Tòa án nhân dân tối cao (Việt Nam)

Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam (tiếng Anh: The Supreme People's Court of Vietnam) là cơ quan xét xử cao nhất của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Tòa án nhân dân tối cao là một trong hai cơ quan đứng đầu hệ thống tư pháp Việt Nam, bên cạnh Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Cả hai cơ quan này đều chịu trách nhiệm trước Chủ tịch nước, người giữ vị trí quyền lực cao nhất trong bộ máy nhà nước.

Người đứng đầu Tòa án nhân dân tối cao là Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Hiện nay, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam là ông Nguyễn Văn Quảng.

Nhiệm vụ và quyền hạn 
Căn cứ quy định tại Điều 46 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 về Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

 Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của các Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của luật;
 Giám đốc việc xét xử của các Tòa án khác, trừ trường hợp do luật định;
 Tổng kết thực tiễn xét xử của các Tòa án, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử;
 Phát triển án lệ;
 Đào tạo nguồn nhân lực; bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho Thẩm phán, Thẩm tra viên Tòa án, Thư ký Tòa án, công chức khác, viên chức của Tòa án; bồi dưỡng nghiệp vụ cho Hội thẩm, Hòa giải viên và các đối tượng khác theo quy định của pháp luật;
 Quản lý các Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự về tổ chức theo quy định của Luật này và các luật khác có liên quan, bảo đảm độc lập giữa các Tòa án theo thẩm quyền xét xử;
 Đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; trình Quốc hội dự án luật, dự thảo nghị quyết; trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết;
 Thanh tra, kiểm tra nghiệp vụ đối với các Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm, Thẩm tra viên Tòa án, Thư ký Tòa án để bảo đảm tuân thủ pháp luật, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động của Tòa án;
 Hợp tác quốc tế;
 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.

Cơ cấu tổ chức
Tòa án nhân dân tối cao gồm:

Khoản 1 Điều 47 Luật Tổ chức Toà án nhân dân 2024 quy định về cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân tối cao bao gồm:

 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao;
 Văn phòng;
 Cục, vụ và tương đương;
 Cơ sở đào tạo, bồi dưỡng;
 Cơ quan báo chí.
Khoản 2 Điều 47 Luật Tổ chức Toà án nhân dân 2024 quy định: Tòa án nhân dân tối cao có Chánh án, các Phó Chánh án, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Thẩm phán Tòa án nhân dân, Thẩm tra viên Tòa án, Thư ký Tòa án, công chức khác, viên chức và người lao động.

Bộ máy giúp việc 
Bộ máy giúp việc của Toà án nhân dân tối cao gồm những cơ quan sau:
 Văn phòng Tòa án nhân dân tối cao
 Cục Kế hoạch - Tài chính
 Vụ Giám đốc, kiểm tra về hình sự, hành chính (Vụ Giám đốc, kiểm tra I)
 Vụ Giám đốc, kiểm tra về dân sự, kinh doanh - thương mại (Vụ Giám đốc, kiểm tra II)
 Vụ Giám đốc kiểm tra về lao động, gia đình và người chưa thành niên (Vụ Giám đốc, kiểm tra III)
 Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học
 Ban Thanh tra
 Vụ Tổ chức - Cán bộ
 Vụ Tổng hợp
 Vụ Hợp tác quốc tế
 Vụ Thi đua - Khen thưởng
 Vụ Công tác phía Nam
 Báo Công lý
 Tạp chí Tòa án nhân dân
 Cơ quan đào tạo, bồi dưỡng: Học viện Tòa án

Chức danh
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao do Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch nước. Nhiệm kỳ của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao theo nhiệm kỳ của Quốc hội là 5 năm.

Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao do Chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Chánh án Toà án nhân dân tối cao. Nhiệm kỳ của Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao là 5 năm.

Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao do Chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức sau khi được Quốc hội phê chuẩn theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Theo Khoản 1 Điều 100 Luật tổ chức toà án nhân dân 2024 (sửa đổi, bổ sung 2025), nhiệm kỳ của Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao được tính từ khi được bổ nhiệm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.

Sơ đồ tổ chức Tòa án Việt Nam

Quy định về xét xử 
Theo Hiến pháp Việt Nam và theo các quy định về xét xử, các cuộc xét xử của Tòa án nhân dân Tối cao công khai, độc lập, không lệ thuộc vào chính quyền, và chỉ tuân theo pháp luật. Cách thức xét xử tập thể, có hội thẩm Nhân dân tham gia, quyết định theo đa số.

Tòa án nhân dân tối cao phải đảm bảo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật; người tham gia tố tụng có quyền tự bào chữa và mời luật sư bào chữa, có quyền được dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.

Đặc điểm và hiện tình
Theo ông Nguyễn Văn Hiện, cựu Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao: "Để đảm bảo chất lượng công tác xét xử, cần phải có 5 điều kiện: người tiến hành tố tụng tốt; hệ thống pháp luật tốt; người tham gia tố tụng tốt; hệ thống các cơ quan hỗ trợ tư pháp tốt; và thực hiện tốt nguyên tắc độc lập tư pháp, tuân theo pháp luật".

Lịch sử 

Ngày 13 tháng 9 năm 1945, Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra Sắc lệnh thiết lập các Toà án quân sự. Theo Điều 1 của Sắc lệnh này thì sẽ thiết lập các Toà án quân sự gồm: 
Bắc bộ tại Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Ninh Bình;
Trung bộ tại Vinh, Huế, Quảng Ngãi;
Nam bộ tại Sài Gòn, Mỹ Tho.

Uỷ ban nhân dân Trung bộ và Nam bộ, trong địa hạt hai bộ ấy, có thể đề đạt lên Chính phủ xin mở thêm Toà án quân sự ở những nơi trọng yếu khác. Về thẩm quyền xét xử, Toà án quân sự xử tất cả những người nào phạm vào một việc gì có phương hại đến nền độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trừ trường hợp phạm nhân là binh sĩ thì thuộc về nhà binh tự xử lấy theo quân luật (Điều 2).

Trong cuộc cải cách Tư pháp năm 1950, Chính phủ ra Sắc lệnh số 85 ngày 22/5/1950 quy định:

Về tổ chức: 
- Bộ máy tư pháp được dân chủ hoá các Tòa án sơ cấp, đệ nhị cấp nay gọi là Tòa án nhân dân huyện, Tòa án nhân dân tỉnh. Hội đồng phúc án nay là Tòa Phúc thẩm phụ thẩm nhân dân nay gọi là hội thẩm nhân dân.

- Thành phần nhân dân được đa số trong việc xét xử: Để xét xử việc hình và hộ, Tòa án nhân dân huyện và tỉnh gồm một Thẩm phán và hai Hội thẩm nhân dân. Tòa Phúc thẩm gồm hai Thẩm phán và ba hội thẩm nhân dân. Hội thẩm nhân dân có quyền xem hồ sơ và biểu quyết.

- Thành lập hội đồng hoá giải tại mỗi huyện nhằm mục đích giao cho nhân dân trực tiếp phụ trách việc hoá giải tất cả các việc hộ kể cả việc ly dị mà từ trước tới nay chỉ có Chánh án Tòa án tỉnh mới có thẩm quyền. Biên bản hòa giải thành có chấp hành lực. Đây là một điểm tiến bộ so với thế hệ cũ. Khi các đương sự đã thoả thuận trước hội đồng hoá giải thì việc hòa giải được đem thi hành ngay.

- Áo chùng đen của Thẩm phán và luật sư nay bỏ đi.

 Về thẩm quyền:

- Tăng thẩm quyền cho ban tư pháp xã về việc phạt vi cảnh để làm cho một số việc ít quan trọng về mặt trị an sẽ được giải quyết mau chóng ngay tại xã.

- Giao cho các Tòa án nhân dân huyện quyền ấn định các phương pháp bảo thủ, dù việc xử kiện không thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân huyện để tránh cho đương sự khỏi phải tốn phí đi lên Tòa án tỉnh và những việc cấp bách có thể được giải quyết mau chóng hơn.

 Về tố tụng: Thủ tục tố tụng được hợp lý và giản dị hơn.

- Trái với quan niệm cũ cho rằng việc hộ thường chỉ có lợi hoặc có hại riêng cho tư nhân mà xã hội không cần can thiệp đến, thì nay công tố viên có quyền kháng cáo các án hộ nếu xét ra cần thiết.

- Theo Sắc lệnh số 51 ngày 17 tháng 4 năm 1946, biện lý bắt buộc phải đưa sang phòng dự thẩm để thẩm cứu một số việc hình dù rằng xét ra không cần thiết. Nay biện lý chỉ giao sang phòng dự thẩm khi xét thật cần thiết mà thôi.

- Trước đây mỗi khi thủ tục tố tụng không được theo đúng thì bị tiêu hủy dù không có hại cho việc thẩm cứu, hoặc cho quyền lợi của đương sự. Nay coi điều đó là quá câu nệ về hình thức không còn hợp thời nữa.

- Từ nay người bị thiệt hại về một vụ phạm pháp có thể xin kháng cáo không những để tăng tiền bồi thường mà còn để tăng hình phạt nữa.

- Việc chấp hành án nay giao cho Thẩm phán huyện phụ trách.

Lãnh đạo đương nhiệm
Chánh án: Nguyễn Văn Quảng - Bí thư Trung ương Đảng 
Phó Chánh án:
Nguyễn Hải Trâm, Ủy viên Trung ương Đảng
Trung tướng Dương Văn Thăng, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương
Nguyễn Văn Tiến  
Phạm Quốc Hưng  
Lê Tiến 
Nguyễn Biên Thùy

Hội đồng Thẩm phán
Hội đồng Thẩm phán đương nhiệm gồm 16 thành viên:
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao: Nguyễn Văn Quảng
Các Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao:
Nguyễn Hải Trâm
Trung tướng Dương Văn Thăng
Nguyễn Văn Tiến
Phạm Quốc Hưng
Lê Tiến
Nguyễn Biên Thùy
Các Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao:
Nguyễn Văn Du
Nguyễn Văn Dũng
Ngô Tiến Hùng
Ngô Hồng Phúc
Lương Ngọc Trâm
Lê Văn Minh
Trần Hồng Hà
Đào Thị Minh Thủy
Nguyễn Hồng Nam
Nguyễn Văn Cường
Lê Hưng Dũng
Lê Thanh Phong
Đỗ Mạnh Tăng
Nguyễn Hải Thanh
Nguyễn Hữu Tuyến
Đỗ Thị Hải Yến

Cựu lãnh đạo

Chánh án

Phó Chánh án

Nhận xét
Nguyên Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Nguyễn Văn An năm 2010 nhận xét rằng Việt Nam hiện đang mắc lỗi hệ thống. Tòa án là nhánh yếu nhất trong ba cơ quan quyền lực nhà nước. Mặc dù "Hiến pháp và Pháp luật đã ghi rất rõ: Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, pháp luật là tối thượng. Song trong thực tiễn thì không ít trường hợp chỉ thị, nghị quyết của Đảng mới là tối thượng". Điều này trái với nguyên tắc Tam quyền phân lập, tức hành pháp, tư pháp và lập pháp là bình đẳng và giám sát lẫn nhau.

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài 

Cổng thông tin của Tòa án Nhân dân Tối cao Việt Nam 
 Tòa án Nhân dân Tối cao 
 Luật 33/2002/QH10 ngày 2 tháng 4 năm 2002 - Luật của Quốc hội về tổ chức Tòa án Nhân dân .
 Nghị quyết Về việc thi hành Luật Tổ chức Tòa án Nhân dân và Luật Tổ chức Viện Kiểm sát Nhân dân 
 Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao trả lời chất vấn 
 Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao trả lời chất vấn 

Hệ thống Tư pháp Việt Nam
Huân chương Sao Vàng

Tổ chức về pháp luật tại Việt Nam
Chính trị Việt Nam
Tòa án tối cao quốc gia
Pháp luật Việt Nam
Hệ thống tòa án Việt Nam