The Effect of Written and Visual Messages on Sanitary Nap Packagig on Women's Knowledge and Attitudes Towards Family Planning: a Randomized Controlled Ctudy
Phase: NA
Conditions: Attitude, Contraception, Knowledge
Sponsor: Ondokuz Mayıs University

HİJYENİK PED AMBALAJI ÜZERINDEKİ YAZILI VE GÖRSEL MESAJLARIN 
KADINLARIN AİLE PLANLAMASINA İLIŞKİN BİLGİ VE TUTUMLARINA ETKİSİ: 
RANDOMİZE KONTROLLÜ ÇALIŞMA 
YÖNTEM 
Bu çalışmanın, randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak 01 Ocak 2024- 01 Ocak 2025 
tarihleri arasında yapılması planlanmıştır. Randomize kontrollü çalışma; yeni çıkan bir ilacı, bir 
tedaviyi veya başka bir müdahale çeşidini test etmek amacıyla benzer özelliklere sahip kişilerin deney 
ve kontrol grubuna ayrıldığı çalışma modelidir. Araştırmanın evrenini, Samsun İl Sağlık 
Müdürlüğü’nün Atakum ilçesinde bulunan Aile Sağlık Merkez’lerine (ASM) (18 ASM) bebeğinin 
bakım ve takibi için gelen kadınlar oluşturacaktır. Araştırmanın örneklemi, müdahale grubu ve kontrol 
grubu olmak üzere iki gruba ayrılacaktır. Araştırmada örneklem hacminin hesaplanması, Özer ve 
Yaman-Sözbir (2022)’in kontrasepsiyon eğitiminde kullanılan mizahın üniversite öğrencilerinin 
kontraseptif yöntemlere ilişkin tutumlarına etkisini değerlendirdiği çalışmaya dayalı olarak yapılmıştır. 
Deney grubunun Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği son test ortalama ve standart sapma değeri 
148,14±15,29, kontrol grubunun Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği son test ortalama ve 
standart sapma değeri 138,29±14,64’dür. İlgili makalenin ortalama ve standart sapma değerleri 
G*Power 3.1.9.2 programında bağımsız gruplarda t-testi kullanılarak effect size: 0,65 olarak 
hesaplanmıştır. Bu araştırmanın örneklemine alınması gereken en az birey sayısı G*Power 3.1.9.2 ile 
effect size: 0,65, α= 0,05, power: 0,80 alınarak hesaplanmış ve örneklem hacmi 78 (müdahale grubu: 
39, kontrol grubu: 39) olarak belirlenmiştir. Araştırmanın analiz gücünü arttırmak için örneklem 
hacmini %30 artırarak olasılıksız örnekleme (gelişi güzel) yöntemi ile toplamda 100 kişinin alınması 
planlanmıştır (müdahale grubu: 50 ve kontrol grubu: 50). Müdahale grubu ve kontrol grubunda yer 
alan kadınlar eğitim düzeyi bakımından tabaka oluşturulacak ve grupların homojen dağılımı 
sağlanacaktır. Katılımcıların hangi grupta yer alacağı rastgele sayı üretme programı “Random Team 
Generator” adlı web sitesi üzerinden tam randomizasyon tekniğiyle belirlenecektir. 
 
t tests - Means: Difference between two independent means (two groups) 
Analysis: 
A priori: Compute required sample size  
Input: 
Tail(s) 
= Two 
 
Effect size d 
= 0.65 
 
α err prob 
= 0.05 
 
Power (1-β err prob) 
= 0.80 
 
Allocation ratio N2/N1 
= 1 
Output: 
Noncentrality parameter δ 
= 2.8703223 
 
Critical t 
= 1.9916726 
 
Df 
= 76 
 
Sample size group 1 
= 39 
 
Sample size group 2 
= 39 
 
Total sample size 
= 78 
 
Actual power 
= 0.8089174 
 

 
 
 
Çalışmaya Alınma Kriterleri 
 18-49 yaş aralığında, 
 En az ilkokul mezunu olan, 
 9-18 aylık bebeği olan,  
 AP yöntemi kullanmayan veya geleneksel AP yöntemleri (geri çekme, takvim yöntemi), 
 Evli ve cinsel partneri mevcut olan, 
 Aktif cinsel yaşamı olan, 
 Düzenli menstrual siklusu olan, 
 İletişimi engelleyen herhangi bir engeli olmayan, 
 Telefon numarasını vermeye gönüllü olan, 
 Akıllı telefon kullanan, 
 En az ilkokul mezunu olan kadınlar dahil edilecektir. 
Çalışmaya Alınmama Kriterleri  
 Doğum sonu dönemde aile planlaması eğitimi alan, 
 Modern AP yöntemlerini kullanan, 
 Doğum sonu dönemde kanama gibi komplikasyonlardan dolayı histerektomi ameliyatı 
uygulanan, 
 İnfertilite öyküsü olan ve yardımcı üreme teknikleri ile gebe kalmış olan, 
 Menstrual siklusu olumsuz etkileyen herhangi bir sağlık sorunu (tiroid, kanser gibi) olan, 
 Cinsel sağlığı olumsuz etkileyen herhangi bir kronik hastalık (kanser, diabet, hipertansiyon, 
hiperkolesterolemi, kalp hastalığı vb.) ya da ilaç (diüretik, antihipertansif, antihistaminik, 
antikolinerjik vb.) kullanımı olan, 
 Gebelik olan ya da tekrar gebelik planlayan,  

 Araştırmaya katılmayı kabul etmeyen ya da araştırmaya katılmaktan vazgeçme, yanlış ya da 
eksik bilgi veren kadınlar araştırmaya dahil edilmeyecektir. 
Veri Toplama Araçları  
Araştırmada Kişisel Bilgi Formu ve Aile Planlaması Tutum Ölçeği kullanılacaktır.   
Kişisel Bilgi Formu: Bu form, araştırmacılar tarafından literatür incelenerek oluşturulmuştur 
(Gavas ve İnal, 2017; Yağmur ve Keskin, 2019; Nazik ve ark, 2021; Özer ve Yaman-Sözbir, 2022). 
Form iki bölüm ve toplam 47 sorudan oluşmaktadır. Formun birinci bölümünde kadınların sosyo-
demografik özelliklerini sorgulayan 8 soru (yaş, aile tipi, eğitim düzeyi gibi), menstrual siklus 
özelliklerini sorgulayan 3 soru (en son menstrual kanama zamanı, menstrual kanama süresi ve 
menstrual siklusu), obstetrik özelliklerini sorgulayan 11 soru (gebelik sayısı gibi) ve aile planlaması 
kullanımı ile ilgili özelliklerini sorgulayan 10 soru (herhangi bir aile planlaması yöntemi kullanma 
durumu, kullanılan aile planlaması yöntemi gibi) olmak üzere toplam 32 sorudan oluşmaktadır. 
Formun ikinci bölümünde (ikinci görüşmede doldurulacaktır) kadınların aile planlaması kullanımı ile 
ilgili özelliklerini sorgulayan 11 soru (herhangi bir aile planlaması yöntemi kullanma durumu, 
kullanılan aile planlaması yöntemi gibi) ve hijyenik ped ambalajı ile ilgili düşünceleri sorgulayan 5 
soru (hijyenik ped kullanılan dönemde ambalaj üzerindeki mesajları okuma durumu,  hijyenik pedlerin 
yaygınlaştırılması halinde aile planlaması ile ilgili farkındalık yaratacağı düşüncesi gibi) olmak üzere 
toplam 16 sorudan oluşmaktadır. Formun birinci ve ikinci bölümünde toplam 48 soru yer almaktadır.  
Aile Planlaması Bilgi Formu: Bu form, araştırmacılar tarafından literatür incelenerek 
oluşturulmuştur (T.C. Sağlık Bakanlığı, 2010). Formda kadınların AP bilgilerini sorgulayan toplam 20 
soru (kadın kondomu cinsel yola bulaşan hastalıklardan korur, gebeliği önleyici hapların yan 
etkilerinden biri kilo artışıdır gibi) bulunmaktadır. Aile Planlaması Bilgi Formunun kapsam 
geçerliliğini sağlamak için uzman görüşü alınacak ve öneriler doğrultusunda gerekli düzenlemeler 
yapılacaktır. Formun içerik geçerliliği Polit ve Beck (2006)’in belirttiği gibi, Waltz ve Bausell (1981) 
tarafından geliştirilen İçerik Geçerliliği İndeksi (Content Validity Index =CVI)’ne dayalı olarak 
geliştirilecektir. Bu indekse göre uzmanlar her maddeyi “1” ile “4” arasında değişen puanlarla 
(1=Uygun değil, 2=Maddenin uygun şekle getirilmesi gerekir, 3=Uygun ancak küçük değişiklikler 
gerekir, 4=Çok uygun) değerlendirilecek ve her bir maddenin ölçme derecesini değerlendirmek üzere 
(3) ve (4) seçeneklerini işaretleyen uzmanların sayısı toplam uzman sayısına bölünerek her bir 
maddenin CVI değerleri belirlenecektir. Her bir maddenin CVI değeri toplanıp formdaki madde 
sayısına bölünerek Aile Planlaması Bilgi Formunun CVI değeri hesaplanacak ve en az 0,80 olması 
durumunda formun içerik geçerliliğinin yeterli olarak değerlendirilecektir (Polit ve Beck, 2006). 
Aile Planlaması Tutum Ölçeği: Örsal ve Kubilay tarafından 2007 yılında geliştirilmiş olup, üç 
alt boyutu bulunmaktadır. Ölçeğin “Toplumun Aile Planlamasına İlişkin Tutumları” alt boyutunda 15 
soru, “Aile Planlama Yöntemlerine İlişkin Tutumlar” alt boyutunda 11 soru ve “Doğuma İlişkin 
Tutumlar” alt boyutunda 8 olmak üzere toplam 34 sorudan oluşmaktadır. Beşli likert tarzda olan bu 
ölçekte her madde 1’den 5’e kadar puanlanmakta ve toplamda en az 34, en fazla 170 puan 

alınmaktadır. Ölçeğin cronbach alfa değeri 0,90 olup, madde ölçek korelasyon değerleri en düşük 
0,31, en büyük 0,59 olarak bildirilmiştir. Ayrıca puan sayısı arttıkça güvenirlik katsayısı artmaktadır 
(Örsal ve Kubilay, 2007). 
Verilerin Toplanması 
İki grup için de kadınlarla tanışılarak araştırmanın amacı ve çalışma planı hakkında bilgi 
verilecektir. Çalışmaya katılmayı kabul eden kadınların sözlü ve yazılı onamları alınacaktır. İlk 
görüşmede Kişisel Bilgi Formu’nun birinci bölümü yüz yüze görüşme tekniğiyle doldurulacak olup, 
Aile Planlaması Bilgi Formu ve Aile Planlaması Tutum Ölçeği kadının kendi bildirimine göre 
doldurulacaktır. İlk görüşme sonlandırılmadan önce kadına üç ay sonra telefon ile aranılacağı, online 
anket formun gönderileceği ve bunun doldurulması gerektiği bilgisi verilecektir.  İkinci görüşmede, 
Tanıtıcı Bilgi Formu’nun ikinci bölümü, Aile Planlaması Bilgi Formu ve Aile Planlaması Tutum 
Ölçeği online anket form doldurma yöntemi aracılığıyla doldurulacaktır. 
Araştırmanın Uygulanması 
Birinci aşama 
· Aile Sağlığı Merkez’ine bebeğinin bakım ve takibi için gelen, dahil edilme kriterlerine uyan, 
çalışmaya katılmaya gönüllü olan kadınlara çalışma hakkında bilgi verilecek ve çalışmaya katılmaya 
gönüllü olanlara “Bilgilendirilmiş Onam Formu” imzalatılacaktır. 
· Kişisel Bilgi Formu’nun birinci bölümü yüz yüze görüşme tekniğiyle doldurulacak olup, Aile 
Planlaması Bilgi Formu ve Aile Planlaması Tutum Ölçeği kadının kendi bildirimine göre 
doldurulacaktır. Bu süreçte araştırmacı tarafından kadınların mahremiyetine dikkat edilecektir. 
-Ardından her birinin üzerinde aile planlaması ile ilgili yazılı ve görsel mesajların bulunduğu iki paket 
hijyenik ped (bir paketin içinde 14 adet hijyenik ped olmak üzere toplam 28 adet) kadınlara teslim 
edilecektir. Birinci paketi ilk menstrual siklusunda, diğerini ise ikinci mestrual siklusunda kullanması 
söylenecektir. 
· Kadınların iletişim bilgileri alınacak, araştırmacı tarafından üç ay sonra iletişim kurulacağı, online 
anket formun gönderileceği ve bunun doldurulması gerektiği bilgisi verilecektir.   
İkinci aşama 
-Araştırmacı hijyenik pedler verildikten üç ay sonra kadın telefon ile iletişim kuracak ve kadının 
gönderilen online anket formu doldurması (Tanıtıcı Bilgi Formu’nun ikinci bölümü, Aile Planlaması 
Bilgi Formu ve Aile Planlaması Tutum Ölçeği) istenilecek. 
-Araştırmaya katılım sağlandığı için teşekkür edilecek ve veda edilecektir. 
 
 
 
 
 
 

 
Araştırmanın Uygulama Akış Şeması 
Aile Sağlığı Merkezi’ne bebeğinin bakım ve takibi için gelen kadınların araştırmaya dahil edilme 
kriterlerine uyup uymadığının değerlendirilmesi 
Seçim kriterlerine uygun olan kadınların randomize olarak gruplara ayrılması 
Kadınlara çalışma hakkında bilgi verilmesi ve kabul edenlerde yazılı ve sözlü onam alınması 
Müdahale grubu 
Kontrol grubu 
 
Bilgilendirilmiş 
Onam 
Formu’nun 
imzalatılması, 
 
Veri toplama formunun birinci bölümü, Aile 
Planlaması Bilgi Formu ve Aile planlaması 
Tutum Ölçeği’nin doldurulması, 
 
İletişim bilgilerinin alınması, 
 
Üzerinde aile planlaması yöntemleri ile ilgili 
mesajlar yazan 2 paket (her pakette 14 adet 
olmak üzere toplam 28 adet) hijyenik ped 
verilmesi,  
 
İlk menstrual kanama bitiminden üç ay sonra 
iletişim kurulacağı bildirilmesi, 
 
Hijyenik pedler verildikten üç ay sonra veri 
toplama formunun ikinci bölümünün, Aile 
Planlaması Bilgi Formu ve Aile planlaması 
Tutum Ölçeği’nin doldurulması,  
 
Araştırmaya katılım için teşekkür sunulması 
ve veda edilmesi, 
 
Bilgilendirilmiş 
Onam 
Formu’nun 
imzalatılması, 
 
Veri toplama formunun birinci bölümünün, 
Aile Planlaması Bilgi Formu ve Aile 
planlaması Tutum Ölçeği’nin doldurulması, 
 
İletişim bilgilerinin alınması, 
 
İlk menstrual kanama bitiminden üç ay sonra 
iletişim kurulacağı bildirilmesi, 
 
Üç ay sonra veri toplama formunun ikinci 
bölümünün, Aile Planlaması Bilgi Formu ve 
Aile 
planlaması 
Tutum 
Ölçeği’nin 
doldurulması,  
 
Talep edenlere üzerinde aile planlaması 
yöntemleri ile ilgili mesajlar yazan 2 paket 
(her pakette 14 adet olmak üzere toplam 28 
adet) hijyenik ped hediye edilmesi,  
 
Araştırmaya katılım için teşekkür sunulması 
ve veda edilmesi, 
 
Randomizasyon 
Çalışma, müdahale grubu ve kontrol grubu olmak üzere iki gruptan oluşacaktır. Çalışmada, 
dahil edilme kriterlerine uyan kadınların hangi grupta yer alacakları rastgele sayı üretme programı 
“Random Team Generator” adlı web sitesinden belirlenerek iki gruba ayrılacaktır. Böylece her kadının 
numarası ve grup numarası belirlenerek kaydedilecektir. 
Körleme 
Araştırmada müdahale grubunda yer alan kadınlara üzerinde yazılı ve görsel hijyenik ped 
vereceği için araştırmacıyı gruplara kör etmek mümkün değildir. Ancak katılımcıların hangi grupta yer 
alacağı “Random Team Generator” adlı web sitesinden belirleneceği için araştırmacının gruplara 
atama işlemi kör tutulacaktır. Kişisel Bilgi Formu’nun ikinci bölümü, Aile Planlaması Bilgi Formu ve 

Aile Planlaması Tutum Ölçeği kadınların kendi bildirim yolu ile toplanacak ve araştırmacıların ölçek 
sonuçlarına kör olması sağlanacaktır. Verilerin analizi randomizasyon ve verilerin toplanması 
aşamalarında yer almayan üçüncü araştırmacı tarafından yapılmak körleme sağlanacaktır. 
Değişkenler 
Bağımlı değişkenler: Araştırmanın bağımlı değişkenlerini, Aile Planlaması bilgileri, Aile 
Planlaması Tutum puanı oluşturacaktır. 
Bağımsız değişkenler: Araştırmanın bağımsız değişkenlerini, sosyo-demografik ve obstetrik 
özellikler oluşturacaktır. 
Verilerin Analizi 
Çalışmanın verileri Statistical Package for the Social Sciences 24 programı kullanılarak 
değerlendirilecektir. Tanımlayıcı istatistikler için, genelinde yüzde, normal dağılıma uygun olanlar 
için, aritmetik ortalama±standart sapma, uygun olmayanlar için ortanca ve minumum-maksimun 
değerler kullanılacaktır. Tüm veriler ilk önce, normal dağılıma uygunluk için Kolmogorov-Smirnov 
ile değerlendirilip, sonrasında normal dağılıma uygunluk durumuna göre analize alınacaktır. Verilerin 
analizinde, normal dağılıma uygun olanlar için student t testi, ANOVA testi, eşli iki örnek t testi, 
uygun olmayanlar için Mann-Whitney U, Kruskal Wallis testi, Wilcoxon testi, Friedman testi 
kullanılacaktır. Tip 1 hata düzeyi ise 0,05 olarak alınacaktır. 
Gönüllülerin (Olguların)  Çalışmaya Katılmasına İlişkin Düzenlemeler 
Gönüllülere araştırmanın amacı açıklanacak ve katılmayı kabul eden kadınların yazılı ve sözlü 
onamları alınacaktır.  Veri toplama formlarını eksik dolduranlar ve araştırmanın herhangi bir 
aşamasında araştırmadan ayrılmak isteyenler araştırma dışı bırakılacaktır. 
Çalışmanın İzlenmesi ve Denetlenmesi 
Çalışmanın veri toplama aşamasında ikinci araştırmacı tarafından veriler toplanacak ve birinci 
araştırmacı tarafından saha denetimi yapılacaktır. Araştırmacı, ebeler ile iletişim kurarak bebeğinin 
bakım ve takibi için ASM’ne gelecek kadınların randevu günlerini öğrenip o gün ASM’ne giderek 
araştırma verilerini toplanacaktır. 
Kullanılacak Malzemeler ve Saklama Koşulları ve Sorumluluklar 
Aile Planlaması İle İlgili Mesajlar Yazan Hijyenik Ped: Hijyenik pedlerin üzerinde yazan 
bilgiler araştırmacılar tarafından hazırlanmış olup, aile planlaması yöntemlerinden hangilerine yer 
verileceği konusunda Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) (2018)’ndan faydalanılmıştır. 
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (2018) verilerine göre, 15-49 yaş aralığındaki halen evli 
kadınların %49’unun modern aile planlaması yöntemi, %21’inin geleneksel aile planlaması yöntemi 
kullandığı, kullanılan aile planlaması yöntemlerin ise sırasıyla; geri çekme (%20), kondom (%19), 
RİA (%14), tüpligasyon (%10), hap (%5) ve enjeksiyon (%1) olduğu bildirilmiştir (Hacettepe 
Üniversitesi Nüfus Enstitüsü, 2018). Bu veriler incelendiğinde, hijyenik ped üzerinde modern aile 
planlaması yöntemleri (hap, RİA, enjeksiyon, implant, kondom, diyafram, spermisit, tüpligasyon ve 
vazektomi) ile geleneksel aile planlaması yöntemlerinden geri çekme ve takvim yönteminin olması 

gerektiğine karar verilmiştir. Aile planlaması yöntemlerine karar verildikten sonra eğitimin içeriğinin 
T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü tarafından 2010 
yayınlanan rehber referans alınmıştır (T.C. Sağlık Bakanlığı, 2010). Bu rehberde, modern ve 
geleneksel aile planlaması yöntemleri ile ilgili basit, anlaşılır ve yalın bilgiler bulunmaktadır. 
Çalışmamızda, müdahale grubunda yer alan katılımcılara aile planlaması yöntemleri ile ilgili mesajlar 
yazan 15 adet hijyenik ped hazırlanmıştır. Mesajlar Microsoft word dosyasında hazırlanmış olup, 
yapışkan kağıt üzerine renkli çıktı alınacaktır. Alınan çıktılar pedlerin dış kılıfına yapıştırılacağı için 
sterilliği etkilenmeyecektir. Tüm kayıtlar 5 yıl süreyle sorumlu araştırmacı tarafından saklanacaktır.