ಮುದ್ಗಲ

ಋಷಿ ಮುದ್ಗಲ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜರ್ಷಿ ಮುದ್ಗಲ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಮೂಲತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು ಆದರೆ ನಂತರ ತೀವ್ರವಾದ ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಯೋಗದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮತ್ವ (ನಿರ್ವಾಣ) ಪಡೆದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. 

ಋಷಿ ಮುದ್ಗಲ 108 ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮುದ್ಗಲ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುದ್ಗಲ ಉಪನಿಷತ್ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಇದುವರೆಗೆ ಬರೆದ ಎಲ್ಲ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಷ್ಣುವು ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಆದಿಸ್ವರೂಪ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾನ್ ಋಷಿ ಸರಳ ಜೀವನ, ಉನ್ನತ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇತರ ಋಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತಾಳ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಇತಿಹಾಸ 
ಋಷಿ ಮುದ್ಗಲ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯವಾದ ಪಂಚಾಲ ರಾಜ್ಯದ ಚಂದ್ರವಂಶಿ/ನಾಗವಂಶಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜ ಭಾಮಿಯರ್ಸ್ವ ಅವರ ಮಗ. ವಿಶ್ವಮಿತ್ರನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುದ್ಗಲರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಕುಲಗುರುಗಳಾಗಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಿಂದಲೇ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುದ್ಗಲ‌ರಿಗೆ 50 ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮೌದ್ಗಲ್ಯ ಹಿರಿಯರು. ಮೌದ್ಗಲ್ಯರ ಮಗನಿಗೆ ರಾಜಪುರೋಹಿತ ಎಂದು ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮೌದ್ಗಲ್ಯನನ್ನು ಅರ್ಚಕನಾಗಲು ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದನು.

ಋಷಿ ಮುದ್ಗಲ ಅವರು ನಳ ನಿಷಾದ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ನಳಾಯಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಮೌದ್ಗಲ್ಯ, ವಾಧ್ರಿಯಸ್ವ, ದಿವೋದಾಸ್, ಮತ್ತು ಅಹಲ್ಯಾ ಅವರ ಮಕ್ಕಳು. ಮುದ್ಗಲ ಕುಷ್ಠರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ನಳಾಯನಿ ಮುದ್ಗಲ‌ರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮುದ್ಗಲ ನಳಾಯನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಳಾಯನಿ ಅವರ ಬಂಧವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮುದ್ಗಲ ತನ್ನ ಆಶಯವನ್ನು ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು. ಋಷಿ ಮುದ್ಗಲನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಅವನು ಇಹ ಜೀವನವನ್ನು ತೊರೆದನು ಆದರೆ ನಳಾಯನಿ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ವರನನ್ನು ಹುಡುಕಲಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಶಿವನ ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ಶಿವನು ಅವಳ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವಳು ತನ್ನ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಐದು ಬಾರಿ ಗಂಡನನ್ನು ಕೇಳಿದಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನು ಐದು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಅದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಯಮ, ವಾಯು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳ ಅವತಾರಗಳಾಗಿದ್ದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ರಹಸ್ಯ.

ಸೂಮರ್‌ನ ಒಂದು ಮುದ್ರೆ (ಮುದ್ಗಲನ ಎಡಿನ್‍ನ ಸ್ವಾಮಿ, ಉರುವಾಸ್‍ನ ಮಂತ್ರಿ) ಅಜ಼ು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರರ್ಥ ಜಲ-ಭವಿಷ್ಯಕಾರ (ಅಕ್ಷರಶಃ ನೀರನ್ನು ತಿಳಿದವನು) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ವೈದ್ಯ. ಪ್ರಭು ಮುದ್ಗಲ ಖಾಡ್‍ನ ಉರುವಾಸ್‍ನ ಮಗ, ಇದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಸುಮೇರಿಯಾದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು (ಫೋಯೆನ್ಷಿಯಾ ಮೂಲಕ).

ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೋಧ್ಪುರದ ಮೌದ್ಗಿಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಾವಣನು ಮಂಡೋದರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಲಂಕಾದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು ರಾವಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಂಶಾವಳಿ 
ಮುದ್ಗಲರು ಅಜಮಿಧ ರಾಜವಂಶದ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ಅತಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉತ್ತರ ಪಂಚಾಲ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಅಜಮಿಧದಿಂದ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ:{{multi-column numbered list|1|ನೀಲಸುಶಾಂತಿಪುರುಜಾನುರಕ್ಷಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಸ್ವಮುದ್ಗಲ|6|ವಾದ್ರ್ಯಾಸ್ವದಿವೋದಾಸಮಿತ್ರಾಯುಮೈತ್ರೇಯ ಸೋಮಸೃಂಜಯಚ್ಯವನ ಪಂಚಾಜನ|6|ಸುದಾಸ ಸೊಮದತ್ತ ಸಹದೇವಸೋಮಕಜಂತುಪ್ರಿಶಾತದ್ರುಪದ}}
ಈ ವಂಶವು ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧದ ಪಾತ್ರವಾದ ದ್ರುಪದನವರೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.

ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ 
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲೂ ಋಷಿ ಮುದ್ಗಲನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪದ್ಯ ಈ ರೀತಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ:ಶಾಂತಿಯ ಮಗ ಸುಶಾಂತಿ, ಸುಶಾಂತಿಯ ಮಗ ಪುರುಜ, ಮತ್ತು ಪುರುಜನ ಮಗ ಅರ್ಕ. ಅರ್ಕನಿಂದ ಭರ್ಮ್ಯಾಶ್ವ ಬಂದನು, ಮತ್ತು ಭರ್ಮ್ಯಾಶ್ವನಿಂದ ಮುದ್ಗಲ, ಯವೀನಾರಾ, ಬೃಹದ್ವಿಶ್ವ, ಕಾಂಪಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸಂಜಯ ಎಂಬ ಐದು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಬಂದರು. "ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದೀರಿ" ಎಂದು ಭರ್ಮ್ಯಾಶ್ವ ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನ ಐದು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಾಂಚಾಲರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುದ್ಗಲನಿಂದ ಮೌದ್ಗಲ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ರಾಜವಂಶವು ಬಂದಿತು. (ಎಸ್‌ಬಿ 9.21.31-33) 

ಈ ಪಾಂಚಾಲರಿಂದಲೇ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಗೋತ್ರಗಳು 
ಮುದ್ಗಲನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮೌದ್ಗಲ್ಯನ ಹೆಸರನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಗೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮೌದ್ಗಲ್ಯ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಮುದ್ಗಲ ವಂಶಾವಳಿ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಗೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ:

 ಮುದ್ಗಲ
 ಮೌದ್ಗಲ್ಯ

ಸಹ ನೋಡಿ 
 ಮಹಾಭಾರತ
 ದ್ರೌಪದಿ
 ವಿಶ್ವಮಿತ್ರ
 ರಾಮಾಯಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯ
ಮಹಾಭಾರತ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ಚಿರಂಜೀವಿಗಳು
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂತರು