Vương quốc Thực vật Cape

Vương quốc Thực vật Cape hay Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng (tiếng Anh: Cape Floristic Region) là một vùng sinh thái thực vật nằm gần mỏm cực nam của Nam Phi. Đây là khu vực duy nhất tạo nên Giới thực vật Mũi Hảo Vọng (Cape Floristic Kingdom) và cũng chỉ bao gồm một tỉnh thực vật duy nhất mang tên Tỉnh thực vật Mũi Hảo Vọng.

Dù là giới thực vật có diện tích nhỏ nhất trong số sáu giới thực vật được công nhận trên toàn cầu, Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng lại sở hữu mức độ đa dạng sinh học và tỷ lệ loài đặc hữu cao đến mức kinh ngạc. Nơi đây là quần xã của hơn 9.000 loài thực vật có mạch, trong đó có tới 69% là các loài đặc hữu không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên Trái Đất. 

Phần lớn sự phong phú hệ thực vật này gắn liền chặt chẽ với quần xã sinh vật fynbos – một dạng cây bụi kiểu Địa Trung Hải rất dễ bắt lửa tự nhiên. Giá trị kinh tế từ các sản phẩm sinh học của vùng fynbos (chẳng hạn như việc thu hoạch hoa dại) cùng các hoạt động du lịch sinh thái ước tính mang lại cho khu vực này khoảng 77 triệu Rand (tương đương khoảng 5 triệu USD) mỗi năm.

Vị trí và đặc điểm 
Vùng sinh thái này chỉ chiếm chưa đến 0,5% tổng diện tích đất liền của toàn châu Phi nhưng lại là nơi sinh trưởng của khoảng 20% tổng số loài thực vật của cả châu lục. 

Trải rộng trên diện tích 78.555 km² và nằm trọn vẹn trong biên giới quốc gia Nam Phi, đây là nơi tập trung quần thể thực vật bậc cao phi nhiệt đới phong phú nhất thế giới. Khu vực này cũng là điểm nóng đa dạng sinh học duy nhất trên Trái Đất bao trùm trọn vẹn một giới thực vật. Nơi đây chứa đựng 5 trong tổng số 12 họ thực vật đặc hữu của Nam Phi cùng 160 chi đặc hữu. Trên bình diện quốc tế, nó được xếp vào một trong năm hệ sinh thái mang kiểu khí hậu Địa Trung Hải ôn hòa trên danh sách các điểm nóng sinh học toàn cầu.

Về mặt ranh giới, khu vực này trải dài qua vùng khí hậu Địa Trung Hải ở tỉnh Tây Cape (nằm ở góc tây nam Nam Phi), sau đó vươn dài về phía đông sang tận tỉnh Đông Cape. Dải đất phía đông này đóng vai trò là một vùng chuyển tiếp sinh thái giữa khu vực có lượng mưa tập trung vào mùa đông ở phía tây và khu vực mưa nhiều vào mùa hè ở tỉnh KwaZulu-Natal phía đông.

Hệ thực vật 
Đại bộ phận diện tích của khu vực được bao phủ bởi fynbos, một dạng cây bụi lá cứng sinh trưởng mạnh trên nền cát axit hoặc các lớp đất nghèo dinh dưỡng hình thành từ đá sa thạch thuộc hệ tầng Núi Bàn (Table Mountain). Fynbos là mái nhà của vô số loài thực vật đa dạng, nổi bật nhất là các thành viên thuộc họ Quắn hoa (Proteaceae), họ Thạch nam (Ericaceae) và họ lau sậy Restionaceae. Ngoài ra, dọc theo dải duyên hải hướng tây của tỉnh Tây Cape, trên nền cát Đệ Tam, còn xuất hiện một dạng thảm thực vật khác là sandveld – cấu tạo từ các loài cây bụi ven biển thân mềm.

Một hệ sinh thái thực vật quan trọng khác là renosterveld, một thảm cây bụi cỏ bị thống trị bởi các loài thuộc họ Cúc (Asteraceae), đặc biệt là cây renosterbos. Kiểu thảm thực vật này sinh sôi rất tốt trên các lớp đất sét giàu base ở vùng bình nguyên ven biển. Xen kẽ vào đó, tại những khe lũng khuất gió và ẩm ướt, người ta có thể tìm thấy những mảng Rừng ôn đới miền nam châu Phi (Southern Afrotemperate Forest) xanh tốt.

Theo phân loại của nhà thực vật học Armen Takhtajan (1978), khu vực này sở hữu một loạt các họ thực vật đặc hữu hoặc gần như đặc hữu, bao gồm: Grubbiaceae, Roridulaceae, Bruniaceae, Penaeaceae, Greyiaceae, Geissolomataceae, Retziaceae (thuộc chi Retzia) và Stilbaceae. Đây cũng chính là vùng đất duy nhất sản sinh ra loại trà rooibos trứ danh trên toàn thế giới.

Các kiểu thảm thực vật 
Khu vực Mũi Hảo Vọng bao gồm nhiều kiểu thảm thực vật được phân loại chi tiết, tiêu biểu có thể kể đến:
 Fynbos Cát Atlantis (phía bắc Cape Town)
 Fynbos Đá hoa cương Boland
 Dải duyên hải đụn cát Cape Flats (khu vực ven biển quanh Cape Town, hiện đang bị đe dọa)
 Fynbos Cát Cape Flats
 Đất ngập nước ngọt vùng trũng Cape
 Fynbos Đất phiến vùng Winelands
 Fynbos Cát Hangklip
 Fynbos Sa thạch Kogelberg
 Fynbos Phù sa Lourensford
 Fynbos Đá hoa cương Bán đảo
 Fynbos Sa thạch Bán đảo
 Renosterveld Đất phiến Bán đảo
 Rừng ôn đới miền nam châu Phi (loại rừng bản địa chính ở dải tây nam)
 Fynbos Phù sa Swartland
 Renosterveld Phù sa Swartland
 Renosterveld Đá hoa cương Swartland
 Renosterveld Đất phiến Swartland
 Renosterveld Silcrete Swartland

Sinh thái học 
Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) đã phân chia Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng thành ba vùng sinh thái (ecoregion) riêng biệt, bao gồm: Fynbos và renosterveld vùng thấp; Fynbos và renosterveld vùng núi; và cuối cùng là Rặng cây bụi Albany. 

Trong số đó, các vùng sinh thái fynbos được ưu tiên bảo tồn ở mức cao nhất, lọt vào danh sách Global 200 uy tín. Tổ chức Bảo tồn Quốc tế (Conservation International) cũng đã chính thức công nhận toàn bộ khu vực này là một điểm nóng đa dạng sinh học toàn cầu.

Tuy nhiên, giới chuyên môn ước tính rằng Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng đang phải gánh chịu một trong những tốc độ tuyệt chủng nhanh nhất trên thế giới. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ tình trạng mất đi môi trường sống tự nhiên, hiện tượng suy thoái đất đai do con người và sự bành trướng của các loài thực vật ngoại lai xâm lấn.

Hoạt động bảo tồn 
Vào đầu những năm 2000, chương trình Nam Phi trực thuộc tổ chức Bảo tồn Quốc tế (sau này được đăng ký tư cách pháp nhân địa phương dưới tên gọi Conservation South Africa) đã hợp tác chặt chẽ với các đối tác bản địa. Mục tiêu là nhằm triển khai hàng loạt chiến dịch bảo tồn thiết thực trên toàn dải Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng để cứu vãn hệ sinh thái độc nhất vô nhị này.

Di sản Thế giới 
Năm 2004, hệ thống "Các khu bảo tồn Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng" đã chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới. Quần thể di sản này bao gồm 8 khu vực bảo tồn mang tính đại diện cao nhất (và được mở rộng ranh giới thêm vào năm 2015):
 Vườn quốc gia Núi Bàn (Table Mountain National Park)
 Khu hoang dã Cederberg
 Khu hoang dã Groot Winterhoek
 Quần thể núi Boland (bao gồm các Khu bảo tồn thiên nhiên: Limietberg, Jonkershoek, Assegaaibosch, Hottentots Holland, và Kogelberg)
 Khu bảo tồn thiên nhiên De Hoop
 Khu hoang dã Boosmansbos
 Quần thể núi Swartberg (bao gồm các Khu bảo tồn thiên nhiên: Swartberg, Gamkapoort, và Towerkop)
 Siêu khu bảo tồn Baviaanskloof

Xem thêm 
 Địa lý Nam Phi

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Tổ chức Bảo tồn Quốc tế: Điểm nóng đa dạng sinh học – Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng
 Cape Action: Khu vực thực vật Mũi Hảo Vọng

Thực vật học Nam Phi
Di sản thế giới tại Nam Phi
Khu vực sinh thái