ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್

ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್  ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉತ್ಕಲಾಮಣಿ ( ಉತ್ಕಲ್ ಅಥವಾ ಒಡಿಶಾದ ಆಭರಣ),  ಒಬ್ಬ ಸಮಾಜ ಸೇವಕ, ಸುಧಾರಕ, ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಕಾರ ಆಗಿದ್ದರು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್ ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೭೭ ರಂದು ಒಡಿಶಾದ ಪುರಿ ಬಳಿಯ ಸುವಾಂಡೋ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಅವರ ತಾಯಿ ಸ್ವರ್ಣಮಯೀ ದೇವಿ, ದೈತಾರಿ ದಾಶ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ಪತ್ನಿ. ಅವರ ತಂದೆ ಮುಖ್ತಿಯಾರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ದಾಸ್ ತನ್ನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಪ್ತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು ಆದರೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಂತರ ೧೮೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ತಾಯಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ದಾಸ್ ಪುರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಖ್ತಿಯಾರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ದಾಸ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಹಕಾರದ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹವರ್ತಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಾ, ಕಾಲೆರಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಪುರಿ ಸವ ಸಮಿತಿ ಎಂಬ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ದಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ಏಕಾಏಕಿ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸತ್ತವರನ್ನು ದಹನ ಮಾಡಿದರು. 

ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ದಾಸ್ ಕಟಕ್‌ನ ರಾವೆನ್‌ಶಾ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಇಂದ್ರಧನು ಮತ್ತು ಬಿಜುಲಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರದಂತೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿಯು ಹಳೆಯದರೊಂದಿಗೆ ಶುದ್ಧವಾದ ವಿರಾಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಒಂದು ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದು ಶಾಲೆಗಳ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಕೋಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 

ರಾವೆನ್‌ಶಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ದಾಸ್ ಅವರು ಕರ್ತವ್ಯ ಬೋಧಿನಿ ಸಮಿತಿ ಎಂಬ ಚರ್ಚಾ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ೧೯೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉತ್ಕಲ್ ಸಮ್ಮಿಲನಿಯ (ಉತ್ಕಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್) ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಡಿಯಾ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮಧುಸೂದನ್ ದಾಸ್ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಹದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಿಎ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ರಾವೆನ್‌ಶಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರ ನವಜಾತ ಮಗ ಮರಣಹೊಂದಿದನು.  ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಸಂತ್ರಸ್ತರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಳುವ ಅನೇಕ ಜನರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹುಡುಗನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಗನ್ನಾಥನು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.  

ದಾಸ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಂಎ ಮತ್ತು ಎಲ್ಎಲ್‍ಬಿ ಪಡೆದರು..ಅವರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒರಿಯಾ ಜನರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದರು, ಅವರಿಗಾಗಿ ಅವರು ರಾತ್ರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಅವರ ಬಯಕೆಯು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು.  ಅವರು ಕಾನೂನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ ದಿನವೇ ಅವರ ಪತ್ನಿ ನಿಧನರಾದರು.  ಈಗ ವಯಸ್ಸು ೨೮, ಅವರ ಮೂವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ತೀರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸುವಾಂಡೋದಲ್ಲಿನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲು ಮಾಡಿದರು.

ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ 
ದಾಸ್ ಅವರು ಒಡಿಶಾದ ಬಾಲಸೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೀಲಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು.  ನಂತರ ಅವರು ವಕೀಲರಾದರು, ಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಧುಸೂದನ್ ದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮಯೂರ್‌ಭಂಜ್‌ನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ವಕೀಲರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.

ಶಿಕ್ಷಣ ಕೆಲಸ 

ಕಾನೂನು ತನಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡು ದಾಸ್ ತನ್ನ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. 

೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ, ದಾಸ್ ಪುರಿ ಬಳಿಯ ಸಖಿಗೋಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಸತ್ಯಬಾದಿ ಬನ ಬಿದ್ಯಾಲಯ (ಈಗಿನ ಸತ್ಯಬಾಡಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಸಖಿಗೋಪಾಲ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ದಾಸ್ ಅವರು ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಡೆಕ್ಕನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಗುರುಕುಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉದಾರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರೋಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ  ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕಾದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.  ಶಿಕ್ಷಣವು ಮಗುವಿನ ಮಾನಸಿಕ, ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಶಾಲೆಯು ವಸತಿ ಶಾಲೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಕಲಿಸಿದವರ ನಡುವಿನ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧದಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ದಾಸ್ ಸಹ-ಪಠ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಮನುಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇವೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. 

ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅಪಾರವಾಗಿ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಶಾಲೆಯು ೧೯೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು  ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯಾಯಿತು.  ಶಾಲೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ದಾಸ್ ತನ್ನ ಸಮಯದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವರು ಅದರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ಅದರ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೆರೆವಾಸ 
ಮಧುಸೂದನ್ ದಾಸ್ ಅವರು ಗೋಪಬಂಧು ದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಲೆ-ಮಿಂಟೋ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಿಂಜರಿಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೧೭ ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು:

 ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಒರಿಯಾ-ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಏಕ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಯೋಜನೆ.
 ಒರಿಸ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ನಿರ್ಮೂಲನೆ.
 ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕವನ್ನು ವಿಧಿಸದೆ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.
 ಅವರು ಸತ್ಯಬಾದಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ. 

ದಾಸ್ ಅವರು ೧೯೧೯   ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ದಾಸ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೦೩ ರಿಂದ ಉತ್ಕಲ್ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.   ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೨೦ ರಂದು ನಡೆದ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ,  ದಾಸ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಉತ್ಕಲ ಸಮ್ಮಿಲನಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮನವೊಲಿಸಲು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಅವರು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.  ಅವರು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಕಲ್ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ೧೯೨೮ ರವರೆಗೆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು .

ದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಮಹಿಳೆಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದ ಆರೋಪದ ವರದಿಗಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ೨೬ ಜೂನ್ ೧೯೨೪  ಹಜಾರಿಬಾಗ್ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು.

ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ 
೧೯೧೩  ಅಥವಾ ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ,  ದಾಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಿಂದ ಸತ್ಯಬದಿ ಎಂಬ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಮಾಸಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ಕವಿಯಾಗಲು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಆದರೆ ನೀಲಕಂಠ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಗೋದಾಬರೀಶ್ ಮಿಶ್ರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಶಾಲೆಯ ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದಲೂ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಬಂದವು. 

ದಾಸ್ ಅವರು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಬರ್ಹಾಂಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪತ್ರಿಕೆ, ಆದರೆ ಅದು ತುಂಬಾ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.  ಹೀಗಾಗಿ, ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶಾಲಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಎಂಬ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಜರ್ನಲ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಯಿತು.  ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ.

೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ದಾಸ್ ಅವರು ಲೋಕ್ ಸೇವಕ್ ಮಂಡಲ್ ( ಜನ ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು ) ಸೇರಲು ಮನವೊಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಸಾಧನವಾಯಿತು.  ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು,  ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸೊಸೈಟಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ 

 ಕರಕಬಿತ 
 ಬಂದಿರ ಆತ್ಮಕಥೆ ಖೈದಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ

ಸಾವು 
ಗೋಪಬಂಧು ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ಲೋಕ ಸೇವಕ ಮಂಡಲದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಸಭೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ೧೭ ಜೂನ್ ೧೯೨೮ರಂದು  ನಿಧನರಾದರು.

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಶತಪತಿ ಅವರು ದಾಸ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ವಿರುದ್ಧದ ಅವರ ಧರ್ಮಯುದ್ಧ, ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಅಭಿಯಾನ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಹೊಸ ಮಾದರಿ, ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳೆರಡರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ, ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಡವರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಗತಿಕರ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಅವರನ್ನು ಒರಿಸ್ಸಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಮರಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ