Keithsel/viwiki-20260523 huggingface dataset:
Sơn Hà (huyện)

Sơn Hà là một huyện miền núi thuộc tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Sơn Hà nằm ở phía tây của tỉnh Quảng Ngãi, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tư Nghĩa và huyện Minh Long
Phía tây giáp huyện Sơn Tây
Phía nam giáp huyện Ba Tơ và huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum
Phía bắc giáp huyện Trà Bồng và huyện Sơn Tịnh.

Huyện Sơn Hà có diện tích 750,31 km², dân số là 75.000 người, bao gồm các dân tộc: Kinh, H're, Ca Dong, Xơ Đăng

Hành chính
Huyện Sơn Hà có 14 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Di Lăng (huyện lỵ) và 13 xã: Sơn Ba, Sơn Bao, Sơn Cao, Sơn Giang, Sơn Hạ, Sơn Hải, Sơn Kỳ, Sơn Linh, Sơn Nham, Sơn Thành, Sơn Thượng, Sơn Thủy, Sơn Trung.

Lịch sử
Sau năm 1975, huyện Sơn Hà thuộc tỉnh Nghĩa Bình, gồm 17 xã: Sơn Ba, Sơn Bao, Sơn Bua, Sơn Cao, Sơn Dung, Sơn Giang, Sơn Hạ, Sơn Kỳ, Sơn Lăng, Sơn Linh, Sơn Mùa, Sơn Nham, Sơn Tân, Sơn Thành, Sơn Thượng, Sơn Thủy và Sơn Tinh.

Ngày 24 tháng 3 năm 1979, sáp nhập xã Sơn Bua và xã Sơn Mùa thành xã Sơn Mùa.

Ngày 30 tháng 6 năm 1989, tỉnh Quảng Ngãi được tái lập từ tỉnh Nghĩa Bình, huyện Sơn Hà thuộc tỉnh Quảng Ngãi, gồm 16 xã: Sơn Hạ, Sơn Thành, Sơn Nham, Sơn Cao, Sơn Linh, Sơn Giang, Sơn Thủy, Sơn Kỳ, Sơn Ba, Sơn Bao, Sơn Thượng, Sơn Lăng, Sơn Tinh, Sơn Dung, Sơn Mùa và Sơn Tân.

Ngày 6 tháng 8 năm 1994, tách 4 xã: Sơn Tinh, Sơn Dung, Sơn Mùa và Sơn Tân để tái lập huyện Sơn Tây.

Huyện Sơn Hà còn lại 12 xã: Sơn Hạ, Sơn Thành, Sơn Nham, Sơn Cao, Sơn Linh, Sơn Giang, Sơn Thủy, Sơn Kỳ, Sơn Ba, Sơn Bao, Sơn Thượng và Sơn Lăng.

Ngày 30 tháng 12 năm 1997: 
Chia xã Sơn Lăng thành thị trấn Di Lăng và xã Sơn Trung 
Chia xã Sơn Thủy thành 2 xã: Sơn Thủy và Sơn Hải.

Huyện Sơn Hà có 1 thị trấn và 13 xã như hiện nay.

Kinh tế
Kinh tế chủ yếu mang tính chất thuần nông. Trong những năm gần đây, trồng rừng và chăn nuôi là thế mạnh của huyện. Hiện nay, trên địa bàn huyện có Nhà máy Mì Sơn Hải (Nhà máy chế biến sắn) đang hoạt động tạo đầu ra cho nông sản của các dân tộc thiểu số. Hiện tại đang có thêm nhà máy cây keo lai ở xã Sơn Hạ.

Du lịch
Thạch Bích tà dương, còn gọi là Núi Đá Vách có độ cao 1.095 m là một trong 12 thắng cảnh nổi tiếng của Quảng Ngãi. Đập và hồ Thạch Nham là những địa chỉ du lịch khá nổi tiếng nằm ở địa phận xã Sơn Nham. Ngoài ra còn có Suối Tầm Linh thuộc xã Sơn Linh đây cũng là một khu du lịch sinh thái.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chủ tịch huyện Sơn Hà là bà Đinh Thị Trà, sinh năm 1979
Trang chủ UBND tỉnh Quảng Ngãi
Bức xạ

Trong vật lý học, bức xạ hay phát xạ là sự lan tỏa hoặc truyền dẫn năng lượng dưới dạng sóng hoặc hạt qua không gian hoặc qua môi trường vật chất. Bức xạ bao gồm:
 Bức xạ điện từ: sóng radio, vi sóng, hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy được, tử ngoại, tia gamma,...
 Bức xạ hạt: bức xạ alpha, bức xạ beta,...
 Bức xạ âm thanh: sóng siêu âm, sóng âm thanh, sóng địa chấn,...
 Bức xạ hấp dẫn: bức xạ dưới dạng sóng hấp dẫn.

Bức xạ thường được phân loại là ion hóa hoặc không ion hóa tùy thuộc vào năng lượng của các hạt bức xạ. Bức xạ ion hóa mang hơn 10 eV, đủ để ion hóa các nguyên tử, phân tử và phá vỡ các liên kết hóa học. Một nguồn phổ biến của bức xạ ion hóa là các vật liệu phóng xạ phát ra bức xạ α, β hoặc γ, tương ứng với hạt nhân heli, electron hoặc positron và photon. Các nguồn khác bao gồm tia X từ chụp X-quang trong y tế, muon, meson, positron, neutron và các hạt khác cấu thành các tia vũ trụ thứ cấp, vốn được tạo ra sau khi các tia vũ trụ sơ cấp tương tác với bầu khí quyển của Trái Đất.

Bức xạ ion hóa 

Bức xạ với năng lượng đủ lớn có thể làm ion hóa các nguyên tử; nghĩa là nó có thể "đánh bật" các electron ra khỏi nguyên tử, tạo ra các ion. Bởi vì các tế bào sống, hay quan trọng hơn là DNA trong các tế bào đó có thể bị tổn hại do quá trình ion hóa này, nên việc tiếp xúc với bức xạ ion hóa sẽ làm tăng nguy cơ ung thư.

Xem thêm 
Bức xạ phông vi sóng vũ trụ
Phổ điện từ
Ô nhiễm phóng xạ
Phóng xạ

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 

Health Physics Society Public Education Website
Ionizing Radiation and Radon  from World Health Organization

Khái niệm vật lý
Hiện tượng vật lý
Sông La

Sông La là một phụ lưu của sông Lam, dài 12,5 km chảy qua huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Sông La là hợp lưu của hai sông Ngàn Phố (từ Hương Sơn đồ về) và sông Ngàn Sâu (từ Hương Khê và Vụ Quang) tại bến Tam Soa (Linh Cảm, Đức Thọ). Đến lượt nó lại hợp lưu với sông Cả (từ Nghệ An chảy sang) tạo thành dòng sông Lam nằm giữa 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

Sông La là một dòng sông rất đẹp, có phong cảnh nên thơ và là nguồn cảm ứng sáng tạo cho nhiều nhạc sĩ.

Sách Đại Nam nhất thống chí viết: Sông La có hai nguồn: Một nguồn từ động Thâm Nguyên (tức Ngàn Sâu) ở núi Khai Trương (tức núi Giăng Màn) châu Quy Hợp tỉnh Hà Tĩnh (đạo Hà Tĩnh xứ Nghệ xưa), chảy về Đông đến xã Chu Lễ, hợp với sông Tiêm, đến xã Bào Khê gặp sông Trúc, qua sông Cửu Khúc đến xã Vũ Quang thì hội với sông Ác (tức sông Ngàn Trươi), đến xã Đỗ Xá thì gặp sông Ngàn Phố. Nguồn kia là sông La Hà bắt đầu từ ngọn Cốt Đột núi Giăng Màn, chảy về phía Đông gọi là sông Ngàn Phố đến Đỗ Xá hợp với sông La. Sông La chảy đến xã Bùi Xá thì chia ra một nhánh chảy vào sông Minh, chảy tiếp về Đông đến xã Tường Xá thì đổ vào sông Lam.

Các bài hát về sông La:
Người con gái sông La của nhạc sĩ Doãn Nho;
Gái sông La của nhạc sĩ Lê Hàm;
Gửi sông La mẹ hiền của Thu Hiền và Lê Việt Hòa;
Một mình với sông La của nhạc sĩ Tân Huyền;
Sông La ngày về, sáng tác: Nhạc sĩ Quốc Việt.
Gửi về sông La, sáng tác: Nhà thơ Tạ Thăng Hùng

Liên kết ngoài
 Núi Tùng- Sông La

Cước chú 

La
Hệ thống sông Lam
Xứ Nghệ
Họ Chim điên

Họ Chim điên (danh pháp khoa học: Sulidae) là một họ chim bao gồm 9-10 loài chim điên. Chúng là các loài chim biển sống ven bờ có kích thước từ trung bình tới lớn, có hoạt động săn bắt mồi (cá) bằng cách lao mình xuống nước. Tên gọi chim điên được dịch từ tiếng Pháp fou (kẻ điên). Các loài trong họ này hay được coi là đồng chi trong các nguồn cũ, đặt tất cả trong chi Sula. Trong tiếng Anh, chúng được chia thành hai nhóm với tên gọi là booby (dùng cho chim điên) và gannet (dùng cho ó biển).

Phân loại

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 
 Hình ảnh video về họ Sulidae tại Internet Bird Collection.

Chim điên, họ
Danh sách các họ chim
Chim điêu

Chim điêu trong tiếng Việt có thể là tên gọi của:
Diều hâu: (các chi Accipiter, Micronisus, Melierax, Urotriorchis và Megatriorchis trong phân họ Accipitrinae thuộc họ Accipitridae.
Kền kền Cựu thế giới: (các chi Gypaetus, Gyps, Torgos, Aegypius, Neophron, Gypohierax, Necrosyrtes trong họ Accipitridae. Các tác phẩm Anh hùng xạ điêu và Thần điêu hiệp lữ của nhà văn người Trung Quốc Kim Dung có đề cập tới các loại chim điêu, có lẽ là thuộc về các chi này.
Kền kền Tân thế giới và kên kên khoang cổ: (các chi Cathartes, Coragyps, Gymnogyps, Sarcorhamphus, Vultur trong họ Cathartidae).

Họ Kền kền Tân thế giới
Động vật ăn xác chết
Bạch Liêu

Bạch Liêu (chữ Hán: 白遼, một số tài liệu ghi là Bạch Liên) sinh năm 1236 quê ở làng Yên Xá, huyện Đông Thành, phủ Diễn Châu (nay thuộc huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An) nay là xã Mã Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, mất năm 1315. Ông là người thông minh nhớ lâu, đọc sách ngàn dòng một mạch. Ông đỗ trạng nguyên năm Thiệu Long thứ 9 (1266) đời vua Trần Thánh Tông, là vị tổ khai khoa của xứ Nghệ, nhưng không ra làm quan. Ông ở lại làm môn khách giúp Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải trấn Nghệ An. Với tư cách là một quân sư, ông đã giúp Trần Quang Khải thảo ra kế hoạch về tuyển quân và dự trữ lương thực, củng cố biên giới phía Nam (gọi là Biến pháp tam chương) góp phần quan trọng trong việc đánh thắng quân Nguyên Mông. Ông được cử theo đoàn sứ bộ sang nhà Nguyên, bằng trí tuệ uyên bác và tài ngoại giao, ông đã góp phần thiết lập quan hệ ngoại giao hoà hiếu giữa 2 nước.

Khi tuổi đã cao, ông về quê mở trường dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho dân. Ông thọ 79 tuổi, được an táng tại quê nhà. Ông được vua phong cho làm Phúc thần, hiệu là Đương Cảnh thành hoàng Đại Vương. Sau đó, hậu duệ di cư vào trấn Nghệ An (núi Thành) xã Hưng Phú - huyện Hưng Nguyên, đã dời mộ ông vào đồng Phù Quang, xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc.

Nhờ có công với đất nước, ông đã được các triều Lê, Nguyễn sắc phong Thần mộ. Hiện Đền thờ Trạng nguyên Bạch Liêu tại xã Hưng Phú - huyện Hưng Nguyên - tỉnh Nghệ An, đã được Bộ Văn hóa-Thông tin Việt Nam xếp hạng di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia, theo quyết định số 2015/VH-QĐ ngày 16 tháng 12 năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Trại Trạng nguyên
Người Diễn Châu
Thái học sinh nhà Trần
RCD Espanyol

Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona, S. A. D. (, , "Câu lạc bộ thể thao Hoàng gia Tây Ban Nha tại Barcelona"), hay đơn giản là RCD Espanyol, là một câu lạc bộ bóng đá ở thành phố Barcelona, Cataluya, Tây Ban Nha.

Sân vận động

Từ năm 1923 đến năm 1997, Espanyol thi đấu các trận đấu trên sân nhà của đội tại Sân vận động Sarrià thuộc quận Sarrià-Sant Gervasi của Barcelona. Năm 1997, đội chuyển đến Sân vận động Olympic Lluís Companys ở Montjuïc. Từ đầu mùa giải 2009–10, Espanyol chuyển đến Sân vận động RCDE (còn được gọi là Sân vận động Cornellà-El Prat) giữa Cornellà de Llobregat và El Prat de Llobregat.

Danh hiệu
Copa del Rey
 Vô địch (4): 1929,1940,2000,2006
Segunda División
Vô địch (1): 1993-94,2020-21

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Đội dự bị

Cho mượn

Số đã nghỉ hưu 

21  Daniel Jarque (danh dự sau khi mất) (2002–09)
 Bắt đầu từ mùa giải 2018–19, Marc Roca sẽ mặc áo số 21..

Những cầu thủ ra sân nhiều nhất 
Chỉ dành cho các trận đấu chuyên nghiệp, mang tính cạnh tranh.
Tính đến ngày 14 tháng 4 năm 2018

1Chỉ bao gồm dữ liệu Copa del Rey từ năm 1943-1944 đến 1975-1976 và từ năm 1992-1993.

Chú thích

Liên kết ngoài 
 rcdespanyol. com/ Trang chủ của câu lạc bộ RCD Espanyol 
 espanyolfemenino. com/ RCD Espanyol femenino's Official Website 
Official website 
Espanyol at La Liga  
Futbolme team profile 
BDFutbol team profile
Women's team official website  

Espanyol

Barcelona
Eo biển

Eo biển là đường biển tự nhiên dài và hẹp nằm ở giữa hai khoảng đất, thường là hai lục địa nối liền hai vùng biển với nhau. Nhiều eo biển rất quan trọng về mặt kinh tế. Eo biển có thể nằm trên những tuyến vận tải biển quan trọng, và có nhiều cuộc chiến đã nổ ra để giành quyền kiểm soát eo biển. Nhiều kênh đào đã được xây dựng để nối hai vùng biển với nhau.

Những eo biển nổi tiếng 
 Eo biển Bering nối liền Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương, phân cách Châu Á và Bắc Mỹ.
 Eo biển Gibraltar nối Địa Trung Hải với Đại Tây Dương, phân cách Châu Âu và Châu Phi.
 Eo biển Malacca nối Biển Đông với Ấn Độ Dương.

Xem thêm 
 Danh sách eo biển
 Mũi biển
 Đảo
 Đại dương

Tham khảo

Địa mạo
Địa lý học
Vùng nước
Địa mạo đại dương và duyên hải
Eo biển Malacca

Eo biển Malacca (phiên âm tiếng Việt: Ma-lắc-ca) là eo biển nằm giữa bán đảo Mã Lai và đảo Sumatra, nối Biển Đông và Ấn Độ Dương.

Eo biển có tọa độ là 1,43° vĩ Bắc và 102,89° kinh Đông. Eo biển này có chiều dài 805 km (500 dặm Anh) và nơi hẹp nhất chỉ rộng 1,2 km.

Vai trò kinh tế
Eo biển Malacca nằm trên tuyến giao thông cực kì quan trọng, vận chuyển hàng hóa bằng đường thủy từ Châu Âu, Châu Phi, Nam Á, Trung Đông đi Đông Nam Á, Đông Á. Đây là nơi chiếm 1/4 lượng giao thông hàng hải thế giới hàng năm.

Mỗi năm có khoảng 50 nghìn tàu thuyền qua lại, bao gồm tàu chở dầu, tàu chở container, tàu đánh cá.

Trong năm 2003, khoảng 11 triệu thùng dầu (1.700.000 m³) được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chủ yếu cung cấp cho Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Kinh tế Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc phụ thuộc nhiều vào tuyến đường biển này. Một nửa số tàu chở nhiên liệu của ba nước trên đi qua đây.

Những vụ khủng bố và cướp biển 
Do tầm quan trọng của nó cho nên các tàu thuyền qua lại nơi đây từ lâu đã trở thành mục tiêu của các vụ tấn công cướp biển cũng như các vụ khủng bố.

Theo thống kê, eo biển Malacca chiếm tới 1/3 các vụ cướp biển trên thế giới. Số lượng các vụ cướp tăng gấp ba lần trong ba thập kỷ qua. Trong năm 1994 xảy ra 25 vụ tấn công thì đến năm 2000 đã có 220 vụ tấn công được ghi nhận.

Những tên cướp biển chủ yếu là những người dân Indonesia bị bần cùng hoá sau khủng hoảng tài chính năm 1997, hoặc là những phiến quân của tỉnh Aceh (Indonesia), nằm ở phía Bắc eo biển. Chúng có xu hướng cướp các tàu thuyền cỡ nhỏ hay bắt giữ các thủy thủ đoàn để đòi tiền chuộc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Malacca Straits Research and Development Centre homepage 
 Al-Jazeera: Malacca Strait nations plan air patrol

Eo biển quốc tế
Eo biển Malaysia
Eo biển Indonesia
Biên giới Indonesia-Malaysia
Biên giới Indonesia-Thái Lan
Eo biển Ấn Độ Dương
Eo biển châu Á
Eo biển Biển Đông
Điểm tự nhiên Selangor
Bán đảo Mã Lai
Đông Nam Á hải đảo
Malaysia bán đảo
Biển Andaman
Nam Thái Lan
Địa mạo Johor
Địa mạo Sumatra
Địa mạo Thái Lan
Đường biển
M
Hàng hải châu Á
Eo biển Mozambique

Eo biển Mozambique là một trong những eo biển dài nhất thế giới, có chiều dài khoảng 1670 km.
Eo biển này nằm giữa Đông Nam lục địa Châu Phi và Madagasca.
Có chiều rộng trung bình là 450 km, chỗ rộng nhất ở phía Bắc rộng 960 km. Điểm sâu nhất 3.533 m, chỉ thua eo biển Drake (Passage).

Eo biển Mozambique là con đường biển quan trọng giữa Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương.

Pháp hiện diện qua Mayotte và Quần đảo Scattered, và duy trì sự hiện diện quân sự qua Réunion, với các lực lượng hải quân tuần tra khá thường xuyên. Các đảo nhỏ này cung cấp vùng đặc quyền kinh tế (EEZ), giàu tài nguyên thủy sản và có khả năng là hydrocarbon. Đối với Pháp, thách thức thực sự là bảo vệ chủ quyền của mình đối với Mayotte, đối với Comoros, và đặc biệt là đối với Quần đảo Scattered, trước các mối đe dọa của Malagasy. Người Malagasy đang phản đối hợp pháp sự hiện diện của Pháp, tin rằng các đảo nhỏ này là vùng phụ thuộc của Madagascar và rằng một khi giành được độc lập, họ phải trở về Madagascar, không phải Pháp.

Tham khảo

Biên giới Comoros
Biên giới Madagascar
Eo biển châu Phi

Kênh nước Ấn Độ Dương
Biên giới Vùng đất phía Nam và châu Nam Cực thuộc Pháp
Biên giới Mozambique
Eo biển quốc tế
Lê Quý Đôn (định hướng)

Lê Quý Đôn (1726–1784) là một vị quan dưới triều Lê Trung hưng, đồng thời là một nhà thơ, nhà bác học. Tên ông được đặt cho nhiều trường học ở nhiều tỉnh thành khác nhau tại Việt Nam:

 Xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên
 Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn
 Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn: tên của 9 trường chuyên ở các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Quảng Trị, Đà Nẵng, Bình Định, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bà Rịa – Vũng Tàu, Hậu Giang
 Đại học Kỹ thuật Lê Quý Đôn: tên gọi khác của Học viện Kỹ thuật Quân sự
 Lê Quý Đôn (HQ-286): một thuyền buồm được dùng làm tàu huấn luyện của Hải quân Nhân dân Việt Nam
Sân bay Kép

Sân bay Kép là sân bay quân sự thuộc địa phận xã Lạng Giang, tỉnh Bắc Ninh.

Sân bay Kép là một sân bay quân sự quan trọng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong Chiến tranh Việt Nam và sau đó là của Việt Nam trong cuộc chiến tranh với Trung Quốc năm 1979. Kép được xác định là một khu vực phòng thủ chiến lược. Trong thời kỳ này toàn bộ Bộ Tư lệnh quân đoàn 2 - Quân đoàn chiến lược hùng mạnh nhất của Việt Nam đã đặt Trung tâm chỉ huy tại đây. Khu vực này được ví như một lá chắn phòng không cho Hà Nội từ phía Đông và phía Bắc với các trung đoàn pháo cao xạ và các trung đoàn tên lửa phòng không Volga.

Thông số kỹ thuật

Chiều dài đường cất hạ cánh: chính 2.200 m, phụ 1.700 m
Chiều rộng đường cất hạ cánh: chính 45 m, phụ 18 m
Kích thước đường lăn chính: 2.400 x 14 m
Kết cấu đường hạ, cất cánh: bê tông xi măng và bê tông nhựa
Sân đỗ máy bay: 3 khu
Số máy bay thường trực chiến đấu: 10 chiếc
Máy bay chiến đấu chính: Sukhoi Su-30MK2
Sức chứa máy bay: 12 chiếc
Hướng phát triển: kéo dài đường cất hạ cánh từ 1.500 đến 2.000 m.

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Kép
Sân bay Kép
BMP

Trong đồ họa máy vi tính, BMP, còn được biết đến với tên tiếng Anh khác là Windows bitmap, là một định dạng  hình ảnh khá phổ biến. Các tập tin đồ họa lưu dưới dạng BMP thường có đuôi là .BMP hoặc .DIB (Device Independent Bitmap).

Các thuộc tính tiêu biểu của một tập tin ảnh BMP (cũng như file ảnh nói chung) là
 số bit trên mỗi điểm ảnh (bit per pixel), thường được ký hiệu bởi n. Một ảnh BMP n-bit có  màu. Giá trị n càng lớn thì ảnh càng có nhiều màu, và càng rõ nét hơn. Giá trị tiêu biểu của n là 1 (ảnh đen trắng), 4 (ảnh 16 màu), 8 (ảnh 256 màu), 16 (ảnh 65536 màu) và 24 (ảnh 16 triệu màu). Ảnh BMP 24-bit có chất lượng hình ảnh trung thực nhất.
 chiều cao của ảnh (height), cho bởi điểm ảnh (pixel).
 chiều rộng của ảnh (width), cho bởi điểm ảnh.

Cấu trúc tập tin ảnh BMP bao gồm 4 phần
 Bitmap Header (14 bytes): giúp nhận dạng tập tin bitmap.
 Bitmap Information (40 bytes): lưu một số thông tin chi tiết giúp hiển thị ảnh.
 Color Palette (x/8 bytes), x là số màu của ảnh: định nghĩa các màu sẽ được sử dụng trong ảnh.
 Bitmap Data: lưu dữ liệu ảnh.

Đặc điểm nổi bật nhất của định dạng BMP là tập tin hình ảnh thường không được nén bằng bất kỳ thuật toán nào. Khi lưu ảnh, các điểm ảnh được ghi trực tiếp vào tập tin - một điểm ảnh sẽ được mô tả bởi một hay nhiều byte tùy thuộc vào giá trị n của ảnh. Do đó, một hình ảnh lưu dưới dạng BMP thường có kích cỡ rất lớn, gấp nhiều lần so với các ảnh được nén (chẳng hạn GIF, JPEG hay PNG).

Định dạng BMP được hỗ trợ bởi hầu hết các phần mềm đồ họa chạy trên Windows, và cả một số ứng dụng chạy trên MS-DOS. Ngay từ Windows 3.1, Microsoft đã cho ra đời phần mềm PaintBrush, một phần mềm hỗ trợ vẽ hình ảnh đơn giản và lưu hình ảnh được vẽ dưới dạng BMP 16 hay 256 màu. Tuy nhiên, do kích thước tập tin ảnh BMP quá lớn, định dạng BMP không phù hợp để trao đổi hình ảnh qua mạng Internet (do hạn chế về tốc độ truyền dữ liệu). Do đó, các trang web thường sử dụng ảnh dạng GIF, JPEG hay PNG. Các định dạng này hỗ trợ các thuật toán nén hình ảnh, vì vậy có thể giảm bớt kích cỡ của ảnh.

Xem thêm 
 GIF
 JPEG 
 PNG

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Bitmap File Structure, at digicamsoft.com
 An introduction to DIBs (Device Independent Bitmaps), at herdsoft.com

 A simple bitmap loader C++ class, at kalytta.com (A2R10G10B10 not  supported)
 The BMP File Format, Part 1 By David Charlap at Dr. Dobb's journal of software tools (drdobbs.com), March 1995

Định dạng tập tin hình ảnh
Công nghệ đa phương tiện Microsoft Windows
Nhiếp ảnh kỹ thuật số
Núi Gibraltar

Núi Gibraltar hay còn gọi là Cây cột của Hécquyn là một ngọn núi ở Gibraltar nằm ở cực tây nam châu Âu tại bán đảo Iberia. Nó có đỉnh cao 426 m (1.396 feet).

Nguồn gốc tên gọi 
Có tên gọi này là vì theo thần thoại Hy Lạp, dũng sĩ Hécquyn trên đường đi lập kỳ công thứ 10 trong số 12 kỳ công phi thường của mình đã đến đại dương mênh mông nhưng lại gặp phải quả núi khổng lồ bít kín lấy biển. Hécquyn bèn dùng sức lực ghê gớm của mình xẻ núi, thông suốt biển bên trong và bên ngoài, bên phía đông và bên phía tây. Trong khi xẻ núi, Hécquyn khuân đá xếp sang hai bên đá chồng lên nhau như hai cây cột khổng lồ.

Xem thêm 
 Hình ảnh Gibranta

Tham khảo

Gibranta
Môi trường Gibraltar
Thành hệ địa chất châu Âu
Địa mạo Gibraltar
Biểu tượng quốc gia Gibraltar
Đá nguyên khối tự nhiên
Eo biển Dover

Eo biển Dover hay eo biển Calais (tiếng Anh: Strait of Dover hay Dover Strait; tiếng Pháp: Pas de Calais (IPA: )) là khúc hẹp nhất của eo biển Manche giữa Anh và Pháp. Đây là nơi gần lục địa châu Âu nhất của nước Anh. Khoảng cách gần nhất là từ Nam Foreland, 33,1 km (20.6 miles) nằm phía đông bắc của Dover ở hạ Kent, Anh, tới Cap Gris Nez, một vịnh gần Calais, một tỉnh của Pas-de-Calais, Pháp. Giữa 2 điểm này cũng là tuyến đường được ưa chuộng nhất của những người muốn bơi qua eo biển Manche.

Vào một ngày đẹp trời, người ta có thể nhìn thấy bờ biển bên kia, từ Anh sang Pháp và ngược lại. Nổi tiếng nhất là cảnh vách đá trắng của Dover nhìn từ bờ biển Pháp.

Tham khảo

 

Eo biển Anh

Cảng Dover
Biên giới Vương quốc Liên hiệp Anh-Pháp
Eo biển Chính quốc Pháp
Eo biển Manche
Địa mạo Hauts-de-France
Địa mạo Kent
Eo biển quốc tế
Eo biển Đài Loan

Eo biển Đài Loan () là một eo biển rộng khoảng  chia tách đảo Đài Loan và châu Á. Eo biển là một phần của Biển Đông và tiếp nối với biển Hoa Đông ở phía bắc. Điểm hẹp nhất rộng .

Tên gọi

Địa lý

Lịch sử 
Từ năm 2018, Trung Quốc chủ trương Eo biển Đài Loan không phải là hải phận quốc tế. Trung Quốc không tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ eo biển nhưng nỗ lực kiểm soát cái mà chính phủ Trung Quốc gọi là "sự ủng hộ đối với nhà đương cục Đài Loan và hành vi phô trương sức mạnh chống lại đại lục". Hoa Kỳ, Úc, Pháp và Đài Loan bày tỏ quan ngại về lập trường của Trung Quốc, trong khi Đài Loan phản đối. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển không định nghĩa hải phận quốc tế và Eo biển Đài Loan không được coi là eo biển dùng cho hàng hải quốc tế, nhưng chế độ đi qua eo biển tương tự chế độ đi qua không gây hại và tự do hàng hải thông thường được cho phép trong các vùng đặc quyền kinh tế. Eo biển Đài Loan cung cấp cho Đài Loan một mức độ chiều sâu chiến lược so với Trung Quốc đại lục.

Xem thêm 
 Địa lý Trung Quốc

Tham khảo

Eo biển châu Á
Biển Hoa Đông
Eo biển Trung Quốc

Eo biển của Đài Loan
Eo biển quốc tế
Eo biển Biển Đông
Thủy vực Phúc Kiến
Eo biển Thái Bình Dương
Eo biển Florida

Eo biển Florida là một eo biển nằm giữa Hoa Kỳ và đảo quốc Cuba. Eo biển nằm ở cực đông nam đại lục Hoa Kỳ, nối vịnh Mexico với Đại Tây Dương. Eo biển dài khoảng 180 km từ Florida Keys ở phía bắc đến Cuba và Bahamas ở phía nam và đông nam. Người đầu tiên ghi nhận về eo biển này là nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Juan Ponce de León vào năm 1513.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Tiếng Anh
 The Strait of Florida | Crossroads in the Sea

Eo biển quốc tế

Thủy vực Cuba
Thủy vực Bahamas
Biên giới Cuba-Hoa Kỳ
Biên giới Bahamas-Hoa Kỳ
Huỳnh Anh (nhạc sĩ)

Huỳnh Anh (2 tháng 1 năm 1932 – 13 tháng 12 năm 2013) là nhạc sĩ kiêm nhạc công nổi tiếng trước năm 1975. của Việt Nam Cộng hòa Ông là tác giả của một số ca khúc được nhiều người biết đến như Mưa rừng, Kiếp cầm ca, Rừng lá thay chưa.

Tiểu sử 

Huỳnh Anh sinh ngày 2 tháng 1 năm 1932 tại Cần Thơ, là con trai của nghệ sĩ Sáu Tửng, một người chơi đàn kìm nổi tiếng của nền cải lương miền Nam.

Năm 1947, Huỳnh Anh chính thức bước vào con đường âm nhạc với vai trò một tay trống trong một ban nhạc tại thành phố Đà Lạt. Từ đó cho tới năm 1957, ông là nhạc công cho những đoàn cải lương, các phòng trà ca nhạc với các ban nhạc Philippines. Huỳnh Anh chơi được nhiều nhạc cụ, từ guitar, piano cho tới kèn, percussion.

Năm 1957, ông trở thành trưởng ban nhạc và là một tay trống lừng lẫy trình diễn ở nhiều phòng trà, vũ trường của Sài Gòn.

Năm 1975, Huỳnh Anh rời Việt Nam sang tỵ nạn bên Mỹ ở San Francisco, California.

Năm 2004, Huỳnh Anh cùng với Nguyễn Hiền và Song Ngọc được trung tâm Thúy Nga vinh danh trong chương trình Paris By Night 74 - Hoa Bướm Ngày Xưa.

Ông mất hồi 15 giờ ngày 13 tháng 12 năm 2013 tại San Francisco, California.

Sự nghiệp sáng tác 

Nhạc phẩm đầu tiên của Huỳnh Anh là Em gắng chờ, xuất bản vào năm 1956. Tiếp theo đến những ca khúc khác được nhiều người biết tới như Lạnh trọn đêm mưa, Kiếp cầm ca và Mưa rừng sáng tác cho các vở cải lương. Theo lời của Huỳnh Anh, Kiếp cầm ca ông sáng tác để tặng nghệ sĩ Thanh Nga. Huỳnh Anh còn có một nhạc phẩm Thuở ấy có em nổi tiếng qua tiếng hát của Sĩ Phú.

Ông cũng sáng tác nhạc phim như ca khúc Loan Mắt Nhung cho bộ phim cùng tên năm 1970 có sự tham gia diễn xuất của Thanh Nga và Sa mạc tuổi trẻ cho phim Điệu ru nước mắt.

Khi sang hải ngoại, bài Rừng lá thay chưa phổ thơ Hoàng Ngọc Ẩn của ông cũng được phổ biến rộng rãi.

Nhầm lẫn 
Có hai bài hát với tên Ngày mai đám cưới người ta. Một bài là của Huỳnh Anh và một bài là của Giao Tiên.

Theo mặt sâu của tờ nhạc Trống cơm, bài Tình yêu đầu đời là sáng tác của Thanh Vũ. Như vậy, bút danh Thủy Tiên và bài hát Tình chỉ đẹp và Tình yêu đầu đời là bút danh và hai tác phẩm của ca nhạc sĩ Thanh Vũ.

Tác phẩm 

Biển đêm
Biết nói gì đây (Huỳnh Anh - Huyền Thanh) (1966)
Buổi chiều lá rụng
Có một chiều (Huỳnh Anh - Huỳnh Hiếu)
Đàn trong đêm vắng (1957)
Đêm mộng
Đời tôi chỉ một người (1964)
Em gắng chờ (1956)
Gió núi mưa rừng (Mưa rừng 2) (1973)
Gửi về bên ấy (thơ Trần Quốc Lịch)
Hoa trắng thôi cài trên áo tím (thơ Kiên Giang) (1962)
Huyền sử ca
Khung trời tưởng nhớ
Kiếp cầm ca (1964)
Lá úa chiều thu (1963)
Lạnh trọn đêm mưa (1973)
Loan Mắt Nhung (1970)
Men rượu ly bôi
Mùa thu không còn nữa
Mưa rừng (1961)
Mừng nắng xuân về
Một ngày xa lắm (thơ Thanh Nga)
Ngày đó em đi (lời Hùng Cường)
Ngày mai đám cưới người ta 
Những bước chân hoang
Nếu anh về (Huỳnh Anh - Y Vân)
Nếu ta đừng quen nhau (1963)
Phấn lá men rừng (1964)
Qua mùa phượng vỹ (1963)
Rừng lá thay chưa (thơ Hoàng Ngọc Ẩn, 1983)
Sa mạc tuổi trẻ
Thành phố sương mù (2000)
Thuở ấy có em (1965)
Tiếng ru ngàn đời
Tìm đâu phút ban đầu (1961)
Tình muộn

Chú thích 

Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa
Nhạc sĩ nhạc vàng
Người Cần Thơ
Người Mỹ gốc Việt
Huỳnh Anh
Dây thần kinh sọ

Các dây thần kinh sọ là các dây thần kinh tách ra trực tiếp từ não, đối lập với các dây thần kinh gai tách ra từ tủy gai. Ở người từ trước đến giờ được cho là có tổng cộng 12 đôi dây thần kinh sọ, tuy nhiên theo một số tác giả còn tồn tại thêm một cặp dây thần kinh nữa được đánh số 0. Ba cặp đầu tiên (gồm cả dây 0) tách ra từ đại não, mười cặp còn lại tách ra từ thân não.

Các dây thần kinh sọ đa số đều thuộc hệ thần kinh ngoại biên (HTKNB), ngoại trừ dây sọ II (dây thần kinh thị giác thật ra không phải là một dây thần kinh thực sự mà là một đường thần kinh của gian não dẫn đến võng mạc; cả dây thần kinh thị giác và võng mạc do đó đều là một phần của hệ thần kinh trung ương (HTKTW). Sợi trục của 12 dây thần kinh còn lại kéo dài ra khỏi não bộ và do đó được coi là thuộc HTKNB. Các dây thần kinh sọ xác định hai loại nguyên ủy: Nguyên ủy thật là nơi phát xuất ra dây thần kinh (một nhân xám trung ương nếu là vận động, một hạch ngoại biên nếu là cảm giác) và nguyên ủy hư là nơi các dây thần kinh chui vào hoặc thoát ra ở mặt ngoài não và thân não.

Các dây thần kinh sọ ở những động vật có xương sống khác
Các loài động vật có nước ối khác (các loài động vật bốn chân không kể lưỡng cư) có các dây thần kinh sọ tương tự như ở người. Ở các động vật đẻ trứng dưới nước (cá và lưỡng cư). Ngược lại, dây XI và XII không tồn tại như vậy, dây XI tích hợp vào dây X và dây XII được thay thế bởi một số lượng khác nhau các dây thần kinh sống tách từ các đoạn đốt sống hợp lại vào vùng chẩm; dây XI và XII chỉ bắt đầu trở thành các dây thần kinh riêng lẻ ở tổ tiên của các loài động vật có nước ối.

Danh sách các dây thần kinh sọ

Xem thêm
 Nhân thần kinh sọ
 Chẩn đoán dây thần kinh sọ

Chú thích

Hình ảnh thêm

Liên kết ngoài
Animations of cranial nerve input to extraocular muscles can be found here (University of Liverpool Veterinary School).

*
Tia vũ trụ

Bức xạ vũ trụ hay tia vũ trụ là chùm tia các hạt photon hoặc hạt nhân nguyên tử có năng lượng cao phóng vào khí quyển Trái Đất từ không gian (bức xạ sơ cấp) và bức xạ thứ cấp được sinh ra do các hạt đó tương tác với các hạt nhân nguyên tử trong khí quyển với thành phần gồm hầu hết là các hạt cơ bản. Bức xạ vũ trụ sơ cấp đẳng hướng trong không gian và không đổi theo thời gian. Bức xạ vũ trụ có tính sát thương mạnh.

Xem thêm 
 Bức xạ tàn dư
 Bức xạ tử ngoại
 Bức xạ Rơnghen

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 
 
 

*
Thuật ngữ thiên văn học
Hiện tượng của Mặt Trời
Bức xạ
Khoa học năm 1912
Khái niệm thiên văn học
Bức xạ ion hóa
Bình Xuyên (định hướng)

Bình Xuyên có thể chỉ đến:

Việt Nam 
 Xã Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ

 Địa danh cũ
 Huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc
 Xã Bình Xuyên (huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương); nay là một phần xã Thượng Hồng, thành phố Hải Phòng
 Xã Bình Xuyên (huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương); nay là một phần xã Khúc Thừa Dụ, thành phố Hải Phòng
 Địa danh cũ Bình Xuyên tại Sài Gòn trước đây, nay tương ứng với khu vực Rạch Ông thuộc địa bàn Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh
 Lực lượng Bộ đội Bình Xuyên: một lực lượng quân sự tồn tại trong những năm 1945–1955 ở miền Nam Việt Nam.

Trung Quốc 
 Quận Bình Xuyên của tỉnh Cam Túc, Trung Quốc.
Trương Xán

Trương Xán (chữ Hán: 張燦, 1227 - ?) là Trạng nguyên thứ 3 trong lịch sử khoa cử của Việt Nam.

Ông quê ở xã Hoành Bồ, huyện Quảng Trạch, châu Bố Chính, nay là huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Tuy nhiên, chú thích số 763 của Đại Việt Sử ký Toàn thư lại chép rằng ...Quốc Lặc người huyện Thanh Lâm (châu Hồng); Trương Xán người huyện Tế Giang (lộ Bắc Giang); Trần Uyên người huyện Đường Hào (châu Hồng)... Do người đỗ Trại trạng nguyên phải sinh sống từ khu vực Hoan Châu, Diễn Châu (Thanh Hóa - Nghệ An) trở vào nên có thể là do nguyên quán của Trương Xán là Tế Giang, Bắc Giang nhưng đã chuyển vào Hoành Bồ, Quảng Trạch sinh sống.

Tháng hai năm Nguyên Phong thứ sáu (1256), đời vua Trần Thái Tông, Trương Xán đỗ Trại trạng nguyên cùng với Kinh trạng nguyên Trần Quốc Lặc, bảng nhãn Chu Hinh (朱馨), thám hoa lang Trần Uyên (陳淵). Khoa thi này là khoa thi đầu tiên phân ra kinh và trại trạng nguyên của nhà Trần, với 43 người thi đỗ thái học sinh, trong đó 42 người thuộc khu vực từ Ninh Bình trở ra.

Ông làm quan đến chức Hàn lâm Học sĩ.

Tôn vinh
Một số làng chài đã lập đền thờ ông coi như một vị Phúc thần chuyên cứu giúp những người đi biển.

Trương Xán được hậu thế tôn vinh tại di tích nhà thờ họ Trương Việt Nam thuộc thị trấn Thiên Tôn, thành phố Hoa Lư, Ninh Bình. Đền Trương là nơi thờ những người họ Trương đã khuất tại ban thờ công đồng, trong hậu cung có tượng thờ Ngọc Hoàng Thượng đế (Trương Hữu Nhân) và các danh nhân họ Trương tiêu biểu nhất thời phong kiến ở 3 miền Việt Nam gồm:
Bên tả có tượng thờ 7 vị quan văn: Trương Hán Siêu (Thái phó thời Trần, người Ninh Bình), Trương Hanh (Trạng nguyên thời Trần, người Hải Dương), Trương Xán (Trạng nguyên thời Trần, người Quảng Bình), Trương Công Giai (Thượng thư thời Hậu Lê, người Hà Nam), Trương Đăng Quế (Thái sư thời Nguyễn, người Quảng Ngãi), Trương Quốc Dụng (Đông các học sĩ thời Nguyễn, người Hà Tĩnh), Trương Công Hy (Thượng thư thời Tây Sơn, người Quảng Nam).
Bên hữu có tượng thờ 7 vị quan võ: Trương Hống (Tướng của Triệu Việt Vương, người Bắc Ninh), Trương Hát (Tướng của Triệu Việt Vương, người Bắc Ninh), Trương Nữu (Đại tư mã của Phùng Hưng, người Hải Phòng), Trương Ma Ni (Tăng lục võ sư thời Đinh, người Ninh Bình), Trương Chiến (Tướng nhà Lê, người Thanh Hóa), Trương Minh Giảng (Đại tướng quân thời Nguyễn, người Sài Gòn), Trương Công Định (Anh hùng thủ lĩnh chống Pháp, người Tiền Giang).

Ngoài ra Quần thể nhà thờ họ Trương Việt Nam cũng có ban thờ mẫu và nhiều công trình kiến trúc khác như nhà đa năng, tả vu, hữu vu, cổng tứ trụ, hồ bán nguyệt, gác trống, gác chuông được xây dựng trong 4 năm từ 2016 đến 2019.

Liên kết ngoài
Danh sách 56 trạng nguyên Việt Nam

Chú thích

Trại Trạng nguyên
Người Quảng Bình
Người họ Trương tại Việt Nam
Thái học sinh nhà Trần
Thalidomide

Thalidomide, được bán dưới tên thương hiệu Contergan và Thalomid, là một loại thuốc được sử dụng để điều trị một số bệnh ung thư (bao gồm cả bệnh đa u tủy ), bệnh thải ghép đối với vật chủ và một số tình trạng da bao gồm các biến chứng của bệnh phong. Mặc dù nó đã được sử dụng trong một số bệnh liên quan đến HIV, việc sử dụng như vậy có liên quan đến việc gia tăng mức độ vi rút. Nó được dùng bằng đường uống qua miệng.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm buồn ngủ, phát ban và chóng mặt. Các tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm hội chứng ly giải khối u, cục máu đông và bệnh thần kinh ngoại vi. Sử dụng trong thai kỳ có thể gây hại cho thai nhi, bao gồm cả việc dẫn đến dị tật các chi. Đối với nam giới đang dùng thuốc, biện pháp tránh thai là cần thiết nếu bạn tình của anh ta có thể mang thai.  Nó là một loại thuốc điều hòa miễn dịch và hoạt động theo một số cơ chế, bao gồm kích thích tế bào T và giảm sản xuất TNF-α. 

Thalidomide lần đầu tiên được bán trên thị trường vào năm 1957 tại Tây Đức, nơi nó được bán không cần kê đơn.  Khi lần đầu tiên được phát hành, thalidomide được quảng cáo đặc trị chứng lo lắng, khó ngủ, "căng thẳng" và ốm nghén. Mặc dù ban đầu nó được cho là an toàn trong thai kỳ, những lo ngại về dị tật bẩm sinh đã xuất hiện vào năm 1961 và loại thuốc này đã bị loại bỏ khỏi thị trường ở châu Âu vào năm đó.   Tổng số phôi thai bị ảnh hưởng do sử dụng trong thời kỳ mang thai ước tính khoảng 10.000, trong đó khoảng 40% đã chết trong khoảng thời gian ngay trước hoặc sau sinh. Những trẻ em sống sót có các vấn đề về chân tay, mắt, đường tiết niệu và tim.  Sự xâm nhập ban đầu của thuốc này vào thị trường Hoa Kỳ đã bị Frances Kelsey tại FDA ngăn cản.  Các dị tật bẩm sinh do thalidomide gây ra đã dẫn đến việc phát triển các quy định và giám sát thuốc tốt hơn ở nhiều quốc gia trên thế giới.  

Thalidomide đã được phê duyệt để sử dụng chữa bệnh ung thư ở Hoa Kỳ vào năm 1998.  Nó nằm trong Danh sách Thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới và có sẵn như một loại thuốc gốc.

Công dụng 
Thalidomide ban đầu là một thuốc an thần sử dụng tương đối rộng rãi tại châu Âu thập kỷ 60 của thế kỷ 20. Thalidomide có thể dùng trong điều trị đa u tủy (multiple myeloma) và ban đỏ nốt do bệnh phong (erythema nodosum leprosum).

Tác hại đến thai nhi 
Sử dụng Thalidomide trong khi mang thai có thể gây khiếm khuyết cho cơ thể thai nhi, nhất là làm cụt hai tay, hai chân. Thập kỷ 60 thế kỷ 20 có rất nhiều trường hợp dị tật thai nhi ở châu Âu do thalidomide. Trong lịch sử ngành dược gọi đó là "thảm họa thalidomide". Sau đó việc thử lâm sàng và giám sát ADR đối với các thuốc mới rất được chú trọng.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
http://suckhoedoisong.vn/20090611091540883p0c14/thalidomide-trong-dieu-tri-benh-da-u-tuy-xuong.htm 

Thuốc
Bất thường bẩm sinh
Phát minh của Đức
Thảm họa y tế
Phong cùi
Đại La

Đại La (chữ Hán: 大羅), còn có các tên gọi khác là Đại La thành, Thành Đại La, La Thành (羅城) là một thành trì, thủ phủ của An Nam đô hộ phủ thời Nhà Đường trong hai thế kỷ 8 và thế kỷ 9. Thành nằm ở vị trí giữa Thành Hà Nội và sông Tô Lịch, thuộc quận Ba Đình của Hà Nội hiện nay.

Đại La ban đầu do Trương Bá Nghi cho đắp từ năm Đại Lịch thứ 1 đời Đường Đại Tông (767); Triệu Xương cho đắp thêm năm Trinh Nguyên thứ 7 đời Đường Đức Tông (791).

Đến năm Nguyên Hòa thứ 3 đời Đường Hiến Tông (808), Trương Chu lại sửa đắp lại năm Trường Khánh thứ 4 đời Đường Mục Tông (824), Lý Nguyên Gia dời phủ trị tới bên sông Tô Lịch, đắp một cái thành nhỏ, gọi là La Thành, sau đó Cao Biền cho đắp lại to lớn hơn.

Theo sử cũ thì La Thành do Cao Biền cho đắp có chu vi 1.982,5 trượng (≈6,6 km); thành cao 2,6 trượng (≈8,67 m), chân thành rộng 2,5 trượng (≈8,33 m), nữ tường bốn mặt cao 5,5 thước (≈1,83 m), với 55 lầu vọng địch, 6 nơi úng môn[5], 3 hào nước, 34 đường đi. Ông còn cho đắp đê vòng quanh ngoài thành dài 2.125,8 trượng (≈7,09 km), đê cao 1,5 trượng (≈5,00 m), chân đê rộng 2 trượng (≈6,66 m) và làm hơn 400.000 gian nhà.

Theo truyền thuyết, do thành xây đi xây lại vẫn bị sụt ở vùng sông Tô Lịch, Cao Biền đã cho trấn yểm tại đây để làm cho đất vững và chặn dòng long mạch của vùng đất này. Các di chỉ tìm được trong lòng sông tháng 9 năm 2001 được một số nhà nghiên cứu cho là di tích của bùa yểm này.

Năm 1010,Lý Công Uẩn tức Lý Thái Tổ ra Chiếu Dời Đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) đến Đại La và lấy tên này làm tên thành. Cũng trong năm 1010, vua Lý Thái Tổ đổi tên phủ thành Đại La là thành Thăng Long.

Xem thêm
Tên gọi của Hà Nội qua các thời kỳ lịch sử
Hoàng thành Thăng Long
Thánh vật ở sông Tô Lịch
Cao Biền
Thủ đô Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 

Lịch sử Hà Nội
Đ
Thành cổ Việt Nam
Cố đô Việt Nam
Tiền Lương

Nhà Tiền Lương (tiếng Trung: 前凉, bính âm: Qián Liáng) 320–376, là một quốc gia trong Ngũ Hồ Thập lục quốc vào cuối thời kỳ nhà Tấn (265-420) tại Trung Quốc. Quốc gia này do họ Trương của người Hán thành lập. Lãnh thổ của nó bao gồm các khu vực thuộc Cam Túc và một phần của Ninh Hạ, Thiểm Tây, Thanh Hải và Tân Cương.

Tất cả những người cai trị của Tiền Lương chủ yếu giữ tước hiệu của nhà Tấn ban phong cho họ là Tây Bình công (西平公), ngoại trừ Trương Tộ đã tự xưng Vương. Tuy nhiên, tất cả các nhà cai trị của Tiền Lương đều dùng tước Vương khi cần có liên hệ ngoại giao với các nhà Hán Triệu, Hậu Triệu hay Tiền Tần.

Các vua nhà Tiền Lương 
Niên hiệu Kiến Hưng là của Tấn Mẫn Đế (300-318, trị vì từ năm 313 đến năm 316), do họ Trương vẫn tuyên bố trung thành với nhà Tấn. Tuy nhiên, trong nội bộ, có thể họ vẫn sử dụng niên hiệu riêng, chẳng hạn Trương Mậu có niên hiệu Vĩnh Quang (永光).

Xem thêm 
 Người Hán
 Người Hồ
 Ngũ Hồ (dân tộc)
 Ngũ Hồ Thập lục quốc
 Cam Túc
 Đôn Hoàng

Chú thích

Tham khảo

Tiền Lương
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Lịch sử Cam Túc
Lịch sử Ninh Hạ
Lịch sử Thiểm Tây
Lịch sử Thanh Hải
Lịch sử Tân Cương
Triều đại Trung Quốc
Danh sách loại máy bay chiến đấu của Liên Xô và SNG

Máy bay cường kích 
 Ilyushin
 Ilyushin Il-2 "Sturmovik"
 Ilyushin Il-10
 MiG
 Mikoyan MiG-27
 Sukhoi
 Sukhoi Su-2
 Sukhoi Su-7
 Sukhoi Su-24
 Sukhoi Su-25
 Yakovlev
 Yakovlev Yak-38

Máy bay ném bom 
 Ilyushin
 Ilyushin DB-3
 Ilyushin Il-4
 Ilyushin Il-28
 Myasishchev
 Myasishchev M-4
 Myasishchev M-50/M-52
 OKB-1
 OKB-1 EF 140
 Petlyakov
 Petlyakov Pe-2
 Petlyakov Pe-8
 Sukhoi
 Sukhoi Su-24
 Tupolev
 Tupolev SB-2bis
 Tupolev TB-1
 Tupolev TB-3
 Tupolev Tu-2
 Tupolev Tu-4
 Tupolev Tu-16
 Tupolev Tu-22
 Tupolev Tu-22M
 Tupolev Tu-95
 Tupolev Tu-160
 Yakovlev
 Yakovlev Yak-2/Yak-4
 Yak-26
 Yak-28
 Yermolayev
 Yermolayev Yer-2
 Alexejew 150

Máy bay tiêm kích 
 Lavochkin
 Lavochkin-Gorbunov-Goudkov LaGG-1
 Lavochkin-Gorbunov-Goudkov LaGG-3
 Lavochkin La-5
 Lavochkin La-7
 Lavochkin La-9
 Lavochkin La-11
 Lavochkin La-15

 Mikoyan, trước kia là Mikoyan-Gurevich
 Mikoyan-Gurevich MiG-1/MiG-3
 Mikoyan-Gurevich DIS còn gọi là MiG-5
 Mikoyan-Gurevich MiG-7
 Mikoyan-Gurevich MiG-9
 Mikoyan-Gurevich I-250 (N) còn gọi là MiG-13
 Mikoyan-Gurevich MiG-15
 Mikoyan-Gurevich MiG-17
 Mikoyan-Gurevich MiG-19
 Mikoyan-Gurevich MiG-21
 Mikoyan-Gurevich MiG-23
 Mikoyan-Gurevich MiG-25
 Mikoyan-Gurevich MiG-27
 Mikoyan MiG-29
 Mikoyan MiG-31
 Mikoyan MiG-33
 Mikoyan MiG-35
 Mikoyan-Gurevich I-270 (thực nghiệm)

 Sukhoi
 Sukhoi Su-7
 Sukhoi Su-9
 Sukhoi Su-11
 Sukhoi Su-15
 Sukhoi Su-17/Su-20/Su-22
 Sukhoi Su-24
 Sukhoi Su-27
 Sukhoi Su-30
 Sukhoi Su-33
 Sukhoi Su-34 còn gọi là Sukhoi Su-32
 Sukhoi Su-35
 Sukhoi Su-37
 Sukhoi Su-57
 Tupolev
 Tupolev I-4
 Tupolev I-12
 Tupolev Tu-28P
 Yakovlev
 Yakovlev Yak-1
 Yakovlev Yak-3
 Yakovlev Yak-7
 Yakovlev Yak-9
 Yakovlev Yak-15
 Yakovlev Yak-17
 Yakovlev Yak-23
 Yakovlev Yak-25
 Yakovlev Yak-28
 Yakovlev Yak-38
 Yakovlev Yak-41

Trực thăng chiến đấu 
 Kamov
 Kamov Ka-15/Ka-18
 Kamov Ka-20/Ka-25
 Kamov Ka-22Vintokryl - Kamov
 Kamov Ka-25
 Kamov Ka-26
 Kamov Ka-27/Ka-28/Ka-29/Ka-32
 Kamov Ka-50
 Kamov Ka-136
 Nhà máy sản xuất trực thăng Mil Mátxcơva
 Mil Mi-1
 Mil Mi-2
 Mil Mi-4
 Mil Mi-6
 Mil Mi-8
 Mil Mi-10
 Mil Mi-12 - chỉ chế tạo mẫu, máy bay trực thăng lớn nhất thế giới
 Mil Mi-14
 Mil Mi-17
 Mil Mi-24
 Mil Mi-26 - máy bay trực thăng nặng nhất thế giới
 Mil Mi-28
 Mil Mi-34
 Mil Mi-38
 Yakovlev
 Yakovlev Yak-24

Trinh sát 
 Tupolev
 Tupolev R-6
 Yakovlev
 Yak-25R
 Yak-27R

Đào tạo 
 Yakovlev
 Yakovlev Yak-11
 Yakovlev Yak-18

Vận tải 

 Antonov
 Antonov An-26/An-30/An-32
 Antonov An-72/An-74
 Antonov An-124 (máy bay sản xuất hàng loạt lớn nhất thế giới)
 Antonov An-225 (máy bay tác chiến lớn nhất thế giới)
 Ilyushin
 Ilyushin Il-76

Đa dụng 
 Yakovlev
 Yakovlev Yak-12

Thực nghiệm 

 Bisnovat 5
 Antonov An-225 (máy bay phản lực lớn nhất từng chế tạo)

Xem thêm 
 Hệ thống gọi tên máy bay quân sự Liên Xô
 Danh sách máy bay

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 airwar.ru
 Viện bảo tàng Hàng không Nga 

Liên Xô, máy bay chiến đấu
Không quân Liên Xô
Không quân Nga
Không quân Ukraina
Họ Khúc khắc

Họ Khúc khắc (tên khoa học Smilacaceae) là một danh pháp thực vật của một họ thực vật có hoa. Trong vài thập niên trước đây các chi hiện nay được đặt trong họ Smilacaceae thông thường đã đặt trong họ Liliaceae định nghĩa rộng, nhưng trong khoảng 20-30 năm trở lại đây (tức khoảng thập niên 1970-1980) thì phần lớn các nhà thực vật học đã chấp nhận họ Smilacaceae như là một họ riêng biệt.

Hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi so với hệ thống APG năm 1998), cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Liliales, trong nhánh monocot. Trong phạm vi APG II, nó là họ của 2 chi là Heterosmilax và Smilax. Họ này phân bổ trong khắp miền nhiệt đới và ôn đới ấm trên thế giới. Các thành viên trong họ này thông thường có rễ dạng gỗ và là dạng dây leo. Một số loài có thân leo dạng gỗ, thường có gai, trong khi các loài khác là cây thân thảo ở phía trên mặt đất và không gai.

Một số nhà phân loại học tách các loài thân thảo có nguồn gốc Bắc Mỹ trong chi Smilax thành chi Nemexia, được biết đến vì hoa nặng mùi của chúng. Chi Smilax khi đó chỉ còn lại các dạng cây dây leo dạng gỗ có gai. Tuy nhiên, FNA (một tuyển tập về quần thực vật Bắc Mỹ) không công nhận chi Nemexia, cũng giống như hệ thống APG.

Một số hệ thống khác cũng công nhận họ này, bao gồm:
 Hệ thống Cronquist phiên bản năm 1981, công nhận họ này và đặt nó trong bộ Liliales, thuộc phân lớp Liliidae trong lớp Liliopsida [=thực vật một lá mầm] của ngành Magnoliophyta [=thực vật hạt kín]. 
 Hệ thống Reveal công nhận họ này và đặt nó trong bộ Smilacales, phân lớp Liliidae tương tự như trong hệ thống Cronquist. 
 Hệ thống Thorne (1992) cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Dioscoreales thuộc siêu bộ Lilianae, phân lớp Liliidae [=thực vật một lá mầm] của lớp Magnoliopsida [=thực vật hạt kín].
 Hệ thống Dahlgren sắp xếp nó giống như hệ thống Thorne (1992).

Phát sinh chủng loài 
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Smilacaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa : Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản: 9 tháng 3 năm 2006. http://delta-intkey.com . 
 Smilacaceae trong FNA
 Liên kết tại Trung tâm nghiên cứu thư viện số (CSDL), Texas 

Năm 1753
Thánh Mẫu

Thánh Mẫu hay Thánh bà là danh hiệu hoặc cách gọi để chỉ về người phụ nữ (hoặc người mẹ) đáng kính, đáng tôn trọng về mặt tâm linh và thường được xem là một vị nữ thánh, một vị Mẫu thần. Một số tín ngưỡng, tôn giáo hay Thánh giáo có dùng danh hiệu "Thánh Mẫu" như:

 Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong bốn vị Thánh quan trọng nhất (tứ bất tử) của tín ngưỡng Việt Nam
 Thiên Hậu Thánh mẫu, một vị thần trong tín ngưỡng Trung Hoa
 Linh sơn Thánh Mẫu, còn gọi là Bà Đen, một vị thần được thờ cúng chủ yếu ở Tây Ninh, Việt Nam
 Thánh Mẫu Thiên Y A Na, nữ thần Ponagar của người Chăm
 Maria - Thánh Mẫu Thiên Chúa, Mẹ của Chúa Giêsu, Kitô giáo
 Lâm Cung Thánh Mẫu của Đạo Mẫu Việt Nam
 Đinh Triều Thánh Mẫu, tức hoàng hậu Đinh Thị Tỉnh vợ Vua Đinh, được thờ ở đền Thánh Mẫu (Đông Hưng, Thái Bình)
 Thủy cung Thánh Mẫu
 Bà chúa năm phương
 Thái Thái Thánh Mẫu
 Thánh Rachel
 Thủy Long Thánh Mẫu
 Thiên Tiên Thánh Mẫu
 Địa Tiên Thánh Mẫu

Xem thêm 

 Thần nữ
 Nữ Thần
 Phật mẫu
 Tiên nữ
 Địa Mẫu
 Nữ chúa
 Thánh nữ
 Tam Thánh mẫu

Thuật ngữ tôn giáo
Thánh
Hậu Ngô Vương

Hậu Ngô Vương (後吳王) là thời kỳ cuối cùng của nhà Ngô, tính từ năm 950 đến 965. Hậu Ngô Vương gồm hai vua Nam Tấn vương và Thiên Sách vương. Một triều đình có hai Vua là trường hợp duy nhất trong lịch sử Việt Nam.

Người cậu tranh ngôi

Năm 944, Ngô Quyền mất, ủy thác con trưởng là Ngô Xương Ngập cho Dương Tam Kha là em (có sách ghi là anh) của Dương hậu. Dương Tam Kha cướp ngôi, tự lập mình làm vua, xưng Dương Bình Vương. Ngô Xương Ngập chạy về nhà một hào trưởng - Phạm Lệnh Công ở làng Trà Hương, Nam Sách (Hải Dương). Phạm Lệnh Công che chở cho Ngô Xương Ngập, đã ba lần đưa Ngô Xương Ngập vào rừng núi Hun Sơn đào mà trú ẩn, Dương Tam Kha ba lần sai quân đi bắt Ngô Xương Ngập mà không được. Dương Tam Kha lấy Ngô Xương Văn, con thứ hai của Ngô Quyền và Dương Như Ngọc làm con nuôi.

Năm 950, Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn đi đánh loạn hai thôn Đường, Nguyễn. Ngô Xương Văn dẫn quân quay lại lật đổ Dương Tam Kha. Xương Văn không giết Tam Kha, chỉ giáng xuống làm Chương Dương công.

Một nước hai vua

Năm 950, Ngô Xương Văn tự xưng làm Nam Tấn Vương, đóng đô ở Cổ Loa. Ngô Xương Văn cho người đón anh trai Ngô Xương Ngập về, khi đó Ngô Xương Ngập đang trốn ở Trà Hương, Nam Sách.

Được Dương thái hậu chuẩn tấu, Ngô Xương Ngập cũng làm vua, là Thiên Sách Vương. Lúc đó cùng tồn tại hai vua Nam Tấn Vương và Thiên Sách Vương. Nhưng Xương Ngập chuyên quyền, dần không cho Xương Văn tham dự chính sự nữa.

Ngô Xương Ngập định trừ Ngô Xương Văn để một mình làm vua. Nhưng năm 954, Ngô Xương Ngập bị bệnh chết, làm vua được 4 năm. Chỉ còn một vua là Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn.

Năm 965, Ngô Xương Văn đi đánh loạn hai thôn Đường, Nguyễn ở Thái Bình bị phục binh bắn nỏ chết. Con của Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Xí nối nghiệp, nhưng thế lực ngày càng yếu kém phải lui về giữ đất Bình Kiều. Từ 966 hình thành 12 sứ quân, sử sách gọi là loạn 12 sứ quân.

Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Sĩ Liên viết: 
"Nam Tấn đón Xương Ngập về để cùng trông coi chính sự, có thể gọi là người biết kính anh, muốn cho cùng hưởng phú quý. Xương Ngập nên lấy sự mình không có công lao mà nhường ngôi cho em, để cùng hưởng lập, thì đức ấy há chẳng rạng rỡ lớn lao ư? Lại câu nệ về phận đích trưởng, cũng xưng vương, trông coi chính sự, lại chuyên quyền làm oai làm phúc, đến nỗi Nam Tấn Vương không được dự chính sự nữa, thật là mất đạo nghĩa anh em, chí thú rất là ti tiện."

Xem thêm
Loạn 12 sứ quân
Nhà Ngô
Ngô Xương Ngập
Ngô Xương Văn

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư

Chú thích

Vua nhà Ngô
Cột cờ Hà Nội

Cột cờ Hà Nội hay còn gọi Kỳ đài Hà Nội là một kết cấu dạng tháp được xây dựng cùng thời với thành Hà Nội dưới triều nhà Nguyễn (bắt đầu năm 1805, hoàn thành năm 1812). Kiến trúc cột cờ bao gồm ba tầng đế và một thân cột, được coi là một trong những biểu tượng của thành phố.

Miêu tả 

Các tầng đế hình chóp vuông cụt, nhỏ dần, chồng lên nhau, xung quanh xây ốp gạch.
Tầng 1: Mỗi chiều 42,5 mét; cao 3,1 mét
Tầng 2: Mỗi chiều 27 mét; cao 3,7 mét
Tầng 3: Mỗi chiều 12,8 mét; cao 5,1 mét; có 4 cửa, trừ cửa Bắc, 3 cửa còn lại đều có đắp 2 chữ tuỳ theo từng hướng:
Cửa Đông - Nghênh Húc (迎旭  – đón nắng ban mai)
Cửa Nam - Hướng Minh (向明 – hướng về ánh sáng)
Cửa Tây - Hồi Quang (回光 – ánh sáng phản hồi)
Từ tầng 1 đến tầng 3 đều có cầu thang xoắn dẫn lên.

Trên tầng 3 là thân cột Cờ hình trụ có 8 cạnh thon dần lên phía trên, mỗi cạnh 2,13 m với thân cao 18,2 mét. Trụ hình thang xoáy trôn ốc gồm 54 bậc; được rọi sáng (và thông hơi) bằng 39 ô cửa sổ hình hoa thị và 6 ô cửa sổ hình dẻ quạt. Những ô cửa này được đặt dọc các cạnh, mỗi cạnh có tới 5 hoặc 6 cửa sổ.

Đỉnh cột cờ được cấu tạo thành một cái lầu hình bát giác, cao 3,3 mét có 8 cửa sổ tương ứng 8 cạnh. Giữa lầu là một trụ tròn, đường kính 0,4 mét và cao đến đỉnh lầu, là chỗ để cắm cán cờ cao 8 mét, phía trên treo cờ đỏ sao vàng.

Toàn phần xây từ đế đến trụ này cao 33,4 mét gồm 3 tầng đế cao 12 mét, cột cao 18,2 mét, lầu 3,3 mét. Nếu kể cả trụ treo cờ thì trên 40 mét.

Khi người Pháp phá thành Hà Nội, họ định phá luôn cột cờ, may mắn là họ không tiến hành việc này, lý do vì họ muốn biến nó thành đài xem đua ngựa.

Cột cờ Hà Nội từ năm 1956 - 2024 nằm trong khuôn viên của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (trước đây là Bảo tàng Quân đội), nay là trong Hoàng thành Thăng Long, trên đường Điện Biên Phủ, quận Ba Đình.

Xem thêm
Tháp Rùa

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cột cờ Hà Nội tại Google Map

Công trình lịch sử tại Hà Nội
H
Di tích tại Hà Nội
Công trình xây dựng ở Hà Nội
ConTeXt

ConTEXt là hệ thống sắp chữ dựa trên TeX. Khác với LaTeX, một gói macro TeX chính khác, ConTeXt vừa có tính mô-đun hơn trong khái niệm, vừa có tính đơn khối hơn trong thiết kế. Thí dụ như đồ hoạ véc-tơ dựa trên TeX được tích hợp đầy đủ vào ConTeXt thông qua Metafun, phần mở rộng (mô-đun) của ngôn ngữ lập trình đồ hoạ MetaPost (MetaPost xuất phát từ ngôn ngữ Metafont, một công trình của Donald Knuth). Nó cũng chú trọng đến việc sử dụng PdfTeX để phát sinh các phiên bản trên giấy lẫn màn hình (screen) trực tuyến của cùng một tài liệu. Nó có chứa một số văn lệnh tiện ích viết bằng Perl, như TeXutil và TeXexec. Nó tích hợp bộ phân tích cú pháp (parser) XML (có hỗ trợ MathXML).

Hệ thống này được Hans Hagen của PRAGMA Advanced Document Engineering (Pragma ADE), một công ty đặt trụ sở tại Hà Lan, phát triển từ năm 1990.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pragma ADE
 ConTeXt wiki 

TeX