ಮಾಯಾ ಸೀತಾ

ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ( "ಭ್ರಮೆಯ ಸೀತಾ") ಅಥವಾ ಛಾಯಾ ಸೀತಾ ("ನೆರಳು ಸೀತಾ") ಎಂಬುದು ಸೀತಾ ದೇವತೆಯ ಭ್ರಮೆಯ ನಕಲು. ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಲಂಕಾದ ರಾಕ್ಷಸ-ರಾಜ ರಾವಣನಿಂದ  ಈಕೆ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.

ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಸೀತೆ - ರಾಮನ ಪತ್ನಿ ( ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಕುಮಾರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಅವತಾರ ) - ರಾವಣನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಅವಳನ್ನು ರಾಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವರೆಗೆ, ಅವಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ (ಬೆಂಕಿಯ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ) ಅದರ ಮೂಲಕ ಅವಳು ರಾಮನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ -ದೇವರು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವಳು ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾವಣನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ನರಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದಳು ಎಂದು ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ಇತರರು ಅವಳು ಹೇಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನಾಯಕಿ ದ್ರೌಪದಿ ಅಥವಾ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆದಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ವೇದಾವತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ, ರಾವಣನು ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮಾಯಾ ಸೀತಾಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ - ರಾಮ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಪಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ - ರಾವಣನ ಅಪಹರಣದ ಸಂಚಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗದಂತೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ  ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ವಿವಿಧ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ರಾಮಾಯಣದ ಮೂಲ ಕಥಾವಸ್ತು 
ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣ (೫ ರಿಂದ ೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಬಿಸಿ‍ಇ) ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಾದ ಸೀತೆಯು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು. ರಾಮನು ೧೪ ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗವಾಗ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಲಂಕಾದ ರಾಕ್ಷಸ-ರಾಜನಾದ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಸಂಚು ಹೂಡುತ್ತಾನೆ, ಮಾರೀಚನು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಚಿನ್ನದ ಜಿಂಕೆಯಾಗಿ ( ಮಾಯಾ ಮೃಗ, ಭ್ರಮೆಯ ಜಿಂಕೆ) ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವನವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಂತ್ರಿಕ ಜಿಂಕೆ ರಾಮನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯದ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೀತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಅವಳನ್ನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನು ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ರಾಮನು ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವರೆಗೂ ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಲಂಕಾದ ಅಶೋಕ ವಾಟಿಕಾ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಸೀತೆಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವಳು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ (ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ). ಸೀತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಚಿತೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಾನು ರಾಮನಿಗೆ ನಿಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದರೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ತನಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಿರಲಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಅಗ್ನಿದೇವನಾದ ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಪಾರಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ 

ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅನ್ನು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ "ಸೇರ್ಪಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣ (  ೫೫೦-೮೫೦ ಸಿ‍ಇ) ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ.  ರಾಮಾಯಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ - ರಾವಣನಿಂದ ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣ - ರಾವಣನಿಂದ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ (ಅವಾಸ್ತವ ಸೀತೆ) ಅಪಹರಣದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿದೇವನಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈಷ್ಣವ (ವಿಷ್ಣು ಕೇಂದ್ರಿತ ಪಂಥ)ದಲ್ಲಿನ ಈ "ಪ್ರಮುಖ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ" ಸೀತೆಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತು. ರಾಮಾಯಣದ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಾದ ಮಹಾಭಾರತ (೫ ರಿಂದ ೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಬಿಸಿ‍ಇ), ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ (೧ ನೇ ಶತಮಾನ ಬಿಸಿ‍ಇ-೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಸಿ‍ಇ), ಹರಿವಂಶ (೧-೩೦೦ ಸಿ‍ಇ) ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪುರಾಣಗಳು ( ಪುರಾಣ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯವು ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ) ಸೀತೆಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕೆಲವು ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಈ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಸೀತೆಯ ಮರಳುವಿಕೆಗೆ ಸಾಧನವಾಯಿತು.  ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ರಾಮನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ರಾಮ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಪಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಕ್ಷಸ ರಾವಣನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೆರೆವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅಪವಿತ್ರಳಾಗುವುದನ್ನು ಭಕ್ತರು ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ.  ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣನ ಬಂಧನದಿಂದ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಯ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಪಠ್ಯಗಳು ಭ್ರಮೆಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಭ್ರಮೆಯ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ ಭ್ರಮೆಯ ಜಿಂಕೆ,  ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಹ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿರಬಹುದು.   

ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ವೈವರ್ತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (೮೦೧-೧೧೦೦ ಸಿ‍ಇ) ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ರೂಪವು ಮೊದಲು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣವಾಗಿದೆ ( ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದ ಒಂದು ಭಾಗ, ಸಿ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನ),. ಕಥಾವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ  ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಯಾ (ಭ್ರಮೆ) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ನಿರೂಪಣೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಮೃಗ (ಭ್ರಮೆಯ ಜಿಂಕೆ). ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇದು ರಾಮಾಯಣದ ಮಲಯಾಳಂ (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಒರಿಯಾ (ಪೂರ್ವ ಭಾರತ) ನಿರೂಪಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತುಳಸಿದಾಸರ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು (ಸಿ. ೧೫೩೨-೧೬೨೩). 

ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಸೀತೆಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು  ಸೀತೆ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದ್ದ "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಮಾನದ ಕಳಂಕ" ವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಠ್ಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ . ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು "ಸೀತೆ"ಗೆ ಕಟುವಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಪಾರಾದನು ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ತಾನು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಸುಳ್ಳು ಸೀತೆ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಆಕೆಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಸಾಬೀತಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸೀತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಮಾನದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾಳೆ.  ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ನೈತಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 

ಕಥೆಯ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ರಾಮನು ಸೀತೆಗೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ಅಪಹರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ರಾಮನ ದೈವಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಯಣ ರಾಮನನ್ನು ಮಾನವ ನಾಯಕನೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. 

ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ (೬ ನೇ-೧೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಸಿ‍ಇ) ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ರಾಮಾಯಣ,  (ಸಿ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಸಿ‍ಇ) ಜೊತೆಗೆ ಒರಿಯಾ ಕೃತಿಗಳಾದ ಬಲರಾಮ ದಾಸರ ಜಗಮೋಹನ ರಾಮಾಯಣ, ಉಪೇಂದ್ರರ ವೈದೇಹಿಶ ವಿಲಾಸ    ಮತ್ತು ಒರಿಯಾ ರಾಮಲೀಲಾ, ರಾಮಾಯಣದ ನಾಟಕೀಯ ಜಾನಪದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ .

ದಂತಕಥೆ 

ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ರಾವಣ ತನ್ನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಬಂದಾಗ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಗ್ನಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ - ಸೀತೆಯ ನಿಖರವಾದ ದ್ವಿಗುಣ - ಅವಳು ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಯು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೆ, ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ರಾವಣನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅಗ್ನಿಯು ನಿಜವಾದ ಕಲ್ಮಶವಿಲ್ಲದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾಳೆ.   ಚೈತನ್ಯ ಚರಿತಾಮೃತ, ವೈಷ್ಣವ ಸಂತ ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು (೧೪೮೬-೧೫೩೩), ಕೃಷ್ಣದಾಸ ಕವಿರಾಜ (ಬಿ. ೧೪೯೬) ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರಾಮ ಭಕ್ತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ "ಸೀತಾ ಮಾತೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟದ ದೇವತೆ" ಕಲುಷಿತಳಾದಳು ಎಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನೊಂದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೂಪವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣನು ಒಯ್ದನು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳುತಾನೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚೈತನ್ಯನು ನಂತರ ರಾಮೇಶ್ವರಂಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಅಧಿಕೃತ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಧುರೈಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.  

ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ರಾಮ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸೂತ್ರಧಾರನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ರಾವಣನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ರಾವಣನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಸೀತೆಯನ್ನು ಗುಡಿಸಲಿನ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ಛಾಯಾ (ನೆರಳು) ಇರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಸೀತೆ  ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಭ್ರಮೆ ರೂಪವಾದ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ವಶದ ನಂತರ, ರಾಮನು ಸೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯೇ ಅಪಹರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತೇ ರಾಮನು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ರಾವಣನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಸೀತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ವಿನಾಶವನ್ನು ತರಲು ರಾಮನು ಭ್ರಮೆಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಗ್ನಿ ಪರಿಷ್ಕ ನಿರೂಪಣೆಯು ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.  ಭಾನುಭಕ್ತ ಆಚಾರ್ಯ (೧೮೧೪-೧೮೬೮) ನೇಪಾಳಿ ಭಾನುಭಕ್ತ ರಾಮಾಯಣವು ರಾಮನು ಪವಿತ್ರ ಕುಶಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಭ್ರಮೆಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಹುಲ್ಲಿನ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಬೂದಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾಳೆ. ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಂದೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.  ರಮಾನಂದ್ ಸಾಗರ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ ರಾಮಾಯಣ (೧೮೮೭-೮೮) ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಪೂರ್ವಕಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 

ಬ್ರಹ್ಮ ವೈವರ್ತ ಪುರಾಣ  ಮತ್ತು ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಅಗ್ನಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ರಾಮನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಜನ್ಮದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಮತ್ತು ರಾವಣನನ್ನು ವಧಿಸುವಾಗ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ದೇವರುಗಳಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣ ಅಪಹರಿಸಿ ಅವನ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣಳಾದಳು. ಅಗ್ನಿಯು ರಾಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸೀತೆಯನ್ನು ತನಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ;. ರಾವಣನ ವಿನಾಶದ ನಂತರ ಸೀತೆಯು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅಗ್ನಿಯು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವಳು ಮೂಲ ಸೀತೆಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯು ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಸೀತೆಯ ಬದಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ತಿಳಿಯಬಾರದು ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಭ್ರಮೆಯ ಜಿಂಕೆಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಯೋಜನೆಯಂತೆ, ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಮಾಯವಾದಳು ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ ಹೊರಬರುತ್ತಾಳೆ.  

ರಾಮನು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯುವ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ, ಅವಳು - ಅವಳ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿತಳಾದಳು - ಅವಳು ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ರಾಮ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವಳು ಸ್ವರ್ಗಲಕ್ಷ್ಮಿ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ") ಆಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಆಕೆ ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ತನಗೆ ಪತಿ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು ಐದು ಬಾರಿ ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಐದು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾಂಚಾಳ ರಾಜಕುಮಾರಿ ದ್ರೌಪದಿಯಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಶಿವ ಅವಳನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ನಾಯಕಿ ದ್ರೌಪದಿ ದ್ರುಪದ (ಪಾಂಚಾಲ ರಾಜ) ಯಜ್ಞದ (ಅಗ್ನಿ ತ್ಯಾಗ) ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಐದು ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು, ಕುರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕುಮಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪತ್ನಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ವೇದವತಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ರಾವಣನಿಂದ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಪಠ್ಯವು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮೂರು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ (ಯುಗಗಳು; ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಚಕ್ರವು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) - ಸತ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ವೇದಾವತಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ. ಹೀಗೆ  ಅವಳು  ತ್ರಿಹಯಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ . 
ತಮಿಳು ಪಠ್ಯ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟಾಚಲ ಮಹಾತ್ಯಂ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ವೇದಾವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮ ಪದ್ಮಾವತಿ, ದ್ರೌಪದಿ ಅಲ್ಲ. ರಾವಣ ವೇದಾವತಿಯನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವಳು ಅವನ ಕುಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಳು ಎಂದು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಅಗ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಅವಳನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅವಳ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡಲು ಹೊರಟಿರುವ ವೇದಾವತಿಯನ್ನು ಸೀತೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವೇದಾವತಿಯು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯು ಸೀತೆ ಮತ್ತು ವೇದಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ಸೀತೆಯರನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಮನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡನು. ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ ರಾಮನಿಗೆ ವೇದಾವತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸೆರೆವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವೇದಾವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅವಳು ರಾಮನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳೇ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ರಾಮ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಯುಗ), ಅವನು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ವೇದಾವತಿಯು ಪದ್ಮಾವತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯು ಇಡೀ ವಿಷಯವನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪಿತೂರಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಬದಲಿ ಸೀತೆಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ. 

ಮಲಯಾಳಂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ತುಂಚತ್ತು ಎಝುತಾಚನ್ (೧೬ ನೇ ಶತಮಾನ), ವೇದಾವತಿ - ಸೀತೆಯ ವೇಷ - ನಂತರದ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸೀತೆಯ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನುಅಪಹರಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ವೇದಾವತಿಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಸೀತೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಅಗ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಸೀತೆಯು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದಾಗ, ವೇದಾವತಿಯು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ. 

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೊದಲು ಸೀತೆಯು ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನ ಭಕ್ತನಾದ ವಾನರ-ದೇವರು ಹನುಮಂತನನ್ನು ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಳುಹಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳು ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ರಾಮಾಯಣವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಸುಂಡ್‌ನ ಶ್ರೀ ಸಂಕಟ್ ಮೋಚನ್ ಹನುಮಾನ್ ಚರಿತ್ ಮಾನಸ್ (೧೯೯೮), ತುಳಸಿದಾಸರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯವು ಮಾಯಾ ಸೀತಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ಸುಳ್ಳು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತಹ ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಮಹಾನ್ ಭಕ್ತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೀತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ದೈವಿಕ ದ್ವಿತ್ವ: ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು 
ರಾಮಾಯಣ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ಕಥೆಯು ಮೂಲದಿಂದ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮೊದಲು ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಮ ಮತ್ತು ರಾವಣರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಜಿತ್ - ರಾವಣನ ಮಗ - ಭ್ರಮೆಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ( ಮಾಯಾ ಸೀತೆ ) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಸೈನ್ಯದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಮನ ಸೇನಾಪತಿ ಹನುಮಂತನ ಮುಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಮೂರ್ಖನಾದ ಹನುಮಂತನು ಅದನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಹ ಸುದ್ದಿಯಿಂದ ಹತಾಶೆಗೊಂಡನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ನ ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.   ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನಂತರದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಲಿ ಸೀತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ,ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ನಂತರ ಅವಳ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅವನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ.  ಸೀತೆಯ ಸ್ವರ್ಣ ಚಿತ್ರವು ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪರವಾಗಿರಲು ಸೀತೆಯ ಸುವರ್ಣ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 

ಆನಂದ ರಾಮಾಯಣವು ರಾವಣನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಸೀತೆಯ ರಜತಮೋಮಯಿ ಛಾಯಾ (" ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಅಂಶಗಳ ನೆರಳು") ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಆಕೆಯನ್ನು ರಾಮನು ಸತ್ವ-ರೂಪ (" ಸತ್ವ ರೂಪ" ದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ") - ನಿಜವಾದ ಸೀತೆ - ಹಿಂದೂ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳವಾದ ಆಕೆಯ ಗಂಡನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಕಂಬನ್‌ನ ರಾಮಾವತಾರಂ ( ೧೨ನೇ ಶತಮಾನ) ರಾವಣನ ಸಹೋದರಿಯಾದ ಶೂರ್ಪನಖಾ ರಾಮನನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ಸೀತೆಯನ್ನು ಯಾಮಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅವಳ ಕುತಂತ್ರವನ್ನು ಅವನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.  ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ನೇಪಾಳಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಶೂರ್ಪನಖಾ ಸೀತೆಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ರಾಮನು ಅವಳ ನೋಟದಿಂದ ಮೂರ್ಖನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ರಾಮನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಇಬ್ಬರು ಸೀತೆಯರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಿಜವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಅಪಹರಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ ಶಿವನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಸತಿ ದೇವಿಯು ಸೀತೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ್ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಮನು ಅವಳ ವೇಷವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅವಳ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಶಿವ ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. 

ರಾಮಾಯಣದ ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳು ರಾವಣನಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದಲಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ರಾವಣನು ಒಮ್ಮೆ  ಶಿವನಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ವರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಮಿಳು ಪಠ್ಯವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಷ್ಣು - ಋಷಿಯಂತೆ ವೇಷ ಧರಿಸಿ - ಶಿವನು ತನಗೆ ಭ್ರಮೆಯ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬುವಂತೆ ರಾವಣನನ್ನು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶಿವನು ಭ್ರಮೆಯ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಅದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಲಂಕೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.  ಮಲಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ರಾವಣನು ರಾಮನ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಕಪ್ಪೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಲು ಈ ಬಾಡಿಗೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾಳೆ. 

ಇತರ ದೈವಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಬಾಡಿಗೆದಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸತಿಯು ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸತಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸತಿಯು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.  ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ ದೇವಿಯು ಸಪ್ತಋಷಿಗಳ (ಏಳು ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು) ಆರು ಪತ್ನಿಯರ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ನಂತರ, ಸ್ವಾಹಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. 

ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸಹ ನಾಯಕರನ್ನು ನೋವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಾಡಿಗೆದಾರರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಜೀಸಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸೈರೆನ್ನ ಸೈಮನ್ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಧರ್ಮದ್ರೋಹಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ "ದೈವಿಕ ದ್ವಿತ್ವ" ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಟ್ರೋಜನ್ ವಾರ್ ಸಾಹಸಗಾಥೆಯ ಕೆಲವು ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾಯ್‌ನ ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಹೆಲೆನ್ ಅನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಮಹಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ರಾವಣನಿಂದ ಮಾಯಾ ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣದ ಕಥೆಗೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ ಕಥೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಪುಸ್ತಕಗಳು

 
 
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು
ರಾಮಾಯಣ