Người chết chưa xác định danh tính

Người chết chưa xác định danh tính (), hay người chưa xác định danh tính (, viết tắt UID hoặc UP), là thi thể người mà cảnh sát và giám định viên pháp y không thể xác lập được danh tính. Trong nhiều trường hợp, phải mất nhiều năm mới xác định được danh tính của một số UID, và cũng có những trường hợp không bao giờ được xác định. Một UID có thể không được nhận diện do thiếu bằng chứng hoặc không có giấy tờ tùy thân như giấy phép lái xe. Khi hài cốt đã phân hủy hoặc bị biến dạng đến mức không thể nhận diện, khuôn mặt của UID có thể được  nhằm thể hiện diện mạo trước khi chết. Ở các quốc gia nói tiếng Anh, UID thường được gọi bằng các tên giả định như "John Doe" hoặc "Jane Doe".

Nguyên nhân 
Tính đến năm 2023, có khoảng 14.000 trường hợp người chết chưa xác định danh tính (UID) tại Hoa Kỳ. Một thi thể có thể không được nhận diện nếu người đó qua đời tại một bang nơi họ không có hồ sơ, trong tình trạng phân hủy nặng, hoặc bị tổn thương nghiêm trọng ở khuôn mặt. Trong nhiều trường hợp tại Hoa Kỳ, những thiếu niên có tiền sử bỏ nhà đi sẽ bị loại khỏi danh sách người mất tích khi họ đủ 18 tuổi, từ đó làm mất đi khả năng đối chiếu với các hồ sơ người chưa xác định danh tính hiện có. Trong một cơ sở dữ liệu do Cảnh sát tỉnh Ontario duy trì, đã ghi nhận 371 trường hợp người chết chưa xác định danh tính trong giai đoạn từ năm 1964 đến năm 2015.

Địa điểm 
Một số UID tử vong bên ngoài bang hoặc khu vực nơi họ sinh sống. Hai nạn nhân chưa xác định ở Quận Sumter bị sát hại tại bang South Carolina ban đầu được cho là người Canada. Cuối cùng, cả hai được xác định là những người đến từ Pennsylvania và Minnesota. Barbara Hess Precht qua đời tại Ohio vào năm 2006, nhưng chỉ được xác định danh tính vào năm 2014. Bà đã sống lang thang cùng chồng tại California trong nhiều thập niên trước khi quay về bang quê nhà Ohio và qua đời trong hoàn cảnh không rõ. Trong cả hai trường hợp này, các UID được tìm thấy trong tình trạng có thể nhận diện và dấu vân tay cũng như hồ sơ nha khoa được thu thập dễ dàng. Hiện chưa rõ liệu DNA của các nạn nhân ở Quận Sumter có được thu thập sau này hay không, vì việc đó đòi hỏi phải khai quật thi thể. Nhiều người nhập cư không giấy tờ tử vong tại Hoa Kỳ sau khi vượt biên từ México vẫn không được xác định danh tính.

Phân hủy 
Nhiều UID được phát hiện rất lâu sau khi tử vong và đã bị phân hủy nghiêm trọng. Điều này làm thay đổi đáng kể các đặc điểm khuôn mặt và có thể khiến việc nhận diện bằng dấu vân tay trở nên không khả thi. Điều kiện môi trường thường là yếu tố quan trọng trong quá trình phân hủy: một số thi thể được tìm thấy nhiều tháng sau khi chết nhưng ít bị phân hủy nếu nằm trong môi trường lạnh, trong khi ở môi trường nóng, nhiệt độ cao và động vật ăn xác có thể làm các đặc điểm bị phá hủy nhanh chóng. Trong một số trường hợp, nhiệt độ cao có thể làm xác bị ướp tự nhiên, khiến các đặc điểm bị biến dạng dù mô vẫn còn tồn tại sau giai đoạn phân hủy ban đầu. Một ví dụ là "Công chúa Ba Tư", người chỉ mới qua đời trong thập niên 1990 nhưng đã bị tuyên bố sai là đã qua đời tại Pakistan hơn 2.000 năm trong một vụ giả mạo khảo cổ.

Thối rữa 
Quá trình thối rữa thường xảy ra khi vi khuẩn phân hủy thi thể và tạo ra khí từ bên trong, khiến xác bị trương phồng và đổi màu. Trong các trường hợp như gia đình Rogers—bị sát hại năm 1989 bởi Oba Chandler—các thi thể bị vứt xuống nước nhưng sau đó nổi lên do khí tích tụ bên trong khiến chúng nổi lên mặt nước. Mặc dù thời gian tử vong không lâu, các thi thể đã bị phân hủy nghiêm trọng và không thể nhận diện, do quá trình thối rữa diễn ra dưới nước kết hợp với nhiệt độ cao. Phải đến một tuần sau, danh tính của họ mới được xác định thông qua hồ sơ nha khoa.

Xương hóa 
Quá trình xương hóa xảy ra khi thi thể UID phân hủy đến mức chỉ còn lại xương và có thể là một lượng nhỏ mô, thường khi cái chết xảy ra từ rất lâu trước khi được phát hiện. Nếu chỉ còn lại hài cốt, việc thu thập dấu vân tay hoặc dấu chân là không thể, trừ khi chúng còn tồn tại sau giai đoạn phân hủy ban đầu. Dấu vân tay thường được sử dụng để nhận dạng người chết và đã được áp dụng rộng rãi trước khi kỹ thuật so sánh DNA trở nên phổ biến. Trong một số trường hợp, việc chỉ còn lại phần hài cốt khiến thông tin thu thập được rất hạn chế. Các UID ở trạng thái xương hóa thường được  nếu việc tra cứu hồ sơ nha khoa và cơ sở dữ liệu DNA không mang lại kết quả.

Thiêu hủy 
Trong nhiều trường hợp, người cố gắng che giấu thi thể sẽ tìm cách phá hủy hoặc làm biến dạng nó đến mức không thể nhận diện. Mario Zunigarobles bị sát hại chỉ khoảng một giờ trước khi được phát hiện, nhưng thi thể đã bị biến dạng hoàn toàn và không thể nhận diện. Khi người mẫu Canada Lynn Breeden bị sát hại và thiêu trong một thùng rác, cơ thể cô bị hủy hoại nghiêm trọng đến mức không thể thực hiện phân tích DNA hay dấu vân tay. Danh tính của cô chỉ được xác nhận sau đó khi cấu trúc răng đặc trưng trùng khớp với hồ sơ nha khoa, và DNA từ máu thu được tại một hiện trường khác cũng trùng khớp. Thi thể của Linda Agostini được tìm thấy trong tình trạng bị thiêu cháy gần Albury, Úc vào năm 1934; 10 năm sau, danh tính của bà được xác định thông qua so sánh hồ sơ nha khoa.

Quá trình nhận dạng 
Thông thường, các thi thể được nhận dạng bằng cách so sánh DNA, dấu vân tay và đặc điểm nha khoa—những yếu tố mang tính duy nhất cao. DNA được xem là phương pháp chính xác nhất, tuy nhiên chỉ được sử dụng rộng rãi từ thập niên 1990. DNA thường được thu thập từ nang tóc, máu, mô và các vật liệu sinh học khác. Ngoài ra, thi thể còn có thể được nhận dạng dựa trên các đặc điểm vật lý khác như bệnh lý, dấu vết phẫu thuật, các chấn thương hoặc gãy xương, cũng như thông tin về chiều cao và cân nặng. Một giám định viên pháp y thường sẽ tham gia vào quá trình nhận dạng. Kể từ năm 2018, phương pháp phả hệ di truyền cũng đã được sử dụng để xác định danh tính nhiều thi thể bằng cách đối chiếu DNA của người chết với DNA của thân nhân đã tải dữ liệu lên các nền tảng gia phả.

Ảnh nhà xác 
Nhiều sở cảnh sát và văn phòng giám định pháp y đã nỗ lực xác định danh tính người chết bằng cách công bố trực tuyến các bức ảnh nhà xác (mortuary photographs) của khuôn mặt UID. Trong một số trường hợp, các bức ảnh này được chỉnh sửa để che đi các vết thương trước khi công bố. Các thi thể bị phân mảnh cũng có thể được chỉnh sửa kỹ thuật số để trông như còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, đây không được xem là phương pháp hiệu quả nhất, do bản chất của cái chết thường làm biến dạng khuôn mặt của UID. Một ví dụ là "Grateful Doe", người tử vong trong một vụ tai nạn giao thông năm 1995 và bị chấn thương nghiêm trọng khiến khuôn mặt bị biến dạng.

Một Jane Doe được tìm thấy trong một con sông tại Milwaukee, Wisconsin đã tử vong từ nhiều tháng trước, nhưng được bảo quản bởi nhiệt độ lạnh. Ảnh nhà xác của cô được công bố trên trang web của giám định viên pháp y, nhưng khuôn mặt đã bị biến dạng do sưng phồng sau khi ngấm nước, cùng với sự phân hủy theo thời gian.

 cũng đã được sử dụng để hỗ trợ nhận dạng và được cho là chính xác hơn, vì chúng thể hiện “biểu cảm thư giãn”, thường không phản ánh khuôn mặt của UID tại thời điểm được phát hiện, như trường hợp của thiếu nữ vô danh trên sông Seine. Tuy nhiên, mặt nạ tử thi vẫn có thể thể hiện các đặc điểm như hốc mắt trũng hoặc dấu hiệu bệnh tật kéo dài, vốn không phản ánh diện mạo của người đó khi còn sống.

Tái dựng 

Khi một thi thể được phát hiện trong tình trạng phân hủy nặng hoặc đã chết trong hoàn cảnh bạo lực, việc tái dựng thường cần thiết để kêu gọi sự hỗ trợ từ công chúng, đặc biệt khi việc công bố hình ảnh thi thể được coi là không phù hợp. Ngay cả những trường hợp có thể nhận diện cũng đôi khi được tái dựng vì lý do tương tự. Khuôn mặt có thể được tái dựng bằng mô hình ba chiều hoặc bằng phương pháp hai chiều, bao gồm phác họa hoặc tái dựng kỹ thuật số, tương tự như các ảnh phác họa khuôn mặt. Các bản phác họa đã được sử dụng trong nhiều vụ việc khác nhau. Nghệ sĩ pháp y Karen T. Taylor đã phát triển phương pháp riêng vào thập niên 1980, sử dụng các kỹ thuật chính xác hơn như ước lượng vị trí và kích thước các đặc điểm trên hộp sọ. Phương pháp này được chứng minh là khá hiệu quả.

Trung tâm Quốc gia về Trẻ em Mất tích và Bị bóc lột đã phát triển các phương pháp ước tính diện mạo khuôn mặt của UID trong những trường hợp hài cốt quá phân hủy để có thể vẽ hoặc tái dựng hai chiều do thiếu mô mềm. Hộp sọ sẽ được quét CT, sau đó hình ảnh được xử lý bằng phần mềm thiết kế kiến trúc để thêm các lớp mô kỹ thuật số dựa trên độ tuổi, giới tính và chủng tộc của UID.

Ví dụ 
Những hình ảnh sau minh họa các phương pháp tái dựng UID khác nhau:

Vấn đề 
Trong một số trường hợp, như vụ của Colleen Orsborn, cơ quan thực thi pháp luật đã loại trừ nhầm danh tính thật của nạn nhân khỏi danh sách khả nghi. Trong trường hợp này, Orsborn từng bị gãy xương chân, nhưng giám định viên pháp y không phát hiện được dấu vết chấn thương này trong quá trình khám nghiệm tử thi, dẫn đến việc loại trừ sai. Chỉ đến năm 2011, xét nghiệm DNA mới xác nhận Orsborn chính là nạn nhân được tìm thấy năm 1984.

Trong các trường hợp như Racine County Jane Doe (sau này được xác định là Peggy Johnson-Schroeder), việc loại trừ một danh tính tiềm năng cũng gây tranh cãi. Aundria Bowman, một thiếu nữ mất tích năm 1989 có ngoại hình rất giống với thi thể được tìm thấy năm 1999, đã bị loại khỏi danh sách theo Hệ thống Quốc gia về Người Mất tích và Không rõ Danh tính. Trên diễn đàn trực tuyến Websleuths, nhiều thành viên đã phản đối quyết định này trước khi danh tính nạn nhân được xác nhận.

Trong vụ Lavender Doe (sau này được xác định là Dana Dodd), mẹ của một thiếu nữ mất tích cũng không đồng ý với kết quả loại trừ dựa trên DNA, vì bà cho rằng bản tái dựng khuôn mặt của nạn nhân rất giống con gái mình.

Trường hợp đáng chú ý 

Bí ẩn Whitehall, Anh, chưa xác định danh tính từ năm 1888
Jane Doe Oak Grove, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1946
Người đàn ông Somerton, Úc, chưa xác định danh tính từ năm 1948, có thể đã được xác định vào năm 2022
Người phụ nữ Isdal, Na Uy, chưa xác định danh tính từ năm 1970
“Fred the Head”, Vương quốc Anh, chưa xác định danh tính từ năm 1971
Jane Doe Long Beach, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1974
Cô gái Heul, Hà Lan, chưa xác định danh tính từ năm 1976
Eklutna Annie, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1980
Jane Doe St. Louis, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1983
Jane Doe Vernon County, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1984
Jane Doe Nevada City, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1984
Cô gái Teteringen, Hà Lan, chưa xác định danh tính từ năm 1990
“Quý ông Heligoland”, Đức, chưa xác định danh tính từ năm 1994
Jennifer Fairgate, Na Uy, chưa xác định danh tính từ năm 1995
“Công chúa Ba Tư”, Pakistan, chưa xác định danh tính từ năm 1996
Mary Anderson, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 1996
"Adam", Vương quốc Liên hiệp Anh, chưa xác định danh tính từ năm 2001
"Cô gái sông Main", Đức, chưa xác định danh tính từ năm 2001
Người phụ nữ Wembley Point, Vương quốc Liên hiệp Anh, chưa xác định danh tính từ năm 2004
Peter Bergmann, Ireland, chưa xác định danh tính từ năm 2009
“Thiên thần đồng cỏ”, Vương quốc Liên hiệp Anh, chưa xác định danh tính từ năm 2010
Jane Doe “Smurfette”, Hoa Kỳ, chưa xác định danh tính từ năm 2012
Người đàn ông rừng Clocaenog, Vương quốc Liên hiệp Anh, chưa xác định danh tính từ năm 2015

Xem thêm 
Danh sách chuyến bay có người trốn trong khoang bánh máy bay, nhiều người trong số họ không sống sót và chưa được xác định danh tính
Nhận dạng thi thể
Chiến dịch Identify Me
Mộ Chiến sĩ Vô danh

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Doe Network
National Center for Missing and Exploited Children
National Missing and Unidentified Persons System
FBI Unidentified Victims
"Help ID Me" on Facebook

Khoa học pháp y
*