ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ

ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ( 'ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ')  ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳಾದ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಹಿರಿಯ ಮಗ.  ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕು ವ್ಯೂಹ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಪ್ರೀತಿಯ ದೇವರಾದ ಕಾಮದೇವನ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಸನತ್ ಕುಮಾರನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಮಹಾಭಾರತವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. 

ಹರಿವಂಶವು ವೃಷ್ಣಿ ವೀರರಾದ ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚತುರ್ - ವ್ಯೂಹವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನಂತರ ವೈಷ್ಣವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚತುರ್ಭುಜ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೆಸರೂ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೨೪ ಕೇಶವ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ (ಹೆಸರುಗಳು) ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜನನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 

ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಕೃಷ್ಣನ ಮಗ ಮತ್ತು ಆದಿನಾರಾಯಣನ ಅರವತ್ತೊಂದನೆಯ ಮೊಮ್ಮಗ. ಅವನ ತಾಯಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ, ಅವಳ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವಳ ಸ್ವಯಂವರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ವಿದರ್ಭದಿಂದ ಓಡಿಹೋದನು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ಕಾಮದೇವನ (ಈ ಹಿಂದೆ ಶಿವನ ಕೋಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿದ್ದ ದೇವತೆ) ಪುನರ್ಜನ್ಮ.

ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಹುಟ್ಟಿದ ೧೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಸುರ ಶಂಬರನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಶತ್ರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಅಸುರನು ಅವನನ್ನು ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಎಸೆದನು. ಶಿಶುವನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾದ ಮೀನು ನುಂಗಿತು ಅದನ್ನು ಮೀನುಗಾರರು ಹಿಡಿದು ಶಂಬರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಡುಗೆಯವರು ಅದನ್ನು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದು ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ರತಿಯ ಐಹಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದ ಮಾಯಾವತಿಗೆ ಮಗುವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಮಗನನ್ನು ತನ್ನ ದೈವಿಕ ಸಂಗಾತಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ರತಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದಳು. ಮಾಯಾವತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಯೌವನಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೂ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು. ಅವನ ಬಗೆಗಿನ ಅವಳ ಕಾಮುಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅವಳು ಅವನ ಹೊಸ ಜನ್ಮದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಿಗೆ ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದಳು ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿತು. ಯುವಕರು ನಂತರ ಅಸುರನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕರೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ನಂತರದವರು ಮೊದಲು ಗಲಭೆಯಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವನ ದೈತ್ಯ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಗುಹ್ಯಕರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿಸಾಕರು ಮತ್ತು ಉರಗಗಳು (ಆಕಾಶ ಸರ್ಪಗಳು) ಅವರ ನೂರಾರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೃಷ್ಣನ ಮಗನ ಮುಂದೆ ಬಿದ್ದವು. ತನ್ನ ಹರಿತವಾದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎಳೆದು ಅಸುರನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ದ್ವಾರಕಾದ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚಿನ ಮೋಡದಂತೆ ಇಳಿದನು. ಉದಾತ್ತ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪು ಅವನ ಸುಂದರ ಮುಖ ಮತ್ತು ನೀಲಿ-ಕಪ್ಪು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಬೀಗಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣನೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿತು. ಆದರೂ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದಳು. ಕೃಷ್ಣನು ವಸುದೇವ ಮತ್ತು ದೇವಕಿಯೊಂದಿಗೆ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ದ್ವಾರಕಾದ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.

ಮದುವೆಗಳು 
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಮಾಯಾವತಿ, ಕಾಮದೇವನ ಪತ್ನಿ ರತಿಯ ಅವತಾರ. ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವಿವರಣೆಯ ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಗಾತಿಯೆಂದು ಅವನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.  ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ರುಕ್ಮಿಯ ಮಗಳು ರುಕ್ಮಾವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ರುಕ್ಮಾವತಿಯು ಅವನ ಶೌರ್ಯ, ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಪದಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಂಡು ತನ್ನ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ತಂದೆಯಾದರು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು, ಅನಿರುದ್ಧನ ವ್ಯೂಹ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಪ್ರಭಾವತಿಯು ಅಸುರ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವಳು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದನು.

ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ 

ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಕೃಷ್ಣನ ನಿರಂತರ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ದ್ವಾರಕಾದ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಮಹಾರಥಿಯ ಪರಾಕ್ರಮಿ. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ವೈಷ್ಣವಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರು. ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಉಪಪಾಂಡವರಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.  ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಡೆಸಿದನು.

ದ್ವಾರಕೆಯ ರಕ್ಷಣೆ 
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ತಂದೆ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಶಾಲ್ವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಶಾಲ್ವನ ವಿರುದ್ಧ ದ್ವಾರಕಾವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಹರಿವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೊಬ್ಬನೇ ಜರಾಸಂಧನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು .

ಸಾವು 
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ನಂತರ ಯಾದವ ವಂಶದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ಯದ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಯದುವಂಶದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಜ್ರ.

ಎಪಿಥೆಟ್ಸ್ 

ಹರಿವಂಶ ೯೯ ರಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ವಿಶೇಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು "ಮಕರಧ್ವಜ", ಅಂದರೆ "ಮಾನದಂಡವು ಮೊಸಳೆಯಾಗಿದೆ".  ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್ ಕಂಬದ ಬಳಿ ಬೆಸ್ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಕರ ಮೊಸಳೆಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಬದ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.  ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕರವು ಕೃಷ್ಣನ ಮಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ದೇವರಾದ ಕಾಮದೇವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ವಂಶಸ್ಥರು 
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ಕ್ಯಾಂಟೊ ೧೦, ಅಧ್ಯಾಯ ೬೧ ರ ಪ್ರಕಾರ ಅನಿರುದ್ಧನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಾವತಿಯ ಮಗ.  ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸಿದ ಉಷಾ ( ಬಾಣ ದೈತ್ಯನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಯ ಮೊಮ್ಮಗಳು) ನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.  ಉಷಾಳ ತಂದೆ ಬಾಣಾಸುರನು ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶಿವನ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಶಿವನ ಮಗ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ಅವನು ತನ್ನ ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಬಾಣಾಸುರನು ಸೋತನು ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಉಷಾ ವಿವಾಹವಾದರು.  ಅನಿರುದ್ಧನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜ ಕೃಷ್ಣನಂತೆಯೇ ಇದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಜನನ ಅವತಾರ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಿರುದ್ಧನ ಮಗ ವಜ್ರ . ವಜ್ರನನ್ನು ಅಜೇಯ ಯೋಧ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯದುಗಳ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಯದು ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಜ್ರವು ನಂತರ ೧೬ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವರುಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬ್ರಜ ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ನಾಶವಾಗದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಮಥುರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಠ್ಯಗಳು 
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿಂದೂ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಕಥೆಯ ಜೈನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೧೮೭೮ ಎಡಿ ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ರಾಜಚಂದ್ರನ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ-ಚರಿತ್ರೆ (೧೮ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಕವಿತೆ) ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಮೂಲಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪಗಳು
ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ