ಯಮನ್ (ರಾಗ)

ಯಮನ್ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ( ಕರ್ನಾಟಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ್, ' ಕಲ್ಯಾಣಿ ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಕಲ್ಯಾಣ್ ಥಾಟ್‌ನ  ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗವಾಗಿದೆ .

ಇದರ ಪಕಡ್ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ: ನಿ-ರಿ-ಗ-/ರಿ-ಗಾ/ನಿ-ರಿ-ಸಾ/ಪ-ಮ#-ಗಾ-ರಿ/ನಿ-ರಿ-ಸಾ' (ಮಾ ಎಂಬುದು ತೀವ್ರ).

ಸ್ವರಗಳ ನಾದ ಚಲನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಸ್ವರಗಳ ಅಂತರದೊಂದಿಗೆ ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ  ದ ನಿ ಸ  ಮ ದ ನಿ  ಗ ಮ  ದ ರಿ ಗ ಮ ನಿ  ಗರಿ ಅಥವಾ ಮ ದ ನಿ ಸ ಗ ಮ ದ ನಿ ರಿಗ ಮ ದ ನಿ, ರಿ ಗ ಮದ, ನಿ, ಗ ರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಹಿಮ್ಮುಖ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಯಮನ್ ಪ್ ಪ ರಿ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು ಆದರೆ ಪ ದಿಂದ ರಿ ಗೆ ಸರಿದುಹೋಗುವಾಗ ಮ  ಅಥವಾ ಗ ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ~ ರಿ ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ ರಿ ರಾಗ್ ಕಲ್ಯಾಣ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ವಿವರಣೆ 
ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣದ ಮಾತೃ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ರಾಗ. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ಮೊದಲ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ 
ಯಮನ ಜಾತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗವಾಗಿದೆ (ಆದರ್ಶವಾಗಿ, ಯಮನ್ ರಚನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಔಡವ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗವಾಗಿದೆ- N,RGmDNR'S' NDPmGRS) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶಾದವ್; ಆರೋಹದ ಆರೋಹ ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಅವರೋಹದ ಅವರೋಹಣ ಶೈಲಿಯು ಆಕ್ಟೇವ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಅದು ಔಡವ್ ಆಗಿರುವಾಗ, ಆರೋಹವು N,RGmDNS' ನಂತೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗಿದೆ; Pa ಆದರೆ ಅವರೋಹವು ಅದೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಷ್ಟಕವಾಗಿದೆ) . ರಾಗದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ( ಸ್ವರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ) ಶುದ್ಧ, ವಿನಾಯಿತಿ ತೀವ್ರ ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮ (ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ನಾಲ್ಕನೇ). ರಾಗದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಿಡಿಯನ್ ಮೋಡ್‌ಗೆ ಸದೃಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಗೀತದ ಮೂರು ಮಹಾನ್ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ತೀವ್ರ ಮಾ ದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ [ಪಠ್ಯ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ]

ರಾಗ್ ಯಮನ್ ರಾಗ್ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಿ 
ವಾದಿ : ಗ, ಸಂವಾದಿ: ನಿ.

ಪಕಡ್ ಅಥವಾ ಚಲನ್ 
ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಪ್ಪು, ಅನೇಕ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಸ ಮತ್ತು ಪವನ್ನು ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಯಮನ್ ನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ 0 ರಿಗ ಮ + ದ ನಿ ಸ' ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಸ' ನಿ ದ ಮ + ಗ ರಿ ಸ ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಾರೆ  ).

ನಿ-ರಿ-ಗ-/ರಿ-ಗಾ/ನಿ-ರಿ-ಸಾ/ಪ-ಮ#-ಗಾ-ರಿ/ನಿ-ರಿ-ಸಾ' (ಮಾ ಎಂಬುದು ತೀವ್ರ).

ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು 
ಯಮನ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಂದೇ ರಾಗದ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳು ಅಥವಾ ಇವುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ 2 ರಾಗಗಳು ಎಂದು ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ. ಜೋಪ್ ಬೋರ್ "ಕಲ್ಯಾಣ್ (ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಮನ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ,  ಕೌಫ್ಮನ್  ಯಮನ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕೇವಲ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಯಮನ್-ಕಲ್ಯಾಣ್ ರಾಗವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ಗ ಗಳ ನಡುವೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಗ ಮ ಗ ರಿ ಸಾ ನಂತೆ, ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಮಾ (ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಮ + ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). S. ಬಾಗ್ಚೀ  ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಬೋರ್, ಕೌಫ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಬಾಗ್‌ಚೀ ಅವರು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ನೂರಾರು (+ಅಭ್ಯಾಸ) ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅರ್ಹ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಗ್ ಯಮನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಕೆಲವು ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಬಂದಿಶ್‌ಗಳು/ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಒಂದು ಚಿಟಿಕೆ ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ರಾಗದ ದೊಡ್ಡ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಾದ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನವು ಯಾವುದೇ ವಿವೇಕಯುತ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಯಮನ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ್ ರಾಗಗಳ ಹೆಸರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ನಾದದ ಚಲನೆಯು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಯಮನ್ ಅಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಪಂ. ಭಾತಖಂಡೆ ಹಾಗೂ ಗುರು (ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕರು) ಮೇಲಿನ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ ಈ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸ ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಮಾ ವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ, ರಾಗವನ್ನು ಯಮನ್-ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಯಮನ್ ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಗಾಂಗಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬಾ ಭಿನ್ನವಾದ ರಾಗಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶುದ್ಧ ಮಾ ದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿವಾದಿ ಸ್ವರ (ಸೀಮಿತ ಬಳಕೆ) ಅಥವಾ ಯಮನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗ್ರಹದ ಸ್ವರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಯಮನಿ, ಯಮಾನಿ ಬಿಲಾವಲ್, ಜೈಮಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಆಗುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಅಥವಾ ಯಮನ್ ಗೆ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮಾ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ಮಾ ಬಳಕೆಯು ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮಾ ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಯಾವುದೇ ರಾಗವಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ರಾಗ ಯಮನ್ ನಾದದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮಾದಿಂದಾಗಿ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ.</br> ಕಲ್ಯಾಣ್ ಹಲವಾರು ರಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ ಅದು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಅಂಗ್ ಅಥವಾ ಯಮನ್ ಅಂಗ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

 ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಆನಂದಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಭೋಗ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಭೂಪ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಬಿಲಾಸ್ ಖನಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಚಂದ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಛಾಯಾ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ದೀಪಕ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಗೌಡ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಗೋರಖ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಹಮೀರ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಹೇಂ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಹಿಂದೋಳ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಹುಸೇನಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಜೈಮಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣ
 ಜೈತ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಕಾಮೋದ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಕೇದಾರ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಕೇಸರಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಖೇಮ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಕೊಹ್ರಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಮಾರು ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಮಿಯಾನ್ ಕಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ನಂದ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ನ್ಯಾಟ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಪಂಚ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಪೂರ್ವ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಪುರಿಯಾ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಪ್ಯಾರ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ರಾಮ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ರೈನಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ರವಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಸರಸ್ವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಶಂಕರ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಶಂಕರ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಶಿವ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಶ್ರೀ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣ
 ಶ್ಯಾಮ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಸೋಹ್ನಿ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್

ಇತರ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಮನ ರಾಗ ಮಿಶ್ರಣ:

 ಕಲಾವತಿ ಯಮನ್
 ಯಮನ್ ಭೋಪಾಲಿ
 ಯಮಾನಿ
 ಯಮಾನಿ ಬಸಂತ್
 ಯಮಾನಿ ಬಿಲಾವಲ್
 ಯಮಾನಿ ಹಿಂದೋಲ್
 ಯಮನ್ ಛಾಯಾ

ಥಾಟ್ : ಕಲ್ಯಾಣ್ ಎಂಬುದು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಥಾಟ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ರಾಗವಾಗಿದೆ. ಥಾಟ್ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರ (ತೀಕ್ಷ್ಣ) ಮಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಗಳು ಶುದ್ಧ (ನೈಸರ್ಗಿಕ) ಆಗಿರುತ್ತವೆ.

ನಡವಳಿಕೆ 
ಯಮನ್ ರಾಗವನ್ನು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು   ಭವ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತವಾದ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ   ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ಮೊದಲ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇದು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಗ್ ವಿವರಣೆಯು ಮಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಸಪ್ತಕಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಬಹುದು, ಹೀಗಾಗಿ ಯಮನ್ ಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವರವಾಗಿರಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮಯ (ಸಮಯ) 
ಯಮನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಥಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಗಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಹರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಬೇಕು.

ರಸ 
ಕಲ್ಯಾಣನನ್ನು ಮೇಶಕರ್ಣ (1570) "ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭವ್ಯವಾದ ಸಿಂಹ-ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ, ರಾಜಮನೆತನದ ಛತ್ರಿಯ ಕೆಳಗೆ, ಬೀಸಣಿಗೆಯಿಂದ ಬೀಸುವ, ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ಅಗಿಯುವ ಅಧಿಪತಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ 

ಈ ರಾಗವು ಶೃಂಗಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಶೃಂಗಾರ ವನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ, ನಾವು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ರಾಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಣಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಒಂದು ಹಾಡಿನ ಪಠ್ಯ ಹೀಗಿದೆ: Hey friend, without my lover
I don't find peace
At any moment of the day;
Since my lover went away
I spend my nights counting the stars

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ 
ಯಮನ್ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ (ಭಾರತೀಯ) ರಾಗ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ (1253-1325) ಅವರು ಕಲ್ಯಾಣ್‌ನಿಂದ ಯಮನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು, ಯಮನ್ ರಾಗವು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಥಾಟ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಥಾಟ್‌ನ ಆಶ್ರೇಯ ರಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರ್ಷಿಯಾದ ಹೆಸರಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು  ಬಯಸಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ ಅಂಕಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲಗಳು 
ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್ ನಡ್ರಾಂಗ್ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ರಾಗ್ ಯಮನ್  ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅದರ ಮೂಲವು ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ದೇಶವಾದ ಯೆಮೆನ್‌ನಿಂದ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಯೆಮನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯರು ಯಮನ್ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಮನ್ ರಾಗ ಕ್ಕೂ ಯೆಮೆನ್ ಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಶಾಲೆಗಳು, ಸಂಗೀತದ ಗುರುಗಳು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಶಿಕ್ಷಕ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ (IMAAN) ತರಬೇಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು "ಇಮಾನ್ ಲಾವೋ (ಸಲ್ಲಿಸು) ಪೌರುಷಕ್ಕೆ)" ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ, ಹೀಗೆ ಸಂಗೀತ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಯಮನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯಮನ್ ಹೆಸರು ಇಮಾನ್ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಇಮಾನ್ ಪದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ರಾಮಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯಮನ್ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಯವನ (ಮುಸ್ಲಿಂ) ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ರಾಗ್ ಯಮನ್ ಅನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮಧುರವನ್ನು ಯಾವನೋನ್ ಕಾ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು, ಅಂದರೆ ಯವನನ್ ಆಗಲು ಮೊಟಕುಗೊಂಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಲಾವಿದರ ಕಲ್ಯಾಣ. ಕಲ್ಯಾಣ> ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ> ಯಮನ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವು ಯಮನ್ ನಂತಹ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಯಮುನಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ರಾಗ ಜೈಮಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಹುಶಃ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಇದು ಆಂತರಿಕ ಸ್ಕಿಪ್‌ಗಳು/ಸ್ವರಗಳ ಅಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಜಟಿಲವಾದ ನಾದದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುವ ಅತಿಯಾದ ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ನಾದದ ಚಲನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದ ಯಮನ ಮಧುರಕ್ಕೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಪದವಾಗಿದೆ; ಉದಾ ನಿರೇಸಾ, ಮರೇಗಾ, ಮಧಾಪ, ಗಪಮಾ, ರೇಮಗಾ, ನಿಸಾನಿ, ಗರೇನಿ, ನಿಧಾಮ, ಮಧನಿ, ನಿರೇಗಾ, ರೆಪಮಾ, ನಿಧಾ ಸಾನಿ ರೇಸಾ ಗರೇ ಮಗಾ ಪಮಾ, ಮಧನಿ ಮರೇನಿ ಮಧನಿರೇಸಾ, ಇತ್ಯಾದಿ. ಯಮನ್ ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಸಾ ಮತ್ತು ಪಗಳ ಸೀಮಿತ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿ, ಗ, ಮಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕಲ್ಯಾಣವು ಮ ಮತ್ತು ನಿಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ, ಪ, ರಿ, ಗಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾಗ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕೂಡ, ರಾಗ್ ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೆಳಮುಖ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಕವಿ, ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಿಕ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೊ (1253-1325) ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಎಂದು ಯಮನನ್ನು ಕರೆಯುವ ಮತದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಬಿಮಲಕಾಂತ ರಾಯ್‌ಚೌಧರಿಯವರ ರಾಗ್ ವ್ಯಾಕರಣ್ (1975, ಪುಟ 468-470) ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಯಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಖುಸ್ರೋನ ಯಮನಿಗೆ ಮಾಗಮವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿ, ತೀವ್ರ ಮಾ ಇಲ್ಲ. ಈ ಮಧುರವು ಪೆಂಟಾ-ಹೆಕ್ಸಾಟೋನಿಕ್ (SRGPDS'| S'DPGmGRS) ವಾದಿ ಗ-ಸಂವಾದಿ ಧಾ ಮತ್ತು ಪುಟ 469 ರಲ್ಲಿ ನಾದದ ಚಲನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ (, = ಎಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಅಷ್ಟಮ, 'ಅಂದರೆ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ಟೇವ್) SRGRS D,S RG PGmG RGRS GRS PDS' G'R'S' DP GmGRG PGRS. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಮನು 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಯಮನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಮಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮಕಾಲೀನ ಯಮನ್ ಮಥುರಾ - ವೃಂದಾವನ ಅಥವಾ ವಾರಣಾಸಿಯ ಚೈತಿ ಧುನ್ (ಮಧುರ) ಬಳಿಯ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ದಡದಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಹಳೆಯ ರಾಗ್ ಯಮನಿಯ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಯಮನ ಯಮನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 'ಸೌತಾನ್ ಘರ್ ನಾ ಜಾ/ ನಾ ಜಾ ಮೋರ್ ಸೈಯಾನ್ (SR SN,SD,N,R--N,RGR G~S--)' ಹಾಡಿನ ಜಾನಪದ ಮಧುರವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ನಾದದ ಚಲನೆಯ ನಿರೇಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯಮನ್) ಇದು ಯಾವುದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಜಾನಪದ ಮಧುರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೈತಿ ಹಾಡು ವಾರಣಾಸಿಯ ಸಂತ ಕಬೀರ್ (1398-1518) ರ "ಪಿಯಾ ಸೆ ಮಿಲನ್ ಹಮ್ ಜಾಯೆಬ್ ಹೋ ರಾಮಾ ಪಿಯಾ ಸೆ ಮಿಲನಾ" ಇದು N,P,N,N,N,N,SS SS SR SN ಎಂದು ಟೋನ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. SD,N,R-- N,R GMG- G~S--. ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎರಡೂ ನಾದದ ರಚನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಗ್ ಯಮನ್ ಸಾನ್ಸ್ ತೀವ್ರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಚೈತಿಯ ಅಂತರಾವು ಮಧುರ ಮಾವನ್ನು ರಾಗದ ಅಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಚೈಟಿಸ್‌ನ ರಾಗ್ ಅನ್ನು ಮಾಂಜ್ ಖಮಾಜ್ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್, ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್, ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್, ನಿಖಿಲ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಕಾರಣ), ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಾರಣಾಸಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಯಮಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಅವರ ನವ ರಾಗ ಯಮಾನಿ N,RGMG- mDNS'N--- S'NDP- mPm GMG RGR SN,S--- ನಂತಹ ವಿಭಿನ್ನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

ತೀವ್ರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬಳಕೆಯು ರಾಗ್ ಜಂಗ್ಲಾ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಜ್-ವೃಂದಾವನದ (mPGMPmP NDNS' DNP- nDP GMPmP) ರಾಸಿಯ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತೀವ್ರ ಮಾವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಮಾಧುರ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾಟ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಬೃಹದ್ದೇಶಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ್ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1245) ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಮಾ, ಕೋಮಲ್ ರೇ ಮತ್ತು ಕೋಮಲ್ ಧಾ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಮುಕಾಮ್ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣದಂತಹ ರಾಗ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ, ಖುಸ್ರೋ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಕವ್ವಾಲಿ ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಗಾಯಕರು ತೀವ್ರ ಮಾದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು, ಅದು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಯಮನಿಗೆ ಯಮನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ವೆಂಕಟಮಖಿ (~1630) ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣ/ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೇಳಕರ್ತ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಂಗೀಕಾರ ಮತ್ತು ಆಗಮನದ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಗ್ ಕಲ್ಯಾಣವು ಜಹಾಂಗೀರ್ (1605-1627) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೇಳಕರ್ತದ ಪ್ರಚಾರಕ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಇತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಯಾಣನ ಹೆಸರು ಸಂಜೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ರಾಗದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ.

ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನಾದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಯಮನ್ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಾಲ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು, ಹೀಗಾಗಿ ಸಿತಾರ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಅಬ್ದುಲ್ ಹಲೀಮ್ ಜಾಫರ್ ಖಾನ್ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು "ಯೇ ಮನ್ ಜೋ ಚಾಹೆ ವಹಿ ಯಮನ್ ಹೈ (ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅನ್ವಯಿಸಲು ಬಯಸುವ ಯಾವುದೇ ನಾದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಬನ್ನಿ ಯಮನ ವಿಶಾಲವಾದ ಛತ್ರಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ. )

ಪ್ರಮುಖ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳು 

 ಅಮೀರ್ ಖಾನ್ - ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣ್, ಯಮನ್ ಮತ್ತು ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್
 ಮಿಸ್ಟಿಕಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಿಂದ ಗುಲಾಮ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್ ವಿಲಂಬಿತ್ ಮತ್ತು ದ್ರತ್ 'ಧರೋಹರ್'
 ಇಮ್ರತ್ ಖಾನ್ "ನಾರ್ಡಿಂಡಿಸ್ಚೆ ರಾಗಾಸ್, ಲೈವ್"
 ರಶೀದ್ ಖಾನ್ - ವಿಲಂಬಿತ್ ಏಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಶ್ (ಇಂಡಿಯಾ ಆರ್ಕೈವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ IAM CD 1003)
 ಮತ್ತಾತದಲ್ಲಿ ರವಿಶಂಕರ್ : "ದಿ ಜೀನಿಯಸ್ ಆಫ್ ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್ ", ಓರಿಯಂಟಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಕ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ AAMS CD108
 ಜಿಯಾ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಡಾಗರ್ ನಿಂಬಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, LS5871 / NI7047/8

ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು

ಹಿಂದಿ 
ಯಮನ ಆಧಾರಿತ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಸಾಹಿತ್ಯ 

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

  
 ರಾಗ್ ಯಮನ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು
 

Pages with unreviewed translations
ರಾಗಗಳು
ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು
ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ