Kannada-LLM-Labs/Wikipedia-Kn huggingface dataset:
ಭಾರದ್ವಾಜ

ಭಾರದ್ವಾಜರು (ಅಥವಾ ಬೃಹಸ್ಪತ್ಯ) ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪೂಜನೀಯ ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ವ್ಯಾಕರಣಕಾರರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.  ಇವರು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಳನೋಟ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ಇವರು ಮತ್ತು ಇವರ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗವು ಋಗ್ವೇದದ ಆರನೇ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜರು ಗುರು ದ್ರೋಣರ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಗುರು ದ್ರೋಣರು ಪಾಂಡವರು ಹಾಗೂ ಕೌರವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರದ್ವಾಜರನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಠ್ಯವಾದ ಚರಕ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹರ್ಷಿ ಭಾರದ್ವಾಜರನ್ನು "ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನಕ"ನೆಂದು (ಆಯುರ್ವೇದ) ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿವರಣೆ
ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಭಾರದ್ವಾಜ ಬರ್ಹಸ್ಪತ್ಯ. ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ದೇವತೆ-ಋಷಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರು. ಅವರ ತಾಯಿ ಮಮತಾ, ಬರ್ಹಸ್ಪತಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಾಗಿದ್ದ ಉತತ್ಯ ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿ. ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ವಿತತ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜರು ಒಬ್ಬರು. ಕೆಲವು ನಂತರದ ಪುರಾಣದ ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನು ವೈದಿಕ ಋಷಿ ಅತ್ರಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗ್ರಂಥವಾದ ಚರಕ ಸಂಹಿತಾವು ಭಾರದ್ವಾಜನು ಇಂದ್ರನಿಂದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. "ಅನಾರೋಗ್ಯವು  ಮಾನವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಭಾರದ್ವಾಜನು  ಮನವಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಇಂದ್ರನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜ್ಞಾನದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳು
ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರದ್ವಾಜನು ಸುಶೀಲ ಎಂಬುವವಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಗರ್ಗ ಎಂಬ ಮಗ ಮತ್ತು ದೇವವರ್ಷಿಣಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಜನಿಸಿದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರದ್ವಾಜನಿಗೆ ಇಲವಿದಾ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅವರು ವಿಶ್ರವ ಮತ್ತು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.
ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರದ್ವಾಜರು ಘೃತಾಚಿ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬ ಮಗು ಜನಿಸಿತು.
ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರದ್ವಾಜನು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ಭಾರದ್ವಾಜರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು ಅಗ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ದ್ರುಪದ. ಅಗ್ನಿವೇಶನು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಆಯುಧದ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸಿದನು. ದ್ರುಪದನು ಪಾಂಚಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾದನು. ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರದ್ವಾಜನು ಭೂಮನ್ಯು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮನ್ಯು ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಮನ್ಯು ಅವನಿಗೆ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನೋಡಿ
ಋಷಿ 
ಕಶ್ಯಪ, ಅತ್ರಿ, ಭರದ್ವಾಜ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಗೌತಮ, ಜಮದಗ್ನಿ, ವಸಿಷ್ಠ - ಮಹಾಭಾರತದ ಶಲ್ಯಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ. 
ಸಪ್ತರ್ಷಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಂದೂ ಋಷಿಗಳು
ಅಶೋಕ ಆಳ್ವ

ಡಾ. ಅಶೋಕ ಆಳ್ವರುಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ

ಹುಟ್ಟು 
೦೮.೦೮.೧೯೬೧ರ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕುವಿನ ರಾಮಕುಂಜ. ಬಳಿಕ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ  ಕೇಪು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದರು

ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ- ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ , ಕೇಪು

 ಪ್ರೌಡ ಶಿಕ್ಷಣ-  ಸತ್ಯಸಾಯಿ  ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ ಅಳಿಕೆ
 ಕಾಲೇಜು-     ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ
 ಸ್ನಾತ್ತಕೋತ್ತರ- ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ

ಉದ್ಯೋಗ 
ಉಡುಪಿ- ತುಳು ನಿಘಂಟು ಯೋಜನೆಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾದರು
ಮೆಕರ್ಥರ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ
ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ರಂಗ ಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ(Karnataka Regional Resource Center, Udupi)ದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ
ಮಾಹೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು.
ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮದ ಗುತ್ತಿನ ಮನೆಯ ಸಲಹಾ ಮಂಡಲಿಯ ಸದಸ್ಯರು

ಬೂಕುಲು 
ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ
ಪಂಚವಾದ್ಯ
ಸಾನಾದಿಗೆ
ತಿಬಾರ ಉಳ್ಳಾಯ, ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿವಾರ ದೈವಗಳು
ಒಂಜಿ ಕುಂದು ನಲ್ಪ ಕತೆಕ್ಕುಲು
ಕೊಡವರ ಜನಪದ ಕುಣಿತಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ
ಸಿರಿಕಾವ್ಯಾಲೋಕನ
Olasari- Essays on Tulu and kodava reitual and dances
ಅಣಿ ಅರದಲ-ಸಿರಿ ಸಿಂಗಾರ(ಸಂ.)

ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಒಲಸರಿ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ಕೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿಯ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ
ಒಂಜಿ ಕುಂದ ನಲ್ಪ ಕತೆಕ್ಕುಲು ಪುಸ್ತಕ ೨೦೧೧ಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

ಉಲ್ಲೇಖ 

ತುಳು ಲೇಖಕರು
ಮಕಮಲ್ಲು

ಮಕಮಲ್ಲು (ಮಖಮಲ್) ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೇಯ್ದ ಕುಚ್ಚುಗಳಿರುವ ಬಟ್ಟೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ನೂಲುಗಳು ಸಮವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಿಡ್ಡನೆಯ ದಟ್ಟ ಜುಂಗನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದವೆ. ಇದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೃದು ಸ್ಪರ್ಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಕಮಲ್ಲು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕೃತಕ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.

ಮಕಮಲ್ಲನ್ನು ಹಲವಾರು ಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ನೂಲುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿಯಾದದ್ದೆಂದರೆ ರೇಷ್ಮೆ. ಇಂದು "ರೇಶ್ಮೆ ಮಕಮಲ್ಲು" ಎಂದು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಬಹುಭಾಗ ಮಕಮಲ್ಲು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರೇಯಾನ್ ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಕಮಲ್ಲು ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಮಾರಾಟ ಬೆಲೆ ಗಜಕ್ಕೆ ಹಲವು ನೂರು ಡಾಲರ್‌ಗಳಿರಬಹುದು. ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಕಮಲ್ಲನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಲವುವೇಳೆ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಕಮಲ್ಲನ್ನು ನಾರುಬಟ್ಟೆ, ಮೊಹೇರ್ ಹಾಗೂ ಉಣ್ಣೆಯಂತಹ ನಾರುಗಳಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಬಟ್ಟೆಗಳು
ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ

ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಎಂದರೆ ಗೋಡೆ, ಛಾವಣಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಶಾಶ್ವತ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಅಥವಾ ಲೇಪಿಸಿದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಲಾಕೃತಿ. ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮರಸವಾಗಿ ಒಳಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಭಿತ್ತಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರಿ ತಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿ, ನಂತರ ಗೋಡೆಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ತಂತ್ರವು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ವಿಭಿನ್ನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರರು ತಮ್ಮ ಆಯ್ದ ಮಾಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಚ, ಉರುಳೆ ಅಥವಾ ಗಾಳಿ ಕುಂಚ/ವಾಯುದ್ರವಗಳಿಂದ ಲೇಪಿಸಿದ ತೈಲವರ್ಣಗಳು, ಇಮಲ್ಶನ್ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಿಲಿಕ್ ವರ್ಣಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಗಿರಾಕಿಗಳು ಹಲವುವೇಳೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದನು ಸೂಕ್ತವಾದ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಕಲೆ
ಹಾಸುಗಲ್ಲು

ಹಾಸುಗಲ್ಲು ನಿಯತ ಆಯತ ಅಥವಾ ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಪ್ಪಟೆ ಕಲ್ಲು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾದಿ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಅಥವಾ ನಡೆದಾರಿಗಳು, ಒಳಾಂಗಣಗಳು, ನೆಲಹಾಸು, ಬೇಲಿಗಳು ಹಾಗೂ ಛಾವಣಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಸಮಾಧಿಶಿಲೆಗಳು, ಮುಖಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.

ಹಾಸುಗಲ್ಲು ಸ್ತರದ ಸಮತಲಗಳುದ್ದಕ್ಕೆ ಪದರಗಳಾಗಿ ಸೀಳಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಲಶಿಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಸುಗಲ್ಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರ್ ಹಾಗೂ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಣದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಮರಳಿನಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಸುಗಲ್ಲನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ವಸ್ತುವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಲಿಕಾ, ಕ್ಯಾಲ್ಸೈಟ್, ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್‍ನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಿಲೆಯ ಬಣ್ಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಬಂಧಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಸುಗಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬಣ್ಣಗಳೆಂದರೆ ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾಸಲು ಹಳದಿ, ಆದರೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬಣ್ಣದವೂ ಇರುತ್ತವೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
What is Flagstone
ನಿರ್ಮಾಣ ಶಿಲೆಗಳು
ಗುಣಾಕಾರ ಕೋಷ್ಟಕ

ಗಣಿತದಲ್ಲಿ, ಗುಣಾಕಾರ ಕೋಷ್ಟಕವು (ಮಗ್ಗಿ) ಒಂದು ಬೀಜಗಣಿತೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಾಗಿ ಗುಣಾಕಾರದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಗಣಿತೀಯ ಕೋಷ್ಟಕ/ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಶಮಾನ ಗುಣಾಕಾರ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂಕಗಣಿತದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಲಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹತ್ತರ ಮೂಲದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅಂಕಗಣಿತೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು 9 × 9 ವರೆಗೆ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಕೆಳಗಿನ ಚಿತ್ರವು 12 × 12 ವರೆಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಗಣಿತ
ಪಕ್ಕೆಲುಬು

ಕಶೇರುಕ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳು ಅಕ್ಷೀಯ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಪಕ್ಕೆಲುಬು ಗೂಡನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಉದ್ದನೆಯ ಬಾಗಿರುವ ಮೂಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ಚತುಷ್ಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳು ಎದೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ ಎದೆಕುಹರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು  ಎದೆಗೂಡಿನ ಇತರ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳು ಇಡೀ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು.

ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆ ಮೂಳೆಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯರು ೨೪ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳನ್ನು ೧೨ ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎದೆಗೂಡು ಕಶೇರು ಖಂಡಕ್ಕೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುವ ಕಶೇರುಖಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಇವನ್ನು ೧ ರಿಂದ ೧೨ ರವರೆಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 Clinically Oriented Anatomy, 4th ed. Keith L. Moore and Robert F. Dalley. pp. 62–64

ಅಸ್ಥಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ನಿಹಾರಿಕಾ ಕೊನಿಡೆಲಾ

ನಿಹಾರಿಕಾ ಕೊನಿಡೆಲಾ (ಜನನ ೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿ. ಇವರು ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಓಕಾ ಮನಸು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಕೊನಿಡೆಲಾ ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ನಾಗೇಂದ್ರ ಬಾಬು ಅವರ ಪುತ್ರಿ. ಇವರು ನಟರಾದ ಚಿರಂಜೀವಿ ಮತ್ತು ಪವನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ. ಆಕೆಯ ಸಹೋದರ ವರುಣ್ ತೇಜ್ ಮತ್ತು ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ರಾಮ್ ಚರಣ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಧರಮ್ ತೇಜ್ ಕೂಡ ಟಾಲಿವುಡ್ ನ ನಟರು.

ವೃತ್ತಿ
ಕೊನಿಡೆಲಾ ಅವರು ನಟಿಯಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಧೀ ಜೂನಿಯರ್ ೧ ಮತ್ತು ಧೀ ಜೂನಿಯರ್ ೨ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಧೀ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಶೋ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.

ಅವರು ಪಿಂಕ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ವೆಬ್-ಸರಣಿ ಮುದ್ದಪ್ಪಪ್ಪು ಅವಕೈ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಸರಣಿಯು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಓಕಾ ಮನಸು ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಮತ್ತು ನಟಿಯಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು. ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ 3 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದೆ.

ಚಿತ್ರಕಥೆ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಮಣಿಕಟ್ಟು

ಮಾನವ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮಣಿಕಟ್ಟು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ 1) ಮಣಿಬಂಧದ ಎಲುಬುಗಳು, ಕೈಯ ಹತ್ತಿರದ ಅಸ್ಥಿ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಎಂಟು ಮೂಳೆಗಳ ಜಾಲಬಂಧ; (2) ಮಣಿಬಂಧದ ಕೀಲು ಅಥವಾ ರೇಡಿಯೊಕಾರ್ಪಲ್ ಕೀಲು, ರೇಡಿಯಸ್ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಪಸ್ ನಡುವಿನ ಕೀಲು (3) ಮುಂದೋಳಿನ ಮೂಳೆಗಳ ಅಂತ್ಯದ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಗೈ ಮೂಳೆಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಭಾಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಣಿಬಂಧವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರದೇಶ.

ಕಾರ್ಯ

ಚಲನೆ 
ಕೈಯ ಬಾಹ್ಯ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಮುಂದೋಳಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಟೊಳ್ಳು ಭಾಗಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಮಾಂಸಲ ವರ್ತುಲತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಕೋಚನವಾದಾಗ, ಈ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಬಹುತೇಕ ಸ್ನಾಯುರಜ್ಜುಗಳು ಅಂಗೈ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಫ಼್ಲೆಕ್ಸರ್ ರೆಟಿನ್ಯಾಕ್ಯುಲಮ್‍ನ ಹಾಗೂ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಸರ್ ರೆಟಿನ್ಯಾಕ್ಯುಲಮ್‍ನ ಕೆಳಗೆ ಸಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಸುತ್ತ ಬಿಗಿಯಾದ ಬಿಲ್ಲುಹೆದೆಗಳಂತೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದು ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
 Hand kinesiology at the University of Kansas Medical Center

ಮಾನವ ಶರೀರ
ಭುವನೇಶ್ವರಿ

ಭುವನೇಶ್ವರಿಯು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಪೈಕಿ ನಾಲ್ಕನೆಯವಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಕಾರ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ದೇವಿಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಇವಳು ಆದಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪಾರ್ವತಿ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ತ್ರ್ಯಂಬಕನಾಗಿ ಶಿವನು ಇವಳ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭುವನೇಶ್ವರಿಯು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಅಧಿದೇವತೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು 
ಇವಳ ಮೈಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು. ಇವಳು ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳು, ಜಡೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳು ಕಮಲಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದು ಇವಳ ಮೈಗೆ ಕೆಂಪು ಚಂದನದ ಲೇಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಡಗೈಗಳಿಂದ ಇವಳು ತಿವಿಗೋಲು ಹಾಗೂ ಪಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಇವಳ ಬಲಗೈಗಳು ಅಭಯ ಹಾಗೂ ವರದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಳು ಆಭರಣಭೂಷಿತೆಯಾಗಿದ್ದು ಶಿಖೆಯ ರತ್ನವಾಗಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
 Tantric Yoga and the Wisdom Goddesses by David Frawley
 Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions () by David Kinsley

ದೇವತೆಗಳು
ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು
ಭೂರ್ಜಪತ್ರ

ಭೂರ್ಜಪತ್ರವು ಬೆಚಲೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಪಯುಕ್ತ ವೃಕ್ಷ. ಬರ್ಚಾ ಮರಗಳೆಂದು ಯೂರೋಪ್, ಅಮೆರಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಬೆಚಲ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಆಲ್ಡರ್ (ಆಲ್ನಸ್), ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್ (ಕಾರ್ಪೈನಸ್), ಹೇಜ಼ಲ್‍ನಟ್ (ಕೊರೈಲಸ್) ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿ. ಬೆಟುಲ ಯೂಟಿಲಿಸ್ ಅಥವಾ ಬೆ.ಭೋಜ್‍ಪತ್ರ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು. ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಬರ್ಚ್ ಇದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರು. ಭಾರತದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಶ್ಮೀರಕೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ವಿವರ 
ಇದು ಸುಮಾರು 20 ಮೀ. ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವ ಮರ. ಇದರ ಎಲೆಗಳು ಗುಂಡನೆಯ ಆಕಾರದವು. ಎಲೆಯಂಚು ದಂತಿತ. ಎಲೆಯ ಮಧ್ಯ ನಗರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೋಮಗಳುಂಟು. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಬೆಕ್ಕಿನ ಬಾಲದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವುವು. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹೂಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕಾಯಿ ಅಷ್ಟಿಫಲ ಮಾದರಿಯದು. ಸಿಪ್ಪೆ ಚಿಕ್ಕ ರೆಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಚಾಚಿದೆ.

ಉಪಯೋಗಗಳು 
ಭೂರ್ಜಪತ್ರದ ತೊಗಟೆಯೇ ಭೂರ್ಜ ಅಥವಾ ಭೋಜಪತ್ರ. ಇದು ತೆಳುವಾದ ಕಾಗದದಂಥ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಸುಲಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುವ ಇದನ್ನೇ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಕಾಗದವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿಗೂ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಲಿಖಿತಗಳು ಭೂರ್ಜಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು, ಕೊಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊದಿಕೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಚಾವಣೆ ಹೊದಿಸಲು ಭೂರ್ಜಪತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇದರ ಚೌಬೀನೆಯನ್ನು ಮನೆಕಟ್ಟಲು ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಚಿಕ್ಕರೆಂಬೆಗಳಿಂದ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಎಲೆಗಳು ದನಗಳಿಗೆ ಮೇವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತ.

ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
Bhojpatra conservation in Gangotri-Gaumukh
David Don's description in Prodromus floræ Nepalensis
Flora of China

ಮರಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮಸಾಲೆ

ಮಸಾಲೆಗಳು ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಿದ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಅಥವಾ ಮೂಲಿಕೆಗಳು. ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಬೇಕಾದಾಗ, ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಖಾರದ ಪುಡಿ, ಕರಿ ಪೌಡರ್ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಮಸಾಲೆ ಪದವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಸಾಲೆಯು ಒಣ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣವಾಗಿ ಹುರಿದಿರುವ) ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ  ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ (ಹಲವುವೇಳೆ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಹಾಗೂ ಟೊಮೇಟೊ) ತಯಾರಿಸಿದ ಪೇಸ್ಟ್ ಆಗಿರಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ರುಚಿ ಹಾಗೂ ಸುವಾಸನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು
ಭೂಶಿರ

ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೂಶಿರ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಜಲಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಭೂಚಾಚು ಅಥವಾ ಚಾಚುಭೂಮಿ. ಭೂಶಿರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಲ ತೀರರೇಖೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಇವು ಸವೆತದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೂಪಗಳಿಗೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭರತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಶಿರಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಲಘು ಭೌಗೋಳಿಕ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಶಿರಗಳು ಹಿಮನದಿಗಳು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ರೂಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸವೆತವು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸುಪರಿಚಿತವಾದ ಭೂಶಿರಗಳೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ (ಕೇಪ್ ಕಾಮೊರಿನ್) (ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಭೂಭಾಗದ ತುತ್ತತುದಿಯಾದ ಇದು, ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ, ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಗಳ ತ್ರಿಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ), ಇಂದಿರಾ ಪಾಯಿಂಟ್ (ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣತಮ ಬಿಂದು, ಅಂಡಮಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ), ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ಼್ರಿಕಾದ ಗುಡ್‍ಹೋಪ್ ಭೂಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
What is a cape? 
ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ
ಮುರಬ್ಬ

ಮುರಬ್ಬ (ಮೊರಬ್ಬ, ಗುಳಂಬ) ಪದವು ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಹಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ (ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಣ್ಣಿನ ಮೊರಬ್ಬ 
ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳೆಂದರೆ ಸೇಬು, ಜರದಾಳು, ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ, ಮಾವು, ಪ್ಲಮ್, ಕ್ವಿನ್ಸ್. ಇವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಹಸಿ ಮುರಬ್ಬ ಅಥವಾ ಒಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇವು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಶುಂಠಿ ಮುರಬ್ಬ 

ಶುಂಠಿ ಮುರಬ್ಬವನ್ನು ಶುಂಠಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಆಯತಾಕಾರದ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಜನಪದ ಔಷಧಿಯಾಗಿದ್ದು ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅಜೀರ್ಣ, ವಾಕರಿಕೆ, ಮುಂಜಾವಿನ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಿಠಾಯಿಯಾಗಿಯೂ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
Murabba
ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು
ರಾಗಿ ಹಿಟ್ಟು

ರಾಗಿ ಹಿಟ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಗಿ ಕಾಳಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪುಡಿ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹಾಗೂ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‍ನ ಅತಿ ಸೂಕ್ತ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ರಾಗಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ತಯಾರಿಕೆ 
ಮೊದಲು ರಾಗಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಒಣಗಲು ೫ ರಿಂದ ೮ ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಹಿಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಹೀಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್ ಮಟ್ಟವಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ರಾಗಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ರಾಗಿ ಗಂಜಿ, ರಾಗಿ ಹಲ್ವಾ, ರಾಗಿ ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ತಿನ್ನಲು ರುಚಿಯಾಗಿದ್ದು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಬೇಕಿಂಗ್ 
ಬೇಕ್ ಮಾಡುವಾಗ ಮೈದಾದ ಬದಲು ಅನೇಕ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಗಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ರಾಗಿ ಕೇಕ್ ಮತ್ತು ರಾಗಿ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ರಾಗಿ ಹಿಟ್ಟು ಆಧಾರಿತ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ದಿಢೀರ್ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಈಗ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಟ್ಟು
ಲಟ್ಟಣಿಗೆ

ಲಟ್ಟಣಿಗೆಯು ಉರುಳೆಯಾಕಾರದ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕಾ ಉಪಕರಣ. ಇದನ್ನು ಕಣಕಕ್ಕೆ ಆಕಾರ ಕೊಡಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳ ಲಟ್ಟಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: ರೋಲರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಡ್‍ಗಳು. ರೋಲರ್ ಬಗೆಯ ಲಟ್ಟಣಿಗೆಯು ಪ್ರತಿ ತುದಿಯಲ್ಲೂ ಸಣ್ಣ ಹಿಡಿಗಳಿರುವ ದಪ್ಪನೆಯ ಉರುಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ರಾಡ್ ಬಗೆಯ ಲಟ್ಟಣಿಗೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಕ್ರಮೇಣ ಮೊನಚಾಗುವ ದಂಡಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಗಳ ಹಾಗೂ ವಸ್ತುಗಳ ಲಟ್ಟಣಿಗೆಗಳು ಬದಲಾಗುವ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಅಡುಗೆ ಹಾಗೂ ಬೇಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಸ್ತು 
ಲಟ್ಟಣಿಗೆಗಳು ಹಲವಾರು ಗಾತ್ರಗಳು, ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಜು, ಪಿಂಗಾಣಿ, ಅಕ್ರಿಲಿಕ್, ಬೇಕಲೈಟ್, ತಾಮ್ರ, ಹಿತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್, ಸಿಲಿಕೋನ್, ಕಟ್ಟಿಗೆ, ತುಕ್ಕುರಹಿತ ಉಕ್ಕು, ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಟೊಳ್ಳಾಗಿದ್ದು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಲಟ್ಟಿಸಲು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಂಪು ನೀರನ್ನು ತುಂಬುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
Rolling Pins

ಅಡುಗೆ ಸಲಕರಣೆಗಳು
ರೋಹಿಣಿ (ನಕ್ಷತ್ರ)

ರೋಹಿಣಿ ನಕ್ಷತ್ರವು ವೃಷಭ (ಟಾರಸ್) ರಾಶಿಯಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆ (ಅಲ್ಡೆಬರಾನ್; ಟಾರಿ). ಇದೊಂದು ರಕ್ತದೈತ್ಯ (ಅಂದರೆ ಹೀಲಿಯಮ್ ನಕ್ಷತ್ರ) ಚಾಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯ 27 ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಇದರ ವಿಷುವದಂಶ 4ಗಂ. 34ಮಿ. 39ಸೆ; ಫಂಟಾವೃತ್ತಾಂಶ 1602758" ಉತ್ತರ. ಒಂದನೆಯ ಕಾಂತಿಮಾನದ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ನಕ್ಷತ್ರ. ವ್ಯಾಸ ಸೂರ್ಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು 35ಮಡಿ; ಉಜ್ಜ್ವಲತೆ ಸೂರ್ಯನದರ 90ರಷ್ಟು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 68 ಜೋತಿರ್ವರ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಈ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ತೀರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಇದು ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರೋಹಿಣಿಯು ಚಂದ್ರನ ಪತ್ನಿ. ಚಂದ್ರನ ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ರೋಹಿಣಿಯು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನವಳು. ಇವಳು ಒಳ್ಳೆ ಉಡುಪುಗಳು, ಪ್ರಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸುಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಂಡಿ ಈ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
Rohini nakshatra

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ರೋಹಿಣಿ

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ರೋಹಿಣಿಯು ವಸುದೇವನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ. ಇವಳು ಬಲರಾಮನ ಬದಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರಿ ಸುಭದ್ರಳ ತಾಯಿ. ಸುಭದ್ರೆಯ ಸಹೋದರನೇ ಕೃಷ್ಣ. ಇವಳು ಕೃಷ್ಣನ ಪಾಲನೆ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದಳು. ಇವಳು ಹಸುಗಳ ಮಾತೆಯಾದ ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಕಂಸನು ದೇವಕಿಯ ಆರು ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ಕೊಂದನು. ದೇವಕಿಯು ಏಳನೇ ಬಾರಿಗೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದಳು. ಆದರೆ, ಈ ಏಳನೇ ಮಗುವು ಹಿಂದಿನ ಆರು ಶಿಶುಗಳಂತೆ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ; ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಗುವು ಪವಾಡಸದೃಶವಾಗಿ ದೇವಕಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗುವಿಗಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೋಹಿಣಿಯ ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿತು. ಹೀಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗುವೇ ಬಲರಾಮ. ಇವನು ಮಹಾನ್ ಯೋದ್ಧನಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಕೃಷ್ಣನ ಆಸರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದನು.

ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಜನ್ಮದ ನಂತರ ಗೋಕುಲಕ್ಕೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ, ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಮಲಮಗ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲು ರೋಹಿಣಿಯೂ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಈ ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಬಲರಾಮರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆದರು.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
Rohini
ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು
ರಾಜಪ್ಪ ದಳವಾಯಿ

ಡಾ .ರಾಜಪ್ಪ ದಳವಾಯಿ - ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಅಜ್ಜಂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅನುವನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 1962 ಜನನ. ಇವರು ಅನುವನಹಳ್ಳಿ, ಶಿವನಿ, ಕೊಡಗನೂರು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಮೈಸೂರು, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ  ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ಕನ್ನಡ  ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ತಾವರೆಕೆರೆ (ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕು), ಶಿಕಾರಿಪುರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ  ಅಜ್ಜಂಪುರ, ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕಲಬುರಗಿ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಕೋಲಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪಿ.ಯು, ಪದವಿ ಹಾಗೂ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರರಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. (ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.)

ಶಿಕ್ಷಣ
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ. ಎ. ಪದವಿ, ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಪಿಜಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಯುಜಿಸಿ ಫೆಲೊ ಆಗಿ   'ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂವ౯ ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರಿತ್ರಿಕ  ಅಂಶಗಳು' ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ, ಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ (ಅಪೂಣ౯)  'ಗಿರೀಶ್ ಕಾನಾ౯ಡರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವ'  ವಿಷಯದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ದ್ರಾವಿಡ  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಂ.ಫಿಲ್, ಪದವಿ. 'ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿವ౯ಚನ'  ವಿಷಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಿಂದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ,  'ಕವಿರಾಜ ಮಾಗ౯:ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ  ಅಧ್ಯಯನ'  ವಿಷಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಿಂದ ಡಿ.ಲಿಟ್., ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಕೃತಿಗಳು
ಸುಯೋಧನ.
ಒಂದು ಬೊಗಸೆ ನೀರು.
'ಕುಲಂ
'ದಾರಾಶಿಕೊ
 'ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ
'ಕಳಚಿದ ಕೊಂಡಿಗಳು 
'ಯಲುರಾಜನ ಮಡದಿ
'ಮಠದೊಳಗಣ ಬೆಕ್ಕು
 ,ಐಸಿಸ

ನಾಟಕಗಳು
 ಡೋಲಿ ಮತ್ತಿತರ ನಾಟಕಗಳು
 ಸುಯೋಧನ
 ಬೀದಿನಾಟಕಗಳು
 ತಂಬೂರಿ
 ಒಂದು ಬೊಗಸೆ ನೀರು
 ದಳವಾಯಿ ಡಜನ್ ನಾಟಕಗಳು

ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು
 ಸಗಟು ಕವಿಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪದ್ಯಗಳು
 ರಕ್ತದ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು
 ಜಲರೂಪಿ ನಗು

ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು
 ಕಪ್ಪು ದಾರಿಯ ಕೆಂಪು ಚಿತ್ರ
 ಚಲನ

ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮಶೆ౯
 ಸುಯೋಧನ 
 ಓದು ಬರಹ

ಸಂಪಾದನೆ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೋಶ
ನೆನಪುಗಳು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ
ಏಳೂರು ದೇವರ ಕಾಳಗ (ಜನಪದ ಕಾವ್ಯ)
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುನಮ౯ನನ 05
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುನಮ౯ನನ 06
ವ್ಯೋಮಾ ವ್ಯೋಮ ಮಹಾಕಾವ್ಯ (ವಿಮಶೆ౯)
ನಾದದ ನದಿ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೋಶ ಪರಿಷ್ಕೃತ
ತೊಗಲು ಬೊಂಬೆಯಾಟ (ಜಾನಪದ)
ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮಶೆ౯)
ಕದಿರು   (ಸಂಕೀಣ౯ ಬರಹಗಳು)
ಸಿನಿಮಾ ಮೀಮಾಂಸೆ (ಸಿನಿಮಾ ಅಧ್ಯಯನ)

ಪ್ರಶಸ್ತಿ
 ಕುವೆಂಪು ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  -   2004
 ಕನಾ౯ಟಕ ನಾಟಕ  ಅಕಾಡಮಿ ಸುವಣ౯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ -  2011
 ಡಾ. ನಲ್ಲೂರು ಪ್ರಸಾದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  -  2013
 ಕಿ. ರಂ. ಪುರಸ್ಕಾರ  -  2017
ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು - 2003
ರಂಗಜಂಗಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2012
ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಗೋನಾಳ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2018
ಸಾಹಿತ್ಯ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2020

ಚಲನಚಿತ್ರ
'ಕರಡಿಪುರ' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕಲಾನಿದೇ౯ಶನ,  'ಹಗಲು ವೇಷ' ದಲ್ಲಿ ನಟ.  'ನಾನು ಗಾಂಧಿ' ಚಿತ್ರದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಾರ,  'ಚರಂತಿ'  ಚಿತ್ರದ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್  ರೈಟರ್, ನಟ,  'ಕನ್ನಡಾಭರಣ ಪಿ.  ಕಾಳಿಂಗರಾವ್ '  ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಶೋಧಕ ಹಾಗೂ  ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ರೈಟರ್, ನಿದೇ౯ಶಕನಾಗಿ, 'ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ರೆ' (ಕಿರುಚಿತ್ರ 1998),  'ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಗೋನಾಳ್'  (ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ 2016)  'ಕದ್ದವರ್ ಯಾರಣ್ಣ ಬೀಜಗಳ'  (ಕಿರುಚಿತ್ರ 2018).

ಉಲ್ಲೇಖ
ಚಿಲುಮೆ

http://chilume.com/?author=16

https://www.prajavani.net/authors/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%8A-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA-%E0%B2%A6%E0%B2%B3%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF

http://m.varthabharati.in/article/2017_02_08/60860

https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/raajappa+dalavaayi+avara+dhaaraashikho+naataka+pradarshana+raddu-newsid-63632352
ಲೇಖಕರು
https://m.varthabharati.in › article
ಬಂಡಾಯವೆಂಬುದು ಮಾನವೀಯ ಸ್ಪಂದನವೇ ಹೊರತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಲ್ಲ: ಡಾ.ರಾಜಪ್ಪ ...
https://kannada.oneindia.com › videos
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು : ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ರಾಜಪ್ಪ ದಳವಾಯಿ ...
https://www.sapnaonline.com › ...
by Rajappa Dalavayi, Vidyanidhi Prakashana - SapnaOnline
ವಪೆ

ವಪೆಯು ಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆಗೂಡನ್ನು (ತೊರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಉದರಭಾಗದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಅಂಗ (ಡಯಾಫ್ರಮ್). ಮೆದು ಮೂಳೆ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದಾಗಿರುವ ರಚನೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ವಪೆಯೇ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಸ್ನಾಯು. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಎದೆ ಎಲುಬಿಗೂ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿಗೂ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನುಹುರಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು. ಉಸಿರಾಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದರದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರ. ಉಚ್ಛ್ವಾಸದ ವೇಳೆ ವಪೆ ಕುಗ್ಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಎದೆಗೂಡಿನೊಳಗೆ ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯುಪೂರಿತ ಫುಪ್ಫುಸಗಳು ವ್ಯಾಕೋಚಿಸಲು ಇದರಿಂದ ಅನುಕೂಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ನಿಶ್ವಾಸದ ವೇಳೆ ವಪೆ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೂಕಲ್ಪಟ್ಟು ಎದೆಗೂಡನ್ನು ಕಿರಿದಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಫುಪ್ಫುಸಗಳಿಂದ ವಾಯು ಸಲೀಸಾಗಿ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದು. ವಪೆಗೆ ಅಪಾಯ ಬಡಿದರೆ ಉಸಿರಾಟ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತದೆ.

ವಪೆಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳು
1. ಅಂತ್ರವೃದ್ಧಿ (ಹರ್ನಿಯ): ವಪೆಯ ಅಭಿವರ್ಧನೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನತೆ ಹಣುಕಿದರೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಗಾಸಿಯಾದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ ಉಂಟಾಗಿ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಅಂಗಗಳು ಇದರ ಮೂಲಕ ಎದೆಗೂಡಿಗೆ ತೂರಲು ತೊಡಗಿದಾಗ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ 2200 ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 1ಕ್ಕೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಬಡಿಯಬಹುದು. ಇದು ಆಜನ್ಮ ವಪೆಯ ಅಂತ್ರವೃದ್ಧಿ. ಮಗುವಿನ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಇದರಿಂದ ತುಂಬ ತೊಂದರೆ. ತುರ್ತು ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸೇಕಡ 50-60 ಮಡಿಯಬಹುದು.

2. ಇವೆಂಟ್ರೇಶನ್: ವಪೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಕ್ಕಿರುವ ನ್ಯೂನತೆ ಇದು. ಎಕ್ಸ್-ಕಿರಣ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದು.  ಯಾವ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿರಬಹುದು. ಹಾಗೇನಾದರೂ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದೇ ಪರಿಹಾರ.

3. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್: ವಪೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಪೀಡಿತವಾಗುವುದುಂಟು.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
The Diaphragm
Diaphragm

ಉಲ್ಲೇಖ

ಮಾನವ ಶರೀರ
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವಾಮನ ನಂದಾವರ

ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳವಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸಂಶೋಧಕರು,ತುಳುವಿನ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ  ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಜನನ 
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಾವರ. ತಂದೆ ಬಾಬು ಬಾಳೆಪುಣಿ, ತಾಯಿ ಪೂವಮ್ಮರವರ ಮಗನಾಗಿ ೧೫.೧೧.೧೯೪೪ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.

ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುದುಂಗಾರು ಕಟ್ಟೆ ಸರಕಾರಿ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆ, ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರಿನ ಎಸ್.ವಿ.ಎಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆ, ಶ್ರೀ ಭಾರತಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬೋರ್ಡು ಹೈಸ್ಕೂಲು ಕುರ್ನಾಡ್‌, ಆನಂದಾಶ್ರಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ,ಕೋಟೆಕಾರ್
ಮಂಗಳೂರು ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಬಿ.ಎಸ್‌ಸಿ ಪದವಿ.
ಮಂಗಳೂರು ಸರಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಇಡಿ ಪದವಿ.
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ (ಕನ್ನಡ)
ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಡ್
ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 'ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಜಾನಪದೀಯ ಅಧ್ಯಯನ’ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ.

ಉದ್ಯೋಗ 
ಬೆಂಗಳೂರುದ ಚನ್ನೇನಹಳ್ಳಿ ಜನಸೇವಾ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವೃತ್ತಿ
ಸೇಂಟ್ ಆನ್ಸ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಸಹಾಯಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ
ಸೇಂಟ್ ಆನ್ಸ್ ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಕ-ಶಿಕ್ಷಣ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ
ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ.
ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಶಿಕ್ಣಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು
ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮದ ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿ
ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ ಯೋಜನೆದ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರು

ಕೃತಿಗಳು 
ತಾಳಮೇಳ (ಕನ್ನಡ ಕವನ ಸಂಕಲನ) ೧೯೭೫
ಓಲೆಪಟಾಕಿ (ಸ್ವತಂತ್ರ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಒಗಟುಗಳ ಸಂಕಲನ)೧೯೮೦
ತುಳುವೆರೆ ಕುಸಾಲ್ ಕುಸೆಲ್ (ತುಳು ಜಾನಪದ ಪ್ರಬಂಧ) ೧೯೮೭/೧೯೮೮
ಸಿಂಗದನ (ತುಳು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಬಂಧ) ೧೯೮೭/೧೯೮೮
ತುಳುಟು ಪನಿಕತೆ (ತುಳುತ್ತ ದಂತ ಕತೆಕುಲು) ೧೯೮೮
ಅವಳಿ ವೀರರೆ ಕುರಿತ ಜಾನಪದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ‘ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ'
'ಜಾನಪದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ’.
ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.ಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ‘ನಂಬಿಕೆ’
ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ ‘ಕಾಕಾನ ಅಭಿನಂದನೆ’
ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ‘ಪೆಂಗದೂಮ’
ಬರಹಗಾರರ ಕೈಪಿಡಿ ‘ತುಳು ಸಾಹಿತಿ ಕಲಾವಿದರ ಮಾಹಿತಿ’
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ‘ಪೊನ್ನ ಕಂಠಿ’,
‘ಅಜ್ಜಿ ತಾಂಕಿನ ಪುಳ್ಳಿ’,
‘ನೆತ್ತರಾ ನೀರಾ’, ಇಂಚಿತ್ತಿ ತುಳು ನಾಟಕೊಲು, 
ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ,
ತುಳು ಜಾನಪದದ ಆಚರಣೆ,
ತುಳು ಭಾಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಡಿ.ಕೆ. ಚೌಟ ಇಂಚಿತಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ
ಮನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ ಜೀವನ – ಸಾಧನೆ ಕುರಿತ ‘ಸರ್ ಜೀಮ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರೆಜರ್‌’
ತುಳು ಕವನ ಸಂಕಲನ ‘ಬೀರ’.
ತುಳು ದಂತಕತೆ  ‘ತುಳುಟು ಪನಿಕತೆ’ ಮತ್ತು ‘ಒಂಜಿ ಕೋಪೆ ಕತೆಕುಲು’,
ತುಳು ಜಾನಪದ ಕತೆ ‘ಕಿಡಿಗೇಡಿಯ ಕೀಟಲೆ’, ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆ ‘ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ’

ಸಾಧನೆ 

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಧ್ಯಯನ, ಕಮ್ಮಟ.
ತುಳು ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿ, ತುಳು ನಿಘಂಟು ಯೋಜನೆ, ತುಳು ಜಾನಪದ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ..
ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕು ೧೨ನೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷತೆ

ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
ತುಳುವರ ಕುಸಾಲ್ ಕುಸೆಲ್ ಕೃತಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,
ಸಿಂಗದನ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಕೃತಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಪುರಸ್ಕಾರ,
'ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಜಾನಪದೀಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪುಸ್ತಕ ಸೊಗಸು ಬಹುಮಾನ.
ಬನ್ನಂಜೆ ಬಾಬು ಅಮಿನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 
ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,
ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಪುರಸ್ಕಾರ

ಉಲ್ಲೇಖ 

ಲೇಖಕರು
ತುಳು ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗಮೂಲ

ಗಣಿತದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ x ನ ವರ್ಗಮೂಲ ಎಂದರೆ y2 = x ಎಂದು ಇರುವಂಥ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆ y ಇಲ್ಲಿ y x ನ ವರ್ಗಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಯಾವ ಸಂಖ್ಯೆ y ನ ವರ್ಗವು (ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅದರಿಂದಲೇ ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಫಲ) x ಆಗಿರುತ್ತದೊ ಅಂತಹ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ವರ್ಗಮೂಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 4 ಮತ್ತು −4 16 ರ ವರ್ಗಮೂಲಗಳು ಏಕೆಂದರೆ 42 = (−4)2 = 16. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಋಣಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಖ್ಯೆ x ಪ್ರಧಾನ ವರ್ಗಮೂಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಋಣಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವರ್ಗಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು √x ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. √ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕರಣಿ ಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ಪಾದಾಂಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 3 ಸಂಖ್ಯೆ 9 ರ ಪ್ರಧಾನ ವರ್ಗಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು √9 = 3 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ 32 = 3 ⋅ 3 = 9 ಮತ್ತು 3 ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಪದದ (ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆಯ) ವರ್ಗಮೂಲವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೊ ಅದನ್ನು ರ‍್ಯಾಡಿಕ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 

 Algorithms, implementations, and morePaul Hsieh's square roots webpage
 How to manually find a square root
 AMS Featured Column, Galileo's Arithmetic by Tony Philipsincludes a section on how Galileo found square roots
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗಣಿತ
ಶಿಖರ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)

ಶಿಖರ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರುವ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವುವೇಳೆ ಇದನ್ನು ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ದೇವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಗರ್ಭಗೃಹ ಕೋಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಇದರ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವೆಂದರೆ ವಿಮಾನ. ಶಿಖರ ಪದದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಗರ್ಭಗೃಹ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ರೂಪಗಳು 
ಶಿಖರವನ್ನು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ರೂಪಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು:

 ರೇಖಾ ಪ್ರಸಾದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವು ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮುಖವು ಮುಂಚಾಚಿದ ಭಾಗ ಅಥವಾ ರಥವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

 ಶೇಖರಿ. ರೇಖಾ ಪ್ರಸಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಊರುಶೃಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಲಗತ್ತಾದ ಉಪಶೃಂಗಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯ ಆಕಾರವನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ.
 ಭೂಮಿಜ. ಸ್ತಂಭವು ಕಿರು ಶೃಂಗಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಡ್ಡ ಮತ್ತು ಲಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲನವರೆಗೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಜಾಲರಿಯಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 

ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಕಚಾರಿ ಭಾಷೆ

ಬೋಡೋ-ಕಚಾರಿ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು. ಈ ಜನಾಂಗದದವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಆಸ್ಸಾಂ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಚಾರಿ ಎಂಬುದು ಇವರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಬಳಸುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಕಚಾರಿ ಭಾಷೆ ದಶಮಾಂಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ೬೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಸರಣ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ ಕಚಾರಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮೊತ್ತದ ಹದಿನಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು.

ವ್ಯಾಕರಣ
ಕಚಾರಿ ಭಾಷೆಯು ಹದಿಮೂರು ವ್ಯಂಜನಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂರು ಪಠ್ಯೇತರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಚಾರಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಂಯುಕ್ತ ಪದಗಳ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹುಡುಗ ಎಂಬ ಪದವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಮಗುವಾಗಿ ಕಚಾರಿ ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಚಾರಿ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಿಯಾ ಪದಳಗಳು ರೂಪಿಸಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಹುದು. ಕಚಾರಿ ಪಾಲಿಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷಣ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಶೇಷಣಗಳು
ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣವಾಚಕಗಳನ್ನು ಅದು ವಿವರಿಸುವ ನಾಮಪದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ನಂತರ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಅದು ನಾಮಪದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಅದು ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಲವಾದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗುರುತನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳು
ಹಿಲ್ ಕಚಾರಿ
ಕ್ಯಾಚಾರಿ
ಬೊರೊ
ಬಾರಾ
ಬಯಲು ಕಚಾರಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆಗಳು
ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ

ಸಿಂಧೂ  ಎಂಬ ಭಾಷೆಯು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ  ಮೂಲದಿಂದ ಸಿಂಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ  ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಕ್ಕೃತಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯು ಹಾಗಿದೆ  ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಂತೆ ಸಿಂಧಿ ಹಳೆಯ ಇಂಡೋ  ಆರ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಡೋ ಪಾಲಿ ಪ್ರಾಕೃತಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಭ್ರಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೂಸ ಇದೋ ಆರ್ಯನ ಪ್ರವೇಶಿತು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ  ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೇಸಿಡೆನ್ನಿ ಸಿಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಅಬ್ಜದ್ ಅನು ಖುದಾಬಾದಿ ಲಿಪಿಯೂಂದಿಗೆ  ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಾರಾಯಣ್ ಜಗನ್ನಾಥ ವೈಧ್ಯರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು  ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರದೀಶದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋಸಿವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು  ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಿಂಧಿಯಲ್ಲಿ ೪೬ ವ್ಯಂಜನ ಮತ್ತು ೧೬ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ  ಈ ಭಾಷೆಯು  ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳಿಂದ  ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೀಷ ಮತ್ತು ಹಿಂಧೂ ಸ್ತಾನಿ, ಉರ್ದು  ಭಾಷೆಗಳಿಂದ  ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದೆ

ಸಿಂಧಿಯು ಹಲವಾರು ಉಪಭಾಷೆಗಳು
ಸಿರೋಲಿ
ವಿಚೋಲಿ
ಲಾಲಿ
ಕಥಿಯವರಿಕಚಿ
ಥಾರಿ ತಾರಲಿ
ಮಾಚಾರಿಯಾ ಡುಕ್ಸ್ಲಿನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಿಂಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಸಿಂಧಿ ಭಾಷಯ ಬಳಕೆ
೮ನೇಶತಮಾನದಲ್ಲಿ  ಮಹಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ  ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು  ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ  ಸಿಂಧ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು ಲುಂಡಾ ಲಿಪಿಗಳ ಹಲವಾರು ರೂಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ೧೯ ನೇಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ  ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು  ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು  ಭಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೫೦೦-೧೮೪೩ ಸೂಫಿ ಕವನ ನತ್ತು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಸಿಂಧೀ ಇಂಡೋಆರ್ಯನ್  ಭಾಷೆ ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ  ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ  ಸಿಂಧೀ ಭಾಷೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಗಳ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸಿಂಧೀಯನ್ನು ಆಯ್ಕಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿಂಧಿ ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯ ಉಗಮ
ಮೊದಲನೆಯವರು ಸಿಂಧಿಯನ್ನು ವರ್ಚಡ ಅಪಭ್ರಂಶದ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಡಾ. ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಂಪ್ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು, ಸಿಂಧಿ ಹೀಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಸಿಂಧಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಇದರ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಇಂಡಸ್-ವ್ಯಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಲಾಹಂಡಾ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳು ಅದರ ಅರಿವಿನ ಸಹೋದರಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.  ಸಿಂಧಿ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ ನೆಲೆಸುವ ಮೊದಲು ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಆರ್ಯೇತರ (ದ್ರಾವಿಡ) ಜನರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಸಿಂಧಿಯನ್ನು ಈಗ ಅರೇಬಿಕ್ ನಾಸ್ಕ್ಲಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ಭಾಷೆ

ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಆಗ್ನೇಯ  ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಛತ್ತೀಸ್ ಗಡಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನನಾಡುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ನವೆಂಬರ್ ೧ ೨೦೦೦ ದಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಛತ್ತೀಸ್ ಘರೀ ಭಾಷೆ ಯು ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಹಿಂದಿಯ ಒಂದು  ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯೊಡನೆ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ  ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಲವಾರು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭಾವಿತದ ಭಾಷಾ ರೂಪಗಳೂ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಗಳು ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಾವೆ.

ಭಾಷೆಯ ವಿವರ:
ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿಯನ್ನು ಖಲ್ತಾಹಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲೋರಿಯೂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶದಗಳಾದ ಒಡಿಶಾದಿಂದ ಹಟತ್ತಿಸ್ ಹ ದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವವರಿಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಕೆಲವು ಭಾಷಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಾಗ್ಪುರಿ /ಸದ್ರಿಲಂಗುಜಸ್ಅನ್ನು ಒಡಿಯಾದ ಉಪಾಭಾಷೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಪಭಾಷೆಗಳು
ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಾಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ೫ ವಿಭಿನ್ನ ಉಪಭಾಷೆಘಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕೇದ್ರಿ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ಎಂಬ ಶುದ್ದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಾನದಿ ಜಲಾಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ  ಹಿಸ್ತ್ ಹೆ ಬಿಲಾಸ್ಪುರ್, ದುರ್ಗು, ಬೆಮೆಟಾರಾ, ರಾಯಪುರ್, ರಾಜನನಂದಗಾಂವ್ ,ಧಮ್ತಾರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಂಕರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಭಾಷ ದಿನಾಚರಣೆ:
ಛತ್ತೀಸ್ಘಹಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವಂಬರ್ ೨೮ ರಂದು ಭಾರತದ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ಇತರ ಪೂರ್ವ ಹಿಂದು ಭಾಷೆಗಳಾದ ಭಾಗೇಲಿ ಮತ್ತು ಅವಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯ ವಲಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಭಾರತೀಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.

ಛತ್ತೀಸ್ ಘರ್ ಭಾಷೆಯ ಸಂಬಂಧ:
ಹಿಂದಿಯೊಂದಗಿನ ಅದರ ನಿಖರವಾದ ಸಂಬಂಧವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಉಪಭಾಷೆಯಗಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆ

ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆಯೂ ದೇವನಾಗರಿ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ್, ಗುಜರಾತ್, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ಇದ್ದಾರೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯೂ ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯ ಪೂರ್ವಜರಾದ ಮಾರು ಅಥವಾ ಮಾರುವಾನಿಯವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.ಈ ಭಾಷೆಯ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳ ಪಚಾರಿಕ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಜೈನಸನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಹೇಮಚಂದ್ರ ಸೂರಿ ಅವರು ಅನ್ವಿಲ್ವಾರಾದ (ಪಟಾನ್) ಸೋಲಂಕಿ ರಾಜ ಸಿದ್ದರಾಜ ಜಯಸಿಂಹ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಬುಗೀಡಾ ಅಂದರೆ ಇದನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೊದಲು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಬರೆಯಲು ಮಹಾಜನ ಲಿಪಿ ಅಥವಾ ಮರಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಭಾಷೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.ಸಿಂಧಿ ಲಿಪಿಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಉಪಭಾಷೆ ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪಭಾಷೆಗಳು

ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ: ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಜನರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ೩೦ ದಶ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಾರ್ವಾಡಿ: ಮಾರ್ವಾಡಿ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಹೆಸರು ಮಾರು. ಮಾರ್ವಾಡಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಿಕಾನೇರ್, ಚುರು, ಅಜ್ಮೀರ್, ನಾಗೌರ್, ಪಾಲಿ, ಜಲೊಇರ್, ಜೋಧ್ಪರ್, ಬಾರ್ಮರ್, ಮತ್ತು ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
ದುಂಧಾರಿ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ದುಂಧರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮ ಮಿಲಿಯನ್  ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ಹರಾತಿ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಹಡೋಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ಮೇವರಿ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ಅಹಿರ್ವತಿ: ದೆಹಲಿ, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಒಳಗೊಂಡ ಅಹಿರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ವಾಗ್ಡಿ: ಡುಂಗರಪುರ ಮತ್ತು ಬನ್ಸಾವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ೨.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಗ್ರಿ: ಉತ್ತರ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ೧.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ನಿಮಾಡಿ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಿಮಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರಿದ್ದಾರೆ.
ಇತರ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಧಟ್ಕಿ, ಗೋಡ್ವಾರಿ, ಗುಜಾರಿ, ಗುರ್ಗುಲಾ, ಗೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಲಂಬಾಡಿಗಳಿವೆ.

ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ

ಇಂದು ಭಾರತದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಲೇಟರ್ಸ್, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಯವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನ ಸಹಾಯ ಆಯೋಗವು (ಯುಜಿಸಿ) ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.
೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ೮ನೇ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
೧೦ ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ೩೧ ವ್ಯಂಜನಗಳಿವೆ. ಲಾವಣಿಗಳು, ಹಾಡುಗಳು, ಗಾದೆಗಳು, ಜಾನಪದ, ಕಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನೆಜಿರಿಕ್ಸ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಧಿ.
ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಎಂದರೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಉಪಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಗ್ರ ಉಲ್ಲೇಖ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿಘಂಟು.

ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಾತಜ್ಞರು

ಕಾನಸಿಂಗ್ ಪರಿಹಾರ್: ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸಂಸ್ಕ್ರತ, ಹಿಂದಿ, ಮಾರ್ವಾಡಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನಿ(೧೯೪೦)
ಅನ್ವಿತಾ ಅಬ್ಬಿ: ಬಾಗ್ರಿ(೧೯೯೩)
ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಸಂಕೋಲೆ: ಬಾಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಸಾರೈಕಿ(೧೯೭೬)
ಡೇವಿಡ್ ಮ್ಯಾಜಿಯರ್: ಮಾರ್ವಾಡಿ(೧೯೮೩)

ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತರರು

೨೦೧೫ ಗವಾಡ್(ಕಾದಂಬರಿ) ಮಧು ಆಚಾರ್ಯ 'ಆಶಾವಡಿ'.
೨೦೧೪ ಸುಂದರ್ ನೈನ್ ಸುಧಾ ರಾಂಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜಪುರೋಹಿತ್.
೧೯೭೫ ಫಗ್ಫರೋ(ಕವನ) ಮಣಿ ಮಧುಕರ್.
೧೯೭೪ ಬಟಾನ್ ರಿ ಪುಲ್ವರಿ ಸಂಪುಟ.(ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು) ವಿಜಯ್ದಾನ್ ದೇಥಾ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
Reference / >

ಭಾಷೆ
ಜರವ ಭಾಷೆ

ಜರವ ಅಥವಾ ಜಾರ್ವಾ ಒಂಗನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮಡಮಾನ್ ದ್ವಿಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬೇಟೆಗಾರರು ಅಥವಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳಾದ ಜರವ ಜನಾಂಗದವರು ಜರವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಜರವ ಅಂದರೆ ಅಕೇಶಿಯ(Acacia) ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ವಿದೇಶಿಯರು" ಅಥವಾ "ಅಪರಿಚಿತರು" ಎಂದರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.(ತಮ್ಮನ್ನು ಆಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವಿಪಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ನೆಗ್ರಿಟೋ ಅವಶೇಷಗಳು ಜರವಗಳು. ೨೦೧೧ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೨೭೦ ಜನ  ಜರವಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಆದಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಜರವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಉತ್ತರ ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಣ ಮಧ್ಯ ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷೆಯ ಮೂಲ ಅಂಡಮಾನಿಸ್ ಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಲಿಟಲ್ ಅಂಡಮಾನ್ ನಿಂದ ಒಂಗೆ,ಜರವ ಮತ್ತು ಸೆಂಟನಿಲೀಸ್ ಗಳು ಕವಲೋಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು ಒಂದೆ ರೀತಿಯಾಗಿವೆ.

ಜರವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ೪೧ಶಬ್ದಗಳು,೨೮ ವ್ಯಂಜನಗಳು, ೧೩ ಸ್ವರಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಜರವ ಭಾಷೆಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಯಿಲ್ಲ.ಗಮನಿಸಿದ ವಿನ್ಯಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆ ಅಲೆಯ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಸಂವಹನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂಗನ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಜರವಗಳು ಸಂವಹನಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಾಕಾರ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.ಜರವ ಭಾಷೆಯು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.ಅಂಡಮಾನಿಸ್ ಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಜರವಗಳಿಗೂ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ದ್ವೇಷ ಭಾವನೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿಲ್ಲ.೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜರವಗಳು ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಯಸಲು ಪ್ರಂಭಿಸಿದರು.ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಭಾಷೆಯು ಜರವಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಜರವಗಳಿಗೆ ಜರವ ಭಾಷೆ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಭಾಷೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ಜರವ ಭಾಷೆಯು ತನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಏಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.ಭಾರತದ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅದು ಅವಲಂಬನೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಭಾಷೆಯ ರೊಪವು ವೀಶೇಷವಾಗಿದೆ ಕ್ರಿಯಪದಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಯಗಳಿಗೆ ಜೊಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾಷ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನಾಮ ಪದ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾದರೆ ಕ್ರಿಯಾಪದವು ವಿಷಯದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಜರವ ಭಾಷೆಯ ಪದಗಳು

ಆನೆ-ಪೋಡ,ಹಂದಿ-ಓವ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರು ಸಂವಹನದ ಸ್ವತಂತ್ರವಿದೆ.

ಜರವಗಳ ಇತ್ತಿಚೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು
ಜರವಗಳು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾಷ ಫ್ರೌಢಮೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಭೇಟಿಮಾಡಿ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತಿದ್ದಾರೆ.ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಜರವಗಳು ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಜರವಗಳ ಅವನತಿಗೆ ಬಲವಾದ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯವು ಜರವಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊಡಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ.ಜರವಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನವರು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ.

ಜರವ ಚಿಕ್ಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂದವರಲ್ಲಿ ಜರವ ಭಾಷೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ಮೇವಾರಿ ಭಾಷೆ

ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇವಾರಿ ಭಾಷೆಯೂ ಒಂದು. ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜಸ್ಮಂಡ್, ಬಿಲ್ವಾರಾ, ಉದಯಪುರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೋಘಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಐದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರ ಆಡುಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಮೌಖಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ಮೇವಾರಿ ಲಿಖಿತರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಿರ್ಮಾನ್ ಸಮಾಜ್ ರು ಬರೆದಿರುವ ಮೇವಾನ್ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಮೂಲತಃ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಭಾಷೆಯು ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಹೆಸರು ಮೇವಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೇವಾರಿಯನ್ನು ಉದಯಪುರ, ಜಲವಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿರಾವಾ ತೆಹಸಿಲ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮರಿಡ್ಸೂರ್ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಎರಡನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ಮೇವಾರಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ.

ಭಾಷಾ ಸಂಯೋಜನೆ

ಮೇವಾರಿಯು ಒಟ್ಟು 

೩೧ ವ್ಯಂಜನಗಳು, 

೧೦ ಸ್ವರಗಳು, 

ಏಕವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನಗಳು,  

ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನಕಾಲ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲವನ್ನು ಹಾಗೂ 

ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಡೋ ಇರಾನಿಯನ್ , ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್, ಹಾಗೂ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ-ಮೇವಾರಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಮೇವಾರಿ ಸೇರಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಮೇವಾರಿಯ ಉಗಮ

ಭಾಷೆಯ ಉಗಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ, ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರುದರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೇವಾರಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ರಿ.ಶ ೭೭೯ ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋತನ್ ಸೂರಿಯು ಕುವಾಲಯ ಮಾಲಾ ಎನ್ನುವ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮೇವಾರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ

೧೮೭೩ರವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೇವಾರಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀಯರಾದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಹೆಚ್ ಕೆಲ್ಲೋಗ್ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಯ ಉಪಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ನಂತರ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಅಬ್ರಾಹಂ ಗ್ರಿಯೆರ್ಸನ್ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದನು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಯೋಗವು ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಜೋಧಪುರದ ಜೈ ನಾರಾಯಣ ವ್ಯಾಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಉದಯಪುರದ ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಸುಖಾದಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯು ರಾಜಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ೧೯೭೩ರಿಂದ ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳ ಆಧುನಿಕ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೇವಾರಿ ಭಾಷೆ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವರೂಪ

ಸ್ವರಗಳು

ವ್ಯಂಜನಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ

ಮಗಧ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮಗಧಿ ಭಾಷೆಯು ಜೈನಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದಧರ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಮಹಾನ್  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮೌರ್ಯಸಾಮ್ರಜ್ಯ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮಗಧಿ ಬಾಷೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ವಷ‍ದ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ಜಾರ್ಖ್ಂಡ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತಾನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ ಮಗಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮಗಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಈ ಭಾಷೆ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಕಥೆಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮಗಧಿಬಾಷೆ ಇತಿಹಾಸ
ಮಗಧಿಭಾಷೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅಭಿವ್ರದ್ದಿಪಡಿಸುವುದು ತಿಳಿದಲ್ಲ ಭಾಷಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಸ್ಸಾಮಿಕ ಬಂಗಾಳಿ.ಬೋಜ್ಪುರಿ.ಮೆಥಿಲಿ ಮತ್ತು ಒರಿಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಗಾಡಿ ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಮಗಧಿಭಾಷೆಗೆ ಹಲವಾರು ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ

ಪಾಟ್ನಾ
ನಳಂದ
ಗಯಾ
ಜೆಹಾನಾಬಾದ್
ಲಖಿಸರೈ
ಶೇಖ್ಪುರ
ನವಾಡಾ ಮತ್ತ ಮುಂಗರ್

ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ
೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧೪.೭ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಗಧಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ಕೊರ್ಕು ಭಾಷೆ

ಕೊರ್ಕು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು,  ಮಧ್ಯಭಾರತದ ಕೋರ್ಕು ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಬಳಸುವ ಭಾಷೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಭಾಷೆಯು ದ್ರಾವಿಡರಾದ ಗೊಂಡಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬರವಣಿಗೆ
ಕೊರ್ಕು ಭಾಷೆಯ ಬರವಣಿಗೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯ ಬಲಾಬೋದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮರಾಠಿ ಬರೆಯುವಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂಕಿ ಅಂಶ 
ಕೊರ್ಕು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಿಹಾಲಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಈ ಭಾಷೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 
ಕೊರ್ಕು ಭಾಷೆಯನ್ನು ೨೦೦೦೦೦ ಜನರು ಮಾತನಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಅಂದಾಜಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಅಮರಾವತಿ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊರ್ಕು ಜನರು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯವಾದರು.

ಬಳಸುವ ಪ್ರದೇಶ
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾದ,ಖಂದ್ವ,ಹಾರದ,ಬೆತುಲ್, ಹೊಶಂಗಬಾದ್ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜೆಲ್ಲೆಗಳದ ರಾಜೂರ, ಚಂದ್ರಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊರ್ಪನ ಮತ್ತು ಮನಿಕ್ಗರ್ಹ್ ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅಮರಾವತಿ,ಬುಲ್ದನ,ಅಕೋಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. 
ಕೊರ್ಕು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 
ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಯುನೆಸ್ಕೊ  ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊರ್ಕು  ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಬಲ ಭಾಷೆಯೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸೆದೆ.
ಕೋರ್ಕು ಭಾಷೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮೆಲ್ಗಾಟ್ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. 
೫೭೦೦೦೦ ಕೊರ್ಕು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಸ್ತರಣೆ
 ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ.
 ಪೊರ್ವ ನೀಮರ್(ಖಂದ್ವ ಜಿಲ್ಲೆ).
 ಬೆತುಲ್.
 ಹೊಶಂಗಬಾದ್.
 ಈಶಾನ್ಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.
 ಅಮರಾವತಿ.
 ಬುಲ್ದನ.
 ಅಕೋಲಾ.

ಅಪಾಯದ ಅಂಚು
ಕೊರ್ಕು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಉಲ್ಲೆಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆ

ಗೊಂಡಿ ಇಂದು ಗೊಂಡರು ಜನಾಂಗದ ಭಾಷೆ. ಗೊಂಡರು ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೯ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಗೊಂಡರು ೯,೩೧,೯೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು.
ಈ ಜನಾಂಗ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಛತ್ತೀಸಗಡ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಗುಜರಾತ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯು ತೆಲುಗು ಹಾಗೂ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹೋಲುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

ಗೊಂಡಿಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ
ಕ್ರಿ.ಶ ೩೫೮ರಲ್ಲಿ ಗೊಂಡಿ ಸಮುದಾಯದ ಅರಸರು ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಶಾಸನಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪರಂಪರೆ ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ಭಾಷೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರಕಿಸಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಯೂ ಇದೆ.ಈ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞರು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ಗೊಂಡರ ಭಾಷೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲ.ಅದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವ್ಯಾತ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ.ಬದಲಾವಣೆ ಜೀವಂತ ಭಾಷೆಯ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣ. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಜೀವಂತ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಗೊಂಡರ ಭಾಷೆ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಗೊಂಡಿಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಗೊಂಡರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕಾವ್ಯ,ಕಥೆ,ಪುರಾಣ, ಐತಿಹ್ಯ,ಗಾದೆ ಮತ್ತು ಒಗಟು ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಗೊಂಡರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜನಾಂಗದ ಪುರಾಣಗಳು ಆಯಾ ಜನಾಂಗವು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ತಾನು ಇಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ತಾವು ಯಾರು,ಯಾಕೆ ಹೀಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನಾಂಗವು ಪುರಾಣಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾಗತಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೊಂಡರ ಪುರಾಣ ರಚನೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಏನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಛತ್ತೀಸಗಡದ ಗೊಂಡಾ ಗುಂಪಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಶ್ರಯಲ್ಲೇ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಟು ಸ್ಪಿಚ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆದಿವಾಸಿ ರೇಡಿಯೋ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಒದಲಿದೆ.
ಇದು ವಿವಿಧ ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ "ಗೊಂಡಿ" ಭಾಷೆ ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಸರತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವತ್ತಾ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ

ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು:
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಛತ್ತೀಸಗಡ,
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ 
ಒರಿಸ್ಸಾ
ಗುಜರಾತ್
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
ಕರ್ನಾಟಕ

ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು
ಡೋರ್ಲಾ
ಮಡಿಯಾ
ಮುರಿಯಾ
ರಾಜ್ ಗೊಂಡ್
ಒಟ್ಟು ಮಾತನಾಡುವವರು:೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಗೊಂಡಿಬರವಣಿಗೆ
 ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ
 ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ
 ಗೋಂಡಿ ಲಿಪಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆ

ಇಂಡೋ ಆರ್ಯನ್,
ದ್ರಾವಿಡ, 
ಟಿಬೆಟ್ ಬರ್ಮನ್, 
ಆಸ್ಟ್ರೋ ಎಷಿಯಾಟಿಕ್ 
ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗಿಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ಭಾಷ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಸೇರದೆ, ತನ್ನದೆ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ‍ ಭಾ‍‍‍‍‍‍‍ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹದು ನಿಹಾಲಿ.

ರಹಸ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಹಾಲಿ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾಲ್ಗಾಂವ್ ಜಾಮೋದ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೫೦೦ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.ನಿಹಾಲಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ರಹಸ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಭಾಷಣಕಾರರು ಇದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರ ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭಾಷೆ
ನಿಹಾಲಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ಥಳಿಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಮರಾಠಿ, ಕೊರ್ಕು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಂತಹ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರೊಂದಿಗೆ ಆಂತರ್ ವಿವಾಹವಾದರು. ಒಂದು ಮಗು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಹಾಲಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರ, ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ತರಗತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಶಾಲೆಯ ಬೊಧನ ಭಾಷೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತೃಭಾ‍‍‍‍ಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಈ ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ
ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಾಷಿಕರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಅವರು ನಿಹಾಲಿ ಆದರಿತ ಬೋಧನೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ
ಮಾರವಾಡಿ ಭಾಷೆ

ಮಾರ್ವಾಡಿ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲು ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ, ನೇಪಾಳ ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದ್ಲಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಜನಾಂಗ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತವದೆ. ಮಾರ್ವರಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳಿವೆ ಮಹೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಜೈನಾ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 2011 ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ 7.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಾಷಿಕರಿದ್ದಾರೆ.  ಇವರು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಕ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 
ಈ ಭಾಷಿಕರು ಬಂದ ಭಗೆ,   ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಂತೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು, ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ಬಯಲಿನ ಜನತೆ ಬರದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಈ ಮಾರ್ವಾಡಿ ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರಜಪೂತರ ಕಾಲದ್ದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು  ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಣದ ಅವಷ್ಯಕತೆ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಬ್ರಟೀಷರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪದ್ದತಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ  ಮಾರ್ವಾಡಿ  ಭಾಷಿಕರ ಮೊರೆ ಓಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಹಣಕಾಸು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ವಾಡಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೂ  ಸಹ ಉತ್ತಮ ಸಂಭಂದ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1950ರ ಒತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರುತ್ತಾರೆ.

ಭಾಷೆಗಳು

ಹಿಂದು

ಪಾರಸಿ

ಮುಸ್ಲಿಂ

ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಮಾರ್ವಾಡಿ ಜನತೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹೆಣೆದ ಬುಟ್ಟಿಯಂತೆ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ  ಮೇಲುಗೈ ಸಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಿಂತ ಶ್ರೀಮಂತಕೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ತುಪ್ಪವನ್ನು  ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಇವರ ಆಹಾರವನ್ನು  ಬೇಡ ಎಂದು ಯಾರು ಹೇಳಲು ಸಾದ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವರು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರವಾದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ,ದಪ್ಪಾವಾದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಡುತ್ತಾರೆ,  ತಲೆಗೆ ರುಮಾಲವ್ನನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಮಾರ್ವರಿ

ಭಾಷೆಗಳು
ಪಾರಸಿ 
ಅರೇಬಿಕ್ 
ಉರ್ದು 
ಹಿಂದಿ
ಈ ಬಾ
ಭಾಷೆಗಳು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿವೆ,ಅಲ್ಲದೆ ಈಭಾಷೆ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾರಾಚಂದ್ ಮದ್ರಾಸ್ 1791-1957 ರವರೆಗೆ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಇವರ ಭಾಷೆ ಇಂಡೋ ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.
ಮಾರ್ವರಿ ಭಾಷೆಗಳು ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿವೆ 
ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ

ಉಲ್ಲೇಗಳು

ಭಾಷೆ
ಐಮೋಲ್ ಭಾಷೆ

ಚೀನಾ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರದ ಐಮೋಲ್ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಇದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮಣಿಪುರದ ಚಂದೇಲ್, ಕಂಗ್ಪೋಕ್ಪಿ, ಚುರಚಂದ್‌ಪುರ  ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಭಾಷೆ ಇದಾಗಿದೆ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ (ಎಥ್ನೋಲೊಗ್) ಕೆಳಗಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಐಮೋಲ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ ಐಮೋಲ್ ಭಾಷೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಂದ ಬಂದಿದೆ.

ಭಾಷೆಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ

ಐಮೋಲ್ ಹಳೆಯ ಕುಕಿ ಭಾಷೆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಹಳೆಯ ಕುಕಿ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆ ಕೋಮ್, ಹ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಚಿರು (chorus). ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಕಿ ಭಾಷೆಗಳು ಐಮೋಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಹೆಚುವರಿಯಾಗಿ ಇತರೆ ನೆರೆಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಷೆಯಾದ ಮೈಟೈಯಿಂದ ಐಮೋಲ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಉಪಭಾಷೆಗಳು

ಲ್ಯಾಂಗ್ರಾಂಗ್ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐಮೋಲ್ ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಎರಡು ಉಪ ಭಾಷೆಗಳಿವೆ, ಸತ್ ಪಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಖರೈ ಇವು ಬಹುಶಹ ವಿಭಿನ್ನ ವಲಸೆ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಬುದ್ಧಿವಂತವಾಗಿವೆ.

ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಿತಿ

ಐಮೋಲ್ ಭಾಷೆಯ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ದಾಖಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಗ್ರಿಯರ್ ಸನ್ ನ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನವರು ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಮಣಿಪುರಿ ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಬೈಬಲ್ನ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ

ಭಾಷೆಯ ಮೂಲ
ಲ್ಯಾಟಿನ್
ಬಂಗಾಳಿ
ಮಣಿಪುರಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಭಾಷೆ