ಬೆಳಗಾವಿ ಕೋಟೆ

ಬೆಳಗಾವಿ  ಕೋಟೆ  ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳಗಾವಿ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.1204 ಕ್ರಿ.ಶ.ದಲ್ಲಿ ರಟ ರಾಜವಂಶದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಬಿಚಿ ರಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಯ ರಾಯರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಂದಕದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕೋಟೆಯು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳುಳ್ಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು  ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಭೂಗೋಳ
ಈ ಕೋಟೆಯು ಬೆಳಗಾವಿ  ಪಟ್ಟಣದ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ) ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ (ಇದು ಬೆಳಗಾವಿ ಅಥವಾ ವೆಂಬುಗ್ರಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 'ಬಂಬೂ' ಗ್ರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಸುಮಾರು 762 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. 2,500 ಅಡಿ), ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ 100 ಕಿ.ಮಿ (62 ಮೈಲಿ).
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯು ಹತ್ತಿರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ರಟ್ಟ ರಾಜವಂಶ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜವಂಶ (ನಂತರ ಸೌದತ್ತಿ  ಮುಂಚಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು), ವಿಜಯನಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು, ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರು ಅಥವಾ ಬಹಮನಿಗಳು, ಮರಾಠರು (ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವಾಸ್) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ವಂಶಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ವರೆಗೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಟ್ಟರಿಗೂ  ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಗೋವಾದಿಂದ ಶತಾವಾಹನರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಕದಂಬರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು.ರಟಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಬಿಚಿರಾಜನಿಂದ   1204ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿ  ಕೋಟೆ  ರಟ್ಟ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ನಗರವು 1210  ಮತ್ತು 1250  ನಡುವೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ರಟ್ಟಾಗಳನ್ನು ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವ ರಾಜವಂಶದಿಂದ ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯ ಖಲ್ಜಿಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಯಾದವ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒದಗಿಸದೆ ನಾಶಪಡಿಸಿದರು.ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಈ ಲೋಪವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು 1336  ಯಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ 1474 ರಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಬಿದರ್ನಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಹ್ಮಣಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಮಹಮೂದ್ ಗವನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.1518  ರಲ್ಲಿ, ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಐದು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಿದರು , ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರ  ಭಾಗವಾಯಿತು.ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಸದ್ ಖಾನ್ ಲಾರಿ (ಲಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್) ಸಹಾಯದಿಂದ 1519 ಕ್ರಿ.ಶ. ರಲ್ಲಿ  ಬಲಪಡಿಸಿದರು.ಬೆಳಗಾವಿನಲ್ಲಿ, ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್  ಆದಿಲ್ ಷಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆದಿಲ್ಶಹರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.ಲಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಯಾರು ಅಸಾದ್ ಖಾನ್ ಲರಿ, ಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಸಹಾಯ, 1511 ಕ್ರಿ.ಶ. ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜಾಗಿರ್ ಮಾಹಿತಿ (1519 ಕ್ರಿ.ಶ. ರಲ್ಲಿ, ಅಸದ್  ಖಾನ್ ಬೆಲ್ಗಾಂವ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ ಸಫಾ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಲಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದ ಅಸದ್ ಖಾನ್ ಲಾರಿ ಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು,1511 ಎ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಜಾಗಿರ್ ಆಗಿ ಬೆಳಗಾವಿ ನೀಡಲಾಯಿತು (ಕ್ರಿ.ಶ. 1519 ರಲ್ಲಿ, ಆಸಾದ್ ಖಾನ್ ಬೆಲ್ಗಾಂವ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ ಸಫಾವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. 1686 ರಲ್ಲಿ, ಮುಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.ಇದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ 1707 ರಲ್ಲಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣವು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಈ ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಮರಾಠಾ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಪೇಷವಾಸ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.1776 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗೆದ್ದನು, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ.ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಪೇಶ್ವಾಸ್ ಅವರು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದರು.ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಷ್ವಾಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆಳಗಾವಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ 21 ಮಾರ್ಚ್ ರಿಂದ 12 ಏಪ್ರಿಲ್ 1818 ರವರೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪೇಷವಾಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು.ಶಿವಲಿಂಗ ರಾಜು, ಕಿತ್ತೂರು ದೇಸಾಯಿ, ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೇಸಾಯಿಯವರು ಬೆಳಗಾವಿ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

ದೇವಾಲಯಗಳು

ಜೈನ ದೇವಾಲಯ

ಕೋಟೆಯ ಒಳಗಡೆ ಇರುವ ಎರಡು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿನ ಬಸದಿ, ಜೈನ ಬಸದಿ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನೆಮಿನಾಥ ವಿಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ (ಸಮೀಪದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಗ್ರಹ) ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತಿದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 1204 ರಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿಕ್ಕಿ ಬಸದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಾಲಯ, ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿದೆ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ).ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಒಳಗೆ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ "ಮುಖಮಂಟಪ" (ಮುಖ್ಯ ಹಾಲ್) ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ, ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುವ ಒಂದು ಅಂದವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕಮಲದ ಕೆತ್ತನೆ.ಮಂಟಪ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟದ ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರವು 72 ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಲ್ (ಕಮಲದ) ಚಿತ್ರಣದ ನಂತರ ಕಮಲ್ ಬಸದಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ 24 ತೀರ್ಥಂಕರರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ತೀರ್ಥಂಕರರನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ 1996 ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿತು.ಎರಡನೆಯ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವು ಈಗ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ "ಜೈನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ನೃತ್ಯದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪವಾದ ಹೂವುಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ
ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ: ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ. ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಬಹು-ಸಶಸ್ತ್ರ ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೋಟೆಗಳ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರ ಮುಂಭಾಗವು ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಸೀದಿಗಳು 
ಈ ಕೋಟೆಯು ಎರಡು ಮಸೀದಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಸ್ಜಿದ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸಫಾ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಜಾಮಿಯಾ ಮಸೀದಿ. ಸಫಾ ಮಸೀದಿ 1519 ರಲ್ಲಿ ಅಸದ್ ಖಾನ್ ಲಾರಿ ಅವರಿಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು (ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ).ಮಸೀದಿಯ ಸ್ತಂಭಗಳು ನಗರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶೈಲಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಸ್ತಂಭಗಳು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ನಾಗಾರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ 1199 ರವರೆಗಿನ ಒಂದು ಕಂಬವನ್ನು ರಟ್ಟಾ ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ತವೀರಿಯ IV ಮತ್ತು 1261 ಎ.ಡಿ.ನ ಇತರ ಸ್ತಂಭಕ್ಕೆ ಸವಣ (ಯಾದವ) ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.1585-86ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಮೀಯಾ ಮಸೀದಿ ಅನ್ನು ಶೇರ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು