ರಮಾಬಾಯಿ ರಾನಡೆ

Articles with hCards
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ರಮಾಬಾಯಿ ರಾನಡೆ (೨೫ ಜನವರಿ ೧೮೬೨ - ೨೫ ಜನವರಿ ೧೯೨೪) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ೧೧ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮಹದೇವ್ ಗೋವಿಂದ್ ರಾನಡೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರಾಗಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ.

ರಮಾಬಾಯಿ ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಮಹಾದೇವ ಗೋವಿಂದ್ ರಾನಡೆಯವರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮರಾಠಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ೧೮೮೪ ರಲ್ಲಿ ರಮಾಬಾಯಿ ತನ್ನ ಪತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಹುಜೂರ್ಪಗಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . 

ಪತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ 'ಹಿಂದೂ ಲೇಡೀಸ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಕ್ಲಬ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ರಮಾಬಾಯಿ ತನ್ನ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು  ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ 'ಸೇವಾ ಸದನ್ ಸೊಸೈಟಿ' ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು.

ಅವರು ಪೂನಾ "ಸೇವಾ ಸದನ್" ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ನಿಕಟ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ರಮಾಬಾಯಿ ರಾನಡೆಯವರು ೨೫ ಜನವರಿ ೧೮೬೨ ರಂದು ಕುರ್ಲೇಕರ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ಕುರ್ಲೇಕರ್ ಆಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಆಕೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ೧೮೭೩ ರಲ್ಲಿ ೧೧ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಧುರರಾದ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮಹದೇವ್ ಗೋವಿಂದ್ ರಾನಡೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.  ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಆಕೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಅವರ ದಾರ್ಶನಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರಮಾಬಾಯಿ ತನ್ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.  ಅವರ ಪತಿ ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯ ಎಲ್ಫಿನ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಭಾಷಾಂತರಕಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಿಷ್ಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ, ಮತ್ತು ಸತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಇದ್ದರು . ಅವರು ಸರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂವತ್ತರ ಹರೆಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಡೀ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿ, ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆಯು ರಮಾಬಾಯಿಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿತು. 

ರಮಾಬಾಯಿ ತನ್ನ ಪತಿಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಕ್ರಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರರಾಗಲು ಸ್ವತಃ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಧ್ಯೇಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಅಡಚಣೆ ಮತ್ತು ಹಗೆತನವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಳು.  ಜಸ್ಟಿಸ್ ರಾನಡೆ ಅವರು ಯುವ ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಾಠಿ, ಇತಿಹಾಸ, ಭೂಗೋಳ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಓದುವ ನಿಯಮಿತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಅವನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಶಿಷ್ಯೆಯಾದಳು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾದಳು. ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ ವಿಧವೆಯಾದ ನಂತರ ೧೮೮೨ ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ ರಾನಡೆಯವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ರಮಾಬಾಯಿ ರಾನಡೆ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ರಾನಡೆ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

ವೃತ್ತಿ 
ರಮಾಬಾಯಿ ನಾಸಿಕ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಾನಡೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಭಾಷಣವನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆಕೆಯ ಭಾಷಣಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಳ ಮತ್ತು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಸಮಾಜ (ಆರ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಸಮಾಜ) ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೮೯೩ ರಿಂದ ೧೯೦೧ ರವರೆಗೆ, ರಮಾಬಾಯಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಲೇಡೀಸ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಲಿಟರರಿ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಭಾಷೆಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ, ಟೈಲರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಾನಡೆಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ 
ಮೂವತ್ತೆಂಟನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಾನಡೆಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರು ಬಾಂಬೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಪುಣೆಗೆ ಬಂದು ಫುಲೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಬಳಿಯ ಅವರ ಹಳೆಯ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷ, ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಪರಿಷತ್ ಅನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಅವಳು ತನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಹೇರಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು. ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ೨೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕಿದ್ದರು - ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಸೇವಾ ಸದನದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಮಾಬಾಯಿ ೧೮೭೮ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟೀಸ್ ರಾನಡೆ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜೈಲು ಕೈದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನಿಯಮಿತ ಸಂದರ್ಶಕರಾದರು. ಅವರು ಸುಧಾರಣಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಗರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿಹಿ ವಿತರಿಸಿದರು. ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಹಣ್ಣುಗಳು, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದರು. ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮ ಪೀಡಿತ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಅವರು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಕಥಿಯಾವಾರ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಶಾಧಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಳಂಡಿಗೆ ಹೋದರು, ಸೇವಾ ಸದನದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ, ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರನ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮಹಿಳಾ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು.  ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ್ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಭಜೇಕರ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರು ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಸೇವಾ ಸದನ 
೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಸಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಬಿಎಂ ಮಲ್ಬರಿ ಮತ್ತು ದಯಾರಾಮ್ ಗಿಡುಮಾಲ್ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದಾದಿಯರಾಗಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವರು ರಮಾಬಾಯಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದರು. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಸೇವಾ ಸದನ್ (ಬಾಂಬೆ) ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆ ಸೇವಾ ಸದನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು.  ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆ ಸೇವಾ ಸದನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೊಸೈಟಿಯಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ಸಮಾಜವು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಮಹಿಳಾ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜು ಮೂರು ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೊಬೇಷನರ್ ನರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ.

೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರ ೬೨ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಪುಣೆ ಸೇವಾ ಸದನ್ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಉಪಕ್ರಮಗಳು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೇವಾ ಸದನವು ಒಂದು ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆಯೂ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಮಹೋನ್ನತ ಕೊಡುಗೆಗಳೆಂದರೆ - ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆಂದೋಲನದ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ೧೯೨೧–೨೨ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಆಂದೋಲನದ ಸಂಘಟನೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪಡೆದ ಏಕವಚನ ಸ್ಥಾನವು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ: "ರಮಾಬಾಯಿ ರಾನಡೆಯವರ ಸಾವು ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಹಿಂದೂ ವಿಧವೆಯಾಗಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲದರ ಮೂರ್ತರೂಪವಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದಳು."

"ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಪತಿಯ ಸುಧಾರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಗುರಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಾನಡೆ ಅವರು ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀ ತತ್ವದ ಉನ್ನತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ರಮಾಬಾಯಿ ತನ್ನ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ಸೇವಾ ಸದನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಳು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಸೇವಾ ಸದನ್ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಈ ರೀತಿಯ ಎರಡನೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಸೇವಾ ಸದನದ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನರ್ಸಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಧವೆಯರಾಗಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಸೇವಾ ಸದನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೂಟದ ಸಂದರ್ಭವಿತ್ತು. ಸಮಾರಂಭದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದು ಬಹುಮಾನ ವಿತರಣಾ ಸಮಾರಂಭ. ಬಹುಮಾನ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಧವೆಯೂ ಸೇರಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಆ ಕಾಲದ ವಿಧವೆಯರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಕ್ಲೀನ್-ಕ್ಷೌರ ಮಾಡಿದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಲ್ಲು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಸರಳವಾದ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಸೀರೆ. ವಿಧವೆ ವೇದಿಕೆಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಕೂಗಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ದುರ್ವರ್ತನೆಯು ರಮಾಬಾಯಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸಿತು. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾಷಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಅವರು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಾಗ ಅವಳು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದಿತಳಾಗಿದ್ದಳು ಎಂದರೆ ಅವಳ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ: "ನೀವು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀವು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಿದ್ಯಾವಂತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆ? ಕ್ರೂರ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ದಯೆಯಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ತಮ್ಮ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಸಹೋದರಿಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸದವರನ್ನು ವಿದ್ಯಾವಂತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ಆದರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಪಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಹೇರಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಬಹುಶಃ ನಿಮ್ಮ ಛಾವಣಿಯ ಕೆಳಗೆ ಕೆಲವು ದುರದೃಷ್ಟಕರ ವಿಧವೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ಸಹೋದರಿ, ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ತಾಯಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ನೀವು ಇದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ನೀವು ಮಾಡಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ತಪ್ಪಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ” ಇವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಕುಟುಕುವ ಪದಗಳಾಗಿದ್ದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಚಾವಟಿಯಂತೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಿನ್ ಡ್ರಾಪ್ ಮೌನವಿತ್ತು. ಇದು ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಜಯವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ಸದನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು, ಇದು ಹಲವಾರು ಸಂಕಷ್ಟದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪುಣೆ ಸೇವಾ ಸದನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ನಂತರ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳು, ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ವೃತ್ತಿಪರ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಮಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ರಮಾಬಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಸೇವಾ ಸದನಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಯಿತು. ಇದು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ರಮಾಬಾಯಿ ಯುದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವರು ಫಿಜಿ ಮತ್ತು ಕೀನ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅವರು ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಗಂಡನ ನೆರಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧಾರಣಳಾಗಿದ್ದಳು.

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 
ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಂಡೋ-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ತರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.

ಝೀ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಚ್ ಮಜಾ ಝೋಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕನಸು ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 'ಮೈ ಸ್ವಿಂಗ್ ಫ್ಲೈಸ್ ಹೈ' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ರಮಾಬಾಯಿಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು 'ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ' ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾಗಿ ಆಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ  ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.   ಈ ಸರಣಿಯು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ್ ಗೋವಿಂದ್ ರಾನಡೆಯಾಗಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ ಮತ್ತು ರಮಾಬಾಯಿ ರಾನಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಪೃಹ ಜೋಶಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.

ಪರಂಪರೆ 

 ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿನ ಅಮಾಚ್ಯ ಆಯುಷ್ಯತಿಲ್ ಕಹಿ ಅಥಾವಾನಿ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.   ಅವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಾನಡೆ ಅವರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
 ಸೇವಾ ಸದನ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು