ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ

ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ಅಥವಾ ಸಪ್ತಶ್ರಿಂಗಿ (ಮರಾಠಿ: सप्तश्रृंगी, Saptaśrr̥ṇgī )   ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್‌ನಿಂದ . ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ನಿವಾಸಿನಿ ದೇವತೆ ಏಳು ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ( ಸಪ್ತ ಎಂದರೆ ಏಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಂಗ್ ಎಂದರೆ ಶಿಖರಗಳು. ) ಇದು ಭಾರತದ ನಾಸಿಕ್ ಬಳಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಕಲ್ವಾನ್ ತಾಲೂಕಿನ ನಂದೂರಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಿಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಕುಲದೈವತ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಡ್ ಹತ್ತಲು ೫೧೦ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ. ಭಕ್ತರು ಪ್ರತಿದಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.  ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ "ಮೂರೂವರೆ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ " ಒಂದು ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ೫೧ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸತಿಯ ( ಶಿವನ ಪತ್ನಿ) ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅವಳ ಬಲಗೈ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂರೂವರೆ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಧ ಶಕ್ತಿಪೀಠ.

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 

ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಘಡ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಅಜಂತಾ ಸತ್ಮಲಾ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಿಖರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ  ) ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಧೋಡಾಪ್,  ) ಎತ್ತರವಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಸಪ್ತಶೃಂಗಿಯು ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ.    ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೦೮ ಜಲಮೂಲಗಳು (ಕೊಳಗಳು) ಇವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಂಡಾಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದೂರಿ, ಕಲ್ವಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ನಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯಿಂದ ದಿಂಡೋರಿಯ ಮಾರ್ಗವು  ಮತ್ತು ಪಿಂಪಲ್ಗಾಂವ್ ಬಸವಂತ್ ಮೂಲಕ  . ನಡುರ್ಗಾಂವ್ ಗ್ರಾಮದ ಮೂಲಕ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು  ವಾಣಿಯಿಂದ ಇದು  ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ನಾಸಿಕ್‌ನಿಂದ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 17 (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) (ಎಸ್‌ಹೆಚ್-೧೭) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೩(ಎನ್‌ಹೆಚ್ ೩) ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ನಂದೂರಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳದೊಂದಿಗೆ ನಾಸಿಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣವನ್ನು ತಲುಪಲು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಬಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.  ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಡುಗಳು ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.  ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಪರಿಕ್ರಮ ಮಾಡಲು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಬಳಸುವ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು  ನಡುವಿನ ಎತ್ತರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು , ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಶಿಲಾ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ.

ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರುವರೆ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು (ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳು) ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಕೊಲ್ಹಾಪುರದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ, ತುಳಜಾಪುರದ ತುಳಜಾ ಭವಾನಿ ದೇವಾಲಯ, ಮಾಹುರ್ (ಮಾತ್ರಿಪುರ) ನಲ್ಲಿರುವ ರೇಣುಕಾ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯ ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಾಲಯ.  ಈ ನಾಲ್ಕು ದೇವಾಲಯಗಳು ಪವಿತ್ರ ಎ‌ಯು‌ಎಮ್, ಎ ಕಾರ, ಯು ಕಾರ, ಮ ಕಾರ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಮ್ ಕಾರ ( ಅರ್ಧ ಮಾತ್ರಾ ) ದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅರ್ಧ- ಪೀಠ (ಅರ್ಧ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ) ವಿವಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಸಪ್ತಶೃಂಗಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಧ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣವು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.  ಸಪ್ತಶೃಂಗಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿ-ಆಧಾರಿತ ಗ್ರಂಥವಾದ ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಮೂರು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ, ತುಳಜಾಪುರದ ಮಹಾಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಮಾಹುರ್‌ನ ಮಹಾಕಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುವ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ಸಪ್ತಶೃಂಗ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಪೀಠ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.   ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. 

ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯನ್ನು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ("(ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದೇವತೆ)"), ಸಪ್ತಶೃಂಗ-ನಿವಾಸಿನಿ ("ಸಪ್ತಶೃಂಗ - ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ"), ಸಪ್ತಶೃಂಗ-ಮಾತಾ ("ತಾಯಿ" -(ದೇವತೆ) ಸಪ್ತಶೃಂಗ"). ಮೊದಲ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ದೇವಿ (ದೇವತೆ) ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಆಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ (" ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪ ಹೊಂದಿರುವವರು") ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ-ದೇವರಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಮಂಡಲು (ನೀರಿನ ಮಡಕೆ) ಯಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 

ದೇವಿಯು ದುರ್ಗೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು (ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಎಮ್ಮೆ-ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದಳು.  ಅದರ ನಂತರ ದೇವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ರೂಪ ಪಡೆದು ಸಪ್ತಶೃಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ, ಇದು ದೇವಿಯ ಮೂಲ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಂತಕಥೆಗಳು 

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ೫೧ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸತಿಯ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದುಃಖದಿಂದ ಮತ್ತು ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡ ಶಿವನು ತನ್ನ ಸತಿ ದೇವಿಯ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಕೆಯ ಬಲಗೈ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಅವಳ ದೇಹವನ್ನು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ ಏನೆಂದರೆ, ಸತಿಯ ತಂದೆಯಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು (ಶಿವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಅವತಾರ) ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು ( ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಅಗ್ನಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ತ್ಯಾಗ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ವೈದಿಕ ಕಾಲದ ದೇವತೆಗಳು, ಬೃಹಸ್ಪತಿರಿತ್ಯಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತುಪ್ಪ (ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದ ಬೆಣ್ಣೆ), ಹಾಲು, ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂತಾದ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ನಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದ ಸತಿ (ಶಕ್ತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಅಳಿಯನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದ ದಕ್ಷನು ಅವನನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನು ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ತಾನು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮದುವೆಯಾದ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ತೋರಿದ ತುಸು ಅವಮಾನದಿಂದ ಸತಿ ದೇವಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅವಮಾನಿತಳಾದಳು. ಆಗಲೂ ಅವಳು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಅವಳ ತಂದೆ ಅವಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಸತಿ ತೀವ್ರ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು, ಮತ್ತು ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಅವಳು ಯಜ್ಞದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಮೊದಲು ಅವನು ತನ್ನ ಸಹಾಯಕನನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಶಿವನೂ ಯಜ್ಞ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕೋಲಾಹಲ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕೋಪದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸತಿಯ ಮೃತ ದೇಹವನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ತನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನ ಹಿಂದೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸುದರ್ಶ ಚಕ್ರದಿಂದ ಸತಿಯ ಮೃತ ದೇಹವನ್ನು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ವಿಷ್ಣುವು ಅವಳನ್ನು ೫೧ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು (ಅನೇಕ ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೮ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ  ) ಶಿವನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸತಿಯ ಈ ಐವತ್ತೊಂದು ದೇಹದ ಭಾಗಗಳು ಉಪಖಂಡದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು (ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಾ ದೇವತೆಯ ವಾಸಸ್ಥಾನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಬಲಗೈ ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಳವು ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 

ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜ ಮಹಿಷಾಸುರನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ೧೮ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಿಯು ದುರ್ಗೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಮಹಿಷಾಸುರನು ಎಮ್ಮೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ, ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಎಮ್ಮೆಯ ತಲೆ ಇದೆ, ಇದು ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಾಸುರನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 

ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ, ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಬಂದನು. 

ಸಪ್ತಶೃಂಗ ಪರ್ವತವು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಎಂಬ ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವಳ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲು ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಋಷಿಯ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಗುಹೆಯಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಪ್ತಶೃಂಗಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಕಂದರವು ಎರಡು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಾಗ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ದೇವಿಯನ್ನು ಮನರಂಜಿಸಲು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು) ಪಠಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 

ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣವೆಂದರೆ ಹುಲಿಯು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ (ಗರ್ಭಗೃಹ) ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 

ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಪುರಾಣವೆಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಜೇನುಗೂಡನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೃತ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ದೇವಿಯು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. 

ದೇವಿಯ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುವ ಅನೇಕ ಇತರ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಕಾಜಿ ವೈದ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಅರ್ಚಕನು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜೀವನದ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಚಲಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಂತೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ಚಿಂತೆಗಳು. ಅರ್ಚಕನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಳಾದ ದೇವಿಯು ಅವನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಹೊಂದಿಸಲು ಬಾಬಾರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳಿದಳು. ಅವಳು ಯಾವ ಬಾಬಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂಬುದು ಅರ್ಚಕನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ಕಾರಣ, ಅವನು ತ್ರಿಮಬಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದನು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ  ಅವರು ಇನ್ನೂ ಶಾಂತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅವರು ನಿರಾಶರಾಗಿ ವಾಣಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ನಂತರ, ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ರುದ್ರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಇನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ತನ್ನ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಆ ರಾತ್ರಿ ಅವಳು ಅವನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಹೇಳಿದ ಬಾಬಾ ಶಿರಡಿಯ ಸಾಯಿ ಸಮರ್ಥನೆಂದು ಮತ್ತು ಅವನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಅರ್ಚಕರಿಗೆ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಯಿಬಾಬಾರವರು ತಮ್ಮ ದೈವಿಕ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಚಕರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಭಕ್ತ ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರನ್ನು ಅರ್ಚಕರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವರ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಕರೆತರಲು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಕಾಕತಾಳೀಯವೆಂಬಂತೆ, ಮಾಧವರಾವ್ ಕೂಡ ಬಾಬಾರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ದೇವಿಗೆ ಎರಡು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ತಾಯಿಯು ದೇವಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಎದೆಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮರೆತಿದ್ದರು. ಮಾಧವರಾಯರು ವಾಣಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅರ್ಚಕರು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಶಿರಡಿಯಿಂದ ದೇವಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಎದೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದರು. ಪಾದ್ರಿ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ನಂತರ ಮಾಧವರಾಯರನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಆಣತಿಯಂತೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಎದೆಯನ್ನು ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದರು. ನಂತರ ಅರ್ಚಕರು ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶಿರಡಿಗೆ ಬಂದು ಸಾಯಿಬಾಬಾರವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ೧೨ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಶಾಂತಿಯುತವಾದರು. ನಂತರ ಅವರು ವಾಣಿಗೆ ಮರಳಿದರು.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು 

ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಾಲಯವು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಕಾರ್ಪ್ ಕಲ್ಲಿನ ಮುಖದ ತಳದಲ್ಲಿದೆ.  

ದೇವಿಯು ಪರ್ವತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಯಂಭೂ (ಸ್ವಯಂ-ವ್ಯಕ್ತ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಏಳು (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತ ) ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದಾಳೆ (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗ), ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು: ಸಪ್ತ ಶೃಂಗಿ ಮಾತಾ (ಏಳು ಶಿಖರಗಳ ತಾಯಿ).  

ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯದ್ದಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯು ಹದಿನೆಂಟು ತೋಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ( ಅಷ್ಟ-ದಶ ಭುಜ ), ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಷ್ಟ-ಭುಜ (ಎಂಟು ತೋಳುಗಳು) ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಸುಮಾರು  ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಿಂಧೂರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಿ-ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ದಂತಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಲು ದೇವಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವಳು ಇವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ: ಶಿವನ ತ್ರಿಶೂಲ (ತ್ರಿಶೂಲ), ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ವರುಣನ ಶಂಖ (ಶಂಖ), ಅಗ್ನಿ ದೇವತೆ ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ, ವಾಯುವಿನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣ, ವಜ್ರ (ಗುಡುಗು) ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಘಂಟಾ ( ಗಂಟೆ ), ಯಮನ ದಂಡ ( ಕಡ್ಜೆಲ್ ), ದಕ್ಷನ ಅಕ್ಷಮಾಲಾ (ಮಣಿಗಳ ಸರ), ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಮಂಡಲು (ನೀರಿನ ಮಡಕೆ), ಸೂರ್ಯ-ದೇವರಾದ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು, ಕಾಳಿಯ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪರಶು (ಕೊಡಲಿ), ಕುಬೇರನ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸ, ಗದಾ (ಮೇಸ್), ಕಮಲ, ಭರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಪಾಶ (ನೂಸ್).     

ದೇವಿಯನ್ನು ಎತ್ತರದ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ( ಪಾಪಲ್ ಕಿರೀಟದಂತೆ ), ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಮೂಗುತಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ನೆಕ್ಲೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಉಡುಪು ರವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಲುವಂಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸ ಉಡುಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಧರಿಸುವ ಮೊದಲು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಅಭಿಷೇಕ ಅಥವಾ ಸ್ನಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ರಿಶೂಲ ಅಥವಾ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಿಯ ಇತರ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಭರಣಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸಿಂಧೂರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಓಚರ್ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಿಳಿ ಪಿಂಗಾಣಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತುಂಬಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.  

ರಚನೆಯಂತಹ ಪೋರ್ಟಿಕೋ, ದೇವಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಸತಾರಾ ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ವಿಂಚೂರಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮಾಡಿದರು. 

ದೇವಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅನೇಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ೫೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ  ).  ಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಯ ಬಿಂದುವಿನ ಮೇಲಿನಿಂದ, ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಸಮುದಾಯ ಭವನ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರಲು ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ .  ಕ್ರಿ.ಶ .೧೭೧೦ ರಲ್ಲಿ ಉಮಾಬಾಯಿ ದಾಭಾಡೆ ಎಂಬುವವರು ಈ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ರಾಮ, ಹನುಮಾನ್, ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಅಥವಾ ಮಾತೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಮೆಯ ಆಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 

ದೇವಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಶೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವಾದ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಎದುರಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು; ಈಗ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. 

ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರಿಗಾಂವ್ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದಾಗ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹತ್ತಲು ಮತ್ತು ಇಳಿಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ಇಳಿಯುವಾಗ ಮಹೋನಿದ್ರಿ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುಹೆಯಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವತೆಯು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಆ ಗುಹೆಯು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು.

ಪೂಜೆ 

ಸಪ್ತಶೃಂಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ಚೈತ್ರೋತ್ಸವ, "ಚೈತ್ರ ಹಬ್ಬ". ಹಬ್ಬವು ರಾಮ ನವಮಿಯಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ (ಹಿಂದೂ ತಿಂಗಳ ಚೈತ್ರದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಚಂದ್ರನ ದಿನ) ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ದೊಡ್ಡ ದಿನವಾದ ಚೈತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮಾ (ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ) ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮ ದಿನದಂದು ಸುಮಾರು ೨,೫೦,೦೦೦ ಜನರು ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ೧ ರಂತೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವದ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಜರಾತ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ನಾಸಿಕ್‌ನಿಂದ (  . ), ಧುಲೆ (  ) ಮತ್ತು ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳು.  ಭಕ್ತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ( ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ನೋಡಿ). ಹಿಂದೂಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.  ಆದರೆ ಬೆಟ್ಟದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಐಕಾನ್ ಅನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಇಡೀ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವಿಗೆ ಪಂಚಾಮೃತ ( ಪಂಚ ಎಂದರೆ ಐದು ಮತ್ತು ಅಮೃತ ಎಂದರೆ ಅಮರತ್ವದ ಅಮೃತ), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೇನು, ಸಕ್ಕರೆ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ( ಅಭಿಷೇಕ ನೋಡಿ). ಅಂತಿಮ ದಿನದಂದು (ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಚಂದ್ರನ ದಿನ), ದೇವಿಯ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ದರೇಗಾಂವ್ ಗ್ರಾಮದ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ( ಗವಳಿ-ಪಾಟೀಲ್ ) ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ದಿನ, ಭಕ್ತರು ಪವಿತ್ರ ಧ್ವಜದ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು (ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು) ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಾರಂಭವು ಕನಿಷ್ಠ ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ನವಾಸ್ (ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ) ಬಳಸಿದ ಭಕ್ತರು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾರೆ.   

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ, ಹೂವು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಹಣ ಅಥವಾ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಕುಂಡದಿಂದ ತಂದ ನೀರಿನಿಂದ ದೇವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕದ (ಅಭ್ಯಾಸದ ಸ್ನಾನ) ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಯ ನಂತರ, ಅಕ್ಕಿ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಖೀರ್ ಅನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟೂರಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಆನುವಂಶಿಕ ಪಾಲಕರಾದ ಭೋಪಾಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.  

ಅಶ್ವಿನ್ (ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ತಿಂಗಳು) ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ದಶಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ (ಉತ್ಸವ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದಸರಾ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿದ್ದು, ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ದೇವಾಲಯವು ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರಿಂದ ಸೇರುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಂತರ ಹಿಂದೂ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳವಾರ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರವಾರ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ, ಒಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವಿಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು (ಪೂಜೆ) ಸಲ್ಲಿಸಲು ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಾಗಿವೆ.    ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ಗುಡಿ ಪಾಡ್ವಾ, ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ, ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವ, ಕೋಜಗಿರಿ , ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜನ್, ಹರಿಹರ ಭೇಟ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಭಕ್ತರು ಅನುಸರಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಚೋಲಿ (ಕುಪ್ಪಸ) ಅನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.  ದೇವರಿಗೆ ಮಾಡುವ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳೆಂದರೆ ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಒಳಗಿನ ಆಂಬ್ಯುಲೇಟರಿ ಮಾರ್ಗದ ಸುತ್ತಲೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮದ ವೃತ್ತವನ್ನು ಮಾಡುವುದು. ಏಳುನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿರುವ ದೇವಿಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಸಪ್ತಶತಿಯನ್ನು ಸಹ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಥಾರ್ ಅಥವಾ ಕುತಾಡಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಪಚ್ವಿ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಗು ಜನಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕುಲದೈವವಾದ ಸಪ್ತಶೃಂಗಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮೇಕೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಆ ನಂತರ ದಿನ ೧೨ ರಂದು ಮಗುವಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  

ಗೊಂಡಾಳ, ಭೂತ್ಯೆ, ಆರಾಧಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕ್ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಪುರಾತನ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೊಂಡಾಲ್ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಗೋಂಧಾಲಿಗಳನ್ನು ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಕುಟುಂಬ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಡಾಳವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗೋಂಧಳಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸಿಂಬಲ್, ಸಣ್ಣ ಡೋಲು, ಸಾಂಬಲ್ ಮತ್ತು ತುಂಟೂನ್ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ತಂತಿ ವಾದ್ಯದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 

ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಡೆಕ್ಕನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಮಿಗ್ಡಾಲೋಯ್ಡಲ್ ಬಸಾಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಬೋಲೆ ಹಾಸಿಗೆಗಳು (ಕೆಂಪು ಬೋಲ್) ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟರೈಟಿಕ್ ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕಳೆದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯವು ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಗಳ ಕುಸಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ.  ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ಮಾರ್ಗವು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಬಸಾಲ್ಟಿಕ್ ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮುರಿದ ಮತ್ತು ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ಕೀಲುಗಳಿಗೆ ಬಂಡೆಗಳ ರಚನೆಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಈ ವಿಷಯವು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. 

ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತುವ ಮಾರ್ಗವೂ ಟ್ರಿಕಿ ಆಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಅಪಘಾತಗಳು ಸಾವುನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸೊಂದು ಯು-ಟರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕಣಿವೆಗೆ ಬಿದ್ದು ೪೩ ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಅಂತಹ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಫಲಕಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲು ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ ಸಕಾಲ್‌ನ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿಯ ತಾಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಹಿಟ್-ಲಿಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಅಣಕು ಡ್ರಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 

ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ರೀ ಸಪ್ತಶೃಂಗ್ ನಿವಾಸಿನಿ ದೇವಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ವಿವಿಧ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ.  ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೈತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಎಮ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿ‌ಸಿ  ೮.೬ ಆದಾಯವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಹಬ್ಬದ ಎಂಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಸ್‌ಗಳಿಂದ ಮಿಲಿಯನ್.  ಭಕ್ತ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ತಂಗಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ದರದಲ್ಲಿ ಊಟ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳದ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರಚಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಜಾಗದ ಕೊರತೆಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದಿರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿವೇಶನದ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಅಧಿಕೃತ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳ
 ದೇವಸ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸೈಟ್

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

CS1 Hindi-language sources (hi)
CS1 Marathi-language sources (mr)
CS1 errors: missing title
CS1 errors: bare URL
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ