ಸ್ಯಮಂತಕ

ಸ್ಯಮಂತಕ ( ಸಂಸ್ಕೃತ : श्यामन्तक) ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಭರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದನ್ನು ಮಾಣಿಕ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದರ ಮಾಲೀಕರು  ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಿದ್ದರೆ  ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗದ್ದಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಅದು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ 
ಸ್ಯಮಂತಕನ ಕಥೆಯು ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಭರಣವು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯನ ದೇವರಾದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಅವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿ ಎಂದಿಗೂ ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಭೂಕಂಪ ಅಥವಾ ಕ್ಷಾಮಗಳಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಭರಣವು ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೋ, ಅದು ಕಾವಲುಗಾರನಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಎಂಟು ಭಾರದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.  ("ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗುಂಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐದು ಗುಂಜಗಳು, ಒಂದು ಪಾಣ. ಎಂಟು ಪಣಗಳು, ಒಂದು ಕರ್ಷಗಳು. ನಾಲ್ಕು ಕರ್ಷಗಳು, ಒಂದು ಪಾಲಾ ಮತ್ತು ನೂರು ಪಾಲುಗಳು, ಒಂದು ತುಲಾ. ಇಪ್ಪತ್ತು ತುಲಾಗಳು ಒಂದು ಭಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ." ) ಒಂದು ಔನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩,೭೦೦ ಅಕ್ಕಿ ಧಾನ್ಯಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನವು ಸರಿಸುಮಾರು ೧೭೦ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು (೭೭ ಕೆಜಿ) ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು.   ಇದು ಸೂರ್ಯ ದೇವರ ಅದ್ಭುತ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸೌರ ದೇವತೆಯಿಂದ ಉಡುಗೊರೆ 
ಒಂದು ದಿನ ಸತ್ರಾಜಿತ ಯಾದವ ಕುಲೀನ ಮತ್ತು ಸೌರ ದೇವತೆಯಾದ ಸೂರ್ಯನ ಭಕ್ತ, ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದೇವರು ಸ್ವತಃ ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ದೇವರನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಅವನನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಕುರುಡು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯದೇವನು ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಸತ್ರಾಜಿತನು ಕುಬ್ಜ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಸುಟ್ಟ ತಾಮ್ರದಂತಹ ದೇಹವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನ ಆರಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಆಭರಣವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಸತ್ರಾಜಿತನು ರತ್ನದೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಜನರು ಅವನನ್ನು ಸೂರ್ಯದೇವನೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅವನ ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಹಿಮೆಯು ಯಾದವರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಉಗ್ರಸೇನನಿಗೆ ರತ್ನವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಅದನ್ನುಅವನಿಗೆ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ಚೇತರಿಕೆ 

ಸತ್ರಜಿತ್ ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಪ್ರಸೇನನಿಗೆ ಸ್ಯಮಂತಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಸೇನನು ಒಂದು ದಿನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಿಂಹದ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದನು. ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಸಿಂಹವು ಆಭರಣದೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಸಿಂಹವು ಆಭರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು, ಯುದ್ಧದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅದು ಜಾಂಬವತನ ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜಾಂಬವತನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಿಂಹದ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಆಭರಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜಾಂಬವತ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಮಗನಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಜಾಂಬವತ ರಾಮನಿಗೆ ನಿಷ್ಠವಂತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಏಳು ಅಮರ ಅಥವಾ ಚಿರಂಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. 

ಮತ್ತೆ ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸೇನ ನಾಪತ್ತೆಯಾದ ನಂತರ ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಕೊಂದು ಆಭರಣವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ವದಂತಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಈ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಇತರ ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಆಭರಣವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹೊರಟನು. ಅವನು ಪ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುದುರೆಯ ಶವಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಜೊತೆಗೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ತುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹದ ಉಗುರುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವನು ಸಿಂಹದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ಅದು ಅವನನ್ನು ಎರಡನೇ ಹೋರಾಟದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಶವ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ, ಅವನು ಕರಡಿಯ ಜಾಡುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಜಾಂಬವನ ಗುಹೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಆಭರಣದೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರ ನಂತರ, ಅವರು ೨೮ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜಾಂಬವತನ ಜೊತೆ ಉಗ್ರವಾದ, ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು ಮತ್ತು ಜಾಂಬವತ ಕ್ರಮೇಣ ದಣಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಯಾರು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಕೃಷ್ಣನು ತ್ರೇತಾಯುಗದಿಂದ ತನ್ನ ಹಿತಚಿಂತಕನಾದ ರಾಮನೇ ಹೊರತು ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.  ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಆಭರಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಜಾಂಬವತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ  ಮದುವೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. 

ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: 
 
 ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪದೇ ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ (ಅಂದರೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ) ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದನು. ತಾಜಾ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮಂಗಳಕರವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದನು; ಯದುವಿನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮಧುಪರ್ಕದಿಂದ (ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕಾಣಿಕೆ) ಪೂಜಿಸಿದರು; ಅವನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ (ಅಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ) ದೈವಿಕ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು; ಅವನು ಅವನಿಗೆ ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಹೊಳಪನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯ ಹಾಗೇ, ಅವನ ಮಗಳು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಅವಳನ್ನು ಜಾಂಬವತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.  ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಇತರ ರತ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಯಮಂತಕ ಎಂಬ ಮಹಾರತ್ನವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು. ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಸಂಹಾರಕನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ಜಾಂಬವತನಿಗೆ ಅಂತಿಮ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ತನ್ನ (ಅಂದರೆ ಜಾಂಬವತನ) ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯದು ಸ್ಯಮಂತಕ ಎಂಬ ರತ್ನವನ್ನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.  

— ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ, ಅಧ್ಯಾಯ ೨೪೯

ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ವಿವಾಹ 
ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಕೃಷ್ಣನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗೆ ಹೋದ ಯಾದವರು ಕೃಷ್ಣ ಸತ್ತನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.  ಕೃಷ್ಣನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾದರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ  ಹೆಂಡತಿ ಜಾಂಬವತಿಯ ಜೊತೆ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅವನು ಸತ್ರಾಜಿತನನ್ನು ರಾಜಸಭೆಗೆ ಕರೆದನು ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಉಗ್ರಸೇನನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆ ಆಭರಣವನ್ನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು ಸತ್ರಾಜಿತನು ರತ್ನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಸತ್ರಾಜಿತ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನ ದೋಷ ಮತ್ತು ದುರಾಶೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಾಚಿಕೆಪಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಮದುವೆಗೆ ಮಾಡಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಆಭರಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಕೃಷ್ಣನು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಆಭರಣವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ರಾಜ ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು.

ಸತ್ರಾಜಿತನ ಹತ್ಯೆ 

ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಪಾಂಡವರು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಸತ್ತರು ಎಂಬ ವದಂತಿಯ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಸತ್ಯಭಾಮೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸಿದ ಕೃತವರ್ಮ, ಅಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಶತಧನ್ವ, ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರತ್ನವನ್ನು ಕದಿಯಲು ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದರು. ಶತಧನ್ವ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಆಭರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. 

ದುಃಖಿತಳಾದ ಸತ್ಯಭಾಮೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಘೋರ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದಳು. ಸತ್ರಾಜಿತನ ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ತಕ್ಷಣವೇ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತಧನ್ವನು ತನ್ನ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಆಭರಣವನ್ನು ಅಕ್ರೂರನೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಓಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಿಥಿಲೆಯ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆಭರಣವನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು, ಅವನು ಮೊದಲು ಅವನನ್ನು ನಂಬಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು: 

  ಕೃಷ್ಣನು ಶತಧನ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಶತಧನ್ವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೂ ಅವನಿಗೆ ಆಭರಣ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಬಂದು ಬಲದೇವನಿಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಆದರೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಬಲದೇವ ಇದನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಹೇಳಿದನು, “ಕೃಷ್ಣಾ, ನಾನು ಸಹವಾಸ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಸಹೋದರನಲ್ಲ ನೀನು. ನಿನ್ನದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗು ಮತ್ತು ನಾನು ನನ್ನ ದಾರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ನಾವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ. ” ಬಲದೇವನು ವಿದೇಹ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ ಜನಕನ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ದುರ್ಯೋಧನನು ಬಲದೇವನಿಂದ ಗದೆಯಿಂದ (ಗಡಾದ) ಹೇಗೆ ಹೋರಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಲಿತನು. ಕೃಷ್ಣ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ, ವಭ್ರು, ಉಗ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಇತರ ಯಾದವರು ಬಲದೇವನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕೃಷ್ಣನು ಆಭರಣವನ್ನು ಕದ್ದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ಬಲದೇವ ನಂತರ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು.

— ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ
 
ನಂತರ, ಕೃಷ್ಣನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು ಮತ್ತು ಅಕ್ರೂರನು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನದೊಂದಿಗೆ ಕಾಶಿಗೆ ಓಡಿಹೋದನೆಂದು ಅರಿತು, ಅವನನ್ನು ಕರೆದು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಅಕ್ರೂರನು ಪಾಲಿಸಿದಾಗ, ಕೃಷ್ಣನು ಅದನ್ನು ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಇಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು.

ಸಾಹಿತ್ಯ 
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ತನ್ನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ:  

(ಎಸ್‌ಬಿ೧೦.೩೪.೩೦) ಭಗವಾನ್ ಗೋವಿಂದನು ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಓಡಿಸಿದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ತನ್ನ ಶಿಖರದ ಆಭರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದನು. ಬಲರಾಮನು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರ ಬಳಿಯೇ ಇದ್ದನು.

(ಎಸ್‌ಬಿ೧೦.೩೪.೩೧) ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಭಗವಂತ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ರಾಜನೇ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಬಹಳ ದೂರದಿಂದ ಶಂಖಚೂಡವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ದುಷ್ಟ ರಾಕ್ಷಸನ ತಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಖರದ ಆಭರಣದೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದನು.

(ಎಸ್‌ಬಿ೧೦.೩೪.೩೨) ಹೀಗೆ ಶಂಖಚೂಡ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ಹೊಳೆಯುವ ಆಭರಣವನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಗೋಪಿಯರು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣನು ಬಹಳ ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.

(ಎಸ್‌ಬಿ೧೦.೩೪.೪೫) ಪರಮ ಪುರುಷನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ನಾವು ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಸೂರ್ಯದೇವನ ಭಕ್ತ, ಅದು ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾವೂ ಅದರ ಲಾಭವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 
ಕೃಷ್ಣನು ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ ರತ್ನಕ್ಕೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಅಥವಾ ಮಹಾಭಾರತವು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಆಭರಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

ಆದರೆ, ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ವಶದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ನಂತರ ಸಿಖ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಆಭರಣಗಳು ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 

ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರವೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೋಹಿನೂರ್ ಸಹಜವಾಗಿ, ಸ್ಯಮಂತಕದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಬಲರಾಮ
 ಭಾಗವತ
 ಸಿಂತಾಮಣಿ
 ಕೌಸ್ತುಭ
 ಕಿಸ್ಶೌಟೆನ್ಯೋ (吉祥天女)
 ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರ
 ಕೃಷ್ಣ
 ಶ್ರೀವತ್ಸ
 ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಶ್ರೀಮದ್ ಭಾಗವತ
 ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ
 ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನದ ಕಥೆ- ಭಾಗ 1
 ಸ್ಯಮಂತಕ ರತ್ನದ ಕಥೆ- ಭಾಗ 2
 ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರ

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ