ಆರತಿ ಸಹಾ

ಆರತಿ ಸಹಾ (೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೦ - ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೪) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಬಂಗಾಳಿ ದೂರದ ಈಜುಗಾರ್ತಿ, ೨೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೫೯  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭಾರತದ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಆರತಿ ನಾಲ್ಕನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈಜುವುದನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡರು. ಆಕೆಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಚಿನ್ ನಾಗ್ ಗುರುತಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸಾಹ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು  ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಈಜುಗಾರ ಮಿಹಿರ್ ಸೇನ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಸಹಾ ಅವರು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಪಂಚುಗೋಪಾಲ್ ಸಹಾ ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.  ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು. ಅವಳ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತು ತಂಗಿ ಭಾರತಿ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು, ಆದರೆ ಅವಳು ಉತ್ತರ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ  ಬೆಳೆದರು. ನಾಲ್ಕನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಜೊತೆ ಚಂಪತಾಳ ಘಾಟ್ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಈಜು ಕಲಿತಳು. ಮಗಳ ಈಜುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಪಂಚುಗೋಪಾಲ್ ಸಹಾ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಹತ್ಖೋಲಾ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಶೈಲೇಂದ್ರ ಸ್ಮಾರಕ ಈಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೧೧೦ ಗಜಗಳ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಈಜು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ವೃತ್ತಿ

ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 
೧೯೪೫ಮತ್ತು ೧೯೫೧ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ೨೨ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.  ಅವಳ ಮುಖ್ಯ ಘಟನೆಗಳು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್, ೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಮತ್ತು ೩೦೦ ಮೀಟರ್ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್.  ಅವಳು ಬಾಂಬೆಯ ಡಾಲಿ ನಜೀರ್ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಳು.  ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ಸ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಮತ್ತು ೨೦೦ ಮೀಟರ್ಸ್ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು೨೦೦ ಮೀಟರ್ಸ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ೧೯೫೧ ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ಕೂಟದಲ್ಲಿ  ೧೦೦ ಮೀಟರ್ಸ್ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ನಲ್ಲಿ ೧ ನಿಮಿಷ ೩೭.೬ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ನಜೀರ್ ಅವರ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು.  ಅದೇ ಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಅವರು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಮತ್ತು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 

ಅವರು ೧೯೫೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಡಾಲಿ ನಜೀರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.  ಅವರು ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ನಾಲ್ವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೨  ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು  ೨೦೦ ಮೀಟರ್ಸ್ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು . ಹೀಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ೩ ನಿಮಿಷ ೪೦.೮ ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಅವರು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರಿ ಭಾರತಿ ಸಹಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು. ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಅವರು ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ ದಾಟಿದ ಮಹಿಳೆ 
ಆರತಿ ಅವರು  ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ದೂರದ ಈಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆರತಿ ಅವರು ಬ್ರೋಜೆನ್ ದಾಸ್ ಅವರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಮೊದಲ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೫೮ ರ ಬಟ್ಲಿನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಾಸ್ ಚಾನೆಲ್ ಈಜು ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೋಜೆನ್ ದಾಸ್ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾದರು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ದಾಟಿದ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಿಂದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.  ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಮೂಲದ ಮಹಿಳಾ ಈಜುಗಾರ್ತಿ ಗ್ರೆಟಾ ಆಂಡರ್ಸನ್ ೧೧ ಗಂಟೆ ೧ ನಿಮಿಷದ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಈವೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಬಟ್ಲಿನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕ್ರಾಸ್ ಚಾನೆಲ್ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ರೇಸ್‌ನ ಸಂಘಟಕರಿಗೆ ಅವರು ಆರತಿ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. 

ಹತ್ಖೋಲಾ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಾ.ಅರುಣ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆರತಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರು ಆರತಿಯ ಈಜು ಪರಾಕ್ರಮದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಜಮಿನಿನಾಥ್ ದಾಸ್, ಗೌರ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ್ ಸಹಾ ಅವರು ಆರತಿಯ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಭುನಾಥ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಅಜಯ್ ಘೋಷಾಲ್ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಾ. ಬಿಧನ್ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ೧೧,೦೦೦ ಅನುದಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಕೂಡ ಆರತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು.

ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆರತಿ ಬಹಳ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಈಜಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೯ ರಂದು, ಆರತಿ ದೇಶಬಂಧು ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಈಜಿದರು.  ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೫೯ ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಡಾ. ಅರುಣ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೩ ರಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಡಾ. ಬಿಮಲ್ ಚಂದ್ರರಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದರು, ಅವರು 1959 ರ ಬಟ್ಲಿನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಾಸ್ ಚಾನೆಲ್ ಈಜು ರೇಸ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.

೨೩ ದೇಶಗಳ ಐವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ೫೮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಓಟವನ್ನು ೨೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೫೯ ರಂದು ೧ ಗಂಟೆಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ನಾನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯ ಕೇಪ್ ಗ್ರಿಸ್ ನೆಜ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಗೇಟ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ. ಆದರೆ, ಆರತಿ ಸಹ ಪೈಲಟ್ ಬೋಟ್ ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ೧೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ am, ಅವಳು ೪೦ ಮೈಲುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಈಜಿದಳು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕರಾವಳಿಯ ೫ ಮೈಲಿಗಳ ಒಳಗೆ ಬಂದಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಳು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ೪ ರಿಂದ ಸಂಜೆ, ಅವಳು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ಮೊದಲು ಅವಳು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಈಜಬಲ್ಲಳು. 

ಆರತಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಆಕೆಯ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಡಾ. ಅರುಣ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ೨೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೫೯ ರಂದು, ಅವಳು ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕೇಪ್ ಗ್ರಿಸ್ ನೆಜ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಅವರು ೧೬ ಗಂಟೆ ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಈಜಿದರು, ಕಠಿಣ ಅಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಗೇಟ್ ತಲುಪಲು ೪೨ ಮೈಲುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಆಕೆ ಭಾರತದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದಳು. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಂಡಿತ್ ಮೊದಲು ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗಣ್ಯರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30 ರಂದು, ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಆರತಿ ಸಹಾ ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

ನಂತರದ ಜೀವನ 
ಆರತಿ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ಮೀಡಿಯೇಟ್‌ ಮುಗಿಸಿದ್ದಳು. ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಬಿಧನ್ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಡಾ. ಅರುಣ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.  ಮೊದಲು ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿವಾಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆಕೆಯ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯು ತಾರಕ್ ಚಟರ್ಜಿ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವಳ ಅಜ್ಜಿಯ ಮನೆಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಚನಾ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು. ಅವಳು ಬಂಗಾಳ ನಾಗ್ಪುರ ರೈಲ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ೪ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೪ ರಂದು, ಅವರು ಜಾಂಡೀಸ್ ಮತ್ತು ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಖಾಸಗಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಮ್ಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು, ಅವರು ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೪ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.

ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 
ಆಕೆಗೆ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.  ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯು  ೩ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಅವಳ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.  ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ, ಆರತಿ ಸಹಾ ಅವರ ನಿವಾಸದ ಬಳಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.  ಬಸ್ಟ್ ಮುಂದೆ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಲೇನ್ ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ೮೦ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ದಿನ, ಆಕೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಡೂಡಲ್ ಆಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಮಿಹಿರ್ ಸೇನ್
 ಬ್ರೋಜೆನ್ ದಾಸ್
 ಬುಲಾ ಚೌಧರಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

೧೯೯೪ ನಿಧನ
೧೯೪೦ ಜನನ
ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು