Mã Giang Lân

Mã Giang Lân (tên thật: Lê Văn Lân, sinh ngày 5 tháng 4 năm 1941) là một giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo Nhân dân, nhà phê bình văn học và nhà thơ người Việt Nam. Ông là chuyên gia nổi bật trong việc hệ thống hóa và lý giải "tiến trình phát triển của thơ ca Việt Nam hiện đại". Trong hơn 40 năm làm việc tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN), ông xuất bản gần 40 cuốn sách, nổi bật là chuyên khảo Tiến trình thơ hiện đại Việt Nam và tập thơ Những lớp sóng ngôn từ. Ông được Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật vào năm 2021.

Tiểu sử 
Mã Giang Lân sinh ngày 5 tháng 4 năm 1941 tại thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Tên gọi "Mã Giang Lân" là kết hợp giữa họ tên khai sinh và địa danh sông Mã. Năm 1965, ông tốt nghiệp ngành Văn học tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và nhận bằng Tiến sĩ chuyên ngành Văn học tại đây vào năm 1985. Sự nghiệp giảng dạy của Mã Giang Lân kéo dài từ năm 1965 đến khi ông nghỉ hưu vào năm 2006, hơn 41 năm tại khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội). Trong suốt thời gian này, ông giữ chức vụ Chủ nhiệm bộ môn Văn học Việt Nam hiện đại. Năm 2021, Mã Giang Lân được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật với cụm sách Thơ Việt Nam hiện đại''''.

Tác phẩm 
Ông có khoảng gần 40 cuốn sách, gồm các công trình nghiên cứu riêng và in chung. Tập trung chủ yếu vào mảng văn học Việt Nam hiện đại, đặc biệt là thơ, từ giai đoạn khởi đầu của "quá trình hiện đại hóa" đầu thế kỷ XX đến những chuyển biến sau năm 1975 và 1986:

 Bình minh và tiếng súng (tập thơ, 1975). 
 Hoa và dòng sông (tập thơ - in chung, 1979) 
 Một tình yêu như thế (tập thơ trữ tình, 1990)
 Văn học Việt Nam (1945-1954) (chuyên khảo, xuất bản 1990 bởi NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp và tái bản 1998 bởi NXB Giáo Dục).
 Thơ - Những cuộc đời (tiểu luận, xuất bản 1992 bởi NXB Văn Học).
 Sức bền của thơ (phê bình - tiểu luận, xuất bản 1993 bởi NXB Văn Học). 
 Thơ Việt Nam 1945 - 1954 (chuyên luận, xuất bản 1995 bởi NXB Khoa học Xã hội). 
 Tìm hiểu thơ (chuyên luận, xuất bản 1996 bởi NXB Văn Hóa). 
 Tiến trình thơ hiện đại Việt Nam (nghiên cứu, tái bản 2000 bởi NXB Giáo dục). 
 Thơ - Hình thành và tiếp nhận (xuất bản 2004 bởi NXB ĐHQG Hà Nội).
 Văn học hiện đại Việt Nam - Vấn đề - Tác giả (xuất bản 2005 bởi NXB Giáo Dục).
 Những cấu trúc của thơ (lý luận, xuất bản 2011 bởi ĐHQG Hà Nội).
 Những lớp sóng ngôn từ (tập thơ, 2013). 
 Thơ Việt Nam hiện đại (tập nghiên cứu văn học, Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật 2021). 
 Thơ - quan niệm và những sắc thái thẩm mỹ (lý luận - phê bình văn học, xuất bản 2022 bởi NXB Văn Học).

...

Đánh giá, quan điểm 

 Phong cách giảng dạy của Mã Giang Lân được các đồng nghiệp và học sinh của ông nhận xét là "sự kết hợp giữa tính nghiêm cẩn khoa học" và "sự thấu cảm của một người làm nghệ thuật".
 Ông quan niệm rằng, phê bình và nghiên cứu văn học không phải là "việc áp đặt các lý thuyết có sẵn" mà là "một quá trình 'tri âm', thấu hiểu để khám phá vẻ đẹp tâm hồn của người nghệ sĩ". 
 Ông cho rằng thơ ca không chỉ là "sự rung động cảm xúc thuần túy" mà là "một cấu trúc nghệ thuật tinh vi, chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc". 
 Ông quan niệm làm thơ là "một hành động sáng tạo liên tục", nơi ngôn từ không chỉ là "phương tiện truyền tải thông điệp mà bản thân nó là một 'lớp sóng' chứa đựng năng lượng thẩm mỹ".
 Ông cho rằng có một "mối quan hệ kỳ diệu giữa thơ và tuổi trẻ", bởi thơ chính là sự sáng tạo và tuổi trẻ là "độ tuổi của hành động sáng tạo". Với ông, người nghệ sĩ "hạnh phúc nhất" là "người giữ được tâm hồn mình không nguội lạnh, không khô cằn theo năm tháng".

Giải thưởng, danh hiệu 

 Danh hiệu Nhà giáo Nhân dân của Nhà nước Việt Nam.
 Giải Ba cuộc thi thơ báo Văn nghệ 1969-1970 cho bài thơ Trụ cầu Hàm Rồng.
 Giải 5 năm thơ Hội Văn nghệ Hà Nội 1966-1981 cho bài thơ Bình minh trên sông. 
 Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật 2021 cho tập sách Thơ Việt Nam hiện đại.
 Giải A năm 2022 của Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung ương cho tác phẩm Thơ - quan niệm và những sắc thái thẩm mỹ. 
 Giải Hội Nhà văn Việt Nam 2013 cho tập thơ Những lớp sóng ngôn từ.

Tham khảo 

Nhà giáo Nhân dân
Nhà thơ Việt Nam
Nhà phê bình văn học Việt Nam
Nhà nghiên cứu văn học Việt Nam
Giáo sư Việt Nam
Người Thanh Hóa
Nhà thơ Việt Nam thế kỷ 20