Vân Đình

Vân Đình là một xã ngoại thành nằm ở phía Nam thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Vị trí địa lý 
Xã Vân Đình có vị trí địa lý:

 Phía Bắc giáp xã Ứng Thiên và xã Phúc Sơn.
 Phía Tây giáp xã Hồng Sơn.
 Phía Nam giáp xã Hòa Xá.
 Phía Đông giáp xã Phượng Dực và xã Ứng Hòa.

Lịch sử hành chính 
Tiền thân xã Vân Đình là thị trấn Vân Đình được thành lập vào năm 1956 trên cơ sở tách thôn Vân Đình của xã Tân Phương trở thành huyện lỵ của huyện Ứng Hòa.

Ngày 1 tháng 10 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 107/2003/NĐ-CP về việc sáp nhập xã Tân Phương, thôn Hoàng Xá, một phần hai thôn Lương Xá và Đình Tràng của xã Liên Bạt, một phần xã Phương Tú, một phần thôn Thái Bình của xã Vạn Thái vào thị trấn Vân Đình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15, trong đó sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Vân Đình và các xã Cao Sơn Tiến, Phương Tú, Tảo Dương Văn (huyện Ứng Hòa) thành xã mới có tên gọi là xã Vân Đình.

Văn hóa 
Vân Đình là một vùng đất có lịch sử lâu đời. Về mặt địa danh, tên gọi "Kẻ Đình" và tên chữ "Vân Đình" đã khẳng định đây là địa danh cổ. Theo các sách văn hóa, các thần phả, vào thời nhà Đinh, vùng đất "Kẻ Đình" đã là tụ điểm dân cư đông đúc. Vì mang nhiều dấu ấn của Đinh Tiên Hoàng Đế trong cuộc dẹp loạn 12 sứ quân, nên lúc đầu "Kẻ Đình" có tên là "Kẻ Đinh".

Vân Đình còn là vùng đất văn hóa với nhiều truyền thống tốt đẹp được hình thành trong quá trình phát triển. Là tụ điểm dân cư đông đúc vào thời nhà Đinh, nhân dân Vân Đình đã ủng hộ nghĩa quân Đinh Bộ Lĩnh xóa bỏ tình trạng cát cứ của 12 sứ quân. Góp phần dựng nên quốc gia Đại Cồ Việt vào thế kỷ thứ X, đánh dấu mốc lịch sử quan trọng của dân tộc. Ở thôn Vân Đình có đình Thượng, đình Nhì, đình Ba thờ ba anh em ruột người trang Vân Đình đã mộ binh theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Quán Lục Sĩ ở Thanh Ấm thờ thần Minh Phúc – một tướng của Đinh Bộ Lĩnh có công với nước.

Vân Đình có truyền thống hiếu học lâu đời nơi có những danh nhân nổi tiếng như Dương Khuê, Dương Lâm, Dương Thiệu Tước, Dương Thụ,... Trong những năm gần đây thì dòng họ Trần tại Vân Đình có nhiều nổi bật về thi cử và thành đạt hơn.

Vân Đình còn nổi tiếng với các đặc sản như vịt cỏ Vân Đình, thịt chó Vân Đình, giò chả Vân Đình, bánh cuốn chả Vân Đình, gốm Vân Đình v.v...

Di tích lịch sử 
Địa bàn Vân Đình có vài chục di tích về thời Đinh, phản ánh sâu đậm hoạt động của Vua Đinh Tiên Hoàng và các tướng lĩnh có quê quán ở đây, tiêu biểu như:

Làng Vân Đình có các di tích lịch sử đình Thượng, đình Nhì, đình Ba thờ ba anh em ruột người trang Vân Đình đã mộ binh theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Chiến tranh kết thúc, cả 3 anh em được phong làm hùng trưởng và hưởng thực ấp tại Vân Đình.
Quán Lục Sĩ ở Thanh Ấm thờ thần Minh Phúc Trương Ma Ni– một tướng của Đinh Bộ Lĩnh có công với nước.
Đình Thanh Ấm thờ Thành hoàng làng là Minh Phúc Đại vương - một vị tướng có công lớn giúp Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước.
Đình Hoàng Xá thờ vị thành hoàng làng là thần Quý Minh - vị thần trấn nam Hoa Lư tứ trấn.
Đình Thanh Dương là nơi thờ thập đạo tướng quân Lê Hoàn.
Miếu Cò cùng với đình Đụn nằm ở làng Động Phí là nơi thờ hai anh em Bạch Tượng, Bạch Địa và người em họ Đô Đài. Những vị tướng nhà Đinh có công thu nạp trai làng Động Phí tham gia dẹp loạn 12 sứ quân.
Đình Động Phí thờ Bạch Tượng, vị tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân. Thần tích, thần phả ở đình làng Động Phí cho biết Đinh Điền, Nguyễn Bặc có về đây thu nạp lực lượng Bạch Tượng gồm 500 quân lính.
Đình Ngọc Động thờ Bạch Địa, vị tướng có công thu nạp trai làng Ngọc Động tham gia dẹp loạn 12 sứ quân.
Đình Nguyễn Xá thờ Đô Đài, tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân.

Nhân vật nổi bật 
 Dương Khuê (1839 – 1902): Vị quan thời nhà Nguyễn, nhà thơ người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
 Dương Lâm (1851 – 1920): Vị quan thời nhà Nguyễn, danh sĩ, nhà giáo người Việt Nam. Đỗ cử nhân năm Mậu Dần (1878). Quê ở thôn Vân Đình.
 Nguyễn Văn Lộc (1914 – 1979): Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Tổng Thanh tra Chính phủ. Quê ở thôn Tảo Khê.
 Dương Thiệu Tước (1915 – 1995): Nhạc sĩ người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
 NGND. GS. TS Đại số  Ngô Thúc Lanh (1923 - 2019), Nguyên trưởng khoa Toán-Tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Quê Tảo Dương Văn.
 Dương Thiệu Tống (1925 – 2008): Giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
 Dương Thụ (sinh năm 1943): Nhạc sĩ, nhà giáo người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
 Đỗ Quang Trung (sinh năm 1946): Nguyên Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Quê ở thôn Tử Dương.
 Nguyễn Quang Thiều (sinh năm 1957): Nhà văn, nhà thơ người Việt Nam. Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Quê ở thôn Hoàng Dương.
 GS Toán học Ngô Bảo Châu (sinh 1972), người Việt Nam đầu tiên đoạt giải Field tương đương Nobel trong toán học, cháu họ nhà giáo Ngô Thúc Lanh, con của GS. TSKH cơ học Ngô Huy Cẩn và PGS. TS dược Trần Lưu Vân Hiền.

Tham khảo