Kannada-LLM-Labs/Wikipedia-Kn huggingface dataset:
ಕುಸುಕನ ಬಳ್ಳಿ

ಕುಸುಕನ ಬಳ್ಳಿ, ನೀರ್ಬಳ್ಳಿ,ಬಿಳಿಯಾದಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಸ್ಯ.೧೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ  ತೆವಳುವ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ಕ್ಯಾಲಿಕೊಪ್ಟೆರಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಬುಂಡಾ). ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ನೀರು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಒಣಗಿದ ಹೂವುಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹರಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಕ್ಕರೈ, ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಆದಿವಿಜಾಮ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಿನ್ನಾರ್ಕೊಟ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿವರಣೆ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಕ್ಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ಯಾಲಿಕೋಪ್ಟೆರಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಬಂಡಾ ೫-೧೦ ಮೀ ಉದ್ದದ ದೊಡ್ಡ ಹರಡುವ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೫-೧೦ಸೆಂ.ಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ​​ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಷಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. . . ಈ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ   ಇದು ಬೂದುಬಣ್ಣದ ತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ನಯವಾದ ಮೃದುವಾದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೆರಟಿನಸ್ ಎಲೆಗಳು, ಅಂಡಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕಾರವು ೫-೧೨ ಸೆಂ.ಮೀ. ಹೊಸ ಶಾಖೆಗಳು ಕೂದಲುಳ್ಳ ಮತ್ತು ತುಕ್ಕು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅವು ಶಾಖೆಗಳ ಅಂತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಹೂವುಗಳ ತೊಟ್ಟುಗಳು ಅಂಡಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ನಯಮಾಡುಗಳಿವೆ. ದಳಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ೨ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣಿನ ಪ್ರಾರಂಭವು ೧ ಕುಹರದ ಮತ್ತು ೩ ಪೆಂಡ್ಯುಲಸ್ ಅಂಡಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಉಪಯೋಗಗಳು
ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಗಳು ಒಣಗಿದಾಗ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಈ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಉಕ್ಷಿಯನ್ನು ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳ್ಳಿಯು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಔಷದೀಯ ಗುಣಗಳು
ಎಲೆಗಳು ಕಹಿ, ಸಂಕೋಚಕ, ವಿರೇಚಕ, ಆಂಥೆಲ್ಮಿಂಟಿಕ್, ಡಿಪ್ಯುರೇಟಿವ್, ಡಯಾಫೊರೆಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಬ್ರಿಫ್ಯೂಜ್. ಕರುಳಿನ ಹುಳುಗಳು, ಉದರಶೂಲೆ, ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಮಲೇರಿಯಾ ಜ್ವರ, ಭೇದಿ, ಹುಣ್ಣು ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಕಾಮಾಲೆ, ಹುಣ್ಣು, ಪ್ರುರಿಟಸ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
Flowers of India - Ukshi

ಸಸ್ಯಗಳು
ಬಳ್ಳಿಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಹೂವುಗಳು
ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ಸೀಮೆತಂಗಡಿ

ಸೀಮೆತಂಗಡಿ, ಕಿರೇತಂಗಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯ. ವೈಜ್ಜಾನಿಕ ಹೆಸರು ಸೆನ್ನಾ ಸಿಯಾಮಿಯ(Senna siamea)ಇದನ್ನು ಸಿಯಾಮೀಸ್ ಕ್ಯಾಸಿಯಾ,,, ಕಸ್ಸೋಡ್ ಮರ, ಕ್ಯಾಸೊಡ್ ಮರ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಮರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, kassod tree, cassod tree and cassia tree,  ಇದು ಸೀಸಲ್ಪಿನಿಯೋಯಿಡಿ ಎಂಬ ಉಪಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ಮೂಲ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ವಿವರಣೆ
ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ 18 ಮೀ (60 ಅಡಿ) ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ನೆರಳು ಕೊಡುವ ಮರ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮರ.ಎಲೆಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ತೆಳ್ಳಗಿನ, ಹಸಿರು-ಕೆಂಪು,ಛಾಯೆಯ ಅಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಾಂಡಗಳ ಮೇಲೆ 6 ರಿಂದ 12 ಜೋಡಿ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಉಪಯೋಗಗಳು

ಕೊಕೊ, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳು ಮರಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎಲೆಗಳು ಖಾದ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಥಾಯ್ ಖಾದ್ಯ ಕೈಂಗ್ ಖಿಲೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬರಾಕೋಲ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತವು ಔಷಧೀಯ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಳದಿ ಲೋಳೆಯನ್ನು ಮೇವಿನಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳು ಹಂದಿಗಳಿಗೆ ವಿಷಕಾರಿ. ಎಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಕಾರಿ. 

ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಇದು ಚೈಯಾಫಮ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
FAO - Senna siamea (Lam.) Irwin & Barneby 

ಸಸ್ಯಗಳು
ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಮರಗಳು
ಕಲ್ಗರಿಗೆ

ಕಲ್ಗರಿಗೆ (ಚಕ್ರೇಶಿಯಾ ಟ್ಯಾಬುಲಾರಿಸ್), ಭಾರತೀಯ ಮಹೋಗಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಮರಕ್ಕೆ ಕರಡಿ ಎಂದೂ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮವಿದೆ.ಅಕಿಲ್, ಚಂದನವೆಪ್ಪು, ಮತ್ತು ಮಾಳವೆಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ.ಇದು ಪತನಶೀಲ ಮರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೆಲಿಯಾಸಿಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಕುಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಲಾವೋಸ್, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ದೇಶಗಳ  ಸ್ಥಳೀಯ ಮರವಾಗಿದೆ.  ಕ್ಯಾಮರೂನ್, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಹ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿವರಣೆ
ಮರಗಳು ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಹರಡಿದ ರೆಂಬೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಬೀಜದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ.ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಸುಗಂಧವಿದೆ.ಮರದಿಂದ ಅಂಟನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರಬುದ್ದ ಬೀಜಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು
ಇದನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುಕ್ರೇಶಿಯಾ ಕುಲವು ಏಕತಾನತೆಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; "ಸಿ. ವೆಲುಟಿನಾ" (ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು) ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಫ್ರೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಹೂವು ಮತ್ತು ಮರವೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
 Chukrasia tabularis A. Juss. - MELIACEAE , biotik.org

ಮರಗಳು
ಸಸ್ಯಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ಪಿಂಜೋರ್

ಪಿಂಜೋರ್ ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚಕುಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಈ ವಸತಿ 'ಪಟ್ಟಣ'ವು ಚಂಡೀಘಢದ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1,800 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಶಿವಾಲಿಕ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಪಿಂಜೋರ್ ಏಷ್ಯಾದ 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೊಘಲ್ ಉದ್ಯಾನವಾದ ಪಿಂಜೋರ್ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಮಷಿನ್ ಟೂಲ್ಸ್ (ಎಚ್‌ಎಂಟಿ) ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು

ಭೀಮಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಪಿಂಜೋರ್ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೀಮಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ ತಾಣದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವತೆಗಳ ವಿವಿಧ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅವನ ನಟರಾಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.

ಪಿಂಜೋರ್ ಉದ್ಯಾನ 

ಯಾದವೀಂದ್ರ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಿಂಜೋರ್ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಚಂಡೀಗಢದಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಕೆಳ ಶಿವಾಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಘಲ್ ಉದ್ಯಾನ ಶೈಲಿಯ ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. 100 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪಿಂಜೋರ್ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾವಿನ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನವು ಕಿರು ಮೃಗಾಲಯ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ಜಾಪಾನೀ ಉದ್ಯಾನ, ಸಸಿಕಟ್ಟುವ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದರು.

ಕೌಶಲ್ಯಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು 

ಕೌಶಲ್ಯಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪಿಂಜೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಮಣ್ಣು ತುಂಬಿದ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತರೀಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Pinjore City 
 Pinjore Gardens 
ಹರಿಯಾಣ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಲಖುಡಿಯಾರ್ ಗುಹೆಗಳು

ಲಖುಡಿಯಾರ್ ಗುಹೆಗಳು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಅಲ್ಮೋರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಯಾಲ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಬರೇಛೀನಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಗುಹೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಟಿಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುಹೆಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ತಾಣವಾಗಿವೆ.

ಲಖುಡಿಯಾರ್ ಒಂದು ಬಂಡೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು ಉಗ್ರ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಒಂದು ಪಾರುಮಾಡುವ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಲಖುಡಿಯಾರ್ ಎಂದರೆ 'ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಗುಹೆಗಳು'. ಈ ಗೋಡೆಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಮನುಷ್ಯ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಗೋಡೆಯ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ 34 ಜನರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ 28 ಜನರಿರುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರವಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಂಡೆ ಸೂರುಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಗುಹೆಗಳು
ಕಾಲಿ ಬಾಡಿ

ಕಾಲಿ ಬಾಡಿ ಮಂದಿರವು ಶಿಮ್ಲಾದ ಬ್ಯಾಂಟನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶ್ಯಾಮಲಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾಳಿ ದೇವಿಯ ಭಯಂಕರ ಪುನರವತಾರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಶಿಮ್ಲಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಿಯು ಜಾಖೂ ಬಳಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಕಾಳಿ ಬಾಡಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೂಲತಃ 1845 ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಂಗಾಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರಾಮ್ ಚರಣ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಜಾಖೂ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ರಾಥ್ನಿ ಕೋಟೆಮನೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ದಕ್ಷಿಣೇಶ್ವರ ಕಾಳಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ದೇವಿಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಮರದ ವಿಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಂತರ, ಬ್ರಿಟೀಷರು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಟನಿ ಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. 1902 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಾಲಿ ಬಾಡಿ ದೇವಾಲಯ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಂಗಾಳಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಭೀಮಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ ತಾಣದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ

ತನ್ನ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಖಜುರಾಹೊ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಪಡೆದಿರುವ ಭೀಮಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚಕುಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿಂಜೋರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ 8 ರಿಂದ 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವಿನದ್ದೆಂದು ಕಾಲನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಿಂಜೋರ್ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು (ಮುಘಲ್ ಉದ್ಯಾನಗಳ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರ) ಇವೆ. ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮೀ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಕ್ರಿ.ಶ. 8-11 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಹಳೆಯ ಹಿಂದೂ ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ. ಭೀಮಾದೇವಿ ಬೌದ್ಧ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೇವತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು. ಇದಲ್ಲದೆ, ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ (ಪಿಂಜೋರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಚಲ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ), ಭೀಮಾದೇವಿ ಭೀಮಾರೂಪ ( ಭೀಮನ ರೂಪ) ದ ಅಗಾಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಮುನಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭೀಮಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಗುರ್ಜರ-ಪ್ರತಿಹಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇರುವ ಬಹುತೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಕಲೆಯನ್ನು ಮೊಘಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಔರಂಗಜೇಬ್‍ನ ಕೆಳಗೆ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವು ಗುರ್ಜರ-ಪ್ರತಿಹಾರರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿವೆ. ಅಗೆದು ತೆಗೆದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುರಾವಸ್ತು ಶೋಧನಾ  ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹರಿಯಾಣ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಕಾಡು ಅರಿಸಿನ

ಕಾಡು ಅರಿಸಿನ  (ಕರ್ಕ್ಯುಮಾ ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕಾ)  ಕುಂಗುಮಾ ಕುಲದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಜಿಂಗೀಬೆರೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.  [1] ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಕರ್ಕ್ಯುಮಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಕಾಡು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. . ಕಸ್ತೂರಿ ಆರಿಸಿನ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ.

ವಿವರಣೆ
ಜಿಂಗೀಬೆರೇಸಿ ಎಂಬ ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬದ 80 ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಅರಿಶಿನವೂ ಒಂದು. ಶರತ್ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಎಲೆಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ರೈಜೋಮ್ಗಳು ಸುಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೈಜೋಮ್‌ಗಳ ಬುಡದಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹುರುಪಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡವು ಸುಮಾರು 20-30 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ (7.9–11.8 ಇಂಚು) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸುಳಿವುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಬಣ್ಣದ ತೊಗಟೆಗಳಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೂವುಗಳ ನಂತರವೂ ಎಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಸುಮಾರು 40 ಸೆಂ.ಮೀ (16 ಇಂಚು) ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

ಆವಾಸಸ್ಥಾನ 
ಈ ಪ್ರಭೇದವು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ .ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಪಯೋಗಗಳು
ಕಾಡು ಅರಿಶಿನವು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಕೆನೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೈಜೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ರೈಜೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಹಾಗೂ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಮಳದಂತೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳು ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಂಡಾಕಾರವು ಎಲೆ ಕಾಂಡದೊಂದಿಗೆ ಬ್ಲೇಡ್‌ನ ತುದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾಜಾ ಕಾಂಡವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೂವಿನ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಹೂದಾನಿಗಳಲ್ಲಿ 10 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಸಸ್ಯಗಳು
ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ನೆರಡಿ

ನೆರಡಿಯು ಕುರಿ, ಆಕಳು, ಎಮ್ಮೆ, ಕುದುರೆ, ಹಂದಿ, ಮೇಕೆ, ಒಂಟೆ, ಜಿಂಕೆ ಮುಂತಾದ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ವಿಷಮ ಸಾಂಕ್ರಮಿಕ ರೋಗ (ಆಂತ್ರಾಕ್ಸ್). ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಆಂತ್ರಸಿಸ್ ಎಂಬ ಕಡ್ಡಿ ಆಕಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಜ್ವರ, ಗುಲ್ಮ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದು, ದೇಹದೊಳಗಿನ ದ್ರವಗಳು ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುವುದು ಇವು ಈ ರೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ನಾಯಿ, ನರಿ, ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಕಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವೇಳೆ ರೋಗ ಹಠಾತ್ತನೆ ಸಂಭವಿಸಿ, ರೋಗದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಗುರ್ತಿಸುವ ಮೊದಲೇ ರಾಸು ಸತ್ತು ಬೀಳುವುದುಂಟು. ಈ ರೋಗ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ತಗಲುವುದುಂಟು. ಆಗ ವ್ರಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಮ ಹದಮಾಡುವವರು, ಕುರಿ ತುಪ್ಪಟ ವಿಂಗಡಿಸುವವರು ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ನೆರಡಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ರೋಗ. ಬಹುಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ. 1836ರಲ್ಲಿ. ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಕ್ 1867ರಲ್ಲೂ ಲೂಯಿ ಪಾಶ್ಚರ್ 1877ರಲ್ಲೂ ಈ ರೋಗದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ನು ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮದ್ದುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಆಂತ್ರಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಕ್ಸೀನ್, ಸಪಾನಿನ್ ವ್ಯಾಕ್ಸೀನ್, ಆಂಟಿ-ಅಂತ್ರಾಕ್ಸ್ ಸೀರಮ್ ಮುಂತಾದವು. ಆದರೆ ಈಗೀಗ ಪೆನಿಸಿಲಿನ್ ಬಳಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯೆನಿಸಿದೆ.

ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ರೋಗ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವೆನಿಸಿದೆ. ಅಂತ್ರಾಕ್ಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಮಿನ ಬೀಜಾಣುಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸೋಂಕುನಿವಾರಕಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗದೆ 18 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕಿರಬಲ್ಲವು. ಅಲ್ಲದೆ ಇವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನೂ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಗಾಳಿಗೆ ವಿಷಾಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ಬಲುಬೇಗ ಬೀಜಾಣುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ನೆರಡಿ ರೋಗದಿಂದ ಸತ್ತ ರಾಸುಗಳನ್ನು ಚರ್ಮ ಸುಲಿಯದೆಯೇ ನೆಲದಲ್ಲಿ 2 ಮೀ. ಆಳದ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಸುಟ್ಟ ಸುಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಹೂಳಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ರೋಗಪೀಡಿತ ಪ್ರಾಣಿಯ ಸಗಣಿ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿಬಿಡುವುದಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
 
 Anthrax in humans and animals – Textbook from WHO

ರೋಗಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಔಲಿ

ಔಲಿ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಗಡ್ವಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಔಲಿ ಬುಗ್ಯಾಲ್ (ಇದರರ್ಥ "ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು") ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಔಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 2,800 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ, ಈ ಕಣಿವೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೂವಿನ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ 520 ಜಾತಿಯ ಎತ್ತರದ ಸಸ್ಯಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 498 ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಔಲಿ ಒಂದು ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಸ್ಕೀ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಔಲಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಶಂಕುಮರಗಳುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಓಕ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ನೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಳಿಜಾರುಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಕೀಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಗರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಗರ್ವಾಲ್ ಮಂಡಲ್ ವಿಕಾಸ್ ನಿಗಮ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಜಿಎಂವಿಎನ್ಎಲ್) ಈ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‍ನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಔಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು 4 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್, ಚೇರ್‌ಲಿಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೀ ಲಿಫ್ಟ್, ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗಡಿ ಪೊಲೀಸರ ತರಬೇತಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ರಾಮಾಯಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಸಣ್ಣ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Hill stations of India- Auli

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಸಂಕಟ್ ಮೋಚನ್ ದೇವಾಲಯ

ಸಂಕಟ್ ಮೋಚನ್ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಮ್ಲಾದಲ್ಲಿದ್ದು ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಜಾಖೂ ದೇವಾಲಯದ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಹನುಮಂತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1950 ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ನೀಮ್ ಕರೋಲಿ ಬಾಬಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶಿಮ್ಲಾದ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಅವರು ಎಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರೆಂದರೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 10–12 ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಬಾಬಾ ಅವರಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಯಾವುದೋ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಬಾಬಾ ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1962 ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ರಾಮ - ಸೀತೆ - ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1966 ರ ಜೂನ್ 21 ರಂದು ಮಂಗಳವಾರ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ದೇವಾಲಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.

ಮೋಡಿಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣವಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಕಾಡು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಮ್ಲಾ ನಗರದ ನೋಟವನ್ನೂ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಜವಾದ ಹೃದಯದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೂ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು (ಅಪಾಯಗಳು) ಜೀವನದಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಸೂರಜ್‍ಕುಂಡ್

ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದ್ದು, ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಫರಿದಾಬಾದ್ ನಗರದ ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದೆಹಲಿ ಬೆಟ್ಟ ಸಾಲಿ‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ (ಅಕ್ಷರಶಃ ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಸೂರ್ಯನ ಸರೋವರ') ಎಂಬುದು ಕೃತಕ ಕುಂಡವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಂಗಸ್ಥಳ ಆಕಾರದ ಒಡ್ಡಿನೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತೋಮರ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ಸೂರಜ್‌ಪಾಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅನಂಗ್‌ಪಾಲ್ ತೋಮರ್‌ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದ ತೋಮರ್ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧಕನಾಗಿದ್ದು ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯಾದ "ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮ ಜಾತ್ರೆ" ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ರಚನೆ 

ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಚಾಪದೊಂದಿಗೆ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ರೂಪದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅರೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕಡಿದಾದ ಒಡ್ಡು ಇದನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ದೆಹಲಿಯ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಲುವಾಗಿ   ವ್ಯಾಸದ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮಳೆ ಪತನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.

ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 
ಪೂಜ್ಯವೆಂದು ಕಾಣಲಾಗುವ ಸಿದ್ಧ–ಕುಂಡ್ ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬುಗ್ಗೆಯು ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು  ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ ಬಿಸಿ ಬುಗ್ಗೆ

ಅನಂಗ್‍ಪುರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು 
೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಅನಂಗ್‌ಪುರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್‌ನ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಅಸೋಲಾ ಭಟ್ಟಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ 
ಇದು ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್‍ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿನ ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉತ್ತರ ಸರಹದ್ದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿ‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೆಹಲಿಗೆ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಗುಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮ ಜಾತ್ರೆ 

ಸರೋವರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ 1–15 ವರೆಗೆ ಭಾರತದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಉತ್ಸವವಾದ ಇದನ್ನು 40 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಡಜನ್ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು 200,000 ವಿದೇಶಿಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 1.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Surajkund Mela  Haryana Tourism
 Surajkund in Sunam 
 Surajkund International Crafts Mela-2017 

ಹರಿಯಾಣ
ಸರೋವರಗಳು
ಕಲ್ತೇಗ

ಕಲ್ತೇಗ ತಿರುಚಿದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮರ.ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು ಡಿಲ್ಲೇನಿಯಾ ಪೆಂಟಗೈನಾ. ಡಿಲೆನಿಯೇಶಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ. ಇದು  ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ಚೀನಾದಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮರದಿಂದ ಬರುವ ವಸ್ತುವು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕನಗಲು,ಕರಂಬಲು ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳೂ ಇವೆ.

ವಿವರಣೆ
6-15 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಮರ, ತಿರುಚಿದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೊಗಟೆ ಬೂದು. ಶಾಖೆಗಳು ರೋಮರಹಿತ ಮತ್ತು ದೃಡವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ಪತನಶೀಲ, ತೊಟ್ಟುಗಳು, ಉದ್ದವಾದವು, ರೋಮರಹಿತವಾಗಿ, 30-5 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ, ಹೂವುಗಳು ಎಲೆಗಳ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, 2–7 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ದಳಗಳು. ಹೂ ಬಿಡುವಿಕೆಯು ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ, 0.5 ಸೆಂ.ಮೀ ವ್ಯಾಸ, ಕಪ್ಪು ಅಂಡಾಕಾರದ ಬೀಜ, ಎಕ್ಸರಿಲೇಟ್. ಈಶಾನ್ಯ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಮೆಕಾಂಗ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ, ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ ಮರದ ಹೂವುಗಳು, ಮಾರ್ಚ್ ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ವರೆಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳು ಮೇ ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಅವಾಸ ಸ್ಥಾನ
ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, ಗಿಡಗಂಟಿಗಳು ಮತ್ತು 400 ಮೀ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ತೇಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಕ್ತ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ,ಕೇರಳದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಉಪಯೋಗಗಳು
ಕಲ್ತೇಗ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದಲ್ಲಿ, ಮರವನ್ನು ಇದ್ದಿಲಿನ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ಮೈಗ್ರೇನ್ಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಕೆಮ್ಮಿನ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆಆರ್ದ್ರತೆ ನಿರೋಧಕ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು  ತಯಾರಿಸಲು ಮರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇದ್ದಿಲು ಕೂಡ. ಈಶಾನ್ಯ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಮೊಂಡುಲ್ಕಿರಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬುನೊಂಗ್ ಜನರು ಶೀತ ಮತ್ತು ಜ್ವರಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಈ ಮರದ ಮತ್ತು ಒರಾಕ್ಸಿಲಮ್ ಇಂಡಿಕಮ್ ಎರಡರ ತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ..  ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಸ್ಟಂಗ್ ಟ್ರೆಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀಹ್ ವಿಹಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕುಯ್- ಮತ್ತು ಖಮೇರ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಲ್ಲಿ, ಮರವನ್ನು ಔಷಧ, ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ವೈದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೋಚ್-ರಾಜಬಂಶಿ ಜನರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿರುದ್ಧ ಬೀಜ ಮತ್ತು ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ನೀರು ಮತ್ತು ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಅಂಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿಯೋಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹಣ್ಣಿನ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಜಿಂಗೈಬರ್ ಮೊಂಟಾನಮ್ ಅನ್ನು ರಕ್ತದ ಭೇದಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು, ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಿಯದ ಹಣ್ಣನ್ನು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಈ ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮೀನು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ದಂತ ಹೊಳಪು ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಮರಗಳು
ಸಸ್ಯಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಮಾಣಾ

ಮಾಣಾ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು 3,200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಮಾಣಾ ಮಾಣಾ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲು ಬರುವ ಕೊನೆಯ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಭಾರತ ಟಿಬೇಟ್ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಹಿಂದೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾದ ಬದ್ರಿನಾಥ್‌ನಿಂದ ಇದು ೩ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. 

ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೆಳ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು 
ಈ ಗ್ರಾಮದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಬದ್ರೀನಾಥ್ ದೇವಾಲಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾಣಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ ಗುಫಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಹೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿ ವ್ಯಾಸರು ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಗುಹೆಯನ್ನು ಗಣೇಶ ಗುಫಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಎರಡೂ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಧಾರಾ ಜಲಪಾತ, ಸತೋಪಂಥ್ ಸರೋವರ, ಭೀಮ್ ಪುಲ್, ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 
[ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ]

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಬಿಜಲಿ ಮಹಾದೇವ್

ಬಿಜಲಿ ಮಹಾದೇವ್ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,460 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಬಿಜಲಿ ಮಹಾದೇವ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗೆ (ಮಹಾದೇವ್) ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 3 ಕಿ.ಮಿ. ಲಾಭಪ್ರದ ಚಾರಣದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

ಕುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪಾರಾವತಿ ಕಣಿವೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ನೋಟವನ್ನು ದೇವಾಲಯದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಬಿಜಲಿ ಮಹಾದೇವ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ 60 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಂಬವು ಸೂರ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸೂಜಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಿಂಚಿನ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಎತ್ತರದ ಕಂಬವು ಮಿಂಚಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಿಂಚಿನ ಘಟನೆಗಳು 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಂತೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಅರ್ಚಕರು ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಲೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಅಗ್ರೋಹಾ ದಿಬ್ಬ

ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಥೇರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ರೋಹಾ ಒಂದು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಹಿಸಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಗ್ರೋಹಾದಲ್ಲಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ 
ಹಿಸಾರ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಗ್ರೊಹಾದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಖನನಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ರಿಂದ 4 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ 13 ರಿಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆ, ದೇಗುಲ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ದಿಬ್ಬದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.

ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳು 
ಉತ್ಖನನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಏಳು ಸಾವಿರ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

ನಾಣ್ಯಗಳು 
ತಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ರೋಮನ್, ಕುಶಾನ, ಯೌಧೇಯ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಬಳಸಲಾದ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಮುದ್ರೆಗಳು 
ಅನೇಕ ಮುದ್ರೆಗಳು ಸಹ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಪಿತ್ರದತ್, "ಸಾಧು ವೃಧಸ್ಯ", "ಶಾಮ್ಕರ್ ಮಲಸ್ಯ", "ಮದ್ರಸ್ಯ" ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಇತರೆ 
ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲದೆ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅರೆ-ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಣಿಗಳು ಸಹ ಸಿಕ್ಕಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 

ಹರಿಯಾಣ
ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು
ಬಾಗೇಶ್ವರ್

ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆ ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ರಮಣೀಯ ಪರಿಸರ, ಹಿಮನದಿಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ.

ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಕುಮಾವ್ಞು ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೋಟಿಯಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಂದು ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗೇಶ್ವರ್‌ನ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸರಕುಗಳು, ಉಣ್ಣೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೊರಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಗರವು ಬಹಳ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಗೇಶ್ವರ್‌ವನ್ನು ವಿವಿಧ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯಗಳು 

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ಬಹುಪಾಲು ಜನರ ಧರ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಾಗೇಶ್ವರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದವೆಂದರೆ:

 ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಗೋಮತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಜು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಗೋಪುರವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಗುಣವಾಚಕವಾದ "ಹುಲಿ ಪ್ರಭು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಗ್ರೇಶ್ವರ್‌ನ ದೇಗುಲವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 1450 ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾವ್ಞು ರಾಜ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

 ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯವು ಗೋಮತಿ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧವೆಯೊಬ್ಬಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು.

 ಚಂಡಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಚಂಡಿಕಾ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ಬಾಗೇಶ್ವರ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
[ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ]

 ಶ್ರೀಹಾರು ದೇವಸ್ಥಾನ

ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾದ ಶ್ರೀಹಾರು ದೇವಸ್ಥಾನವು ಬಾಗೇಶ್ವರ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 5 ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

 ಗೌರಿ ಉಡಿಯಾರ್

ಇದು ಬಾಗೇಶ್ವರ್‌ನಿಂದ 8 ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ. 20 ಮೀ. x 95 ಮೀ. ಅಳತೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ.

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Bageshwar city, Official website
 Official website of Bageshwar district

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಬಂಜರ್

ಬಂಜರ್ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಕುಲ್ಲು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ತೀರ್ಥನ್ ಕಣಿವೆಯೂ ಬಂಜರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಬಂಜರ್ ಪಟ್ಟಣವು ತೀರ್ಥನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ತೀರ್ಥನ್ ನದಿಯು ಬಂಜರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಉಪನದಿಯಾದ ಪುಷ್ಪಭಾದ್ ಜಿಭಿ ಮೂಲಕ ಜಲೋರಿ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಈ ಎರಡೂ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿದೆ. 'ಬಂಜರ್ ಮೇಲಾ' ಬಂಜರ್ ಕಣಿವೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಬಂಜರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ತೀರ್ಥನ್ ಕಣಿವೆ, ಶೃಂಗ ಋಷಿಯ ಚೆಹ್ನಿ ಕೋಟೆ, ಬಹು ಗ್ರಾಮ, ಜಿಭಿ ಕಣಿವೆ, ಬಾಲು ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತ್ಯಾದಿ. 2020 ರಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಥನ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [4]

ತೀರ್ಥನ್ ಮತ್ತು ಜಿಭಿ ಕಣಿವೆಗಳು ಬಂಜರ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ತೀರ್ಥನ್ ಕಣಿವೆಯು ಟ್ರೌಟ್ ಮೀನು ಕಣಿವೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ದೈವಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಕಾಫಿ (ರಾಗ)

ಕಾಫಿ ( IAST   ) ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಗ . ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಖರಹರಪ್ರಿಯಾಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.

ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ್ ಭಟ್ಖಂಡೆಯವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಗಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಥಾಟ್ ಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ ಥಾಟ್ ಕೂಡ ಒಂದು. ರಾಗ ಕಾಫಿ ಅದರ ಥಾಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಗವಾಗಿದೆ . ಭಟ್ಖಂಡೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲೋಚನಾ ಪಂಡಿತ್‌ನ ರಾಗ ತರಂಗಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು ಮೊದಲು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕಾಫಿ ಭಾರತದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ  ಟಪ್ಪಾ,ಹೋರಿ, ದಾದ್ರಾ, ಕೀರ್ತನಾ ಮತ್ತು ಭಜನೆ ಯ ಹಲವು ರಚನೆಗಳು ಈ ರಾಗದ ಲ್ಲಿವೆ

ಕಾಫಿಯ ಹಲವು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ವಿವಾದಿ ಸ್ವರಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣವು ಮಿಶ್ರಾ ಕಾಫಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾಫಿಯ ಶುದ್ಧ ರೂಪ ವಿರಳವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ.

ವರ್ಣ 
ಕಾಫಿ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಏಳೂ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಕೋಮಲ್  ಗಾಂಧರ್ (ಗಾ) ಮತ್ತು ನಿಷಾದ್ (ನಿ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾತ್ರಿಯ ಭೈರವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧ ನಿಶಾದ್ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ್ ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ  ವಾತಾವರಣವು ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಶೃಂಗಾರ್ (ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ) ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ರಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತುಮ್ರಿ ಮತ್ತು ಹೋರಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರೋಹ 
ಸ ರಿ ಗ ಮ ಪ ಧ ನಿ ಸ

(ಗಾ ಮತ್ತು ನಿ ಕೋಮಲ ಸ್ವರಗಳು )

ಅವರೋಹಣ 
ಸ ನಿ ಧ ಪ ಮ ಗ ರಿ ಸ. (ಗ ಮತ್ತು ನಿ ಕೋಮಲ )

ವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಿ 
ಪಂಚಮ (ಪ)  ವಾದಿ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಷಡ್ಜ (ಸ)  ಸಂವಾದಿ ಸ್ವರ ವಾಗಿದೆ.

ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು 
ಹಲವಾರು ರಾಗಗಳು,ಉದಾಹರಣೆಗೆ  ಬೀಮ್ ಪಲಾಸಿ, ಬಾಗೇಶ್ರೀ,ಕಾಫಿ ಕಾನಡ, ಬಹಾರ್, ಮತ್ತು ವೃಂದಾವನಿ ಸಾರಂಗ್ 
ಈ ರಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಈ ರಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುರಾ, ಬಾರ್ವಾ, ನೀಲಾಂಬರಿ ಮತ್ತು ಪಿಲು ಸೇರಿವೆ .

ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಾಫಿ ಆಧುನಿಕ ಡೋರಿಯನ್ ಮೋಡ್‌ಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಸಮಯ್(ಸಮಯ) 
ಇದು ರಾತ್ರಿಯ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಹರದಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ ರಾತ್ರಿ 9-12 ಗಂಟೆ) ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ರಾಗವಾಗಿದೆ.</br>

ಕಾಲೋಚಿತತೆ 
ರಾಗವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ

ರಸ 
ಶ್ರಿಂಗಾರ ಈ ರಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ  .

ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳು 

 ಉಲ್ಹಾಸ್ ಕಾಶಲ್ಕರ್, ರಾಗ ಕಾಫಿ (ಕನ್ಸರ್ಟ್), 2001;
 ಶೋಭ ಗುರ್ತು, ತುಮ್ರಿ, ರಾಗ ಕಾಫಿ, 1987;
 ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ, ತುಮ್ರಿ, ರಾಗ ಕಾಫಿ, 1983;
 ದೇಬಾಶಿಶ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ರಾಗ ಮಿಶ್ರಾ ಕಾಫಿ, 1996;
 ಉಸ್ತಾದ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಖಾನ್, ರಾಗ ಕಾಫಿ, 1987;

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ್ ಭಟ್ಖಂಡೆ ಅವರ 15, 16, 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ .
 http://www.tanarang.com/english/kafi_eng.htm

ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು
ರಾಗಗಳು
ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ
ಕೃಷ್ಣ ಎಲ್ಲ

ಡಾ.ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಎಲ್ಲ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್ : Krishna Ella ) ಇಂಡಿಯನ್ ಬಯೋಟೆಕ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಮೊದಲ ಕರೋನಾ ಲಸಿಕೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಯೋಟೆಕ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ಕೆರೊಲಿನಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು).

ಓದಿ 
ತಿರುವಳ್ಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. 1996 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಿ.ಎ. ಎಚ್. ಡಿ. ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ್ ಬಯೋಟೆಕ್ ನವೀನ ಲಸಿಕೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಡಾ. ಎಲಾ ಅವರು ಪಶುವೈದ್ಯ ಲಸಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 
ಎಲ್ಟಿ ಇಟಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶೇಷ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಜೆಆರ್‌ಡಿ ಟಾಟಾ - ಈ ವರ್ಷದ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶೇಷ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸದರ್ನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ - ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾರಿಕೊ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ನಿರ್ವಹಣೆ 

 ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯ.
 ಸಿಎಸ್‌ಐಆರ್ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ.
 ಸಿಸಿಎಂಬಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ.
 ಸಿಎಸ್ಐಆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸದಸ್ಯ.
 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಭೇಟಿ- ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯ, ಮುಖ್ಯ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಸ್ಥೆ.

ಮೂಲಗಳು 

ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಬನಾವಲಿ

ಬನಾವಲಿ (ದೇವನಾಗರಿ : बनावली) ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಫತೇಹಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಲಿಬಂಗನ್‌ನಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 120 ಕಿ.ಮಿ. ಮತ್ತು ಫತೇಹಾಬಾದ್‌ನಿಂದ 16 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ವನವಾಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಬನವಾಲಿ ಒಣಗಿ ಹೋಗಿರುವ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಣಗಿದ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಕೆಳ ಮಧ್ಯದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಕಾಲಿಬಂಗನ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಬನವಾಲಿಯನ್ನು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಧ್ಯದ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಕಲೆ 
ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಿದ್ದು ಹರಪ್ಪನ್ ಅವಧಿಯ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕೋಟೆ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. 4.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 6 ಮೀ ದಪ್ಪವಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಯೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 105 ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.

ಬಲವಾಗಿ ಬಡಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೌಚಾಲಯಗಳಿರುವಂತೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮನೆಗಳನ್ನು ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಓಣಿಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಸಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳು 
ಎಸ್ ಆಕಾರದ ಜಾಡಿಗಳು, ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಒಲೆಗಳು, ತಂದೂರ್‌ಗಳು, ಚಿತ್ರಿತ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಚಿತ್ರಿತ ಅಲಂಕೃತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ನವಿಲುಗಳು, ಪೀಪಲ್ ಎಲೆಗಳು, ಮರ, ಜಿಂಕೆ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಮೀನು, ಹೂಗಳು, ಛೇದಿಸುವ ವರ್ತುಲಗಳು, ಚೆಕರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮಾದರಿಗಳು, ಜೇನುಗೂಡು ಮಾದರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಕಾಡು ಮೇಕೆ, ಐಬೆಕ್ಸ್, ಏಕಶೃಂಗಿ, ಹುಲಿ ದೇಹವಿರುವ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಹರಪ್ಪನ್ ಮುದ್ರೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಚಿನ್ನ, ತಾಮ್ರ, ಕಂಚಿನ ತುಂಡುಗಳು, ಚಿನ್ನದ ಮಣಿಗಳು, ತಾಮ್ರ, ವೈಡೂರ್ಯ, ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಳೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Excavation website

ಹರಿಯಾಣ
ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು
ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ

ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯವು () ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಯು ಮತ್ತು ಗೋಮತಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ಗಾತ್ರದ ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಕ್ತರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಗೇಶ್ವರ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

7 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳಿದರೂ, ನಾಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈಗಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1450 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ ಅರಸ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ 7 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲಮಾನದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

History Behind Bagnath Temple

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಹೊರೇಸ್

ಹೊರೇಸ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 65-8. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೋಮನ್ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸಕ, ಕವಿ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕ. ಕ್ಷಿಂತುಸ್ ಹೊರಾಷಿಯುಸ್ ಫ್ಲಕುಸ್ ಎಂಬುದು ಈತನ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು. ಅಪುಲಿಯ ಮತ್ತು ಲುಕನಿಯದ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿರುವ ವೆನುಸಿಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ.65 ಡಿಸೆಂಬರ್ 8ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ಈತನ ತಂದೆ ದಾಸ್ಯವರ್ಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ. ಮಗನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕೊಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರೋಮಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ.

ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
ಅರ್ಬಿಲಿಯಸ್ ಎಂಬವನ ಬಳಿ ಹೊರೇಸ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಆರಂಭಿಸಿ ಅನಂತರ ಅಥೆನ್ಸಿಗೆ ಹೋಗಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.45) ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಂಡ. ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರನ ಕೊಲೆಯ ಅನಂತರ ಬ್ರೂಟಸ್ ಅಥೆನ್ಸಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತೆ ಹೊರೇಸನೂ ಅವನ ಪಕ್ಷ ಸೇರಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ.42ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಕದನದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದ ಒಂದು ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ. ಆ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸೋಲುಂಟಾಗಿ ಇಟಲಿಗೆ ನಡೆದ; ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಗುಮಾಸ್ತೆಯ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಇವನು ಆರಂಭಿಸಿದ.

ಹೊರೇಸನ ಕಾವ್ಯ 
ವಿಡಂಬನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಯಾಂಬಿಕ್ ಕವನಗಳು ಇವನ ಕಾವ್ಯಜೀವನದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಿಗಳೆನಿಸಿದ್ದ ವರ್ಜಿಲ್ ಹಾಗೂ ಏನಿಯಸ್‍ರ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಇವನು ಅಗಸ್ಟಸ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತಮಂತ್ರಾಲೋಚಕನಾಗಿದ್ದ. ಮೆಕೆನಸ್‍ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 38). ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತನಾ ಇವನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 35ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಡಂಬನೆಗಳ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 33ರಲ್ಲಿ ಮೆಕೆನಸ್‍ನಿಂದ ಇವನಿಗೆ ಟೈಬರಿನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸಾಬೈನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಹಗೀರು ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ದೊರೆಯಿತು. ಇವನು ತನ್ನ ಇಡೀ ಬದುಕನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಸಿದ.
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 30-29ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಹಲವಾರು ಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ವಿಡಂಬನೆಯ ಎರಡನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಯಾಂಬಿಕ್ ಪದ್ಯ ಸಂಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ. ಗ್ರೀಕ್ ಕವಿಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಇವನೇ ಮೊದಲಿಗ. ಸಂವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಇಂಥ ಪದ್ಯಗಳ ಮೊದಲ ಸಂಕಲನ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 29-19ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇವನ ಪತ್ರಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೀಸೋಲಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು (ಕ್ರಿ.ಪೂ.10-8). ಇದು ಕಾವ್ಯಕಲೆ (ಆರ್ಸ್ ಪೊಯೆಟಿಕಾ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದವನು ರೋಮ್‍ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿಮರ್ಶಕ ಕ್ವಿಂಟಿಲಿಯನ್ (35-100). ಹೊರೇಸ್ ಇದನ್ನು ಪೀಸೋವಿಗೆ ಪತ್ರ ಎಂದೇ ಕರೆದಿದ್ದ. ಇದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅನುಕರಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಹೌದು; ವಾಚಕನನ್ನು ಹರ್ಷಚಿತ್ತನನ್ನಾಗಿಯೂ ಸದ್ಗುಣಿಯನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡುವ ದ್ವಿಮುಖ ಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ್ದು; ಕಾವ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರಬೇಕು; ಕಾವ್ಯಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿ, ಅಭ್ಯಾಸ ಎರಡೂ ಮುಖ್ಯ; ಪರಂಪರೆಗೆ ಕಾವ್ಯ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಕಾವ್ಯಕಲಾ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಬಗೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಹೊರೇಸನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ 
ಇವನ ವಿಡಂಬನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅನೇಕ ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಡಂಬನಕಾರರು ಇವನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಡ್ರೈಡನ್, ಅಗಸ್ಟಸ್ ಮೊದಲಾದವರ ಪ್ರಗಾಥ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಇವನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇವನ ಕಾವ್ಯಕಲೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಔಚಿತ್ಯ ವಿಚಾರ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ. 17-18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮತ್ತು ಹೊರೇಸ್‍ನ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಗ್ರಂಥಗಳೆಂದು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಆಂಗ್ಲ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇವನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೋಧಿಸಿ, ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವನು ಕಾವ್ಯದ ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಬೋಧೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವಗಳು ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖ
 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕವಿಗಳು
ಗೋವಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯವು ಕೇವಲ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಚನೆ 
ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಪಣಜಿ, ಮಪುಸ ಮತ್ತು ಬಿಚೋಲಿಂ. ಐದು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ - ತಿಸ್ವಾಡಿ (ಪಣಜಿ), ಬಾರ್ದೇಸ್ (ಮಪುಸ), ಪರ್ಣೆಂ, ಬಿಚೋಲಿಂ ಮತ್ತು ಸತಾರಿ (ವಾಲ್ಪೋಯ್).

ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಐದು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ – ಪೋಂಡ, ಮರ್ಮಗೋವಾ (ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮ), ಮಡಗಾಂವ್, ಕೆಪೆಂ ಮತ್ತು ಧರ್ಬಂದೋರ. ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ – ಪೋಂಡ, ಮರ್ಮಗೋವಾ, ಸಾಷ್ಟಿ (ಮಡಗಾಂವ್), ಕೆಪೆಂ, ಕಾಣಕೋಣ, ಸಾಂಗೇ ಮತ್ತು ಧರ್ಬಂದೋರ. (ಪೋಂಡ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋವಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು).

ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 ಗೋವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ
 ಗೋವ ರಾಜ್ಯದ ರೋಚಕ ತಥ್ಯಗಳು 

ಗೋವ
ಮಶೋಬ್ರಾ

ಮಶೋಬ್ರಾ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ.

ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳ 
ಮಶೋಬ್ರಾ ಭಾರತದ ಎರಡು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ನಿಲಯಂ.

ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಮಶೋಬ್ರಾ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಈಗ ಒಬೆರಾಯ್ ಹೊಟೇಲ್‌ನ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಛರಬ್ರಾದ ವೈಲ್ಡ್ ಫ್ಲವರ್ ಹಾಲ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿಚನರ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ರಿಪನ್‍ರ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಮಶೋಬ್ರಾದಿಂದ ೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಿಗ್ನಾನೊ ಎಂಬ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣವಿದೆ. ಇದು ರಾವುತ ಫೆಡೆರಿಕೊ ಪೆಲಿಟಿಯ ವಿಲಾ ಆಗಿತ್ತು. 1920 ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಲಾವನ್ನು ವಾರಾಂತ್ಯದ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮೂಹ 

ಮಶೋಬ್ರಾ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ‌ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಪೈನ್, ಓಕ್, ಸೀಡರ್ ಅಥವಾ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಡಿಯೋಡರ್, ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್, ಜೊತೆಗೆ ಮೇಪಲ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಸ್ ಚೆಸ್ಟ್‌ನಟ್‍ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಕೋತಿಗಳು, ಮುಸುವಗಳು, ಸೇರಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ನರಿಗಳು, ಕಕ್ಕರ್ (ಗರ್ಜಿಸುವ ಜಿಂಕೆ), ಹಾಗೂ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದ ಹದ್ದು, ಜೀವಂಜೀವಗಳು, ಚಿಕೋರ್ ಹಾಗೂ ಕೌಜುಗಗಳಂತಹ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿವೆ .

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಕುನಾಲ್

ಕುನಾಲ್ ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಫತೇಹಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹರಪ್ಪನ್ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ವಸಾಹತು. ಈ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರೀಕತೆಯ ತಾಣವು ಕಾಲಿಬಂಗಾದಂತಹ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಐವಿಸಿಯ ರಾಖಿಗಢಿಯಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ತಾಣವು ಸರಸ್ವತಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು 
ಮಡಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಳಲುಳ್ಳ ಗೂಳಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಇವು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಹರಪ್ಪನ್ ಮುದ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಳೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಲಗು‌ಗಳು, ತಾಮ್ರದ ಮೀನು ಕೊಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಬುತಲೆಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಆರು ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಮಾದರಿಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ಮುದ್ರೆ ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ಆರು ಮುದ್ರೆಗಳು ಚೌಕ ಆಕಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬೂದು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಹರಪ್ಪನ್ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಕೋಲುಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಬಳೆ ಚೂರುಗಳು, ಬಳೆಗಳು, ಚೆಂಡುಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ಬಲೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುವ ಸಾಧನ, ಆಟಿಕೆ ಬಂಡಿ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು, ಬಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಚೆಂಡುಗಳು, ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಳೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಟೆರಾಕೊಟಾ  ವಸ್ತುಗಳು ಕೂಡ ಸಿಕ್ಕವು.

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Location of Kunal and other IVC sites

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹರಿಯಾಣ
ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು
ಬೈಜ್‍ನಾಥ್

ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಕುಮಾವ್ಞೂ ವಿಭಾಗದ ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಮತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಸ್ಥಳವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವದೇಶ ದರ್ಶನ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕುಮಾವೂನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 'ಶಿವ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್'ನಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಆಗ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜರ ಪೀಠವಾಗಿತ್ತು.

ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ 1150 ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾವ್ಞೂದ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ (ಶಿವ) ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು 12 ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಂಚಲವನ್ನು ಆಳಿದ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ಗೋಮತಿ ಮತ್ತು ಗರೂರ್ ಗಂಗಾದ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಗಣೇಶ, ಪಾರ್ವತಿ, ಚಂಡಿಕಾ, ಕುಬೇರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Baijnath Temple Uttarakhand

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಕುಫ್ರಿ

ಕುಫ್ರಿ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಸರೋವರ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವ ಕುಫ್ರ್ ಪದದಿಂದ ಕುಫ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾದ ಕುಫ್ರಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮೃಗಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಹುಲ್ಲೆಗಳು, ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಮೋನಲ್ 2007 ರವರೆಗೆ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ತೋಟಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ವಿಹರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಕೀ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಕುಫ್ರಿ ಮೋಜು ಕ್ಯಾಂಪಸ್: ಇದು ಒಂದು ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ.

ಇಂದಿರಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ಯಾನ 
ಇದು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಚೀನಿ ಬಂಗಲೆ 
ಕುಫ್ರಿ ಬಂಗಲೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆ

ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ೧೫೧೦ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ೧೭ ಮತ್ತು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಭಾರತವು ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸಿತು. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳಾದ ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯುವನ್ನು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೩೦ ಮೇ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾಗೆ ರಾಜ್ಯಪಟ್ಟ ದೊರೆತು, ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಆಡಳಿತ 
ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾದ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರವು ಮಡಗಾಂವ್ ಆಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೭ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿದ್ದು, ೨೦೫ ಹಳ್ಳಿಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಮಾಮ್ಲಾದಾರ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಕಛೇರಿಯಾದ ಮತಾನ್ಹಿ ಸಲ್ದಾನ್ಹಾ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಟರ್ಸಿಟಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇದೆ.

ವಿಭಾಗಗಳು 
ಜಿಲ್ಲೆಯು ಐದು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಪೋಂಡ, ಮರ್ಮಗೋವಾ (ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮ), ಮಡಗಾಂವ್, ಕೆಪೆಂ ಮತ್ತು ಧರ್ಬಂದೋರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ – ಪೋಂಡ, ಮರ್ಮಗೋವಾ, ಸಾಷ್ಟಿ (ಮಡಗಾಂವ್), ಕೆಪೆಂ, ಕಾಣಕೋಣ, ಸಾಂಗೇ ಮತ್ತು ಧರ್ಬಂದೋರ.

ಪೋಂಡ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋವಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಾಹಿತಿ 
೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೬೪೦,೫೩೭ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ ದೇಶದಷ್ಟು, ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕದ ವರ್ಮಾಂಟ್ ರಾಜ್ಯದಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೫೧೫ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಚ.ಕಿ.ಮಿ. ಗೆ ೩೨೬ ಜನರು ಆಗಿದೆ. ೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೮.೬೩% ಆಗಿತ್ತು. ಲಿಂಗಾನುಪಾತವು ೯೮೦ ಆಗಿದೆ (೧,೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೦ ಮಹಿಳೆಯರು). ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೮೫.೫೩% ಆಗಿದೆ.

ಭಾಷೆ 
ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾದ ಬಹುತೇಕರ ತಾಯಿನುಡಿಯು ಆಗಿದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷಿಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳು ಬಹುತೇಕರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾಷಿಕರೂ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ೬೬.೪೪% ಜನರು ಕೊಂಕಣಿ, ೧೨.೩೮% ಹಿಂದಿ, ೬.೪೫% ಮರಾಠಿ, ೫.೯೮% ಕನ್ನಡ, ೩.೩೯% ಉರ್ದೂ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ೫.೩೬% ಜನರು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಾಯಿನುಡಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಧರ್ಮ 

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು (೫೩%) ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅನುಸರಿಸುವ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರು (೩೬%) ಕೂಡ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ 
ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ-
 ಬಿರ್ಲಾ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್, ಪಿಲಾನಿ – ಗೋವಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಜುವಾರಿನಗರ.
 ಪಾರ್ವತಿಬಾಯಿ ಚೌಗುಲೆ ಕಾಲೇಜು, ಮಡಗಾಂವ್.
 ಗೋವಿಂದ್ ರಾಮನಾಥ್ ಕರೆ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು, ಮಡಗಾಂವ್.
 ಪಾದ್ರೆ ಕೊನ್ಸೇಚಾವ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ವೆರ್ಣ (ಪಿಸಿಸಿಇ).
 ಎಂಇಎಸ್ ಕಾಲೇಜು, ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಲತಾಣ

ಗೋವ
ಕಾಬೂಲಿ ಬಾಗ್ ಮಸೀದಿ

ಕಾಬೂಲಿ ಬಾಗ್ ಮಸೀದಿಯು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಪಾಣಿಪತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮಸೀದಿಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು 1527 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಾಣಿಪತ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲೋಧಿ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 1527 ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಾಬರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪಾಣಿಪತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮಸೀದಿಗೆ ಬಾಬರ್‌ನ ಪತ್ನಿ ಕಾಬುಲಿ ಬೇಗಮ್‍ನ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಕಲೆ 
ಇದರ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕಮಾನುಳ್ಳ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮರ್‌ಕಂದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಯೋಗ್ಯ ಮಸೀದಿಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಬಾಬರ್‌ಗೆ ತೈಮೂರ್‌ನಂತಹ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು 
ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಗೋಡೆಯೊಳಗೆ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಸೀದಿಯು ಉತ್ತರದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿ ಆಕಾರದ ಗೋಪುರಗಳಿವೆ.

ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದರ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ "ನಾಗಂದಿಗೆಯಂತಹ ಉತ್ತರಂಗ" ರಂಧ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಕಮಾನಿನಂತಹ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ; ಇದರ ಎಡೆಗಳು ಅಲಂಕಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಮಾನುಳ್ಳ ಕುಹರಗಳು ಇರುವ ಆಯತಾಕಾರದ ಫಲಕಗಳೊಳಗೆ  ಕೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು  ಯಷ್ಟು ಅಳತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಹೊರಗಿನ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಗಳು 
 82-image  online picture gallery of Kabuli Bagh Mosque taken by American Institute of Indian Studies in 2008 CE
 Online picture gallery of Indo-Islamic monuments of Haryana taken by American Institute of Indian Studies in 2008 CE

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
 
 

ಹರಿಯಾಣ
ಮಸೀದಿಗಳು
ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ

ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು 18 ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಮತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಪತಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

102 ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇತರವುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದೆ. ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗಳೆಂದರೆ ವೈದ್ಯನಾಥ್ (ಶಿವ), ಪಾರ್ವತಿ, ನೃತ್ಯ ಗಣಪತಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ನರಸಿಂಹ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿ, ಸಪ್ತ ನರ್ತಕಿಯರು, ಸೂರ್ಯ, ಗರುಡ ಮತ್ತು ಕುಬೇರ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
 
 
 
 
 

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳ

ಶ್ರೀ ಗುರುಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ (ಶ್ರೀ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ) ಯಕ್ಷಗಾನದ ಡೇರೆ ಮೇಳಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ, ವೃತ್ತಿಪರ ಕಲಾವಿದರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾತಂಡ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮೇಳ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಇದು ಬಡಗು ತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಥಮ ಡೇರೆ ಮೇಳ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
೧೯೬೮ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದ ಗುರುನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಹಂದೆಯವರು ಶ್ರೀ ಗುರುಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮೇಳದ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮೇಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮರುವರ್ಷವೇ ಹಂದೆಯವರು ಮೇಳದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಮಾಲಿಕತ್ವವನ್ನು, ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಲಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಲಿಕರಾದ ಪಳ್ಳಿ ಸೋಮನಾಥ ಹೆಗ್ಡೆಯವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದರು. ಸೋಮನಾಥ ಹೆಗ್ಡೆಯವರು ಸುಮಾರು ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮೇಳವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸೋಮನಾಥ ಹೆಗ್ಡೆಯವರ ಮರಣಾನಂತರ ಅವರ ಮಗ ಪಳ್ಳಿ ಕಿಶನ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಮೇಳದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಳ್ಳಿ ಕಿಶನ್ ಹೆಗ್ಡೆಯವರ ಮಾಲಿಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೇಳ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳವು, ಬಯಲಾಟ(ವ್ಯಕ್ತಿ, ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ) ಮತ್ತು ಟೆಂಟ್(ಟಿಕೇಟು ಖರೀದಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು)- ಈ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಸದ್ಯ, ಟೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟ- ಎರಡೂ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳು ಎರಡು ಮಾತ್ರ. ಒಂದು- ಶ್ರೀ ಅನ೦ತಪದ್ಮನಾಭ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮ೦ಡಳಿ-ಪೆರ್ಡೂರು, ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ರೀ ಗುರುಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ.

ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥಾನಕಗಳು

 ಸಮಗ್ರ ಭೀ‍ಷ್ಮ
 ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ
 ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ
 ನಾಗಶ್ರೀ
 ಈಶ್ವರಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿ
 ಮಹಾಸತಿ ಮಂಗಳ
 ವೀರ ವಜ್ರಾಂಗ
 ಮೇಘ ಮಯೂರಿ
 ಚಂದ್ರಮುಖಿ ಸೂರ್ಯಸಖಿ

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯುಗಪ್ರವರ್ತಕ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆಗೊಂದು ಸ್ಟಾರ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡರು 1978ರಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡರು ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡು ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದಲ್ಲಿಯೇ ಖ್ಯಾತಿಯ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದರು. ನಾವಡರ 'ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸೊಬಗಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸೊಗಸಿದೆ.........', 'ನೀಲ ಗಗನದೊಳು ಮೇಘಗಳ ಕಂಡಾಗಲೇ ನವಿಲು ಕುಣಿಯುತಿದೆ......' ಮುಂತಾದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಮೈ ನವಿರೇಳುತ್ತದೆ. ರೇವತಿ, ಕಲಾವತಿ, ಚಾಂದ್, ಬಿಹಾಗ್ ಮುಂತಾದ ರಾಗಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಕಂಠಸಿರಿಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದ ನಾವುಡರು 'ಅಮೃತಮತಿ, ಕಾಂಚನಶ್ರೀ, ವಿಜಯಶ್ರೀ, ರೂಪಶ್ರೀ, ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ, ನಾಗಶ್ರೀ' ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ 'ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಕ್ಷಕಲಾರಸಿಕರಿಂದ 'ಕರಾವಳಿ ಕೋಗಿಲೆ', 'ರಸರಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಮುಂತಾದ ಬಿರುದುಗಳು, ಸನ್ಮಾನಗಳು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ನಾವಡರಿಗೆ ಸಂದಿವೆ.

ಮೇ ೨೭ ೧೯೯೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ೩೨ರ ಹರೆಯದ ತರುಣ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಅಸ್ತಂಗತರಾದರು

ಪ್ರಥಮ ಡೇರೆ ಆಟ

ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಥಮ ದೇವರಸೇವೆಯ ಮರುದಿನ ಪ್ರಥಮ ಡೇರೆ ಮೇಳದ ಆಟ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಶಿರಿಯಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ಆಟ

ಮೇಳದ ಪ್ರಥಮ ಜಾತ್ರೆ ಆಟ ಕೋಟೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಕೊನೆಯ ಜಾತ್ರೆ ಆಟ ಪಾದೆಮಠದಲ್ಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ

ಕಲಾವಿದನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

ಯಕ್ಷಗಾನ ತಿರುಗಾಟದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿರೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಥಮ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದ ಶಿರಿಯಾರ ಮಂಜು ನಾಯ್ಕ ಇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಯಕ್ಷಗಾನ
ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ

ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಸದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಸ್ಥಳ
ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ಬಸದಿ ಸಮುಚ್ಛಯದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ. ಈಗ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಡಿನ ಗಿಡಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಬಸದಿ ಕಟ್ಟಡದ ಬಲಬದಿಗೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಶಾಸನವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಿದರೆ ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇತಿಹಾಸಗಳು ತಿಳಿದು ಬರಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ  ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ಆಕೃತಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವು  ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಆವರಣ
ದೂರದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯ ಅಲಂಕೃತ ಕಂಬಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಬಸದಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೀರ್ಘ ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈಗ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಚಿಕ್ಕ ಅತಿಥಿಗೃಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ಎದುರಿನ ಎರಡು ಅಲಂಕೃತ ಪ್ರಬಲ ಕಂಬಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. 
ತಗ್ಗಾಗಿರುವ ಎದುರಿನ ಪ್ರಥಮ ಸೋಪಾನಗಳನ್ನು ಏರಿದೊಡನೆ ನಮಗೆ ಕಂಡುಬರುವುದು ಈ ಮುಖಮಂಟಪ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಗೆ ತಾಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಅದರ ಬಾಗಿಲು ವಾಡದಲ್ಲಿ ಚಾಮರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುತ್ತಲ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಸಧ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ
ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು ಒಂದು ಮಂಟಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಕಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನೆಲವು ಏರು ತಗ್ಗಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮುಚ್ಚಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಧೋಮುಖ ಕಮಲಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಮೇಲ್ಗಡೆಯಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುವ ಮಳೆನೀರು ಈ ಮಂಟಪದ ಅಂದವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಾಗ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಿರುವ ನವರಂಗ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ನಾವು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಶಿಲಾಸ್ತಂಭಗಳ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಇದನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದುವರಿದಾಗ ಸಿಗುವುದೇ ಗರ್ಭಗೃಹ. ಗರ್ಭಗೃಹ ಸಹಿತವಾಗಿ ನವರಂಗ ಮಂಟಪ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟಾಗಿರುವ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥವಿದೆ ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಂಗಗಳು ಮಲಗಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತಹ ಎರಡು ಶಿಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಇದರ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಾರೂಢನಾಗಿ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಧೆಯೊಂದನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದು ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಂಗಿಯ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಶಿಲಾ ಬಿಂಬವಿದೆ.  ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಿಲಾ ಖಂಡಗಳಿವೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನನ್ನಾಗಿ ಗಣಿಸಿರಬಹುದು. ಬಸದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮೂರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾರಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಮೇಲಿನ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳು ಸಮತಟ್ಟದ ಮಾಡು ಏರಿಳಿತದ ಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿದೆ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಹುಲ್ಲು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಬಹಳ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇದ್ದರೂ ಈಗಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಏನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪತನದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಹೊರಗಿನ ಭಾಗ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭಗಳು ಇದನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮೇಲಿನ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಆಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ  ಈ ಮಂದಿರ ಇದರ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಶೃಂಗಾರದಿಂದ ಸಂದರ್ಶನೀಯಾವಾಗಿದೆ.

ವಿಶೇಷತೆ
ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಗರ್ಭಗೃಹದಂತಹ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಚಿಕ್ಕ ಕೋಣೆ ಇದೆ. ದೂರದಿಂದ ನೋಡುವಾಗ ಇದು ಮೇಗಿನ ಮನೆಯಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಇದರೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಜಿನಬಿಂಬಗಳಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಸುಂದರ ಶಿಲಾಕ್ರತಿಗಳು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು
ಬಸದಿಯ ಒಳಗಡೆ ಯಾವುದೇ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲ. ಮೂಲನಾಯಕನ ಬಿಂಬದ ಪೀಠ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಬಿಂಬವಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಾದಿಗಳು ನೆಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸದಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಕರಂಡಕದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು