Kannada-LLM-Labs/Wikipedia-Kn huggingface dataset:
ವರಾಳಿ

ವರಾಳಿ ಎಂಬುದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಗ  ಇದು 39 ನೇ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವಾದ  ಜಲವರಾಳಿಯ ಜನ್ಯ ರಾಗ.  ಇದು ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ರ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಜನ್ಯ ರಾಗವಾಗಿದೆ. 

ಅದು ವಿವಾದಿ ರಾಗ . ಇದು 5 ಘನ ರಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 4 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ( ನಾಟಾ (ರಾಗ), ಗೌಳ, ಅರಭಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಗಮ್ ಇತರ ರಾಗಗಳು).  ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ರಾಗವನ್ನು ವರತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,  ಮತ್ತು ಇದು 1300 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹಳೆಯ ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಸಂಗಿತಾ ಮಕರಂದ ಮತ್ತು ಸಂಗಿತ ರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ .

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ 
ವರಾಳಿಯು ಅದರ ಅರೋಹಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ರ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಅಸಮಾನ ರಾಗವಾಗಿದೆ.ಇದು ವಕ್ರ-ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗ. ಅಂದರೆ ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸ್ವರಗಳಿವೆ.  ಇದರ  ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ  ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿರುತ್ತದೆ:

 ಆರೋಹಣ : ಸ ಗ1 ರಿ1 ಗ1 ಮ2 ಪ ದ1 ನಿ3 ಸ 
 ಅವರೋಹಣ : ಸ ನಿ3 ದ1 ಪ ಮ2 ಗ1 ರಿ1 ಸ 

ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸ್ವರಗಳು; ಶಡ್ಜ, ಶುದ್ಧ ರಿಷಭ, ಶುದ್ಧ ಗಾಂಧಾರ, ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮ, ಪಂಚಮ, ಶುದ್ಧ ಧೈವತ ಮತ್ತು ಕಾಕಲಿ ನಿಶಾಧ . ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮಧ್ಯಮವು ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.   ಇದನ್ನು  ಚ್ಯುತ ಪಂಚಮ ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ವರಾಳಿ ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಂಬಿಕೆ 
ವರಾಳಿ, ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕಲಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ  ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.  ರಾಗವನ್ನು ಆಲಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಲಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು 
ವರಾಳಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳಿವೆ.  ಗಣೇಶನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ರಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ .

 5 ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದಾದ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಂಚರತ್ನ ಕೃತಿ ಕನಕಣ ರುಚಿರಾ
 ತ್ಯಾಗರಾಜ ಅವರಿಂದ ಎತಿ ಜನ್ಮಮಿತಿ ಮತ್ತು ಮರಕಥಮಣಿ
 ಮಾಮವ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಶೇಷಾಚಲ ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ ಕೃತಿ
 ಕರುನಾಜುಡವಮ್ಮ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರು ಕಾಮಾಕ್ಷಿ  ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರಿಂದ
 ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಅವರಿಂದ ಮಾಮವ ಪದ್ಮನಾಭ
 ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಜ಼್ನ ಪದಂ ಅವರಿಂದ ಇಂತಾ ಪ್ರೋಡ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಲಪು
 ಪಾಪನಾಶಮ್ ಶಿವನ್ ಅವರಿಂದ ಕಾ ವಾ ವಾ
 ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಅವರ ವಲಯುನ್ನಿಹಾ ಎ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಂ
 ಪುರಂದರ ದಾಸ ಅವರಿಂದ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡೆ ಅಚ್ಯುತನ

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ರಾಗಗಳು
ಷಡ್ವಿದಮಾರ್ಗಿನಿ

ಷಡ್ವಿದಮಾರ್ಗಿನಿ  ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಗಂ (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಮಾಣ). ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ 72 ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 46 ನೇ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗ (ಮೂಲ ಪ್ರಮಾಣ). ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ್ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟವರಾಜಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ 

ಇದು 8 ನೇ ಚಕ್ರ ವಸುವಿನ 4 ನೇ ರಾಗ. ಜ್ಞಾಪಕ ಹೆಸರು ವಸು-ಭು . ಜ್ಞಾಪಕ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಸಾ ರಾ ಗಿ ಮಿ ಪಾ ಧಿ ನಿ .  ಇದರ  ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ  ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ <i id="mwKg">ಸ್ವರಗಳನ್ನು</i> ನೋಡಿ):

 ಆರೋಹಣ : ಸ ರಿ1 ಗ2 ಮ2 ಪ ದ2 ನಿ2 ಸ 
 ಆವರೋಹಣ : ಸ ನಿ2 ದ2 ಪ ಮ2 ಗ2 ರಿ1 ಸ 

ಸ್ವರಗಳು ಶುದ್ಧ  ಋಷಭ,ಸಾಧಾರಣ ಗಾಂಧಾರ, ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮ, ಚತುಶೃತಿ ಧೈವತ ಮತ್ತು ಕೌಷಿಕಿ ನಿಷಾಧ. ಇದು ಒಂದು ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗ.(ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ  ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ). ಇದರ ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮವು  10 ನೇ ಮೇಳಕರ್ತ  ರಾಗವಾದ  ನಾಟಕಪ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು 
ಶಾದ್ವಿದಮಾರ್ಗಿನಿಯು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಜನ್ಯಾ ರಾಗಮ್‌ಗಳನ್ನು (ಪಡೆದ ಮಾಪಕಗಳು) ಹೊಂದಿದೆ. ಶಾದ್ವಿದಮಾರ್ಗಿನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಗಗಳ ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ ಜನ್ಯಾ ರಾಗಮ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.

ಸಂಯೋಜನೆಗಳು 
ಶಾದ್ವಿದಮಾರ್ಗಿನಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

 ತ್ಯಾಗರಾಜ ಅವರಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಒಸಾಗಾ ರಾಡಾ
 ಕೋಟೀಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರಿಂದ ಆಂಡರಂಗ ಭಕ್ತಿ
  ಹೈಮವತೇ  ಭಜ ಮಾನಸ ಡಾ ಎಂ ಬಾಲಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ ರವರ ಕೃತಿ
 ಭರಣಿ ಅವರಿಂದ ಶರಣಂ ತವಾ ಚರಣಂ

ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಗಗಳು 
ಈ ರಾಗದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಈ ವಿಭಾಗವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಗೃಹ ಭೇದಮ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಷಡ್ವಿದಮಾರ್ಗಿನಿ ರಾಗದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು   ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದಾಗ ನಾಸಿಕಭೂಷಿಣಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ದುಬೈ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ದುಬೈ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದೆ. ದುಬೈ ವಿಶ್ವದ 22 ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ದುಬೈ ಬಿಸಿ ಮರುಭೂಮಿ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದುಬೈ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಏನನ್ನಾದರೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಹಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವವರು. ನಾಟಕೀಯ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ಸೊಗಸಾದ, ಬಿಸಿ, ಜಾಗೃತ ಕಲೆ, ನಂಬಲಾಗದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ದುಬೈ ಅನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷಣಗಳು!

ದುಬೈ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕ, ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದುಬೈ ದಪ್ಪ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಅದ್ಭುತ ಸಿಲೂಯೆಟ್‌ಗಳು, ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಜೀವನ, ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ದುಬೈ ಸಹಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್, ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ವಾಗತವಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ದುಬೈ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಇತರ ಗಲ್ಫ್ ಕೌಂಟರ್ಪಾರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ದುಬೈ ಸಾಕಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸುಂದರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ನಾವು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ
ಹಾತು ಶಿಖರ

ಹಾತು ಶಿಖರವು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 3400 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಖರವು ಕೋನಿಫರ್, ಓಕ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಪಲ್‌ಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 

ಶಿಖರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾತು ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮರದ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾತು ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯವು ತಾಯಿ ಕಾಳಿಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಸಲ್ಲಿಸಲು ಜನರು ಜ್ಯೇಷ್ಠದ ಮೊದಲ ಭಾನುವಾರದಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಒಲೆಯಂತಹ ಬಂಡೆಗಳ ರಚನೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾಂಡವ ಸೋದರರು ಅಜ್ಞಾತ ವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಹೌಸ್ 
ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರಚನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಾಗರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಚಿತ್ರವತ್ತಾದ ನೋಟಗಳು 
ಹಾತು ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಕಡಿದಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಚಿತ್ರವತ್ತಾದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು.

ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು 
ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋನಿಫರ್, ಓಕ್, ಮೇಪಲ್, ಪಾಪ್ಯುಲಸ್, ಎಸ್ಕ್ಯೂಲಸ್, ಕೋರಿಲಸ್, ಹಾಲಿ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಅರಣ್ಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಪರ್ವತಗಳು
ದಮ್‍ದಮಾ ಸರೋವರ

ದಮ್‍ದಮಾ ಜಲಾಶಯವು ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಗುರುಗ್ರಾಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಇದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸರೋವರವು ನೀರು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸರೋವರವನ್ನು ಒಂದು ಒಡ್ಡು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ.

ಇದು ಉತ್ತರ ಅರಾವಳಿ ಚಿರತೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮುಚ್ಚುದಾರಿಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸಾರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದೆಹಲಿಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ಬಡ್ಖಲ್ ಸರೋವರ (6 ಕಿಮೀ ಈಶಾನ್ಯ), ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೂರಜ್‌ಕುಂಡ್ ಜಲಾಶಯ (15 ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಿಮೀ) ಮತ್ತು ಅನಂಗ್ಪುರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (16 ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಿಮೀ), ತುಘಲಕಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಆದಿಲಾಬಾದ್ ಅವಶೇಷಗಳು (ಎರಡೂ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ), ಛತ್ರಪುರ ದೇವಸ್ಥಾನ (ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ).

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸರೋವರ ಒಣಗುತ್ತದೆ.

ದಮ್‍ದಮಾ ಸರೋವರವು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು 190 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ವಲಸೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಎರಡೂ ಬೇಸಿಗೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಡ್ರೀಮ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದರೆ ನೀರಹಕ್ಕಿ, ಕೊಕ್ಕರೆ, ಕಾರ್ಮೊರಂಟ್, ಟರ್ನ್, ಎಗ್ರೆಟ್ಸ್, ಜಾಲಗಾರ ಹಕ್ಕಿ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಶಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸಾಲು ದೋಣಿಗಳು, ಪ್ಯಾಡಲ್ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ವಿಹಾರವನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು. ಪ್ಯಾರಾ ಸೇಲಿಂಗ್, ಕಾಯಾಕಿಂಗ್, ಸೈಕಲ್ ಸವಾರಿ, ಗಾಳ ಹಾಕುವುದು, ಗುಡ್ಡ ಏರಿಕೆ, ಕಣಿವೆ ದಾಟುವಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ದಮ್‍ದಮಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ನಡಿಗೆಗೂ ಹೋಗಬಹುದು.

ಹತ್ತಿರದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು

ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳು 
ಸೋಹ್ನಾ ಗಂಧಕದ ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಯ ಗಂಧಕದ ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಯು ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ 
ಪುರಾತನ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವು ಸೊಹ್ನಾದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಭರತ್‌ಪುರ/ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನ ರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹರಿಯಾಣ
ಸರೋವರಗಳು
ಯು ಕ್ಸಿ

ಯು ಕ್ಸಿ (謝盛友) (ಜನನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 1958 ಚೀನಾದ ಹೈನಾನ್ ನಲ್ಲಿ) ಒಬ್ಬ ಜರ್ಮನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, 2019 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಚುನಾವಣೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಮೂಲದ ಲೇಖಕ.

2010 ರಲ್ಲಿ, ಚೀನೀ ಪತ್ರಿಕೆ ಸದರ್ನ್ ವೀಕ್ಲಿ "ಟಾಪ್ 100 ಚೈನೀಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ" ಯು ಕ್ಸಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013 ರಂದು, ಬಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಯೂನಿಯನ್ (ಸಿಎಸ್‌ಯು) ಸದಸ್ಯರು ಕ್ಸಿಯನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 220 ಮತಗಳಲ್ಲಿ 141 ಪಡೆದರು, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಎಸ್‌ಯು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಬರ್ಗ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

ಕ್ಸಿ ಯುರೋಪಿನ ಚೀನೀ ಭಾಷಾ ಬರಹಗಾರರ ಸಂಘದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಶೆನ್ಹುವಾ ಕ್ಸಿ ಜಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಚೀನಾ ಫ್ಯಾನ್ ಸ್ನ್ಯಾಕ್ ಬಾರ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2010 ರಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ಸುಕನ್ಯ ದತ್ತ

ಸುಕನ್ಯಾ ದತ್ತಾರವರು  ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ವಾಚನಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದತ್ತಾರವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸೈನ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ನ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.   ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಕಠಿಣ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಥನಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗೆಗೆ ಇವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಗಳು 

 ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಬ್ಲೂ ಮೂನ್: ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೦೬)
 ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಬ್ಲೂ: ಎ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಸೈ-ಫೈ ಸ್ಟೋರೀಸ್ (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ರೂಪಾ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿ, ೨೦೦೮)
 ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ: ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೨)
 ಇತರ ಸ್ಕೈಸ್ (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ್, ೨೦೧೭)
 ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು: ಪ್ರೇರಿತ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಗಾ (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ್, ೨೦೧೮) 
 ಸಸ್ಯಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ (ನವದೆಹಲಿ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಭಾರತ, ೨೦೧೨)
 ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳು (ನವದೆಹಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಟ್ರಸ್ಟ್) [ಮೇಧಾ ರಾಜಾಧ್ಯಾಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ]
 ಅದ್ಭುತ ರೂಪಾಂತರಗಳು (ನವದೆಹಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೨)
 ದಿ ವಂಡರ್ಫುಲ್ ಮೆರೈನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ (ನವದೆಹಲಿ, ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ)
 ಸಸ್ಯಗಳು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ತುಂಬಾ ಮಾಡುತ್ತವೆ (ನವದೆಹಲಿ, ವಿಸ್ಡಮ್ ಟ್ರೀ, ೨೦೧೫)
 ಎ ಟಚ್ ಆಫ್ ಗ್ಲಾಸ್ (ನವದೆಹಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೬)
 ಮಳೆ ಮಳೆ ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ (ನವದೆಹಲಿ, ನಿಸ್ಕೈರ್)
 ಸೋಶಿಯಲ್ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ (ನವದೆಹಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೪)
 ಆಪರೇಷನ್ ಜೀನ್ (ನವದೆಹಲಿ; NISCAIR)
 ಎ ಕೈಟ್ಸ್ ಸ್ಟೋರಿ (ನವದೆಹಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್)
 ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಅರ್ಥ್ (ನವದೆಹಲಿ, ವಿಜಯನ್ ಪ್ರಸಾರ್)
 ಹಾವುಗಳು (ನವದೆಹಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ್)
 ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್, ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಮಿಷನ್ (ನವದೆಹಲಿ, ನಿಸ್ಕೈರ್)
 ಅಡ್ವಿಂಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಿಲಿಕ್ (ನವದೆಹಲಿ, ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ)
 ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಟಾಸ್ (ಸಹ-ಲೇಖಕ ವರದಿ)
 ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಖಜಾನೆ (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
 ಏನು? (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
 ಹೇಗೆ? (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
 ಏಕೆ? (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
 ಅನಿಮಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೨೦)
 ನಾಳೆ ಮತ್ತೆ (ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮುಂಬರುವ)

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
Category:ಲೇಖಕಿಯರು
ವಿಜಯ್‍ಪುರ್

ವಿಜಯ್‍ಪುರ್ () (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಜಯ್‍ಪುರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಾಗೇಶ್ವರ್-ಚೌಕೋರಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪಕ್ಕದ ದಟ್ಟವಾದ ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು

ಧೌಲಿನಾಗ್ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಧೌಲಿನಾಗ್ ದೇವಾಲಯವು ವಿಜಯ್‍ಪುರ್ ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪಂಚಮಿ ಜಾತ್ರೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.

ಚಹಾ ತೋಟಗಳು 
ವಿಜಯ್‍ಪುರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್‍ನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯ

ಶ್ರೀ ಭೀಮ ಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಹನ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದು ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇವಳು ಹಿಂದಿನ ಬುಶಹರ್ ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿಮ್ಲಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 180 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದು ಮತ್ತು ಇದು 51 ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಷ್ಟೇ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Of Stones Soaked In History
 Bhimamkali info on NIC
 Image of Bhimakali temple
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್

ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಶಿಲಾ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಯಾಣಾದ ಚಂಡೀಗಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಲ್ಪ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. 1957 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನೇಕ್ ಚಂದ್ ಸೈನಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೇಕ್ ಚಂದ್‍ರ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಎಂದೂ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಇದು ೪೦ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಗೃಹ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಸುಖ್ನಾ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬಗೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ( ಬಾಟಲಿಗಳು, ಗ್ಲಾ‍ಸ್‍ಗಳು, ಬಳೆಗಳು, ಹೆಂಚುಗಳು, ಪಿಂಗಾಣಿ ಮಡಿಕೆಗಳು, ಬಚ್ಚಲುಗುಂಡಿಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಮುರಿದ ಕೊಳವೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 

 Nek Chand's outsider art: the rock garden of Chandigarh, by Lucienne Peiry, John Maizels, Philippe Lespinasse, Nek Chand. Published by Flammarion, 2006.  .
 The Collection, the Ruin and the Theatre: Architecture, sculpture and landscape in Nek Chand's Rock Garden, by Soumyen Bandyopadhyay and Iain Jackson. Liverpool University Press, 2007.  ISBN 1-84631-120-9.
 Sublime Spaces and Visionary Worlds: Built Environments of Vernacular Artists, by Leslie Umberger (author), Erika Doss (contributor), Ruth Kohler (contributor), Lisa Stone (contributor).

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Nekchand Foundation website 
 Rock Garden Chandigarh

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು
ವಾಹಿದುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್

ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮೌಲಾನಾ ವಾಹಿದುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ (ಜನನ ೧ ಜನವರಿ ೧೯೨೫ - ಮರಣ ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಕುರಾನಿನ‌ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.  

ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿಯ ಜಾಗದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ ವಾಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್, ವಿಶ್ವದ ೫೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  

ಖಾನ್ ಅವರು ರಷ್ಯಾದ ಡೆಮಿಯುರ್ಗಸ್ ಪೀಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; ಜನವರಿ 2000 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ;  ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ . ಮತ್ತು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2009) ಕೂಡಾ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಜನವರಿ 2021 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಖಾನ್ ಅವರು ಬಧಾರಿಯಾ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿ,  ಆಜಂಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ,ಭಾರತ, ಇಲ್ಲಿ 1925 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು

ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು 
ಅರ್-ರಿಸಾಲಾ (ಸಂದೇಶ) ಉರ್ದು ನಿಯತಕಾಲಿಕವು 1976 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 1984 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ 'ಹಿಜಾಕಿಂಗ್ - ಎ ಕ್ರೈಮ್ ',  ' ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು ',  ' ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಚಾರಿಟಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ '  ಮತ್ತು' ದಿ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಿಹಾದ್ '. ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು

ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ 
ಅವರು "ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ, ಪ್ರವಾದಿಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಹಬಾಳ್ವೆ" ಕುರಿತು 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ:  

 ಶಾಂತಿಯ ಪ್ರವಾದಿ
 ಕುರಾನ್: ಹೊಸ ಅನುವಾದ
 ಕುರಾನ್‌ನ ಖಜಾನೆ
 ತಜ್ಕಿರುಲ್ ಕುರಾನ್
 ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು: ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅಗತ್ಯ
 ಇಸ್ಲಾಂ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಸರಳ ಪರಿಚಯ
 ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಮರುಶೋಧನೆ: ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು
 ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ
 ಇಸ್ಲಾಂ: ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ
 ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳು
 ಧರ್ಮನಿಂದೆಯ ಸಂಚಿಕೆ

ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಪಟ್ಟಿ

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 

 ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕತ್ವದ ಕುರಿತು ಮೌಲಾನಾ ವಹಿದುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ - ಟಿಸಿಎನ್ ನ್ಯೂಸ್
 1947 ರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು: ಅಂತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
 ಕುರಾನ್, ವಾಹಿದುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಹೊಸ ಅನುವಾದ
 ಅಲ್-ರಿಸಾಲಾ ಫೋರಂ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್
 ಗುಡ್‌ವರ್ಡ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು
 ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ
 ಸಾನಿಯಸ್ನೈನ್ ಖಾನ್ 

ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
೧೯೨೫ ಜನನ
ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಸುದರ್ಶನ್ ಸಾಹು

ಸುದರ್ಶನ್ ಸಾಹು, ಶಿಲ್ಪಿ 1939 ರಲ್ಲಿ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಅವರಿಗೆ 2021 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ನೀಡಲಾಯಿತು .  

ಶ್ರೀ ಸಾಹು 1977 ರಲ್ಲಿ ಪುರಿಯ ಸುದರ್ಶನ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನ್ ಸಾಹು ಸುದರ್ಶನ್ ಆರ್ಟ್ & ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ವಿಲೇಜ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಗುರುಕುಲ ಕಲಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮತ್ತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿತು. ಕಲ್ಲು, ಮರ ಮತ್ತು ಫೈಬರ್ಗ್ಲಾಸ್ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ 
ಅವರು 1981 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಮನ್ನಣೆ 1988 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. ಅವರು ಶಿಲ್ಪ ಗುರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003 ಅನ್ನು ಪಡೆದರು.  2012 ರ ಒಡಿಶಾ ಲಲಿತ್ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಧರ್ಮಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆದರು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
೧೯೩೯ ಜನನ
ಶಿಲ್ಪಿಗಳು
ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಮೇಳ

ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ದಶಾವತಾರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ ನಾಮಾಂಕಿತ ಕಟೀಲು ಮೇಳವು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾ ತಂಡ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾದ ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಂಡವಿದು. ಕಟೀಲು ಮೇಳವು ಒಟ್ಟು ಆರು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಲ್ಕು ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ಇತರ ನೌಕರರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಸುಮಾರು ೧೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಕಟೀಲು ಮೇಳ ೧೯೭೫ ನೇ ಇಸವಿಯಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಎರಡನೇ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಮೇಳ, ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೇಳ, ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಮೇಳ, ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಮೇಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಕಟೀಲು ಮೇಳಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ೪-೫ ಹರಕೆಯಾಟಗಳ ಬುಕ್ಕಿಂಗ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಟೀಲು ಮೇಳದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದೇಶ ಧನ ಸಂಪಾದನೆಯಾಗಿರದೆ, ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಆರಾಧನಾ ಕಲೆಯಾಗಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಂಬಿಕೆ

ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಟ ಆಡಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಇದ್ದಾರೆ. ಕಾಣಿಕೆ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಆಟ ಆಡಿಸುವ ಭಕ್ತರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರೈಸ್ತರೂ ಹರಿಕೆ ಆಟ ಆಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವಿಯೇ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ತಿರುಗಾಟದ ಆರಂಭ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಮೇಳದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೇಳದ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಸೊತ್ತುಗಳು

ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನದ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಿರೀಟಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೊಟ್ಟಿಲು 6 ಪ್ರತಿಮೇಳದಲ್ಲೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಶಂಖ ಚಕ್ರ ಗದಾ ಬಾಣ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಇವೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಪೂರ್ತಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಕೆಲಸವು ದೇವಳದ ವತಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳು

ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ
ಶ್ರೀ ದೇವೀ ಲಲಿತೋಪಾಖ್ಯಾನ 
ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ
ತ್ರಿಜನ್ಮ ಮೋಕ್ಷ

ಯಕ್ಷಗಾನ
ಕಾಂಡಾ

ಕಾಂಡಾ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ರಮಣೀಯ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಹಸಿಲ್ ಆಗಿದೆ.

ಕಾಂಡಾವನ್ನು 7 ರಿಂದ 13 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜರು ಆಳಿದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕತ್ಯೂರಿಗಳ ವಿಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಕಾಂಡಾ ಗಂಗೋಲಿಯ ಮಂಕೋಟಿ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.

ಕಾಂಡಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಪರ್ವತಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಚಹಾ ವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸುಂದರವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೃದು ಕಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಕಾಂಡಾ ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಕಾಲಿಶಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇವು ಪಟ್ಟಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 

 
 
ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಪಟ್ಟಣಗಳು
ನಮ್ಮಣ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)

ನಮ್ಮಣ್ಣ ಎನ್.ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನ ದಲ್ಲಿ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುದೀಪ್, ಅಂಜಲಾ ಜವೇರಿ, ಆಶಾ ಸೈನಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗುರುಕಿರಣ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ೧೮ ನವಂಬರ್ ೨೦೦೫ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯ್ತು. ಮುತ್ಯಾಲ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ನಿರ್ದೇಶ ಮಾಡಿರುವ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಣ್ಣ ಕ್ಕೆ ಇದು ಪುನರ್ಮಿರ್ಮಾಣ (ರೀಮೇಕ್). ಮತ್ತು ಇದೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ತೆಲುಗು ನಲ್ಲಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಂ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಥದೊಂದಿದೆ.

ಪಾತ್ರಗಳು
 ಸುದೀಪ್ - ಮುತ್ತಣ್ಣ
 ಅಂಜಲಾ ಜವೇರಿ - ಅಂಜಲಿ
 ಆಶಾ ಸೈನಿ - ರಾಣಿ
 ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವು - ಮಟ್ಕಾ ರಾಜೇಂದ್ರ
 ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ - ಪತ್ರಕರ್ತ
 ಸುಬ್ಬರಾಜು - ಮರಿಗುಡಿ
 ಆಶೀಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 
 ಅಶೋಕ್ - ಲಾಯರ್
 ಧೃತಿಮಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ - ನಂದ ಕುಮಾರ್
 ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು - ಪುಟ್ಟರಾಜು
 ಕಿಶೋರಿ ಬಲ್ಲಾಳ್
 ಅರವಿಂದ್
 ಘಜಲ್ ಖಾನ್
 ಕೋಟೆ ಪ್ರಭಾಕರ್
 ಶಿವರಾಂ
 ಉಷಾ ಭಂಡಾರಿ
 ಸುತ್ತಿ ವೇಲು

ಧ್ವನಿಪಥ
ಗುರುಕಿರಣ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿರಾಜ್, ಶ್ರೀರಂಗ ಮತ್ತು ಗೋಟೂರಿ ಗೀತೆಗಳು ರ‍ಚಿಸಿದಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
 

ವರ್ಷ-೨೦೫೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ

ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವು (ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತ ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಜನರಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಒಂದು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು ಹಿಮಾಲಯದ ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮನಾಲಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೧ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಲಾಹೌಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿಟಿ ಕಣಿವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೌಗೋಳಿಕತೆ 
ಈ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವು ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕವಾದ ಎತ್ತರದ ಲಾಹೌಲ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಿಟಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನಡುವೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವು ಚೆನಾಬ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಸ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.

ಹಿಮಾಲಯದ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತರ ಅಥವಾ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಿಂದ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟಕರವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಕಾರಣ ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Photos of Rohtang Pass & the road from Keylong to Manali

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಗಳು
ತಹೀನಿ

ತಹೀನಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ. ಇದನ್ನು ಬಾಡಿಸಿ ರುಬ್ಬಿ ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆದ ಎಳ್ಳಿನಿಂದ  ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ (ಡಿಪ್ ಆಗಿ) ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾಹುಮುಸ್, ಬಾಬ ಘನೌಶ್ ಮತ್ತು ಹಲ್ವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆ 
ತಹೀನಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ನಂತರ ಹೊಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಾಳುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಎಳ್ಳು ಬೀಜಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದಾಗ ಹೊಟ್ಟು ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ತೇಲುವ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ತೆಗೆದು, ಬಾಡಿಸಿ, ರುಬ್ಬಿ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಪೇಸ್ಟ್‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಾಡಿಸದ ಬೀಜಗಳಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಕಚ್ಚಾ ತಹೀನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಹೀನಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲದ ಅಂಶ ಇರುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವು ತಯಾರಕರು ಹಾಳಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇದನ್ನು ಶೈತ್ಯೀಕರಿಸುವ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಶೈತ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ನಿಗ್ಧ ಮತ್ತು ಬಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಆಹಾರ ಘಟಕಾಂಶಗಳು
ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು
ಮೋರ್ನಿ

ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚಕುಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊರ್ನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಮೋರ್ನಿ. ಇದು ಪಂಚಕುಲ ನಗರದಿಂದ ೩೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ನೋಟಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಕೋಟೆಗಳು

ಮೋರ್ನಿ ಕೋಟೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 
ಮೊರ್ನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಕೋಟೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಣಿ ಮೊರ್ನಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಗುಡ್ಡಗಳು ಪೈನ್ ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಾರಣ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 2017-18ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ.

ಗರ್ಹಿ ಕೋಟಾಹಾ ಕೋಟೆ 
ಗರ್ಹಿ ಕೋಟಾಹಾ ಕೋಟೆಯು ರಾ.ಹೆ. ೧ ರಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಭಾಗಶಃ ಕೆಡವಿದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಹಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ.

ಮಾಸೂಮ್‍ಪುರ್ ಕೋಟೆ 
ಮಸೂಮ್‍ಪೂರ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹೊರಠಾಣೆ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿದ್ದು ದಪ್ಪ ಕಲ್ಲು-ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮಲೋಥಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ಟಿಕ್ಕರ್ ತಾಲ್‍ನ ಅವಳಿ ಸರೋವರಗಳು: ಭೀಮ್ ತಾಲ್ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ತಾಲ್ 
ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವು ಎರಡೂ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದನ್ನು ಭೀಮ್ ತಾಲ್ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಟಿಕ್ಕರ್ ತಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 550 ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಮತ್ತು 460 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದೆ. ಚಿಕ್ಕದನ್ನು ದ್ರೌಪದಿ ತಾಲ್ ಅಥವಾ ಛೋಟಾ ಟಿಕ್ಕರ್ ತಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು 365 ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.

ಮೋರ್ನಿ ಗುಡ್ಡದ ಜಲಪಾತ 
ಕಾಡಿನ ಹಾದಿಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಜಲಪಾತವಿದ್ದು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮೊರ್ನಿ ಫೆಸೆಂಟ್ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ 

ಮೊರ್ನಿ ಫೆಸೆಂಟ್ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವು ಕೆಂಪು ಕಾಡೂಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿಜ್ ಫೆಸೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮೋರ್ನಿ ಗುಡ್ಡದ ಪುರಾತತ್ವ ದೇವಾಲಯ ತಾಣ 
ಟಿಕ್ಕರ್ ತಾಲ್‍ನ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಠಾಕೂರ್ ದ್ವಾರ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಬೂರಿ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಭೂರಿ ಸಿಂಗ್ ದೇವತಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು 1870 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಪೆಜರ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆ-ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ಮೂಲಿಕೆ ಕಾಡು 
2018 ರಲ್ಲಿ, ಹರಿಯಾಣ ಸರ್ಕಾರವು ಸಮುದಾಯ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ 50,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಮೊರ್ನಿ ಹಿಲ್ಸ್ ವ್ಯೂ 
 ಚಂಡೀಗ Chandigarh ದಿಂದ ಮೊರ್ನಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ

ಆಧಾರಗಳು 
 Morni Hills View 

 http://pradhanmantrivikasyojana.in
 http://onlineapplyform.com/ 
 http://railwaysignallingconcepts.in
 http://vacancyrecruitment.com 

ಹಿಮಾಲಯ
ಹರಿಯಾಣ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಗಂಟಲುಬೇನೆ

ಗಂಟಲುಬೇನೆಯು ದನ, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡು ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದ ಅಂಟುರೋಗ. ಗಳಲೆರೋಗ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಈ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಕೆಳಗೆ ಬಾವು ಬರಬಹುದು ; ಸಣ್ಣ ಕರುಳುಗಳ ನೋವು ತಲೆದೊರಬಹುದು; ಇಲ್ಲವೇ ಪುಪ್ಪುಸಭಾಗಗಳು ಕೆಟ್ಟು ನ್ಯೂಮೋನಿಯಬರಬಹುದು. 1838ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಬೋಲಿಂಗ್‍ರ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಈ ರೋಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. 1885ರಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಎಲ್ಲದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 33,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದನ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳು ಈ ರೋಗದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ.

ರೋಗಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನ
ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣ ಪಾಶ್ಚುರೆಲ್ಲ ಸೆಪ್ಟಿಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿ. ಇದು ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಆರೋಗ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸನಾಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಿಮಿ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವ ಪ್ರಾಣಿಯ ಎಲ್ಲ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಬಾವು ಬಂದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು
ಗಂಟಲುಬೇನೆ ಅತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿಬೇಗನೆ ಪಸರಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜ್ವರ 1060 ಫ್ಯಾ. 1070 ಫ್ಯಾ. ಇರುವುದು. ನಾಲಗೆ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಾಚಿರುತ್ತದೆ. ವಿಪರೀತ ಜೊಲ್ಲುಸೋರುವುದು. ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗುವುದು. ಪ್ರಾಣಿ ಅತೀವ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು 34 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಮಯ ಗಂಟಲು, ಗಂದೆಗಳು, ಎದೆ ಈ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನೋವಾದ ಬಾವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉಸಿರಾಡಲು ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇನೆಯ ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳು ಕಳೆಯುವಾಗ ನಿಮೋನಿಯ ತಲೆದೊರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರಹುದು. ಮರಣಾಂತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತೆಗೆದು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರೆ ರೋಗ ಅತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದರೆ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾಗಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ರಕ್ತ ಗಂಟುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ರಸಗ್ರಂಥಿಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ಉಬ್ಬಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೇನೆ ಎದೆಗೆ ಪಸರಿಸಿದಾಗ ಎದೆಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ದೇಹದ ರಸ ಅಥವಾ ಮಂದವಾದ ರಸ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಎದೆಗೂಡಿನ ಪದರು ಕೆಂಪಾಗಿರುತ್ತದ. ಪುಪ್ಪಸಗಳು ಬಾತಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಪುಪ್ಪುಸ ಒಂದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾದ ಬಿಳಿಗೆರೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಗಂಟಲು ಬೇನೆ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಅವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಸಲ್ಫ್‍ನಾಮೈಡ್ ಔಷಧಿಗಳ ಗುಣ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಸಮರ್ಥ ವೈದ್ಯರ ನೆರವನ್ನು ಒಡನೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕ್ಷೇಮ. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರೋಗ ಕಾಣಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಮ್ಮೆಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಉಲ್ಪಣ ಸ್ಥಿತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳವಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದು ಕೂಡ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನೂ ಉಪಚರಿಸುವುದು. ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ಎಲ್ಲ ದನಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿಸುವುದು. ಈ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ರೋಗವನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಬಹಳ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನಿಂದ ಉಪಚರಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 10 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಗಂಟಲುಬೇನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
Current status of Hemorrhagic septicemia worldwide at OIE. WAHID Interface - OIE World Animal Health Information Database
Disease card

ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಜಲ್ ಮೆಹೆಲ್ (ಹರಿಯಾಣಾ)

ಜಲ್ ಮೆಹೆಲ್ 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಒಂದು ಅರಮನೆ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಸರೋವರ. ಇದು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ನಾರ್ನೌಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನಾರ್ನೌಲ್‍ನ ಒಬ್ಬ ಮೊಘಲ್ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ರಚನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

ವಿವರ 
ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುಲೀನರ ಸದಸ್ಯನಾದ ಮತ್ತು ನಾರ್ನೌಲ್‍ನ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ಶಾ ಕುಲಿ ಖಾನ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 1591 ರಲ್ಲಿ ಜಲ ಮಹಲ್‍ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಸೇನಾ ನಾಯಕನಲ್ಲದೆ, ಖಾನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪೋಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನ ಮೊದಲನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ತನಾಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿ (1574-75 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ). ಇದಲ್ಲದೆ, ಖಾನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮೊಘಲ್ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ.

ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಖಾನ್ ನಾರ್ನೌಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ; ಈ ರಚನೆಯು ಈಗ ಜಲ ಮಹಲ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಖಾನ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೃತಕ ಸರೋವರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಳ ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಿತ್ತು. ನಂತರ ಖಾನ್ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದ. ಇದರ ನಂತರ, ಜಲಾಶಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡುದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಜಲ ಮಹಲ್, ಅದರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ 2-3 ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾದವು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹರಿಯಾಣ
ಅರಮನೆಗಳು
ಚಕ್ರಾತಾ

ಚಕ್ರಾತಾ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದಂಡು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು  ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಉಪ ಜಿಲ್ಲೆ / ತಹಸಿಲ್ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ 

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಂಕುಮರಗಳು, ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಓಕ್‍ಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಕೆಂಪು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರನ್‍ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರಾತಾದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

 ಟೈಗರ್ ಜಲಪಾತವು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ನೇರ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರಾತಾದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 312 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ.
 ಬುಧೇರ್ (ಮೊಯಿಲಾ ಡಂಡಾ) 2800 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಬುಧೇರ್‌ನ ಕಾರ್ಸ್ಟ್ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸುಣ್ಣದ ಗುಹೆಗಳ ಜಾಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ.
 ಕನಾಸರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ದೇವದಾರ್ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರಾತಾದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
 ಚಿಲ್ಮಿರಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸ್ಥಳವು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನೀಡುವ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.
 ಸುಮಾರು 2900 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವ್‍ಬನ್ ಹಿಮಾಲಯದ ಪರಿದೃಶ್ಯ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
 ಮುಂಡಾಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
 ಲಾಖಾಮಂಡಲ್ ಎಂಬುದು ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
 ಬೈರತ್ ಖೈ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೈರತ್ ಖೈ (ಬೆಟ್ಟಗಳ ರಾಜಕುಮಾರಿ) ಚಕ್ರಾತಾದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 25 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಹಿಮಾಲಯದ 180 ಡಿಗ್ರಿ ನೋಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
 ಮಂಝ್‍ಗಾಂವ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಸು ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಸ್ತರಿತ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಹನೋಲ್ ಚಕ್ರಾತಾದಿಂದ 100 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಂದರವಾದ ರಜಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಹನೋಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಮಹಾಸು ದೇವತಾ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಮಹಾಸುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Chakrata Tahsil & Town, The Imperial Gazetteer of India, v. 10, p. 125, 1909
 Chakrata Tourism
 Chakrata on wikimapia
 Chakrata — A Gem of a Hill Station

ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆ

ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವ ಕಣಿವೆ. ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡಾ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧುಮುಕುಕೊಡೆ, ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್, ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೋರ್ಬಿಂಗ್ ಸೇರಿವೆ.

ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ದೈತ್ಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಕೀ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಆಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‍ನ್ನು ಜ಼ಾರ್ಬಿಂಗ್ (2 ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿರುವ ದೈತ್ಯ ಚೆಂಡನ್ನು 200 ಮೀಟರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್, ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕೀ ಹಿಮಾಲಯ ರಜ್ಜುಪಥವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಟಿವಿಗಳು, ರಜ್ಜುಪಥ ಅಥವಾ ಏರಿಕೆ (ಚಾರಣ) ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಕಣಿವೆಗಳು
ಪಿಚ್ಚಾವರಂ

ಪಿಚ್ಚಾವರಂ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಕಡಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿದಂಬರಂ ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಲಾರ್ ಅಳಿವೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಕೋಲರೂನ್ ಅಳಿವೆ ನಡುವೆ ಇದೆ. ವೆಲ್ಲಾರ್-ಕೋಲರೂನ್ ನದೀಮುಖ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಕಿಲ್ಲೈ ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಡಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳು 
ಪಿಚ್ಚಾವರಂ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ನೀರಿನ ವಿಸ್ತಾರದ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಇವೆ. ಪಿಚ್ಚಾವರಂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಅರಣ್ಯವು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೧೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಮರಳು ಪಟ್ಟಿಯು ಇದನ್ನು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಫಿನ್‌ಫಿಶ್‌ಗಳ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ 
ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳು ಉಲ್ಲಂಗಿಗಳು, ನೀರುಕಾಗೆಗಳು, ನಾರಾಯಣ ಪಕ್ಷಿ‌ಗಳು, ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು, ಹೆರಾನ್‌ಗಳು, ಸ್ಪೂನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೀರುಹಕ್ಕಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Cuddalore District - Pichavaram Dawn fest 

ತಮಿಳುನಾಡು
ಅರಣ್ಯಗಳು
ಕವಲು ಗುರುತಿನ ಲೆಮೂರ್

ಕವಲು(ಫೋರ್ಕ್)-ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಲೆಮರ್ಸ್ ಅಥವಾ ಕವಲು(ಫೋರ್ಕ್)-ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಲೆಮೂರ್ ಗಳು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹೈನ್ ಪ್ರೈಮೇಟ್ಗಳಾಗಿವೆ;  ಫಾನೆರ್ ಕುಲವು  ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಲೆಮರ್‌ಗಳಂತೆ, ಅವರು ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವು ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮುಖವಾಗುವ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಎರಡು ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಅವು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ 1839 ರಲ್ಲಿ <i id="mwGw">ಲೆಮೂರ್</i> ಕುಲದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಚಿರೊಗಲಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಸೆಬಸ್ ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1870 ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಇವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕುಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಮೂರು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ( ಫಾನರ್ ಫರ್ಸಿಫರ್ ) ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿ.

ಸುಮಾರು  ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವುಳ್ಳ, ಫೋರ್ಕ್-ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಲೆಮರ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಲೆಮರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಚಿರೊಗಲಿಡೆ ಕುಟುಂಬದ ದೊಡ್ಡ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಂದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಚಿರೊಗಲೈಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ಆಗಿ ಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಉಳಿದವರಿಗೆ ಸಹೋದರಿ ಗುಂಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಡಾರ್ಸಲ್ ಫೋರ್ಕ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರೈಪ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಕಪ್ಪು ಉಂಗುರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪೊರೆಯ ಕಿವಿಗಳಿವೆ. ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಮಳ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂದಗೊಳಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವರು ತುಂಬಾ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಾರಂಭ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಂತೆ, ಅವರು ನಿಶಾಚರರಾಗಿರುತ್ತರೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮರದ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ. ಫೋರ್ಕ್-ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಲೆಮರ್‌ಗಳಿಗೆ ಏಕಪತ್ನಿ ಜೋಡಣೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಜಾತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಶುಷ್ಕ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಳೆಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ನಡುವೆ ನಾಲ್ಕುಕಾಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಆಹಾರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮರದ ಗಮ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅವರು ರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ . ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಲೆಮರ್‌ಗಳಂತೆ, ಅವುಗಳನ್ನು CITES ಅನುಬಂಧ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Articles with 'species' microformats
ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು

ಭಾರತ ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಕ್ಷಿಣ  ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೮ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ೮ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನದೇ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೫೦ ಜನವರಿ ೨೬ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಾರನಾಥದ, ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಸಿಂಹವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಲಾಂಛನವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಕ್ಷಿಯು ನವಿಲು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಣಿಯು ಹುಲಿಯು ಆಗಿದೆ.

ಈ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಮರ, ಹೂವು ಸೇರಿದಂತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜ್ಯಗಳು

ಪಕ್ಷಿಗಳು
ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು

ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 250 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರೆಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಿವೆ. ಖಾಲ್ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಶಾಸನವು 1 ರಿಂದ 14 ರವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 850 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಖಾಲ್ಸಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದರು.

ಶಾಸನ 
ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅಶೋಕನ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ 10 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಅರಾಮಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಇತರ ಶಾಸನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ (ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಕೃತಗಳು).

ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಘನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಂಡೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮುಖವು (ಪೂರ್ವ ಮುಖ) ಶಾಸನ 1 ರಿಂದ 12 ಮತ್ತು ಶಾಸನ 13 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಮುಖ) ಅನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಭಾಷೆಯ ಗಜಾತಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದವಿರುವ ಆನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖ) ಮುಖ್ಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಶಾಸನದ ಮುಂದುವರಿಕೆ, ಶಾಸನ 13 ಮತ್ತು ಶಾಸನ 14 ರ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಿದೆ.

ಈ ಕೊನೆಯ ಶಾಸನ ಸಂ .13, ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ರಾಜರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಖರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಶೋಕನಿಗೆ ಆ ಕಾಲದ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನವೂ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಪೂ 260 ಮತ್ತು 230 ರ ನಡುವೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಮೂಲಗಳು 

 Valeri P. Yailenko, Aï Khanoum's delphic maxims and the formation of the Asoka dharma doctrine, Dialogues d'histoire ancienne, volume 16, number 1, 1990, 239-256

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Full text of the inscription of Khalsi
ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು
ಕೊರೋನರಿ ಆರ್ಟರಿ ಡಿಸೀಸ್

ಕೊರೋನರಿ ಆರ್ಟರಿ ಡಿಸೀಸ್ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಖಾಯಿಲೆ. ಇದನ್ನು ಕೊರೋನರಿ ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಖಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಕ್ ಅಥವಾ ಬೊಜ್ಜಿನ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಹೃದಯ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೃದಯಾಘಾತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇದು ಭುಜ, ತೋಳು, ಬೆನ್ನು, ಕುತ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ದವಡೆಯೊಳಗೆ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಎದೆಯುರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು
ಪರಿಧಮನಿಯ ಅಪಧಮನಿಗಳ ಕಿರಿದಾಗುವಿಕೆಯು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಶ್ರಮದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ತೀವ್ರವಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಯಾವುದೇ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ತಿನ್ನುವ ನಂತರ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಗಂಟಲೂತ, ಎದೆಯ ಬಿಗಿತ, ಭಾರ, ಒತ್ತಡ, ಮರಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಬೆವರುವುದು, ವಾಕರಿಕೆ ಅಥವಾ ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಲಘು ತಲೆನೋವು ಹೃದಯಾಘಾತ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಸ್ನಾಯುವಿನ ಸೋಂಕಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಈ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ರೋಗನಿರ್ಣಯ
ಪರಿಧಮನಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಫಿ (ಇಸಿಜಿ),ಒತ್ತಡ ಪರೀಕ್ಷೆ ರೇಡಿಯೊಐಸೋಟೋಪ್ ಪರೀಕ್ಷೆ,ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಟೆಸ್ಟ್, ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಸಿಂಟಿಗ್ರಾಫಿ,ಎಕೋಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಫಿ, ಪರಿಧಮನಿಯ ಆಂಜಿಯೋಗ್ರಫಿ, ಇಂಟ್ರಾವಾಸ್ಕುಲರ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೆಸೋನೆನ್ಸ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಖೇನ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು
ಶೇ.೯೦ ರಷ್ಟು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ತಡೆಯಬಹುದು. ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಬೊಜ್ಜು ಶೇಖರಣೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ದೂಮಪಾನ ತಡೆಯುವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಪರಿಧಮನಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೫% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಹೃದಯದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸುಧಾರಿತ ಸಕ್ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕುರುಡುತನದಂತಹ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ರೋಗಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖ
ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ

ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಢುಂಗರಿ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾದ ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುರಾತನ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಭೀಮನ ಪತ್ನಿ ಹಿಡಿಂಬಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಢುಂಗಿರಿ ವನ್ ವಿಹಾರ್ ಎಂಬ ಸೀಡರ್ ಮರಗಳ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ದೇವಾಲಯವು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ನೆಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯನ್ನು 1553 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಬಹಾದೂರ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ಪೂಜೆ 
ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದೂಗಳು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಜನರ ಸರತಿ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿನ್ಯಾಸ 
ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಮರದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲಿರುವ 24 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಮರದ "ಶಿಖರ" ಅಥವಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋಪುರವು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮೂರು ಚೌಕಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂ ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ನರ್ತಕರು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Oriental Architecture: Hidimdi Devi Temple
 Temples of the Himalayas
 Hidimba Temple 

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಸುಖನಾ ಸರೋವರ

ಭಾರತದ ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿರುವ ಸುಖನಾ ಸರೋವರವು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ (ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು) ಒಂದು ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವ ಕಾಲಿಕ ಹೊಳೆಯಾದ ಸುಖ್ನಾ ಚೋಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಈ 3 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಸರೋವರವನ್ನು 1958 ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲತಃ ಕಾಲಿಕ ಹರಿವು ಸರೋವರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಭಾರೀ ಹೂಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೂಳಿನ ಒಳಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯಲು, 25.42 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ಜಮೀನನ್ನು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.

ಈ  ಸರೋವರವನ್ನು ಲೀ ಕೋರ್ಬೂಸಿಯೇ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಅಭಿಯಂತರರಾದ ಪಿ ಎಲ್ ವರ್ಮಾ ರಚಿಸಿದರು. ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೆಕ್ ಚಂದ್‍ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇದೆ.

ಸುಖನಾ ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳು, ಜಿಮ್, ಒಳಾಂಗಣ ಆಟಗಳು, ಈಜುಕೊಳ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲು ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿರುವ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಆಧಾರಿತ ಲೇಕ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೋಣಿ ವಿಹಾರ, ರೋಯಿಂಗ್, ಸ್ಕಲ್ಲಿಂಗ್, ನೌಕಾಯಾನ, ಕಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಆನಂದಿಸಬಹುದು.

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸರೋವರದ ತಳದಿಂದ ಹೂಳು ತೆಗೆಯಲು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಯು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಸುಖನಾ ಸರೋವರವು ಅನೇಕ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾವಿನ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮಾವಿನಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ, ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇತರ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಚಂಡೀಗಡ
ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್

ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ರೈತರು, ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಬೆಳೆ ಸಲಹಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್. ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ ಮೂಲದ ಎಐ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ PEAT GmbH ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕೀಟ ಹಾನಿ, ಸಸ್ಯ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅನುಗುಣವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ರೈತರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು, ಋತುವಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ರೋಗ ಹರಡಿದರೆ ಅದರ ಕುರಿತು ರೋಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಇತಿಹಾಸ 
PEAT GmbH 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಲ್ಲಿ PEAT ಸ್ವಿಸ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಆದ ಸೇಲ್ಸ್‌ಬೀ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಬಿಬಿಸಿ, ಫಾರ್ಚೂನ್, ವೈರ್ಡ್, ಎಂಐಟಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಿವ್ಯೂ ಮತ್ತು ನೇಚರ್ ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಉದಯವಾಣಿಗಳಲ್ಲೂ, ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಲೇಖನಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಿಬಿಐಟಿ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ಐಐಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಸಮಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.

ಸಹಯೋಗಿಗಳು 
ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಇಕ್ರಿಸಾಟ್ (ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಾಪ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸೆಮಿ-ಅರಿಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್), ಸಿಐಎಂಎಂವೈಟಿ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಸುಧಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ಸಿಎಬಿಐ (ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ) ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಸಂವಹನ
ಹೊಸ ಟಿಹರಿ

ಹೊಸ ಟಿಹರಿ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ತೆಹ್ರಿ ಗಡ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ ಮತ್ತು ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ತೆಹ್ರಿ ಗರ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಪೀಠವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ದೇವಿ ಕುಂಜಾಪುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚಂದ್ರಬದಾನಿ ದೇವಿ, ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ್ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ್ ಮಂದಿರ, ಮಹಾಸರ್ ತಾಲ್, ಸೆಹಸ್ತ್ರ ತಾಲ್, ಮತ್ತು ಖಟ್ಲಿಂಗ್ ಹಿಮನದಿ. ಟಿಹ್ರಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವು ಉತ್ತರಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪನ್ವಾಲಿ ಕಾಂತಾ, ಬೇಲ್‍ಬಾಗಿ ಬುಗ್ಯಾಲ್ ಮತ್ತು ಖೇತ್ ಪರ್ವತ್ ಸೇರಿವೆ. ಪನ್ವಾಲಿ ಕಾಂತಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಹೊಸ ಟೆಹ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಟಿಹ್ರಿ ಸರೋವರದ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಡೋಬ್ರಾ ಚಾಂತಿ ಸೇತುವೆಯು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಏಕಪಥದ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೋಬ್ರಾದಿಂದ ಚಾಂತಿಗೆ 440 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಟಿಹ್ರಿ ಗರ್ವಾಲ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನರೇಂದ್ರನಗರ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಗಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಡೂನ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Nagar Palika Parishad Tehri (New Tehri)
 New Tehri city, Official website
 Tehri district, Official website
 New Tehri - How To Reach
 New Tehri - General Information 
ಉತ್ತರಾಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಭೃಗು ಸರೋವರ

ಭೃಗು ಸರೋವರವು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಕುಲ್ಲು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು  ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮನಾಲಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ, ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಶಿಷ್ಠ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಚಾರಣದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಮಹರ್ಷಿ ಭೃಗುರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಋಷಿಯು ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರೋವರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂತ ಋಷಿ ಭೃಗುಗೆ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Himachal Pradesh Tourism Department
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಸರೋವರಗಳು
ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್

ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೇವಲ ಆನಂದಪುರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ)  ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದ ರೂಪ್‍ನಗರ್ (ರೋಪರ್) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಶಿವಾಲಿಕ ಗುಡ್ಡಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ. ಸತ್ಲಜ್ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ನಗರವು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಇಬ್ಬರು ಸಿಖ್ ಗುರುಗಳಾದ ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹಾದೂರ್ ಜಿ ಮತ್ತು ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ಜಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಿದು. ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ 1699 ರಲ್ಲಿ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಂಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಇದು. ಈ ನಗರವು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಐದು ತಖ್ತ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇಸ್‌ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ಗುರುದ್ವಾರಾಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ನಗರವು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು

ಗುರುದ್ವಾರಾಗಳು 

 ಗುರುದ್ವಾರಾ ತಖ್ತ್ ಶ್ರೀ ಕೇಸ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ : ಇದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಖಾಲ್ಸಾದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಐದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು ತಖ್ತ್‌ಗಳು) ಒಂದಾಗಿದೆ.
 ಗುರುದ್ವಾರ ಸೀಸ್‍ಗಂಜ್ : ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹಾದೂರ್‌ರ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಲೆಯನ್ನು ದಹಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ರಂಜೀತ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
 ಗುರುದ್ವಾರಾ ಭೋರಾ ಸಾಹಿಬ್ : ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹಾದೂರ್‌ರ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಇದು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಗುಮ್ಮಟವುಳ್ಳ ಗುರುದ್ವಾರಾವಾಗಿದೆ.
 ಗುರುದ್ವಾರ ತಾರಾ ಸಾಹಿಬ್ : ಇದು ದಮ್‍ದಾಮಾ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾಯಿ ಕೃಪಾ ರಾಮ್ ದತ್ ಮತ್ತು ಇತರ 16 ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರು 1675 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದರು.
 ಗುರುದ್ವಾರಾ ಅಕಾಲ್ ಬಂಗಾ ಸಾಹಿಬ್ : ಈ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಸೀಸ್‍ಗಂಜ್ ಸಾಹಿಬ್ ಎದುರು ಇದೆ. ಇದನ್ನು 1889 ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪೂಜಾರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
 ಗುರುದ್ವಾರಾ ದಮ್‍ದಮಾ ಸಾಹಿಬ್ : ಗುರುದ್ವಾರಾ ಸೀಸ್‍ಗಂಜ್ ಸಾಹಿಬ್ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಇದು ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಭೋರಾ ಸಾಹಿಬ್ ಮತ್ತು ತಾರಾ ಸಾಹಿಬ್‍ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೌಳಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
 ಗುರುದ್ವಾರ ಮಾಂಜಿ ಸಾಹಿಬ್ / ಗುರುದ್ವಾರಾ ದುಮಾಲ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ : ಈ ಗುರುದ್ವಾರಾ ತಖ್ತ್ ಶ್ರೀ ಕೇಸ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.
 ಗುರುದ್ವಾರಾ ಶಯೀದಿ ಬಾಗ್ : ಈ ಗುರುದ್ವಾರವು ತಖತ್ ಶ್ರೀ ಕೇಸ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ಮತ್ತು ಕಿಲಾ ಆನಂದ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ.
 ಗುರುದ್ವಾರ ಮಾತಾ ಜೀತ್ ಕೌರ್ : ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್‍ರ ಪತ್ನಿ ಮಾತಾ ಜೀತ್ ಕೌರ್‌ರನ್ನು ಕಿಲ್ಲಾ ಹೋಲ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ಬಳಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಈಗ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಮಾತಾ ಜೀತ್ ಕೌರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
 ಗುರುದ್ವಾರಾ ಗುರು ಕಾ ಮಹಲ್ : ಇದು ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಚಕ್ ನಾನಕಿಯ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಲಾಯಿತು.

ಕೋಟೆಗಳು 
10 ನೇ ಸಿಖ್ ಗುರು ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ನಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

 ಕಿಲಾ ಆನಂದ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ : ಇದು ಮುಖ್ಯ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಂತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.
 ಕಿಲಾ ಹೋಲ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್
 ಕಿಲಾ ಲೋಹ್‌ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ : ಇಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿ[ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ]ತ್ತು.
 ಕಿಲಾ ಫತೇಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್
 ಕಿಲಾ ತಾರಾಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್

ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್ ಬಳಿಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು 

 ಗುರು-ಕಾ-ಲಾಹೋರ್: 1686 ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಮಾತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ 10 ನೇ ಗುರುಗಳ ವಿವಾಹವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.
 ಭಾಯಿ ಕನ್ಹಯ್ಯಾ : ಭಾಯ್ ಕನ್ಹಯ್ಯ ಸ್ನೇಹಪರ ಮತ್ತು ಶತ್ರು ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಒಣಗಿದ ಸಣ್ಣಹೊಳೆಯಾದ ಚರಣ್ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ತಾರಾಗಢ್ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 

 Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1998), Anandpur Sahib (Punjabi and Hindi), S.G.P.C.
 Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2003), Anandpur Sahib (English and Punjabi), Sikh University Press.
 Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), SIKH TWAREEKH (5 volumes), Sikh University Press.

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Anandpur Sahib
 1999 Baisakhi

ಪಂಜಾಬ್
ನಗರಗಳು
ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ

ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿ (ಅಥವಾ ಪೀರ್ ಗಲಿ ) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಿರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವು ಒಂದು ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ರಾಜೌರಿ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ 'ಮುಘಲ್ ರಸ್ತೆ' ಮೂಲಕ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಘಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ () ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.

ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಸರಾಯ್ 

ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಸರಾಯ್ ಪಿರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಘಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಲಾಹೋರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 14 ನಿಲುಗಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರುಬರು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಶೆಡ್‌ನಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪೀರ್‌ರು 

ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಂತ ನಂದ್ ಋಷಿಯನ್ನು ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇಖ್ ಅಹ್ಮದ್ ಕರೀಮ್ ಎಂಬ ಪೀರ್‌ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್‌ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದನು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿಯನ್ನು ದೇವರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದಾರಿಹೋಕರು ಇದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದನು ಎಂದೂ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶಹಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.

ಅವನ ಕೈ ಮುದ್ರೆ ಇರುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇದರೊಳಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 The original Mughal Route partly marked on OpenStreetMap: 1, 2
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು