ಆರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಆರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮವಾದ ಆರನ್ಮುಲಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ . ಇದು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ( ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಥಿ) ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇದು " ದಿವ್ಯ ದೇಶಮ್ "ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷ್ಣುವಿನ ೧೦೮ ದೇವಾಲಯಗಳು.

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕೇರಳದ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನ್ನೂರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಐದು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಮಹಾಭಾರತದ ದಂತಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಐದು ಪಾಂಡವರು ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ; ಆರನ್ಮುಲವನ್ನು ಪಾಂಡವ ರಾಜಕುಮಾರ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತಿರುವಾಭರಣಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪಂದಳಂನಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರನ್ಮುಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಚಿನ್ನದ ವಸ್ತ್ರವಾದ ಥಂಕಾ ಅಂಕಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ಮಂಡಲ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಭಾರತದ ದಂತಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಓಟಕ್ಕೂ ಅರನ್ಮುಲಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರವನ್ನು ೧೮ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಹಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಗೋಪುರದ ಪ್ರವೇಶ ವಿಮಾನವು ೫೭ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಪಂಪಾ ನದಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ.

ದೇವಸ್ಥಾನವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೪ ರಿಂದ ೧೧:೦೦ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ೫ ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೮ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ದಂತಕಥೆ 
ಆರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನ್ನೂರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಐದು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ದಂತಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಂಡವ ರಾಜಕುಮಾರರು ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೃಷ್ಣನ ಟ್ಯೂಟಲರಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಂದ ತ್ರಿಚಿಟ್ಟಾಟ್ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ , ಭೀಮನಿಂದ ಪುಲಿಯೂರು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ, ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಆರನ್ಮುಲ, ನಕುಲನಿಂದ ತಿರುವನವಂದೂರು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಹದೇವನಿಗೆ ತ್ರಿಕೋಡಿತಾನಂ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ.   ಕರ್ಣನನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರ ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜುನನು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ, ವಿಷ್ಣುವು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಅವನಿಂದ ಮಧು-ಕೈಟಭ ರಾಕ್ಷಸರು ವೇದಗಳನ್ನು ಕದ್ದಿದ್ದಾರೆ. 

ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬಿದಿರಿನ ಆರು ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತೆಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ "ಅರನ್ಮುಲ" (ಬಿದಿರಿನ ಆರು ತುಂಡುಗಳು) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯಿದೆ, ಇದು ಏಳು ಬಿದಿರಿನ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತೆಪ್ಪದಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪಂಬಾ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ೨ ಕಿಮೀ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು "ಮುಳವೂರು ಕಡವು" ಎಂದರೆ "ಬಿದಿರು ಕಂಬ ಕಳಚಿದ ನದಿಯ ದಂಡೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರ ಕುಟುಂಬದ ವಂಶಸ್ಥರು ಈಗಲೂ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.  ಇತರ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ನದಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅರಿನ್-ವಿಲ್ಲೈ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. 

ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೌರವ ರಾಜಕುಮಾರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಈ ಅಪಹಾಸ್ಯವು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಭೀಷ್ಮ ಮರುದಿನ ಎಷ್ಟು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನೆಂದರೆ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನೇ ಮುರಿಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧದ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು, ಭೀಷ್ಮನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೌರವರು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು, ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಅರ್ಜುನನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮನಾಗಿದ್ದನು. ಭೀಷ್ಮನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಡಾಯಿಸಿದ ಬಾಣಗಳ ನಂತರದ ಬಾಣಗಳು ಅರ್ಜುನನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಅವನ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಅವನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಧನುಸ್ಸಿನ ದಾರವಾದ ಗಾಂಡೀವ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು . ಅರ್ಜುನನ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹಾರಿ, ಭೀಷ್ಮನ ಕಡೆಗೆ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ತನ್ನ ಡಿಸ್ಕಸ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಭೀಷ್ಮನು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಶರಣಾದನು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಅರ್ಜುನನು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲದಂತೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಈ ಚಿತ್ರವೇ ಇಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಕಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುದ್ಧದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಭಗವಂತನ ಕರುಣೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುರಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತ ಭೀಷ್ಮನು ಮಾಡಿದ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದನು. 

ವಿಶ್ವರೂಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ವೈಕಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲೆಯಂತಹ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ "ಅನ್ನದಾನ ಪ್ರಭು" (ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಭಗವಂತ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನ್ನಪ್ರಾಶನವನ್ನು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಅವರ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಡತನದ ನೋವು ಎಂದಿಗೂ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಆರನ್ಮುಲ ಕನ್ನಡಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.  ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಪರೂಪದ ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಅಪರೂಪದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು.  ಮೆಟಲ್ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಎತ್ತರದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ೨೦ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಹಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಗೋಪುರ ಅಥವಾ ಗೇಟ್‌ವೇ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮರದ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಪುರ (ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸುವ ಸಭಾಂಗಣ) ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಆಯತಾಕಾರದ ಗೋಡೆಯು ಕ್ಷೇತ್ರ-ಮಡಿಲ್ಲುಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಲೋಹದ ಲೇಪಿತ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ ಅಥವಾ ದ್ವಜಸ್ತಂಭವು ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀಪಸ್ತಂಭವಿದೆ, ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಕಂಬವಾಗಿದೆ . ಚುಟ್ಟುಅಂಬಲಂ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗಿನ ಹೊರ ಮಂಟಪವಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಭಾಂಗಣವು ನಲ್ಲಂಬಲಂ ಎಂಬ ಆಯತಾಕಾರದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಕಂಬದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೆ ನಾಲಂಬಲಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನಡುವೆ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪ ಎಂಬ ಎತ್ತರದ ಚೌಕಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆ ಇದೆ, ಇದು ಪಿರಮಿಡ್ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೇವ್ರಾಪುರ, ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅಡಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಬಲಿತಾರಾ ಒಂದು ಬಲಿಪೀಠವಾಗಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೋವಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇಂದ್ರ ದೇಗುಲವು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿಂತಿರುವ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಾದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಐದು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಹಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿದ ಒಂದೇ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಎಂಬ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ತಂತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಧಾನ ಅರ್ಚಕ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಶಾಂತಿ ಎಂಬ ಎರಡನೇ ಅರ್ಚಕ ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀ ಕೋವಿಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.  ಕೇಂದ್ರ ದೇಗುಲವು ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಲ್ಯಾಟರೈಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಮರದ ರಚನೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನಿಂದ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಟೈಲ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀ ಕೋವಿಲ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧವು ನೆಲಮಾಳಿಗೆ, ಕಂಬ ಅಥವಾ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಸ್ತಂಭ ಅಥವಾ  ಭಿತ್ತಿಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೧: ೨: ೧ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ಥರ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದೇ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಅರ್ಧವನ್ನು ಗ್ರೀವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕುತ್ತಿಗೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಛಾವಣಿಯ ಗೋಪುರವನ್ನು ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಕಲಸಂ (ತಾಮ್ರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ). ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಛಾವಣಿಯು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳು ಪುರಾತನ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ದೂರಿ ಮರ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವು ೬ ಅಡಿ (೧.೮ ಮೀಟರ್) ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನು ವಿಶ್ವರೂಪ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಉಗ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅರ್ಜುನನು ನಿಲಕಲ್ ನಾರಾಯಣಪುರಂನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆರು ಬಿದಿರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತೆಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಆರನ್ಮುಲಕ್ಕೆ ತಂದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ, ಯಕ್ಷಿ, ನಾಗರಾಜ ಮತ್ತು ಎರಂಗಾವಿಲ್ ಭಗವತಿಯ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಕೆಳಗಿನ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮನ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಡಿ ಇದೆ, ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅರನ್ಮುಲಾ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವ 
ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವು ಮಕರ ಮಾಸದ ಅಠಂ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಿರುವೋಣಂ ದಿನದಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಗರುಡ ವಾಹನಂ ಏಳುನೆಲ್ಲಿಪ್ಪು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಐದನೇ ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅಂಚಂ ಪುರಪ್ಪಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವರನ್ನು ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ 33 ಮಿಲಿಯನ್ ದೇವತೆಗಳು (ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳು) ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ವಾಹನವಾದ ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳು 

ಮಹಾಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಅರ್ಜುನನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರು ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬ ಬಡ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂ ಅವನಿಗೆ ಆರು ಬಿದಿರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತೆಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ಬಡ ಹಿಂದೂಗಳ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಆರನ್ಮುಲಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.  ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಅಡಿ ೩೦ ಮೀಟರ್ ಹಾವು ದೋಣಿಗಳು ಓಟವನ್ನು  ನಾಲ್ಕು ಚುಕ್ಕಾಣಿದಾರರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ೧೦೦ ರೋವರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೨೫ ಗಾಯಕರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೋಣಿಗಳು ಸಂಗೀತದ ಲಯಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಜಲಕ್ರೀಡೆಯ ನಂತರ, ಅರನ್ಮುಲಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹಬ್ಬವಿದೆ.  ಈ ಉತ್ಸವವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿ ಓಟದ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಈ ಹಬ್ಬವು ೧೯೭೮ ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿತ್ತು, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಆದರೆ ೨೦೦೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 

ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ ಮೀನಂ ಒಂದು ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯನ್ನು ಗರುಡ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಪುನ್ನಂಥೋಡೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಭಗವತಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರಟ್ಟು ಉತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ ಧನುಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಖಾಂಡವನದಹನಂ . ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ ಗಿಡ, ಎಲೆ, ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಕಾಡಿನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೀಪೋತ್ಸವವು ಮಹಾಭಾರತದ ಖಾಂಡವನದ ಬೆಂಕಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಅರನ್ಮುಲಾ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ನೆಡುಂಪ್ರಯಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ತಿರುವೋಣಂ ಉಪವಾಸದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಬ್ಬ ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಂತಸಗೊಂಡ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯು ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಔತಣವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಉಣಬಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು, ಇದು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನಂತರ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ 
ಈ ದೇವಾಲಯವು ೭ನೇ-೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಷ್ಣವ ಸಂತ, ನಮ್ಮಾಳ್ವಾರ್ ಅವರ ಒಂದು ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲಯೀರ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ದಿವ್ಯದೇಶಂ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ೧೦೮ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ತಿರುಮಂಗೈ ಆಳ್ವಾರರು ೨೮೪೩-೫೩ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹನ್ನೊಂದು ಪಾಶುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೆರುಮಾಳ್‌ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತುಲಾಭಾರ, ವಸ್ತುವನ್ನು ತೂಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವನ್ನಿ ಮರವು ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವನ್ನಿ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತುಲಾಭಾರದಲ್ಲಿ ತುಲಾಭಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈತಿಭ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಜುನನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ 
ದೇವಸ್ಥಾನವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೪ ರಿಂದ ೧೧:೦೦ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ೫ ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೮ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ಅಯ್ಯಪನ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಚಿನ್ನದ ಉಡುಪನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಂಡಳಿಯು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳು
 ಅರನ್ಮುಲ ಕೊಟ್ಟಾರಂ
 ಅನಿಕ್ಕತ್ತಿಲಮ್ಮಕ್ಷೇತ್ರಂ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ