Kitsch

Kitsch ( ; từ mượn từ tiếng Đức) là một thuật ngữ áp dụng cho nghệ thuật và thiết kế được coi là sự bắt chước ngây ngô, quá lập dị, vô cớ hoặc có thị hiếu tầm thường.

Giới nghệ thuật tiên phong (avant-garde) hiện đại theo truyền thống phản đối kitsch vì xu hướng kịch tính hóa (melodrama), mối quan hệ hời hợt với tình trạng con người và các tiêu chuẩn thô tục về vẻ đẹp. Trong nửa đầu thế kỷ 20, kitsch được dùng để chỉ các sản phẩm văn hóa đại chúng được sản xuất hàng loạt, thiếu chiều sâu ý niệm của mỹ thuật (fine art). Tuy nhiên, kể từ sự xuất hiện của Pop Art vào những năm 1950, kitsch đã có được sức hấp dẫn mới đối với giới trí thức, thường được sử dụng theo những cách thức hài hước, chân thành hoặc mỉa mai có chủ ý.

Việc gán cho nghệ thuật thị giác là "kitsch" thường vẫn mang tính miệt thị, mặc dù không hoàn toàn như vậy. Nghệ thuật được coi là kitsch có thể được thưởng thức một cách hoàn toàn tích cực và chân thành. Ví dụ, nó có khả năng trở nên kỳ lạ hoặc "khác thường" mà không gây khó chịu, như trong các bức tranh Dogs Playing Poker.

Cùng với nghệ thuật thị giác, tính chất của kitsch có thể được sử dụng để mô tả các tác phẩm âm nhạc, văn học hoặc bất kỳ phương tiện sáng tạo nào khác. Kitsch liên quan đến Camp, vì cả hai đều kết hợp sự mỉa mai và sự ngông cuồng/cường điệu.

Lịch sử và phân tích

Như một thuật ngữ mô tả, kitsch bắt nguồn từ các chợ nghệ thuật ở München, Đức vào những năm 1860 và 1870, mô tả những bức tranh và bản phác thảo rẻ tiền, phổ biến và dễ bán. Trong Das Buch vom Kitsch (Sách về Kitsch), xuất bản năm 1936, Hans Reimann định nghĩa nó là một biểu hiện chuyên nghiệp "sinh ra trong xưởng vẽ của họa sĩ".

Việc nghiên cứu về kitsch được thực hiện gần như độc quyền ở Đức cho đến những năm 1970, với Walter Benjamin là một học giả quan trọng trong lĩnh vực này.

Kitsch được coi là một hiện tượng hiện đại, trùng hợp với những thay đổi xã hội trong các thế kỷ gần đây như Cách mạng công nghiệp, đô thị hóa, sản xuất hàng loạt, vật liệu và phương tiện hiện đại như nhựa, phát thanh và truyền hình, sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu và giáo dục công lậptất cả đều góp phần tạo nên nhận thức về sự bão hòa của nghệ thuật được sản xuất cho thị hiếu đại chúng.

Kitsch trong lý thuyết nghệ thuật và mỹ học
Nhà văn theo chủ nghĩa hiện đại Hermann Broch lập luận rằng bản chất của kitsch là sự bắt chước: kitsch bắt chước tiền thân trực tiếp của nó mà không quan tâm đến đạo đức—nó nhắm đến việc sao chép cái đẹp, chứ không phải cái tốt. Theo Walter Benjamin, kitsch, không giống như nghệ thuật, là một vật thể thực dụng thiếu mọi khoảng cách phê phán giữa vật thể và người quan sát. Theo nhà phê bình Winfried Menninghaus, quan điểm của Benjamin là kitsch "mang lại sự thỏa mãn cảm xúc tức thì mà không cần nỗ lực trí tuệ, không cần khoảng cách, không cần sự thăng hoa". Trong một bài tiểu luận ngắn năm 1927, Benjamin nhận xét rằng một nghệ sĩ tham gia vào việc tái tạo kiểu kitsch những thứ và ý tưởng từ một thời đại đã qua xứng đáng được gọi là một "người đàn ông được trang bị sẵn" (furnished man) (theo cách mà ai đó thuê một "căn hộ đầy đủ tiện nghi" nơi mọi thứ đã được cung cấp sẵn).

Kitsch ít liên quan đến vật được quan sát hơn là về người quan sát. Theo Roger Scruton, "Kitsch là nghệ thuật giả tạo, thể hiện những cảm xúc giả tạo, mục đích của nó là đánh lừa người tiêu dùng nghĩ rằng anh ta đang cảm thấy điều gì đó sâu sắc và nghiêm túc."

Tomáš Kulka, trong Kitsch and Art (Kitsch và Nghệ thuật), bắt đầu từ hai thực tế cơ bản rằng kitsch "có sức hấp dẫn đại chúng không thể phủ nhận" và "được (giới tinh hoa được giáo dục về nghệ thuật) coi là tồi", và sau đó đề xuất ba điều kiện thiết yếu:
 Kitsch mô tả một chủ đề đẹp hoặc chứa đầy cảm xúc mãnh liệt;
 Chủ đề được mô tả có thể nhận dạng ngay lập tức và dễ dàng;
 Kitsch không làm phong phú thêm đáng kể những liên tưởng của chúng ta liên quan đến chủ đề được mô tả.

Kitsch trong Đời nhẹ khôn kham của Milan Kundera

Khái niệm về kitsch là một mô-típ trung tâm trong tiểu thuyết năm 1984 Đời nhẹ khôn kham (The Unbearable Lightness of Being) của Milan Kundera. Về cuối cuốn tiểu thuyết, người kể chuyện của cuốn sách đặt ra rằng hành động đại tiện (và cụ thể là sự xấu hổ bao quanh nó) đặt ra một thách thức siêu hình đối với lý thuyết về sự sáng tạo của thần thánh: "Hoặc là/hoặc: hoặc phân là chấp nhận được (trong trường hợp đó đừng tự nhốt mình trong phòng tắm!) hoặc chúng ta được tạo ra theo một cách không thể chấp nhận được". Do đó, để chúng ta tiếp tục tin vào sự đúng đắn và lẽ phải thiết yếu của vũ trụ (điều mà người kể chuyện gọi là "sự đồng thuận tuyệt đối với hiện hữu"), chúng ta sống trong một thế giới "nơi phân bị chối bỏ và mọi người hành động như thể nó không tồn tại". Đối với người kể chuyện của Kundera, đây là định nghĩa của kitsch: một "lý tưởng thẩm mỹ" mà "loại trừ mọi thứ khỏi tầm nhìn của nó những gì về cơ bản là không thể chấp nhận được trong sự tồn tại của con người".

Cuốn tiểu thuyết tiếp tục liên hệ định nghĩa này của kitsch với chính trị, và cụ thể hơn—với bối cảnh của cuốn tiểu thuyết ở Praha vào khoảng thời gian Liên Xô xâm lược năm 1968—với chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa toàn trị. Ông đưa ra ví dụ về buổi lễ Ngày 1 tháng 5 của Cộng sản, và cảnh trẻ em chạy trên cỏ cùng cảm giác mà điều này được cho là sẽ khơi gợi. Sự nhấn mạnh vào cảm giác này là nền tảng cho cách kitsch vận hành:

Kitsch khiến hai giọt nước mắt chảy nối tiếp nhau nhanh chóng. Giọt nước mắt đầu tiên nói: Thật tuyệt khi thấy trẻ em chạy trên cỏ! Giọt nước mắt thứ hai nói: Thật tuyệt khi được xúc động, cùng với toàn thể nhân loại, bởi những đứa trẻ chạy trên cỏ! Chính giọt nước mắt thứ hai biến kitsch thành kitsch.

Theo người kể chuyện, kitsch là "lý tưởng thẩm mỹ của tất cả các chính trị gia và tất cả các đảng phái và phong trào chính trị"; tuy nhiên, khi một xã hội bị thống trị bởi một phong trào chính trị duy nhất, kết quả là "kitsch toàn trị":

Khi tôi nói "toàn trị", điều tôi muốn nói là mọi thứ vi phạm kitsch đều phải bị trục xuất suốt đời: mọi biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân (bởi vì sự lệch lạc khỏi tập thể là một cái nhổ vào mắt của tình huynh đệ đang mỉm cười); mọi nghi ngờ (bởi vì bất cứ ai bắt đầu nghi ngờ các chi tiết sẽ kết thúc bằng việc nghi ngờ chính cuộc sống); mọi sự mỉa mai (bởi vì trong vương quốc của kitsch, mọi thứ đều phải được coi là khá nghiêm túc).

Khái niệm "kitsch toàn trị" của Kundera kể từ đó đã được viện dẫn trong việc nghiên cứu nghệ thuật và văn hóa của các chế độ như Liên Xô thời Stalin, Đức Quốc xã, Ý Phát xít và Iraq dưới thời Saddam Hussein. Người kể chuyện của Kundera kết thúc bằng việc lên án kitsch vì "chức năng thực sự" của nó như một công cụ ý thức hệ dưới các chế độ như vậy, gọi nó là "một tấm bình phong gấp được dựng lên để che đi cái chết".

Kitsch u sầu so với kitsch hoài cổ

Trong cuốn sách năm 1999 The Artificial Kingdom: A Treasury of the Kitsch Experience (Vương quốc nhân tạo: Kho tàng trải nghiệm Kitsch), nhà sử học văn hóa Celeste Olalquiaga phát triển một lý thuyết về kitsch, đặt sự xuất hiện của nó như một hiện tượng cụ thể của thế kỷ 19, liên hệ nó với những cảm giác mất mát do một thế giới bị biến đổi bởi khoa học và công nghiệp gây ra. Tập trung vào các ví dụ như cục chặn giấy, bể cá, nàng tiên cá và Cung điện Thủy tinh, Olalquiaga sử dụng khái niệm của Benjamin về "hình ảnh biện chứng" (dialectical image) để lập luận cho tiềm năng không tưởng của "kitsch u sầu" (melancholic kitsch), thứ mà bà phân biệt với "kitsch hoài cổ" (nostalgic kitsch) thường được thảo luận hơn.

Hai loại kitsch này tương ứng với hai hình thức ký ức khác nhau. Kitsch hoài cổ hoạt động thông qua "sự hồi tưởng" (reminiscence), thứ "hy sinh cường độ của trải nghiệm để đổi lấy cảm giác liên tục có ý thức hoặc được thêu dệt":

Không có khả năng chịu đựng cường độ của khoảnh khắc, sự hồi tưởng chọn lọc và củng cố các phần chấp nhận được của một sự kiện thành một ký ức được nhận thức là hoàn chỉnh. […] Trải nghiệm được tái tạo này bị đóng băng như một biểu tượng của chính nó, trở thành một hóa thạch văn hóa.

Ngược lại, kitsch u sầu hoạt động thông qua "sự tưởng nhớ" (remembrance), một hình thức ký ức mà Olalquiaga liên kết với "đồ lưu niệm" (souvenir), cố gắng "chiếm hữu lại trải nghiệm về cường độ và sự tức thời thông qua một vật thể". Trong khi sự hồi tưởng chuyển dịch một sự kiện được nhớ sang lĩnh vực biểu tượng ("bị tước đi sự tức thời để ủng hộ ý nghĩa đại diện"), sự tưởng nhớ là "ký ức của vô thức", thứ "hy sinh tính liên tục của thời gian cho cường độ của trải nghiệm". Không hề phủ nhận cái chết, kitsch u sầu chỉ có thể hoạt động thông qua sự thừa nhận nhiều "cái chết" của nó như một sự tưởng nhớ rời rạc sau đó được hàng hóa hóa và tái sản xuất. Nó "tôn vinh khía cạnh dễ hư hỏng của các sự kiện, tìm kiếm trong ký ức một phần và đang phân hủy của chúng sự xác nhận về sự trật khớp thời gian của chính nó".

Do đó, đối với Olalquiaga, kitsch u sầu có khả năng hoạt động như một hình ảnh biện chứng kiểu Benjamin: "một vật thể mà trạng thái phân hủy của nó phơi bày và phản ánh những khả năng không tưởng của nó, một tàn dư liên tục sống lại cái chết của chính nó, một tàn tích".

Sử dụng khác

Hư cấu lịch sử
Tác giả người Mỹ gốc Do Thái Art Spiegelman đã đặt ra thuật ngữ "Holo-kitsch" để mô tả những mô tả quá ủy mị, nhắm vào thị trường đại chúng về Trại hủy diệt Holocaust từ cuối Chiến tranh Lạnh trở đi, bao gồm cả những tác phẩm lấy cảm hứng từ tiểu thuyết đồ họa của chính ông về chủ đề này, Maus. Thuật ngữ này thường được sử dụng để chỉ trích các tác phẩm được coi là dựa vào kịch tính hóa và sự nhận biết đại chúng để thương mại hóa trải nghiệm của những người sống sót sau Holocaust, chẳng hạn như Cuộc sống tươi đẹp (Life Is Beautiful) hoặc Chú bé mang pyjama sọc, nhưng cũng bao gồm các tác phẩm được giới phê bình tôn trọng hơn như Nghệ sĩ dương cầm của Polanski.

Nhà sử học Thụy Sĩ và chuyên gia chống bài Do Thái Stefan Maechler cũng bình luận về vai trò của sự ủy mị kitsch trong bối cảnh hội chứng Wilkomirski, viết về Fragments: Memories of a Wartime Childhood rằng "một khi mối quan hệ tương hỗ được tuyên bố giữa người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, câu chuyện về trại tử thần mà anh ta kể, và thực tế lịch sử được chứng minh là sai lầm rõ ràng, những gì là một kiệt tác sẽ trở thành kitsch."

Sự tái khẳng định
Phong trào Kitsch là một phong trào quốc tế của các họa sĩ cổ điển, được thành lập vào năm 1998 dựa trên một triết lý do Odd Nerdrum đề xuất, mà ông đã làm rõ trong cuốn sách năm 2001 của mình On Kitsch (Về Kitsch), hợp tác với Jan-Ove Tuv và những người khác kết hợp các kỹ thuật của các Bậc thầy Cổ điển (Old Master) với sự tường thuật, chủ nghĩa lãng mạn và hình ảnh chứa đầy cảm xúc.

Xem thêm

Prolefeed—trong Một chín tám tư, văn hóa đại chúng để giải trí cho giai cấp công nhân của Oceania
Các ví dụ đáng chú ý

Tham khảo
Ghi chú thông tin

Trích dẫn

Thư mục
 

Đọc thêm
 Adorno, Theodor (2001). The Culture Industry. Routledge. 
 Botz-Bornstein, Thorsten (2008). "Wabi and Kitsch: Two Japanese Paradigms" in Æ: Canadian Aesthetics Journal 15.
 Botz-Bornstein, Thorsten (2019) The New Aesthetics of Deculturation: Neoliberalism, Fundamentalism and Kitsch (Bloomsbury). Foreword by Olivier Roy.
Braungart, Wolfgang (2002). "Kitsch. Faszination und Herausforderung des Banalen und Trivialen". Max Niemeyer Verlag. /0083-4564.
 Cheetham, Mark A (2001). "Kant, Art and Art History: moments of discipline". Cambridge University Press. .
 Dorfles, Gillo (1969, translated from the 1968 Italian version, Il Kitsch). Kitsch: The World of Bad Taste, Universe Books. LCCN 78-93950
 Elias, Norbert (1998[1935]). "The Kitsch Style and the Age of Kitsch," in J. Goudsblom and S. Mennell (eds) The Norbert Elias Reader. Oxford: Blackwell.
 Gelfert, Hans-Dieter (2000). "Was ist Kitsch?". Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen. .
 Giesz, Ludwig (1971). Phänomenologie des Kitsches. 2. vermehrte und verbesserte Auflage München: Wilhelm Fink Verlag. [Partially translated into English in Dorfles (1969)]. Reprint (1994): Ungekürzte Ausgabe. Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag.  / .
 Gorelik, Boris (2013). Incredible Tretchikoff: Life of an artist and adventurer. Art / Books, London. 
 Greenberg, Clement (1978). Art and Culture. Beacon Press. 
 Holliday, Ruth and Potts, Tracey (2012) Kitsch! Cultural Politics and Taste, Manchester University Press. 
 Karpfen, Fritz (1925). "Kitsch. Eine Studie über die Entartung der Kunst". Weltbund-Verlag, Hamburg.
 Kristeller, Paul Oskar (1990). "The Modern System of the Arts" (In "Renaissance Thought and the Arts"). Princeton University Press. 
 Kulka, Tomas (1996). Kitsch and Art. Pennsylvania State University Press. 
 Moles, Abraham (nouvelle édition 1977). Psychologie du Kitsch: L'art du Bonheur, Denoël-Gonthier
 Nerdrum, Odd (Editor) (2001). On Kitsch. Distributed Art Publishers. 
 Olalquiaga, Celeste (2002). The Artificial Kingdom: On the Kitsch Experience. University of Minnesota 
 Reimann, Hans (1936). "Das Buch vom Kitsch". Piper Verlag, München.
 Richter, Gerd, (1972). Kitsch-Lexicon, Bertelsmann. 
 Ryynänen, Max (2018). "Contemporary Kitsch: The Death of Pseudo Art and the Birth of Everyday Cheesiness (A Postcolonial Inquiry)" in Terra Aestheticae 1, pp. 70–86.
 Scruton, Roger (2009). Beauty: A Very Short Introduction, Oxford University Press 
 Scruton, Roger (1983). The Aesthetic Understanding: Essays in the Philosophy of Art and Culture 
 Shiner, Larry (2001). "The Invention of Art". University of Chicago Press. .
 Thuller, Gabrielle (2006 and 2007). "Kunst und Kitsch. Wie erkenne ich?", . "Kitsch. Balsam für Herz und Seele", . (Both on Belser-Verlag, Stuttgart.)
 Ward, Peter (1994). Kitsch in Sync: A Consumer's Guide to Bad Taste, Plexus Publishing. 
"Kitsch. Texte und Theorien", (2007). Reclam. . (Includes classic texts of kitsch criticism from authors like Theodor Adorno, Ferdinand Avenarius, Edward Koelwel, Walter Benjamin, Ernst Bloch, Hermann Broch, Richard Egenter, etc.).

Liên kết ngoài
 "Kitsch" . Trong Glossary of art, architecture & design since 1945 (Thuật ngữ nghệ thuật, kiến trúc & thiết kế từ năm 1945) của John Walker.
 Avant-Garde and Kitsch  – tiểu luận của Clement Greenberg

Loại hình nghệ thuật thị giác
Tiểu văn hóa theo tầng lớp xã hội
Khái niệm thẩm mỹ
Từ và cụm từ tiếng Đức