ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ

ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಮಠವು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ ಬೌದ್ಧರ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ . ಅವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹಾರ, ಚೈತ್ಯ, ಸ್ತೂಪ, ವಾಟ್ ಮತ್ತು ಪಗೋಡ ಎಂಬ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬುದ್ಧನ ಶುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 
 
ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ರಚನೆಯು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ಸ್ವಚ್ಚಂದವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಐದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ: ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ, ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ .

ಭಾರತ 

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿಗೆ  ಎತ್ತರದ ದೇವಾಲಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳು ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾಗರ, ಸಣ್ಣ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. 

ಚೈತ್ಯ, ಚೈತ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಚೈತ್ಯ-ಗೃಹಗಳು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ, ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ದೇವಾಲಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪದಗಳು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.  ಅಲ್ಲಿ ಇವು ಸ್ತೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎದುರಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ದುಂಡಾದ ಅಪ್ಸೆ ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಚೈತ್ಯವು ಸ್ತೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೈತ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಲಾ ಗುಹೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಜಂತಾದಂತೆ, ಆರಂಭಿಕ ಚೈತ್ಯದ ಅನೇಕವು ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು .

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ-ನಿಂತಿರುವ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮಾದರಿಯದ್ದಾಗಿರಬಹುದು. ಬುದ್ಧನು ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಶೋಕನು ಬೋಧಗಯಾದಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಬಿಸಿ‌ಇ ಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಬೈರತ್ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಸುತ್ತಿನ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಆರಂಭಿಕ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಗಳು ೧೦೦ ಬಿಸಿ‌ಇ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಭರ್ಹುತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.  ಆ ಅವಧಿಯಿಂದ ವಜ್ರ ಸಿಂಹಾಸನವು ಉಳಿದಿದೆ. ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉಬ್ಬುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕವು ಅಖಂಡ ಚಪ್ಪಡಿಯಾಗಿದೆ.   ಈ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ತುಳಜಾ ಗುಹೆಗಳು ಅಥವಾ ಗುಂಟುಪಲ್ಲಿಯಂತಹ ನಂತರದ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.

ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ 
 

ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ನಂತರ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದಿತು.  ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಇತಿಹಾಸವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಹಲವಾರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳವು ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾವಾದ ಕರವಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಟುಜಯ ಸ್ತೂಪಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಬಟುಜಯಾದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅವಶೇಷವು ೨ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನದು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ತರುವಾಯ, ಸುಮಾತ್ರದ ಜಂಬಿ, ಪಾಲೆಂಬಾಂಗ್ ಮತ್ತು ರಿಯಾಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಜಾವಾದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ದ್ವೀಪಸಮೂಹವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಶೈಲೇಂದ್ರ ರಾಜವಂಶ, ಮಾತರಂ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಜಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಂತಹ ಪ್ರಬಲ ಬೌದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ಪತನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಚೀನೀ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ, ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಐ-ತ್ಸಿಂಗ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಯಾತ್ರಿಕ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಶ್ರೀವಿಜಯ ಪ್ರಬಲ ಸಮುದ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬೌದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಹಿಂದೂ-ಬೌದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಸನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬೊರೊಬುದುರ್ ಮಂಡಲ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜಾವಾದ ಸೆವು ದೇವಾಲಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾವಾದ ಬಟುಜಯಾ, ಮುವಾರೊ ಜಂಬಿ, ಮುವಾರೊ ಜಂಬಿ, ಮುವಾರಾ ಟಕುಸ್ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರದ ಬಹಲ್ ದೇವಾಲಯ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.

ಕೇದಿರಿ, ಸಿಂಘಸಾರಿ ಮತ್ತು ಮಜಾಪಹಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರ್ಮ ರಿ ಕಸೋಗತನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು - ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ರಾಜರುಗಳು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದರು. ಸಾಮರಸ್ಯ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಕ್ರೆಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದೂ (ಶಿವಿಯರು) ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧರ ನಡುವೆ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಎಂಪಿಯು ತಂತುಲರ್ ಅವರು ಬರೆದ ಕಾಕವಿನ್ ಸುತಸೋಮದಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಭಿನ್ನೇಕ ತುಂಗಲ್ ಇಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಯುಗವು ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಸೊಗಸಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಮಿತ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ವೈರೋಚನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಮೆಂಡತ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಪದ್ಮಪಾಣಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರಪಾಣಿ ಪ್ರತಿಮೆ.

ಸಮಕಾಲೀನ ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಪುರಾತನ ಅಥವಾ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಹಲವಾರು ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಹಾರಗಳು, ಪಾವೊನ್  ಮತ್ತು ಪ್ಲೋಸಾನ್‌ನ ಪರ್ವಾರ ( ಸಣ್ಣ) ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳ ನೈಜ-ಗಾತ್ರದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಅಥವಾ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ದೇಗುಲವಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ತೂಪದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಬೌದ್ಧ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಗುಮ್ಮಟದ ರಚನೆ ಅಥವಾ ದಹನ ಮಾಡಿದ ಬೌದ್ಧ ಪುರೋಹಿತರು, ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಚಿತಾಭಸ್ಮ.

ಜಪಾನ್ 

 
ಜಪಾನಿನ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಚಿಂಜೂಷಾ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಕಾಮಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಶಿಂಟೋ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ . ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಶಿಂಟೋಯಿಸಂನೊಂದಿಗೆ ಸಹ- ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾನ್ಸಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜಪಾನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾರಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯೋಟೋದಲ್ಲಿ .

ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ 

 
ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ವಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ "ಆವರಣ" ಎಂದರ್ಥ. ವಾಟ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಸ್ಥಿರವಾದ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಾಟ್, ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಫುಟ್ತಾವತ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ಖಾವತ್ . ಫುಟ್ತಾವತ್ ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಗ್ಖಾವತ್  ಸಂಘ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ
 ಧಮ್ಮ
 ಸಂಘ
 ಮೂರು ಆಶ್ರಯಗಳು
 ಐದು ಉಪದೇಶಗಳು
 ಪಾಲಿ ಕ್ಯಾನನ್
 ಉಪೋಸಥಾ
 ಸೆಟಿಯಾ
 ಶ್ರೀ ಮಹಾ ಬೋಧಿ
 ವಿಹಾರ
 ವಾಟ್
 ಕ್ಯಾಂಗ್
 ಬರ್ಮೀಸ್ ಪಗೋಡ
 ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ
 ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
 ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನಿಕಾನಿಸಂ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ
ಧರ್ಮ
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ