ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ

ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಯು ೫೭ ಅಡಿ (೧೭ಮೀ) ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ. ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನ ಒಂದು ಬ್ಲಾಕ್‌ನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು (೧೯ ಮೈಲಿ) ದೂರದಿಂದ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಜೈನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬಾಹುಬಲಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ, ಅಹಿಂಸೆ, ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸರಳ ಜೀವನದ ಜೈನ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮೩ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೨೦೧೬ ರ ವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜೈನ ಪ್ರತಿಮೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಮೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಗಂಗ ರಾಜವಂಶದ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ದಂಡನಾಯಕ ಚಾವುಂಡರಾಯರಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಸದಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಂಕರರ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂದ್ಯಾಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟವೂ ಒಂದು. ಇನ್ನೊಂದು ಚಂದ್ರಗಿರಿ, ಇದು ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯದು. ಚಂದ್ರಗಿರಿಯನ್ನು ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರ ವೃಷಭನಾಥ್ ಅವರ ಮಗನಾದ ಜೈನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭರತನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜೈನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.  ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಹಾಲು, ಕೇಸರಿ, ತುಪ್ಪ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಉತ್ಸವ  ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜರ್ಮನ್ ಇಂಡಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಝಿಮ್ಮರ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಮೆಯ ತಾಜಾತನಕ್ಕೆ ಈ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.  ಮುಂದಿನ ಅಭಿಷೇಕ (anointment) ೨೦೩೦ ರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ 

ಇದನ್ನು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ೪೯% ಮತಗಳು ಇದರ ಪರವಾಗಿದ್ದವು.  ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ 
ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಬಾಹುಬಲಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ (ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತ) ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಶ್ಚಲ ಧ್ಯಾನವು ಅವನ ಕಾಲುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.  ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ನಗ್ನ ಚಿತ್ರವು ಗುಂಗುರು ಕೂದಲಿನ ಉಂಗುರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ತೆರೆದಿವೆ. ಅವನ ಮುಖದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ತುಟಿಗಳ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗುವಿನ ಮಸುಕಾದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅದು ಶಾಂತ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವನ ಭುಜಗಳು ಅಗಲವಾಗಿವೆ, ತೋಳುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಾಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗೆ ತೊಡೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ.

ಅವನ ಅವಿರತ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವೆ ಇದೆ. ಈ ಇರುವೆಯಿಂದ, ಒಂದು ಹಾವು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ, ಇದು ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಳುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹುರಿಮಾಡಿದ ತೋಳುಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕೃತಿಯು ತೆರೆದ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಇದು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಚೌರಿಧಾರಿಗಳು - ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಿಣಿ - ಭಗವಂತನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಆಕೃತಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇರುವೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ತೊಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ಗೊಮ್ಮಟಸರ ರವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೆ.ಎಲ್. ಜೈನಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ:

ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಭವ್ಯತೆ, ಅದರ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ-ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ, ಅದನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೈನರು ಮತ್ತು ಜೈನೇತರರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ನಾನು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ನಾನು ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮಿಷನರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದೆ, ಅವರು ಪವಿತ್ರ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ತಮ್ಮ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ನಾನು ಮೇಲೆ ನೀಡಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು.  ಚಿತ್ರವು ಸುಮಾರು ೫೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಅಂಗವು ಸೊಗಸಾದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅದನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಜೈನರನ್ನು ವಿಗ್ರಹಾರಾಧಕರು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೂ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜೈನರು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಲ್ಲು, ಬೆಳ್ಳಿ, ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ವಜ್ರವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಾಗ, ಅನಂತದೊಂದಿಗೆ ಅಬಾಧಿತ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಶಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡ ಆತ್ಮದ ಗುರುತನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ 

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ-ರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು

ದಂತಕಥೆ 
ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಐದು ದ್ರವಗಳು, ಹಾಲು, ಕೋಮಲ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಸಕ್ಕರೆ, ಮಕರಂದ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ನೂರಾರು ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಹೊಕ್ಕಳಿನ ಕೆಳಗೆ ದ್ರವವು ಹರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೂಷ್ಮಾಂಡಿನಿಯು ಬಿಳಿಯ ಗುಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಹಣ್ಣಿನ ಅರ್ಧಭಾಗದ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಬಡ ಮುದುಕಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಪಾದದವರೆಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಾವುಂಡರಾಯನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಈ ಬಾರಿ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಪಾದದವರೆಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
 ಗೊಮ್ಮಟಗಿರಿ
 ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಬಸದಿ
 ಬಾವಂಗಜ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು