Khủng hoảng Tháng Bảy

Khủng hoảng tháng 7 (July Crisis) là một chuỗi các sự kiện ngoại giao và leo thang quân sự liên hoàn giữa các cường quốc châu Âu vào giữa năm 1914, dẫn đến sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ nhất. Cuộc khủng hoảng bắt đầu vào ngày 28 tháng 6 năm 1914 khi nhà dân tộc chủ nghĩa người Serb tại Bosnia là Gavrilo Princip ám sát Thái tử Franz Ferdinand của Áo, người kế vị ngai vàng Đế quốc Áo-Hung, cùng vợ ông là Sophie, Công tước phu nhân Hohenberg. Một mạng lưới liên minh phức tạp, cùng với những tính toán sai lầm của nhiều nhà lãnh đạo chính trị và quân sự, đã dẫn đến việc hầu hết các cường quốc châu Âu tham chiến vào đầu tháng 8 năm 1914.

Bối cảnh 

Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, châu Âu đang trong tình trạng căng thẳng do chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa dân tộc, và chạy đua vũ trang. Các cường quốc được chia thành hai khối liên minh đối lập: Liên minh Trung tâm (Đức, Áo-Hung, Ý) và Hiệp ước Entente (Pháp, Nga, và sau đó là Anh). Bán đảo Balkan là điểm nóng đặc biệt nguy hiểm, nơi Đế quốc Áo-Hung và Đế quốc Nga tranh giành ảnh hưởng, trong khi các phong trào dân tộc chủ nghĩa Nam Slav đang nổi lên mạnh mẽ.

Năm 1908, Áo-Hung chính thức sáp nhập Bosnia và Herzegovina, gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao và làm gia tăng căng thẳng với Serbia, quốc gia vốn mong muốn thống nhất các dân tộc Nam Slav. Sarajevo trở thành thủ phủ tỉnh, và tướng Oskar Potiorek được bổ nhiệm làm thống đốc.

Vụ ám sát tại Sarajevo 

Vào mùa hè năm 1914, Hoàng đế Franz Joseph I ra lệnh cho Thái tử Franz Ferdinand tham dự các cuộc tập trận quân sự ở Bosnia. Sau các buổi tập trận, vào ngày 28 tháng 6 năm 1914 — ngày kỷ niệm Trận Kosovo — Franz Ferdinand và vợ ông công du Sarajevo bằng đoàn xe hộ tống.

Sáu thành viên có vũ trang của tổ chức dân tộc chủ nghĩa, trong đó có năm người Serb Bosnia và một người Hồi giáo Bosnia, do Danilo Ilić điều phối, đã mai phục dọc theo tuyến đường đã được thông báo trước của đoàn xe. Vào lúc 10 giờ 10 phút sáng, Nedeljko Čabrinović ném lựu đạn vào đoàn xe nhưng chỉ làm hỏng chiếc xe phía sau và làm bị thương những người ngồi trong đó. Sau đó, Gavrilo Princip đã bắn chết Franz Ferdinand và Sophie khi đoàn xe quay lại thăm những người bị thương tại bệnh viện. Cả Čabrinović và Princip đều uống thuốc độc xyanua nhưng chỉ bị ốm; cả hai đều bị bắt giữ.

Phản ứng của Áo-Hung và "Séc trắng" của Đức 

Sau vụ ám sát, Áo-Hung tiến hành điều tra hình sự và nhanh chóng tìm thấy bằng chứng liên quan đến Serbia. Chính phủ Áo-Hung muốn giáng một đòn quân sự vào Serbia nhằm khẳng định sức mạnh của mình và dập tắt phong trào dân tộc chủ nghĩa Nam Slav — vốn bị coi là mối đe dọa đối với sự thống nhất của đế quốc đa sắc tộc này.

Tuy nhiên, Vienna lo ngại trước phản ứng có thể có của Đế quốc Nga — cường quốc bảo trợ lớn của Serbia. Vì vậy, Áo-Hung đã tìm kiếm sự bảo đảm từ đồng minh Đức rằng Berlin sẽ hậu thuẫn trong bất kỳ cuộc xung đột nào. Đức đã bảo đảm điều đó thông qua cái được gọi là "séc trắng", nhưng thúc giục Áo-Hung hành động nhanh chóng để cô lập xung đột và tránh kéo Nga vào cuộc. Dù vậy, các nhà lãnh đạo Áo-Hung vẫn tiếp tục cân nhắc cho đến giữa tháng 7 trước khi quyết định trao cho Serbia một tối hậu thư khắc nghiệt mà Serbia chắc chắn sẽ từ chối.

Tối hậu thư của Áo-Hung gửi Serbia 

Vào ngày 23 tháng 7 năm 1914, Áo-Hung gửi một tối hậu thư cho Serbia với các điều khoản hà khắc, trong đó có yêu cầu cho phép quan chức Áo-Hung tham gia trực tiếp vào cuộc điều tra tại Serbia — điều này xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền Serbia. Serbia chấp nhận hầu hết các điều khoản nhưng từ chối một số điểm quan trọng. Áo-Hung coi đây là sự từ chối và bắt đầu chuẩn bị chiến tranh.

Ngày 28 tháng 7 năm 1914, Áo-Hung chính thức tuyên chiến với Serbia.

Các nước lớn tham chiến

Nga động viên quân đội 

Ngay khi nhận được tối hậu thư, Nga bắt đầu các bước chuẩn bị bí mật cho việc động viên lực lượng vũ trang, dù mọi người đều biết. Ban lãnh đạo quân sự Nga hiểu rằng họ chưa đủ mạnh cho chiến tranh, nhưng họ cho rằng yêu cầu của Áo-Hung đối với Serbia chỉ là cái cớ do Đức dàn dựng. Nga quyết định đáp trả cứng rắn, điều này làm tăng ý chí của Serbia trong việc chống lại mối đe dọa từ Áo-Hung, đồng thời gây lo ngại cho ban lãnh đạo Đức — vốn không lường trước khả năng phải chiến đấu với Nga trước khi đánh Pháp.

Đức tuyên chiến với Nga và Pháp 

Ngày 1 tháng 8 năm 1914, Đức ra lệnh tổng động viên và tuyên chiến với Nga. Cùng ngày, Pháp cũng ra lệnh tổng động viên. Ngày 3 tháng 8, Đức tuyên chiến với Pháp.

Anh tham chiến 

Trong khi Anh không chính thức có nghĩa vụ tham chiến, nhiều nhà lãnh đạo Anh lo ngại trước khả năng Đức áp đảo Pháp. Ngày 4 tháng 8 năm 1914, Đức xâm lược Bỉ — vi phạm tính trung lập của nước này — và Anh lấy đây làm lý do để tuyên chiến với Đức, cũng như để tranh thủ sự ủng hộ của dư luận trong nước.

Hậu quả 

Với việc Anh tuyên chiến vào ngày 4 tháng 8, Khủng hoảng tháng 7 chính thức kết thúc và Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Lý do bề ngoài của xung đột vũ trang — vụ ám sát một thái tử Áo-Hung — đã trở thành một chi tiết phụ trong một cuộc chiến tranh châu Âu rộng lớn hơn, sau đó nhanh chóng lan rộng thành chiến tranh thế giới.

Chiến tranh thế giới thứ nhất kéo dài từ năm 1914 đến năm 1918, cướp đi sinh mạng của hơn 17 triệu người và làm thay đổi hoàn toàn bản đồ chính trị châu Âu và thế giới.

Niên biểu sự kiện

Đánh giá lịch sử 

Câu hỏi về việc ai chịu trách nhiệm chính cho sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ nhất vẫn là một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất trong lịch sử học. Một số nhà sử học cho rằng Đức đã chủ động tìm kiếm chiến tranh vào tháng 7 năm 1914; một số khác nhấn mạnh trách nhiệm của Áo-Hung; trong khi nhiều học giả hiện đại coi đây là kết quả của sự tính toán sai lầm tập thể từ tất cả các cường quốc liên quan.

Xem thêm 

 Chiến tranh thế giới thứ nhất
 Vụ ám sát Thái tử Franz Ferdinand
 Gavrilo Princip
 Liên minh Trung tâm
 Liên minh Entente

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 July Crisis trên Wikipedia tiếng Anh
 July Crisis 1914 — Bách khoa toàn thư Chiến tranh thế giới thứ nhất trực tuyến
 The July Crisis — Alpha History
 The July Crisis — FirstWorldWar.com

Chiến tranh thế giới thứ nhất
Khủng hoảng ngoại giao
Lịch sử châu Âu
Năm 1914
Nguyên nhân Chiến tranh thế giới thứ nhất