ಹಾವು ಕಡಿತ

ಹಾವು ಕಡಿತ ವು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ರಂಧ್ರದ ಗಾಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಎನ್ವೆನಾಮೆಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ನಂಜಿನ ಹೊರತಾಗಿ ಹಿಸುಕುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ, ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳು ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಬೇಟೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳ ದೈಹಿಕ ಗೋಚರಿಕೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವುಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿನಿರತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗಮನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಪರಿಣಾಮವು, ಹಾವಿನ ಜಾತಿಗಳು, ಹಾವು ಕಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ದೇಹದ ಭಾಗ, ವಿಷವು ಒಳಸೇರಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣ, ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೊಳಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಯದ ಮತ್ತು ಭೀತಿಯ ಭಾವನೆಗಳು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತ ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ ರೇಸಿಂಗ್ ಹಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಸೇಟ್‌ನ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಷಯುಕ್ತ-ಅಲ್ಲದ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳೂ ಕೂಡ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಾವಿನ ಹಲ್ಲು, ಅಥವಾ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸೋಂಕಿನ ಮೂಲಕದ ಸೀಳುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.  ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಅತಿಸಂವೇದನಶೀಲತೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಉಲ್ಭಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಹಾವುಗಳು ವಾಸವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮರಣಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ವ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಉಪ-ಸಹಾರಾದ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಡಿತಗಳ ದಾಖಲೆಯಿದೆ, ನಿಯೋಟ್ರೊಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷುವದೀಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಮರಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಕೂಡ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಯು ನಿರೋಧಕ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಚಪ್ಪಲಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕರ ಹಾವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಎಲ್ಲಾ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಭಯ, ಭೀತಿ, ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಇವುಗಳು ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ ಮತ್ತು ವಾಂತಿಯಾಗುವಿಕೆ, ಅತಿಸಾರ, ತಲೆಸುತ್ತು, ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುವಿಕೆ, ಹೃದಯಾತಿಸ್ಪಂದನ, ಮತ್ತು ಶೀತ, ತೇವ ಚರ್ಮ ಮುಂತಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.   ದೂರದರ್ಶನ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಹಾವಿನ ಕಡಿತವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಹೈಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮರಣವು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಸಮಪರ್ಕವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

ಶುಷ್ಕ ಹಾವು ಕಡಿತಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಷಯುಕ್ತ-ಅಲ್ಲದ ಜಾತಿಗಳ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಸರಿಯಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲದ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು (ಅದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮಂಡಲ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಆ ಹಾವುಗಳ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಲ್ಲುಗಳು ಆಳವಾದ ರಂಧ್ರ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ), ಕಡಿತವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಅತಿಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ಸ್ಯಾಲ್ವಿಯಾ ಮತ್ತು ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಲ್ಲುಗಳು ಕ್ಲೋಸ್ಟ್ರಿಡಿಯಮ್ ಟೆಟಾನಿ  ರೋಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಪಾಯಕರವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳ ದೋಷಯುಕ್ತತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಒಂದು ಸೋಂಕು ಹರಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವು ಕಡಿತಗಳು, ಒಂದು ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಡಿತವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದಿರಲಿ, ಕೆಲವು ವಿಧದ ಸ್ಥಾನಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 90% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೋವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಭಾಗವು ಕೆಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಕಡಿತದ ಜಾಗದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕೋಬ್ರಾಗಳ ಕಡಿತವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಭಾಗದ ಅಂಗಾಂಶವು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 5 ನಿಮಿಷದ ಒಳಗಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಊದಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವೂ ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆಯಾಗಬಹುದು. ಪಿಟ್‌ವೈಪರ್‌ಗಳ ಕಡಿತಗಳ ಇತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅತಿನಿದ್ರೆ, ಅಶಕ್ತತೆ, ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ, ಮತ್ತು ವಾಂತಿಯಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು  ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಿವ-ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಅವುಗಳು ವಿಪರೀತ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ವೇಗವಾದ ಉಸಿರಾಟ, ತೀವ್ರವಾದ ಹೃದಯಾತಿಸ್ಪಂದನ, ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ, ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಹಾವಿನ ಉಪಯೊಗಳೂ
ಆಸಕ್ತಿಕರವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಮೊಜಾವ್ ರಾಟಲ್‌ಹಾವು, ಕೋರಲ್ ಹಾವು, ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಕಲ್ಡ್ ರೆಟಲ್‌ಹಾವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಡಿತಗಳು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾದ ಹಾನಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ನೋವು ಅಥವಾ ಯವುದೇ ರೀತಿಯ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರೆಟಲ್‌ಸ್ನೇಕ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದು "ರಬ್ಬರಿನಂತಹ," "ಮಿಂಟ್‌ನಂತಹ," ಅಥವಾ "ಲೋಹದಂತಹ" ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಪಿಟ್ಟಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾಗಳು ಮತ್ತು ರಿಂಕಲ್ಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ನೋವು, ಆಪ್ಥಲ್‌ಮೊಪಾರೆಸಿಸ್, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಕುರುಡತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಆಸ್ಟೇಲಿಯಾದ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂಡಲ ಹಾವು ಎನ್ವೆನೊಮೇಷನ್‌ಗಳು ಕೊಗುಲೊಪಥಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅವು ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಿಂದ, ಮೂಗಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಕ್ರಸ್ರಾವವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯದಾದ, ವಾಸಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಗಾಯಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮೆದುಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಆಂತರಿಕ ಅವಯವಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ರಕ್ತಸ್ರಾವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಎಕಿಮೊಯ್ಸಿಸ್ (ಮೂಗೇಟುಗಳು) ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕೋಬ್ರಾಗಳು, ಕ್ರೈಟ್‌ಗಳು, ಮಂಬಾಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳಿಂದ ಉಗುಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಂಜುಗಳು ವಿಷವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆ ಮೂಲಕ ನರವಿಷತ್ವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಸುಕುತನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪೂರ್ತಿ ದೇಹದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ಯಾರಾಸ್ಥೀಷಿಯಾ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತನಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯೂ ಕೂಡ ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಡಬಹುದು. ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತೊಂದರೆಗಳು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲ. ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ತಕ್ಷಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗದಿದ್ದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಉಗುಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷಗಳು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಅಂಗಾಂಶದ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ದೇಹದೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶವು ಸಾಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ರಬ್ಡೋಮೈಲೋಸಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಸತ್ತ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಕೋಶಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಹೊರಬಿಡುವ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ (ಕಲಿಜದ) ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡದೇ ಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. 
ಹಾವುಳೂ

ರೋಗ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ
ಎನ್ವೆನೋಮೇಷನ್ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷವನ್ನು ಸೇರಿಸದೆಯೇ ಕಚ್ಚುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷವನ್ನು ತಮಗೆ ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ದದಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳಿ ಅದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುವ ಹೊರತಾಗಿ ಅಂತಹ ಒಂದು "ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತ"ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.   ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತಗಳ ಪ್ರತಿಶತವು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅಂಜುಬುರುಕವಾಗಿರುವ ಕೋರಲ್ ಹಾವುಗಳ 50% ಕಡಿತಗಳು ಎನ್ವೆನೋಮೇಷನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪಿಟ್‌ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳ 25% ಕಡಿತಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳ ಜಾತಿಗಳು, ಅಂದರೆ ರೆಟಲ್‌ಸ್ನೇಕ್‌ನಂತಹ ಜಾತಿಗಳು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ಏಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಡಿತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತಗಳು ಹಾವಿನ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಯದ ಕಾರಣವೂ ಕೂಡ ಆಗಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಂಸದೊಳಕ್ಕೆ ಹಾವಿನ ಹಲ್ಲು ಪ್ರವೆಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ವಿಷವು ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಷದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ದೊಡ್ದದಾದ ಸಂಪೀಡಕ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂದರೆ ಬೊಯಿಡೀ ಮತ್ತು ಪೈಥೊನಿಡೀ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಹ ಹಾವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ದೊಡ್ದದಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಶಿಕರಿ ಅಥವಾ ಹಾವು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಹೊರಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತೀವ್ರವಾದ ಸೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೂಜಿಯಂತೆ-ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮೊನಚಾದ ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.  ವಿಷಯುಕ್ತವಾದ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳಂತೆ ಜೀವಕ್ಕೆ-ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಕುವ ಕಡಿತಗಳಂತಲ್ಲದೇ, ಕಡಿತವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕರವಾದ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವುಗಳು ಕಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮ ಬಾಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತವೆ, ಅಟ್ರಾಕ್ಟಾಸ್ಪಿಡೈಡೀ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯದ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಾಯನ್ನು ತೆರೆಯದೆಯೇ ತಮ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಬದಿಗೆ ಮಡಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತವೆ.

ಹಾವಿನ ನಂಜು (ವಿಷ)

ಹಾವುಗಳು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಮಯೋಸಿನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ತೃತೀಯ ಶೇಣಿಯ-ಮಧ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವುಗಳು ಹೆನೊಫೀಡಿಯಾ ಸುಪರ್‌ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದ ದೊಡ್ಡ ಆಂಬುಷ್ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಕೋಚನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಡುಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರ ಕಾರಣದಿಂದ, ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳ ಸಂತತಿಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗುವುದಕ್ಕೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಚುರುಕಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಿಕಾರಿಗಳ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣದಾದ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ, ಅದು ಹಾವಿನ ವಿಷದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಟೊಕ್ಸಿಕೊಫೆರಾದ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆ, ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಮೂಲ ಸಂತತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅದು ಹಾವಿನ ವಿಷದ ವಿಕಾಸದ ಒಂದು ಮುಂಚಿನ ಸಮಯದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ರಿಟೀಷಿಯ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಾವಿನ ವಿಷವು ಸುಧಾರಿತ ಕರ್ಣಸಮೀಪಿ ಗ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಾಲಾರಸವನ್ನು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅಲ್ವೋಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಟೋಳ್ಳಾದ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ.  ವಿಷವು ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಶಿಕಾರಿಯ ಹೃದಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಶ ಅಂತಃಪ್ರವೇಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಅದರಿಂದಾಗಿ ವಿಷವು ತುಂಬಾ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಹಲವಾರು ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪಿಟ್‌ವೈಪರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸೈಟೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು, ಹೀಮೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು, ನ್ಯೂರೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಮಯೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ವಿಷಗಳ ಸಂಯೋಜನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಧದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಚೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧದ ಹಾವಿನ ವಿಷವು ಒಂದು ವಿಧ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಹೆಮೋಟೊಕ್ಸಿಕ್ ಅಥವಾ ನ್ಯೂರೋಟೊಕ್ಸಿಕ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಈ ದೋಷಯುಕ್ತ ನಂಬಿಕೆಯು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.  ಏಷಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಹಾವಿನ ವಿಷಗಳ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಯೋಜನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಾವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ LD50 ಮೂಲಕ ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ವಿಷದ ಬಲವು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂತತಿಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ ಚರ್ಮದ ಕೆಳಗಿನ LD50 140-ಫೋಲ್ಡ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದಲಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ   ಇದು 100-ಫೋಲ್ಡ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಕೂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಗ್ಯಾಬೂನ್ ಮಂಡಲ ಹಾವು ಉಳಿದ ಹಾವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಕಡಿತದಲ್ಲಿ 5 ರಿಂದ 7 ಎಮ್‌ಎಲ್ (450 ರಿಂದ 600 ಎಮ್‌ಜಿ) ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತದೆ. ಒಪಿಸ್ತೋಗ್ಲೈಫಸ್ ಕೊಲುಬ್ರಿಡ್ಸ್‌ಗಳು ಜೀವಕ್ಕೆ-ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗುವಂತಹ ವಿಷಗಳಿಂದ (ಬ್ಲೂಮ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಗ್‌ನ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗದಂತಹ ವಿಷಗಳವರೆಗೆ (ಟ್ಯಾಂಟಿಲ್ಲಾದಲ್ಲಿರುವಂತೆ) ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಿಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ

ಹಾವುಗಳು ತಮಗೆ ಭಯವುಂಟಾದಾಗ, ಅವುಗಳು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಾಗ, ಕೆರಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಹಾವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸುವುದು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಅಪಾಯಕರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಬಿಡುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾವುಗಳ ಗೋಚರಿಕೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಾವುಗಳ ಜಾತಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಹಾವುಗಳು ದಂಶಕಗಳಂತಹ (ಇಲಿ, ಮೊಲ, ಅಳಿಲು ಇತ್ಯಾದಿ) ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ನಿಯಮಿತವಾದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಹಾವುಗಳ ಭಯವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಿಂಕಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಹಾವುಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನೆಟ್ರೊಪಿಕ್ಸ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಗಳಂತ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರವಾದ ಹಾವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆತುರ ಆತುರವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವುದು ಭೂಮಿಯ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ದೂರಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಹಾವುಗಳು, ಅಂದರೆ ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಂಬಾಗಳಂತಹ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಡೆದುಹಾಕುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೂ ಹೊರಬರದಿದ್ದರೆ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವುದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶಿಬಿರಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುಬೆಳಕುಗಳ ಬಳಕೆಯು, ಅಂದರೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸೌದೆಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.   ಹಾವುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದ ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.  ರಂಧ್ರವಿರುವ ನಾಟಗಳು, ದೊಡ್ದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ತಿರುವುಗಳು, ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಹಾವು ಅಡಗಿರುವ ಇತರ ಸಂಭವನೀಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೇರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬಂಡೆಚಾಚುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆಯೇ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಾವುಗಳು ಶೀತ-ರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಶಿಲೆಗಳ ಚಾಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿ ಮಲಗಿರುತ್ತವೆ.

ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಥವಾ ಹಾವುಗಳ ಮಾಲಿಕರು ಹಾವು ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೂಡ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಹಾವುಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಡುವಾಗ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ 40% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಾಳುಗಳು ಕಡಿನ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಹಾನಿಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ- ಅವರಲ್ಲಿ 40% ಜನರು ಪ್ರತಿಶತ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ತ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು (ಅಂದರೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ) ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ತಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಹಾವುಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಹಾಕಿ ಮಲಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಭೀತಿಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಹೊರಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.  ಒಂದು ಹಾವಿನ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ತಲೆಯು ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮೂಲಕ ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕಚ್ಚುವುದರ ಸಂಭವನೀಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.  ಪ್ರಚೋದಿತ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಹಾವಿನ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮದಷ್ಟೇ ತೀವ್ರತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸತ್ತ ಹಾವುಗಳೂ ಕೂಡ ತಾವು ಶಿಕಾರಿಗಳ ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ವಿಷದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ತ ಹಾವಿನ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಷವನ್ನು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ.

ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ಹಾವಿನ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಜೀವಕ್ಕೆ-ಹಾನಿಕಾರಕವೋ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಒಂದು ಒಂದು ಸುಲಭದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ.  ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಕೊಪ್ಪರ್‌ಹೆಡ್ ಹಾವಿನ ಗಣಕಾಲಿನ ಮೇಲಿನ ಕಡಿತವು ಒಬ್ಬ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಎಲ್ಲ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತದ ಪರಿಣಾಮವು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಹಾವಿನ ಗಾತ್ರ, ಭೌತಿಕ (ದೈಹಿಕ) ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶ, ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಕಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾಲು, ಮುಂಡ, ಅಭಿಧಮನಿ, ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು), ಒಳಸೇರಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣ, ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ. ಚುರುಕಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂರಕ್ಷಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ
ಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಆದರ್ಶವಾದ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಸತ್ತ ಹಾವು ರೋಗಿಯ ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂದು ಬರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳಿಯ ಜ್ಞಾನವು ಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಹುವೇಲೆನ್ಸೀಯ ಪ್ರತಿ ವಿಷಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂರು ವಿಧದ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳು, ಕ್ರೈಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಕೋಬ್ರಾಗಳು.  ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವು ನಿಷ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ವಿಧದ ಹಾವುಗಳ ಎನ್ವೆನೋಮೆಷನ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನ.  ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಕಚ್ಚುವ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಈ ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಭೂಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಾವುಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಿಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಹಾವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳಿಂದ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಜೀವನ ಪೂರ್ತಿ ಪರಿಣಾಮ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ವಿಷವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಇತರ ವಿಷಗಳು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ ತೆಳುವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೀಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಂಭನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಘಾತವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೂಡ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಏಕೆಂದರೆ ಹಾವುಗಳು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೂಡ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಲೇಖನವು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ಉಪಾಯವೂ ಅಲ್ಲ.  ಓದುಗರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ರೂಪದ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಏನೇ ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳವಾಗಿದೆ:

ರೋಗಿಯನ್ನು (ಮತ್ತು ಇತರರು, ನಿಮ್ಮನ್ನೂ ಸೇರಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ರೋಗಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಲು ನಿಧಾನಿಸಬಾರದು. ಹಾವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇನ್ನೂ ದೂರ ಹೋಗಿರದಿದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಹಾವು ಕಡಿದವರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು.
ರೋಗಿಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಬೇಕು. ತೀಕ್ಷ್ಮ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗೆ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.  ರೋಗಿಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಲು ಆತನ ಹತ್ತಿನ ಜನರು ಇರಬೇಕು. ರೋಗಿಗೆ ದಿಗಿಲು ಆವರಿಸುವುದರಿಂದ ಸೋಂಕು ಹರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಸಿಗುವಂತಹ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ರೋಗಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಅವಯವವು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ರಕ್ತವು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಂದ ವಾಪಸ್ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ರೋಗಿಯ ಹೃದಯದ ತೀವೃತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ರೋಗಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಕುಡಿಯಲು ಅಥವಾ ತಿನ್ನಲು ನೀಡಬಾರದು. ಕುಡಿಯಬಲ್ಲಂತಹ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನೀಡಬಾರದು. ಇದರಲ್ಲಿನ ವಸೊಡಿಲೇಟರ್ ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷವು ಹರಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರ ನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲದೆ ರೋಗಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿ ಅಥವಾ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ನೀಡಬಾರದು.
ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಉಬ್ಬಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯಿದ್ದರೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು (ಉಂಗುರಗಳು, ಕೈಗಡಗಗಳು, ಕೈ ಗಡಿಯಾರಗಳು, ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು ಇತರೆ.)
ರೋಗಿಯು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು.

ಅಮೇರಿಕದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಘಟನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೋಪು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆಯುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿವೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕದಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಶಿಫಾರಸ್ಸುದಾರರು ಹಾವು ಕಡಿತದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೊಳೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ. ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ವಿಷದ ಗುರುತು ಇದ್ದರೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ವಿಧದಿಂದ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇದು ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಔಷಧ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನ

1979ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯು ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.  2009 ರಂತೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಪ್ರಕರಣದ ವರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಣಿತರು ಇದರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.  ಹೀಗಾದರೂ ಕೂಡ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನ ಪದ್ಧತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೇ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಹಾವು ಕಡಿದ ರೋಗಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳ ಸೈಟೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲ, ಆದರೆ, ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳಂತಹ ನ್ಯೂರೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ವಿಷಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಮಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. 1978ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧಕ ಸ್ಟ್ರಾನ್ ಸುದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒತ್ತಡ ಸ್ಥಂಭನ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷವು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಲು ಮತ್ತು ದುಗ್ಧನಾಳ-ವ್ಯೂಹದ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಜಡವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಸಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಜಡವಸ್ತುವು ಹರಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒತ್ತಡ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಜಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಂಭನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಲುಬಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ದೂಡಲ್ಪಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು.

ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಗುಣದ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮೂಲಕ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಬ್ಯಾಂಡೇಜನ್ನು ಕಡಿತಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಇಂಚುಗಳವರೆಗೆ (ಅಂದರೆ, ಕಡಿತಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಹೃದಯದ ಮಧ್ಯೆ) ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೃದಯದತ್ತ ಅಲುಗಾಡಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಗಾಯವನ್ನು ಕೆಳಮುಖ ಮಾಡಿ ಬೆನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿ ಮಲಗಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೈ ಅಥವಾ ಕಾಲಿನತ್ತ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಗಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಡಬೇಕು: ಅಲುಗಾಡಿಸಬಾರದು, ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಕೈ ಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಅಥವಾ ತೂಗು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಗಾಯಕ್ಕೆ ಅಂಟುಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವಾಗ ಕೈ ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನು ತಿರುಚಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಇದು ರಕ್ತದ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು  ಅಥವಾ ಸರಾಗವಾಗಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಆಗದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಸರಾಗವಾಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗಿ ಅಂಗವನ್ನು ಬಾಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲದೆ, ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಭಾಗವು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮೇಲೆ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಭಾಗದ ಗುರುತನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೆರಿಪ್ಹೆರಲ್ ಎಡಿಮಾ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಒತ್ತಡದಿಂದ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಮಾಡಿ; ಒಂದು ವೇಳೆ ನೀವು ರೋಗದ ಚಿನ್ಹೆ ಕಂಡುಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ನೀವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಮಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ರೋಗಿಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳುವವರೆಗೆ ತೆಗೆಯಬಾರದು . ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಷವು ಪರಿಮಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಂಡುಬಂದು ಒಣ ಗಾಯದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿಧಾನ; ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ವಿಷವು ರೋಗಿಯ ದೈಹಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಹಾವಿನ ಉಪಯೊಗಗಳು ೩ಬಸವರಜ್೨೩೨೪೨೩೪೨೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೩೪೨೩೫೩೩೪೫೩೨೨೨
ಹಾವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಲನ್ನು ಹಳಲಾಗುತ್ತದೆ
ಹಗೆ ನಾಗರ ಹಾವಿನೀಂದ ರೈತರು ಬವಿಷ್ಯ ನುದಿಯುತ್ತಾರೆ

===ನಂಜಿಗೆ ಔಷಧ ನೀಡುವುದು
   1. ರೋಗಿಯನ್ನು (ಮತ್ತು ಇತರರು, ನಿಮ್ಮನ್ನೂ ಸೇರಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ರೋಗಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಲು ನಿಧಾನಿಸಬಾರದು. ಹಾವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇನ್ನೂ ದೂರ ಹೋಗಿರದಿದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಹಾವು ಕಡಿದವರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು.
   2. ರೋಗಿಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಬೇಕು. ತೀಕ್ಷ್ಮ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗೆ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಲು ಆತನ ಹತ್ತಿನ ಜನರು ಇರಬೇಕು. ರೋಗಿಗೆ ದಿಗಿಲು ಆವರಿಸುವುದರಿಂದ ಸೋಂಕು ಹರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
   3. ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಸಿಗುವಂತಹ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ರೋಗಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
   4. ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಅವಯವವು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ರಕ್ತವು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಂದ ವಾಪಸ್ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ರೋಗಿಯ ಹೃದಯದ ತೀವೃತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.
   5. ರೋಗಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಕುಡಿಯಲು ಅಥವಾ ತಿನ್ನಲು ನೀಡಬಾರದು. ಕುಡಿಯಬಲ್ಲಂತಹ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನೀಡಬಾರದು. ಇದರಲ್ಲಿನ ವಸೊಡಿಲೇಟರ್ ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷವು ಹರಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರ ನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲದೆ ರೋಗಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿ ಅಥವಾ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ನೀಡಬಾರದು.
   6. ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಉಬ್ಬಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯಿದ್ದರೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು (ಉಂಗುರಗಳು, ಕೈಗಡಗಗಳು, ಕೈ ಗಡಿಯಾರಗಳು, ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು ಇತರೆ.)
   7. ರೋಗಿಯು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
   8. ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು.

===

ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಬರುವುದರೊಳಗೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳ ವಿಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೇ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಮುಂದುವರಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ನಂಜು ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಔಷಧವು 1895 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ವೈದ್ಯ ಅಲ್ಬಟ್೯ ಕಾಲ್‌ಮಟೆ ಎಂಬವರು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪತು. ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಎಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಷವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಕುರಿ) ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಗೊಳಿಸಲು ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರತಿವಿಷವನ್ನು ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿಯ ರಕ್ತದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಂಟಿವೆನಂನ್ನು ರೋಗಿಯ ಅಭಿದಮನಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ  ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ನಂಜಿನ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಂಜಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಂಟಿವೆನಮ್  ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ನೀಡಬೇಕು. ಆಧುನಿಕ ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ವಿಧದ ಜಾತಿಗಗಳ ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಔಷಧಿ ಮಾರಾಟ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಜನರು ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತಹುದನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು, ಅನಾಪಿಲಾಕ್ಸಿಸ್ ನಂತಹ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗುವ ಲಾಭವು ಆಂಟಿವೆನಮ್ ಉಪಯೋಗಿಸದಿದ್ದಾಗ ಬರಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತಿ ಹಳೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು

ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಆದರೆ, ಇಂದು ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡಿತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಅಂಗಕ್ಕೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಯುತ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲ. ರಕ್ತಸ್ರಾವ ತಡೆಯಲು ಹಾಕುವ ಪಟ್ಟಿಯು ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಡ್ಯುರಿಸ್ಸಸ್  ಕಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ರಯೋಜಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಾಗರಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ತಡೆಯುವ ಪಟ್ಟಯಿಂದ ಕೆಲವು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದ ರಕ್ತ ತಡೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಗ್ಯಾಂಗ್ರೀನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಸಾವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸಂಕೋಚನ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಉಪಯೋಗವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದುದಾಗಿದೆ.
ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜಾಗದಿಂದ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿ ತೆಗೆಯಲು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿನ ತೊಂದರೆ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿಷವನ್ನು ಬಾಯಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪಂಪ್ ನಿಂದ ಹೀರಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು ಉಪಯೋಗಕಾರಿಯಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹೀರುವಿಕೆಯು ಆರಂಭವಾದ 3 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ- ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಿಷವು ಚುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ-ಹೀಗೆ ಮಾನವನ ಕುರಿತು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹಂದಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೀರುವಿಕೆಯು ಯಾವುದೇ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ರೋಗವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೀರುವುದು ಬಾಯಿಯ ಲೋಳೆ ಸುರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ತೆಳುವಾದ ಚರ್ಮವು ವಿಷವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೂಡ ರೋಗಿಯ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಬಿಡಬಹುದು, ಇದು ಸೋಂಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೆಚ್ಚನೆಯ ನೀರು ಅಥವಾ ಹುಳಿಯಾದ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಕಲ್ಲು-ಹಾವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಲಾ ಪಿಯರ್ರೆ ನೊಯಿರೆ  ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದು ಒಂದು ಸ್ಪಂಜು ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಂತೆ ವಿಷವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಪರಮಾಂಗನೇಟ್‌ನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು.
ವಿದ್ಯುತ್ ಶಾಕ್ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿ. ಆದರೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ನಿಷ್ರಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕೆಲವು ವಿಪರೀತವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಯು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಎಲ್ಲ ತಪ್ಪಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಆಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಹಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿಸಿ ರಕ್ತ ತಡೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯು ಸರಿಯಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಆ ಅಂಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ವಿಷಕಾರಿಯಾದ ಹಾವಿನಿಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 3,000 ಹಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 5 ಪ್ರತಿಶತ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಪಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾವನ್ನು ಹೊರತುಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹಾವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾವಿನ ಕುಟುಂಬವೆಂದರೆ ಕೊಲುಬ್ರಿಡ್‌ಗಳು, ಇವು ಸುಮಾರು 700 ವಿಷಕಾರಿ ಜಾತಿಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಐದು ಪಂಗಡಗಳು—ಬೂಮ್ಸ್‌ಲಾಂಗ್‌ಗಳು, ಟ್ವಿಗ್ ಹಾವುಗಳು, ಕೀಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಹಾವುಗಳು, ಹಸಿರು ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಲೆಂಡರ್ ಹಾವುಗಳು—ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮರಣಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.

ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ವರದಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಖಚಿತವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ 5.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು, 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿಷವೇರುವಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು 125,000 ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒನ್ನೊಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 1.2ರಿಂದ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಗಳು, 421,000ರಿಂದ  1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿಷವೇರುವಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು 20,000ರಿಂದ 94,000 ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾವಿನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಶಾಶ್ವತ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಹಾನಿ, ಶಾಶ್ವತ ಅಂಗವಿಕಲತೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಎಷ್ಯಾ, ಆಗ್ನೇಯ ಎಷ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಸಬ್-ಸಹಾರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಭಾರತವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ವಿಷವೇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವುಗಳು ಈ ದೊಡ್ಡ ನಾಲ್ಕು ಹಾವುಗಳಿಂದಾಗುತ್ತದೆ, ಅವೆಂದರೆ ರುಸಲ್‌ನ ವೈಪರ್, ನಾಗರ ಹಾವು, ಸಾ-ಸ್ಕೇಲ್ಡ್ ವೈಪರ್, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರೈಟ್. ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1000ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 80 ಸಾವುಗಳು ರುಸಲ್‌ನ ವೈಪರ್‌ನಿಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯೋಟ್ರೊಪಿಕ್‌ಗಳು ಶೂಲದಂತಹ ತಲೆಯಿರುವ ಹಾವುಗಳಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಟೆರ್ಸಿಯೊಪೇಲೊಗಳು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ರಾಟಲ್‌ಹಾವುಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.

ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪಫ್ ಆ‍ಯ್‌ಡರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದಾಗ್ಯೂ ಪಫ್ ಆ‍ಯ್‌ಡರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದ ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾ-ಸ್ಕೇಲ್ಡ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತೋಪು‌ಗಳಲ್ಲಾಗುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಹಾವುಗಳೆಂದರೆ ನೈಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಡರ್‌ಗಳು, ರಬ್ಬರ್‌ ಮತ್ತು ತಾಳೆ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಪಿಡ್‌ಗಳು, ನಾಗರಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಂಬಾ‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೆನಾಮಸ್ ಕೊಲಾಬ್ರಿಡ್‌ಗಳಾದ ಬೂಮ್ಸ್‌ಲಾಂಗ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿನ ಹಾವುಗಳು ಯುರೋಪಿನ ಜಾತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ, ಅಂದಾಜು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 100 ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಸ್ಟಲ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು, ಪ್ಯಾಲಸ್ತೇನ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಲೆಬೆಟೈನ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆನಾಮಸ್ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳಾದ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಕೋಬ್ರಾಗಳು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ, ವಿಷಯುಕ್ತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾವುಗಳೂ ವೈಪರ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ನೋಸ್-ಹಾರ್ನಡ್ ವೈಪರ್, ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಪ್ ವೈಪರ್, ಮತ್ತು ಲೆಟೆಸ್ಟೆಸ್ ವೈಪರ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತದ ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯುರೋಪ್ 731 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 30 ಜನರು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತಾರೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಷದ ಔಷಧದ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಹಾವಿನ ವಿಷವು ಹೆಚ್ಚು ನಂಜನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊ೦ದಿದ ಏಕೈಕ ಖಂಡವಾದ  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಟೈಪ್ಯಾನ್ಸ್, ಟೈಗರ್ ಸ್ನೇಕ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ನೇಕ್ ಗಳ ಕಡಿತವು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊಡೆದುಹಾಕುವಂತಿದ್ದು, ಕೊನೆಯದೇ ಸುಮಾರು 60% ಹಾವುಕಡಿದ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಾವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯುಕ್ತವಾದ ಹಾವುಗಳಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಗ ಸಿಗುವ ಕಾರಣ ಸಾವಿನ ಘಟನೆ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಭೂಮಿಯ ಹಾವುಗಳ ಕಾಟದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಆದರೂ, ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು ಹಿಂದೂ ಮಹಾ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ  ಕೆರಿಬಿಯನ್, ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉರಜ ಜೀವಿಗಳು ದಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹವಳದ ದಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಹಳದಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸಮುದ್ರ ಹಾವು ಸಾಗರದಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಅಂತ ದಾಳಿಕೋರ ಹಾವುಗಳಲ್ಲವಾದರೂ ಇಂತಹ ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತದ 50% ನಷ್ಟು ಮೀನುಗಾರರು ಮೀನಿನೊಡನೆ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಷ ಏರಿದ ಪರಿಣಾಮವು ಕನಿಷ್ಟ ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳಿಂದ 8 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಕಡಿದ ಜೀವಿ, ಕಡಿದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ದೇಹದ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು ವಿಷಪೂರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ 80% ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ ಏರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಷದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3% ಅಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ 120 ಪರಿಚಿತವಿರುವ ದೇಶೀಯ ಹಾವಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 20 ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ Viperidae and Elapidae ಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಆದರೂ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಮೈನೆ, ಅಲಾಸ್ಕಾ, ಮತ್ತು ಹವಾಯಿ ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕನಿಷ್ಟ 20 ವಿಷಯುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳಿವೆ. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವು ಕಡಿತದ ಸಾವುಗಳು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡೈಮಂಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.  ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ದೇಶದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ನಾರ್ಥ್ ಕೆರೋಲಿನಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಘಟನೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತೀ 100,000 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ 19 ಜನರು ಕಡಿತಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರತೀ 100,000 ಜನರಿಗೆ 4 ಜನರು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ, ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಂಡಸರಾಗಿದ್ದು 17 ರಿಂದ 27 ವರ್ಷದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಾಗಾದಾಗ ಸಾಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.

ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರೀಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಗಣಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನೂ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೇ ರಾಜಮನೆತನದಷ್ಟು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಬ್ರೂಕ್‌ಲಿನ್ ಪ್ಯಾಪಿರಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಹಾರ್ನಡ್ ವೈಪರ್ ನಂತಹ ಕನಿಷ್ಟ ಏಳು ಪ್ರಕಾರದ ವಿಷದ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯುಹೂದಿಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ನೆಹುಸ್ಥಾನ್ ಎಂಬ ದಂಡವು ತಾಮ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾವಿನಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ರಾಡ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಕಲೇಪಿಯಸ್‌ ನಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮರಳುಗಾಡಿನಲ್ಲಿನ ಹಾವುಗಳು ಕಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಾವು ಕಡಿದವರಿಗೆ ಆ ದಂಡವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸಿದರೆ ಸಾಕು ಸಾವಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿಸುವ ಮೂಲಕವೇ ಸಾವಿನ ದಂಡನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮರಣ ದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈದಿಯನ್ನು ಹಾವಿನ ಗುಂಡಿಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಅನೇಕ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನಾದ ಐದು ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹಾನ್‌ನಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ದಂಡನೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಾಗಿಯೂ ಹಾವಿನಿಂದ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಾ VII ಎಂಬ ಈಜಿಪ್ಟ್ ರಾಣಿಯು ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಟನಿಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಆಸ್ಪ್—ಬಹುಶಃ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ನಾಗರಹಾವು— ಹಾವಿನಿಂದ ಕಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದು.

ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಮಾಡಲು ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಸರ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾನನ್ ಡಯಲ್ ರ ದ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಆಫ್ ದ ಸ್ಪೆಕಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್  ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಕೆಲವು ದಾಖಲಿತ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲೂ ಕೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ.  ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ IIರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಬೋರಿಸ್ III ಅನ್ನು ಹಾವಿನ ವಿಷದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಪಫ್ ಅಡ್ಡರ್ ಕೈಗೆ ಕಡಿದು ಸತ್ತ ಕುರಿತು ದಾಖಲೆಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವಿಷದ ಔಷಧಿ
ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸತ್ತವರ ಪಟ್ಟಿ
ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭ
ಒಪಿಡಿಯೋ ಫೋಬಿಯಾ
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ದಾಳಿ
ಉರಗ ಶಿಲೆ
ಹಾವಿನ ವಿಷ
ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳು
ಕಾಡಿನ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ

ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್, ಜೋನಾಥನ್ ಎ.; ವಿಲಿಯಂ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಲ್ಯಾಮರ್ (2004). ದ ವೆನೊಮಸ್ ರೆಪ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಹೆಮಿಸ್ಪಿಯರ್ , ಇಥಾಕಾ, ಎನ್‌ವೈ: ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.
ಸ್ಪಾವ್ಲ್ಸ್, ಸ್ಟೀಫನ್; ಬಿಲ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಚ್ (1995). ದ ಡೇಂಜರ್ಸ್ ಸ್ನೇಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ: ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ - ಸ್ಪೀಸಿಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ - ವೆನಾಮಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ನೇಕ್‌ಬೈಟ್ , ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಎಫ್‌ಎಲ್: ರಾಲ್ಫ್ ಕರ್ಟೀಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್.
ಸಲ್ಲಿವನ್ ಜೆಬಿ, ವಿಂಗರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ,ನೋರಿಸ್ ಜೂನಿಯರ್ ಆರ್‌ಎಲ್. ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವೆನಾಮಸ್ ರೆಪ್ಟೈಲ್ ಬೈಟ್ಸ್.  ವಿಂಡರ್ನೆಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್: ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವಿಂಡರ್ನೆಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸೀಸ್  , 1995; 3: 680–709.
ಥೋರ್ಪ್, ರೋಜರ್ ಎಸ್.; ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ವಸ್ಟ್ಲರ್, ಅನಿತಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ(1996). ವೆನಾಮಸ್ ಸ್ನೇಕ್ಸ್: ಇಕಾಲಜಿ, ಎವಲ್ಯೂಶನ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ನೇಕ್‌ಬೈಟ್‍ , ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಚ್‌ಒ ಸ್ನೇಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೆನಾಮಸ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್

ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳ ಸೋಂಕುಗಳು, ಚುಚ್ಚುವುದು, ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕಚ್ಚುವುದು
ಪ್ರಾಣಿ ದಾಳಿಗಳು
ವಿಷಪೂರಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳು