Tống thư

Tống thư (宋書) là một sách trong 24 sách lịch sử Trung Quốc (Nhị thập tứ sử), do Thẩm Ước (沈約) (441 - 513) người nhà Lương thời Nam triều viết và biên soạn. Năm 487 ông phụng chiếu Tề Vũ Đế biên soạn sách "Tống Thư", viết thành Bản kỷ 10 thiên, Liệt truyện 60 thiên, Chí 30 thiên, tổng cộng có 100 thiên.

Sách chép từ thời Tống Vũ Đế (Năm 420), cho đến Tống Thuận Đế (Năm 479), ghi chép lại các sự kiện lịch sử 60 năm của nhà Lưu Tống. Tống thư là một trong nhiều tài liệu lịch sử còn tồn tại đến ngày nay, bao gồm nhiều chiếu lệnh tấu nghị, thư trát, văn chương đương thời, có giá trị tham khảo rất cao.

Khái quát 
Thẩm Ước dựa theo Tống thư của Hà Thừa Thiên, Sơn Khiêm Chi, Tô Bảo Sinh và Từ Viện đời Tống để tiến hành công việc thêm bớt, hiệu đính và bổ sung, đồng thời bổ khuyết những sự kiện lịch sử của hơn mười năm cuối đời Tống. Trong quá trình biên soạn, ông sao chép rất nhiều từ Tống thư của Từ Viện, vì vậy bảy mươi thiên truyện nhân vật đã được hoàn thành với tốc độ rất nhanh chỉ trong một năm. Tống thư lưu giữ nhiều tư liệu sử liệu, bao gồm các chiếu lệnh, tấu nghị, thư từ, bài văn đương thời…, có giá trị tham khảo rất cao.

Trong các phần Chí của Tống thư, phần thuật của Thẩm Ước thường truy nguyên đến thời Ngụy–Tấn, nhờ đó có thể bù đắp những khiếm khuyết của các sách như Tam quốc chí, v.v. Đồng thời, do Chí mới là phần do chính Thẩm Ước sáng tác (còn truyện nhân vật phần nhiều chép lại Tống thư của người trước là Từ Viện), nên giá trị của Chí là cao nhất. Phần Chí của Tống thư có tám loại, gồm: Luật lịch chí, Lễ chí, Nhạc chí, Thiên văn chí, Phù thụy chí, Ngũ hành chí, Châu quận chí, Bách quan chí, được gọi là Tống thư bát thư, dung lượng chiếm một nửa toàn bộ sách. Phần Chí của Tống thư truy lên đến Tiên Tần, trong đó thời Ngụy và Tấn đặc biệt tường tận, ghi chép không ít chiếu cáo, tấu sớ cùng các khúc nhạc cổ, lời ca… là tư liệu quý giá. Dư Gia Tích khen phần Chí của Tống thư là “lương quy của sử gia”.

Người đời sau dựa theo các tư liệu liên quan để bổ soạn các Chí và Biểu của Tống thư. Trong Lịch đại sử biểu của Vạn Tư Đồng đời Thanh có mỗi loại 1 quyển: Tống chư vương thế biểu, Tống phương trấn niên biểu, Tống tướng tướng đại thần niên biểu. La Chấn Ngọc bổ sung Tông thất thế hệ biểu 1 quyển; Thịnh Đại Lực có Tống thư bổ biểu 4 quyển; Hác Ý Hành bổ sung Hình pháp chí và Thực hóa chí, mỗi loại 1 quyển. Người cận đại Nhiếp Sùng Kỳ có Bổ Tống thư nghệ văn chí 1 quyển.

Phiên bản 
Theo Lữ Đình thư mục do Phó Tăng Tương và Phó Hy Niên hiệu đính, bổ sung, bản khắc đời Tống của Tống thư là bản Mi Sơn Thất sử (về sau gọi là bản Tam triều) vốn là bản quan tu vào niên hiệu Chính Hòa, được quan viên Tỉnh Hiến Mạnh phụng lệnh vào năm Thiệu Hưng thứ 14 đời Cao Tông yêu cầu các học quan ở Tứ Xuyên nộp lên. Về sau do in ấn quá nhiều, ván khắc dần bị mờ; qua hai triều Nguyên và Minh liên tiếp được tu bổ, vì vậy trở thành bản tu bổ qua nhiều lần. Hiện bản này được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Trung Quốc.

Ngoài ra, Tống thư còn có bản Nhị thập nhất sử do Quốc Tử Giám Nam và Bắc thời Minh lần lượt khắc in (bản Nam–Bắc Giám; bản Nam Giám hiện lưu tại Thư viện của Nhà xuất bản Trung Hoa Thư Cục; vì bản khắc Nam Giám có trước nên được xem là bản mẹ), bản Thập thất sử của Tập Cổ Các vào năm Sùng Trinh thứ 7, bản Nhị thập tứ sử của Võ Anh Điện vào năm Càn Long thứ 4 (bản Điện), bản Kim Lăng Thư Cục thời Đồng Trị, cùng bản Trương Nguyên Tế chụp in bản Tam triều (bản Bách Nạp).

Còn các bản đang lưu hành phổ biến trên thị trường hiện nay là bản điểm hiệu của Trung Hoa Thư Cục năm 1974 và bản tu đính của Trung Hoa Thư Cục năm 2018; cả hai bản này đều lấy bản Bách Nạp của Trương Nguyên Tế làm bản nền.

Tứ khố toàn thư Tổng mục đề yếu 
Lương Thẩm Ước soạn. Sự tích của Ước, đã chép đủ trong bản truyện ở Lương thư. Ước dâng biểu tiến sách, nói rằng: “Bản kỷ, liệt truyện, sao chép tu chỉnh đã xong; hợp với chí, biểu bảy mươi quyển… các chí do thần soạn, xin làm xong sẽ nối dâng.” Nay sách này có kỷ, chí, truyện mà không có biểu. Lưu Tri Kỷ trong Sử thông nói sách ấy “kỷ mười, chí ba mươi, liệt truyện sáu mươi, cộng một trăm quyển”, cũng chẳng nói có biểu. Tùy thư - Kinh tịch chí cũng chép Tống thư một trăm quyển, hợp với số quyển bản nay. Có lẽ trước đời Đường, phần biểu đã sớm thất lạc; còn quyển mục bản nay, phải chăng do người đời sau biên thứ lại ư?

Xét theo lời tự của các chí, nói phàm chỗ thêm bớt đối với các chí của sử trước, chia làm tám môn: một là Luật lịch, hai là Lễ, ba là Nhạc, bốn là Thiên văn, năm là Ngũ hành, sáu là Phù thụy, bảy là Châu quận, tám là Bách quan. Thế thì Luật lịch vốn chưa từng tách làm hai môn. Nay mục lục tổng của bản nay, đề quyển mười một là Chí thứ nhất - Chí tự, quyển mười hai Chí thứ hai - Lịch thượng, quyển mười ba Chí thứ ba - Lịch hạ; nhưng mục nhỏ từng quyển lại ghi Chí thứ nhất - Luật chí tự, Chí thứ hai - Lịch thượng, Chí thứ ba - Lịch hạ. Ấy là người đời sau biên mục, gượng chia cắt, chẳng phải thứ tự cũ của bản gốc Thẩm Ước; chứng cứ rành rành đó vậy.

Trong tám chí, chỉ có Phù thụy thực là điều thừa như bướu thịt. Còn Châu quận chỉ dựa Thái Khang địa chí cùng nguyên bản của Hà Thừa Thiên, Từ Viện; đối việc đặt châu quận tạm cư, dựng lập mới, sáp nhập chia tách, phần nhiều không chép rõ năm tháng, cũng là sơ lược.

Đến như Lễ chí gộp tế Giao, tế tự, triều hội, dư phục, tổng làm một môn để bớt rườm; Nhạc chí tường thuật tám âm, các thứ nhạc khí, cùng chương nhạc cổ xuy, nạo ca, để lưu giữ nghĩa huấn. Như các thiên Đạc vũ khúc, Thánh nhân chế lễ nhạc, có tiếng mà lời chẳng thể xét rõ, bèn mỗi câu làm một đoạn để giữ nhịp điệu; phép tắc ấy lại càng khéo.

Nếu nói việc truy thuật đời trước, Triều Công Vũ trong Độc thư chí tuy chê là hạn đoạn chẳng nghiêm; song Ban Cố trong Hán thư chép thêm Địa lý, trên kể Cửu châu, đặt riêng Ngũ hành, diễn rõ Hồng Phạm, lần theo ngọn nguồn; như thế tiền lệ đã có. Vả lại Ngụy, Tấn đều đoản tộ; Tống nối sau, trải chưa lâu, nhiều việc theo lệ cũ; Ước chép kỹ nguyên do biến cải, cũng chưa phải lỗi lớn, chẳng nên vội đem ra đàn hặc.

Xem Từ Viện truyện kể chuyện tu sử lúc bấy giờ: bàn rằng nên lập truyện cho bọn Hoàn Huyền; Ước bèn nói bọn Hoàn Huyền, Lư Tuần thân là giặc của Tấn, chẳng dính dáng hậu đại; bọn Ngô Ẩn, Tạ Hỗn nghĩa chỉ thuộc tiền triều, không nên lạm nhập; bọn Lưu Nghị, Hà Vô Kỵ chí ở hưng phục, tình không tạo Tống, đều nên gạch bỏ, trả về tịch Tấn. Việc Ước giãi bày lệ sử, há chẳng cẩn nghiêm ư?

Sách ấy đến Bắc Tống đã thất tán nhiều. Sùng văn tổng mục nói khuyết một quyển Triệu Luân Chi truyện; Trần Chấn Tôn trong Thư lục giải đề nói chỉ khuyết Đáo Ngạn Chi truyện. Nay bản nay quyển bốn mươi sáu có Triệu Luân Chi, Vương Ý, Trương Thiệu truyện; chỉ riêng Ngạn Chi truyện là thiếu, hợp với bản Trần Chấn Tôn từng thấy. Cuối quyển lại có lời phụ ký của Thần Mục, nói thể thức quyển này giống Nam sử, cuối truyện không có luận, ngờ chẳng phải sách của Ước; lời ấy rất phải. Bởi đầu Tống đã khuyết mất một quyển này; người đời sau bèn lấy bừa trong Cao thị tiểu sử cùng Nam sử để chắp vá, cốt cho đủ số quyển; nhưng Nam sử vốn có Đáo Ngạn Chi truyện mà lại bỏ không lấy. Lại sau Trương Thiệu truyện có kèm chép cháu gọi bằng anh là Sướng, dùng thẳng văn Nam sử mà không biết rằng sách này quyển năm mươi chín đã có Trương Sướng truyện, quên mất chỗ trùng xuất. Vậy kẻ bổ chắp thật sơ suất. Thần Mục ắt chính là Trịnh Mục; Tống sử có truyện, niên hiệu Gia Hựu từng hiệu khám Tống thư. Những điều khảo chứng của ông, chỉ thấy mỗi điều này; hẳn khi khắc in lại, bèn gọt bỏ chỗ thừa sót ngẫu nhiên, cũng đủ thấy các bản khắc từ đời Minh về sau tùy ý sửa đổi, phần nhiều chẳng theo cổ thức vậy.

Khái niệm chủ yếu
"Bạch diện thư sinh" - Trong phần Thẩm Khánh Chi truyện (沈慶之傳) của bộ Tống Thư, Thẩm Khánh Chi nói: Bệ hạ kim dục phạt quốc, nhi dữ bạch diện thư sinh bối mưu chi, sự hà do tế ("陛下今欲伐國、而與白面書生輩謀之、事何由濟"), nghĩa là "Nay Bệ hạ muốn mở chiến tranh với nước khác, mà lại để những người bạch diện thư sinh không một chút kinh nghiệm về quân sự đứng ra bàn luận, thì làm sao mà thành công được?"

Mục lục

Bản kỷ  
 Quyển 1: Bản kỉ đệ nhất- Vũ Đế thượng
 Quyển 2: Bản kỷ đệ nhị- Vũ Đế bản kỷ trung
 Quyển 3: Bản kỉ đệ tam- Vũ Đế bản kỷ hạ
 Quyển 4: Bản kỷ đệ tứ- Thiếu Đế
 Quyển 5: Bản kỷ đệ ngũ- Văn Đế
 Quyển 6: Bản kỷ đệ lục- Hiếu Vũ Đế
 Quyển 7: Bản kỷ đệ thất- Tiền Phế Đế
 Quyển 8: Bản kỷ đệ bát Minh Đế bản kỷ
 Quyển 9: Bản kỷ đệ cửu- Hậu Phế Đế
 Quyển 10: Bản kỷ đệ thập- Thuận Đế

Chí 
 Quyển 11 - Chí tự Luật lịch thượng
 Quyển 12 - Luật lịch trung
 Quyển 13 - Luật lịch hạ
 Quyển 14 - Lễ nhất
 Quyển 15 - Lễ nhị
 Quyển 16 - Lễ tam
 Quyển 17 - Lễ tứ
 Quyển 18 - Lễ ngũ
 Quyển 19 - Nhạc nhất
 Quyển 20 - Nhạc nhị
 Quyển 21 - Nhạc tam
 Quyển 22 - Nhạc tứ
 Quyển 23 - Thiên văn nhất
 Quyển 24 - Thiên văn nhị
 Quyển 25 - Thiên văn tam
 Quyển 26 - Thiên văn tứ
 Quyển 27 - Phù thụy thượng
 Quyển 28 - Phù thụy trung
 Quyển 29 - Phù thụy hạ
 Quyển 30 - Ngũ hành nhất
 Quyển 31 - Ngũ hành nhị
 Quyển 32 - Ngũ hành tam
 Quyển 33 - Ngũ hành tứ
 Quyển 34 - Ngũ hành ngũ
 Quyển 35 - Châu quận nhất
 Quyển 36 - Châu quận nhị
 Quyển 37 - Châu quận tam
 Quyển 38 - Châu quận tứ
 Quyển 39 - Bá quan thượng
 Quyển 40 - Bá quan hạ

Liệt truyện  
 Quyển 41: Liệt truyện đệ nhất - Hậu phi truyện - Hiếu Mục Triệu Hoàng hậu, Hiếu Ý Tiêu Hoàng hậu, Vũ Kính Tang Hoàng hậu, Vũ Đế Trương Phu nhân, Thiếu Đế Tư Mã Hoàng hậu, Vũ Đế Hồ Tiệp dư, Văn Nguyên Viên Hoàng hậu, Văn Đế Lộ Thục viên, Hiếu Vũ Văn Mục Vương Hoàng hậu, Tiền Phế Đế Hà Hoàng hậu, Văn Đế Thẩm Tiệp dư, Minh Cung Vương Hoàng hậu, Hậu Phế Đế Giang Hoàng hậu, Minh Đế Trần Chiêu Hoa, Thuận Đế Tạ Hoàng hậu 
 Quyển 42: Liệt truyện đệ nhị - Lưu Mục Chi, Vương Hoằng truyện
 Quyển 43: Liệt truyện đệ tam - Từ Tiện Chi, Phó Lượng, Đàn Đạo Tể truyện
 Quyển 44: Liệt truyện đệ tứ - Tạ Hối truyện 
 Quyển 45: Liệt truyện đệ ngũ - Vương Trấn Ác, Đàn Thiều, Hướng Tĩnh, Lưu Hoài Thận, Lưu Túy truyện
 Quyển 46: Liệt truyện đệ lục - Triệu Luân Chi, Vương Ý, Trương Thiệu truyện
 Quyển 47: Liệt truyện đệ thất - Lưu Hoài Túc, Mạnh Hoài Ngọc, Lưu Kính Tuyên, Đàn Chi truyện
 Quyển 48: Liệt truyện đệ bát - Chu Linh Thạch, Mao Tu Chi, Phó Hoằng Chi truyện
 Quyển 49: Liệt truyện đệ cửu - Tôn Xử, Khoái Ân, Lưu Chung, Ngu Khâu Tiến truyện
 Quyển 50: Liệt truyện đệ thập - Hồ Phiên, Lưu Khang Tổ, Viên Hộ Chi, Trương Hưng Thế truyện
 Quyển 51: Liệt truyện đệ thập nhất - Tông thất truyện - Trường Sa Cảnh Vương Đạo Liên, Lâm Xuyên Liệt Vũ Vương Đạo Quy, Doanh Phổ Hầu Tuân Khảo 
 Quyển 52: Liệt truyện đệ thập nhị - Dữu Duyệt, Vương Đản, Tạ Cảnh Nhân, Viên Trạm, Chử Thúc Độ truyện
 Quyển 53: Liệt truyện đệ thập tam - Trương Mậu Độ, Dữu Đăng Chi, Tạ Phương Minh, Giang Di truyện
 Quyển 54: Liệt truyện đệ thập tứ - Khổng Quý Cung, Dương Huyển Bảo, Thẩm Đàm Khánh truyện
 Quyển 55: Liệt truyện đệ thập ngũ - Tang Đảo, Từ Quảng, Phó Long truyện
 Quyển 56: Liệt truyện đệ thập lục - Tạ Chiêm, Khổng Lâm Quy truyện
 Quyển 57: Liệt truyện đệ thập thất - Sái Khuếch truyện
 Quyển 58: Liệt truyện đệ thập bát - Vương Huệ, Tạ Hoằng Vi, Vương Cầu truyện
 Quyển 59: Liệt truyện đệ thập cửu - Ân Thuần, Trương Sướng, Hà Yển, Giang Trí Uyên truyện
 Quyển 60: Liệt truyện đệ nhị thập - Phạm Thái, Vương Chuẩn Chi, Vương Thiều Chi, Tuân Bá Tử truyện
 Quyển 61: Liệt truyện đệ nhị thập nhất - Vũ tam vương truyện - Lư Lăng Hiếu Hiến Vương Nghĩa Chân, Giang Hạ Văn Hiến Vương Nghĩa Cung, Hành Dương Văn Vương Nghĩa Quý 
 Quyển 62: Liệt truyện đệ nhị thập nhị - Dương Hâm, Trương Phu, Vương Vi truyện
 Quyển 63: Liệt truyện đệ nhị thập tam - Vương Hoa, Vương Đàm Thủ, Ân Cảnh Nhân, Thẩm Diễn Chi truyện
 Quyển 64: Liệt truyện đệ nhị thập tứ - Trịnh Tiên Chi, Bùi Tùng Chi, Hà Thừa Thiên truyện
 Quyển 65: Liệt truyện đệ nhị thập ngũ - Cát Hàn, Lưu Đạo Sản, Đỗ Ký, Thân Điềm truyện
 Quyển 66: Liệt truyện đệ nhị thập lục - Vương Kính Hoằng, Hà Thượng Chi truyện
 Quyển 67: Liệt truyện đệ nhị thập thất - Tạ Linh Vận truyện
 Quyển 68: Liệt truyện đệ nhị thập bát - Văn nhị vương truyện - Bành Thành Vương Nghĩa Khang, Nam Quận Vương Nghĩa Tuyên 
 Quyển 69: Liệt truyện đệ nhị thập cửu - Lưu Trạm, Phạm Diệp truyện 
 Quyển 70: Liệt truyện đệ tam thập - Viên Thục truyện 
 Quyển 71: Liệt truyện đệ tam thập nhất - Từ Trạm Chi, Giang Trạm, Vương Tăng Xước truyện
 Quyển 72: Liệt truyện đệ tam thập nhị - Văn cửu vương truyện - Nam Bình Mục Vương Thước, Kiến Bình Tuyên Giản Vương Hoành, Tấn Hy Vương Sưởng, Thủy An Vương Hưu Nhân, Tấn Bình Thứ Vương Hưu Hữu, Bà Dương Ai Vương Hưu Nghiệp, Lâm Khánh Trùng Vương Hưu Thiến, Tân Dã Hoài Vương Di Phụ, Ba Lăng Ai Vương Hưu Nhược 
 Quyển 73: Liệt truyện đệ tam thập tam - Nhan Duyên Chi truyện 
 Quyển 74: Liệt truyện đệ tam thập tứ - Tang Chất, Lỗ Sảng, Thẩm Du Chi truyện
 Quyển 75: Liệt truyện đệ tam thập ngũ - Vương Tăng Đạt, Nhan Thuân truyện
 Quyển 76: Liệt truyện đệ tam thập lục - Chu Tu Chi, Tông Xác, Vương Huyền Mô truyện
 Quyển 77: Liệt truyện đệ tam thập thất - Liễu Nguyên Cảnh, Nhan Sư Bá, Thẩm Khánh Chi truyện
 Quyển 78: Liệt truyện đệ tam thập bát - Tiêu Tư Thoại, Lưu Duyên Tôn truyện
 Quyển 79: Liệt truyện đệ tam thập cửu - Văn ngũ vương truyện - Cánh Lăng Vương Đản, Lư Giang Vương Huy, Vũ Xương Vương Hồn, Hải Lăng Vương Hưu Mậu, Quế Dương Vương Hưu Phạm 
 Quyển 80: Liệt truyện đệ tứ thập - Hiếu Vũ thập tứ vương truyện - Dự Chương Vương Tử Thượng, Tấn An Vương Tử Huân, Tùng Tư Hầu Tử Phòng, Lâm Hải Vương Tử Húc, Thủy Bình Hiếu Kính Vương Tử Loan, Vĩnh Gia Vương Tử Nhân, Thủy An Vương Tử Chân, Thiệu Lăng Vương Tử Nguyên, Tề Kính Vương Tử Vũ, Hoài Nam Vương Tử Mạnh, Tấn Lăng Hiếu Vương Tử Vân, Nam Hải Ai Vương Tử Sư, Hoài Dương Tư Vương Tử Tiêu, Đông Bình Vương Tử Tự, Vũ Lục Vương Tán 
 Quyển 81: Liệt truyện đệ tứ thập nhất - Lưu Tú Chi, Cố Sâm, Cố Ký Chi truyện
 Quyển 82: Liệt truyện đệ tứ thập nhị - Chu Lãng, Thẩm Hoài Văn truyện
 Quyển 83: Liệt truyện đệ tứ thập tam - Tông Việt, Ngô Hí, Hoàng Hồi truyện
 Quyển 84: Liệt truyện đệ tứ thập tứ - Đặng Uyển, Viên Nghĩ, Khổng Ký truyện
 Quyển 85: Liệt truyện đệ tứ thập ngũ - Tạ Trang, Vương Cảnh Văn truyện
 Quyển 86: Liệt truyện đệ tứ thập lục - Ân Hiếu Tổ, Lưu Mẫn truyện
 Quyển 87: Liệt truyện đệ tứ thập thất - Tiêu Huệ Khai, Ân Diễm truyện 
 Quyển 88: Liệt truyện đệ tứ thập bát - Tiết An Đô, Thẩm Văn Tú, Thôi Đạo Cố truyện
 Quyển 89: Liệt truyện đệ tứ thập cửu - Viên Xán truyện
 Quyển 90: Liệt truyện đệ ngũ thập - Minh tứ vương truyện - Thiệu Lăng Thương Vương Hữu, Tùy Dương Vương Hối, Tân Hưng Vương Tung, Thủy Kiến Vương Hy
 Quyển 91: Liệt truyện đệ ngũ thập nhất - Hiếu nghĩa truyện
 Quyển 92: Liệt truyện đệ ngũ thập nhị - Lương lại truyện
 Quyển 93: Liệt truyện đệ ngũ thập tam - Ẩn dật truyện
 Quyển 94: Liệt truyện đệ ngũ thập tứ - Ân hãnh truyện - Đái Pháp Hưng, Đái Minh Bảo, Từ Viên, Nguyễn Điền Phu, Vương Đạo Long, Dương Vận Trường
 Quyển 95: Liệt truyện đệ ngũ thập ngũ - Tác lỗ truyện - Bắc Ngụy
 Quyển 96: Liệt truyện đệ ngũ thập lục - Tiên Ti Thổ Cốc Hồn truyện - Thổ Cốc Hồn
 Quyển 97: Liệt truyện đệ ngũ thập thất- Di Man truyện - (bao gồm các nước Lâm Ấp, Phù Nam, Sư Tử quốc, Thiên Trúc, Cao Câu Ly, Bách Tế, Oa quốc, người Man ở châu Kinh, Ung, Dự)
 Quyển 98: Liệt truyện đệ ngũ thập bát - Để Hồ truyện 
 Quyển 99: Liệt truyện đệ ngũ thập cửu - Nhị Hung truyện - (bao gồm Nguyên Hung Thiệu và Thủy Hưng Vương Tuấn)
 Quyển 100: Liệt truyện đệ lục thập - Tự Tự (lời nói đầu do chính tác giả viết)

Tham khảo

Liên kết ngoài

二十五史 (簡体中国語/繁体中国語) 

Văn bản cổ điển Trung Quốc
Sách lịch sử về Trung Quốc
Lưu Tống
Ngũ Hồ thập lục quốc