ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರು

ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರು: ದಾಮೋದರ್ ಹರಿ ಚಾಪೇಕರ್ (೨೫ ಜೂನ್ ೧೮೬೯ - ೧೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೯೮), ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ ಚಾಪೇಕರ್ (೧೮೭೩ - ೧೨ ಮೇ ೧೮೯೯, ಬಾಪುರರಾವ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ ಹರಿ ಚಾಪೇಕರ್ (೧೮೮೦ - ೮ ಮೇ ೧೮೯೯). ಪುಣೆಯ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ಲೇಗ್ ಕಮಿಷನರ್ ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿ ರಾಂಡ್ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅವರು ನೇಮಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರಿಂದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡರು. ಮಹದೇವ ವಿನಾಯಕ್ ರಾನಡೆ ಕೂಡ ಈ ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ.

ಸಹೋದರರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪುಣೆ ನಗರದ ಚಿಂಚ್‌ವಾಡ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕುಗ್ರಾಮವಾದ ಚಾಪಾಗೆ ಸೇರಿದವರು. ೧೮೯೬-೯೭ರಲ್ಲಿ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ಭಾರತವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶೇಷ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅವರ ಕಮಿಷನರ್ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಂಡ್ . ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪಡೆಗಳನ್ನು ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಕೊಡಲು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆದೇಶದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ರಾಂಡ್ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು - ಇವರು ಖಾಸಗಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು (ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಹೊರಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ನಗರದಿಂದ ಸಂಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪುಣೆಯ ಜನರು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ದೂರುಗಳನ್ನು ರಾಂಡ್ ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ, ಪುಣೆಯ ಜನರಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು, ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರು ೨೨ ಜೂನ್ ೧೮೯೭ ರಂದು ರಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಗಾವಲು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್  ಅವರನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದರು.

೨೨ ಜೂನ್ ೧೮೯೭ ರಂದು, ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ವಜ್ರಮಹೋತ್ಸವದಂದು, ರಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಗಾವಲು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಯೆರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆಯರ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಮತ್ತು ರಾಂಡ್ ಅವರು ಗಾಯಗಳಿಂದ ಜುಲೈ ೩ ರಂದು. ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹಚರರು ( ಮಹಾದೇವ್ ರಾನಡೆ ಮತ್ತು ಶಾಥೆ [ಮೊದಲ ಹೆಸರು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ]) ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಇಬ್ಬರು ಮಾಹಿತಿದಾರರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಆರೋಪ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಮೂವರು ಸಹೋದರರನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಒಬ್ಬ ಸಹಚರನೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೂ ಹಾಗೇ ವ್ಯವಹರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸ 

ದಾಮೋದರ್, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ ಚಾಪೇಕರ್ ಅವರು ಚಿಂಚ್‌ವಾಡ್‌ನಿಂದ ಬಂದವರು.  ನಂತರ ಈಗಿನ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಪೇಶ್ವೆಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪುಣೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವಹಳ್ಳಿಯಾಯಿತು. ಹಿರಿಯ ದಾಮೋದರ್, ೧೮೬೯ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು  ಸಹೋದರರ ಅಜ್ಜ, ವಿನಾಯಕ್ ಚಾಪೇಕರ್, ಸಹೋದರರ ಪೋಷಕರು, ದ್ವಾರಕಾ ಮತ್ತು ಹರಿ ಮತ್ತು ಆರು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಮತ್ತು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಅಜ್ಜಿಯರು. ದಾಮೋದರನ ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿತ್ತು, ಮೊದಲು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವಹಿವಾಟು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿನಾಯಕ್ ಚಾಪೇಕರ್ ಅವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನೇಕ ವಿಫಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಕುಟುಂಬವು ಕ್ರಮೇಣ ಬಡತನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರ ಹರಿಯು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕುಟುಂಬವು ಇಬ್ಬರು ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಬಂಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಶಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ತೆರಳಿತು. ದಾಮೋದರ್ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಕ್ಕನ ಮರಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಈ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ಏರಿತು ಎಂದು ದಾಮೋದರ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ - ಗಂಗೆಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ, ದಾನ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಅಜ್ಜನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 

ಸಹೋದರರ ತಂದೆ, ಹರಿ, ಪೂನಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ೬ ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಕೀರ್ತನಕರ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡಲು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಶಾಸ್ತ್ರಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಹರಿ ಚಾಪೇಕರ್ ಅವರ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು ಇದರಿಂದ ಅವರು ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು.

ಹರಿ ಕೀರ್ತನಕಾರನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಅವರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ವಿನಾಯಕ ಹರಿ ಅವರ ಸಹೋದರರು ಸಹ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತೊರೆದರು, ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದರು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ವಿನಾಯಕ್ ಚಾಪೇಕರ್ ಕೂಡ ಆಗಿನ ಮರಾಠಾ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾದ ಇಂದೋರ್ ಮತ್ತು ಧಾರ್‌ಗೆ ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಲ್ಬೋಧ್ ಮತ್ತು ಮೋದಿ ಹಸ್ತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತರುವಾಯ ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಡ್ಡೆ ಹೊಂದಿದರು. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಸಹ ಬಡತನವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಾರಿಟಿ ಅಡಿಗೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ತಾವೇ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಹರಿ ಚಾಪೇಕರ್ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಇಂದೋರ್‌ನಿಂದ ಹದಿನಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷಿಪ್ರಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ದಹನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹರಿ ವಿನಾಯಕ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಆಗ ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪಾವತಿಸಲು ತುಂಬಾ ಬಡವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹರಿ ಚಾಪೇಕರ್ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಸಾಯುವಾಗ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿದ್ದಳು, ಹರಿಯ ಬಡತನವು ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಸತ್ತಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹರಿ ವಿನಾಯಕ್ ಅವರ ಸಹೋದರರು ಸಹ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದರು, ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು.

ತಮ್ಮ ಕೀರ್ತನಕಾರ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಬೆಳೆದವರು 
ಹರಿ ವಿನಾಯಕ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನುತಾವೇ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೀರ್ತನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಮ್ಮಂತೆ ಮಾಡಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.

ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದರು. ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರು ಸ್ವಲ್ಪ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಆದರೆ "ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರ ಜೊತೆ, ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು, ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು, ಮಹಾನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ದರ್ಬಾರ್ಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು" ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ಕೆಲವು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ", ಎಂದು ದಾಮೋದರ್ ಹರಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ . ಹರಿ ವಿನಾಯಕ್, ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರ ತಂದೆ, ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣಕಥೆಯನ್ನು, ಅನುವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ೧೮೯೭ ರ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ 
ಪುಣೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸೇನಾ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಗಮನಾರ್ಹ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಕಾಲರಾ, ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್, ಸ್ಮಾಲ್ ಪಾಕ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆವರ್ತಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.  ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ದುರಹಂಕಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೭ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ರೂಢಿಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು (೬೫೭ ಸಾವುಗಳು ಅಥವಾ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೦.೬%), ಮತ್ತು ನಗರದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಓಡಿಹೋಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ ರಾಂಡ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅವರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದರು. ಅವರು ಬಳಸಿದ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಜನರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿತ ಜನರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಅಗೆಯುವುದು, ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಗ್ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮನೆ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಾವುಗಳು ದಾಖಲಾಗುವವರೆಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ಲೇಗ್‌ನಿಂದ ಬಲಿಯಾದ ಶಂಕಿತ ಶವಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ವಿಶೇಷ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಮಿತಿಯು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದೇಶಗಳ ಅವಿಧೇಯತೆಯು ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯವು ಮಾರ್ಚ್ ೧೩ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೇ ೧೯ ರಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟು ಅಂದಾಜು ಪ್ಲೇಗ್ ಮರಣವು ೨೦೯೧ ಆಗಿತ್ತು.  ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ನಾಯಕ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ ಕೇಸರಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಿಡಿಕಾರಿದರು.  ೧೮೯೭ ರ ಜೂನ್ ೨೨ ರಂದು ರಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಗಾವಲು ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರಿಂದ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅಸಮಾಧಾನವು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ಈ ಹತ್ಯೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ನೀತಿಗಳ ಮರು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.  ಇದು ೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಲಸಿಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ತಿಲಕ್ ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರಮಗಳ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ 
ಪುಣೆ ಪ್ಲೇಗ್‌ನ ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, "ಪ್ಲೇಗ್ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೃಪ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯ ನಮ್ರತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದೂರನ್ನು ತಮಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ"ಎಂದು ರಾಂಡ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ,. ಪ್ಲೇಗ್ ಡ್ಯೂಟಿಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಕಟ ನಿಗಾ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.  

ಪ್ಲೇಗ್‌ಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಶಿಬಿರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರ ಅಪನಂಬಿಕೆ; ಮುಂದೆ, ಮನೆಗಳ ಒಳಗೆ ಶವಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶೋಧಕ ತಂಡಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಸುತ್ತಲೂ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಮಿಷನರಿ, ರೆವ್. ರಾಬರ್ಟ್ ಪಿ. ವೈಲ್ಡರ್, ಸಮಕಾಲೀನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಲೇಖನವು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬನಿಯಾಗಳು ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಿರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಪ್ಲೇಗ್ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತರರು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಟಾರ್ನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿಯ ಶಾಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. 

ಮೇಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಖಾತೆಗಳು, ಇತರವುಗಳಲ್ಲಿ, ನರಸಿಂಹ ಚಿಂತಾಮನ್ ಕೇಳ್ಕರ್ ಅವರು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕವು ಮನೆ ಹುಡುಕಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ಅಂಶವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ದಡ್ಡತನವು ಜನರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು. ಪುನಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸೈನಿಕರನ್ನು ರಸ್ತಾ ಪೇತ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಥಳಿಸಲಾಯಿತು.  "[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರು] ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಅವಿವೇಕದ ಮೂಲಕ, ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೋತಿ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಬೆದರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮುಗ್ಧ ಜನರನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಸಮರ್ಥನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜೇಬಿಗಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇತ್ಯಾದಿ. " 

ಅವರ ನಿಕಟವರ್ತಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: “ ಮೆಜೆಸ್ಟಿ ರಾಣಿ, ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿಷತ್ತು, ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಭಾರತದ ಜನರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಬಾರದು. . . . [ಟಿ] ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಆದೇಶದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ರಾಂಡ್‌ನಂತಹ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ, ದಡ್ಡ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ವಹಿಸಬಾರದು. 

ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸೈನಿಕರು ಪುಣೆಯ "ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ" ಭಾರತೀಯರ ಭಾಷೆ, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗೋಖಲೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು.  ಇದಲ್ಲದೆ, ರಾಂಡ್‌ನ ಮೇಲಿನ-ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿರೋಧಾಭಾಸದಲ್ಲಿ - ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವರದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅವಮಾನದಿಂದ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವು ಪುಣೆ ಪ್ಲೇಗ್ ಅನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ ಪೂನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಿತ್ತು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಶ್ರೀ ರಾಂಡ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದರು.

ರಾಂಡ್ ಶೂಟಿಂಗ್ 
೨೨ ಜೂನ್ ೧೮೯೭ ರಂದು, ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ವಜ್ರ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರ್ ಹರಿ ಅವರು ಜೂಬಿಲಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಂಡ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಹೋದರರಾದ ದಾಮೋದರ್ ಹರಿ ಮತ್ತು ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ ಅವರು ಗಣೇಶ್‌ಖಿಂದ್ ರಸ್ತೆಯ ಹಳದಿ ಬಂಗಲೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ರಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಿಸ್ತೂಲ್‌ನಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತರು. ಅವರು ಗಣೇಶ್‌ಖಿಂದ್‌ಗೆ ತಲುಪಿದರು. ರಾಂಡ್‌ನ ಗಾಡಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಖಚಿತವಾಗದೆ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಂಜೆ ೭:೦೦- ೭:೩೦ ಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದನು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಜಮಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ದೀಪೋತ್ಸವಗಳು ಇದ್ದವು. ಅವರು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗದಂತೆ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಬಂಗಲೆಯ ಬಳಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೋರಿಯ ಕೆಳಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ, ದಾಮೋದರ್ ಹರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನದ ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಂಡ್‌ನ ಗಾಡಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ೧೦ - ೧೫ ಹೆಜ್ಜೆ ಓಡಿತು. ಗಾಡಿ ಹಳದಿ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದಾಮೋದರನು ದೂರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು "ಗೊಂಡ್ಯಾ ಅಲಾ ರೇ" ಎಂದು ಕರೆದನು. ಇದು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದಾಮೋದರ ಹರಿ ಗಾಡಿಯ ಫ್ಲಾಪ್ ಅನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಸುಮಾರು ದೂರದಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು. ರಾಂಡ್ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಬ್ಬರೂ ರಾಂಡ್‌ಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಮೂಲತಃ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ ಹಿಂದೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ರಾಂಡ್‌ನ ಗಾಡಿ ಹೊರಳಿತು, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು ಪರಸ್ಪರ ಪಿಸುಗುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನದಿಂದ., ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬನ ತಲೆಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ.  ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಯರ್ಸ್ಟ್, ಕೆಳಗಿನ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಂಡ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಗಾವಲು  ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ನಿಧನರಾದರು. ರಾಂಡ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಯಾಸೂನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು,  ೩ ಜುಲೈ ೧೮೯೭ ರಂದು ವಾವರ ಗಾಯ ತೀವ್ರವಾಯಿತು.

ದ್ರಾವಿಡ್ ಸಹೋದರರು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿ ಮೇರೆಗೆ ದಾಮೋದರ್ ಹರಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೯೭ ರಂದು ದಾಮೋದರ್ ಹರಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ಲೇಗ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆ ಹುಡುಕುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು ಮುಂತಾದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಚಾಪೇಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩೦೨ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ, ೧೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೯೮ ರಂದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ೧೮೯೯ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟನು. ಪೊಲೀಸ್ ಮಾಹಿತಿದಾರರು: ದ್ರಾವಿಡ್ ಸಹೋದರರನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಹರಿ, ಮಹದೇವ್ ವಿನಾಯಕ್ ರಾನಡೆ ಮತ್ತು ಖಂಡೋ ವಿಷ್ಣು ಸಾಠೆ ಅವರು ಹೊರಹಾಕಿದರು. ಅವರು ಅದೇ ಸಂಜೆ ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೯ ರಂದು ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯ ಪೇದೆ ರಾಮ ಪಾಂಡು ಅವರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರಾದ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ, ವಾಸುದೇವ ಹರಿ ಮತ್ತು ರಾನಡೆ ಅವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ವಾಸುದೇವ್ ಹರಿ: ೮ ಮೇ ೧೮೯೯, ಮಹಾದೇವ ವಿನಾಯಕ್ ರಾನಡೆ: ೧೦ ಮೇ ೧೮೯೯, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಹರಿ : ೧೨ ಮೇ ೧೮೯೯. ಸಾಠೆ, ಬಾಲಾಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರಿಗೆ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಘಟನೆಯ ಕವರೇಜ್ 
೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೯೭ ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನವು ದಾಮೋದರ್ ಚಾಪೇಕರ್ ಡೆಕ್ಕನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ೨೮, ಆಯರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಂಡ್ ಸ್ಲೇಯರ್‌ಗಳ ಬಂಧನವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಲೇಖನವು ಡೆಕ್ಕನಿ ಎಂಬುದು ದಾಮೋದರನ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವನನ್ನು ವಕೀಲ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತದೆ.  ಇನ್ನೊಂದು ದಿನಾಂಕ ೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೯೭, ಘಟನೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ದಾಮೋದರ್ ಚಾಪೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಕೀಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.  ಹಿಂದಿನ ಲೇಖನವು ದಾಮೋದರ್‌ಗೆ ಶಿಮ್ಲಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಲೇಖನಗಳು ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಯನ್ನು ದಾಮೋದರ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೮ ರಂದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ದಾಮೋದರನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.  ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೯ ರ ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್, ಪೂನಾ ಪ್ಲೇಗ್ ಕಮಿಷನರ್ ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಯರ್ಸ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ದಾಮೋದರ್ ಹರಿಯ ಸಹೋದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದನೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪೂನಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ್ ಸಹೋದರರ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಶೂಟಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಾಪೇಕರ್ ಅವರು ದ್ರಾವಿಡರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರಾನಡೆ ಎಂಬ ಸಹಚರನನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೇಕರ್ ಮತ್ತು ರಾನಡೆಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಸಹ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 
೧೯೭೯ ರ ಭಾರತೀಯ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ, ೨೨ ಜೂನ್ ೧೮೯೭, ಹತ್ಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು, ಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.   ಅದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಾಪೇಕರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರ ಕುರಿತಾದ ಭಾರತೀಯ ವೆಬ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿ ಗೊಂಡ್ಯಾ ಅಲಾ ರೇ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಝೀ೫ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 ↑  
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು