Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Thần Hy Lạp nguyên thủy

Người Hy Lạp cổ đại có rất nhiều thuyết khác nhau về các vị thần nguyên thủy trong thần thoại của mình. Nhiều thần hệ đã được các nhà thơ của Hy Lạp tạo ra và mỗi người lại có các giải thích khác nhau về việc vị thần nào là vị thần đầu tiên.
 Theo Homer, Oceanus (Οκεανος) và Tethys (Τηθυς) chính là cha mẹ của tất cả các vị thần.

 Theo Hesiod, Chaos (χάος) là vị thần đầu tiên và sau đó lần lượt theo thứ tự là Gaia (Γαία), Tartarus (Ταρταρος), Eros (Έρος), Erebus (Έρεβος), Nyx (Νύξ), sau đó là Pontos (Πόντος), Ouranos, Aether (Αιθηρ), Hemera (Hμέρα), Moirai (Μοĩραι), và Chronos (Χρόνος).

 Theo thơ của Orpheus thì Nyx là vị thần đầu tiên. Nyx cũng là vị thần đầu tiên trong tác phẩm Những con chim của Aristophanes, và đã sinh ra Eros từ một quả trứng.
 Alcman thì lại cho rằng tiên nữ (nymph) Thetis (Θέτις) là vị nữ thần đầu tiên và đã tạo ra poros "đường đi", tekmor "dấu" và skotos "bóng tối" từ khoảng không.

Các nhà tư tưởng và triết gia Hy Lạp cũng xây dựng những thuyết riêng về nguồn gốc vũ trụ với những vị thần nguyên thủy riêng:
 Pherecydes của Syros cho Chronos ("thời gian") là vị thần đầu tiên trong tác phẩm Heptamychia của mình.
 Aphrodite (Αφροδίτη) và Ares (Ἀρης) là những vị thần đầu tiên theo Empedocles, họ đã tạo nên vạn vật bằng bốn nguyên tố bằng quyền năng của họ về tình yêu và xung đột, bất hoà.
 Trong tác phẩm Timaeus của Platon, đấng sáng tạo đã xây dựng vạn vật theo mẫu mực lý tưởng.

Phả hệ

Tham khảo

Liên kết ngoài 

Thần thoại Hy Lạp
Các vị thần Hy Lạp
Tôn giáo Hy Lạp cổ đại
Thế vận hội Mùa đông 2006

Thế vận hội Mùa đông 2006, hay Thế vận hội Mùa đông XX, là Thế vận hội Mùa đông thứ 20, được tổ chức tại Torino (Ý) từ ngày 10 tháng 2 đến 26 tháng 2 năm 2006. Có 80 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia trong Thế vận hội này với khoảng 2.600 vận động viên và 2.500 quan chức. Ngoài ra còn có khoảng 650 trọng tài. Tổng cộng có 84 bộ huy chương được trao.

Chương trình

Các quốc gia tham dự 

Một kỷ lục 80 ủy ban Olympic quốc gia (NOC) tuyên bố tham dự vận động viên tại Thế vận hội Mùa đông 2006. Đây là tăng thêm của hai từ 78 đại diện tại Thế vận hội Mùa đông 2002. Số trong dấu ngoặc đơn chỉ ra số lượng người tham gia NOC đã đóng góp. Đó là sự xuất hiện đầu tiên cho Albania, Ethiopia và Madagascar. Đó là sự xuất hiện duy nhất tại Thế vận hội Mùa đông cho Serbia và Montenegro, đến giữa đổi tên của họ vào năm 2003 và Montenegro bỏ phiếu cho độc lập trong tháng 5.

Bảng tổng sắp huy chương 
Sau đây là thống kê các huy chương đã đoạt được, cập nhật theo  . Nước chủ nhà (Ý) được tô màu xanh đậm.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Trang chính của Thế vận hội Mùa đông 2006: tiếng Ý, tiếng Anh , tiếng Pháp 
 Thành phố Torino tiếng Ý, tiếng Anh , tiếng Pháp , tiếng Tây Ban Nha , tiếng Đức 

Giải đấu thể thao Torino
Sự kiện thể thao đa môn năm 2006
2006
Giải đấu thể thao mùa đông Ý
Thể thao mùa đông năm 2006
Thể thao Ý năm 2006
Thế vận hội ở Ý
Canh ki na

Canh ki na (danh pháp khoa học: Cinchona) là một chi của khoảng 25 loài trong họ Thiến thảo (Rubiaceae), có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Nam Mỹ. Chúng là các loại cây bụi lớn hay cây thân gỗ nhỏ cao từ 5–15 mét với lá xanh quanh năm.

Các lá của chúng mọc đối, hình tròn hay hình mũi giáo, dài từ 10–40 cm. Hoa của chúng màu trắng, hồng hay đỏ, tạo thành các chùy hoa. Quả là loại quả nang nhỏ chứa nhiều hạt.

Các loài cây trong chi này là nguồn của nhiều loại ancaloit khác nhau, trong đó quan trọng nhất là quinin (ký ninh), một chất dùng làm thuốc hạ sốt đặc biệt hữu ích trong phòng chống bệnh sốt rét. Phần quan trọng về mặt y học của loại cây này là vỏ cây, được người ta róc ra từ thân cây, sấy khô và tán thành bột. Như là một loại cây thuốc, vỏ cây canh ki na còn được biết đến như là vỏ cây Peru.

Các loài canh ki na bị ấu trùng của một số loài bướm thuộc bộ Lepidoptera ăn hại, bao gồm bướm răng cưa (Ectropis crepuscularia) và các thành viên của chi Endoclita như E. damor, E. purpurescens và E. sericeus.

Lịch sử 
Tên gọi của chi này là do Linnaeus đặt vào năm 1742 theo nữ bá tước Chinchon, vợ của phó vương Peru, là người vào năm 1638 đã được thổ dân giới thiệu về các thuộc tính y học của vỏ cây. Tuy nhiên, lịch sử về các tính chất y học của vỏ cây này có lẽ đã được đề cập tới trong các sách vở từ những năm thập niên 1560–1570 (xem liên kết Ortiz dưới đây).

Nhà thực vật học người Italia Pietro Castelli đã viết một cuốn sách nhỏ đáng chú ý như là cuốn sách đầu tiên của người Italia có đề cập tới canh ki na. Vào thập niên 1630 (hoặc thập niên 1640, phụ thuộc vào nguồn dẫn chiếu), vỏ cây canh ki na đã được xuất khẩu tới châu Âu. Vào cuối thập niên 1640, phương pháp sử dụng vỏ cây đã được ghi chép trong Schedula Romana, và vào năm 1677 việc sử dụng vỏ cây này đã được ghi lại trong London Pharmacopoeia.

Các loài cây này được trồng tại Nam Mỹ, quê hương của chúng cũng như tại các khu vực nhiệt đới khác, chủ yếu là tại Ấn Độ và Java. Tại Việt Nam, nó được bác sĩ Alexandre Yersin giới thiệu vào đầu thế kỷ 20 tại Đà Lạt.

Phân loại

Dược liệu 
Vỏ cây Cinchona được các thầy tu ở Tây Ban Nha sử dụng làm thuốc chữa bệnh sốt rét từ thời xa xưa.

Phân bố

Xem thêm 
 Vỏ cây Giêsu để có thêm chi tiết lịch sử

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Canhkina

 Bài viết về lịch sử cây canh ki na tại Việt Nam 
 Dự án canh ki na – Ortiz
 Dự án canh ki na của Maricela Argudo
 Vỏ canh ki na 
 Sử dụng vỏ canh ki na để điều trị muỗi đốt
 Các alkaloid trong canh ki na 
 Vỏ cây Peru
 Ảnh về canh ki na
 Ảnh về Cinchona pubescens 

Cây thuốc
Thực vật Nam Mỹ
Thực vật nhiệt đới
Cây thuốc Nam Mỹ
Tân Sơn Nhất

Tân Sơn Nhất là một phường thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Địa lý 
Phường Tân Sơn Nhất là phường trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, cách phường Sài Gòn khoảng 6 km về phía Tây Bắc, có vị trí địa lý:

 Phía Đông Bắc giáp với phường Tân Sơn Hòa
 Phía Bắc giáp với phường Tân Sơn
 Phía Nam giáp với phường Tân Hòa
 Phía Đông giáp với các phường Phú Nhuận và Nhiêu Lộc
 Phía Tây giáp phường Bảy Hiền

Theo Công văn số 2896/BNV-CQĐP ngày 27 tháng 5 năm 2025 của Bộ Nội vụ, phường Tân Bình sau sắp xếp có diện tích là 3,19 km², dân số tính tới ngày 31 tháng 12 năm 2024 là 84.639 người, mật độ dân số đạt  người/km² (Điều 6 Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 ngày 14 tháng 4 năm 2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội).

Lịch sử 
Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của phường 4, phường 5 và phường 7 (quận Tân Bình) thành phường mới có tên gọi là phường Tân Sơn Nhất.

Tham khảo
David Kahn

David Kahn (7 tháng 2 năm 1930 – 23 tháng 1 năm 2024) là một nhà sử học, nhà báo và nhà văn người Mỹ. Ông đã viết rất nhiều về lịch sử của mật mã và tình báo quân sự.

The Codebreaker (ISBN 0684831309) là tác phẩm nổi tiếng của David Kahn xuất bản năm 1967. Kahn không nhận mình làm trong ngành mật mã học, song những điều ông trình bày trong tác phẩm của mình làm cho người đọc thán phục về hiểu biết của Kahn đối với ngành khoa học đặc biệt này.

Cuốn sách đã tái hiện lại lịch sử mật mã học từ thời Ai Cập cổ đại cho tới thời điểm viết sách. Nó được nhìn nhận như là cuốn sách hay nhất viết về đề tài này tại thời điểm xuất bản. Chính phủ Mỹ đã từng cố gắng để mua bản quyền cuốn sách để ngăn chặn việc xuất bản.

Tại thời điểm xuất bản, các thông tin về việc phá vỡ hệ thống Enigma của phát xít Đức trong thế chiến II chưa được tiết lộ. Vì thế nó không đề cập đến vấn đề này và cũng như những thuật toán mật mã hóa mạnh được sử dụng rộng rãi được phát triển sau đó.

Cuốn sách được tái xuất bản năm 1996 và có thêm một chương tóm tắt các sự kiện xảy ra sau lần xuất bản đầu tiên.

Tham khảo

Sách mật mã học
Nhà báo Mỹ
Nhà sử học Mỹ
Sinh năm 1930
Nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Mất năm 2024
Chi Dành dành

Chi Dành dành (danh pháp khoa học: Gardenia) là một chi của khoảng 250 loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo (Rubiaceae), có nguồn gốc ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới của châu Phi, miền nam châu Á và châu Đại Dương.

Chúng là các loại cây thường xanh dạng cây bụi và các cây thân gỗ nhỏ cao từ 1–15 m. Lá của chúng mọc đối hay thành vòng của 3 đến 4 lá, dài từ 5–50 cm và rộng từ 3–25 cm, có màu lục thẫm và bóng mặt với kết cấu giống như da thuộc. Các hoa mọc đơn hay thành cụm nhỏ, có màu trắng hay vàng nhạt, với tràng hoa hình ống có 5-12 thùy hoa ('cánh hoa') đường kính 5–12 cm. Loại cây này ra hoa từ khoảng giữa mùa xuân đến giữa mùa hè và nhiều loài có mùi thơm rất mạnh.

Một số loài
Gardenia jasminoides (từ đồng nghĩa G. augusta; Dành dành hay Dành dành Cape). Đông Á.
Gardenia brighamii (Dành dành Hawaii hay Na'u). Mọc ở các vùng đất thấp ở Hawaii trong các rừng nhiệt đới khô. Cây bụi hay cây thân gỗ nhỏ, cao 1–6 m.
Gardenia carinata. Ấn Độ, Malaya.
Gardenia cornuta (Dành dành Natal). Nam Phi.
Gardenia fortunei. Đông Á.
Gardenia gummifera. Ấn Độ. Cây thân gỗ nhỏ, cao tới 3 m.
Gardenia imperialis. Vùng nhiệt đới châu Phi. Cây thân gỗ nhỏ cao tới 12 m.
Gardenia latifolia. Ấn Độ. Cây bụi hay thân gỗ, cao 5–10 m.
Gardenia manii (Na'u). Hawaii.
Gardenia remyi (Na'u). Hawaii.
Gardenia resinifera (đồng nghĩa G. lucida; Dành dành Brilliant, Cây nhựa Cambi hay Dikamali). Ấn Độ. Cây bụi hay thân gỗ nhỏ, cao tới 3 m.
Gardenia resiniflua (Dành dành nhựa dính). Nam Phi.
Gardenia spatulifolia. Nam Phi.
Gardenia taitensis. (Tiare, Dành dành Tahiti). Polynesia.
Gardenia ternifolia (đồng nghĩa G. jovis-tonantis; Dành dành lá to Transvaal). Nam Phi.
Gardenia thunbergia (Dành dành trắng, Dành dành rừng hay Witkatjiepiering). Nam Phi. Cây bụi hay thân gỗ nhỏ, cao 2–5 m.
Gardenia tubifera. Đông Nam Á. Cây thân gỗ nhỏ cao tới 15 m.
Gardenia turgida. Ấn Độ. Cây bụi hay thân gỗ nhỏ cao tới 4 m, có gai.
Gardenia volkensii (Dành dành Transvaal hay dành dành Savanna). Nhiệt đới châu Phi.

Nuôi trồng và sử dụng 
Cây dành dành có mùi thơm mạnh, đặc biệt ở một số loài.

Việc trồng cây dành dành cần có độ ẩm cao để phát triển. Chúng sinh trưởng tốt trên các loại đất chua có sự tưới tiêu nước tốt.
 
Tại Nhật Bản và Trung Quốc, Gardenia augusta được gọi tương ứng là Kuchinashi và 梔子 (chi tử); hoa của nó được dùng làm thuốc nhuộm màu vàng, được sử dụng cho thực phẩm và quần áo.

Tham khảo

Hoa
Thế vận hội Mùa đông 2002

Thế vận hội Mùa đông 2002, hay Thế vận hội Mùa đông XIX, được tổ chức tại Thành phố Salt Lake, Utah (Hoa Kỳ) từ 8 tháng 2 đến 24 tháng 2 năm 2002. Tất cả có 76 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự 

Sau đây là danh sách 76 quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa đông 2002.

Môn thi đấu 
Đã có 78 sự kiện tranh tài trong 7 môn thể thao (15 phân môn).

 Trượt tuyết Alpine
 Biathlon
 Xe trượt băng (bobsleigh)
 Trượt tuyết việt dã (cross-country skiing)
 Bi đá trên băng (curling)
 Trượt băng nghệ thuật (figure skating)
 Trượt tuyết tự do (freestyle skiing)
 Khúc côn cầu (hockey)
 Luge
 Trượt tuyết Nordic
 Trượt băng vòng ngắn (short track speed skating)
 Skeleton
 Nhảy ski
 Snowboarding
 Trượt băng (speed skating)

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 2002 tại trang của IOC
 Thế vận hội Mùa đông 2002  tại trang của Thành phố Salt Lake, Utah

2002
Thể thao mùa đông năm 2002
Sự kiện thể thao đa môn năm 2002
Giải đấu thể thao Thành phố Salt Lake
Thế vận hội ở Utah
Thế vận hội ở Hoa Kỳ
Thể thao Hoa Kỳ năm 2002
Thể thao Utah năm 2002
Utah 2002
Sự kiện An ninh Đặc biệt Quốc gia
Thế vận hội Mùa đông 1998

Thế vận hội Mùa đông 1998, hay Thế vận hội Mùa đông XVIII, được tổ chức từ 7 tháng 2 đến 22 tháng 2 năm 1998 tại Nagano, Nhật Bản. Tất cả có 73 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự 
Sau đây là danh sách 73 quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa đông 1998.

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1998 tại trang của IOC

Thế vận hội ở Nhật Bản
1998
Thể thao Nagano (thành phố)
Thể thao Nhật Bản năm 1998
Sự kiện thể thao đa môn năm 1998
Giải đấu thể thao mùa đông Nhật Bản
Họ Thiến thảo

Họ Thiến thảo, (lấy từ chữ Hán: 茜草; danh pháp khoa học: Rubiaceae) - có tài liệu phiên là thiên thảo, là một họ của thực vật có hoa, còn có thể gọi là họ cà phê, cỏ ngỗng. Trong một số sách giáo khoa tiếng Việt gọi là họ Cà phê, nhưng có thể gọi là họ Thiến thảo, lý do là tên gọi Rubiceae là dẫn xuất từ chi Rubia (thiến/thiên thảo) mà không là dẫn xuất từ chi Coffea (cà phê). Các loại cây phổ biến trong họ này bao gồm canh ki na, cây cà phê, câu đằng và nhàu. Một số họ trước đây được chấp nhận (như Dialypetalanthaceae, Henriqueziaceae, Naucleaceae và Theligonaceae) hiện nay được đưa vào họ Rubiaceae theo các nghiên cứu di truyền học gần đây do Angiosperm Phylogeny Group tiến hành. Theo các định nghĩa hiện nay, có khoảng 611 chi và khoảng 13.150 loài thuộc về họ Rubiaceae.

Đặc điểm 
Các loài thuộc họ này là loại cây gỗ, cây bụi hoặc nửa bụi, đôi khi là cây thân thảo hay dây leo. Lá mọc đối, luôn có lá kèm với nhiều hình dạng khác nhau. Hoa thường tập hợp thành cụm hình xim, đôi khi hình đầu, mẫu 5 hoặc 4. Đài và tràng đều hợp, tràng có tiền khai hoa thường vặn, đôi khi van hay lợp. Trong một vài trường hợp số thùy của tràng có thể lên tới 8-10. Số nhị thường bằng với số thùy tràng và nằm xen kẽ giữa các thùy, dính vào ống tràng hoặc họng tràng. Bộ nhụy gồm hai lá noãn dính nhau thành bầu dưới, hai buồng. Một vòi nhụy mảnh, đầu nhụy hình đầu hay chia hai. Mỗi buồng của bầu chứa một đến nhiều noãn đảo hay thẳng. Quả mọng, hạch hay quả khô (quả mở hoặc quả phân thành những hạch nhỏ). Hạt thường có phôi thẳng có nội nhũ hoặc đôi khi không có.

Phân bổ 
Họ Thiến thảo (họ Cà phê) là một họ lớn (chỉ sau họ Cúc), phân bổ ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, ít khi gặp ở vùng ôn đới. Tại Việt Nam hiện biết 90 chi với khoảng trên 400 loài, thường gặp nhiều trong rừng, tạo nên thành phần chủ yếu của tầng cây thấp.

Phân loại học 

Theo The Plant List, họ Thiến thảo hay còn gọi là họ Cà-fê, gồm 617 chi và 13548 loài

Các chi được phân bổ trong các tông, và các tông này được đặt vào một trong ba phân họ đã được thừa nhận:

 Phân họ Rubioideae
 Anthospermeae
 Argostemmateae
 Coussareeae
 Craterispermeae
 Danaideae
 Gaertnereae
 Lasiantheae
 Morindeae
 Ophiorrhizeae
 Paederieae
 Perameae
 Psychotrieae
 Rubieae
 Sabiceeae
 Schradereae
 Spermacoceae
 Theligoneae
 Urophylleae
 Virectarieae

 Phân họ Cinchonoideae
 Calycophylleae
 Catesbaeeae
 Naucleeae
 Chiococceae
 Cinchoneae
 Condamineeae
 Coptosapelteae
 Guettardeae
 Hamelieae
 Hillieae
 Isertieae
 Mussaendeae
 Rondeletieae
 Simireae
 Exostema group

 Phân họ Ixoroideae
 Alberteae
 Coffeeae
 Cremisporeae
 Gardenieae
 Hippotideae
 Ixoreae
 Octotropideae
 Pavetteae
 Retiniphylleae
 Sipaneeae
 Vanguerieae

Tham khảo và liên kết ngoài 

 Rubiaceae , Henriquezaceae  và Naucleacea  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ của thực vật có hoa: miêu tả, minh họa, xác định, thông tin.  trong http://delta-intkey.com 
 22 loài cà phê Việt Nam
Họ Giấp cá

Họ Giấp cá (danh pháp khoa học: Saururaceae) là một họ thực vật thuộc bộ Hồ tiêu có 4 chi là Anemopsis, Gymnotheca, Houttuynia và Saururus (đồng nghĩa: Neobiondia), bao gồm 6 loài, có nguồn gốc ở khu vực Đông Á, Nam Á và Bắc Mỹ.

Phân bố
 Bắc Mỹ:
 Anemopsis californica (Nutt.) Hook. & Arn.
 Saururus cernuus L.
 châu Á:
 Saururus chinensis (Loureiro) Baillon
 Houttuynia cordata Thunberg
 Gymnotheca chinensis Decaisne
 Gymnotheca involucrata S. J. Pei

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài 

S
R.C.D. Mallorca

Real Club Deportivo Mallorca, S.A.D. (, , ), thường được gọi là Real Mallorca hay chỉ là Mallorca, là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Tây Ban Nha, có trụ sở ở thành phố Palma, đảo Mallorca. Được thành lập vào năm 1916, RCD Mallorca đang tham dự giải bóng đá vô địch quốc gia Tây Ban Nha (La Liga). Sân nhà của RCD Mallorca là ONO với sức chứa 23.142 người.

Lịch sử

Đội hình

Đội hình hiện tại

Đội dự bị

Cho mượn

Thành tích 
 Vô địch Tây Ban Nha (La Liga): 0
 Thành tích tốt nhất: hạng 3 - mùa bóng 1998-1999
 Cúp Nhà vua (Copa del Rey): 1
 2003
 Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha: 1
 1998
 Cúp C2: 
 Chung kết mùa bóng 1998-1999
Champion League
2003–04 UEFA Champions League

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang web chính thức

Câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha
Khởi đầu năm 1916 ở Tây Ban Nha
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1916
Real Zaragoza

Real Zaragoza là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Tây Ban Nha, có trụ sở ở thành phố Zaragoza, xứ Aragón. Được thành lập vào năm 1919, Real Zaragoza đang tham dự giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha (La Liga). Sân nhà của Real Zaragoza là La Romareda với 34.596 chỗ ngồi.

Thành tích 
 Vô địch Tây Ban Nha (La Liga): 0
 Thành tích tốt nhất: thứ 2 ở mùa bóng 1974-1975
 Cúp Nhà vua (Copa del Rey): 6
 1964, 1966, 1986, 1994, 2001 & 2004
 Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha: 1
 2004
  UEFA Cup Winners' Cup/Cúp C2: 1 1995
  Cúp Inter-Cities Fairs/Cúp C3: 1'''
 1964

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Cho mượn

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang web chính thức
 Pasión Zaragocista

Câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha
Khởi đầu năm 1932 ở Tây Ban Nha
Đồ thị hai phía đầy đủ

Trong lý thuyết đồ thị, một đồ thị hai phía đầy đủ (tiếng Anh: Complete bipartite graph hoặc biclique) là một dạng đồ thị hai phía đặc biệt, trong đó mỗi đỉnh của tập thứ nhất nối với mọi đỉnh thuộc tập thứ hai và ngược lại.

Định nghĩa 
Cho  là một đồ thị vô hướng lưỡng phân với hai tập  và  phân hoạch  (  Ø   và    = Ø). Khi đó  được gọi là lưỡng phân đầy đủ nếu:
    
      * Với mọi cặp đỉnh(i,j) mà i   và j   thì có đúng một cạnh của G nối i và j.

 Mối tương quan giữa đồ thị đầy đủ và đồ thị hai phía đầy đủ:

      * Đồ thị đầy đủ  có: n đỉnh,  cạnh
      * Đồ thị hai phía đầy đủ  có: m + n đỉnh, m.n cạnh

Ví dụ 
 Với mọi k,  ta có đồ thị hình sao.

 Hay với đồ thị  ta có đồ thị hình vuốt, hoặc một cây

  với m khác n.

  với m = n.

Tính chất 
Định lý Kuratowski  liên quan giữa tính phẳng của đồ thị và : Điều kiện cần và đủ một đồ thị liên thông G có tính phẳng là G không chứa bất kỳ đồ thị con nào đồng phôi với  hay . Đồ thị  là đồ thị không phẳng có ít cạnh nhất.

Một đồ thị hai phía đầy đủ  có số phủ đỉnh (Vertex covering number) bằng  và số phủ cạnh (Edge covering number) bằng 
Đồ thị hai phía đầy đủ  là một Cayley Graph.
 Một đồ thị đủ  có thể được tách thành 4 đồ thị con, mỗi đồ thị con là một đồ thị hai phía đầy đủ, , , ,... , sao cho 

Đồ thị hai phía đầy đủ  là k-choosable khi và chỉ khi  

Một đồ thị hai phía đầy đủ  có cặp ghép hoàn hảo (Perfect matching) kích thước 
Một đồ thị hai phía đầy đủ  hay  là một đồ thị Turán.
Một đồ thị hai phía đầy đủ  có mn−1 nm−1 cây bao trùm
Ma trận Laplace của đồ thị hai phía đầy đủ  có các vectơ n+m, n, m, 0; với các vectơ tương thích 1, m-1, n-1, 1.
Một đồ thị hai phía đầy đủ  có một cách tô màu cạnh (Edge coloring) đúng đắn, n_Edge = n_color.

Sắc số của đồ thị  là 2.
Số màu cần thiết để tô màu các cạnh của  là max{m.n} để không có 2 cạnh nào cùng màu mà lại có chung đỉnh.
Đường kính của đồ thị hai phía đầy đủ:  là 1, còn tất cả các  khác đều có đường kính là 2.

Xem thêm 
 Đồ thị hai phía
 Đồ thị chu trình
 Đồ thị đầy đủ
 Ma trận kề

Tham khảo

Lý thuyết đồ thị
Tiếng Ho

Tiếng Ho (IPA: /hoː ʤʌgʌr/) là một ngôn ngữ Munda của ngữ hệ Nam Á và được sử dụng chủ yếu ở Ấn Độ. Hiện nay tiếng Ho đang được nói bởi khoảng 1.421.000 người, đa số tại Bengal và Bangladesh.

'Kherwar' (Khanwar, Kharar, Kharoal, Kharwar) là tên cho nhóm ngôn ngữ bao gồm tiếng Ho, tiếng Munda, và tiếng Santal (ba ngôn ngữ có liên quan chặt chẽ với nhau), cùng một số ngôn ngữ hoặc phương ngữ khác ít người nói hơn. Hầu hết phương ngữ có 85% số từ vựng tương đồng nhau, ngoại trừ ba phương ngữ ở phía Nam và phía Đông. Tiếng Oriya, tiếng Santal và tiếng Hindi được sử dụng trong khu vực nói tiếng Ho. Tiếng Ho là ngôn ngữ dùng cả ở nhà và ở công cộng trên hầu khắp vùng. Tỷ lệ biết chữ ở người bản ngữ là 1% đến 5%, còn ở nhóm người nói như ngôn ngữ thứ hai là 25% đến 50%. Tiếng Ho là một ngôn ngữ bộ lạc. Nó được nói trong cộng đồng các bộ lạc Ho, Munda, Kolha và Kol ở Odisha, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, West Bengal, Assam và được viết bằng chữ Warang Citi. Đôi khi chữ Devanagari, Latinh, Odia, Telugu và Bengal cũng được sử dụng, dù người bản ngữ ưa dùng chữ Ho (Warang Citi) hơn. Ott Guru Kol Lako Bodra là người có công sáng tạo nên chữ Warang Citi.
Tên "Ho" có nguồn gốc từ từ "𑣙𑣉𑣉" (IPA: /hoː/) có nghĩa là "Con người"

Tiếng Ho gần với phương ngữ Mayurbhanj của tiếng Mundar hơn là phương ngữ được nói ở Jharkhand. Tiếng Ho và tiếng Munda gần gũi về mặt dân tộc và ngôn ngữ nhưng bản sắc khu vực của họ là khác biệt. Một số nhà nghiên cứu và học giả cho rằng tiếng Ho và tiếng Munda là hai ngôn ngữ chị em.

Phân bố địa lý

Khoảng một nửa số người nói tiếng Ho sinh sống tại huyện Pashchim Singhbhum thuộc bang Jharkhand, nơi họ chiếm đa số. Họ cũng sinh sống tại các huyện Đông Singhbhum phía nam bang Jharkhand, Mayurbhanj và thành phố Kendujhar phía bắc bang Odisha.

Ngữ âm

Phụ âm

 Âm /b, ɖ/ có thể được phát âm thành âm tiền thanh hầu hoá [ˀb̥̚, ˀɖ̥̚] khi đứng tại vị trí cuối của từ.
 Âm /b/ có thể được phát âm thành âm xát [β] khi giữa hai nguyên âm.
 Âm /ɳ/ có phạm vi phân bố âm vị hạn chế và thường là cách thể hiện âm /n/ khi đứng trước tiền tố.
 Âm /w/ và /j/ chỉ xuất hiện ở vị trí giữa hoặc cuối từ.

Nguyên âm 
Tiếng Ho có 5 nguyên âm cơ bản có thể ở các dạng ngắn, dài, mũi hóa, hoặc mũi hóa dài.  Nguyên âm dài có thể hình thành do sự kéo dài của nguyên âm ngắn, kết quả từ việc mất phụ âm giữa hai nguyên âm hoặc do ràng buộc hai âm tiết được kế thừa từ tiếng Munda nguyên thủy (Proto-Munda).

Tham khảo

Xem thêm 
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài 
Tiếng Ho

Nhóm ngôn ngữ Munda
Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Thế vận hội Mùa đông 1994

Thế vận hội Mùa đông 1994, hay Thế vận hội Mùa đông XVII, được tổ chức từ 12 tháng 2 đến 27 tháng 2 năm 1994 tại Lillehammer, Na Uy. Tất cả có 67 quốc gia tham dự. Đây là lần đầu tiên một Thế vận hội được tổ chức 2 năm sau kỳ trước, thay vì mỗi 4 năm, và từ đó Thế vận hội Mùa đông và Thế vận hội Mùa hè không được tổ chức cùng một năm.

Các quốc gia tham dự 

|}

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1994 tại trang của IOC
 

Sự kiện thể thao đa môn năm 1994
1994
Thể thao Na Uy năm 1994
Thể thao Lillehammer
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Na Uy
Thế vận hội Mùa đông 1992

Thế vận hội Mùa đông 1992, hay Thế vận hội Mùa đông XVI, được tổ chức từ 8 tháng 2 đến 23 tháng 2 năm 1992 tại Albertville, Pháp. Tất cả có 64 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Môn thi đấu 

² Bộ môn biểu diễn tại Thế vận hội này.

Bảng tổng sắp huy chương 

¹ Đại diện cho Cộng đồng các Quốc gia Độc lập và chỉ tham dự độc nhất lần này.

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Thế vận hội Mùa đông 1992 tại trang của IOC

Thể thao năm 1992
1992
Thế vận hội ở Pháp
Thể thao Albertville
Sự kiện thể thao đa môn năm 1992
Thể thao Pháp năm 1992
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Pháp
Bảng cửu chương

Bảng cửu chương, là một bản ghi lại nội dung phép nhân của các số từ 1 đến n, với n thường là 9, 12 hoặc 20. Nó là một phần bắt buộc học thuộc của học sinh tại nhiều nơi trên thế giới để có thể tính nhẩm nhanh các bài toán nhân đơn giản, cũng như có thể tính toán (không cần máy tính trợ giúp) các phép nhân phức tạp.

Ở một số nước, "bảng cửu chương" không dừng lại ở 9 mà nó gồm 12 hàng và cột.

Do thế giới dùng hệ đếm cơ số 10, nhiều nhà giáo dục cho rằng học sinh cần học thuộc bảng cửu chương đến mức 9 × 9.

Nội dung 
Sau đây là bảng nhân các số từ 1 đến 12 được trình bày dưới dạng bảng Pythagoras. Để biết kết quả phép tính nhân hai số, cần tìm số ở giao điểm của hàng mang thừa số thứ nhất và cột mang thừa số thứ hai (hoặc cột của thừa số thứ nhất và hàng của thừa số thứ hai).

Ví dụ: Phép tính 4 × 5: Tìm số ở giao điểm hàng 4, cột 5 (hoặc cột 4, hàng 5). Ta thấy số 20, vậy 4 × 5 = 20.

Xem thêm 
 Nine Chapters on the Mathematical Art

Tham khảo

Phép nhân
Giáo dục toán học
Bảng toán học
Thế vận hội Mùa đông 1988

Thế vận hội Mùa đông 1988, hay Thế vận hội Mùa đông XV, được tổ chức từ 13 tháng 2 đến 28 tháng 2 năm 1988 tại Calgary, Alberta, Canada. Tất cả có 57 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự 

|}

Môn thi đấu 

¹ Bộ môn biểu diễn tại Thế vận hội này.

Thành tích

Bảng huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1988 tại trang của IOC

1988
Giải đấu thể thao Calgary
Thể thao Canada năm 1988
Sự kiện thể thao đa môn năm 1988
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Canada
Thế vận hội ở Canada
Alberta 1988
Thể thao mùa đông năm 1988
Calgary thập niên 1980
Thế vận hội Mùa đông 1984

Thế vận hội Mùa đông 1984, hay Thế vận hội Mùa đông XIV, được tổ chức từ 8 tháng 2 đến 19 tháng 2 năm 1984 tại Sarajevo, Nam Tư (nay thuộc Bosnia và Herzegovina). Tất cả có 49 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1984 tại trang của IOC

Thể thao năm 1984
1984
Bosna và Hercegovina năm 1984
Thế vận hội Mùa đông 1980

Thế vận hội Mùa đông 1980, hay Thế vận hội Mùa đông XIII, được tổ chức từ 13 tháng 2 đến 24 tháng 2 năm 1980 tại Lake Placid, New York (Hoa Kỳ). Tất cả có 37 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Thế vận hội Mùa đông 1980 tại trang của IOC

Thể thao năm 1980
1980
Thể thao Lake Placid, New York
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Hoa Kỳ
Thế vận hội ở New York
Thế vận hội ở Hoa Kỳ
Sự kiện thể thao đa môn năm 1980
Thể thao Hoa Kỳ năm 1980
Thể thao New York năm 1980
New York 1980
Thế vận hội Mùa đông 1976

Thế vận hội Mùa đông 1976, hay Thế vận hội Mùa đông XII, được tổ chức từ 4 tháng 2 đến 15 tháng 2 năm 1976 tại Innsbruck (Áo). Đây là lần thứ hai, thành phố Innsbruck đăng cai tổ chức Thế vận hội Mùa đông, lần trước vào năm 1964. Tất cả có 37 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1976 tại trang của IOC

Thể thao năm 1976
1976
Thế vận hội Mùa đông 1972

Thế vận hội Mùa đông 1972, hay Thế vận hội Mùa đông XI, được tổ chức từ 3 tháng 2 đến 13 tháng 2 năm 1972 tại Sapporo (Nhật Bản). Tất cả có 35 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1972 tại trang của IOC

Thế vận hội ở Nhật Bản
1972
Sự kiện thể thao đa môn năm 1972
Giải đấu thể thao Sapporo
Giải đấu thể thao mùa đông Nhật Bản
Thể thao Nhật Bản năm 1972
Giấy in phun

Giấy in phun là loại giấy có tráng phủ lên mặt một lớp hợp chất vô cơ, chủ yếu để ngăn mực in phun loang ra trong giấy, giúp bản in có được màu sắc chính xác, trong trẻo, sắc sảo, nét và tuổi thọ lâu.

Giấy in phun được thiết kế đặc biệt cho các máy in phun, thường có thể nhận biết thông qua định lượng, độ sáng, độ mịn và độ đục của tờ giấy.

In phun chuẩn đòi hỏi giấy in phải có độ hút nước vừa đủ để bắt mực nhưng lại phải tránh độ loang của dung môi mực (và do đó, mực in phun) trên bề mặt và trong lòng tờ giấy.

Các loại giấy văn phòng thông dụng (định lượng 80-100gsm) đều có thể dùng để in phun được, tuy nhiên, đạt kết quả in tốt nếu chỉ in chữ hoặc hình vẽ đồ họa không đòi hỏi độ chính xác về màu sắc cao. Những bản in có vùng in (phần tử in) lớn, ví dụ trong các bản in hình ảnh hoặc hình vẽ đồ họa có mảng màu rộng có thể làm co giãn dẫn tới cong giấy, đặc biệt là khi in phun lên hai mặt giấy; khi đó, giấy không chuyên dụng sẽ bị hút, ngấm mực từ cả hai phía vào dẫn tới màu in có thể nhìn xuyên qua tờ giấy từ mặt này qua mặt kia. Các loại giấy văn phòng thông thường này không được khuyến khích sử dụng để in phun hình ảnh còn vì tông màu nghèo nàn, tạo nên bản in xám xịt, không sống động.

Dù dùng giấy nào thì trong khi in, nên điều chỉnh lựa chọn loại giấy trong cửa sổ in của chương trình để đạt kết quả in tốt nhất.

Phân loại
Theo mục đích, theo kích cỡ, theo thương hiệu, xuất xứ

Dùng cho văn phòng
Thường có khổ A4, A3, letter, A4+, A3+
Giấy in phun màu thông dụng
Giấy in phun màu chất lượng như in ảnh
Giấy in phun màu có mặt mờ
Giấy in phun màu có mặt bóng
Giấy in phun màu cả hai mặt
Giấy in phun màu để in lên vải (khi in, thường là phải in lật ngược). Xem hướng dẫn in tại đây

Dùng cho công nghiệp
Thường có khổ cuộn với chiều rộng 61 cm, 65 cm, 85 cm, 125 cm và 153 cm.
Loại treo trong nhà
Loại treo ngoài trời

Khổ giấy
Xem thêm bài về khổ giấy

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giấy in phun Mitsubishi - đặc tính kỹ thuật nói chung 
Phân biệt mặt in và mặt không in của một tờ giấy in phun

Giấy
In máy tính
Alzatea verticillata

Alzatea verticillata là một loài thực vật có hoa thân gỗ nhỏ, có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ. Nó sinh trưởng trong các cánh rừng ẩm ướt dưới chân núi, từ Costa Rica và Panama ở Trung Mỹ đến phía nam tới tận Peru và Bolivia trong vùng nhiệt đới của Nam Mỹ. Nó là loài duy nhất của chi Alzatea cũng như của họ Alzateacae.

Có quan hệ họ hàng gần nhất với Alzatea verticillata là các họ Penaeaceae, Oliniaceae, Rhynchocalycaceae ở miền nam châu Phi.

Chú thích

Tham khảo
 
 Schönenberger, Jürg và Conti, Elena. Molecular phylogeny and floral evolution of Penaeaceae, Oliniaceae, Rhynchocalycaceae, and Alzateaceae (Myrtales). Tạp chí "Botany" (thực vật học) Hoa Kỳ. 2003;90:293-309.
 Alzatea mexicana F. Dietr.

V
Thực vật Costa Rica
Thực vật Panamá
Phép đồng cấu đồ thị

Trong Lý thuyết đồ thị, phép đồng cấu đồ thị (tiếng Anh: graph homomorphism) là ánh xạ giữa hai đồ thị trong khi tôn trọng cấu trúc của chúng. Cụ thể hơn, nó ánh xạ các đỉnh kề nhau với các đỉnh kề nhau.

Định nghĩa
Một phép đồng cấu đồ thị  từ đồ thị  đến đồ thị , ký hiệu , là một ánh xạ
 từ tập các đỉnh của  đến tập các đỉnh của  sao cho  nếu .

Định nghĩa trên mở rộng được cho đồ thị có hướng. Khi đó, với phép đồng cấu ,  là một cung của  nếu  là một cung của .

Nếu tồn tại một phép đồng cấu , ta sẽ viết rằng . Nếu không có, ta viết . Nếu ,  được coi là đồng cấu với  hay -colourable (tô màu được thành H).

Hợp của các phép đồng cấu cũng là phép đồng cấu. Nếu phép đồng cấu  là một song ánh (bijection), thì hàm nghịch đảo của nó cũng là một phép đồng cấu, và  là phép đẳng cấu đồ thị. Việc xác định xem có tồn tại hay không một phép đồng cấu từ đồ thị này đến đồ thị khác là một bài toán quan trọng trong lý thuyết độ phức tạp tính toán; xem thêm bài toán đồ thị đẳng cấu.

Hai đồ thị  và  là tương đương đồng cấu (homomorphically equivalent) nếu
 và .

Đồ thị con  của đồ thị  được gọi là một rút gọn của  nếu tồn tại một phép đồng cấu , gọi là sự co rút với  cho mỗi đỉnh  của .

Đồ thị nhân là một đồ thị không co rút về một đồ thị con nhỏ hơn. Mỗi đồ thị bất kỳ đều tương đương đồng cấu với một nhân duy nhất.

Ghi chú 

 Trong thuật ngữ của tô màu đồ thị (graph coloring), các k-colouring của đồ thị  chính là các phép đồng cấu . Do đó, nếu , sắc số (chromatic number) của  không lớn hơn sắc số của : .
Phép đồng cấu đồ thị bảo toàn tính liên thông của đồ thị.

Chú thích

Tham khảo
 
 
 
 
 
 
 
 
  (AMSI Vacation Research Scholarships , student research report supervised by Brian Davey and Jane Pitkethly, La Trobe University).

Liên kết ngoài

Lý thuyết đồ thị
Bài toán NP-đủ
Cấu xạ
Phép đẳng cấu đồ thị

Phép đẳng cấu đồ thị (tiếng Anh: graph isomorphism) là một song ánh giữa các tập đỉnh của hai đồ thị  và :

với tính chất rằng cặp đỉnh  và  bất kỳ của  kề nhau khi và chỉ khi hai đỉnh  và  kề nhau trong đồ thị .

Nếu có thể xây dựng một phép đẳng cấu giữa hai đồ thị, ta nói rằng hai đồ thị này đẳng cấu với nhau.

Bài toán đồ thị đẳng cấu xác định xem hai đồ thị có đẳng cấu với nhau hay không.

Hai đồ thị G1 và G2 được gọi là đẳng cấu với nhau, ký hiệu là G1 ≈ G2, nếu có thể vẽ lại (bằng cách dời đỉnh, dời cạnh...) sao cho hai đồ thị này có hình vẽ y hệt nhau. Dựa trên cơ sở sự hoán vị đỉnh và hoán vị cạnh, người ta phân biệt thành 2 trường hợp là đồ thị có hướng và đồ thị vô hướng.

Ví dụ

Xét hai đồ thị:

Tuy trông rất khác nhau, chúng là hai đồ thị đồng cấu. Dưới đây là một phép đẳng cấu giữa chúng

 Đồ thị (G1) và (G2) đẳng cấu nhau.

 γ(1)=a, γ(2)=b, γ(3)=c, γ(4)=d
 μ(u1)=e1, μ(u2)=e2, μ(u3)=e6, μ(u4)=e5, μ(u5)=e4, μ(u6)=e3.

 Hai đồ thị vô hướng G1 và G2 đẳng cấu nhau

 Hai đồ thị có hướng G3 và G4 không đẳng cấu nhau

Tính chất của đẳng cấu đồ thị 
Hai đồ thị đẳng cấu thì ta có: 
 Cùng số đỉnh.
 Cùng số đỉnh bậc k, mọi k nguyên dương ≥ 0.
 Cùng số cạnh.
 Cùng số thành phần.
=> Nếu hai đồ thị có ma trận kề (theo một thứ tự đỉnh nào đó) bằng nhau thì chúng đẳng cấu với nhau.

Hình minh họa

Cách tìm Song ánh cho đồ thị đẳng cấu
Ta có song ánh:
 (A,4); (B,2); (C,1); (D,3); (E,5)
Để có được song ánh như trên thì:
 Ta giữ nguyên thứ tự các đỉnh trong V1 = {A, B, C, D, E}, thứ tự các đỉnh trong V2 được lấy từ một hoán vị của 5 đỉnh {A, B, C, D, E} với 5 đỉnh thì ta có 5! hoán vị, sau đó lấy tương ứng các đỉnh trong V1 và V2 => một song ánh giữa đồ thị G1 và G2. Tìm ma trận kề của hai đồ thị G1 và G2 theo thứ tự đỉnh như trên, nếu có hai ma trận kề giống nhau thì ta được song ánh cần tìm.

Đẳng cấu đồ thị vô hướng 
 Cho hai đồ thị vô hướng G1=(X1, E1) và G2=(X2, E2).
 Hai đồ thị G1 và G2 được gọi là đẳng cấu với nhau nếu tồn tại hai song ánh γ và μ thỏa mãn điều kiện sau:
 γ: X1 → X2 và μ: E1 → E2
 Nếu cạnh e ∈ E1 liên kết với cặp đỉnh {x, y} ⊆ X1 xét trong đồ thị G1 thì cạnh μ(e) sẽ liên kết với cặp đỉnh {γ(x), γ(y)} xét trong đồ thị G2 (điều này được gọi là sự tương ứng cạnh).

Đẳng cấu đồ thị có hướng 
 Cho hai đồ thị có hướng G1=(X1, E1) và G2=(X2, E2).
 Hai đồ thị G1 và G2 được gọi là đẳng cấu với nhau nếu tồn tại hai song ánh γ và μ thỏa mãn điều kiện sau:
 γ: X1 → X2 và μ: E1 → E2
 Nếu cạnh e ∈ E1 liên kết với cặp đỉnh {x, y} ∈ X1 xét trong đồ thị G1 thì cạnh μ(e) sẽ liên kết với cặp đỉnh {γ(x), γ(y)} xét trong đồ thị G2 (điều này được gọi là sự tương ứng cạnh).

Đọc thêm 
 Lý thuyết đồ thị
 Thuật ngữ lý thuyết đồ thị

Tham khảo
 http://mathworld.wolfram.com/IsomorphicGraphs.html
 http://mathcove.net/petersen/lessons/get-lesson?les=3 
 http://www.edmath.org/MATtours/discrete/concepts/ciso.html
 Trần Đan Thư - Dương Anh Đức, Lý thuyết đồ thị''', Nhà xuất bản ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh, 2008. Từ trang 18 đến trang 22

Liên kết ngoài

Lý thuyết đồ thị
Giải thuật lý thuyết đồ thị
Hội chứng hô hấp cấp tính nặng

Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (; viết tắt: SARS) là một chứng bệnh hô hấp ở con người gây ra bởi một loại virus mang tên virus SARS (SARS-CoV), một chủng của coronavirus. Trong thời gian từ tháng 11 năm 2002 đến tháng 7 năm 2003, dịch SARS bùng phát ở Hồng Kông, lan tỏa toàn cầu và gần như trở thành một đại dịch, với 8422 trường hợp và 774 trường hợp tử vong trên toàn thế giới (10,9% tử vong) theo Tổ chức Y tế Thế giới. Chỉ trong vòng vài tuần lễ, SARS lan từ Hồng Kông sang lây nhiễm nhiều người khác tại 37 quốc gia trên thế giới (trong đó có Việt Nam) vào đầu năm 2003.

Trường hợp tử vong của SARS tùy thuộc vào giới tuổi bệnh nhân. Đối với người dưới 25 tuổi, tỷ lệ tử vong ít hơn 1%; dưới 25-44 tuổi thì tỷ lệ tăng lên thành 6%; dưới 45-64 là 15%; và hơn 65 tuổi là 50% hoặc hơn nữa.

Không như bệnh đậu mùa đã bị dứt hẳn, SARS vẫn tồn tại, tiềm ẩn trong khối trữ thiên nhiên (quần thể động vật) và có khả năng tái phát.

Không có trường hợp SARS-CoV đầu tiên nào được báo cáo trên toàn thế giới kể từ năm 2004. Tuy nhiên, virus SARS-CoV-2 có liên quan là nguyên nhân gây ra đại dịch COVID-19 đang diễn ra trên toàn cầu.

Nguồn phát bệnh
Theo một số nhà khoa học, vi rút gây bệnh SARS bắt nguồn từ loài cầy hương bán ở các chợ động vật hoang dã ở Trung Quốc.

Dấu hiệu và triệu chứng 
Các triệu chứng ban đầu giống như bệnh cúm và có thể bao gồm: sốt, đau cơ, triệu chứng hôn mê, ho, đau họng và một số triệu chứng không đặc hiệu. Các triệu chứng chỉ chung cho tất cả các bệnh nhân xuất hiện sốt trên 38 °C (100,4 °F), khó thở có thể xảy ra sau đó. Bệnh nhân có các triệu chứng như với cảm lạnh trong giai đoạn đầu tiên, nhưng sau đó giống như cúm. Bệnh nhân có thể bị sốt nóng và sốt lạnh xen kẽ nhau.

Chẩn đoán 

Dấu hiệu:

 Bất kỳ các triệu chứng, bao gồm sốt 38 °C hoặc cao hơn;
 Hắt hơi, ho, sau đó chạm vào các đồ vật (sau khi phát bệnh 5 ngày).
 Đi du lịch đến bất kỳ khu vực được xác định bởi WHO là khu vực có SARS (khu vực bị ảnh hưởng như của ngày 10 tháng 5 năm 2003, các khu vực của Trung Quốc, Hồng Kông, Singapore và tỉnh Ontario, Canada).

Một kết quả xét nghiệm âm tính không có nghĩa là bệnh nhân không có SARS.

Tiên lượng 

Một số báo cáo kết quả từ Trung Quốc trên một số bệnh nhân SARS phục hồi cho thấy thời gian nặng nề và di chứng lâu có tồn tại. Các bệnh tiêu biểu nhất bao gồm chứng xơ hoá phổi, loãng xương, và xương đùi hoại tử, mà đã dẫn đến mất hoàn toàn khả năng lao động hoặc ngay cả khả năng tự chăm sóc các trường hợp này. Kết quả là, một số bệnh nhân sau SARS bị rối loạn tâm thần chủ yếu.

Dịch tễ học 

SARS vẫn được coi là một căn bệnh tương đối hiếm, với 8.422 trường hợp năm 2003.

Nạn nhân
Dịch bệnh SARS từ năm 2002 đến năm 2003 đã khiến 650 người Trung Quốc bị chết ở đại lục và Hồng Kông.

Tham khảo 

Virus
Hội chứng
Lịch sử Hồng Kông
Viêm phổi
Bệnh trên chim
Ayman al-Zawahiri

Ayman al-Zawahiri (tiếng Ả Rập: ايمن الظواهري; sinh ngày 19 tháng 6 năm 1951 - mất ngày 31 tháng 7 năm 2022) là một thành viên xuất chúng của tổ chức al-Qaeda, trước đấy là thủ lĩnh Phong trào Chiến tranh Hồi giáo Ai Cập và là một nhà thần học. Ông có thể nói tiếng Ả Rập, tiếng Pháp.

Năm 1998, ông đã hợp nhất Phong trào Chiến tranh Hồi giáo Ai Cập với al-Qaeda. Ông làm việc cho tổ chức al-Qaeda từ khi nó mới bắt đầu và là thành viên chủ chốt trong hội đồng shura(tư vấn). Ông cũng thường được cho là một "tay sai" đắc lực của trùm khủng bố Osama bin Laden. Cũng có ý kiến cho rằng al-Zawahiri phục vụ với tư cách là bác sĩ cho bin Laden.

Ayman al-Zawahiri được FBI treo giá đầu ông 25 triệu USD cỡ 575.363.750.000 vnđ.

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2022, ông bị máy bay không người lái của Hoa Kỳ tấn công giết chết ở Kabul.

Tiểu sử 
Ngày 16 tháng 6 năm 2011, Ban lãnh đạo al-Qaeda hôm nay tuyên bố đã chọn Aymal al-Zawahiri lên làm thủ lĩnh mạng khủng bố này, thay cho Osama bin Laden bị đặc nhiệm Mỹ tiêu diệt tại Pakistan hôm 2/5.

Vào cuối tuần từ ngày 29 tháng 7 đến ngày 31 tháng 7 năm 2022, Hoa Kỳ đã thực hiện một cuộc tấn công máy bay không người lái tại Afghanistan nơi mà cả các quan chức chính phủ hiện tại và trước đây đều xác minh rằng anh ta đã chết. Cuộc tấn công không phải do quân đội Hoa Kỳ thực hiện mà bởi một cơ quan chính phủ khác được gọi là Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA). Vì đây là một cuộc tấn công chuyên biệt, không có thương vong nào khác ngoại trừ al-Zawahiri.

Xem thêm 

 Osama bin Laden

Tham khảo

Thư mục 

 Kepel, Gilles; & Jean-Pierre Milelli (2010), Al Qaeda in its own words, Harvard University Press, Cambridge & London, .
 Mansfield, Laura (2006), His Own Words: A Translation of the Writings of Dr. Ayman Al Zawahiri, Lulu Pub.
 al-Zawahiri, Ayman, L'absolution, Milelli, Villepreux,  (French translation of Al-Zawahiri's latest book).
 Ibrahim, Raymond (2007), The Al Qaeda Reader, Broadway Books, .

Liên kết ngoài 

 
 
 Counter Extremism Project profile
 http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri
 http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri/page/2
 http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri/page/3

Bài viết 

 The Man Behind Bin Laden, Lawrence Wright, The New Yorker, ngày 16 tháng 9 năm 2002
 report on the al-Zarqawi video tape, CNN, January 2006

Zawahiri, Ayman
Zawahiri, Ayman
Zawahiri, Ayman
Zawahiri, Ayman
Mất năm 2022
Sinh năm 1951
Người mất tích
Người Cairo
Chiến tranh chống khủng bố
Người bị ám sát
Lãnh tụ al-Qaeda
Người chống cộng Ai Cập
Cá nhân khủng bố theo chính phủ Hoa Kỳ
Lãnh tụ nhóm khủng bố Hồi giáo
Khủng bố tại Afghanistan
Khủng bố tại Ai Cập
Khủng bố tại Pakistan
Thế vận hội Mùa đông 1968

Thế vận hội Mùa đông 1968, hay Thế vận hội Mùa đông X, được tổ chức từ 6 tháng 2 đến 18 tháng 2 năm 1968 tại Grenoble (Pháp). Tất cả có 37 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Thế vận hội Mùa đông 1968 tại trang của IOC

Thể thao năm 1968
1968
Thế vận hội ở Pháp
Giải đấu thể thao Grenoble
Sự kiện thể thao đa môn năm 1968
Thể thao Pháp năm 1968
Grenoble thế kỷ 20
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Pháp
Thế vận hội Mùa đông 1964

Thế vận hội Mùa đông 1964, hay Thế vận hội Mùa đông IX, được tổ chức từ 29 tháng 1 đến 9 tháng 2 năm 1964 tại Innsbruck (Áo). Tất cả có 36 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Theo bộ môn

Thành tích

Bảng huy chương 

¹ Tây Đức và Đông Đức tham dự như một đội tại Thế vận hội này.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1964 tại trang của IOC

Sự kiện thể thao đa môn năm 1964
1964
Giải đấu thể thao Innsbruck
Thế vận hội ở Áo
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Áo
Thể thao Áo năm 1964
Innsbruck thập niên 1960
Thế vận hội Mùa đông 1960

Thế vận hội Mùa đông 1960, hay Thế vận hội Mùa đông VIII, được tổ chức từ 18 tháng 2 đến 28 tháng 2 năm 1960 tại Khu nghỉ dưỡng Trượt tuyết Squaw Valley (nay là Palisades Tahoe) tại thung lũng Squaw (nay là thung lũng Olympic), California (Hoa Kỳ). Tất cả có 30 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Theo bộ môn

Thành tích

Bảng huy chương 

¹ Tây Đức và Đông Đức tham dự như một đội tại Thế vận hội này.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1960 tại trang của IOC

Thể thao năm 1960
1960
Thế vận hội ở California
Thế vận hội ở Hoa Kỳ
California 1960
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Hoa Kỳ
Thể thao California năm 1960
Thể thao Squaw Valley, Quận Placer, California
Sự kiện thể thao đa môn năm 1960
Thể thao Hoa Kỳ năm 1960
Thế vận hội Mùa đông 1956

Thế vận hội Mùa đông 1956, hay Thế vận hội Mùa đông VII, được tổ chức từ 26 tháng 1 đến 5 tháng 2 năm 1956 tại Cortina d'Ampezzo (Ý), một khu nghỉ mát mùa đông tại dãy Alps. Tất cả có 32 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự

Thành tích

Bảng huy chương 

¹ Tây Đức và Đông Đức tham dự như một đội tại Thế vận hội này.

Theo bộ môn 
 Trượt tuyết Alpine
 Xe trượt băng (bobsleigh)
 Trượt băng nghệ thuật (figure skating)
 Khúc côn cầu (hockey)
 Trượt tuyết Nordic
 Trượt băng (speed skating)

Các quốc gia tham dự

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Thế vận hội Mùa đông 1956 tại trang của IOC

Thể thao năm 1956
1956
Thế vận hội ở Ý
Thể thao Cortina d'Ampezzo
Cortina d'Ampezzo
Giải đấu thể thao mùa đông Ý
Sự kiện thể thao đa môn năm 1956
Thể thao Ý năm 1956
Trầu không

Trầu không (danh pháp hai phần: Piper betle), đơn thuần gọi là trầu hay giầu, là một loài cây gia vị hoặc cây thuốc. Lá của nó có các tính chất dược học. Đây là loài cây thường xanh, loại dây leo và sống lâu năm, với các lá hình trái tim có mặt bóng và các hoa đuôi sóc màu trắng, có thể cao tới 1 mét. Loài này có nguồn gốc ở vùng Đông Nam Á và được trồng ở Ấn Độ, Indonesia, Sri Lanka, Việt Nam, Malaysia. Lá trầu không loại tốt nhất thuộc về giống "Magahi" (từ vùng Magadha), sinh trưởng ở gần Patna tại Bihar, Ấn Độ.

Thành phần 
Thành phần hoạt hóa của tinh dầu trong lá trầu không là betel-phenol (hay chavibetol hoặc 3-hyđrôxy-4-mêtôxyankylbenzen, nó tạo ra hương vị như mùi khói), chavicol và cađinen.

Tục ăn trầu 

Tại một số quốc gia như Ấn Độ, Đài Loan, Việt Nam v.v thì lá trầu được nhai cùng với vôi tôi (Calci hydroxide) hay vôi sống (calci ocide) và quả của cây cau). Vôi có tác dụng giữ cho thành phần hoạt hóa của trầu không nằm ở dạng base tự do hay chất kiềm, điều này cho phép nó đi vào trong máu thông qua hấp thụ dưới lưỡi. Trong quả cau có chứa các ancaloit như arecolin, arecain, guraxin. Chúng tăng cường tiết nước bọt (nước bọt bị nhuộm đỏ). Tổ hợp của cau, trầu và vôi để nhai, còn được gọi là "miếng trầu", đã được người dân trong khu vực sử dụng vài nghìn năm. Sợi thuốc lá hoặc thuốc lào đôi khi cũng được thêm vào.

Các lá trầu không cũng được sử dụng như là chất kích thích, chất khử trùng và chất làm sạch hơi thở. Trong y học Ayurveda, chúng còn được sử dụng như là thuốc kích dục. Tại Malaysia chúng được sử dụng để điều trị chứng đau đầu, viêm khớp và các thương tổn khớp. Tại Thái Lan và Trung Quốc chúng được dùng để làm dịu bệnh đau răng.Tại Indonesia chúng được uống như một loại trà và sử dụng như là thuốc kháng sinh. Chúng cũng được sử dụng trong trà để điều trị chứng khó tiêu, cũng như trong thuốc mỡ hay thuốc hít để điều trị đau đầu, cũng như trong điều trị chứng táo bón, cũng như có tác dụng thông mũi và hỗ trợ tiết sữa.

Loài thực vật có quan hệ họ hàng là P. sarmentosum, được sử dụng trong nấu ăn, đôi khi cũng được gọi là "lá trầu hoang".

Xem thêm
 Lá lốt (Piper lolot)
 Cau
 Sự tích trầu cau

Tham khảo

 

Chất kích thích
Cây thuốc
Chi Hồ tiêu
Biểu tượng hôn nhân
Tục ăn trầu
Thực vật Ấn Độ
Văn hóa Việt Nam
Văn hóa Ấn Độ
Văn hóa Thái Lan
Văn hóa Campuchia
Văn hóa Indonesia
Văn hóa Lào
Văn hóa Myanmar
Văn hóa Philippines
Thực vật Nepal
Cây thuốc châu Á
Thực vật được mô tả năm 1753
Cửu chương toán thuật

Cửu chương toán thuật (chữ Hán: 九章算術) là một quyển sách về toán học của người Trung Quốc được biên soạn vào thời Đông Hán. Có tài liệu cho rằng, nó được viết khoảng năm 152 TCN bởi một người tên là Quốc Huy. Sách này sau đó được nhiều nhà toán học Trung Quốc mà trong đó có Lưu Huy và Tổ Xung Chi viết bổ sung.

Trong thế kỷ 7–10, Cửu chương toán thuật được dùng làm sách giáo khoa và trở thành một tác phẩm kinh điển đối với các nhà toán học cổ Trung Quốc. Cửu chương toán thuật là một cuốn tự điển toán học độc đáo phục vụ cho những người đạc điền, nhà thiên văn, hay những người thu thuế... của Trung Quốc. Tác phẩm này gồm có 246 bài toán trình bày giả thiết rồi đến lời giải. Tác phẩm này có 9 chương.

 "Phương điền" (方田): Gồm cách tính diện tích của hình vuông, hình chữ nhật. Dùng số pi xấp xỉ 3 để tính diện tích hình tròn, hình vành khăn... Sau đó Tổ Xung Chi tìm ra pi gần bằng 3,14159265...
 "Túc mễ" (粟米): Bao gồm những bài toán, mỗi bài tuân theo một thuật toán riêng nêu cách thu thuế thời cổ. Chương còn có các kiến thức về quy tắc tam suất và chia tỉ lệ trên số nguyên hay phân số.
 "Suy phân" (衰分): Gồm những bài toán chia tỉ lệ, quy tắc tam suất đơn và kép.
 "Thiếu quảng" (少廣): Có các quy tắc khai căn bậc hai và bậc ba.
 "Thương công" (商功): Ước tính các công trình, tập trung những bài toán liên quan đến những kích thước khi xây dựng tường thành, đào hào hố, đắp pháo đài, xây đê điều... Trong đó có các công thức tính thể tích những khối khác nhau.
 "Quân thâu" (均輸): Bao gồm một loạt bài toán về tính tổng của các cấp số cộng riêng biệt, về tính công chung của nhiều người có năng suất lao động khác nhau.
 "Doanh bất túc" (盈不足): Gồm những bài toán từ dễ đến khó dẫn đến các phương pháp giải những phương trình tuyến tính và hệ phương trình tuyến tính.
 "Phương trận" (方程): Gồm giải hệ năm phương trình tuyến tính. Do nhu cầu hoàn thiện việc giải hệ phương trình tuyến tính mà các nhà toán học Trung Hoa đã phát minh đầu tiên trên thế giới về cách giải ma trận. Ở châu Âu, ý niệm tương tự như thế về định thức được Leibniz tìm ra vào thế kỷ 17.
 "Câu cổ" (勾股): Gồm những bài toán xác định khoảng cách và chiều cao không tới được nhờ định lý Thương Cao (商高定理) và các tính chất của tam giác đồng dạng.

Trong Cửu chương toán thuật, người Trung Quốc đã giải phương trình bậc hai mà sau này gọi là phương pháp "thiên tố". Thế kỷ 7, Vương Hiếu Thông đã dùng phương pháp ấy để giải phương trình bậc ba. Thế kỷ 13, Chu Thế Kiệt đã dùng phương pháp này để tìm nghiệm phương trình hữu tỉ bậc 4. Thế kỷ 13, đã trình bày chi tiết phương pháp thiên tố, thực chất phương pháp này tương đương với phương pháp Horner được phát minh ở châu Âu vào năm 1819.

Các dịch phẩm 
 Tiếng Anh: SHEN Kangshen – The Nine Chapters on the Mathematical Art, Oxford 1999. ISBN 0-19-853936-3
 Tiếng Pháp: Chemla, Karine, và Shuchun Guo – Les neuf chapitres: le classique mathématique de la Chine ancienne et ses commentaires, Paris: Dunod 2004.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

Toán học Trung Quốc
Văn học nhà Hán
Thủ bản toán học
Sách thế kỷ 2