Kannada-LLM-Labs/Wikipedia-Kn huggingface dataset:
ರೋಹ್ತಾಸ್ ಕೋಟೆ

ರೋಹ್ತಾಸ್‍ಗಢ್ ಅಥವಾ ರೋಹ್ತಾಸ್ ಕೋಟೆಯು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾದ ರೋಹ್ತಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ, ಸೋನ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕುಶ್ವಾಹಾ/ಕುಶ್‍ವಂಶಿ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಕಲೆ 
ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು 42 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ.

ಹಾಥಿಯಾ ಪೋಲ್ 
ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಹಾಥಿಯಾ ಪೋಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಆನೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.

ಆಯಿನಾ ಮೆಹೆಲ್ 
ಆಯಿನಾ ಮೆಹೆಲ್ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‍ನ ಮುಖ್ಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅರಮನೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.

ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಹಬ್ಷ್ ಖಾನ್‍ನ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿ 
ಅರಮನೆ ಮೈದಾನದ ಹೊರಗೆ ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ, ಹಬ್ಷ್ ಖಾನ್‍ನ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಶೂಫ಼ಿ ಸುಲ್ತಾನ್‍ನ ಮಕ್ಬರಾ ಇದೆ. ಸುಂದರ ತಿಳಿಗಚ್ಚು ಶೈಲಿಯುಳ್ಳ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಗುಮ್ಮಟವಿರುವ ಕಟ್ಟಡವು ರಾಜ್‍ಪುತಾನಾ ಶೈಲಿಯ ನೆನಪನ್ನು ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯ 
ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯವು ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‍ನ ಅರಮನೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಜೋತಾಡುವ ಮನೆ 
ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ, ಯಾವುದೋ ನಿರ್ಮಾಣ ನಡೆದಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದೇನೆಂದು ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದಕ್ಕೆ ಜೋತಾಡುವ ಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪತನವು ನೇರ ೧೫೦೦ ಅಡಿ ಕೆಳಗೆ ಆಗುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲ.

ರೋಹ್ತಾಸನ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ 
ಅರಮನೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವಾದ ರೋಹ್ತಾಸನ್. ದೇವಿ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಚೌರಾಸನ್ ಸಿದ್ಧಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 

 

ಬಿಹಾರ
ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು
ಪೋಬಿತೊರಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ಪೋಬಿತೊರಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಭಾರತದ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಮೋರಿಗಾಂವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತಟದ ಮೇಲಿರುವ ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ. ಇದನ್ನು ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 38.85 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ.ನಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದು ಘೇಂಡಾಮೃಗಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ತೇವಜಮೀನಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಘೇಂಡಾಮೃಗಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಘೇಂಡಾಮೃಗಗಳಿವೆ. ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳೆಂದರೆ ಹೊನ್ನುಬಣ್ಣದ ಗುಳ್ಳೆನರಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಕಾಡು ಎಮ್ಮೆ. ಬೊಗಳುವ ಜಿಂಕೆ, ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ರೀಸಸ್ ಮಕಾಕ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಲಸೆ ಬಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸರೀಸೃಪಗಳಿವೆ.

ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 
ಪೋಬೊತೊರಾದಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ಹಡೂಕ್ ನೇತಾಡುವ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಗರಂಗಾ ಬೀಲ್ ಕೊಳ. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ತಂಡವು ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಆನೆ ಸವಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀಪ್ ಸಫ಼ಾರಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Photo essay on the rhino translocations from Pobitora to Manas National Park

ಅಸ್ಸಾಂ
ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು
ಉಜ್ವಾಡು (ಚಲನಚಿತ್ರ)

ಉಜ್ವಾಡು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ಕೊಂಕಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು ಕಾಸರಗೋಡು ಚಿನ್ನಾ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಕೆ ಜೆ ಧನಂಜಯ ಮತ್ತು ಅನುರಾಧ ಪಡಿಯಾರ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಜಿ ಎಸ್ ಬಿ ಕೊಂಕಣಿಯ ಮೂರನೇ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕೊಂಕಣಿ ಸಾರಸ್ವತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿ ಮನೋಹರ್ ಅವರ ಸಂಗೀತವಿದೆ. ಶಿವಧ್ವಜ್, ನೀತು, ಸದಾಶಿವ್ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್, ಸಂಧ್ಯಾ ಪೈ, ಪ್ರಮಿಳಾ ನೇಸರ್ಗಿ, ಡಾ. ಅನಂತ್ ಪ್ರಭು, ಉಮಾಶ್ರೀ ಮುಂತಾದವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಚಿತ್ರಕಥೆ 
ಉಜ್ವಾಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳ ಕುರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.

ತಾರಾಗಣ 

 ಉಮಾಶ್ರೀ
 ಶಿವಧ್ವಜ್
 ನೀತು
 ಸದಾಶಿವ್ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್
 ಸಂಧ್ಯಾ ಪೈ
 ಪ್ರಮಿಳಾ ನೇಸರ್ಗಿ
 ಡಾ. ಅನಂತ್ ಪ್ರಭು
 ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಶೇಷಗಿರಿ ಪ್ರಭು (ಗಜ್ಜು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ)

ನಿರ್ಮಾಣ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು 
೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಲೇಔಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಾಡು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮುಹೂರ್ತವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದ ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ, ಟಿ ಎಸ್ ನಾಗಾಭರಣ, ಜಯಮಾಲಾ, ಉಮಾಶ್ರೀ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಲಿ "ಜನ ಮನ" ಹೆಸರಿನ ಕೊಂಕಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಡಾ. ಕೆ ರಮೇಶ್ ಕಾಮತ್ ಅವರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಉಜ್ವಾಡು ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ 'ಯು' ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.

ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಕಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಜಿ ಎಸ್ ಬಿ ಕೊಂಕಣಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಮೂರನೇ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಎರಡು ಜಿ ಎಸ್ ಬಿ ಕೊಂಕಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ತಪಸ್ವಿನಿ ಮತ್ತು ಜನ ಮನ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಕೊಂಕಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ೨೦೧೧–೨೦೨೦

ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ದು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೧ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಯ ಗೌರವಧನ, ೨೫ಗ್ರಾಂ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ಶಾಲು, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಹ ಪುರಸ್ಕೃತರಿಗೆ ಸರಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕ್ರಮವೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧ರ ಸಂಜೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಸಚಿವರು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪಟ್ಟಿ

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020
ನೋಹ್‍ಸ್ಗಿಥಿಯಾಂಗ್ ಜಲಪಾತ

ನೋಹ್‍ಸ್ಗಿಥಿಯಾಂಗ್ ಜಲಪಾತವು (ಸೆವೆನ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಫ಼ಾಲ್ಸ್ - ಏಳು ಸೋದರಿಯರ ಜಲಪಾತ ಅಥವಾ ಮಾಸ್ಮಾಯ್ ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಖಾಸಿ ಗುಡ್ಡಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಾಸ್ಮಾಯ್ ಹಳ್ಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ೧ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಏಳು ವಿಭಾಗಗಳ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ. ನೀರು ೩೧೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಅಗಲ ೭೦ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಜಲಪಾತವು ಖಾಸಿ ಗುಡ್ಡಗಳ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲುಗಳ ಪ್ರಪಾತಗಳ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೇವಲ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ವಿಭಾಗಗಳು ಪ್ರಪಾತದ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ದೂರದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಜಲಪಾತವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣಗಳು ಜಲಪಾತದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಮೇಘಾಲಯ
ಜಲಪಾತಗಳು
ದೇವದತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್

ದೇವದತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್ (ಹುಟ್ಟು: ೭ ಜುಲೈ ೨೦೦೦) ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ.    ಇವರು ಭಾರತದ ೧೯ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲೂ ಆಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಪಡಿಕ್ಕಲ್ ೭ ಜುಲೈ ೨೦೦೦ದಂದು ಕೇರಳದ ಎಟಪ್ಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಇವರ ಕುಟುಂಬವು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೧೪ರಿಂದ ೧೬ ಮತ್ತು ೧೯ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೧೭ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಿಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ತಂಡ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು.

ವೃತ್ತಿ 
೨೦೧೮-೧೯ರ ಸಾಲಿನ ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರ ೨೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.  ೨೦೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೯ ಐಪಿಎಲ್ ಆಟಗಾರರ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ತಂಡವು ಪಡಿಕ್ಕಲ್ ಅವರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.   ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರ ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಏ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.  ಹನ್ನೊಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೬೦೯ ರನ್ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಆಟಗಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. 

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ೨೦೧೯-೨೦ ಸಾಲಿನ ದೇವಧರ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಇಂಡಿಯ-ಏ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.  ೨೦೧೯-೨೦ ಸಾಲಿನ ಸಯ್ಯದ್ ಮುಷ್ತಾಕ್ ಅಲಿ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರ ಆಡಿ, ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 

 ದೇವದತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್, ESPNcricinfo.
ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು
ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು
ಹನುಮಂತೇಗೌಡ (ನಟ)

ಹನುಮಂತೇಗೌಡ ಅಥವಾ ಹನುಮಂತಗೌಡ ( - ೯  ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೨), ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ರಂಗಭೂಮಿ, ಕಿರುತೆರೆ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಟ. ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದವರು. ಜಾಲಿಡೇಸ್ (೨೦೦೯), ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಮು (೨೦೦೩), ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ (೨೦೧೬), ಹೆಬ್ಬೆಟ್ ರಾಮಕ್ಕ (೨೦೧೮) ಮತ್ತು ಜೆಂಟಲ್ ಮ್ಯಾನ್ (೨೦೨೦) ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು.

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ 
ಹನುಮಂತೇಗೌಡರು ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯ ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ತೋವಿನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ಅವರು ಪದವಿ ಓದಿಗಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದರು.

ಶಶಿಕಲಾ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಹನುಮಂತೇಗೌಡರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.

ನಟನಾವೃತ್ತಿ  
ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದ ಹನುಮಂತೇಗೌಡರಿಗೆ ಕಿರುತೆರೆಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಮು ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ.

ಸುಂಟರಗಾಳಿ, ಜಾಲಿಡೇಸ್, ಕೇರ್ ಆಫ್ ಫುಟ್ಬಾತ್ 2 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ನಟನೆ ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರು ತಂದವು. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಚಿತ್ರದ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ‛ತೋಂಟದಾರ್ಯ’ ಪಾತ್ರ ಅಪಾರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದೇ ಚಿತ್ರ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಾಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೂ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ೨೦೧೮ರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ ರಾಮಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟ ಶಾಸಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೨೦ರ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಖ್ಯಾತ ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕಿ, ನಟಿ ಅನುಶ್ರೀ ಅವರ ತಂದೆಯೇ ಹನುಮಂತೇಗೌಡ ಎಂಬ ವದಂತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಗೌಡರು ಈ ವದಂತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು.
ಇಂದಿಗೂ ಕಿರುತೆರೆ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ  ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಹನುಮಂತೇಗೌಡರು ಸುಮಾರು 40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು 

 ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಮು (೨೦೦೩)
 ಶ್ರೀರಾಮಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ (೨೦೦೪)
 ಸುಂಟರಗಾಳಿ (೨೦೦೫)
 ಶಾಸ್ತ್ರಿ (೨೦೦೫)
 ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ (೨೦೦೬)
 ಯುವ (೨೦೦೯)
 ಜಾಲಿಡೇಸ್ (೨೦೦೯)
 ಪೊರ್ಕಿ (೨೦೧೦)
 ಮಿ. ಐರಾವತ (೨೦೧೫)
 ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ (೨೦೧೬)
 ಕಿರಾಕ್ ಪಾರ್ಟಿ (೨೦೧೮)
 ಹೆಬ್ಬೆಟ್ ರಾಮಕ್ಕ (೨೦೧೮)
 ಅರ್ಜುನ್ ಗೌಡ (೨೦೨೦)
 ಜೆಂಟಲ್ ಮ್ಯಾನ್ (2020)

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

ಭಾರತೀಯ ನಟರು
೧೯೬೨ ಜನನ
ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು
ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು
ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟರು
ಕರ್ಣಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್

ಲಹರಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮೂಲದ ಸಂಗೀತ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಎಂಬ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಲೇಬಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಲಹರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಮನೋಹರ್ ನಾಯ್ಡು ಅವರ ರೂ.500. ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು  ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರೇಮಲೋಕ,  ತಮಿಳಿನ ರೋಜಾ, ದಳಪತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳು, ಚಿತ್ರೇತರ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳು, ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಭಾವಗೀತೆಗಳು  ಈ ಕಂಪನಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿವೆ

ಚಿತ್ರಗಳು

ಕನ್ನಡ

ಮಲಯಾಳಂ

ತೆಲುಗು 

ಆಡಿಯೋ ಕಂಪನಿಗಳು
ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್

ಪಿ. ಎಂ. ಆಡಿಯೋಸ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ (ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್) ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಯ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಪಿ. ಎಂ. ಆಡಿಯೋಸ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

ಕಲಾವಿದರ, ಸಂಯೋಜಕರ ಪಟ್ಟಿ 

 ಡಾ. ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ
 ಹಂಸಲೇಖ
 ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ
 ಡಾ.ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ
 ನೇದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ
 ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು
 ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್
 ಮಲ್ಲಾಡಿ ಬ್ರದರ್ಸ್
 ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ 
 ಅಜಯ್ ವಾರಿಯರ್
 ಮಂಗಳಂ ಶಂಕರ್
 ಬದರಿಪ್ರಸಾದ್
 ಜಯತೀರ್ಥ ಮೇವುಂಡಿ 
 ಚೇತನ್ ನಾಯಕ್
 ಎಂ.ಎಸ್.ವಿದ್ಯಾ ಇತರರು

ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಲ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳು 

 ಹರಿಪುಣ್ಯನಾಮ
 ಸಂತರ ಅಭಂಗ್
 ಮೊದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ
 ಕಂಡೆನು ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ
 ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು 

 ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ
 ಅಧಿಕೃತ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ಚಾನಲ್
 ಅಧಿಕೃತ ಟ್ವಿಟರ್‌
 ಅಧಿಕೃತ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಪೇಜ್
ಆಡಿಯೋ ಕಂಪನಿಗಳು
ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ

ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1927 - 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ.  ಅವರಿಗೆ 1991 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 1927 ರಲ್ಲಿ ಕೋಥಪಲ್ಲಿ, ಪಿತಾಪುರಂ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಗೋದಾವರಿ ಡಿ.ಟಿ.ಯಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮೂರ್ತಿ ಪಂಥುಲು ಮತ್ತು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು, ಆಗ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತವು. . 

ತಂದೆ ಪಿತಾಪುರಂ ರಾಜನ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅವರು ಹಾಡಿದರು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅಷ್ಟಪದಿಗಳು, ತರಂಗಗಳು  ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿ. ಅವಳು ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದಳು. 

ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 1940 ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಸಂಗೀತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದ್ವಾರಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ನಾಯ್ಡು ಅವರಿಂದ ವಯಲಿನ್ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. 1949 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕ ಶ್ರೀಪಾದ ಪಿನಕಪಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ 
ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ತಿರುಪತಿಯ ಎಸ್‌ವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಎಮ್ಆರ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್, ವಿಜಯನಗರಂ ; ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಕಾಲೇಜು, ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್ ; ಮತ್ತು 1985 ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡದ ಜಿವಿಆರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. 

ಅವರು ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾಗಾರ್ಜುನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಗೀತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಟಿಟಿಡಿಯ ಅಣ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಯೋಜನೆಗೆ ( ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಂ ) ಅವರು " ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ " ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಶ್ರುತಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. j

ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಕೃಷ್ಣ ಗಾನಸಭಾ 1976 ರಲ್ಲಿ "ನೆದುನೂರಿಯವರಿಗೆ "  ಸಂಗೀತ ಚೂಡಮಣಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಅವರಿಗೆ 1991 ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು 

ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಂನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಕಾಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠಂನ ಅಸ್ತಾನ ವಿದ್ವಾನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಾವು 
ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ 87 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು .

ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರು 

 ಡೊಮಡಾ ಚಿತ್ತಬ್ಬಾಯಿ
 ಗರಿಮೆಲ್ಲಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್
 ಶೋಭಾ ರಾಜು
 ಸರಸ್ವತಿ ವಿದ್ಯಾಾರ್ಥಿ
 ಮಲ್ಲಾಡಿ ಬ್ರದರ್ಸ್
 ಶಾರದಾ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ
 ಶೇಷುಲತಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್
 ಟಿ.ಶ್ರೀನಿಧಿ
 ಪದ್ಮಾವತಿ ತ್ಯಾಗರಾಜು 
 ಸುಬ್ಬಾ ನರಸಯ್ಯ ಕ್ರಾಮದತಿ

ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ 

 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಅಂತರಂಗ ತರಂಗಂ
 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪದ ಕದಂಬಂ
 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ಕಮಲಂ
 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ನೀರಜನಂ
 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ರಾವಳಿ
 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪದ ಸಮ್ಮೋಹನಂ
 ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ವಸಂತಂ
 ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣ - ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
 ಪಾಹಿ ನಾರೇಯಣ - ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
 ಗುರು ಉಪದೇಶಂ - ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
 ಶ್ರೀಹಾರಿ ರಸಕೃತಿ (ಟಿಟಿಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ)
 ಭದ್ರಾಚಲ ರಾಮದಾಸು ಕೀರ್ತನಾಲು (ದಶರಥಿ ಸಾಟಕ ಕವಿತೆಗಳೊಂದಿಗೆ) (ಅಲಿವೇಲುಮಂಗ ಸರ್ವಯ್ಯ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್)
 ರಾಗ ಸುಧ ರಾಸಂ
 ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿ
 ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಅವರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ 
 ರಾಗ ಮಾಧುರ್ (ಆಡಿಯೋ) - ಸ್ವಾತಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
 ರಾಗ ರಂಜನಿ (ಡಿವಿಡಿ) - ಸ್ವಾತಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು 

 ನೆದುನೂರಿ ಬಗ್ಗೆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
೧೯೨೭ ಜನನ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು
ಬರಾಬರ್ ಗುಹೆಗಳು

ಬರಾಬರ್ ಗುಡ್ಡದ ಗುಹೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಗುಹೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಕಾಲಮಾನ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೨೨-೧೮೫) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಜೆಹಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಖ್‍ದುಂಪುರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಗಯಾದ ೨೪ ಕಿ.ಮಿ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಬರಾಬರ್ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆಗಳು 
ಬರಾಬರ್ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗುಹೆಗಳಿವೆ: ಕರನ್ ಚೌಪಾರ್, ಲೋಮಸ್ ರಿಶಿ, ಸುದಾಮಾ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ.

ಲೋಮಸ್ ಋಷಿ ಗುಹೆ 

ಲೋಮಸ್ ಋಷಿಯ ಗುಹೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಬರಾಬರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುಹೆಯಾಗಿದೆ, ಇದರ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬಾಗಿಲಿನ ಕಾರಣದಿಂದ. ಇದು ಬರಾಬರ್ ಗ್ರನೈಟ್ ಗುಡ್ಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯಲ್ಲಿಅದೆ, ಮತ್ತು ಸುದಾಮಾ ಗುಹೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.

ಸುದಾಮಾ ಗುಹೆ 

ಸುದಾಮಾ ಗುಹೆಯು ಬರಾಬರ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಗುಡ್ಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲೋಮಸ್ ಋಷಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಅಗೆಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗುಹೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಹೆಯನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೭ರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

ಕರನ್ ಚೌಪಾರ್ ಗುಹೆ 

ಕರನ್ ಚೌಪಾರ್ (ಅಥವಾ ಕರ್ಣ ಚೌಪಾರ್) ಬರಾಬರ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಗುಡ್ಡದ ಉತ್ತರ ಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ೧೯ನೇ ವರ್ಷದ ಕಾಲಮಾನದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾದ ಅಶೋಕನ ಒಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦ರಲ್ಲಿ.

ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಗುಹೆ 

ವಿಶ್ವ ಮಿತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಗುಹೆಯನ್ನು ಕಡಿಬಂಡೆಯೊಳಗೆ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ "ಅಶೋಕನ ಮೆಟ್ಟಿಲು"ಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಇದು ನೂರು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಗುಡ್ಡದ ಸ್ವಲ್ಪ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ.

ನಾಗಾರ್ಜುನಿ ಗುಹೆಗಳು 

ನಾಗಾರ್ಜುನಿ ಗುಡ್ಡದ ಹತ್ತಿರದ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಬರಾಬರ್ ಗುಹೆಗಳ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವನ್ನು ಅಶೋಕನ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ದಶರಥ ಮೌರ್ಯನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

ಗೋಪಿಕಾ ಗುಹೆ 
ಗೋಪಿ ಅಥವಾ ಗೋಪಿ ಕಾ ಕುಭಾ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ನಾಗಾರ್ಜುನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೋಪಿಕಾ ಗುಹೆಯು ಬರಾಬರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಎಲ್ಲ ಗುಹೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. ಇತರ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕೋಣೆಯ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ವದಥೀಕ ಮತ್ತು ವಪೀಯಕ ಗುಹೆಗಳು 

ಈ ಎರಡು ಗುಹೆಗಳು ಗುಡ್ಡದ ಉತ್ತರ ಬದಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ.

 ವದಥೀಕ ಗುಹೆ. ಇದು ಬಂಡೆಯ ಒಂದು ಕೊರಕಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಹೆಯನ್ನು ದಶರಥ ಮೌರ್ಯನು ಆಜೀವಿಕ ಪಂಥಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

 ವಪೀಯಕ ಗುಹೆ, "ಬಾವಿ ಗುಹೆ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಆಜೀವಿಕರ ಪಂಥಕ್ಕೆ ದಶರಥನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Detailed notes on the Barabar Caves and its use as Marabar Caves in E.M. Fosters Passage to India
 Barabar Caves and Nagarjuni Caves, description by Wondermondo

ಬಿಹಾರ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಡೊರಾಯಾಕಿ

ಡೊರಾಯಾಕಿ (どら焼き, どらやき, 銅鑼焼き, ドラ焼き) ಒಂದು ಬಗೆಯ ಜಾಪಾನೀ ಮಿಠಾಯಿಯಾಗಿದ್ದು ಕೆಂಪು ಅವರೆಯ ಪ್ಯಾನ್‍ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎರಡು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ಯಾನ್‍ಕೇಕ್‍ನಂತಹ ಪ್ಯಾಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಡುವೆ ಸಿಹಿ ಅಜ಼ೂಕಿ ಅವರೆಯ ಪೇಸ್ಟ್‌ನ ಹೂರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ..

ಕಾನ್ಸಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಮಿಕಾಸಾ () ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಪಾನ್‍ನ ನಾರಾದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೩೦ ಸೆ.ಮಿ. ವ್ಯಾಸದ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಮಿಕಾಸಾವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಜಾಪಾನೀ ಮಂಗಾ ಮತ್ತು ಆ್ಯನಮೆ ಪಾತ್ರವಾದ ಡೊರೇಮಾನ್ ಡೊರಾಯಾಕಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಆ ಸರಣಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಡೊರೇಮಾನ್ ಡೊರಾಯಾಕಿಯ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಬಲೆಗೆ ಮರುಳಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 About.com's dorayaki recipe 
 How to make Dorayaki 

ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು
ಐಯ್ಯಂಗಾರ್

ಐಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅಂದರೆ ಯಾರು?

ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವನಾದವನು ಐದು ಅಂಗಗಳವನು. ಆದುದರಿಂದ ಅವನು ಐಯ್ಯಂಗಾರ್.

ಐದು ಅಂಗಗಳು ಅಂದರೆ ?

೧. ಐದು ಬಗೆ
೨. ಐದು ದಾರಿ
೩. ಐದು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು
೪. ಐದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ
೫.ಐದು ಕಾಲಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು

೧. ಐದು ಬಗೆ

1. ಪರ, ವ್ಯೂಹ, ವಿಭವ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಾ.

೨. ಐದು ದಾರಿಗಳು

ಕರ್ಮಯೋಗ, ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ರಾಜಯೋಗ, ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಪತ್ತಿಯೋಗ
      
೩.ಐದು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು

ತಾಪ, ಪುಂಡ್ರ, ನಾಮ, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ(ಯಾಗ)
        
೪. ಐದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ (ಅರ್ಥ ಪಂಚಕ)

೧. ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪ ಎಂತಹುದು ?
೨. ನಾನು (ನನ್ನ ಜೀವನ) ಸ್ವರೂಪ ಏನು?
೩. ಜೀವನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದು?
೪. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಫಲ ಎಂತಹುದು?
೫. ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶತ್ರುಗಳ(ಅಡ್ಡಿ) ಸ್ವರೂಪ ಎಂತಹುದು ?

೫. ಐದು ಕಾಲಗಳು

೧. ಪ್ರಾತಃಕಾಲ (ಅಭಿಗಮನ)
೨. ಸಂಗುವಕಾಲ (ಉಪಾದಾನ)
೩. ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ಕಾಲ (ಇಜ್ಯಾ--ಪೂಜಾ)
೪. ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲ (ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯ  ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಯನ) ಮುಂದುವರೆದುದು:
೪. ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲ (ಅಧ್ಯಯನ- ಅಧ್ಯಾಪನ)
೫. ಸಾಯಂಕಾಲ (ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಯೋಗ)
ಪನೀರ್ ಮಖನಿ

ಪನೀರ್ ಮಖನಿ (ಪನೀರ್ ಬಟರ್ ಮಸಾಲಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಪನೀರ್‌ನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವ ಕೆನೆಭರಿತ ಖಾದ್ಯ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಗ್ರೇವಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಣ್ಣೆ (ಮಕ್ಖನ್), ಟೊಮೇಟೊ, ಗೋಡಂಬಿ ಅಥವಾ ಕೆನೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರೇವಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕೆಂಪು ಖಾರದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಗರಂ ಮಸಾಲಾದಂತಹ ಸಂಪಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪನೀರ್ ಬಟರ್ ಮಸಾಲಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಲು ವಿನಂತಿಸಲಾದ ಅಗ್ರ ಐದು ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.

ಮಖನಿ ಎಂದರೆ 'ಬೆಣ್ಣೆಯುಳ್ಳ' ಎಂದು. ಈ ಖಾದ್ಯವು ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗ ದೆಹಲಿಯ ಮೋತಿ ಮೆಹೆಲ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‍ನ ಪಂಜಾಬಿಗಳು ಸಾಸ್‍ನ್ನು ಟೊಮೇಟೊ ಆಧಾರಿತ ಮೇಲೋಗರದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು
ಹಯಗ್ರೀವ ಮಾಧವ ದೇವಾಲಯ

ಹಯಗ್ರೀವ ಮಾಧವ ದೇವಾಲಯವು ಮೋನಿಕೂಟ್ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಗುಡ್ಡವು ಭಾರತದ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಮ್ರೂಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಜೊದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಗುವಾಹಾಟಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಮರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕಾಲಿಕಾ ಪುರಾಣವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ರೂಪದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಮೋನಿಕೂಟ್ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲೇ ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.  ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ರಾಜ ರಘುದೇವ ನಾರಾಯಣನು ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಲ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜನು ಇದನ್ನು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಹಯಗ್ರೀವ ಮಾಧವನ ಒಂದು ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ ವಿಗ್ರಹವು ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದು ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ದೇವಾಲಯಗಳು
ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ

ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ  (ಮರಾಠಿ: ज्ञानेश्वरी) (ಐಎಎಸ್‌ಟಿ: Jñānēśvarī) ಅಥವಾ ಭಾವಾರ್ಥ ದೀಪಿಕಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೯೦ ರಲ್ಲಿ ಕವಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ಅವರು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು (ಹುಟ್ಟು ೧೨೭೫) ೨೧ ವರ್ಷಗಳ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದು, ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅವರು ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಪಠ್ಯವು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂತ-ಕವಿಗಳಾದ ಏಕನಾಥ್ ಮತ್ತು ವರ್ಕಾರಿ (ವಿಥೋಬಾ) ಸಂಪ್ರದಾಯದ ತುಕಾರಂಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.   ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯದ ತಾತ್ವಿಕ ಆಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾದವ ರಾಜ ರಾಮದೇವನ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸಂವತ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೯೦ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬುದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.  ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಯ ಸಂತ-ಕವಿ ನಾಮದೇವ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಮದೇವ್ ಅವರು ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು ಎಂಬುದು ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಏಕನಾಥರ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಠ್ಯವನ್ನು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು, "ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸೇರ್ಪಡೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅನುಮತಿಸಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಠಾವಂತವಾದದ್ದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿ. ಕೆ. ರಾಜ್ವಾಡೆ ಗುರುತಿಸಿ, ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಟಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು "ಹಾಡು-ಧರ್ಮೋಪದೇಶ" ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ತತ್ವಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳಿದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಇದು ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯು ಒಂದು ಲಯಬದ್ಧ ಗದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಒಬ್ಬರೇ ಪಠಿಸಲೂ, ಗುಂಪಾಗಿ ಜಪಿಸಲೂಬಹುದು. ಅದರ ಪ್ರತಿ ೯,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಓವಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳನ್ನು (ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾತ್ರಾಗಣದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು  ಬೇರೆಬೇರೆ ಮಾತ್ರಾಗಣದಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ಲೋಕದ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ಪ್ರಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರರ ನಡುವಿನ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ, ಶೈವ ಪಂಥ ಮತ್ತು ಶಾಕ್ತ ಪಂಥದ ಹಲವಾರು ದೇವ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಹಾಗೂ ವೈದಿಕ ದೇವತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯ (ಶಾರದಾ) ಹೆಸರುಗಳು ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅದರ ಅನೇಕ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ "ಜ್ಞಾನದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ" ಅಥವಾ "ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಇದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನಂತರದ ಯುಗದ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಗುರು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು 

 "ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ" - ಮರಾಠಿ ಸ್ವಯಂ ಅಧ್ಯಯನ ಪುಸ್ತಕ, ಛಾಪ್ಖಾನೆ ಕೇಶವ್ ರಾಮಚಂದ್ರ (ಹುಟ್ಟು- ೧೮೭೫, ಸಾಂಗ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ), ಜೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಸಂದೇಶ್ ಆಣಿ ಪರಿಚಯ್ " ಲೇಖಕರು.

ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 

 ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ ಮರಾಠಿ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯ
 ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ
 ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ

ವಾರಕರೀ
Category:ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು
Category:ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳು
Category:ಭಗವದ್ಗೀತೆ
ನೊಂಗ್ರಿಯಾಟ್

ನೊಂಗ್ರಿಯಾಟ್ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಖಾಸಿ ಗುಡ್ಡಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ತನ್ನ ಜೀವಂತ ಬೇರುಗಳ ಸೇತುವೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ; ಒಂದು ಜಿಂಗ್‍ಕಿಯೆಂಗ್ ನೊಂಗ್ರಿಯಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹಳ್ಳಿಯು ಮೂರು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಬೇರು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ನಿಪುಣತೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಖಾಸಿ ಜನರು ಖಾಸಿ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ಬದಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಲದ ಮರಗಳ ವಾಯವೀಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೆಣೆದು ನೆಯ್ದು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಜಿಂಗ್‍ಕಿಯೆಂಗ್ ನೊಂಗ್ರಿಯಾಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ನೊಂಗ್ರಿಯಾಟ್‍ನಲ್ಲಿನ ನದಿಯ ಗತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಂತ ಬೇರು ಸೇತುವೆಯಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ತಂತಿ ಎರಡರಿಂದಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಿಶ್ರ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಳ್ಳಿಗಳು
ರಾಜ್ಗೀರ್‌ನ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆ

ರಾಜ್ಗೀರ್‌ನ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಯು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ೪೦ ಕಿ.ಮಿ. ಉದ್ದದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ ರಾಜ್‍ಗೃಹವನ್ನು (ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಗೀರ್) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಕೆಲಸದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಇದನ್ನು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾರಿ ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಭಾಗ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 Rema Sopam (3 June 2019) push-to-get-mauryan-age-wall-at-rajgir-unesco-heritage-status. Hindustan Time.
 Farrukh Nadim (28 November 2017) declare-cyclopean-wall-as-heritage-site-cm.Times of India.
ನಗರ-ಗೋಡೆಗಳು
ಮಾಜುಲಿ

ಮಾಜುಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಜೋಲಿ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹಪುತ್ರ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಘೋಷಿತವಾದ ಮೊದಲ ದ್ವೀಪವಾಯಿತು. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ೮೮೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕ್ಷರಣಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ೨೦೧೪ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ೩೫೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಆವರಿಸಿದೆ. ಅದರ ಸುತ್ತಲಿರುವ ನದಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮಾಜುಲಿ ಸಂಕುಚಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಜುಲಿ ಗಿನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ದ್ವೀಪವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸುಬನ್‍ಸಿರಿ ನದಿಯಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಸಂಗಮಶಾಖೆಯಾದ ಖೇರ್‌ಕುಟಿಯಾ ಕ್ಷೂಟಿಯಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡಿದೆ. ಜೋರ್ಹಾಟ್ ನಗರದಿಂದ ಫ಼ೆರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಜುಲಿ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಮಾಜುಲಿ ಅಸ್ಸಾಮೀ ನವ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Majuli.org maintained by Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC)
 MajuliIslands.com An A to Z information website about the river island Majuli

ಅಸ್ಸಾಂ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಉಮಿಯಾಮ್ ಸರೋವರ

ಉಮಿಯಾಮ್ ಸರೋವರ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಡಾಮ್ ಸೇಟ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ ನಗರದ ೧೫ ಕಿ.ಮಿ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಮಿಯಾಮ್ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಧಾನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೨೨೦ ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ 
ಈ ಸರೋವರವು ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಹಾಗೂ ಸಾಹಸ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವೂ ಆಗಿದೆ. ತೊಗಲ ದೋಣಿವಿಹಾರ, ವಾಟರ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್, ಸ್ಕೂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದೋಣಿವಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಸರೋವರವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸ್ಥೂಲ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾನವಜನ್ಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Umiam lake faces toxic threat 
 Umiam Dam satellite map
 Umiam Lake Details
 Siltation and Pollution Contribute to Power Crisis in Shillong 
 Pollution of Umiam Lake 

ಮೇಘಾಲಯ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಪಂಜೀರಿ

ಪಂಜೀರಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪೋಷಕ ಪೂರಕ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕರಿದು, ಜೊತೆಗೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಒಣಫಲಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೂಲಿಕೆ ಅಂಟುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಿಕ್ಖರು ೫೦೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಮತಾಚರಣೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು 

 ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ರವೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು
 ತುಪ್ಪ
 ಕರ್ಬೂಜ ಬೀಜಗಳು
 ಸಕ್ಕರೆ
 ಬಾದಾಮಿ
 ಪುಡಿಮಾಡಿದ ತಿನ್ನಬಲ್ಲ ಅಂಟಿನ ಚೂರು
 ಪಲಾಶದ ಬೀಜಗಳು
 ಸೊಂಪು
 ಉಬ್ಬಿಸಿದ ಕಮಲದ ಬೀಜಗಳು
 ಅಜವಾನ
 ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿ
 ಒಣಶುಂಠಿ ಪುಡಿ
 ಅಕ್ರೋಟು
 ಅಂಜೂರ
 ಪಿಸ್ತಾ
 ಪುಡಿಸಕ್ಕರೆ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 Panjiri

ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು
ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು

ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ಬೇಸನ್ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಕಡಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ ಹಿಟ್ಟು. ಇದು ಭಾರತೀಯ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ, ಬರ್ಮಾದ, ನೇಪಾಳಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಾಕಶೈಲಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದೆ.

ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು, ಇತರ ಹಿಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾರು, ಮತ್ತು ಇತರ ಹಿಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರೋಟೀನ್‍ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಗ್ಲೂಟನ್‍ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಖಾದ್ಯಗಳು

ಭಾರತ 
ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಟ್ಟು
ಅನುಲೋಮ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ

ಅನುಲೋಮ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವು (अनुलोम प्राणायाम) ಹಠ ಯೋಗದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅನು ಎಂದರೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಲೋಮ ಎಂದರೆ ಕೂದಲು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಸಹಜ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಇದು ವಿಲೋಮ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಕ್ಕೆ (विलोम प्राणायाम) (ಅಂದರೆ ಅಸಹಜ, ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ನಾಡಿ ಶೋಧನದ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಹೊಳ್ಳೆಯ ಉಸಿರಾಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಲೋಮ ವಿಲೋಮ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುವ ಅನುಲೋಮವು ಎರಡೂ ಹೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿ ಉಸಿರನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೊರಬಿಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಲ ಹೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಲಗೈಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡ ಹೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಿರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಉಂಗುರದ ಬೆರಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲ್ಟಾ ಅನುಲೋಮ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಲೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಂಡು ಎರಡೂ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಕುಂಭಕ ಅಥವಾ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮೊದಲು ಉಚ್ಛ್ವಾಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಶ್ವಾಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ
ಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ

ಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಮೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೌರಾದಲ್ಲಿ ಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಗುಡ್ಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯರ ಪೂಜೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು (ಎಎಸ್‍ಐ) ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಾಲಮಾನ ನಿರ್ಧಾರವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೨೫ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೩೫ರ ಕಾಲಮಾನದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾದ ಹಿಂದೂ ಶಾಸನಗಳು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ೧೯೧೫ರಿಂದ ಎಎಸ್‍ಐ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಕ್ಷಸನಾದ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸೋದರರು ಮತ್ತು ದಳವಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾನಪದಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಮುಂಡನು ದೇವಿ ಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಭವಾನಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅವನ ತಮ್ಮ ಚಂಡನು ಚೈನ್‍ಪುರ್ ಹತ್ತಿರದ ಮದುರಾನಾ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿರುವ ಚಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 About the temple
 Album
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಬಡಾ ಇಮಾಮ್‍ಬಾಡಾ

ಬಡಾ ಇಮಾಮ್‍ಬಾಡಾ (ಅಸ್‍ಫ಼ಿ ಮಸೀದಿ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಭಾರತದ ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಇಮಾಮ್‍ಬಾಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅವಧ್‍ನ ನವಾಬನಾದ ಅಸಫ಼್-ಉದ್-ದೌಲಾ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಬಡಾ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡದು.

ಕಟ್ಟಡದ ರಚನಾಂಶಗಳು 

ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಅಸ್‍ಫ಼ಿ ಮಸೀದಿ, ಭೂಲ್-ಭುಲೈಯಾ (ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ) ಮತ್ತು ಹರಿಯುವ ನೀರಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿಯಾದ ಬೌಲಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮುಖ್ಯ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಚಾವಣಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ೧೦೨೪ ದಾರಿಗಳಿವೆ ಆದರೆ ವಾಪಸು ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅವೆಂದರೆ ಮೊದಲ ದ್ವಾರ ಅಥವಾ ಕೊನೆಯ ದ್ವಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಕಲೆ

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 
 Bara Imambara more facts

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು
ವಾ ಕಾಬಾ ಜಲಪಾತ

ವಾ ಕಾಬಾ ಜಲಪಾತವು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಚಿರಾಪುಂಜಿ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಜಲಪಾತ. ಜಲಪಾತವು ಕಡಿದಾದ ಶಿಲಾಮುಖದಿಂದ ಧುಮುಕಿ ಸುಮಾರು ೧೭೦-೧೯೦ ಮೀಟರ್ ಕೆಳಗಿನ ಕಂದರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರು ಕಿನ್ನರಿಯರು ಜಲಪಾತವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆಂದು ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ. ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್‍ನಿಂದ ಚಿರಾಪುಂಜಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 TripAdvisor

ಜಲಪಾತಗಳು
ಮೇಘಾಲಯ
ವಿಷ್ಣುಪಾದ ಮಂದಿರ

ವಿಷ್ಣುಪಾದ ಮಂದಿರವು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಗಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಫ಼ಲ್ಗು ನದಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಧರ್ಮಶಿಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಬ್ಯಾಸಾಲ್ಟ್‌ನ ಒಂದು ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗಯಾಪಾಲ್ ಪಾಂಡಾ ಬಾಲ್ ಗೋವಿಂದ್ ಸೇನ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತನು ದಾನಮಾಡಿದ ೫೦ ಕಿಲೊ ತೂಕದ ಚಿನ್ನದ ಬಾವುಟವಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ದಿನಾಂಕವು ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಮನು ಸೀತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ದಿನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದೋರ್‌ನ ರಾಣಿ ದೇವಿ ಅಹಲ್ಯಾ ಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ ೧೭೮೭ರಲ್ಲಿ ಫಲ್ಗು ನದಿಯ ತಟದ ಮೇಲೆ ಮರು ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು. ಭೇಟಿಕಾರರು ಮೇಲಿನಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ನೋಟ ನೋಡಲು ಬ್ರಹ್ಮಜುನಿ ಗುಡ್ಡದ ಶಿಖರದ ಮೇಳೆ ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಬಿಹಾರ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಶಬರಿಕೊಳ್ಳ

ನಮ್ಮ ರಾಮದುರ್ಗವು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ರಾಮನಗರಿ, ಭುಜಬಲಗಡ, ಬೆಲ್ಲದ ನಾಡು, ಕೊಳ್ಳಗಳ ನಾಡು, ಪುರಾಣಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂತೆಲ್ಲಾ ಜನರು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಸಹಿತ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಶಬರಿಕೊಳ್ಳಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಶಬರಿದೇವಿಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿದೆ. ಶಬರಿ ದೇವಾಲಯ ರಾಮಾಯಣ ಕಾಲದ ಘಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವೆಂದೇ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಪುರಾಣಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಬರಿಯು ರಾಮನ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನ ನೋಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ಸಲ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹನುಮಂತನು ವನವಾಸದಿ ದಾರಿಯುದ್ದ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಶಬರಿವನದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಶಬರಿದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಹಣ್ಣುಹಂಪಲನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ದಣಿವನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತಾಳೆ.ಅವಳ ಸೇವಾಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಈಗಿನ ರಾಮದುರ್ಗದಿಂದ ೧೫ ಕಿ.ಮಿ. ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಶಬರಿಕೊಳ್ಳದ ಶ್ರೀ ಶಬರಿದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನ.

ಬೆಳಗಾವಿಯಿಂದ ೧೦೮ ಕಿ.ಮೀ., ರಾಮದುರ್ಗದಿಂದ ೧೫ ಕಿ.ಮೀ. ಸುರೇಬಾನದಿಂದ ೦೫ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಮದುರ್ಗ ಸುರೇಬಾನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಶಬರಿಕೊಳ್ಳ ಬಲ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುವಿನಿಂದ ದೇವಾಲಯವರೆಗೂ ರಸ್ತೆ ಇದ್ದು ವಾಹನ ಸೌಕರ್ಯ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಇಲ್ಲವೇ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನ ಅಥವಾ ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾ ಮೂಲಕ ೧.೫ ಕಿ.ಮೀ. ಹೋಗಬಹುದು.

ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಬೃಹತ್ಕಥಾ ಮಂಜರಿ (ಪುಸ್ತಕ)

ಬೃಹತ್ಕಥಾ ಮಂಜರಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಗೂಡಪಲ್ಲಿ ರಾಮಾಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು 1914ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ವಾಜಪೇಯ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ .

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಗಳ ವಿಷಯಪಟ್ಟಿ
ಗೂಡಪಲ್ಲಿ ರಾಮಾಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಪುಸ್ತಕ ಸಂಚಯ - ಐಇಜಿ ಯೋಜನೆ
ಕೋಟೇಶ್ವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ

ಕೋಟೇಶ್ವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪವರ್ಗ. ಈ ಸಮುದಾಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯವು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಟೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೇಶ್ವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಾಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೋಧೆ ವಾದಿರಾಜ ಸ್ವಾಮಿ ಮಠದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಸಮುದಾಯ
ಇಲಾಹಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ

ಇಲಾಹಾಬಾದ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಟ ಅಕ್ಬರ್ ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅಲಾಹಾಬಾದ್‍ನಲ್ಲಿ ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಕೋಟೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಯಮುನಾ ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲೆ, ಗಂಗಾ ನದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ಸಂಗಮದ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದೆ. ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

ಅಕ್ಬರನು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಇಲಾಹಾಬಸ್ ("ದೇವರಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿತವಾದ") ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಇದು "ಇಲಾಹಾಬಾದ್" ಎಂದು ಆಯಿತು. ಇಲಾಹಾಬಾದ್‍ನ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಬರ್ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡುವ ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಕೂಡ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಬರ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ೧೫೬೩ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದನು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇದು ಅಸಂಭವವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Ashoka Pillar at Allahanbad Fort, British Library

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಕಿನ್ರಮ್ ಜಲಪಾತ

ಕಿನ್ರಮ್ ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಖಾಸಿ ಗುಡ್ಡಗಳ ಪೂರ್ವ ಖಾಸಿ ಗುಡ್ಡಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿರಾಪುಂಜಿಯಿಂದ ೧೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಥಾಂಗ್‍ಖರಂಗ್ ಉದ್ಯಾನದೊಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ೭ನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ. ಕಿನ್ರಮ್ ಜಲಪಾತವು ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿಗಳುಳ್ಳ ಜಲಪಾತವಾಗಿದ್ದು ನೀರು ೩೦೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಮೇಘಾಲಯ
ಜಲಪಾತಗಳು
ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಮೂರು ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು

ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಧರ್ಮಗುರು ಸಂತ ಗುರು ನಾನಕ್ ದೇವ್ ಅವರು ಸೂತ್ರವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ನಾಮ ಜಪ 
ಪಂಜಾಬಿ:ನಾಮ್ ಜಪೋ, ಪಂಜಾಬಿ ಗುರುಮುಖಿ: ਨਾਮ ਜਪੋ  
 ದೇವರ ನಾಮ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಎಂದೂ ಮರೆಯದಿರುವುದು.
 ದೇವರ ಕೃಪೆಗಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸಿಖ್ ಶ್ಲೋಕಗಳಾದ ನಿತ್ನಮ್ ಬನಿ(ಸಿಖ್ಖರ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಶ್ಲೋಕಗಳು)ಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು.

ನಿಯತ್ತಿನ ಜೀವನ 
ಪಂಜಾಬಿ:ಕಿರಾತ್ ಕರೋ, ಪಂಜಾಬಿ ಗುರುಮುಖಿ: ਕਿੱਰਤ ਕਰੋ 
 ನಿಯತ್ತಿನಿಂದ ಗಳಿಸುವುದು.
 ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ದುಡಿಯುವುದು.
 ತಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗು ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಪಾದಿಸುವುದು.
 ದೇವರು ಕೊಡಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸದಾಕಾಲ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿಯುತ್ತಾ ಸಭ್ಯರಾಗಿ ಬದುಕುವುದು. 
 ಉತ್ತಮ ನೈತಿಕ ಹಾಗು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಹಂಚಿತಿನ್ನುವುದು 
ಪಂಜಾಬಿ:ವಾಂದ್ ಚಕ್ಕೋ, ಪಂಜಾಬಿ ಗುರುಮುಖಿ: ਵੰਡ ਛਕੋ
 ಆಹಾರ, ಸಂಪತ್ತು, ಧನ ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಮತ, ಪಂಗಡಗಳ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬಾಳುವುದು. 
 ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗು ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದು.
 ಕೊಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.  ಕೊಡುವುದರಿಂದಲೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂಬ ಭಾವ ತಳೆಯುವುದು.

ಆಕರಗಳು
 ಸಿಖ್ ನೆಟ್ ಆಂಗ್ಲ ತಾಣ

 ಪಂಜಾಬ್
ರಾಮದುರ್ಗ ಸಂಸ್ಥಾನ

ಸಂಸ್ಥಾನ ಎಂದರೆ, ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೂಹ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮದುರ್ಗ ಸಂಸ್ಥಾನವು ೧೯೪೮ರ ತನಕ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವಿಲೀನಿಕರಣವಾಗುವವರೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ರಾಮದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶವು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಿಲಬನೂರು ಮತ್ತು ತುರನೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ೧೮೬೬ರಲ್ಲಿ ರಾಮದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರಸಭೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ರಾಮದುರ್ಗ ಪಟ್ಟಣವು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ೧೦೩ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ರಾಮದುರ್ಗ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕೊಂಕಣಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರಾಜವಂಶದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಧಿಪತ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರಿಗೆ "ರಾಜ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸಂಸ್ಥಾನಿಕರ ಕಾಲದ ರಾಜರುಗಳು

  ಯೋಗಿರಾವ I ಭಾವೆ - (೧೭೪೭-೧೭೭೭)
 ರಾಮರಾವ್ I ಭಾವೆ - (೧೭೭೮-೧೭೮೫)
 ಮೈಸೂರು ರಾಜರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತು - (೧೭೮೫-೧೭೯೯)
  ಬಾಪುರಾವ ರಾಣಡೆ - (೧೮೦೦-೧೮೧೦)
  ನಾರಾಯಣರಾವ್ I ರಾಮರಾವ್ - (೧೮೧೦-೧೮೨೭)
  ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರವರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು - (೧೮೨೭-೧೮೨೯)
  ರಾಣಿ ರಾಧಾಭಾಯಿ - (೧೮೨೯-೧೮೫೭)
  ರಾಮರಾವ್ II ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಭಾವೆ - (೧೮೫೭-೧೮೭೨)
  ಯೋಗಿರಾವ್ II "ಬಾಪುಸಾಹೇಬ" ಭಾವೆ - (೧೮೭೨-೧೮೭೮)
  ವೆಂಕಟರಾವ್ ಯೋಗಿರಾವ್ ಭಾವೆ - (ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೧. ೧೮೭೮-೧೯೦೭)
  ರಾಮರಾವ್ III ವೆಂಕಟರಾವ್ ಸಾಹೇಬ ಭಾವೆ - (ಏಪ್ರೀಲ್ ೩೦, ೧೯೦೭-೧೯೪೭)

ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ
ಇತಿಹಾಸ
ದೇವ ಸೂರ್ಯ ಮಂದಿರ

ದೇವ ಸೂರ್ಯ ಮಂದಿರವು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸೂರ್ಯ ದೇಗುಲವಾಗಿದ್ದು ಛಠ್ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದಯವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು  ಎದುರಿಸುವ ಬದಲು ಅಸ್ತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಛಠ್ ಪೂಜೆಯ ಹಬ್ಬ, ಆರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರದಂದು ಭೇಟಿಕೊಡಲು ಬಹಳ ಮಂಗಳಕರವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಛಠ್‍ಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ದೇವ್. ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವನು ಎಲ್ಲ ಭಕ್ತರ ವಚನಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ನಾಗರ ವಾಸ್ತುಕಲೆ, ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಕಲೆ ಮತ್ತು ವೇಸರ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ದೇವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ಗುಮ್ಮಟ ಆಕಾರವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಗುಮ್ಮಟದ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನದ ಒಂದು ಕರಂಡವಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಬಹಳ ದೂರದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ದೇಗುಲವನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ದೇವಾಲಯಗಳು
ಬಿಹಾರ
ರೂಮಿ ದರ್ವಾಜ಼ಾ

ರೂಮಿ ದರ್ವಾಜ಼ಾ (ಹಿಂದಿ: रूमी दरवाज़ा ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಟರ್ಕಿಷ್ ಗೇಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು. ಇದನ್ನು ನವಾಬ್ ಅಸಫ಼್ - ಉದ್ - ದೌಲಾನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅವಧಿ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರುವ ರೂಮಿ ದರ್ವಾಜ಼ಾವನ್ನು ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಬಾಬಿ ಹುಮಾಯ್ಞೂ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದು ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿನ ಅಸಫ಼ಿ ಇಮಾಮ್‍ಬಾಡಾದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ನೋ ನಗರದ ಲಾಂಛನವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಹಳೆ ಲಕ್ನೋ ನಗರದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ನವಾಬರ ನಗರಿಯು ಬೆಳೆದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ಇದನ್ನು ನಂತರ ಒಂದು ಅರಮನೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಗೆಕೋರರು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Official India Travel & Tours Information Website 

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಬಾಲ್‍ಪಕ್ರಮ್

ಬಾಲ್‍ಪಕ್ರಮ್ ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಾರೊ ಗುಡ್ಡಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಬಾಲ್‍ಪಕ್ರಮ್ ತನ್ನ ಅರಣ್ಯಾಚ್ಛಾದಿತ ಕಮರಿ ಮತ್ತು ಕಂದರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈಗ್ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವು ಬಾಲ್‍ಪಕ್ರಮ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೇಘಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟಾದ ಗಾರೋಗಳು ಈ ಗುಡ್ಡವು ಮೃತ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅನೇಕ ವಿಚಿತ್ರ ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಚನೆಗಳು, ಭೌತಿಕ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ, ಇವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್‍ಪಕ್ರಮ್ ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಮೇಘಾಲಯ
ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ರೊಮೇಶ್ ಕಲುವಿತರಣ

ರೊಮೇಶ್ ಶಾಂತ ಕಲುವಿತರಣ  (ಸಿಂಹಳ: රොමේෂ් ශාන්ත කලුවිතාරණ; ಹುಟ್ಟು: ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೯) ಮಾಜಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ. ಇವರು ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೨೦೦೪ ರವರೆಗೆ ೪೯ ಟೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ೧೮೯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ೧೭ ಮೇ ೨೦೦೮ ರಂದು ಇವರನ್ನು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಹಂಗಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರು ೧೯೯೬ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ವಿಜೇತ ತಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ 
ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಂಡದ ಉತ್ತಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅವರ ವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಗಳಿಗೆಯೆಂದರೆ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧದ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೩೨ ನಾಟ್ ಔಟ್ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ (೨೬ ಬೌಂಡರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ). ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಳೆಗುಂದುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಂಡದಲ್ಲಿ (೧೯೯೬ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಮುಂಚೆ) ಅವರ ಮೇಲಿದ್ದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕೆಟ್ಟ ಶಾಟ್ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ವಿಕೆಟ್ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಿಂಗಿಂಗ್ ಎಸೆತ ಅವರ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರು ವೇಗದ ಎಸೆತಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಟ್ಟ ಎಸೆತಗಳನ್ನು ಬೇಗನೇ ದಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೯೫-೯೬ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಸನತ್ ಜಯಸೂರ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಲು ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಇದು ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹದಿನೈದು ಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇದ್ದಾಗ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನ ಹೊಸ ತಂತ್ರ ರಚನೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಕಲುವಿತರಣ ಅವರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ಆಗಿದೆ. ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಈ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ೧೯೯೬ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಬೇರ್ಯಾವ ತಂಡಗಳೂ ಇಂತಹ ದಾಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನ ರಣತುಂಗ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಆ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಲುವಿತರಣ ಜಯಸೂರ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಓಪನರ್ ಮತ್ತು ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಆಗಿದ್ದರು.

ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಹೊರಗೆ 
ಅವರು ಕಲೂಸ್ ಹೈಡವೆ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಉದವಾಲವೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾಡಿನ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಆಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
1969ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು
ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು
ಅಶೋಕ್‍ಧಾಮ್ ಮಂದಿರ

ಅಶೋಕ್‍ಧಾಮ್ ಮಂದಿರವು (ಇಂದ್ರದಮನೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ್ ಮಂದಿರ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಲಖೀಸರಾಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವರಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಇಂದ್ರದಮನೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ್ ಮಂದಿರವಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತ ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿ, ಶಿವನ ಸವಾರಿ ನಂದಿ ಮತ್ತು ದೇವಿ ದುರ್ಗೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.

೭ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೭ರಂದು, ಅಶೋಕ್ ಮತ್ತು ಗಜಾನಂದ್ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿನ್ನಿ ದಾಂಡು ಆಟವಾಡುವಾಗ ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಬೃಹತ್ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ೧೧ ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೯೩ರಂದು, ಜಗನ್ನಾಥ್‍ಪುರಿಯ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪುನಾರಚನೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಪ್ರಸಕ್ತ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಶ್ರೀ ಇಂದ್ರದಮನೇಶ್ವರ್ ಮಹಾದೇವ್ ಮಂದಿರ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ರಂದು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಬಿಹಾರ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ, ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿ

ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿಯು (ಶುಕ್ರವಾರದ ಮಸೀದಿ) ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾದ ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಮಸೀದಿಯಾಗಿದೆ. ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಟ ಅಕ್ಬರ್‌ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದನು. ಇದು ಸುಮಾರು ೫೪೦ ಅಡಿ ಉದ್ದದಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. "ಶುಕ್ರವಾರದ ಮಸೀದಿ" ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಮಸೀದಿಯು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ತೀರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಲು ಬಯಸುವ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಗ್ರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಕೆಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸುಂದರ ಇರಾನೀ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಮಸೀದಿಯು ಇಸ್ಲಾಮೀ ಕಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಲಾಗಿದೆ.

ಬುಲಂದ್ ದರ್ವಾಜ಼ಾ ಮತ್ತು ಸಲೀಮ್ ಚಿಶ್ತಿಯ ಗೋರಿಗಳು ಕೂಡ ಮಸೀದಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/agra/fatehpur-sikri/map.html 
 http://www.pbase.com/primero/india2006

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಮಸೀದಿಗಳು
ಸಿಜು ಗುಹೆ

ಸಿಜು ಗುಹೆ, (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟ್ ಕೇವ್-ಬಾವಲಿ ಗುಹೆ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಪಾಕ್ ಸರೋವರ ಹಾಗೂ ಸಿಂಸಾಂಗ್ ನದಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಯಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ನೆಲತೊಂಗಲುಗಳು ಮತ್ತು ತೂಗುತೊಂಗಲುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಸಿಜು ಗುಹೆ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 4 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಘಾಲಯದ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಗುಹೆ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಿಜುಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಸಿಜು ಗುಹೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಿಸಲಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಸಿಜು ಗುಹೆಗಳು 21–26.4 °C ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿರ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು 1927 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. 

ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಈ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 ಮೇಘಾಲಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ: ಸಿಜು ಗುಹೆ 

ಗುಹೆಗಳು
ಮೇಘಾಲಯ
ಜಲ್ ಮಂದಿರ್

ಜಲ್ ಮಂದಿರ್ ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಪಾವಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ (ಅಪಾಪುರಿ ಅಂದರೆ ಪಾಪವಿಲ್ಲದ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ). ಇದು ಜೈನರ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 24 ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರ (ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧಕ) ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವನ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾವೀರನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 527 ರಲ್ಲಿ ಪಾವಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು (ಮೋಕ್ಷ) ಪಡೆದನು.   ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಕೊಳದೊಳಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಮಹಾವೀರನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರಾಜ ನಂದೀವರ್ಧನನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ.  ಇದು ಪಾವ್‍ಪುರಿಯ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರನ "ಚರಣ ಪಾದುಕೆ " ಅಥವಾ ಪಾದದ ಗುರುತನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರನು ಪಾವಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರನ ಚಿತಾಭಸ್ಮದಷ್ಟು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಕೊಳವಾದಾಗ ಮಹಾವೀರನ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ಸ್ಥಳವು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಅವರ ನಿರ್ವಾಣದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಳದೊಳಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
 
 
 
 

ಬಿಹಾರ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಸಲೀಮ್ ಚಿಶ್ತಿಯ ಗೋರಿ

ಸಲೀಂ ಚಿಶ್ತಿಯ ಗೋರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1580 ಮತ್ತು 1581 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜನಾನಾ ರೌಜಾ ಬಳಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಬುಲಂದ್ ದರ್ವಾಜ಼ಾ ಕಡೆಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಜಮಾ ಮಸೀದಿಯ ಚೌಕಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಜ್ಮೀರ್‌ನ ಖ್ವಾಜಾ ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಶ್ತಿಯ ವಂಶಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲಿನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಸಲೀಮ್ ಚಿಸ್ತಿಯ (1478 - 1572) ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತನ್ನ ಮಗನ ಜನನದ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ ಸೂಫಿ ಸಂತನಿಗೆ ಗೌರವಸೂಚಕವಾಗಿ ಅಕ್ಬರ್ ಈ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ಮಗನಿಗೆ ಸೂಫಿ ಸಂತನ ಹೆಸರೇ ಅಂದರೆ ರಾಜಕುಮಾರ ಸಲೀಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಮಗು ಅಕ್ಬರ್‌ನ ನಂತರ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿತು. 

ಭಕ್ತರು ಸಂತನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಯನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಮಾಧಿ ಕಟ್ಟಡದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪರದೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಸಂತನಿಗೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ನಿರಂತರ ಜ್ಞಾಪನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಾಧಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಜನನದ ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೇಲಾವರಣ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Salim Chishti's tomb (Outside), 360 degree view
 Tomb of Sheikh Salim Chishti

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ನಾಹರ್‌ಗಢ್ ಕೋಟೆ

ನಾಹರ್‌ಗಢ್ ಕೋಟೆಯು ಅರಾವಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಜೈಪುರ ನಗರವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮೇರ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಜೈಗಢ್ ಕೋಟೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಹರ್‌ಗಢ್ ಕೋಟೆಯು ನಗರಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವರ್ತುಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ೧೭೩೪ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಮೂಲತಃ ಸುದರ್ಶನ್‍ಗಢ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ನಾಹರ್‌ಗಢ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಯಿತು, ಇದರರ್ಥ ' ಹುಲಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನ'. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಾಹರ್ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ನಾಹರ್ ಸಿಂಗ್ ಭೋಮಿಯಾ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವನ ಆತ್ಮವು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಅವನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಹರ್‌ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ರಾಜಸ್ಥಾನ
ಕೋಟೆಗಳು
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (ಭಾರತ)

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ( ಎನ್‌ಡಿಎಲ್‌ಐ ) ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು, ಲೇಖನಗಳು, ವೀಡಿಯೊಗಳು, ಆಡಿಯೊ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು, ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕಲಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಡಿಎಲ್‌ಐ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸ
ಮೇ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಜೂನ್ 19, 2018 ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವ ಪ್ರಕಾಶ್ ಜಾವಡೇಕರ್ ಅವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಎನ್‌ಡಿಎಲ್‌ಐ ತನ್ನ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ 4.5 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು(ಪುಸ್ತಕ, ಪತ್ರಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 1,50,000 ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಭಾಷೆಗಳು
ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗು ಕೆಲವು ಐರೋಪ್ಯ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ (ಒಸಿಆರ್) ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಎನ್‌ಡಿಎಲ್‌ಐನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧನೆಗಳು
ನೋಂದಣಿಯು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಮೂಲಗಳ ವಿಷಯಗಳು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯ. ಈ ನೋಂದಣಿ-ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲ:
 ವಿಶ್ವ ಇ-ಬುಕ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ
 ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಆರ್ಚೀವ್
 ಒಇಸಿಡಿ ಇ ಲೈಬ್ರರಿ
 ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಸೊಸೈಟಿ

ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಗೂಗಲ್ ಪ್ಲೇನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮೂಲಕವೂ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ
ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಖರಗ್‌ಪುರದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವಿಕ್ರಮಶಿಲಾ ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ವಿಕ್ರಮಶಿಲಾ ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗಲ್‍ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ೬೦ ಕಿ.ಮಿ. ಉದ್ದದ ಹರಹಾಗಿದೆ. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್‍ಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಕೆಲವೇ ನೂರು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2009 ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಂಗಾ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (ಎನ್‌ಜಿಆರ್‌ಬಿಎ) ಮೊದಲ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 NDTV Survey of 7 wonders of India
 David Attenborough Video on Gangetic dolphins
 Goddess Ganga and the Gangetic Dolphin on Biodiversity of India

ಬಿಹಾರ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು