ತಕ್ಷಕ

ತಕ್ಷಕ ( ಸಂಸ್ಕೃತ : तक्षक Takṣhaka ) ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಾಗರಾಜ . ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ನಾಗಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಕದ್ರುವಿನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ.

ಚೈನೀಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕನನ್ನು "ಎಂಟು ಗ್ರೇಟ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಕಿಂಗ್ಸ್" (八大龍王 ಹಚಿ ರ್ಯುಯು-ಔ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,  ಅವುಗಳು ಹಾರಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ಹಾವುಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂದ (ನಾಗರಾಜ), ಉಪಾನಂದ, ಸಾಗರ (ಶಕರ), ವಾಸುಕಿ, ಬಾಲವನ, ಅನವತಪ್ತ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲ.

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ

ನಾಗಗಳ ರಾಜ 
(೧,೩) ನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕನನ್ನು ನಾಗಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. (೧-೨೨೫,೨೨೭,೨೩೦) ನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನ ಸ್ನೇಹಿತ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಕ್ಷಕ, ಹಿಂದೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಖಾಂಡವ (ಇಂದಿನ ದೆಹಲಿ ) ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು (೧,೩). ತಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಸೇನ ಇಕ್ಷುಮತಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂತರ ಸಹಚರರಾಗಿದ್ದರು (೧,೩). ತಕ್ಷಕನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಶ್ರುತಸೇನನು ಮಹಾದ್ಯುಮ್ನ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು (೧,೩). ಅವನು ಕಾಮ್ಯಕದ ೪ ನೇ ರಾಜ.

ಕಥೆ 
ಶ್ರೀಮದ್ ಭಾಗವತದ ಪ್ರಕಾರ ತಕ್ಷಕನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು . ಅವರು ಶ್ರೀರಾಮನ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅರ್ಜುನನ ಮಗನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾದ ತಕ್ಷಕನ ಮಗನ ಹೆಸರು ಬೃಹದ್ಬಲ .

ತಕ್ಷಕನು ಖಾಂಡವ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು (೧,೨೨೫). ನಾಗಾಗಳು ಪಿಸಾಚ, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾನವರು ( ಅಸುರರ ಕುಲಗಳು) (೧,೨೨೭) ನಂತಹ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಗ್ನಿಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅರ್ಜುನನು ಆ ಕಾಡನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಗಾಧಿಪತಿ ತಕ್ಷಕನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಕ್ಷಕನ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರ ಅಶ್ವಸೇನ ಅಲ್ಲಿದ್ದನು. ಅರ್ಜುನನು ಅಶ್ವಸೇನನ ತಾಯಿಯಾದ ತಕ್ಷಕನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಆದರೆ ಅಶ್ವಸೇನನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು (೧-೨೨೯,೨೩೦) (೪,೨). ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ವಧೆಯ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಅಶ್ವಸೇನನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೮,೯೦) (೯,೬೧) ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಕರ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಅಶ್ವಸೇನನು ಐರಾವತದ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ (೮,೯೦). ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತ್ರಿಪುರದ ಪತನದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ರಾಕ್ಷಸ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮಾಯಾಸುರನು ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದಾಗ ತಕ್ಷಕನ ವಾಸಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ (೧,೨೩೦) ಆದರೂ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಅವನು ಕೃಷ್ಣನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರು ಒಂದು ಗುಹೆಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರಾತನ ನಿಧಿ ತಂಡವು ಅದರಲ್ಲಿ ಗಾಂಡೀವ ಬಿಲ್ಲು ಕೂಡ ಇತ್ತು.

ಪಾಂಡವರ ಮೇಲಿನ ಸೇಡು 

ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಋಷಿಯ ಮಗನು ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾಯುವಂತೆ ಶಾಪವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ತಕ್ಷಕನು ಶಾಪವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಬಂದನು. ತಕ್ಷಕನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾ (೧,೫೦) ಅರ್ಜುನನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಹೀಗೆ ವಧಿಸಿದನು. ಹಾವು-ವಿಷದಿಂದ ಜನರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದ ಕಾಶ್ಯಪ ಕುಲದ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಜನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ (೧,೪೩).

ನಂತರ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಮಗನಾದ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿ (೧,೩) ತಕ್ಷಕನ ನೇತೃತ್ವದ ನಾಗರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು.

ತಕ್ಷಕನ ಡೊಮೇನ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ಉತಂಕನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬಲಿಯಾದನು. ಜನಮೇಜಯನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಉತಂಕನು ಆ ಕುರು ರಾಜನ ಕೋಪವನ್ನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಬಲದಿಂದ ತಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ನಾಗ ಜನಾಂಗದ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದನು. ಜನಮೇಜಯನು ನಾಗ ಜನಾಂಗವನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು (೧,೫೨). ತಕ್ಷಕನು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೊರೆದು ದೇವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ದೇವ ರಾಜ ಇಂದ್ರನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೋರಿದನು (೧,೫೩). ಆದರೆ ಜನಮೇಜಯನ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಗಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಜೊತೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲು ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿ ಕರೆತಂದರು (೧,೫೬). ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಯದ ಹುಡುಗ ಆಸ್ತಿಕನೆಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಬಂದು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದನು. ಅವರ ತಾಯಿ ಮಾನಸ ನಾಗ, ತಂದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ . ಜನಮೇಜಯನು ಆಸ್ತಿಕನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಕ್ಷಕನನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವನು ನಾಗಗಳ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದನು (೧,೫೬). ಅಂದಿನಿಂದ, ನಾಗಾಗಳು ಮತ್ತು ಕುರುಗಳು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನಮೇಜಯ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯ ರಾಜನೂ ಆದ.

ಇತರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ತಕ್ಷಕನು ಭಿಕ್ಷುಕನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ, ಉತ್ತಂಕನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ಪೌಶ್ಯ ರಾಜನ ರಾಣಿಯ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಕದ್ದನು. ಉತ್ತಂಕನು ಇತರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಅವನು ತಕ್ಷಕನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದನು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಮರಿಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಕುರು ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು. ಉತ್ತಂಕನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಮೊದಲು ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಿಂದ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಉತ್ತಂಕನು ತಕ್ಷಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಮರಣವನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ನೆನಪಿಸಿದನು (೧,೩).

ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ (೧೪-೫೩ ರಿಂದ ೫೮) ಉತ್ತಂಕನ ಇತಿಹಾಸವು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ರಾಜ ಸೌದಾಸನ (ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ರಾಜ) (೧೪,೫೭) ರಾಣಿ ಮದಯಂತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐರಾವತದ ಓಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಾಗನು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (೧೪,೫೮).

 ಪುರು ಜನಾಂಗದ ( ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶದ ಒಂದು ಶಾಖೆ) ರಿಕ್ಷಾ ಎಂಬ ರಾಜನು ತಕ್ಷಕ (೧,೯೫) ಜನಾಂಗದ ನಾಗನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
 ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾಗ ತಕ್ಷಕನಿಗೆ (೬,೧೦೮) ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
 ತಕ್ಷಕ ಹಾವು ಎಂದರೆ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರುವ ಹಾವು ಎಂದರ್ಥ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ