thị. Sau khi Phùng Hoằng cướp ngôi năm 430 và xưng đế, đến năm 431 ông lập Mộ Dung thị làm vương hậu.

Dù Phùng Hoằng tự xưng hoàng đế, nhưng trong hệ thống danh xưng chính thức của Bắc Yên, chính thất của ông vẫn mang tước hiệu vương hậu, chứ không phải hoàng hậu.

Con cái 
Mộ Dung vương hậu sinh cho Phùng Hoằng một con trai là Phùng Vương Nhân. Năm 432, Phùng Hoằng lập Phùng Vương Nhân làm thái tử, vượt qua người con trưởng là Phùng Sùng – con của Vương thị. Việc này cho thấy địa vị chính trị của Mộ Dung vương hậu trong triều đình Bắc Yên là khá cao.

Những năm cuối 
Sau khi được lập vương hậu, sử sách không còn ghi chép gì thêm về Mộ Dung vương hậu. Không rõ bà có sống sót sau khi Bắc Yên bị Bắc Ngụy tiêu diệt năm 436 hay sau khi Phùng Hoằng qua đời năm 438 hay không.

Tham khảo 

Vương hậu Bắc Yên
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Đoàn Quý Phi

Đoạn Quý phi (chữ Hán: 段季妃; tên thật không rõ) là hoàng hậu của triều Nam Yên, một chính quyền do người Tiên Ti cai trị vào cuối thời Thập Lục Quốc. Bà là chính thất của Mộ Dung Đức (Hiến Vũ Đế), hoàng đế khai quốc của Nam Yên. Do tên húy thất truyền, sử sách chỉ ghi lại tự hiệu Quý phi (季妃) và dùng đó để gọi bà.

Thân thế 
Đoạn Quý phi xuất thân từ họ Đoạn (段), một dòng họ quan trọng trong giới quý tộc Tiên Ti. Cha bà là Đoạn Nghi (段儀). Chị ruột của bà là Đoạn Nguyên phi, hoàng hậu của Mộ Dung Thùy – hoàng đế khai quốc của Hậu Yên. Nhờ vậy, Đoạn Quý phi có quan hệ thân tộc mật thiết với hoàng tộc họ Mộ Dung.

Hôn nhân 
Bà kết hôn với Mộ Dung Đức vào khoảng hoặc trước năm 388, khi ông còn là Phạm Dương vương dưới triều Hậu Yên. Hai người không có con trai, điều này về sau ảnh hưởng lớn đến việc kế vị của Nam Yên.

Trở thành hoàng hậu 
Năm 398, bất mãn trước sự suy yếu của Hậu Yên dưới thời Mộ Dung Bảo, Mộ Dung Đức tự xưng Yên vương, lập quốc Nam Yên. Đến năm 400, ông chính thức xưng đế và lập Đoạn Quý phi làm hoàng hậu.

Thái hậu và biến cố năm 406 
Năm 405, Mộ Dung Đức qua đời, cháu gọi ông bằng bác là Mộ Dung Siêu lên kế vị. Đoạn Quý phi trở thành Hoàng thái hậu.

Năm 406, bà bị cuốn vào một âm mưu chính biến cùng với:
 Mộ Dung Chung (慕容鍾) – Bắc Địa vương  
 các tướng Mộ Dung Pháp (慕容法) và Đoạn Hồng (段宏)

Mục tiêu là lật đổ Mộ Dung Siêu. Tuy nhiên, khi một đồng mưu là Phong Tung (封嵩) bị bắt, Đoạn thái hậu lo sợ nên tự thú toàn bộ kế hoạch với Mộ Dung Siêu. Cuộc chính biến vì thế thất bại.

Kết cục 
Sự kiện năm 406 là lần cuối cùng Đoạn Quý phi xuất hiện trong sử sách. Đến năm 408, khi Mộ Dung Siêu chuộc được mẹ ruột là Đoạn thị từ Hậu Tần và tôn bà này làm hoàng thái hậu, danh hiệu của Đoạn Quý phi không còn được nhắc tới. Điều này cho thấy bà có thể đã qua đời, hoặc bị phế bỏ tước vị thái hậu trước thời điểm đó.

Tham khảo 

 Tấn thư, quyển 96.  
 Tư trị thông giám, quyển 108, 111, 114.

Hoàng hậu Nam Yên
Người Hậu Yên
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 5
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Hô Diên hoàng hậu (Nam Yên)

Hô Diên Hoàng hậu (呼延皇后; tên riêng không rõ) là hoàng hậu của triều đại Nam Yên do người Tiên Ti cai trị trong thời kỳ Thập Lục Quốc của Trung Quốc. Bà là chính thất của vị hoàng đế cuối cùng của Nam Yên, Mộ Dung Siêu.

Cha của bà là Hô Diên Bình (呼延平), từng là thuộc hạ của Mộ Dung Đức, chú của Mộ Dung Siêu, khi Mộ Dung Đức giữ chức Thứ sử quận Trương Dịch (張掖, nay thuộc Trương Dịch, Cam Túc) dưới thời Tiền Tần. Năm 384, khi Mộ Dung Đức và anh trai là Mộ Dung Thùy nổi dậy chống Tiền Tần, Mộ Dung Thùy lập nên Hậu Yên và xưng đế, thì Phù Xương (苻昌), tân Thứ sử Trương Dịch, đã bắt giữ và xử tử cha của Mộ Dung Siêu là Mộ Dung Nạp (慕容納), cùng toàn bộ các con trai của Mộ Dung Đức và Mộ Dung Nạp.

Vợ của Mộ Dung Nạp là Đoạn phu nhân khi đó đang mang thai nên tạm thời không bị xử tử, mà bị giam giữ để chờ hành hình sau khi sinh con. Hô Diên Bình khi ấy là người cai ngục, đã bí mật đưa mẹ của Mộ Dung Đức và Mộ Dung Nạp là Công Tôn phu nhân, cùng Đoạn phu nhân trốn sang vùng đất của các bộ tộc Khương. Tại đây, Đoạn phu nhân sinh ra Mộ Dung Siêu.

Sau khi Công Tôn phu nhân qua đời vào năm 394, Hô Diên Bình đưa Đoạn phu nhân và Mộ Dung Siêu đến Hậu Lương. Đến năm 403, Hậu Lương đầu hàng Hậu Tần, Hô Diên Bình cùng Đoạn phu nhân và Mộ Dung Siêu bị ép di dời từ kinh đô Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc) đến kinh đô Trường An của Hậu Tần. Tại Trường An, Hô Diên Bình qua đời. Theo sắp xếp của Đoạn phu nhân, Mộ Dung Siêu cưới con gái của Hô Diên Bình, tức Hô Diên thị, làm vợ.

Năm 405, khi Mộ Dung Đức đã lập nên Nam Yên và xưng đế, ông biết được Mộ Dung Siêu đang bị giam lỏng tại Trường An nên phái sứ giả bí mật khuyên cháu mình trốn về Nam Yên. Mộ Dung Siêu không dám báo cho cả mẹ và vợ biết, một mình bỏ trốn. Do không còn con trai sống sót, Mộ Dung Đức lập Mộ Dung Siêu làm thái tử. Cuối năm đó, Mộ Dung Đức qua đời, Mộ Dung Siêu kế vị.

Một trong những việc đầu tiên Mộ Dung Siêu làm sau khi lên ngôi là đàm phán với Hậu Tần để xin trao trả mẹ và vợ. Ông chấp nhận điều kiện của hoàng đế Hậu Tần là Diêu Hưng: quy phục làm chư hầu và giao nộp các nhạc công hoàng gia của Tiền Tần hiện đang phục vụ tại triều đình Nam Yên. Năm 407, Hậu Tần trả tự do cho Đoạn phu nhân và Hô Diên thị. Năm 408, Mộ Dung Siêu lập Hô Diên thị làm hoàng hậu.

Triều đại của Mộ Dung Siêu bị đánh giá là chuyên quyền và kém năng lực, khiến quốc lực Nam Yên suy yếu nghiêm trọng. Năm 409, ông khiêu khích Đông Tấn bằng cách tấn công biên giới và bắt dân Tấn đem về huấn luyện làm nhạc công thay thế, dẫn đến cuộc nam chinh quy mô lớn của tướng Tấn là Lưu Dụ. Năm 410, kinh đô Quảng Cố (廣固, nay thuộc Thanh Châu, Sơn Đông) thất thủ, Nam Yên diệt vong. Mộ Dung Siêu bị xử tử.

Trước khi chết, Mộ Dung Siêu giao phó mẹ và vợ cho quan Tấn là Lưu Kính Tuyên (劉敬宣), người từng là thần dân Nam Yên. Tuy nhiên, không có ghi chép lịch sử nào nói rõ về số phận cuối cùng của Hô Diên Hoàng hậu. Do Lưu Dụ đã xử tử rất nhiều quan lại và quý tộc Nam Yên, nên nhiều khả năng bà cũng không tránh khỏi kết cục bi thảm.

Tham khảo 
 Tấn thư, quyển 128.
 Thập Lục Quốc Xuân Thu, quyển 13.
 Tư trị thông giám, quyển 114–115.

Sinh thế kỷ 4
Mất thế kỷ 5
Hoàng hậu Nam Yên
Lương Hoàng hậu (Hạ Vũ Liệt Đế)

Lương hoàng hậu (梁皇后, tên thật không rõ) là hoàng hậu của triều đại Hồ Hạ do người Hung Nô lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là chính thất của hoàng đế khai quốc Hách Liên Bột Bột (Vũ Liệt Đế).

Tiểu sử 
Sử sách ghi chép rất ít về thân thế của Lương hoàng hậu. Trước khi xưng đế, Hách Liên Bột Bột từng kết hôn với Bồ Đà La thị, con gái của tù trưởng Tiên Ti Mặc Nghệ Cán. Tuy nhiên, khi Hách Liên Bột Bột phản lại triều Hậu Tần vào năm 407 và dựng nước Hồ Hạ, ông bất ngờ tập kích và giết Mặc Nghệ Cán. Bồ Đà La thị được cho là đã bị sát hại hoặc bị phế truất trong biến cố này.

Đến năm 413 hoặc 414 (các nguồn ghi chép không thống nhất), Lương thị – lúc này đã là thê tử của Hách Liên Bột Bột – được lập làm hoàng hậu. Sau đó, sử liệu không còn ghi nhận trực tiếp hoạt động hay vai trò chính trị của bà trong triều đình Hồ Hạ.

Năm 425, Hách Liên Bột Bột qua đời, con trai là Hách Liên Xương kế vị. Năm 427, khi hoàng đế Bắc Ngụy Thác Bạt Đảo chiếm được kinh đô Thống Vạn của Hồ Hạ, sử sách ghi lại rằng quân Bắc Ngụy đã bắt được các hoàng hậu của Hách Liên Bột Bột và Hách Liên Xương. Nhân vật được nhắc đến với danh xưng hoàng hậu của Hách Liên Bột Bột nhiều khả năng chính là Lương hoàng hậu.

Số phận cuối cùng của bà không được ghi chép rõ ràng, nhưng nhiều khả năng bà vẫn còn sống sau khi chồng qua đời và bị quân Bắc Ngụy bắt giữ.

Tham khảo 
 《中国历代后妃大观》
 《中国古代皇后传》
 《资治通鉴》
 《晋书》

Hoàng hậu nhà Hồ Hạ
Phụ nữ Trung Quốc thế kỷ 5
Năm sinh không rõ