ಶೇಕರ್ ಬಸು

ಶೇಖರ್ ಬಸು (೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೫೨ – ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪರಮಾಣು ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ , ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ (ಡಿಎಇ) ಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರು ಭಾಭಾ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ (ಬಿ ಎ ಆರ್ ಸಿ) ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಪರಮಾಣು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಿ ಎ ಆರ್ ಸಿ ನಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಮರುಬಳಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಅವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ  ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತರಾಗಿದ್ದರು 

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಚಾಲಿತ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಐಎನ್‌ಎಸ್ ಅರಿಹಂತ್, ತಾರಾಪುರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮರುಬಳಕೆ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಥೇನಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಇವರ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ 
ಬಸು ಅವರು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಮುಜಾಫರ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೫೨ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.   ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಬ್ಯಾಲಿಗುಂಜ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೀರಮಾತಾ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು  

ಭಾಭಾ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅವರು ಪರಮಾಣು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಿ ಎ ಆರ್ ಸಿ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಮರುಬಳಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 

ಅವರು ಮುಂದೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾಭಾ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ (ಡಿಎಇ) ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಯೋಜನೆಗಳು

ಪರಮಾಣು ಮರುಬಳಕೆ ಸ್ಥಾವರಗಳು 
ಪರಮಾಣು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಣೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ, ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬಿ ಎ ಆರ್ ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಮರುಬಳಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಬಸು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ .

ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯ ನಿಯೋಜನೆ 

೨೦೧೫ ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರ ನಡುವೆ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ (ಡಿಎಇ) ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಬಸು ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯ ನಿಯೋಜನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಮೇ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೧೦ ಒತ್ತಡದ ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು (ಪಿ ಹೆಚ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಆರ್ ಗಳು) ಮತ್ತು ಎರಡು ಒತ್ತಡದ ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ (ಪಿ ಡಾಬ್ಲ್ಯೂ ಅರ್ ಗಳು) ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಡಿಎಇ ಯ ಯೋಜನೆಗೆ ತನ್ನ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.  ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ ೨೧ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೊಟೈಪ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ (ಪಿ ಎಫ಼್ ಬಿ ಆರ್),ಡಿಎಇ ಕೈಗೆತ್ತುಕೊಂಡಿತು.  ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುರೇನಿಯಂ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಡಿಎಇ ಸಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 

ಕೂಡಂಕುಳಂ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ೧೦೦೦ಎಮ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂಇ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಾದ ಕೆ ಕೆ ಎನ್ ಪಿ ಪಿ ಯುನಿಟ್‌ಗಳು ೩ ಮತ್ತು ೪ ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಅವರು ಜೂನ್ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ  ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. .

ಮೂಲಭೂತ ವಿಜ್ಞಾನ ಯೋಜನೆಗಳು 

ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟಿಂಗ್ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳು, ಲೇಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೆರೊಮೀಟರ್ ಗ್ರಾವಿಟೇಷನಲ್ ವೇವ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಎಲ್ ಐ ಜಿ ಒ), ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಥರ್ಮೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ (ಐಟಿಆರ್) ಮತ್ತು ಭಾರತ-ಆಧಾರಿತ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. 

ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಅವರು  ಸುಧಾರಿತ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ತರಂಗ ಪತ್ತೆಕಾರಕವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದೊಂದಿಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (ಎಂ ಒ ಯು) ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ-ತರಂಗ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಉಪಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಇಂಡಿಗೋ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ತರಂಗ ಶೋಧಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಐಜಿಒ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಎಲ್ಐಜಿಒ ಪತ್ತೆಕಾರಕ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿ ಐ ಆರ್ ಜಿ ಒ  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಶಣೆಯ ತರಂಗ ಶೋಧಕವಾಗಿದೆ.   ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಂಗೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಔಂಧ ನಾಗನಾಥ್  ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಕಮಿಷನ್ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.  

ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಡಿಎಇ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ , ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ (ಸಿ ಇ ಆರ್ ಎನ್) ನ ಸಹಾಯಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಭಾರತದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಸಿ ಇ ಆರ್ ಎನ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಿ ಇ ಆರ್ ಎನ್ ನಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.  

ಲಾಂಗ್ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಫೆಸಿಲಿಟಿ (ಎಲ್‌ಬಿಎನ್‌ಎಫ್), ಡೀಪ್ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಯೋಗ ( ಡಿಯುಎನ್ಇ) ನಡುವಿನ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ನಡುವಿನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಯುಎಸ್ ಇಂಧನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ರಿಕ್ ಪೆರ್ರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಎಂಒಯುಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಥೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ ಮೂಲದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ (ಐಎನ್ಒ) ಕಣದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಘಟಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಹಿಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಎಂಒಯು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವ 
ಅವರು ಡಿ ಎ ಇ ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ರೇಡಿಯೊಥೆರಪಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ರೇಡಿಯೊಥೆರಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಭಾಬಾಟ್ರಾನ್ ಎಂಬ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ರೇಡಿಯೊಥೆರಪಿ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ತಾಂಜಾನಿಯಾ, ಕೀನ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆರೈಕೆ ಔಷಧಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.  

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಕಿಲ್   ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು 

 ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೨) 
 ಡಿಎಇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (೨೦೦೬ ಮತ್ತು ೨೦೦೭) 
 ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ (೨೦೧೪) 

ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ( ಐ ಎನ್ ಇ ಎ ) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫ಼ಾರ್ ನಾನ್-ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿವ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ (ಐ ಎಸ್ ಎನ್ ಟಿ) ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು .

ಸಾವು 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಸು ಅವರು ತಮ್ಮ ೬೮ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಸಾಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇತರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

೧೯೫೨ ಜನನ

ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು