ದಸರಾ

ವಿಜಯದಶಮಿ , ದಸರಾ, ದಸರಾ ಅಥವಾ ದಶೈನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಲೂನಿ-ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಏಳನೇ ತಿಂಗಳಾದ ಅಶ್ವಿನ್‌ನ ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ತಿಂಗಳ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.   

ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.     ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ, ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯದಶಮಿಯು ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ,    ಉತ್ತರ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ದಸರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ದಸರಾ, ದಶಹರಾ ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ರಾಮಲೀಲಾ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ದೇವರು ರಾಮನ ವಿಜಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ದಸರಾದಂದು ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರ ನಾಶವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿ ನಂತರ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ದೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ ದೀಪಾವಳಿಯ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಮಾಯಣ 
ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ) ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ರಾವಣ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ರಾವಣನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ-ದೇವರಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ದೇವರುಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು ಅಥವಾ ಆತ್ಮಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಲು ಮಾನವ ರಾಮನಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ನೀಡಿದ ವರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ನಡುವೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ದುಷ್ಟ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನಿಗೆ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳಿವೆ; ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ದಸರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ರಾಮನ ವಿಜಯದಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಈ ಹಬ್ಬವು ದುಷ್ಟರ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯತನದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು

ಉತ್ತರ ಭಾರತ 

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ದಶಾ-ಹರಾ (ಅಕ್ಷರಶಃ, "ಹತ್ತು ದಿನಗಳು") ರಾಮನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ್ ( ರಾಮಲೀಲಾ ) ಆಧಾರಿತ ಸಾವಿರಾರು ನಾಟಕ-ನೃತ್ಯ-ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಹೊರಾಂಗಣ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾವಣ, ಕುಂಭಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಮೇಘನಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿ ಅಥವಾ ದಸರಾದ ಸಂಜೆ ದೀಪೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, "ರಾಮ ಲೀಲಾ" ಅಥವಾ ರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಕಥೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 9 ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಾರಣಾಸಿಯಂತಹ ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಕಲಾವಿದರು. 

ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು UNESCO (ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್, ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಚರಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್) 2008  "ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ" ಎಂದು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವಗಳು, UNESCO ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಹಾಡುಗಳು, ನಿರೂಪಣೆ, ವಾಚನ ಮತ್ತು ತುಳಸಿದಾಸರ ಹಿಂದೂ ಪಠ್ಯ ರಾಮಚರಿತ್ಮಾನಸ್ ಆಧಾರಿತ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ದಸರಾಕ್ಕಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹಿಂದೂ ನಗರಗಳಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆ, ವಾರಣಾಸಿ, ವೃಂದಾವನ, ಅಲ್ಮೋರಾ, ಸತ್ನಾ ಮತ್ತು ಮಧುಬನಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಸದ್ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗುಣಗಳು ತುಂಬಿದ ಕಥೆಯ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇತರರು ವೇದಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮೇಕಪ್, ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ದುಷ್ಟ ರಾವಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಮನ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ದಸರಾದ ರಾತ್ರಿ ಈ ಕಲೆಗಳು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ 
ಕುಲು ದಸರಾವನ್ನು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಲು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ರಘುನಾಥರಿಂದ ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಇತರೆಡೆಗಳಂತೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಕುಲು ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತೇಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಲುಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ 

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆಚರಣೆಗಳು ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು, ಗೋಲು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

14 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಹಾನವಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿ ನಿಕೊಲೊ ಡಿ' ಕಾಂಟಿ ಹಬ್ಬದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಭವ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಮರ ಘಟನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯು ದುರ್ಗವನ್ನು ಯೋಧ ದೇವತೆ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಿತು (ಕೆಲವು ಪಠ್ಯಗಳು ಅವಳನ್ನು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ). ಆಚರಣೆಗಳು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಪಟಾಕಿ, ವೈಭವೋಪೇತ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. </ref> 

ಮೈಸೂರು ನಗರವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಸರಾ-ವಿಜಯದಶಮಿ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 

ಹಲವಾರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದರೆ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಜ್ಞಾನ, ಕಲಿಕೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಜನರು ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕೆಲಸದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಹೊಸದಾಗಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವ 3-4 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿ ದಿನದಂದು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ನಾಡಹಬ್ಬ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ (Mysore dasara) ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಒಂದು ಹಬ್ಬ. ಪ್ರತಿ ನವರಾತ್ರಿ (Navratri Festival) ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯ (Vijayadashami Festival) ಅಷ್ಟೂ ದಿನ ಮೈಸೂರು (Mysore City) ಝಗಮಗಿಸಲಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌ ದೀಪಾಲಂಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಡೀ ನಗರವೇ ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ದಸರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ 1610ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೌರಿಕಡುವೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದಸರಾಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದೂ ಸಹ ಆಗಿನಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ.

ಮೈಸೂರನ್ನು ಮಹಿಷಾಸುರನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಆತನನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದ ದಿನವನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂದು ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಮೂಲಕ ಆನೆ ಮೇಲೆ 750 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಸ್ವರ್ಣಖಚಿತ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಬನ್ನಿ ಮಂಟಪದವರೆಗೆ ರಾಜ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು.

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂತು ಆಚರಣೆ

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವೇಳೆ ಶೌರ್ಯ – ಪರಾಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕಲೆ – ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆ, ಸಂಗೀತ – ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ತರುವಾಯ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಒಡೆಯರ್‌ ಅವರು ದಸರಾವನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 1799ರಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರು ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗಳು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.

ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಎಂಬ ಆಕರ್ಷಣೆ

ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಶುಭ ಕುಂಭ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಬಲರಾಮ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿ ಆಸೀನಳಾಗಿರುವ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ 24 ಕುಶಾಲ ತೋಪುಗಳ ಗೌರವವನ್ನು ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅರಮನೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಚಾಲನೆ ದೊರೆಯುತದೆ. ಜಂಬೂಸವಾರಿಯು ಅರಮನೆ ಆವರಣದಿಂದ ಬನ್ನಿ ಮಂಟಪದವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ

ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತ ಬಲರಾಮನ ಜತೆಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆಕರ್ಷಕ ತಾಳ ವಾದ್ಯ ಕಳೆಗಟ್ಟಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕಂಸಾಳೆ ಕುಣಿತ, ಕಲಾತಂಡಗಳ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಜತೆಗೆ ಸ್ತಬ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತ 

ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ, ದುರ್ಗಾ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ರಾಮ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ದುಷ್ಟರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ದಾಂಡಿಯಾ ರಾಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗರ್ಬಾ, ಅಂದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದು ರಾತ್ರಿಯ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 

ಬದಲಿಗೆ ಗೊಂಡಿ ಜನರು ರಾವಣನನ್ನು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ರಾವಣನನ್ನು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.   ಗೋವಾದಲ್ಲಿ, ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕೊಂಕಣಿಯಲ್ಲಿ ದಸ್ರೋ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮೇಲೆ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತರಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇವು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಛತ್ರಿಗಳಾಗಿವೆ . ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಒರಾಕಲ್ಸ್ ದಸರಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದಿನ ದೇವತೆಗಳ ಸೀಮೋಲ್ಲಂಘನ ಎಂಬ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರು ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅದರ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀಮೋಲ್ಲಂಘನದ ನಂತರ, ಜನರು ಆಪ್ತ್ಯಾಚಿ ಪಣವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಈ ರಜೆಯು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯು ಚಿನ್ನದ ವಿನಿಮಯದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದೆ. 

ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ರೈತರು ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿಯೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಸರಾ, ಖಾರಿಫ್ ಬೆಳೆಗಳಾದ ಅಕ್ಕಿ, ಹುರಳಿ, ಹತ್ತಿ, ಸೋಯಾಬೀನ್, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ರಾಗಿ, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ, ರೈತರು ದಿನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೊಯ್ಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹೊಲಗಳಿಂದ ಖಾರಿಫ್ ಬೆಳೆಗಳಂತಹ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಈ ಬೆಳೆಗಳ ದೈನಂದಿನ ಆಗಮನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. 

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಪಡೆಗಳು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.    ಉತ್ತರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ದಸರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ದಿನದಂದು ಜನರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ಜನರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.  ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೀಕ್ಷಕರು ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸಿಹಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.  ವಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊಕ್ನಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಪ್ತ ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. 

ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ರಾಮ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಜಪೂತ ಯೋಧರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವ ಭಾರತ 
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಬಿಜೋಯ ದಶೋಮಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ದಾಶೋಮಿಯ ದಿನದ ನಂತರ ( ನವರಾತ್ರಿಯ ಹತ್ತನೇ ದಿನ). ದುರ್ಗೆಯ ವಿದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ನದಿ ಅಥವಾ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಇದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಮುಖಗಳನ್ನು ಸಿಂಧೂರದಿಂದ ( ಸಿಂಧೂರ್ ) ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಭೆಯು ವಿದಾಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಕೆಲವು ಭಕ್ತರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ನಾಸ್ತಿಕರಿಗೆ ಇದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಿನವಾಗಿದೆ.   ಮೆರವಣಿಗೆಯು ನೀರನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಜನರು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ವಾರಣಾಸಿಯ ಬಳಿ ಇರುವಂತಹ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನವನ್ನು ಏಕಾದಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ನೇಪಾಳ 
ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯು ದಶೈನ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುವಕರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ದೂರದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಯುವಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಟೀಕಾ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸದ್ಗುಣದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ.   ಇದನ್ನು ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಪೂರ್ಣಿಮಾದವರೆಗೆ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹ ನೋಡಿ 
 ಮೈಸೂರು ದಸರಾ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 mysoredasara.gov.in ನಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು (ಕರ್ನಾಟಕ) ದಸರಾ ಉತ್ಸವ 
 telanganatourism.gov.in ನಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ದಸರಾ

ಹಬ್ಬಗಳು
ಹಬ್ಬ