ಭರತ ಚಕ್ರವರ್ತಿ

ಭರತನು ಅವಸರ್ಪಿನಿಯ ಮೊದಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಥವಾ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು) ( ಜೈನ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಧ ಸಮಯ ಚಕ್ರ). ಅವನು ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ಋಷಭನಾಥನ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಅವನ ಮುಖ್ಯ ರಾಣಿ ಸುಭದ್ರೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಕಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರೀಚಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವ ಕೊನೆಯ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಾಹುಬಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರು "ಭಾರತವರ್ಷ" ಅಥವಾ "ಭರತ" ಅಥವಾ "ಭರತ ಭೂಮಿ"

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ದಿಗಂಬರ ಉಪ-ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು, ತಪಸ್ವಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಸರ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಅವರು ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ ಅವರು ಕೇವಲಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕೇವಲಜ್ಞಾನಿ (ಸರ್ವಜ್ಞ) ಎಂದು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ 

ಜೈನ ದಂತಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಋಷಭನಾಥನ (ಮೊದಲ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ ) ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಯಶಸ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಾಲ್ಕು ಶುಭ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಂಡಳು. ಅವಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ, ಮೇರು ಪರ್ವತ, ಹಂಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರೋವರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಗರವನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಈ ಕನಸುಗಳ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ದೊರೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಋಷಭನಾಥ ಅವಳಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು.  ನಂತರ, ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಕರಾಳ ಅರ್ಧದ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಭರತನು ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದನು.    ಅವನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ .  ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜರ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.  ಭರತನು ತನ್ನ ವಿಶ್ವ ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರೆ ಅವನ ಮುಖ್ಯ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಳು.   ಅವನ ನಂತರ ಅವನ ಮಗ ಅರ್ಕ ಕೀರ್ತಿ ( ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ) ಬಂದನು.  ಭರತನಿಗೆ ಮರೀಚಿ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದನು. ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ಮಹಾವೀರನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು.

ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ 

ಭರತ ಜೈನ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಧ ಚಕ್ರದ ಮೊದಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (ಆಡಳಿತಗಾರರ ಆಡಳಿತಗಾರ) ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.   ಜೈನ ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರಿಷಭನಾಥನು ಮುನಿ ( ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿ ) ಆಗುವಾಗ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ನೂರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಂಚಿದನು. ಭರತನು ವಿನೀತಾ ( ಅಯೋಧ್ಯೆ ) ನಗರವನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಬಾಹುಬಲಿಯು ಪೊದನಪುರ ( ಬೋಧನ್ ) ನಗರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಭರತನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರ ವಿಶ್ವ ವಿಜಯದ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ದಂತಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವನ ದಿಗ್ವಿಜಯ (ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಮಿಯ ಆರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಒಂಬತ್ತು ನಿಧಿಗಳು (ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ನಿಧಿಗಳು) ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ರತ್ನಗಳನ್ನು (ಆಭರಣಗಳು) ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ವಿಶ್ವ-ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಅಯೋಧ್ಯಾಪುರಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಚಕ್ರ-ರತ್ನದೊಂದಿಗೆ  ಮುಂದುವರೆದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಚಕ್ರ-ರತ್ನವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವನ ೯೯ ಸಹೋದರರು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೯೮ ಜನರು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬಾಹುಬಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು.  ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಹುಬಲಿ ನಡುವೆ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ದೃಷ್ಟಿ ಯುದ್ಧ (ಪರಸ್ಪರ ನೋಡುವುದು ), ಜಲ-ಯುದ್ಧ (ಜಲ-ಜಗಳ) ಮತ್ತು ಮಲ್ಲ-ಯುದ್ಧ (ಕುಸ್ತಿ). ಈ ಮೂರೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ, ಬಾಹುಬಲಿ ಭರತನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುವ ಬದಲು ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದನು. ಅವನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೌರವದಿಂದ ಅವನು ಅವನನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮತ್ತು ಕೋಪಗೊಂಡ ಭರತನು ತನ್ನ ಚಕ್ರ-ರತ್ನವನ್ನು ಕರೆದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬಾಹುಬಲಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಆಯುಧವು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅಂತಹ ದೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳು ತಮ್ಮ ಯಜಮಾನನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.  ಇದರ ನಂತರ ಬಾಹುಬಲಿ, ತ್ಯಜಿಸುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. 

ಭರತ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಧ ಚಕ್ರದ ಮೊದಲ ಕಾನೂನು ನೀಡುವವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು (ಯೋಧರು), ವೈಶ್ಯರು (ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು) ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು (ಕೈಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಋಷಭನಾಥನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು-ಪಟ್ಟು ವರ್ಣ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.    ಅವರ ಪಾತ್ರ, ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದು, ಕಲಿಯುವುದು, ಕಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು.

ತ್ಯಜಿಸುವಿಕೆ 
ದಿಗಂಬರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭರತನು ತನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನಿಂದ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪರಿತ್ಯಾಗದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ, ಅವನು ಅಂತರಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ (ನಲವತ್ತೆಂಟು ನಿಮಿಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ತನ್ನ ಅನೈತಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ( ಸರ್ವಜ್ಞಾನ ) ಪಡೆದನು.  ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾತೆಗಳು ಅವನ ಪರಿತ್ಯಾಗದ ಹಕ್ಕನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.

ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆ

ಭರತವರ್ಷ 

ಭಾರತಕ್ಕೆ "ಭಾರತವರ್ಷ" ಅಥವಾ "ಭಾರತ" ಅಥವಾ "ಭರತ-ಭೂಮಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.   ಹಿಂದೂ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (ಅಧ್ಯಾಯ ೩೭) " ಋಷಭನಾಥನು ನಾಭಿರಾಜನ ಮಗ, ಮತ್ತು ಋಷಭನಿಗೆ ಭರತ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಈ ಭರತನ ಹೆಸರಿನ ನಂತರ ಈ ದೇಶವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭರತ-ವರ್ಷ."  ಭರತನು ತನ್ನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ದೇವಾಲಯಗಳು 
ಕೆಲವು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭರತ ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೇರಳದ ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ದೇವಾಲಯವು ಮೂಲತಃ ಭರತನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೇ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ೪೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರುವ ಭರತ ಭಗವಂತನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆ (೩೫ ಅಡಿ ದೇಹ + ೧೨ ಅಡಿ ಪೀಠ) ಸುಮಾರು ೫೦ ಟನ್ ತೂಕದ ಮಂಗಳಗಿರಿಯಲ್ಲಿ (ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಭಾರತ್ ಕಾ ಭಾರತ್), ಸಾಗರ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು ೫೭ ಅಡಿ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೪೫ ಅಡಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ೧೨ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಟನ್ ತೂಕದ ಅಡಿ ಪೀಠ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಹೋಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಾಹಿತ್ಯ 
ಆದಿ ಪುರಾಣ, ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಜೈನ ಪಠ್ಯವು ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರ, ಆದಿನಾಥ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಿಷಭನಾಥ ಮತ್ತು ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಹುಬಲಿಯ ಹತ್ತು ಜೀವನಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.   ಭರತೇಶ ವೈಭವ : ಭರತೇಶ್ವರ ಚರಿತೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭರತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಜೀವನ ಕಥೆಯನ್ನು ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 
 
 
 
 
 
 
 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ