ಸುರಸ

ಸುರಸ ಕೂಡ ಸಿರಸ್ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ನಾಗಗಳ (ಸರ್ಪಗಳು) ತಾಯಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಆಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.

ಜನನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು 

ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಸುರಸ ದಕ್ಷನ ೧೨ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು, ಅವರು ಋಷಿ ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವಳು ನಾಗಗಳ (ಸರ್ಪಗಳ ವರ್ಗ) ತಾಯಿಯಾದಳು, ಅವಳ ಸಹ-ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ಕದ್ರು ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗದ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಉರಗಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.  ವಾಸುಕಿ, ತಕ್ಷಕ, ಐರಾವತ ಮತ್ತು ಸುರಸನ ಇತರ ಪುತ್ರರು ಭೋಗವತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ . 

ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತವು ಅವಳು ಕಶ್ಯಪನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಕ್ರೋಧವಶಾಳ ಕೋಪದಿಂದ ಜನಿಸಿದಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುರಸಗೆ ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ: ಅನಲಾ, ರೂಹಾ ಮತ್ತು ವಿರುಧಾ. ಸರ್ಪಗಳು ಸುರಸನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಂದ ಬಂದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ನಾಗಗಳ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೇನ್‌ಗಳ ತಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಹಾವು ಜನಾಂಗದ ಪನ್ನಗಗಳು ಕದ್ರುವಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.  

ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣವು ಸುರಸನನ್ನು ಕಶ್ಯಪನ ೧೩ ಹೆಂಡತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣವು ಅವಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಸಾವಿರ ಬಹುಮುಖ ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಕದ್ರು ಸಹ ಸಾವಿರ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣದಂತೆ, ಅವಳು ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಚತುರ್ಭುಜಗಳ ತಾಯಿ; ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಕದ್ರುವಿನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ಅವಳನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರ ( ನರಭಕ್ಷಕರು, ರಾಕ್ಷಸರು) ತಾಯಿ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಕಶ್ಯಪನ ಹೆಂಡತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅನಾಯುಷ್ ಅಥವಾ ದನಾಯುಷ್ ಹಾವುಗಳ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  

ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಸುರಸನ ಅವತಾರವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ಮಗ ಬಲರಾಮನು ಸುರಸನ ಮಗ ನಾಗ ಶೇಷನ ಅವತಾರ. 

ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನಾಗಿ ಮೂರು ರಾಕ್ಷಸ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ, ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸುರಸ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಅವನ ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಈಟಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಂಧಕನ ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳು ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರಾಗಿ ಗುಣಿಸಿದಾಗ, ಸುರಸ ಮತ್ತು ಮಾತೃಕೆಗಳೆಂಬ ಇತರ ಮಾತೃದೇವತೆಗಳು ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಶಿವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಹನುಮಂತನ ಮುಖಾಮುಖಿ 

ಸುರಸನು ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರ ಕಾಂಡ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು ಸುರಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಯಜಮಾನನಾದ ರಾಮನ  ಹೆಂಡತಿ  ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹೊಗಲು (ಇಂದಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ) ಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ (ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ), ಹನುಮಂತನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ  ಅವನಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಮೈನಾಕ ಪರ್ವತವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ಅದನ್ನು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮುಂದೆ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ನಾಗಗಳ ತಾಯಿಯಾದ ಸುರಸನನ್ನು ಕರೆದು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಭಯಂಕರವಾದ ರಾಕ್ಷಸಿ (ರಾಕ್ಷಸ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹನುಮಂತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಆಕೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಮಾಯಣ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ರಾಮಚರಿತಮಾನಸರು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವನು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣವು ಹನುಮಂತನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇವರು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಹನುಮಂತನ ಶಕ್ತಿ (ಬಲ) ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ( ಬುದ್ಧಿ ) ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ದೇವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಇಬ್ಬರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣವು ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರ ಪಠ್ಯಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಹನುಮಂತನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು "ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಲು" ಅಥವಾ ಮುಂಬರುವ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. 

ಸುರಸನು ಒಪ್ಪಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸೌರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ, "ಹಳದಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಜೋಡಿ ದವಡೆಗಳು ಕೋರೆಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅಂತರವನ್ನು" ಮತ್ತು ಪರ್ವತದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕಂಡು ತನಗೆ ದೇವರು ಒದಗಿಸಿದ ಆಹಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹನುಮಂತನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ತನ್ನ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಿಡುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮ , ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾದ ಸಾಮ (ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮನವೊಲಿಕೆ) ಮತ್ತು ದಾನ (ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದು) ಪ್ರಕಾರ ಅವಳ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹಿಂತಿರುಗುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತನಗೆ ನೀಡಿದ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಅವನು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಹಾದುಹೋಗಬಹುದು ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಹನುಮಂತನು ಅವಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಅವಳ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆಯಲು ಸವಾಲು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಅವಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ (ಭೇದ - ಬೆದರಿಕೆ). ಅವನು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸುರಸ ಕೂಡ ತನ್ನ ದವಡೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಹನುಮಂತನನ್ನು ತಿನ್ನಬಹುದು; ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ದಂಡ (ಶಿಕ್ಷೆ) ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸುರಸನ ಬಾಯಿಯು ೧೦೦ ಯೋಜನ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಹನುಮಂತನು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರೂಪವನ್ನು (ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗಾತ್ರ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಅವಳ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ, ಹನುಮಂತನು ಸುರಸನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕಿವಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.   ಹೀಗೆ ಹನುಮಂತನು ಸುರಸನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ (ದಕ್ಷನ ಮಗಳು) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತನ "ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ" ದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಳಾದ ಸುರಸ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವಳು ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ, ದೇವರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಹನುಮಂತನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.     ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ರಾಮನಿಗೆ ಸುರಸ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸೇರಿದಂತೆ ತನ್ನ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 

ಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸುರಸಾ ಒಬ್ಬಳು; ಇತರ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸಿ ಸಿಂಹಿಕಾ ಮತ್ತು ಲಂಕಾದ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಯಾದ ಲಂಕಿಣಿ . ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಸುರಸವು ಆಕಾಶ (ಆಕಾಶ) ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಿಂಹಿಕಾ ಮತ್ತು ಲಂಕಿಣಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂವರು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೆ (ಗುಣಗಳಿಗೆ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಯಾವನ್ನು ( ಭ್ರಮೆ ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುರಸ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಭ್ರಮೆಯ ಶುದ್ಧ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಅದು ಪಳಗಿಸಬೇಕಾದ ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿದೆ.  ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಹನುಮಂತನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಶೃಂಗಾರ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ದೃಶ್ಯ ಬಳಕೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ" ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. 

ಜೆಸಿ ಝಾಲಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಸುರಸಳ ಬೇಟಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ನಂತರದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಂಹಿಕಾ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಕಥೆಯ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣದ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 
[[ವರ್ಗ:ರಾಮಯಣ ಪಾತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]