Kannada-LLM-Labs/Wikipedia-Kn huggingface dataset:
ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿನಮಂದಿರ, ಸ್ವಾದಿ



ಸ್ಥಳ
ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿನಮಂದಿರ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಸ್ವಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಶ್ರೀ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಮಠದ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ  ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಗುಡಿ ಇದ್ದು ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಮಂದಿರವು ಬಹು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದು ಕ್ರಿ ಶ. ಆರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಆಕಲಂಕರೇ ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ ಕ್ರಿ.ಶ 722ರಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವರಾಯನೆಂಬವನು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಭೂದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಯೂ ಇದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವನ್ನು ಕಂಡ ಈ ಜಿನಾಲಯವು 1998ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರಗೊಂಡು ಪಂಚಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವವನ್ನೂ ಕಂಡಿತ್ತು. ಈ ಬಸದಿಗೆ  ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಗಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಚಾರ್ಯರು, ಭಟ್ಟಾರಕರು ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಕರು ಚಿತ್ತೈಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿನ್ಯಾಸ

ಪ್ರತಿಷ್ಥಾಪನ ವಿಗ್ರಹ ವಿನ್ಯಾಸ
ಈ ನೂತನ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷಾಪನೆಗೊಂಡಿರುವ ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ಬಹಳ ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಕಾಲುಗಳ ಎಡಬಲಗಳಲ್ಲಿ  ನಿಂತುಕೊಂಡು ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳತಂಹ ರಚನೆಹಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಕರ ಮೃಗಗಳೂ, ಅವುಗಳ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ಮಕರ ತೋರಣವೂ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಅಲಂಕಾಗೊಳಿಸಿವೆ.

ಹೊರಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ
ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ. ಮಾನಸ್ಥಂಭವಿದೆ. ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಸದಿಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಚಂದ್ರಶಾಲೆ (ಗೋಪುರ) ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಎದುರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಲೀ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜಯಘಂಟೆ, ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ನಿಮೇಶನದ ಬಲಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಿಂಬವಿದೆ. ನಾಗರಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಅಷ್ಪದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲುಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಆವರಣ
ಸ್ವಾಮಿಯ ಶಿರದ ಎಡಬಲಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮರಗಳೂ, ಮೇಲ್ಗಡೆ ಆತಪತ್ರವೂ, ಕೀರ್ತಿಮುಖವೂ ಇವೆ. ದಿವ್ಯಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ದುಂಡಗಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿಂಹ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣ ವರ್ಣದ ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥ ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬವನ್ನು ಚರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಎದುರುಗಡೆ ಧ್ವಜ ದರ್ಪಣಾದಿ ಪೂಜೆಯ ಸುವಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಶ್ರೀ ಚಕ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಬಿಂಬವೂ ಇದೆ. ಇವರಿಗೂ ಗೋಮುಖ ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಸದಾ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಆಚರಣೆಗಳು
ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಸಾಯಂಕಾಲ ಮಂಗಳಾರತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಗುನ ಅಷ್ಟಾಹ್ನಿಕ, ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೋಕ್ಷ ಕಲ್ಯಾಣ, ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವ, ನೂಲಹುಣ್ಣೆಮೆ, ಜೀವದಯಾಷ್ಪಮಿ, ಮಹಾಮೀರ ಜಯಂತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನುಕೂಲತೆಗಳು
ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹಲವಾರು ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಯೋಜನೆ ಇದೆ. ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜು, ಅತಿಥಿಗೃಹಗಳು ಇತ್ಯಾಥಿ ಶೀಘ್ರದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸರಕಾರದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮಾಜವು  ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೀಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅಪೇಕ್ಷೆ. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಮಂದೆಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧ  ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದರೆ ಇದೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಜನಾಕರ್ಷಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳಗಬಹುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಶಿಶಿಲ

ಈ ಬಸದಿಯು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೪೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಶಿಲ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀ ಶಿಶಿಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಬಸದಿಯ ಇತಿಹಾಸ
ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬಸದಿಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳುವಾಗ ಚಂದಯ್ಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಕವಿಯು ತನ್ನ ‘ಜೈನಾಚಾರ’ ಎಂಬ ಸಾಂಗತ್ಯ ಗ್ರಂಥದ ೨೬ನೇ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ… ‘ಬೈಪಾಡಿ ಶಾಂತೀಶ ಬಲ್ಲನಾಡಾದೀಶ ದೆಶಿಲ ಚೆಲ್ವೆತ್ತ ಚಂದ್ರ ಜಿನೇಂದ್ರನು ಶಿರಾಡಿ…’ (ಪದ್ಯ ೮೬) ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ದೆಶಿಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಶಿಲದ ಈ ಜಿನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರನೇ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಬಸದಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ
ಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿರುವ ಈ ಜಿನಾಲಯದ ಕೆಲವು ಗೋಡೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಈಗ ಜರಿದು ಬಿದ್ದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಘಂಟಾ ಮಂಟಪ, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪ, ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹ ಎಂಬ ಮಂಟಪಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಪಥವೂ ಇತ್ತು. ಗೋಡೆಗಳ ಮಣ್ಣು ಜರಿದು ಬಿದ್ದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಒಳಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ನಾಯಕರ ಬಿಂಬ ಇರಬೇಕಾದ ಸಿಂಹಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಮಣ್ಣು ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಒಳಗೆ ಮೂಲ ನಾಯಕರ ಬಿಂಬವು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರ ಸುಮಾರು ೯ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಒಂದು ಶಿಲಾ ಬಿಂಬವಿದೆ. ಚಂದ್ರ ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಎಡಬಲಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಯಕ್ಷಿಯರನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಲಯವಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗದ  ಜಿನಬಿಂಬವು ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಎತ್ತರದ ಬಂದು ಪೀಠವಿದೆ. ಇದು ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯದ್ದೇ ಆಗಿರಬೇಕು. ಘಂಟಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ  ತೀರಾ ಚರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೩ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಲೋಹದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಒಂದು ಬಿಂಬವು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.

ಬಸದಿಯ ಪರಿಸರ
ತುಂಬಾ ಜೀರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಬಸದಿಯ ಪರಿಸರವೂ ಹಾಳಾಗಿದ್ದು, ಗಿಡ, ಮುಳ್ಳುಗಂಟೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಎರಡು ಪಾರಿಜಾತ ಪುಷ್ಪದ ಚಿಕ್ಕ ಮರಗಳಿವೆ. ಬಸದಿಯ ನೈರುತ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಕುನದ ಕಲ್ಲು ಇದೆ. ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ ಕಲ್ಲು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಲಿಂಗಾಯತರು ನೆಟ್ಟಿರುವ ಗಡಿಕಲ್ಲು ಇದೆ. ಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆಯೂ ಇದ್ದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಬಲವಾದ ಶಿಲೆಯ ಕಂಬಗಳು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿರುವ ಶಿಲೆಯ ನೀರು ಹರಿಯುವ ದಂಬೆ, ಪಕ್ಕಾಸುಗಳು, ಅವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವ ಶಿಲೆಯ ಬೀಮುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೋಮುಖ ಕಮಲದ ಆರೂಢವಿರುವ ಈ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವು ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ತಾದ ಹಾಗೂ ಬಲಯುತವಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.

ಬಸದಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ
ಈ ಬಸದಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವರ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭಗಳು ಪಟ್ಟಕದ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಒಳಗಿನ ಮಂಟಪ ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸವಿರುವ ಕಂಬಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ಜಿನಾಲಯವು ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು  ಹೇಳಬಹುದು. ಇದೇ ಶಿಶಿಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬೈಲಂಗಡಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮೂಲರು ಎಂಬ ಜೈನ ಅರಸರಿಗೆ ಒಂದು ಕೋಟೆಯೂ, ಒಂದು ಅರಮನೆಯೂ ಇದ್ದವು. ಅದರ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಈ ಬಸದಿಯ ಸಮೀಪದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಹೊಸಮರ್ಗೋ ತೆಕ್ಕಾರು



ಸ್ಥಳ
ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ತೆಕ್ಕಾರು ಗ್ರಾಮದ ಹೊಸದುರ್ಗ ಎಂಬಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಯಿAದ ಬಾಜಾರು ಮುಖಾಂತರ ಹೋಗುವ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ ಬಂಟ್ವಾಳ ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ೭ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದು ಪುರೋಹಿತರ ಮನೆಯೂ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದೆ ತೀರಾ ಸರಳವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಜಿನಾಲಯವಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಶೇಷ ಸಾನಿಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎದುರಿಗೆ ಬಹು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಸುಮಾರು ಆರು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಂಬವಿದೆ. ಇದೊಂದು ವಿಶೇಷ ದಿನಂಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ ಹೀಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಮಂಟಪಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಇವೆ.

ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯ
ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಮೊದಲ ರವಿವಾರ ಊರಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಮನೆಯವರ ವತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ೧೦೮ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರಿಗೆ ೧೦೮ ಕುಂಕುಮಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಆದೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿ ಊಟವನ್ನು ಸಂಬAಧಪಟ್ಟ ೨೦ ಮನೆಯವರು ಕೂಡಾ ಸೇರಿ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜೀವದಯಾಷ್ಟಮಿಯ ದಿನ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ 
ಮನೆಯವರು ಹಂಚಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಂದರ ಗಂಧಕುಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಆದೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ವಿಶೇಷ ಶೋಭಾನ್ವಿತರಾಗಿದ್ದರೆ.

ಕಾಲ 
ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದ್ದು, ಬಹಳ ಭಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕಾರಗೊಳಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಸದಿ ಇದ್ದು ಆರಾಧನೆಗಳು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಆರಾಧನೆ
ಈ ಬಸದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಜೈನ ಶ್ರಾವಕರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ವರ್ಗದವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಹರಕೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಮ್ಮನವರಿಗೆ ೧೦೦೮ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಷೋಡಶಾಭರಣ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯಪೂಜಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶ್ರಾವಕರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ದೇಣಿಗೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಬಸದಿಯ ಮೂಲ ನಾಯಕ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಇದ್ದಂತೆ ಇಡೀ ತಾಲೂಕಿಗೆ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿನಮಂದಿರ ಸರಗುಪ್ಪಾ



ಸ್ಥಳ
ಶಿರ್ಶಿ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 27ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸರಗುಪ್ಪಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಇದೆ. ಶಿರ್ಶಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮತ್ತಿಘಟ್ಟ ಮಾರ್ಗ , ಅಥವಾ ಯಾಣದ ಮುಖಾಂತರವೂ ಬರಬಹುದು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ಇದೆ . ಆಧುನಿಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದು ಬಹಳ ಪ್ರಯಾಸದ ಕೆಲಸ . ಆದುದರಿಂದ ಶ್ರಾವಕರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ . ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 12 ಜೈನರ ಮನೆಗಳಿವೆ . ಈ ಜಿನಮಂದಿರವು ಸೋಂದಾದ ಭಟ್ಟಾಕಳಂಕ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದಾಗಿದೆ . ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಇದರ ಆಡಳಿತ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು . ಈಗ ನೂತನ ಅಭಿನವ ಭಟ್ಟಾರಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಸದಿಯು ಪುನರುಜೀವಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವಷ‍ಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಬಸದಿಯು ಭೂಮಿಯ ಗೇಣಿದಾರರು ಹಿಂದೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು 12 ಚೀಲದಷ್ಟು ಭತ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಎಣೆ ಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೇರೆ ಉತತಿ ಬಸದಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಇಂದ್ರರಾದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಇಂದ್ರರು , ತನ್ನ ಜೋತಿಷ್ಯ ಜಾತಕ ಪಶೆ , ವಾಸ್ತುವಿನ ಕುರಿತು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕಾಗಿ ಸಿಗುವ ಸಂಭಾವನೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿನ ಅಬಿಷೇಕ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬ , ಕೆಂಡದ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಾಕಾಗದಿರುವುದರಿಂದ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ . ಈಗ ಬಸದಿಯ ಜಾಗವೂ ಅನ್ಯಧರ್ಮೀಯರ ವಶವಾಗಿದೆ.

ಆಚರಣೆ
ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಕೆಂಡದ ಹಬ್ಬವು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು . ಬಸದಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಕಾರಣಿಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇತ್ತು . ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದ ಕೇಳುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಇತ್ತು . ಆದರೆ ಈಗ ಅದೂ ನಿಂತಿದೆ . ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಕೆಲವು ಶ್ರದ್ಧಾವಂತರು ಒರೆ . ಸೇರಿ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬಸದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಸದಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಇಲ್ಲ . ಬಸದಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡವಿಲ್ಲ . ಆದರೆ ಸಂಪಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಾಗಸಂಪಿಗೆಯ ಗಿಡಗಳು ಇದ್ದುವು . ಆ ಜಾಗವೂ ಒಕ್ಕಲಿಗರ ಪಾಲಾಗಿದೆ . ಇಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮುರಕಲ್ಲನ್ನು ಕಡಿದು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ದಾರಿಯ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇದೆ.

ವಿನ್ಯಾಸ
ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮಂಟಪಗಳಿದ್ದು ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಳಿಶಿಲೆಯ ಖಡ್ಡಾಸನ ಭಂಗಿಯ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದೆ . ಆದರೆ ಬೇಸರವೆಂದರೆ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಅಬಿಷೇಕ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ . ಹಿಂದೆ ಕೆಂಪು ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆಯ ಪ್ರಾಕಾರಗೋಡೆಯೂ ಇದ್ದು ಬಸದಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈಗ ಅದರ ಬಹುಭಾಗ ಬಿದ್ದು ಹೋಗಿದೆ . ಪರಿಸರವು ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿನಮಂದಿರ, ಸಿರ್ಸಿ



ಸ್ಥಳ 
ಇದು ಸಿರ್ಸಿ ಉಪವಿಭಾಗದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ.ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಾಲಯವು ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ರದ್ಧಾಕೇಂದ, ಅದರಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯು ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದುದು. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿನಮಂದಿರವು ಸಿರ್ಸಿ ಪೇಟೆಯ ಬಸದಿಗಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.ಈ ಪೇಟೆಯು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಜೈನ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ಬಸದಿಗೆ ಆಗಾಗ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳಂದು ಹಾಗೂ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಕರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಅಭಿಷೇಕ ಪೂಜಾದಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸ್ವಾದಿ ಜೈನ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿದ್ದು ನವರಂಗ ಹಂಚಿನ ಮಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶಾಲೆಯಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಬಸದಿಯನ್ನು ಈಗ ಆಲೂರ್ ಜೈನ ಕುಟುಂಬದವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಆಲರು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೇ ಪೂಜಾದಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಕುಟುಂಬದ ಹಿಂದಿನ ಹಿರಿಯರಾದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಪ್ಪ ಹೊಂಬಣ್ಣ ಆಲೂರ್ರವರು ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು, ಆ ಬಳಿಕ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2010ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಮುಂಭಾಗ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಝಟಿಯರ್ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬವನ್ನು ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಕಳದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ  ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಾ ॥ ಸೂರ್ಯನಾಥ ಕಾಮತ್ರವರು ಗಝಟಿಯರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು ಪದ್ಮಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಗಳ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ.

ಶಿಲಾ ವಿನ್ಯಸ
ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಚೌವೀಸ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಬಿಂಬಗಳಿರುವ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಂಬವಿದೆ.ಸುಮಾರು 6 ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪಂಚಲೋಹದ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ.3,ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ದೇವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯು ಬಸದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಭೈರವ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಮತ್ತು ನಾಗರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ.ಈ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗೆ ದಿನವಹಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮಾನಸ೦ಭವಿಲ್ಲ.ಕೇತ್ರಪಾಲನ ಹಿಂದುಗಡೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡವಿದೆ.ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿ,ನಂದಿಬಟ್ಟಲು ಮುಂತಾದ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳಿವೆ. ಬಸದಿಯ ಅಂಗಳದಿಂದ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲೇರುವ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ.ಮುಂದುವರೆದು ಹೋಗುವಾಗ ಸಿಗುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜಯಘಂಟೆ,ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಗಡೆಯ ಮರದ ಮುಚ್ಚುಗೆಯ ನಾಲ್ಕೂ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧೋಮುಖ ಕಮಲ ಇದೆ.ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದುವರೆದು ಗರ್ಭಗೃಹದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಶುಕನಾಸಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿರುವ ಗಂಧ ಕುಟಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರುತದೇವಿ,ನವದೇವತಾ ಬಿಂಬ,ಚೌವೀಸ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪ್ರಭಾವಳಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ
ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ದಿನನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಸನ್ನಿಧಾನವಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಶೇಷಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದ್ದು ಕಾಲಬಳಿ ಕುಕ್ಕುಟ ಸರ್ಪವಿದೆ.ಅಮ್ಮನವರಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಜಾವ ಮಾತ್ರ ಜಲ,ಗಂಧಾಭಿಷೇಕದೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ದಸರಾ ಹಬ್ಬ,ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ,ಯುಗಾದಿ,ಮಹಾವೀರ ಜಯಂತಿ,ನೂಲಹುಣಿಮೆ.ಇತ್ಯಾದಿ ಪರ್ವಗಳನ್ನೂ ಅಷ್ಟಾತ್ಮಿಕ ಪರ್ವವನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖನ

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ



ಇತಿಹಾಸ
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ದೈವಗಳ ಸ್ಥಾನವಾದ ಬದಿನಡೆ, ನೆಲ್ಯಾಡಿ ಬೀಡು, ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯೂ ಇದೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಭಗವಾನ್ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಸ್ವಾಮಿಯ ಜಿನಮಂದಿರ ಇದ್ದು, ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಬರ್ಮಣ್ಣ ಪೆರ್ಗಡೆ ಹಾಗೂ ಅಮ್ಮು ಬಲ್ಲಾಳ್ತಿಯವರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಂದರೆ ಕಳೆದ ೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಈ ಜಿನೇಶ್ವರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಬಿಂಬಗಳು
ಬಸದಿಯ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ಪದ್ಮಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅರುಣ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದುದಾಗಿದೆ. ಜಾನು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷ-ಯಕ್ಷಿಣಿಯರಾಗಿ ಶ್ಯಾಮ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ ಯಕ್ಷಿ ನಿಂತ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಂದ್ರ ಲಾಂಛನವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಮುಖ, ಅಜಾನುಬಾಹುವುಳ್ಳ ಬಾಹುಬಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಮೂರ್ತಿ ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪಂಚಲೋಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಬಲಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾನಿಧ್ಯವಿದ್ದು ವಿಗ್ರಹವು ಕರಿಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಖಾಸೀನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕುಟ ಸರ್ಪದ ಲಾಂಛನವೂ ಇದೆ. ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ, ಅಂಕುಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ವರದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿಗೂ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯಂತೆ ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೂಜೆ ಇದೆ.
ಈ ಜಿನಮಂದಿರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಗ್ರಹ ಆದಿನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರದ್ದು, ಈ ಬಿಂಬದ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಬಿಂಬಗಳಿವೆ. ಗೋಮುಖ -ಚಕ್ರೇಶ್ವರಿಯರು ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿಣಿಯರಾಗಿದ್ದು ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಪಂಚಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇತರ ಬಿಂಬಗಳು
ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಜಿನ ಬಿಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ವೃಷಭಾದಿ ಅನಂತ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪಂಚಲೋಹದ ವಿಗ್ರಹವೊಂದಿದೆ. ಧರ್ಮಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಸರ್ವಹ್ಣ ಯಕ್ಷನ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದದ್ದು. ಈ ಲೋಹದ ಧರ್ಮಚಕ್ರವು ‘ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಶತ್ರುವಿನ ನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿ, ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗಲಿ’ ಎಂಬ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಹೊಂದಿದುದ್ದಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಗಂಧಕುಟಿಯಲ್ಲಿ ವೃಷಭನಾಥರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕಡೆಯ ಭಗವಾನ್ ವರ್ಧಮಾನರ ವರೆಗಿನ ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಇವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅರ, ಮಲ್ಲಿ, ಮುನಿಸೂವ್ರತ ತೀರ್ಥಂಕರರಿರುವ ರತ್ನತ್ರಯ ವಿಗ್ರಹವಿದ್ದು, ಕರಿಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ ಕಂಚಿನ ಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಒಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮಂದಿರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಗ್ರಹವೆಂದರೆ ನಂದೀಶ್ವರ ದ್ವೀಪದ ಒಂದೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ೧೩ರಂತೆ ಒಟ್ಟು ೫೨ ಪರ್ವತಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದರಂತೆ ೫೨ ಜಿನ ಬಿಂಬಗಳಿರುತ್ತವೆ.ಆ ಜಿನಬಿಂಬಗಳನ್ನು ದೇವಾದಿದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮನಂದೀಶ್ವರರ ಬಿಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಕ ವಿಗ್ರಹ ಸರಸ್ವತಿಯದ್ದು. ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿರಶ್ಚಕ್ರವಿದ್ದು, ಇದು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.

ಬಸದಿಯ ಹೊರಾಂಗಣ
ಧಮಾ‍ಧಿಕಾರಿ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ವಿಧಿಯು ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಸದಿಯಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಸದಿಯು ೮ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಬಸದಿ ಕಟ್ಟಡ ಬಿಚ್ಚುವಾಗ ಒಂದು ಶಾಸನ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ೧೮೨೩ರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ಬಸದಿಯನ್ನು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಇದು ಡಾ|| ಡಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಪೂಜಾಗೃಹಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು. 
ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಪಥಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿರುವ ಅರ್ಧ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ೨೬ ಶಿಲೆ ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ. ಭಗವಾನ್ ಚಂದ್ರಪ್ರಭಾ ಸ್ವಾಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಚಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬAಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಜೈನ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುನಿ, ಆಚಾರ್ಯರ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಈ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಮಂದಿರ, ಸ್ವಾದಿ



ಸ್ಥಳ
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಮಂದಿರ ಸ್ವಾದಿಯ ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಮಂದಿರವನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿ, ಸಿಮೆಂಟ್ನಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೂಡಾ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಭಟ್ಟಾರಕರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಯಾಕೆಂದೆರೆ ಬಸದಿಗಳ ಆವೆಣ ಹಾಗೂ ಸಮಗ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನನ್ನು ಆಗಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಜೈನರೂ, ಜೈನೇತರರೂ ಈತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಂದು ಜತೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಪದ್ಧತಿ.

ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವವರು ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು.ಬಂದು ಶಿಲಾಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೈಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆಚಾಚಿ  ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಲಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕದೊಂದು ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕದೊಂದು ಕಿರೀಟವಿದೆ. ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ವೀರತ್ವವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಮುಖ. ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಢಯಂತೆ ಕಾಲಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗುಂಡು ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಹುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದ ತೈಲಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದ ಹರಕೆಯನ್ನೂ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಹರಕೆಯನ್ನೂ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನೂ ಮನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂರ್ವಾಹ್ನ ಪೂಜೆ, ಸಾಯಂಕಾಲ ವಿಶೇಷ ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ರಥೋತ್ಸವವನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೇ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾದಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ವರ್ಗಗಳ ಭಕ್ತಾದಿಮಾನಿಗಳೂ, ಮುನಿ, ಸಾಧಕ, ಭಟ್ಟಾರಕ, ಶ್ರಾವಕರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಂಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ದೂರದಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ವಾಸ್ತವ್ಯ, ಊಟೋಪ ಚಾರಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಬೇಕು. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರೀತಿಯ ಅತಿಥಿಗೃಹವಾಗಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀ ಮಠದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಅತಿಥಿಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ತ್ಯಾಗಿ ನಿವಾಸವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾತ್ತಿದೆ. ಆಹಾರ ತಯಾರು ಮಾಡುವ ಪಾಕಶಾಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು. ಇದು ಸಮಾಜದ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಸರಕಾರ-ಸಮಾಜದ ಸಗಾಯ ಸಹಕಾರಗಳು ಬೇಕು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿನ ಮಂದಿರ, ಸ್ವಾದಿ

ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ 1008 ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ, ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಸಧಿಯ ಮೂಲನಾಯಕ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ. ಬಸದಿಯು ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ  ಯಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಧರಣೇಂದ್ರಯಕ್ಷರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೋಂದಾ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾದಿ ಜೈನ ಮಠದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸ್ವಾದಿ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಮಠದ ಪೀಠಾಧೀಶ ಪೂಜ್ಯ ಸ್ವಸ್ತಿ ಶ್ರೀ ಭಟ್ಟಾಕಳಂಕ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಥಳ
ಶಿರಸಿಯಿಂದ ಹುಲೇಕಲ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೊರಟು ಇಲ್ಲಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಒಟ್ಟು ದೂರ 18 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಸೌಕರ್ಯವೂ ಇದೆ. ಇಂದು ಬಹು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಹಿಂದು ಸೋದೆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾದಿ ಮಠ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುತ್ತಿನ ಕೆರೆ ಇದೆ.ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಸದಿಯ ಈ ಮಂದಿರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

ಒಳವಿನ್ಯಾಸ
ಬಸದಿಯ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಂಯೂ, ಅದರೆ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಭಗವನ್ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥ ಸುಂದರ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಶಿರದಿ ಮೇಲೆ ಬೃಗದಾಕಾರದ ಆಕರ್ಷಕ ನಾಗಘಣವಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಪಂಚಾಮೃತ ಸಹವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಅಭಿಷೇಕಗಳನ್ನು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನೂತನ ಭಟ್ಟಾರಕರ ಪೀಠಾರೋಹಣವಾದ ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲವೂ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಹೊರಾಂಗಣ   
ಬಹು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರುವ ಈ ಬಸದಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಾರ ಪಾಲಕರ ಬಿಂಬಗಳಾಗಲೀ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋದ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಧರಣೇಂದ್ರ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದೆ,ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಬಿಂಬವು. ಕಾಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಕ್ಕುಟ ಸರ್ಪವಿದೆ,ಈ ಅಮ್ಮನವರ ಎದುರು ಹೂ ಹಾಕಿ ಪ್ರಸಾದ ನೋಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.ಇವುಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ, ಬಳೆಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಿ, ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
ಇಲ್ಲಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಗಳಿಗೆ ಹರಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಪಾಥ್ರ್ರನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಂಗಳಾರತಿಯ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ವಿಜಯದಶಮಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಫಾಲ್ಗುನ ಅಷ್ಟಾಹ್ನಿಕ, ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಮೋಕ್ಷ ಕಲ್ಯಾಣ ಉತ್ಸವ, ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವ, ನೂಲಹುಣ್ಣೆಮೆ, ಮಹಾವೀರ ಜಯಂತಿ, ಸಿದ್ಧ ಚಕ್ರ ಆರಾಧನೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಗುಡಿಯಿದ್ದು ಕೆಲವು ನಾಗನ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಅನಂತಸ್ವಾಮಿ ಕಲ್ಲು ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ



ಪೀಠಿಕೆ
ಶ್ರೀ ಅನಂತಸ್ವಾಮಿ ಕಲ್ಲು ಬಸದಿಯು ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯಲಿದೆ. ಇದು ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಸದಿಯಾಗಿದೆ.

ಹೊರಾಂಗಣ
ಈ ಬಸದಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುರುಬಸದಿ ಹಾಗೂ ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಇದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಕಳ ಜೈನಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ

ಮಾರ್ಗ
ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು ಆನೆಕೆರೆಯಿಂದ ಹಿರಿಯಂಗಡಿ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬೇಕು.

ಇತಿಹಾಸ
ಶ್ರೀ ಅನಂತನಾಥ ಕಲ್ಲು ಬಸದಿಯನ್ನು ವೀರಪಾಂಡ್ಯ ಭೈರವ ಅರಸರ ವಂಶಸ್ಥರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಏಳುನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ
ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭದ್ರ ಮಂಟಪವಿದ್ದು ೧೬ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ್ತಂಭವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿರುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ೯ ಬಸದಿಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದೇ ಮಾನಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡ ಹಾಗೂ ಬಸದಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೀರ್ಥ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಮುರ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆ ಇದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಬಸದಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ  ಗೋಪುರ ಮಂಟಪವು ಪಟ್ಟಕಗಳಿರುವ ೧೦ ಪ್ರಬಲ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಲಿನ ದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಆಕೃತಿ ಇದೆ. ಬಸದಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಮಂಟಪವಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ೫ ಜಯ ಘಂಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಬಗಳು ಚೌಕಾಕೃತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಲ್ಲ. ಇದು ತೀರ್ಥಂಕರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಿಗುವ ಮಂಟಪವನ್ನು ತೀರ್ಥಂಕರ ಮಂಟಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಗಂಧಕುಟಿ ಇಲ್ಲ. ತೀರ್ಥಂಕರ ಮಂಟಪದ ಮುಂದೆ ಶುಕನಾಸವಿದೆ. ಅನಂತರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಗೃಹ ಸುಖನಾಸಗಳು ಚತುರಸ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇಡೀ ಬಸದಿಯು ಆಯತಾಕಾರದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಮೇಲೆ ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ೧೨ ಬಲವಾದ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಭದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಅನಂತನಾಥಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸ್ವರ್ಗ ಸೋಪಾನದಂತೆ ಭದ್ರ ಮಂಟಪ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪ, ಶುಕನಾಸ, ಗರ್ಭಗೃಹಗಳು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬಸದಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಪಥವಿದೆ.

ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ವಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲ.ಮೂಲ ಸ್ವಾಮಿಯದ ಶ್ರೀ ಅನಂತನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರವು ಸುಮಾರು ಮೂರುವರೆ ಅಡಿ ಆಗಿದ್ದು ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಕರ ತೋರಣಗಳ ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಜಲಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದಿನದ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆ, ನೂಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ವಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ನೆಲವು ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾಡು ಆಧುನಿಕ ಹಂಚುಗಳಿAದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶಾಂತಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಗುರುಬಸದಿ



ಪೀಠಿಕೆ
ಶ್ರೀ ಶಾಂತಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಈ ಬಸದಿ ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಜಿನಮಂದಿರ. ಇಲ್ಲಿ  ಪೂಜಿಸುವ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಶಾಂತಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ.

ವಿನ್ಯಾಸ
ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ್ತಂಭವಿದೆ. ನಿಷಿಧಿ ಬಸದಿಯಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶಾಂತಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಆದಿನಾಥ, ಧರ್ಮನಾಥ ಮತ್ತು ಕುಂಥುನಾಥರನ್ನೂ ಕೂಡ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಗ
ಈ ಬಸದಿಯು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯು ಕಾರ್ಕಳದ  ಶ್ರೀಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿದ್ದು,ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಹಂಚಿನ ಮಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಕೂಡ ವೀರಪಾಂಡ್ಯ ಭೈರವ ಅರಸನ ವಂಶಸ್ಥರು ಸುಮಾರು ಏಳುನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ, ಧಾಮ ಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರಗಳು  ಶೀಲಾಮಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಶಿಲೆಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಸದಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೨೩ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೨೪ ಪಂಚಲೋಹದ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಪಂಚಲೋಹದ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ಬಸದಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಿಜಾತ ಗಿಡ ಇದೆ ಹಾಗೂ ಎದುರು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. 

ಈ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗೃಹ ಮಂಟಪ, ಶುಕನಾಶಿ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪ, ಜಗಲಿ ಮಂಟಪ ಇದ್ದು ಅದು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದವರೆಗೂ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜಗಲಿ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ಒಂದು ನೂತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ನೆಲೆಯು ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿ ವಿಮಾನ ಸ್ತೂಪಿಗೆ ಹಂಚು ಹೊದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪೂಜಾವಿಧಾನ
ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನವರಾತ್ರಿಯ ದಿನಗಳಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯ  ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಲ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಬಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಿಗೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರಾಕಾರ ಗೋಡೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಮುರ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಕೆಪಾಡಿ



ಸ್ಥಳ
ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ಆರಂಬೋಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ

ಮಾರ್ಗ
ಬಸದಿಗೆ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ,ವೇಣೂರು, ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ ಒಕ್ಕಾಡಿಕೋಳಿಯಿಂದ ೧೨ ಕಾವಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೂರುವರೆ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಸಾಗಬೇಕು.

ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ
ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಪ್ರಥಮ ತೀರ್ಥಂಕರ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಈ ಜಿನ ಮಂದಿರದ ಮೂರ್ತಿ ೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಪಂಚ ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು  ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಕರ ತೋರಣದ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪದ್ಮ ಪೀಠದ ಮೇಲಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿಯರು ಗೋಮುಖ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಚಕ್ರೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಿ. ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಗಳ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕಗಳಿರುವ ಸ್ತಂಭಗಳು ಇವೆ. ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರುತ ಗಣದರ ವಲಯ ಇವೆ. ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ತೀರ್ಥಂಕರುಗಳ ಬಿಂಬಗಳಿವೆ. ಗಂಧ ಕುಟಿ ಇದೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ಜಿನಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿ, ನಿಂತುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಕ್ಷ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.ಗಂಧಕುಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ತೀರ್ಥಂಕರುಗಳ ಸಿಂಹಲಲಾಟ ಸಹಿತವಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಎದುರುಗಡೆ ಪರ್ಯಂಕಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಅಮೃತ ಶಿಲೆಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಬಸದಿಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಘಂಟಾ ಮಂಟಪ, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪ, ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಎದುರಲ್ಲಿ ಗೋಪುರವಿದೆ.ಬಸದಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಜ್ಜಯಂತಗಿರಿ, ಸಮ್ಮೇದ ಶಿಖರ್ಜಿ, ಪಾವಾಪುರಿ, ಚಂಪಾಪುರಿ ಮುಂತಾದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನ, ಬಸದಿಯ ಗೋಪುರದ ಹೊರಗಡೆಯ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ವೃಷಭ ತೀರ್ಥಂಕರರ ತಾಯಿಗೆ ಆದಂತಹ ೧೬ ಸ್ವಪ್ನಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನ ಕಾಣಬಹುದು. ಶ್ರೀ ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಮೂರ್ತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖ

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ದಾನಶಾಲಾ ಮಠದ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ



ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ
ಶ್ರೀ ದಾನಶಾಲ ಮಠದ ಈ ಬಸದಿಯು ಮಠದ ಒಳಗಡೆ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿಉತ್ತಾರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಭದ್ರತೆ ಇದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಇತಿಹಾಸವು ತಿಳಿಸುವಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೈರರಸ ಒಡೆಯನು ಪನಸೋಗೆಯ ಧರ್ಮಪೀಠದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಲಲಿತಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕರನ್ನು ಕಾರ್ಕಳಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಮಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರೊಳಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಈ ಸುಂದರ ಬಸದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಎದುರಿನ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುವರಿದು ಒಂದು ಪ್ರಕ್ಷಿಣಾ ಪಥವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಮೃತಶೀಲೆಯ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಆಕರ್ಷಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೈನಿಸ್ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹಾಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪಂಚಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ‌ಚಂದ್ರನಾಥ್ ಸ್ವಾಮಿಯು ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲುಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿಯಕ್ಷಿ ನಿಂತ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಮಾತೆ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಿನಿ ದೇವಿಯು ಸನ್ನಿಹಿತರಾಗಿ ಈ ಸಮಗ್ರ ಭಗವತ್ ಮಂಟಪವನ್ನು ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೂ ಈ  ಸಮಗ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವಿನ್ಯಾಸ
ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಸ್ವಾಮಿಯ ಹಿಂದೆ ಲೋಹದ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಭಾವಳಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಂಬದಂತಹ ರಚನೆಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಮಕರ ಮೃಗಗಳೂ ಅವುಗಳ ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ಮಕರತೋರಣವೂ ಈ ಫ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇದರ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿಎರಟು ಹಂತದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರಚನೆಗಳು ಇವೆ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಇಕ್ಕೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಮರಗಳಿವೆ. ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಮುಕ್ಕೋಡೆ ಇದೆ. ಫ್ರಭಾವಳಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಕೀರ್ತಿ ಮುಖವಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಜಯನಗರಕಾಲದ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟ ಆದರ್ಶ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ
ಶ್ರೀ ಜೈನ ಮಠವು ಹಿಂದೆ ದಾನಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಮಠದ ಭಟ್ಟಾರಕರಾದ ಸ್ವಸ್ತಿ ಶ್ರೀ ಲಲಿತಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಪಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು ರಾಜಯೋಗಿಗಳೂ ಆಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೈರವ ಅರಸರಿಗೆ ರಾಜ ಗುರುಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು .ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅರಸರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನುಕೊಟ್ಟು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಸ್ವಾಮಿಯು ಸನ್ನಿಹಿತರಾಗಿರುವ ಈ ಮಠವುಇತಿಹಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದುಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಯ ಭಟ್ಟರಕರು ರಾಜ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರಂತೆ ಧ್ಯಾನಯೋಗಿಗಳು ಆಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪುರೋಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದಇಲ್ಲಿಯ ಭಟ್ಟಾರಕರೊಬ್ಬರು ಜೈನ ಮಹಾಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸಮಗ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಮಹದ್ಗ್ರಂಥವು  ತಾಡಪತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಶ್ರೀ ರಮಾರಾಣ ಜೈನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಇದೆ. ಅದರಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಜಿನ ಚೈತ್ಯಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಪರಂಪರೆ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ, ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಬೆಟ್ಟದ ಬಸದಿ



ಸ್ಥಳ
ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿ ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದೇವಿ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಆರಾದನೆಯ ದ್ವೆವ
 ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಭಗವಾನ್ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ.

ಮಾರ್ಗ
 ಕಾರ್ಕಳದ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿರಾಜಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಸದಿಯಿಂದ ೨೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ರೆಂಜಾಳ ಮನೆತನದವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾಗಿ ೩೦ ವರ್ಷವಾಯಿತು. ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಕಾರಣ  ಶಕ್ತಿಯಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ೧೦ ದಿನದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಈ ಬಸದಿಯ ಎದುರು  ಎದುರು ಮಾನಸ್ತಂಭವಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡ ಹಾಗೂ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ದಾಸವಾಳ, ಗುಲಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳಿವೆ.</ref>

ಒಳಾಂಗಣ ಶಿಲವಿನ್ಯಾಸ
ಬಸದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಸಿಗುವ ಎಡ ಬಲ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೋಪುರವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಸದಿಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜಯಘಂಟೆ  ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಎದುರಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪೈಂಟ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ, ತೀರ್ಥಂಕರ ಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಘಂಟಾ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗಂಧಕುಟಿಯಿದ್ದು ಒಳಗೆ ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ, ಬಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮ್ಮನವರ ಕಾಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕುಟ ಸರ್ಪವಿದೆ. ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಹೂ ಹಾಕಿ ನೋಡುವ ಕ್ರಮ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ಈ ಬಸದಿಯ ಎದುರುಗಡೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ ಇದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯಿದೆ. ಇದು ತಾವರೆ ಕೆರೆಯಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅರಳುವುದು ಶ್ವೇತಕಮಲ. ಪದ್ಮಾವತಿದೇವಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಶ್ವೇತಕಮಲವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರತೀತಿ. ಈ ಶ್ವೇತ ಕಮಲವು ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ೩೫ ವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ಆಗದೇ  ಇತ್ತು. ನಂತರ ಈ ಬಸದಿಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಆಗುವಾಗ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಅತಿಶಯದಿಂದ ಹೂ ಅರಳಿತು. ಈ ಶ್ವೇತ ಕಮಲದ ಆಯುಷ್ಯದ ಸಂಕೇತವೇ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಕಾರಣಿಕ  ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ. ಈ ಬಸದಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಜಿನದೇವ ಎಂಬವನು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಬರವಣ ಗೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ್ದಾದರಿಂದ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿವೆ. ಈ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯ ಅಮೃತ ಶಿಲೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದು, ೧೧/೨ ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರ‍್ಯಂಕಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
ಮಾತೆಗೆ ದಿನವೂ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ ಹಾಗೂ ಜಲಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪದ್ಮಾವತಿಗೆ ಷೋಢಶೋಪಾಚಾರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವ, ಜೀವದಯಾಷ್ಟಮಿ ಎಂಬ ವೃತಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯ ಅಂಗಳದ ಎಡ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಆಂಜನೇಯನ ಮೂರ್ತಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ನಾಗರಕಲ್ಲು   ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರಾಕಾರ ಗೋಡೆ ಇದ್ದು. ಇದನ್ನು ಕರ್ಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯ ತರುಣ ಸಾಗರರು ವಿದ್ಯಾಸಾಗರರು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಮುನಿಗಳು, ಭಟ್ಟಾರಕರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ನೀರಿನ ಅನೂಕೂಲತೆಯಿದೆ.  ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತುಂಬಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲೇ ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಜನಾದರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಮಹಾವೀರ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಬಜಿರೆ



ಸ್ಥಳ
ಮಹಾವೀರ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯು ದಕ್ಷಣಿ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಕೆಯ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿನ, ಬಜಿರೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಮಾರ್ಗ
ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ವೇಣೂರು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ ಬಂಟ್ವಾಳ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ ಸಿಗುವ ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವೇ ಬಜಿರೆ ಗ್ರಾಮ.

ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ 
ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ನಾಭಿರಾಜ ಇಂದ್ರರು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪರ್ಯಂಕಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸುವರ್ಣ ಕಮಲ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಬಹುಸುಂದರವಾಗಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಕೆಳಗೆ ಸಿಂಹ ಲಾಂಛನವಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿಯರು ಇಲ್ಲ. ನಾವು ಬಸದಿಯ ಮೂಲ ನಾಯಕನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಾದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿ, ಅಷ್ಟಮ ನಂದೀಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ, ಚವ್ವೀಸ್ ತೀರ್ಥಂಕರ ಮೂರ್ತಿ. ಮೂಲ ನಾಯಕನ ಬಿಂಬದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಮುಕ್ಕೊಡೆ ಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟಮಹಾ ಪ್ರಹಾರ್ಯಗಳಾದ ಮುಕ್ಕೊಡೆ, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ, ದಿವ್ಯಧ್ವನಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪಂಚಪರಮೇಷ್ಠಿ ಗಳ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ವಿಶ್ವನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರ್ತಿಯೂ ಇದೆ. ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಬಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಾವು ಬಸದಿಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪ, ಘಂಟಾ ಮಂಟಪ, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥ ಕಾಣಬಹುದು.ಬಸದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಸುಂದರವಾದ  ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
ಮೂಲ ನಾಯಕನಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಯ ವೇಳೆ ಸಿಯಾಳ, ಜಲ, ಗಂಧ, ಹಾಲು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ ಬಳೆ ತೊಡಿಸಿ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ರವಾರದ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ, ಚರು, ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯೊಂದಿಗೆ, ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿ, ಬ್ರಹ್ಮಯಕ್ಷ, ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ, ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿ, ನಂಪು ಉದ್ಯಾಪನೆಗೊಂಡ ಶ್ರೀ ಅನಂತನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ, ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ದಿನಂಪ್ರತಿ ಒಂದುಹೊತ್ತು ಅಭಿಷೇಕ, ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆ, ನವರಾತ್ರಿ, ನೂಲಹುಣ್ಣಿಮೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಆವರಣ
ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಮಹಾವೀರರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರ್ತಿ ಎಂದರೆ ಶ್ರೀಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರು. ಇದು ಪಂಚಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಕೂಡ ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಲಂಕೃತ ಸುಂದರ ದೇವಕೋಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ.  ಇದು ಬಹುಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ನೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ನಾವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕನಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಭೈರವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷವೇನೆಂದರೆ ಈ ಸುಂದರವಾದ ಭೈರವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕನ ಸನ್ನಿಧಾನ ಬಳಿಯಲ್ಲೆ ನಾಗಮೂರ್ತಿ ಕೂಡ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಬಸದಿಯ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲ.

ಉಲ್ಲೇಖ

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶೀತಲನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಕಾರ್ಕಳ



ಸ್ಥಳ
ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಬಾಹುಬಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಆ ಬೃಹತ್ ಮೂರ್ತಿಯ ಎದುರುಗಡೆ, ಅದೇ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇರುವ ಬಸದಿಯ ಹೆಸರು ಶ್ರೀ ಶೀತಲನಾಥ ಬಸದಿ.

ಪೂಜೆಯ ದ್ವೆವ
ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂಲನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಶೀತಲನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ.

ಒಳಾಂಗಣ ಶಿಲವಿನ್ಯಾಸ
ಈ ಆವರಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಇದೆ. ಈ ಬಸದಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಬಿಂಬದಿಂದ ೫೦ ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಬಸದಿಯು ಅಷ್ಟೇ ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀ ಬಾಹುಬಲಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯಾತ್ರಿಕರು ಈ ಎರಡೂ ಬಸದಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇವು ಕಾರ್ಕಳದ ಶ್ರೀ ಜೈನಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.

ಮಾರ್ಗ
ಇವುಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯೆಂದರೆ ಕಾರ್ಕಳದ ಗೋಮಟೇಶ್ವರನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬರುವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಿ ಆವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಬಸದಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ದೇವಾಲಯ ವಿನ್ಯಾಸ
ಇವು ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೂ ಬಲವಾದ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು ಕಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೀತಲನಾಥ ಬಸದಿಯನ್ನು ವೀರಪಾಂಡ್ಯ ಭೈರವ ಅರಸ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಶೀತಲನಾದ ಬಸದಿಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊಸ ಸಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಲಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ. ಎಡ ಬದಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ತಂಭ ಇದೆ. ಹಾಗೂ ಬಲ ಬದಿಗೆ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಸಿಗುವ ಎಡ ಬಲ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೋಪುರವನ್ನು ಜನರು  ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮುನಿಗಳೂ ಬಂದು ವಾಸ್ತವ್ಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ನಡೆಸಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಎದುರಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಅಥವಾ ಆ ಗೊಡೆಯ ಮೇಲೆ  ಬೇರೆ ಯಾವ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿರುವ ಮಂಟಪಗಳು ಇಲ್ಲ.ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧಕುಟಿಯು ಈ ತೀರ್ಥಂಕರ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮೂಲನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲೆಯದ್ದು. ಅದರ ಎತ್ತರ ೪ ಅಡಿ. ಇದು ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ಮಕರತೋರಣದ ಪ್ರಭಾವಳಿ ಇದೆ.

ಪೂಜಾ ವಿದಾನ
ದಿನವೂ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಜಲಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನಗಳಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ವರ್ಗ:ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಚಾಂ ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ

ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಚಾಂ ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ

ಶೈಲಿ
ಕಾರ್ಕಳದ ಹದಿನೆಂಟು ಬಸದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂಭತ್ತು ಬಸದಿಗಳನ್ನು ನಾವು ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಚಾಂ ಬಸದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಈ ಬಸದಿಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಸದಿಗಳಿದ್ದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬಸದಿಯೂ ಸಹ ಇದೆ.  ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು ಕಾಂತಾವರ ಕುಟುಂಬದವರು.

ಮಾರ್ಗ
ಕಾರ್ಕಳದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಬಸದಿಯು ಕಾರ್ಕಳ ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು ಕುಂಟಡಿ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.

ವಿನ್ಯಾಸ
ಈ ಬಸದಿಯ ಒಳಗೆ ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿದೆ. ನಮಗೆ ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಯಾರು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು, ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರೆಂಬುದು ಹಾಗೂ ಈ ಮನೆಯವರು ಈಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲ.
ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮೂರನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಶ್ರೀ ಶಂಭವನಾಥರಿಗೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಆದಿನಾಥ ಮೂರ್ತಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಶಿಲೆಯ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ತೀರ್ಥಂಕರರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬಸದಿಯ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಮಾನಸ್ತಂಭವಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಾನಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಬಸದಿಯ ಎಡ-ಬಲ ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಸದಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿದೆ. ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿದ್ದಂತಹ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವ ನಂದಿ ಮುನಿ ಮಹಾರಾಜರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಚಾತುರ್ಮಾಸವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಯಾವುದೇ ಮುನಿ ವಾಸದ ಕೊಠಡಿಗಳಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಸದಿಯ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲ್ಪಗಳಿದ್ದು ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿಯರ ವಿಗ್ರಹ ಮುಂತಾದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಎದುರಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಲಿ, ಅವರ ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಚಕ್ರದ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಎಡ ಬಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅಧೋಮುಖ ಕಮಲದ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿAದ ಕೂಡಿದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಯ ಘಂಟೆ ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು ತೀರ್ಥಂಕರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಿಗುವ ಮಂಟಪವನ್ನು ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಗಂಧಕುಟಿ ಇಲ್ಲ. ಇದರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಗೃಹಭಂಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗೋಮುಖ ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಚಕ್ರೇಶ್ವರಿಯಕ್ಷಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜಿನಬಿಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಬರವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ
ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಬಿಂಬದ ಸುತ್ತಲೂ ಉಳಿದ ೨೩ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಚಿಕ್ಕ ಪದ್ಮಾಸನ್ಥ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದಿನವೂ ಮೂಲ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಜಲಾಭಿಷೇಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬಕೆ ವಜ್ರಲೇಪನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮುಂತಾದ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರಾಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ, ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಹಬ್ಬಗಳು, ನೋಂಪು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಾದ ದಶಲಕ್ಷಣ ಪರ್ವ, ಜೀವದಯಾಷ್ಟಮಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಬಸದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

 ಈ ಬಸದಿಯ ಬಲ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಗರಕಲ್ಲನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರದ ಜನರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದು, ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅವಘಡಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಿಂದೆ  ಬಸದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಬಾವಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ದೊರಕಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ನಾವು ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಬಲಿಕಲ್ಲುಗಳು, ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲುಗಳು ಇವೆ.  ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮುರುಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಚೇರಿ ಇಲ್ಲ.
ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬಸದಿ



ಸ್ಥಳ
ಕಾರ್ಕಳದ ಶ್ರೀ ಬಾಹುಬಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಬಸದಿ ಇದೆ.

ಆರಾಧನೆಯ ದ್ವೆವ
ಇಲ್ಲಿಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ.

ಶಿಲವಿನ್ಯಾಸ
ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಕರಿಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಖಡ್ಗಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪದ್ಮಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಂತುಕೊಡಿದ್ದು ಕಾಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿದೇವಿ ಮತ್ತು ಧರಣೇಂದ್ರ ಯಕ್ಷರು ನಿಂತುಕೊಂಡಿರುವ ಬಿಂಬಗಳಿವೆ. ಸ್ವಾಮಿಯತಲೆಯ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಏಳು ಹೆಡೆಗಳ ನಾಗಫಣವಿದೆ. ಸುಮಾರು ೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಇರುವ ಈ ಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಭಾವಳಿಯು ಅಭೇದ್ಯವಾಗಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಮಕರ ತೋರಣದ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ. ನಾಗಫಣದ ಮೇಲ್ಗಡೆ  ಕೀರ್ತಿ ಮುಖವಿದೆ. ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖಮುದ್ರೆಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚೆಂದವನ್ನು ಈ ಅಲಂಕೃತ ಪ್ರಭಾವಳಿಯು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಮಬದಂತಹ ರಚನೆಗಳಿವೆ. ಇವು ಈ ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಒಳ ವಿನ್ಯಾಸ
ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಶಿಲೆಯ ಅಧೋಮುಖ ಕಮಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗರ್ಭಗೃಹದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಾವುದೇ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲ. ಗರ್ಭಗೃಹದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವಾಗ ಸಿಗುವ ಶಿಲೆಯ ದ್ವಾರ ಬಂಧವು ಹಲವಾರು ಅಲಂಕೃತ  ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನೊಳ ಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಒಂದು ಪರ್ಯಂಕಾಸನದ ಜಿನಬಿಂಬದ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ. ಎದುರಿನ ಜಗಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಪಟ್ಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಬೋದಿಗೆಗಳಿದ್ಚು ಅವು ಶಿಲೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣೀಯನ್ನು ಒಳಗಡೆ ಅಧೋಮುಕ ಕಮಲಗಳಿದ್ದು ಇವು ಈ ಭಾಗದ ಗೋಪುರವನ್ನುಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆಯಿಲ್ಲ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಗುರುರಾಯ ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ

ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಗುರುರಾಯ ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ

ಪೀಠಿಕೆ
ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಜೈನ ಬಸದಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಸದಿಯೆಂದರೆ ಹಲ್ಲರ ಅಥವಾ ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿ. ಇದರ ಎಡಬದಿಗೆ ಶ್ರೀ ಗುರುರಾಯರ ಬಸದಿ ಇದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕು, ಕಡಬ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ. ಇದರ ಎಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಸದಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯು ಕಾರ್ಕಳ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದು. ಬಸದಿಯ ಒಳಭಾಗ ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿದ್ದು ಮಾಡು ಹಂಚಿನ ಹೊದಿಕೆಯದ್ದಾಗಿದೆ.

ಪೂಜಾ ವಿಧಿವಿಧಾನ
ಈ ಬಸದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪೂಜೆ ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ ಯಕ್ಷಿಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಬಸದಿಯ ಎದುರು ಮಾನಸ್ತಂಭ ಇದೆ.  ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಇದರ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಮುನಿಗಳ ಮುನಿವಾಸ ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಕೋಣೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇದರ ಎದುರಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲ. ಗೊಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿರುವ ಮಂಟಪ ಇದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಚ್ಚಿಗೆ ಸಹ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಯಘಂಟೆ, ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳು, ಡಿಸೈನ್ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೇನು ಇಲ್ಲ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಮಂಟಪ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಘಂಟಾ ಮಂಟಪ ಎನ್ನುವುದು ಇದೆ. ಗಂಧ ಕುಟಿ ಇಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಗಣಧರಪಾದ, ಶ್ರುತ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಇತ್ಯಾದಿ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಇಲ್ಲ. ಅದರೆ ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ ಯಕ್ಷಿಯ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯವೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಪೂಜೆ, ವಿಧಿ ವಿಧಾನ, ಅಲಂಕಾರ ಪೂಜೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮಾತೆ ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿಯ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಶಿಲಾ ಶಾಸನ
ಈ ಬಸದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಒಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನ ಇದೆ.ಈ ಬಸದಿಯ ಮೂಲ ನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ದಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಐದು ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಪರ್ಯಂಕಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಜಲಾಭಿಷೇಕ,  ಗಂಧಾಭಿಷೇಕ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮೂಲ ಬಿಂಬಕ್ಕೆ ವಜ್ರಲೇಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾರು ಪರ್ವ ದಿನಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸದಿಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದೆ. ಅದು ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರದೆ ಕೇವಲ ಶಿಲಾ ಖಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜಿನಾಲಯಗಳು ರಕ್ಷಣೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲಕನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಲಿಕಲ್ಲುಗಳು ಅಥವಾ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲುಗಳು ಇಲ್ಲ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ನಿಶಿಧಿ ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ

ನಿಶಿಧಿ ಬಸದಿ, ಹಿರಿಯಂಗಡಿ

ಸ್ಥಳ
ಈ ಬಸದಿಯು ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕು ಹಿರಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ  ಬಸದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಿಶಿಧಿ ಬಸದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾರ್ಗ
ಇದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ತಲುಪಲು ಆನೆಕೆರೆ ಬಳಿಯ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಯಿಂದ ಹಿರಿಯಂಗಡಿ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬೇಕು.

ವಾಸ್ತು
ಇಲ್ಲಿ ನೇಮಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯ ಎದುರು ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶಾಂತಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ನೇಮಿನಾಥಸ್ವಾಮಿ, ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ವರ್ಧಮಾನ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಸದಿಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಎದುರಿಗೆ ಗುರು ಬಸದಿ ಇದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕಬಸದಿಯಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ
ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಮುರ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿಗೆ ಹೆಂಚನ್ನು ಹಾಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಂಟಪವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಕಪ್ಪು ಶಿಲಾಫಲಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹಾಗೂ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯು ಕಾರ್ಕಳ ಜೈನ ಮಠದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಸದಿಯ ಒಳಗೆ ನಾಗಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಯಿದ್ದು ಅದು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಸದಿ, ಅಳದಂಗಡಿ



ಸ್ಥಳ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಳದಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗುಣಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ೨೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ  ಈ ಜೈನ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಅಜಿಲ ವಂಶಸ್ಥರಿಂದ ಸುಮಾರು ೭ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ಇತಿಹಾಸವೂ ಇದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ರಮ್ಯವಾದ ಪರಿಸರವಿದೆ.
ಬಸದಿಯ ಮೂಲ ನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಈ ಬಿಂಬವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಸದಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಾದ ಆಕರ್ಷಣೆಯವಾದಂತಹ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಆಚರಣೆ ದೈವ
ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ, ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಜಿನಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವಿಗ್ರಹವು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಕಾರಣಿಕ ಉಳ್ಳದ್ದೂ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಜೈನ ಧರ್ಮದವರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜೈನೇತರರು ಕೂಡ ಈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ
ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಜಲ, ಕ್ಷೀರ ಪಂಚಾಮೃತ, ಸೀಯಳ ಮುಂತಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಇಂದ್ರರು  ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಸುಂದರವಾದ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ.ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರ್ತಿಯೆಂದರೆ ಶ್ರೀಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರದ್ದು. ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವ ಕೋಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ.

ಅಲಂಕಾರ
ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ, ಬಳೆ ತೊಡಿಸಿ, ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿಯು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದೆ. ಅಮ್ಮನವರ ಎದುರು ಹೂವು ಹಾಕಿ ನೋಡುವ ಕ್ರಮ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು ಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ದೇವಾಲಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಈ ಸುಂದರವಾದ ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಅಂಗಳ ಇದೆ. ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ ಪಾರಿಜಾತ ಗಿಡ ಇದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಘಂಟಾಮಂಟಪ, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ, ಮಂಟಪ ಗರ್ಭಗೃಹ. ತೀರ್ಥಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹೊರಗಡೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಲಾ ಕೃತಿಗಳು, ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಹಾಗೂ ನಾಗನ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಪೂಜಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವುದು ತ್ರಿಶೂಲ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಕಲ್ಲು ಇವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲುಗಳು ಕೂಡಾ ಇವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಆದಿನಾಥ ಬಸದಿ ಜಿನ ದೇವರಗದ್ದೆ ಹಿರೇಗುತ್ತಿ

ಶ್ರೀ ೧೦೦೮ ಆದಿನಾಥ ಬಸದಿ, ಜಿನ ದೇವರಗದ್ದೆ, ಹಿರೇಗುತ್ತಿ

ಸ್ಥಳ
ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕು ಹಿರೇಗುತ್ತಿಯ ಕೋಟೆಹಕ್ಕಲು ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕಗುತ್ತಿಯ ಜಿನದೇವರಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಸದಿ ಇದೆ. ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ೨೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ. ಮಂಗಳೂರು ಕಾರವಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ರಿಂದ ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಹಿನ್ನಲೆ 
ಈ ಗದ್ದೆಯು ಸ್ಥಳೀಯರಾದ ಶ್ರೀ ಗೌರೀಶ್ ಬೀರಣ್ಣ ನಾಯಕರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ಗದ್ದೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮುರಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ದಿನ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಬಸದಿ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಈಗ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡವಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ಸುಂದರ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪರ್ಯಂಕಾಸನದ ಶಿಲಾವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಕುಳಿತಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಯಷ್ಟೇ ಎತ್ತರದ ಚಾಮರಧಾರಿಗಳು ಸ್ವಾಮಿಯ ಎಡಬಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಜಂಘಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಡೆ ಎರಡು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಬಿಂಬಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇವರು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪದ್ದಪೀಠದ ಕೆಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಾಂಛನವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪೈಕಿ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ತಲೆಕೂದಲ ವಿನ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದರಿಂದ ಇದು ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬಿವೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಇತಿಹಾಸ
ಲಾಂಛನ ಇರಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಶಾಸನವಿದ್ದು ಅದು ಮೂಲ ಸಂಘ, ಕಾಲೂರ್ಗಣದ ಚಿಕ್ಕ ಸೆಟ್ಟಿ, ಅವನ ಮಗ ಬಂಮಿ ಸೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಗರದವರು ಮಾಡಿಸಿದ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂಬವು ಚರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೇ, ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನಿಷಿಧಿಫಲಕಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಬರಹವಿದೆ. ಈ ಚಾಮರ ಧಾರಿಗಳು ಶಾಸನಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸುಮಾರು ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವುಗಳಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಬಿಂಬವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬಸದಿಯು ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಹಿರೇಗುತ್ತಿಯು ವಿಶೇಷವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಗುಂಡ್ಲು ಬಸದಿ,ಹಾಡವಳ್ಳಿ ಗುಂಡ್ಲು ಬಸದಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.



ಸ್ಥಳ
ಗಂಡ್ಲು ಬಸದಿ ಅಥವಾ ಗುಂಡಿನ ಬಸದಿಯು ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಸದಿ ಸಮುಚ್ಛಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರವಾಗಿ ಅದರ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿನ್ಯಾಸ
ಬಸದಿಯು ಇಳಿಜಾರಾದ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವು ಬಸದಿಗಳು ಹಂಚಿನ ಮಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇದು ಮಾತ್ರ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಮಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಶಿಲಾಮಯವಾದ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮೂರು ಮೂರು ಪಟ್ಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹದಿನಾರು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಇವು ಇದರ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಪಥವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಈ ಬಸದಿಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಂಬಗಳನ್ನೇ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊರಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ
ಬಸದಿಗೆ ಸುತ್ತಲೂ ಬಲವಾದ ಪ್ರಾಕಾರಗೋಡೆಯನ್ನು ಕೆಂಪುಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಬಸದಿಗೆ ಭದ್ರತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ಹೊದರುಗಳು ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಬಸದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಪಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೊಡನೆ ಸಿಗುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಅಧೋಮುಖ ಕಮಲದ ಆಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಮೂಲನಾಯಕನ ಬಿಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಬೇಕಾದ ಎತ್ತರದ ಪೀಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ
ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಇದನ್ನು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳಿಸ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಂತೆ. ಇದರ ಪಂಚಕಲ್ಯಾಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಿಕಟ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಲಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದರ ಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿದ್ದ ಬಸದಿಯು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಬಾಲೇಶ್ವರ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ ಪಂಜಿಕಲ್ಲು

'''ಬಾಲೇಶ್ವರ ಆದಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಪಂಜಿಕಲ್ಲು'''

ಸ್ಥಳ 
ಈ ಬಸದಿಯು ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ಪಂಜಿಕಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಟ್ವಾಳದಿಂದ ಮೂಡಬಿದ್ರೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ 6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಬಂದು ನಂತರ ಅಣ್ಣಳಿಕೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ 2 ಕಿಮೀ ಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಬಸದಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ನಿರ್ಮಾಣ 
ಬಸದಿಯನ್ನು ಬಾಲೇಶ್ವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಸುಮಾರು 200 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿ ಹಂದಿಗಳು ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಭೇಟೆಯಾಡುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.  ಒಂದು ಸಂದರ್ಭ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಹಂದಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಣ ಬಿಡಲು ಗುರಿ ಇಟ್ಟಾಗ ಈ ಬಸದಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಬಿತ್ತು. ಆಗ ಬೇಡ ಹಂದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಸತಿಗೆ ಬಂದ. ಆದರೆ ಆ ಹಂದಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಆದುದರಿಂದ ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಪಂಜಿಕಲ್ಲು ಬಸದಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆರಾಧನೆ 
ಅನಂತನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ,  ಬಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ, ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂಬುಚ್ಚದಂತೆ ಅಮ್ಮನವರ ಎದುರು ಹೂಹಾಕಿ ನೋಡುವ ಕ್ರಮವಿದೆ.  ನಿತ್ಯಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನವರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆ, ಮಹಾವೀರ ಸ್ವಾಮಿ ನಿರ್ವಾಣ ರಕ್ಷಾವಳಿ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಹಾವೀರ ಜಯಂತಿಯ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಯುಗಾದಿಯ ದಿನ, ನೂಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಶುಕ್ರವಾರ ನೋಂಪು, ಅನಂತ ನೋಂಪುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಮೂರ್ತಿಗಳು 
ಕೆಳಗಿನ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಮೂಲ ತೀರ್ಥಂಕರ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು ಇದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿರುವ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಯಘಂಟೆ,  ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ತೂಗು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ತೀರ್ಥಂಕರರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಿಗುವ ಮಂಟಪವನ್ನು ತೀರ್ಥಂಕರರ ಮಂಟಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗಂಧಕುಟಿಯು ತೀರ್ಥಂಕರರ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಧರಪಾದ,ಶ್ರುತ, ಬ್ರಾಹ್ಮದೇವರು ಇತ್ಯಾದಿ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ.ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಅಮ್ಮನವರ ಮೂರ್ತಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಾಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕುಟ ಸರ್ಪವಿದೆ. ಮೂಲನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥಸ್ವಾಮಿ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲೆಯದ್ದು. ಒಂದು ಅಡಿಯಷ್ಟು ಎತ್ತರ. ಪದ್ಮಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಮಕರ ತೋರಣದ ಪ್ರಭಾವಳಿ ಇದೆ. ಬಸದಿಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಲಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ನಾಗರಕಲ್ಲು, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಲಿಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೈನಮಂದಿರಗಳು