ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ

ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಹಿಂದೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,  ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 31 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಲಬುರಗಿ ನಗರವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.  ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಕಲಬುರಗಿ ವಿಭಾಗದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಕಲಬುರಗಿವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇದು ಒಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಲಬುರಗಿಯು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ನದಿಗಳು ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 76°.04' ಮತ್ತು 77°.42 ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ, ಮತ್ತು 17°.12' ಮತ್ತು 17°.46' ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ 10,951 ಕಿಮೀ2 ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ವಿಕಾರಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರು ಕಲಾ-ಬುರಗಿ, ಅಂದರೆ "ಕಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ". 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯು ಚಾಲುಕ್ಯರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಚಾಲುಕ್ಯರಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಕಲಚೂರಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 12 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಆಳಿದರು, ಅವರು ಯಾದವರಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು ಆಳಿದರು, ಅವರು 1324 ರವರೆಗೆ ಆಳಿದರು, ಅವರ ರಾಜ್ಯವು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಶವಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅವರು ಕಲಬುರಗಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಬಹಮನಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಿದ್ದು ಅವರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 5 ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ಯಾಚ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಕಲಬುರಗಿಯು 1619 ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಬೀದರ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನ ಅಸಫ್ ಜಾಹಿ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳು ನಂತರ ಒಡೆದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ಅವರನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ರಾಜ್ಯವು 1948 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕಲಬುರಗಿ, ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ-ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಮಯದಿಂದ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕತೆ 
2006 ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕಲಬುರಗಿಯನ್ನು ದೇಶದ 250 ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ).  ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುದಾನ ನಿಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ (BRGF) ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು

ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು 

 ಚಿತಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಸನ್ನತಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯು ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ (ರ. 274-232 BC) ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 
 ಸೇಡಂ ತಾಲೂಕಿನ ಕಾಗಿನಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನ್ಯಖೇಟ ಗ್ರಾಮವು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗ್ರಾಮ 40 ಕಿಮೀ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಲಬುರಗಿ ಮತ್ತು 18 ಕಿಮೀ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ ಸೇಡಂ .
 ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು 1347 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಕಲಬುರಗಿಯ ಹಳೆಯ ಕಂದಕ ಕೋಟೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಹದಗೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೂರಿಶ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಕಾರ್ಡೋಬಾದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ.  ಮಸೀದಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಗುಮ್ಮಟ, ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿಕ್ಕವುಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ 75 ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು 15 ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಲಬುರಗಿಯು ಬಹಮನಿ ರಾಜರ ಹಲವಾರು ಭವ್ಯವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು (ಹಫ್ಟ್ ಗುಂಬಜ್) ಹೊಂದಿದೆ.

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಕಲಬುರಗಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ  ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎತ್ತರವು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 300 ರಿಂದ 750 ಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿ ಭೀಮಾ .

ಉಪವಿಭಾಗಗಳು 
ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೆಳಗಿನ 11 ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 

 ಕಲಬುರಗಿ
 ಆಳಂದ
 ಅಫಜಲಪುರ
 ಜೇವರ್ಗಿ
 ಸೇಡಮ್
 ಶಹಾಬಾದ್
 ಕಲ್ಗಿ
 ಕಮಲಾಪುರ
 ಚಿತಾಪುರ
 ಚಿಂಚೋಳಿ
 ಯೆಡ್ರಾಮಿ

ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 
2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,566,326 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,  ಸರಿಸುಮಾರು ಕುವೈತ್ ರಾಷ್ಟ್ರ  ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯವಾದ ನೆವಾಡಾಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 162 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ).  ಜಿಲ್ಲೆಯು  .  2001-2011ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು 17.94% ಆಗಿತ್ತು.  ಗುಲ್ಬರ್ಗವು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 971 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,  ಮತ್ತು 64.85% ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 25.28% ಮತ್ತು 2.54% ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.

ಭಾಷೆಗಳು 
2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 65.70% ಕನ್ನಡ, 18.15% ಉರ್ದು, 7.09% ಲಂಬಾಡಿ, 4.08% ತೆಲುಗು, 2.47% ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು 2.05% ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ