ಗಂಜಪ ಆಟ

ಗಂಜಪ  ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಒಡಿಶಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಸ್ಪೀಟೆಲೆಗಳಾಗಿವೆ .  ಅವರು ಬಳಸಲಾಗುವ ಟ್ರಿಕ್-ಟೇಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಡ್ ಆಟವನ್ನು ಸಹ ಇದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪಟ್ಟಚಿತ್ರ ಪೇಂಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗಂಜಪವು ಒಡಿಯಾ ಸಮಾಜದ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗರು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮನರಂಜನಾ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಗಂಜಪವನ್ನು " ಚರಿರಂಗಿ " (೪ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು), " ಅತರಂಗಿ " (೮ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು), " ದಸರಂಗಿ " (೧೦ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು), " ಬರರಂಗಿ " (೧೨ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು), " ಚೌಡರಂಗಿ " (ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ೧೪ ಬಣ್ಣಗಳು) ಮತ್ತು " ಸೋಹಲರಂಗಿ " (೧೬ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು). ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ಗಂಜಿಫೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಆಟದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು "ಮೊಘಲ್ ಗಂಜಿಫಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಡಿಶಾದ ಪುರಿ ಮತ್ತು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಟ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.   ಹಿಂದೆ ಒಡಿಶಾದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಗಂಜಪಾವು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗಂಜಿಫಾಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.  ಒಡಿಶಾ ಗಂಜಿಫಾ ಆಟಗಾರರು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಒಡಿಯಾ ಪದ ಗಂಜಪವು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ " ಗಂಜಿಫಾ " ( ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪದ ಗಂಜಿಫೆಹ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ)  ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ನಾಟಕದ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯು ಮಾಮ್ಲುಕ್ ಕಾಲದ ೧೩೯೯ - ೧೪೧೨ ರ ಹಿಂದಿನದು. ಕಂಜಾಫಾವನ್ನು ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾಮ್ಲುಕ್‌ನ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಸುಲಿಗೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೋಪ್‌ಕಾಪಿ ಅರಮನೆಯು ಮಾಮ್ಲುಕ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಾಬರ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೨೭ ರಲ್ಲಿ ಗಂಜಿಫಾದ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕಲಾಕೃತಿ 

ಗಂಜಪ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪಟ್ಟಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರಕಲೆ.  ನೃತ್ಯಗಾರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನರ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣ, ಹಿಂದೂ ದೇವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಂಕೇತಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಚಿತ್ರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿನ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಡಿಶಾನ್ ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.  ಗಂಜಾಂನ ಗಂಜಪ ಕಲಾಕೃತಿಯು ಪುರಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. 

ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗಂಜಿಫಾದಿಂದ ಗಂಜಪವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಮೊಘಲ್ ಗಂಜಾಪದಲ್ಲಿ, ಸೂಟ್-ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಶೈಲೀಕೃತ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತವಾಗಿವೆ. ದಶಾವತಾರ ಗಂಜಿಫಾ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಗಂಜಪ ಸಮಾನವು ೧೨, ೧೬, ೨೦, ಅಥವಾ ೨೪ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು  ಹೊಂದಿದ್ದು ಆಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸವಾಲಾಗಿಸಬಲ್ಲದು. ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಡಿಶಾಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದ ಕಾರ್ಡ್‌ - ಚಿಹ್ನೆಗಳಂತೆ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಡ್ ತಯಾರಿಕೆ 

ಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವು ಪಟ್ಟಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹುಣಸೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಅಂಟು ಪದರಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಕಾರದ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ನಂತರ ಟೊಳ್ಳಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಕ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು (ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ), ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಇಂಗಾಲ (ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು (ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು 

ಗಂಜಪವನ್ನು " ಚರಿರಂಗಿ " (ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಪ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ೪ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ೪ ಸೂಟ್‌ಗಳು), " ಅತರಂಗಿ " (೮ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು),  " ದಸರಂಗಿ " (೧೦ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು), " ಬರಂಗಿ " (೧೨ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಎಂದು ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. " ಕೌಡರಂಗಿ " (೧೪ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು " ಸೋಹಲರಂಗಿ " (೧೬ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಎಂದು ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಣ್ಣವು ೧೨ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಾಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ "ಚರಿರಂಗಿ ಗಂಜಪ" ೪೮ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಇಸ್ಪೀಟೆಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಹೊಂದಿದೆ, "ಅತರಂಗಿ  ೯೬ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು    ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅನನ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸೂಟ್ ೧೦ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು (೧ - ೧೦), ಒಬ್ಬ ರಾಜ ಮತ್ತು ವಜೀರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಂತರ ವಜೀರ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರೋಹಣ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜನ ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಮಡಚಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ("ಚೌಕ ಮಡಿ ಬಸಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ವಜೀರ್‌ನ ಕಾರ್ಡ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜನು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಥವನ್ನು ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಲವು ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಎರಡು ತಲೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗೆ ಒಂದು ತಲೆಯಿದೆ. ಕಾರ್ಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ತಲೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆಕೃತಿಯಂತಹ ಪಟ್ಟಚಿತ್ರದ ಸಹಿ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲೆ
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ