ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿ

Infobox holiday with missing field
Infobox holiday (other)
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿ ಇದನ್ನು ಸಂಕಟಹರ ಚತುರ್ಥಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವು ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ..  ಈ ಚತುರ್ಥಿ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಅಂಗಾರಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೭೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿಷೇಕ ಮಹರ್ಷಿಯು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಐಶ್ವರ್ಯನನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಘರ್ಷದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ವಿವರಗಳು 
ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಚಂದ್ರನ ದರ್ಶನ  ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಂಗಳಕರ ದೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂಗಾರಕ ಚತುರ್ಥಿ  ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಉರಿಗಳಂತೆ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಇದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ . ಈ ದಿನದಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಗಣೇಶನು ಎಲ್ಲಾ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪರಮ ಪ್ರಭು. ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನ ಮೊದಲು ಗಣಪತಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರಲು ಗಣಪತಿ ಅಥರ್ವಶೀರ್ಷವನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶ ದೇವರ ದೇವರು ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಸಂಕಟಹರ ಚೌತಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಗಣೇಶನನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪೀಠ (ಆಸನ) ದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿಯ  ದಿನದಂದು 'ಸಂಕಷ್ಟ ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ' ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ರತಕ್ಕೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಉಪವಾಸದ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ರತ ಕಥಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಥೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಅರ್ಪಣೆಯು ೧೩ವ್ರತ ಕಥಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮತ್ತು ೧೩ ನೇ ಕಥೆಯು ಅಧಿಕಕ್ಕೆ (ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ೩ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳು ಇರುತ್ತದೆ). ಈ ವ್ರತದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ ಆ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬೇಕು.

ಸಂಕಷ್ಟ ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ - ೧೩ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಠಗಳು

ಈ ದಿನದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳಿಗಿಂತ ತನ್ನ ಮಗ ಗಣೇಶನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಶಿವ ಘೋಷಿಸಿದ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಗಣೇಶನನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟದ ದೇವರು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಉದ್ಯಮದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದಂತಕಥೆ 
 
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆಗಳು ಗಣೇಶನನ್ನು ಶಿವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ ಅರಿಶಿನದ ಲೇಪನದಿಂದ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದಳು. ಅವಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದಳು. ಶಿವನು ಹಿಂತಿರುಗಿದನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಗಣೇಶ ಶಿವನ ಹಾದಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದನು. ಶಿವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಹುಡುಗನ  ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಮಗ ಸತ್ತದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದ ಪಾರ್ವತಿ ತನ್ನ ಮಗ ಸತ್ತದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಬೇಸರಗೊಂಡಳು. ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು  ಬದುಕಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು.  ಶಿವನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಕೇಳಿದನು.  ಗಣೇಶನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಲು  ಆನೆ ಮರಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಶಿವನು ಹುಡುಗನನ್ನು "ಗಣೇಶ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು ( ಗಣ-ಈಶ : ಗಣಗಳ ಅಧಿಪತಿ) ಆದ್ದರಿಂದ ಗಣೇಶನನ್ನು ಆನೆಯ ತಲೆಯ ದೇವರಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಿನಾಂಕ 
ಹಿಂದೂ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ತಿಂಗಳ ಪೌರ್ಣಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ (ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ) ನಂತರ ಪ್ರತಿ ೪ ನೇ ದಿನದಂದು ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 
ಜಮ್ಮುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು ಈ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಗಣೇಶನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ರಾತ್ರಿ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಪವಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಬುಗ್ಗ (ತಿಲ್ ಬೆಲ್ಲ ಮಿಶ್ರಣ) ಮತ್ತು ಮೂಲಂಗಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು