John D. Rockefeller

John Davison Rockefeller Sr. (8 tháng 7 năm 1839 – 23 tháng 5 năm 1937) là một doanh nhân và nhà từ thiện người Mỹ. Ông là một trong những người Mỹ giàu có nhất mọi thời đại và là một trong những người giàu nhất trong lịch sử hiện đại. Rockefeller sinh ra trong một gia đình đông con tại Upstate New York, gia đình ông đã di chuyển nhiều lần trước khi định cư tại Cleveland, Ohio. Ông trở thành trợ lý kế toán năm 16 tuổi và bắt đầu tham gia vào nhiều mối quan hệ hợp tác kinh doanh từ năm 20 tuổi, tập trung hoạt động kinh doanh vào lĩnh vực lọc dầu. Rockefeller thành lập Standard Oil Company vào năm 1870. Ông điều hành công ty cho đến năm 1897, đồng thời là cổ đông lớn nhất. Sau khi nghỉ hưu, ông tập trung sức lực và tài sản của mình cho hoạt động từ thiện, đặc biệt là trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, giáo dục đại học và hiện đại hóa miền Nam Hoa Kỳ.

Tài sản của Rockefeller đã tăng trưởng đáng kể khi dầu hỏa và xăng trở thành những hàng hóa ngày càng quan trọng,  đưa ông trở thành người giàu nhất Hoa Kỳ. Tính đến năm 1900, Standard Oil đã kiểm soát khoảng 90% sản lượng dầu của cả nước. Công ty đã thực hiện cắt giảm chi phí sản xuất và mở rộng mạng lưới phân phối dầu thông qua các đổi mới về quản trị doanh nghiệp và công nghệ. Trong thời gian này, Standard Oil được hưởng lợi từ một môi trường pháp lý cho phép các thương vụ hợp nhất được thực hiện. Các nhà phê bình cho rằng việc thao túng cơ quan quản lý đã đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quyền lực độc quyền của công ty – một quan điểm được củng cố bởi câu nói nổi tiếng của Rockefeller: "Cạnh tranh là một tội lỗi".

Các phương thức kinh doanh và đế chế của Rockefeller từng vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt, đặc biệt là qua những bài viết của nữ nhà văn Ida Tarbell. Đến năm 1911, Tòa án Tối cao đã ra phán quyết buộc Standard Oil phải giải thể do vi phạm các đạo luật chống độc quyền liên bang. Tập đoàn này sau đó được chia tách thành 34 thực thể độc lập, bao gồm những cái tên tiền thân của ExxonMobil, Chevron Corporation và nhiều đơn vị khác—những doanh nghiệp mà cho đến nay vẫn nằm trong danh sách các công ty có doanh thu lớn nhất thế giới. Đáng chú ý, chính sự kiện này đã đưa Rockefeller trở thành tỷ phú đầu tiên của nước Mỹ với khối tài sản tương đương gần 2% quy mô nền kinh tế quốc gia. Đến năm 1913, tài sản cá nhân của ông ước tính đạt 900 triệu đô la, chiếm tới gần 3% tổng sản phẩm quốc nội của Hoa Kỳ vào thời điểm đó.

Rockefeller dành phần lớn 40 năm cuối đời để nghỉ hưu tại Kykuit, điền trang của gia đình ông ở hạt Westchester, New York. Tại đây, cùng với những nhà công nghiệp tầm cỡ khác như Andrew Carnegie, ông đã đặt nền móng và định hình nên cấu trúc của hoạt động từ thiện hiện đại. Khối tài sản khổng lồ của ông chủ yếu được dùng để xây dựng một phương thức tiếp cận từ thiện có hệ thống và bài bản, thông qua việc thành lập các quỹ hỗ trợ chuyên sâu cho y tế, giáo dục và nghiên cứu khoa học. Các quỹ từ thiện của ông không chỉ tiên phong trong nghiên cứu y học mà còn đóng vai trò then chốt trong việc xóa sổ gần như hoàn toàn bệnh giun móc tại miền Nam Hoa Kỳ, cũng như bệnh sốt vàng da trên toàn đất nước. Thông qua các tổ chức thiện nguyện của mình, ông và Carnegie đã tạo ra khuôn mẫu và động lực cho những công trình của Abraham Flexner—người mà trong bài tiểu luận "Giáo dục Y khoa tại Mỹ" đã khẳng định mạnh mẽ rằng chủ nghĩa kinh nghiệm chính là nền tảng cốt lõi cho hệ thống y tế Hoa Kỳ thế kỷ 20.

Rockefeller là người đặt nền móng sáng lập cho University of Chicago và Rockefeller University, đồng thời cũng là người tài trợ cho việc thành lập Central Philippine University tại Philippines. Là một tín đồ Cơ đốc giáo phái Baptist nhiệt thành, ông đã dành sự ủng hộ to lớn cho nhiều tổ chức dựa trên nền tảng giáo hội. Suốt cả cuộc đời, ông duy trì lối sống kỷ luật và đức hạnh, tuyệt đối không chạm đến rượu bia hay thuốc lá. Khi cần lời khuyên, ông luôn tham khảo người vợ của mình là bà Laura Spelman Rockefeller; họ đã cùng nhau nuôi dạy bốn người con gái và một con trai. Rockefeller là một thành viên tận tụy của Nhà thờ Baptist Erie Street, nơi ông không chỉ dạy giáo lý vào Chủ nhật mà còn đảm nhiệm các vai trò như ủy viên quản trị, thư ký, và đôi khi kiêm luôn cả công việc lao công cho nhà thờ. Đối với ông, tôn giáo không chỉ là đức tin mà còn là kim chỉ nam và là ngọn nguồn dẫn đến thành công. Song hành với đó, Rockefeller cũng được xem là người ủng hộ chủ nghĩa tư bản dưới lăng kính của thuyết Tiến hóa xã hội. Ông thường xuyên được trích dẫn với quan điểm: "Sự lớn mạnh của một doanh nghiệp khổng lồ thực chất chỉ là quá trình chọn lọc tự nhiên để những kẻ thích nghi tốt nhất sống sót."

Xem thêm 
 Danh sách những người giàu nhất trong lịch sử

Ghi chú

Tham khảo

Tài liệu

 Bolanosa, Jose A. "Energy, uncertainty, and entrepreneurship: John D Rockefeller's sequential approach to transaction costs management in the early oil industry" Energy Research & Social Science (2019) 55:26-34. https://doi.org/10.1016/j.erss.2019.04.020
 
  Online via Internet Archive

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hidy, Ralph W. and Muriel E. Hidy. History of Standard Oil Company (New Jersey: Pioneering in Big Business). New York: Ayer Co., reprint, 1987. 
 
 Jonas, Gerald. The Circuit Riders: Rockefeller Money and the Rise of Modern Science. New York: W.W. Norton & Co., 1989.
 Josephson, Matthew. The Robber Barons. London: Harcourt, 1962.
 Kert, Bernice. Abby Aldrich Rockefeller: The Woman in the Family. New York: Random House, 1993.
 
 Knowlton, Evelyn H. and George S. Gibb. History of Standard Oil Company: Resurgent Years 1956.
 
 Manchester, William. A Rockefeller Family Portrait: From John D. to Nelson. New York: Little, Brown, 1958.
 Morris, Charles R. The Tycoons: How Andrew Carnegie, John D. Rockefeller, Jay Gould, and J. P. Morgan Invented the American Supereconomy. New York: Owl Books, reprint, 2006.
  Favorable scholarly biography
 
 Pyle, Tom, as told to Beth Day. Pocantico: Fifty Years on the Rockefeller Domain. New York: Duell, Sloan and Pierce, 1964.
 Roberts, Ann Rockefeller. The Rockefeller Family Home: Kykuit. New York: Abbeville Publishing Group, 1998.
 
 Public Diary of John D. Rockefeller, now found in the Cleveland Western Historical Society
 
 
 
 
 
 
 
 Weinberg, Steve. Taking on the trust: the epic battle of Ida Tarbell and John D. Rockefeller (W W Norton, 2008)
  (vol. 1); also vol. 2,

Liên kết ngoài 
 

Nhà công nghiệp dầu mỏ Mỹ
Nhà từ thiện Mỹ
Rockefeller, John D.
Rockefeller, John D.
Tín hữu Baptist
Hậu duệ Huguenot
Tỷ phú Hoa Kỳ
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Sinh năm 1839
Mất năm 1937
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Đức