ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ

ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II (೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬೪೫ -  ನವೆಂಬರ್ ೧೭೦೪) ೧೬೭೩ ರಿಂದ ೧೭೦೪ ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಕ್ತಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 
ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜರು ೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬೪೫ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟಣದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಣಿ ಅಮೃತ್ ಅಮ್ಮಣಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ದೇವ ರಾಜ ( ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ I ರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ) ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೬೭೩ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೧ ರಂದು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ I ರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ಅವರನ್ನು ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೬೭೩ ರಂದು ಮೈಸೂರು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಮದ್ದಗಿರಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ತಂಜೂರಿನ ರಾಜ ವೆಂಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಲಸಹೋದರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ-ಬಿಜಾಪುರ-ಬಾಲಾಘಾಟ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.

ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ 
ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜನು ರೈತರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ವಿವಿಧ ಸಣ್ಣ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.  ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಒಳನುಗ್ಗುವ ಸ್ವಭಾವವು ವೀರಶೈವ ಮಠಗಳಲ್ಲಿನ ಜಂಗಮ ಪುರೋಹಿತರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಯಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ( ನಾಗರಾಜ್‍ ೨೦೦೩)  ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಒಂದು ಘೋಷಣೆ ಹೀಗಿತ್ತು:"ಬಸವಣ್ಣ ವೃಷಭ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ;ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವ ನಾವೇಕೆ ರಾಜನಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು?" ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜನು ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದ  ೪೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ನಂಜನಗೂಡಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈವ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಔತಣಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದರ ತೀರ್ಮಾನದ ನಂತರ ಅವರು ಮೊದಲು ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಂತರ ಒಬ್ಬರಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದರು. ಕಿರಿದಾದ ಹಾದಿಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಬಾರಿ, ಅವನ ರಾಜಮನೆತನದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಪ್ರತಿ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಪಾದ್ರಿಯನ್ನು ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಿದರು.  ಈ 'ಸಾಂಗ್ಯುನರಿ ಅಳತೆ' ಹೊಸ ತೆರಿಗೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು.  ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ೧೬೮೭ ರಲ್ಲಿ, ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II ವೆಂಕೋಜಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ರೂ. ೩ ಲಕ್ಷ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಮರಾಠ ರಾಜನು ಒಡೆಯರ್ ಜೊತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಮೂರು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ನಗರವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಖಾಸಿಂ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸೈನ್ಯವು ಬಂದು, ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೧೦, ೧೬೮೭ ರಂದು ಮೊಘಲ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅದರ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಸಿತು. ಮರಾಠರು ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಮೊಘಲರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದು ಔರಂಗಜೇಬನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿದರು. ಅವರು ಮರಾಠರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮೊಘಲರು ಮುಚ್ಚಿದರು.

ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು 
ಮೊಘಲರು, ಔರಂಗಜೇಬನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮರಾಠ-ಬಿಜಾಪುರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕರ್ನಾಟಕ-ಬಿಜಾಪುರ-ಬಾಲಾಘಾಟ್ (ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಸಿರಾದ ಮೊಘಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಸಿರಾದ ಮೊಘಲ್ ಫೌಜ್ದಾರ್ ದಿವಾನ್ ಖಾಸಿಂ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂಲಕ, ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮೈತ್ರಿ ಬೆಳೆಸಿದರು".  ಮೊಘಲ್ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕಡಿಮೆ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು.  ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಬಾರಾಮಹಲ್ ಮತ್ತು ಸೇಲಂನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈಗ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ೧೬೯೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಪರ್ವತಗಳವರೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.  ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II ಮಧುರಾದ ನಾಯ್ಕರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಟ್ರಿಚಿನೋಪೊಲಿಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಖಾಸಿಮ್ ಖಾನ್, ಅವರ ಮೊಘಲ್ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿ ನಿಧನರಾದರು. ತನ್ನ ಮೊಘಲ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ ತನ್ನ ದಕ್ಷಿಣದ ವಿಜಯಗಳ ಮೊಘಲ್ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II ಅಹ್ಮದ್ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಔರಂಗಜೇಬ್ಗೆ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ೧೭೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ " ಜಗ್ ದೇವ್ ರಾಜ್ " (ಅಕ್ಷರಶಃ, "ಲಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್") ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುದ್ರೆಯ ಉಂಗುರದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ದಂತ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿ, ಮತ್ತು ಔರಂಗಜೇಬನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಕತ್ತಿ, ಫಿರಂಗಿ, ಹಿಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ  ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರು ರಾಜ್ಯದ ಖಡ್ಗವಾಗಿ ಬಳಸಲು, ದಂತ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ.  ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ಇಲಾಖೆಗಳಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಇದು ಇಂದಿಗೂ "ಅಥಾರ ಕಚೇರಿ" (ಹದಿನೆಂಟು ಇಲಾಖೆಗಳು) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, "ಮೊಘಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ನೋಡಿದ ಅನುಕರಣೆ".  ಮಹಾರಾಜರು ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೭೦೪ ರಂದು ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರ ಅಧಿಪತ್ಯವು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಿಡಗೇಸಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಲ್ನಿ ಮತ್ತು ಅನೈಮಲೈವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಬಲಮ್‌ನಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾರಾಮಹಲ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಪರಂಪರೆ 
ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ೧೯೮೯ ರ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ II ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ರಾಜ್ಯವು "ಒಂದು ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು." ಇದು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರೂ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಮೈತ್ರಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕೆಲವು ಆಗ್ನೇಯ ವಿಜಯಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೇಲಂ ), ಮೊಘಲರಿಗೆ ನೇರ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಸಿರಾದ ಮೊಘಲ್ ಫೌಜ್ದರ್ ದಿವಾನ್ ಮತ್ತು ತಂಜೂರಿನ ಮರಾಠ ದೊರೆ ವೆಂಕೋಜಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮೈತ್ರಿಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೈತ್ರಿ ಛಿದ್ರವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾರಣ ಟ್ರೈಕ್ನೋಪೊಲಿಯ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು.  ಅಂತೆಯೇ, ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಮುದ್ರೆಯ ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ೧೭೦೦ ರಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಔರಂಗಜೇಬ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೊಘಲ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಅಧೀನತೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.  ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮೊಘಲ್ ಪ್ರಭಾವದ ನೇರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. 

ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಗೀತಾಗೋಪಾಲ - ಒಪೆರಾ ರಚನೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 
 
 
 
 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ